LUIGI SPERANZA -- "GRICE ITALO: UN DIZIONARIO D'IMPLICATURE" -- A-Z Z ZO
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zolla: la ragione conversazionale e la
discesa d’Enea all’Ade – la scuola di Venezia – filosofia veneziana – filosofia
veneta -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P.
Grice, The Swimming-Pool Library (Venezia). Keywords: Enea.
Filosofo veneziano. Filosofo veneto. Filosofo italiano. Venezia, Veneto. Essential Italian philosopher. Saggi: Etica e
estetica, Spaziani, Torino, L’eclissi dell'intellettuale, Bompiani, Milano, Volgarità
e dolore, Bompiani, Milano, Le origini del trascendentalismo, Storia e letteratura,
Roma, Storia del fantasticare, Bompiani, Milano, Le potenze dell'anima:
morfologia dello spirito nella storia della cultura, anatomia dell'uomo
spirituale-- cf. Grice, “the power structure of the soul” -- Bompiani, Milano; Il
letterato e lo sciamano, Bompiani, Milano, Che cos'è la tradizione romana? Bompiani,
Milano, Le meraviglie della natura: introduzione all'alchimia, Bompiani,
Milano, Archetipi, Marsilio, Venezia; L'androg-gino: l'umana nostalgia
dell'interezza, Red, Como – GIOVE ANDROGINO; Incontro con l'andro-gino:
l'esperienza della completezza sessuale, GIOVE ANDROGINO, Como Aure: i luoghi e
i riti, Marsilio, Venezia, L'amante invisibile: l'erotica sciamanica nelle
religioni, nella letteratura e nella legittimazione politica, Marsilio, Venezia,
Sincretismo, Guida, Napoli; Verità segrete esposte in evidenza: sincretismo e
fantasia, contemplazione e l’esoterico, Marsilio, Venezia; Discorsi metafisici,
Guida, Napoli; Uscite dal mondo, Adelphi, Milano; La luce; La ricerca del sacro,
Tallone, Alpignano Ioan Petru Culianu, Tallone, Alpignano, Lo stupore infantile,
Adelphi, Milano; Le tre vie, Adelphi, Milan; Un destino itinerante:
conversazioni tra oriente ed occidente, Marsilio, Venezia; La nube del telaio: RAZIONALITA
e irrazionalità tra oriente ed occidente, Mondadori, Milano; La filosofia
perenne: incontro fra oriente ed occidente, Mondadori, Milano; Catabasi e anastasi,
Tallone, Alpignano; La discesa d’ENEA all'Ade – VIRGILIO (si veda) Adelphi,
Milano; La ri-surrezione di BACCO; Minuetto all'inferno, Einaudi, Torino; Cecilia
o la disattenzione, Garzanti, Milano; Il moralista, Garzanti, Milano; Saggi Bompiani,
Milano; La psicanalisi, Garzanti, Milano; Dickinson: selected poems and letters,
Mursia, Milano; Il marchese de Sade, Longanesi, Milano; Il mistico Vitters, Garzanti,
Milano; Melville, Clarel, Einaudi, Torino; Adelphi, Milano; Hawthorne, Felton o
l'elisir della vita, Neri Pozza, Vicenza; Garzanti, Milano; Il super-uomo e i
suoi simboli, Nuova Italia, Firenze; Florenskij, Le porte regali; Saggio
sull'icona, Adelphi, Milano; “Novecento” Lucarini, Roma; L'esotismo nella
letteratura, Nuova Italia, Liguori, Napoli; Il dio dell'ebbrezza: antologia dei
dionisiaci, Einaudi, Torino; Conoscenza religiosa, Storia e Letteratura, Roma; Gl’arcani
del potere: elzeviri, Rizzoli, Milano; Gli usi dell'immaginazione e il declino
dell’occidente, A. I. R. E. Z., Montepulciano; Filosofia perenne e mente
naturale, Venezia; Il serpente di bronzo: scritti ante-signani di critica
sociale, Venezia, Civiltà indigene dell’Italia, Storia e Letteratura, Roma; Archetipi.
Aure. Verità segrete. Dioniso errante. Tutto ciò che conosciamo ignorandolo, Marsilio,
Venezia. Contiene Archetipi, aure e verità segrete esposte in evidenza e
l'introduzione all'antologia Il dio dell'ebbrezza, Le tre vie. Soluzioni
sovrumane, Marchianò, Marsilio, Venezia, La catabasis d’ENEA – VIRGILIO (si
veda). Arrivo a Cuma. Enea cerca la Sibilla. Racconto sulla fondazione del
tempio da parte di Dedalo e descrizione di esso. Acate conduce la Sibilla
Deifobe d’Enea. La Sibilla prescrive sacrifici. L’antro della Sibilla. La
sibilla invoca Apollo. Apollo esorta Enea a non indugiare. Responsi della
Sibilla sui futuri contingenti. Enea chiede alla Sibilla di fargli da guida per
l’oltre-tomba. Deifobe allora gli dice di trovare un ramo d’oro nel bosco come
offerta a Proserpina e di trovare e seppellire un compagno. Acate ed Enea
ritornano dall’antro e trovano Miseno morto. Enea e i suoi compagni vanno nel
bosco per preparare la pira. Appaiono alcune colombe ad Enea e lo guidano al
ramo d’oro. Esequie per Miseno. Sacrifici di fronte all’antro dell'Ade. Al
sorgere del sole Enea e la sibilla s’introducono nella grotta. Invocazione di VIRGILIO
agli dei inferi. Inizia il viaggio agl’inferi. Descrizione del vestibolo, dove
sono raggruppate le personificazioni dei mali e tanti mostri bivaccano: la chimera,
l'idra, i centauri, le scille, le arpie, il centimano Briareo, le gorgoni e
Gerione. Arrivo fino a Caronte. La sibilla dà spiegazioni sulla sorte degli’insepolti.
Enea tra questi scorge Leucaspi e Oronte, i lici periti nella tempesta marina. Enea
scorge Palinuro e chiede della sua fine. Palinuro chiede di essere sepolto. La
Sibilla gli dice che ci penseranno gl’abitanti di quei luoghi sollecitati da
prodigi celesti. I due proseguono. Caronte li rampogna e attacca Enea perché ANIMA
VIVA. La Sibilla lo fa tacere e gli mostra il ramo d’oro. Appare Cerbero, ma la
Sibilla la addormenta con una focaccia. Appaiono i primi morti nell'Ade vero e
proprio, ovvero i bambini e i condannati a morte ingiustamente. Poi i suicidi,
i morti per amore, tra cui Didone. Enea le parla, ma questa se ne va senza
rispondere. Incontro coi morti in guerra, tra cui i compagni d’Enea. Dialogo
con Deifobo, il quale racconta la sua fine, causata dall’inganno di Elena. La
Sibilla tronca la conversazione esortando Enea a raggiungere in fretta i campi elisi.
I due proseguono e vedono il Tartaro, dove sono i giganti, i titani, l’idra, e
gli spiriti di coloro che furono malvagi in vita, tra cui Issione, Piritoo,
Teseo, Flegias, tutti puniti per le loro nefandezze. Ingresso nei campi elisi
dove sono i beati. Museo accompagna Enea da Anchise. Anchise spiega al figlio
la sorte delle anime. Anchise illustra la progenie ROMANA. SILVIO, successore
di ASCANIO, figlio di Enea e Lavinia, Proca, Capys, Numitore, Silvio Enea, ROMOLO,
OTTAVIANO, Numa Pompilio, Tullo Ostilio, Anco Marzio, Tarquinio il Superbo,
Bruto, i Deci, i Drusi, Manlio Torquato, Furio Camillo, GIULIO CESARE, Pompeo,
Lucio Mummio, Lucio Emilio Paolo, Catone -- Censore o Uticense -- Aulo Cornelio
Cosso, i Gracchi, gli Scipioni, Caio Fabrizio Luscino, Serrano, i Fabi, Quinto
Fabio Massimo Verrucoso. Cenni di Anchise su Marco Claudio Marcello, figlio
adottivo e genero d’OTTAVIANO. Anchise profetizza ad Enea le guerre che duove
sostenere e lo accompagna all'uscita dell'Ade. Enea torna dai compagni, coi
quali si imbarca verso Gaeta La guerra latina. Enea alla corte del re Latino, olio
su tela di Bol, Amsterdam, Rijksmuseum. ENEA e i suoi compagni salpano da Cuma
e giungono in un porto della Campania situato a Nord. Qui muore Caieta, la
nutrice di Enea, nell'Esperia. Stanchissimi e affamati -- tanto da mangiare le
mense, piatti di focaccia dura, proprio come avevano previsto le arpie -- sbarcano
alla foce del Tevere. Enea decide quindi di inviare Ilioneo come ambasciatore al
re del luogo, Latino. Questi accoglie con favore l'emissario di Enea, e gli
dice di essere a conoscenza che Dardano, il capostipite del gruppo d’Enea, e
nato nella città etrusca di Corito, ab sede Tyrrena Corythi. Ilioneo risponde:
Da qui ebbe origine Dardano. Qui Apollo ci spinge con ordini continui. In ogni
caso Latino si mostra favorevole ad accogliere Enea e i suoi compagni perché
suo padre, il dio italico Fauno, gli ha pre-annunciato che l'unione di uno
straniero con sua figlia Lavinia genera una stirpe eroica e gloriosa. Per
questo motivo, il re ha in precedenza rifiutato di concedere Lavinia in moglie
al re dei Rutuli, Turno, anche lui semidio in quanto figlio della ninfa Venilia.
La volontà degli dei si manifesta anche attraverso prodigi. La piega che gl’eventi
stanno prendendo non piace a Giunone che con l'aiuto di Aletto, una delle furie,
rende geloso Turno e spinge la moglie del re, Amata, a fuggire nei boschi con
la figlia e a fomentare l'odio verso gli stranieri nella popolazione locale.
L'uccisione d’Almone, colpito alla gola da una freccia durante una rissa fra gl’italici
e Enea e i suoi compagni, provocata dalla furia, scatena la guerra. Turno,
nonostante il parere contrario di Latino, raduna un esercito da inviare contro Enea
i suoi compagni. Il suo alleato principale è Mezenzio, il re etrusco di Cere,
cacciato dai sudditi per la sua crudeltà. Vi sono poi, tra gl’altri, Clauso,
principe dei Sabini, alla testa di un corpo militare particolarmente imponente.
I due semi-dei italici Ceculo e Messapo, figli rispettivamente di Vulcano e
Nettuno, Ufente, capo deg’equi, Umbrone, condottiero dei marsi e noto serparo, Virbio,
re di Aricia e nipote di Teseo, la vergine guerriera Camilla, regina dei volsci.
Sepoltura di Caieta. Enea riparte. Enea e i suoi compagni passano vicino
all’isola di Circe. Enea e i suoi compagni avvistano la foce del Tevere
all’alba, e si fermano. Invocazione di Virgilio a Erato. Racconto sulle origini
del re Latino. Turno vuole in sposa Lavinia, ma i presagi divini fanno esitare
Latino. Qquest’ultimo chiede auspici all’oracolo di Fauno, il quale gli dice di
dare in sposa la figlia a un genero straniero che sta per arrivare. Magro banchetto
di Enea e i suoi compagni, e quindi avverarsi della profezia di Celeno. Preghiere
di Enea cui rispondono tre lampi di Giove. Ambasciata per la pace inviata a
Latino mentre Enea costruisce una cittadella fortificata. Latino accoglie Enea
e i suoi compagni e chiede cosa lo spinga a lui. Ilioneo risponde che il volere
degli dei li ha condotti in quei luoghi. Latino pensa agl’oracoli di Fauno, li
accoglie benevolmente e chiede di far venire Enea esponendo a loro il vaticinio.
Il re ricambia i doni. Giunone scorge le sorgenti case di Enea e i suoi
compagni, se ne duole e promette come dote a Lavinia una guerra; poi si dirige
d’Aletto e la esorta a portare discordia. La Furia si dirige nel LAZIO e
corrompe Amata, moglie di Latino, la quale si lamenta col marito per aver
privato Turno della mano di Lavinia, ma il re non si fa convincere. Amata
impazzisce per la città e porta sua figlia nella foresta. Le altre donne sono
colpite dalla medesima furia e la raggiungono in una specie di baccanale. Aletto
va da Turno prendendo le sembianze della sacerdotessa di Giunone, esortandolo a
guerreggiare con Enea e i suoi compagni, ma Turno la deride. Aletto s’infuria e
lo corrompe, facendo sì che dichiari guerra. Aletto si dirige su Enea e i suoi
compagni. Ascanio sta cacciando, e la furia fa in modo che egli ferisca a morte
UN CERVO SACRO. I contadini allora si armano ed Enea e i suoi compagni
accorrono d’Ascanio. Combattimento tra le due parti. Aletto va trionfante da
Giunone e torna agl’inferi su suo ordine. Giunone fa scoppiare definitivamente
la guerra, mentre Latino si dispera e scaglia una maledizione su Turno. Apertura
delle porte del tempio di Giano da parte di Giunone, poiché Latino non vuole
farlo. Preparativi della guerra. Invocazione alle Muse. Presentazione dei
condottieri italici: Mezenzio col figlio Lauso, Aventino, Catillo, Cora,
Ceculo, Messapo, Clauso, Aleso, Ebalo, Ufente, Umbrone, Virbio, Turno, Camilla.
Nome compiuto: Elémire Zolla. Zolla. Keywords: fantasticare, Bacco, la
discesa d’Enea all’Ade, escatologia, la tradizione italica, la tradizione
romana. Refs.: H. P. Grice, The Grice Papers, BANC MSS
90/135c, The Bancroft Library, The University of California, Berkeley, Liguria,
Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zopiro: la ragione conversazionale a
Roma -- arma virvmque cano – l’arma del filosofo a Cumae – la scuola di Taranto
– filosofia calabrese -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di
Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library
(Taranto). Keywords: arma
virvmqve cano -- Filosofo calabrese. Filosofo italiano. Taranto, Calabria. Pythagorean.
Giamblico. Z. appears to specialise in mechanical
matters, and in particular the design and construction of weapons. His skills are
evidently in demand and there are reports of him working in places as far apart
as Miletus and Cumae. Grice: “That he is of ‘Hellenic’ – so-called, and thus
not properly Roman -- origin is evident by the fact that his name starts with a
‘Z,’ a letter which Catone managed to expel from the Latin alphabet. Catone
would say: ‘z’ is the sound a corpse makes just before it becomes one’ –
rudely. He probably knew. Giamblico, of Calcide, seems to have been very
familiar with Italian geography, since he lists all these ‘Pythagoreans,’ who
managed to settle (while the sect was banned in Crotone) all over the place.
Taranto is close enough, but it seems indeed that Z.’s skills led him as far as
Cumae. Recall taxis or ubers were unknown then!’. The concept of a weapon was
well known to Aeneas and Hemingway. In Anglo-Saxon, a weaponed man meant a man,
i. e. a man, gender-neutral, with a penis. Keywords:
weapon, arma virvmqve cano -- Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P.
Grice, “Grice e Zopiro,” The Swimming-Pool Library, -- For Grice’s Play-Group. The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!: ossia, Grice e Zoppi – filosofia della grammatica –
citata da VAILATI – By Luigi Speranza (Verona). Filosofo italiano. Verona, Veneto. Abstract.
Grice: “I hardly use the term ‘grammar.’ At Oxford, we would – as I do in the creation of my
System G – speak of a GLOSSARY, FORMATION RULES, SYNTAX, and SEMANTICS --. This
has been an interest of mine since I started giving joint seminars at Oxford
with Strawson on ‘categories’ – since we can allege that there is something
that we may call a ‘morpho-syntactical’ category – the old parts of speech --. It
may be argued that ‘syntactical category’ quite does not do – and that
‘morpo-syntactical’ needs to be used – especially in very non-agglutinative
languages like old Roman, or modern Italian. A grlimpse at a grammar of Italian
will have the philosopher focusing on MORPHO-syntactical phenomena rather than
SYNTACTICAL phenomena proper!” -- Studiata nella storia della grammatica
italiana, da un croceano. Tra
i divulgatori della grammatica storica dell’italiano sono degni tra noi di
menzione Fornaciari e Mattio, che sono preceduti fuori da Blanc, la cui
“Gratnmatik der italienischen Sprachen” ha ancora un certo valore pella
dottrina delle forme. Se la grammatica generale, non mai del tutto rassegnata a
morire, giacque sotto i colpi e i sarcasmi della scienza della lingua, non
mancarono tra noi tentativi d’una FILOSOFIA della GRAMMATICA – ragionata e
razionale, ovviamente --, e notevole è quellodi ZOPPI (citato da VAILATI), un
rosminiano -- ROSMINI (si veda) -- acuto quanto dotto e diligente e anche
garbato espositore. Il quale crede appunto di costruire una scienza della
grammatica col connubio della grammatica generale e della scienza positiva del
linguaggio, inconsapevolmente ese- [T. ricorda il saggio di Starck, Grammar and
Language, Boston, fondato sulla credenza che almeno i tre gruppi attuali e più
importanti delle lingue indo-europee sono retti da comuni principi generali; e
i numerosi saggi di Grasserie e particolarmente “L’Essai de syntaxe generale,”
Louvain, che parimenti a T. sembrano ispirarsi alla medesima fede nelle leggi
generali. Per curiosità T. ricorda anche una ristampa della grammatica
ragionata di COMPAGNONI (si veda), “Grammatica scientifica, ossia la teoria
della lingua italiana secondo i principi naturali del linguaggio,” Milano, e
Bert, “Grammaire rationelle et pratique de la langue italienne,” Paris. Inoltre:
DONATELLI (si veda), Appunti di logica e grammatica, Venezia; Fink, Logisches
und Grammatisches, Progr., Ploen; Peine, Notes sur l’analyse grammaticale et
logique, Montemorency, Societé amicale des proff. elèni, de Paris et de
départ., Breve contributo agli studi logico-sintattici, e nel testo, modesto
contributo a una SINTASSI filosofica della meravigliosa lingua di quel
popolo,il greco, a cui nessuna intuizione manca, è il sottotitolo della citata
memoria sulla teoria kantiana del giudizio già intuita e fissata nella sintassi
de’greci di PIAZZA (si veda), il quale T. non sa quanto si è confortato a
proseguire nell’ardua impresa dalla recensione parimente citata che gliene fa
CROCE (si veda). II vero fondatore della scienza del linguaggio intesa in senso
IDEALISTICO è Humboldt, e sotto i colpi de’principi di questa cade
effettivamente la grammatica generale. Ma si sa che il punto di vista
humboldtiano è spesso smarrito dagl’indagatori della parola col metodo
positivo: e questi non sappiamo quanto possano aver da ridire sulla grammatica
generale, che in fondo è un tentativo di filosofia del linguaggio. T. dice qui
per chiarezza positiva in ordine a quanto osservo nella nota precedente. Perchè
la pubblicazione del frammento di MANZONI (si veda) è posteriore al suo
tentativo che risale agli anni quando ne’quali lo pubblica nella Rivista La
Sapienza.] guendo un disegno abbozzato già dal Manzoni stesso. Il miglior mezzo
di farle cessare [le controversie sulla distribuzione delle parole
nell’arbitrarie classi grammaticali] è una GRAMMATICA veramente FILOSOFICA,
dice MANZONI (si veda), la quale, in vece di supporre nel fatto della lingua
una simmetria arbitraria, cerca nella natura dell'oggetto della mente o anima –
PSICOLOGIA RAZIONALE --, e nella condizione imperfetta e necessariamente
limitata della lingua, la spiegazione del fatto qual’è, vale a dire di quella
molteplice attitudine di diversi vocaboli. Il campo della quale ricerca deve
naturalmente essersi allargato colla cognizione più diffusa e più intima di lingue
altre volte o ignorate in Europa, o studiate da pochissimi, e con intenti più
pratici che FILOSOFICI. Si veda, per un esempio, ciò che dice d’una di queste
il celebre sinologo Rémusat. Molti vocaboli chinesi possono essere adoperati
successivamente come sostantivi, come aggettivi, come verbi, e qualche volta
anche come particelle. La FILOSOFIA della grammatica, dice ZOPPI (si veda),
diversamente dalla grammatica generale, che pretende che certe forme o
espedienti grammaticali sono cosi necessari ed inerenti a certe specie di
vocaboli da costituire una teorica grammaticale assoluta, a cui devono
conformarsi ogni lingua, confrontando i risultati della FILOSOFIA colle leggi
psicologiche del pensiero, cerca l’origini, studia, ed espone il PERCHE di
quelle forme grammaticali che si trovano DI FATTO diversamente svolte ed
attuate nelle diverse lingue. Essa per una parte è l'applicazione della
filosofia e la logica alla lingua, ed è quindi per questo rispetto scienza
cocettuale analitica A PRIORI. Ma dall'altra è fondata sulla più diligente e
minuta osservazione -- “linguistic botany” – Grice -- dei fatti che nelle sue
molteplici varietà presenta il linguaggio, ed è perciò anche scienza induttiva
ed A POSTERIORI (“I don’t give a hoot what the dictionary said” – Grice to
Austin). Laonde, la filosofia della grammatica dev’essere il frutto
dell’accordo di questi due metodi. La sola logica o l’analisi filosofico
concettuale a priori in effetto ci da delle generalità forse per alcuni troppo
astratte e spesso apparentemente contradette dai fatti, come è avvenuto delle
grammatiche generali. La sola linguistica, poi, ossia, la critica delle lingue
si sta paga a raccogliere e ad ordinare dei vocaboli o ad accertare alcune
leggi di questo o di quell'idioma, ed a formarne delle [Opere inedite o varie;
Manzoni grammatico] famiglie e dei gruppi, senza però levarsi mai alla sommità
di principi universali, in cui deve trovarsi la ragione ultima di tutte le
varie forme, onde il pensiero s’attua e si plasma nella parola. Ma noi dubitiamo
assai che ZOPPI (si veda) con tutto il suo buon volere sia riuscito a far di
meglio che un lavoro di natura egualmente arbitraria, vorremmo dire doppiamente
arbitraria, com'è quello in cui si uniscono, anzi si confondono due sistemi,
l’uno de’quali il logico, è falso e arbitrario, l’altro, il positivo, è
semplicemente metodologico e non gnoseologico e che si giova di schemi e di
categorie per pura comodità pratica, senza dare ad essi alcun valore. Due punti
di vista sono troppi per comprendere un unico fatto. Congiunti in un terzo non
possono dare che un nuovo punto di vista falso, tanto più falso in quanto tra
gl’altri due non vi è intimità di rapporti e l'uno è più insufficiente
dell'altro a spiegar da solo quell'unico fatto. E il vero linguaggio, il linguaggio
come creazione resta fuori d'ogni considerazione sia storica (storia
letteraria) che teorica (estetica). Il superamento della concezione
grammaticale della lingua e il concetto della vera natura spirituale e
intuitiva d’essa si sono ottenuti in modo pieno e definitivo solamente ai
nostri giorni coli 'opera capitale di CROCE (si veda), l’estetica come scienza
dell’ESPRESSIONE e linguistica generale, che, riannodandosi a VICO (si veda), a
Hegel, a Humboldt nella correzione integrativa di Steinthal, scioglie il
problema identificando parola e intuizione e riferendo arte e lingua alla
medesima attività teoretica dello spirito, l’intuitiva o fantastica. Qui la
grammatica ha finalmente la sua critica completa. Se la lingua è ESPRESSIONE e
non esistono classi d’espressioni, la linguistica in quanto ha di riducibile a
scienza è tutt'uno coll’estetica, e non può davvero costruirsi sulle
particolari teoriche che sono escogitate dell'interiezione, dell'associazione
[A questo punto ZOPPI (si veda) cita MANZONI (si veda), e tutto il brano è
riportato nel saggio su MANZONI (si veda) grammatico i La filosofia della
grammatica, Verona. ZOPPI (si veda) alla fine del suo saggio dà due tavole
dimostrative, l’una della genesi psicologica delle parti del discorso, l'altra
di quella glottologica.] o convenzione e dell'onomatopea, mescolate insieme: e
poi che, se la lingua è creazione spirituale, dev’esser sempre creazione (onde
resta senza significato la distinzione del problema in origine e svolgimento),
l’altra considerazione che può farsi sul linguaggio non può esser che
storico-artistica, ogni ESPRESSIONE essendo un individuo artistico da studiare
in sé stesso e da rivedere e ricreare in noi col ricollocarci nelle condizioni
storiche in cui si produce. Una terza considerazione della lingua, la logica,
che consiste nell’elaborare logicamente il fatto estetico, che è di natura sua
indivisibile, dividendolo in concetti e ricavando le categorie grammaticali del
moto o dell'azione (verbo), dell’ente o materia (nome) eccr, se è lecita, è
infeconda pella comprensione del fatto estetico, perchè in quella elaborazione
esso è stato distrutto: e quelle categorie non possono valere come modi
imitabili d’espressione, come formule e precetti pella creazione artificiale
della lingua. Una tecnica dell' 'espressione è un termine erroneo,
contradittorio: e appunto tale è la grammatica normativa, il cui valore è
semplicemente didattico. Una forte risonanza dell’estetica di CROCE (si veda),
per quanto riguarda la lingua, s’è avuta nel saggio di Vossler, Positivismo e
Idealismo nella scienza della lingua, dove si conducono argute polemiche contro
recenti teorici della lingua e in bellissime particolari analisi è mostrata
tutta la fecondità e la verità del principio idealistico propugnato da CROCE
(si veda) e si traggono deduzioni importantissime pel metodo e il fine
dell'indagine linguistica. Vossler trova nella lingua due aspetti distinti
sotto cui dev'essere conformemente considerato: 1’uno del progresso assoluto,
cioè dalla libera creazione individuale e teorica, 1’altro del progresso
relativo, cioè dello sviluppo regolare e della creazione teorico-pratica
collettiva condizionantisi a vicenda. Nel primo caso la considerazione è
estetica o stilistica (cioè di storia artistica, o critica letteraria, o
storia, semplicemente), nel secondo è storica o evoluzionistica (cioè di storia
della coltura, [Con questo titolo è uscita per i tipi del Laterza di Bari, e
per merito di GNOLI (si veda), la traduzione] grammatica storica). Un terzo
modo di considerar la lingua, puramente positivistico o descrittivo senza
valutazione estetica o spiegazione evoluzionistica, non esiste. È teoricamente
impossibile. Ossia quel terzo modo è la grammatica empirica e normativa,
sussidio didattico. Ma il sistema idealistico vige pienamente in entrambe le
prime considerazioni. Anche nel momento del progresso relativo della lingua
opera un’attività spirituale. La grammatica, quando è conoscitiva, è così
sciolta o nella storia letteraria o nella storia della cultura, sempre cioè
nella storia. Quando vuol esser normativa, e non più empirica ma FILOSOFICA e
rigorosa, s’annulla nell'estetica. Col suo saggio T. spera d'esser riusciti a
confermare la verità di tale sistema idealistico, applicandone i PRINCIPII alla
considerazione d'un prodotto caratteristico dello spirito teorico ITALIANO
studiato nelle condizioni storiche del suo svolgimento, nei suoi rapporti cioè
coll'arte e colla scienza. Un importante filosofo. s. c. v. Filosofo di
formazione rosminiana – SERBATIana – SERBATI (vedasi), grande cultore di ALIGHIERI
(vedasi) e di MANZONI (vedasi), proprio allo studio del loro mondo spirituale
dedica molti dei suoi lavori. Le Osservazioni sulla teorica della pena studiata
in ALIGHIERI (vedasi) uscirono e pubblica il saggio che ha maggior successo Gli
animali nella Divina Commedia . Sul MANZONI (vedasi) gli studi: Il MANZONI
(vedasi) grammatico , i Casi di coscienza nei Promessi Sposi e La conversione
dell’Innominato . Da questi scritti emerge lo spirito generale della sua opera
che è di educazione religiosa civile e morale. Anche lo studio della favola,
della quale intende scrivere la storia, e al quale si dedica è finalizzato alla
dimostrazione dell’importanza di questo genere letterario nell’educazione del
pensiero e nella dimostrazione della verità. Z. ricoprì, nella sua città, anche
molte cariche pubbliche, è infatti consigliere comunale, assessore alla
pubblica istruzione, membro della Commissione preposta alla Biblioteca comunale
e presidente della Cassa di Risparmio. Nome compiuto: Giovanni Battista Zoppi. Refs.:
Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Zoppi,’ The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e
Zoppio: la ragione conversazionale – filosofia italiana – Luigi Speranza (Bologna). Filosofo bolognese. Bologna. Abstract: “Some like Zoppio
(Melchiorre), but Zoppio (Girolamo) is MY man!” – H. P. Grice. Keywords: Alighieri
– the other Zoppio wrote about love – and was Girolamo’s son, anyway – and doctor
in philosophy, too.; laureatosi in filosofia, venne subito chiamato allo studio
di Macerata per leggere retorica e poesia. Ivi si trattenne per molti anni e fonda l'Accademia
dei Catenati. Ritornato poi a Bologna, ha un incarico d'insegnamento presso il
locale studio di umanità. Portato alla polemica, non si tenne dall'intervenire
nella contesa letteraria fra Bulgarini (vedasi) e Mazzoni (vedasi), negatore
l'uno e sostenitore l'altro dell'eccellenza del genio d’ALIGHIERI (vedasi).
Uscite infatti le Considerazioni del Bulgarini, Z. prende subito posizione e da
alle stampe i Ragionamenti in difesa di ALIGHERI (vedasi) et di PETRARCA
(vedasi), Bologna. Nei Ragionamenti ALIGHIERI
(vedasi) è LODATO per avere scritto
"una azione fuor delle regole dello scriver poeticamente bene e con
lode" e per essere stato ‘un ignorante della lingua latina ", ed è
inoltre giudicato "grande imitatore" per i "costumi d'huomini et
di donne, vecchi, giovani, fanciulli, nobili, liberi, servi, dotti e indotti,
d'ogni sesso in somma, d'ogni conditione, d'ogni fortuna co' loro affetti
convenevoli espressi con parole, et concetti proprij et alti ". Seguì la
Risposta di Z. alle Opposizioni Sanesi fatte ai suoi Ragionamenti in difesa d’ALIGHIERI,
Fermo, contro Borghesi, supposto portavoce di Bulgarini. Quindi direttamente
contro Bulgarini pubblica le Particelle poetiche sopra ALIGHIERI (vedasi), Bologna,
suffragate poi dalla Poetica sopra ALIGHIERI. Anche in Z., come negli altri filosofi
del tempo, opera il puntiglio personale, che si risolve in schermaglia di
parole, in sofisticheria di tesi; ma pure non è difficile riconoscere un fondo
più serio costituito dall'approfondimento e dall'applicazione della poetica
aristotelica nel testo d’ALIGHIERI. Bibl.
Fantuzzi, Notizie degli scrittori bolognesi, VIII, Bologna, Barbi, La fortuna d’ALIGHIERI
(vedasi), Pisa; Vallone, Aspetti dell'esegesi d’ALIGHIERI attraverso testi
inediti, Lecce. ZOPPIO (Zoppi), Girolamo. – Nacque nobile. La data
di nascita sembra doversi posticipare sulla base dei Ragionamenti in difesa di
Dante et del Petrarca (Bologna, Rossi), dove Z. allude agl’anni trascorsi nello
studio di certi classici -- Pietrucci. Se l’informazione è vera, anda
rettificata anche la data di nascita del figlio Melchiorre, letterato e
cofondatore dell’accademia bolognese dei gelati, giacché non può risalire al
1544 come per lo più si legge. Stando a Ghilini (Vive più di ottant’anni, e
nell’ultimo di sua vita, cioè dell’anno 1634») e Quadrio, (1743, p. 76: «morì ottantesimo
dell’età sua»), il giorno genetliaco di Melchiorre dovrebbe quantomeno
collocarsi nel 1554. Peraltro, ambo i casi risultano contraddetti dalla
cronologia dell’incontro con Ercolani, la nobildonna bolognese – non
maceratese, come erroneamente è tramandato (per esempio in Istituzioni) – che Z.
avrebbe conosciuto e sposato. È infatti chiara l’allusione contenuta nel
secondo dei sonetti proemiali alle Rime (Bologna, A. Benacci), dove si ricorda,
alla maniera di Petrarca, il giorno dell’innamoramento: «Nel Sessantesimo anno
sopra i mille / e cinquecento della nostra pace / scese Amor nel mio albergo a
starvi eterno. Tredici di gennaio al maggior verno» (c. 1r). Quanto al terminus
post quem delle nozze, non lascia dubbio l’appellativo di cognato riferito a Ercolani,
al quale è rivolto un altro sonetto della raccolta. Dell’accademia dei catenati
è primo padre et fondatore, come attestano gli Atti del sodalizio formalmente
istituito in casa di Ciccolini, presso la cui famiglia si mantenne sino alla
fine del XVIII secolo -- Macerata, Bibloteca comunale, ms., dove per errore si
legge «mille cinquecento sessanta quattro», come in Graziosi; Adversi;
Baldoncini. È però verosimile che la sua iniziativa fosse co-adiuvata dal
concorso di altri personaggi del luogo, tra i quali Cittadini ed Aurispa, che
ne tenne l’orazione inaugurale -- Maylender. Formatosi probabilmente alle
lezioni di Camozzi (Foglietti), consegue la laurea in filosofia presso lo
Studio di Macerata, dove insegna retorica, oratoria e poetica (Macerata,
Bibloteca comunale, ms.), mentre ricoprì la cattedra di filosofia morale
(Foglietti; Fantuzzi; Mazzetti). Come maestro di fisica naturale appare tra i
membri del Collegio di dottori in artibus del medesimo ateneo (Foglietti). A
Macerata fu richiamato a insegnare dal 1582 al 1584 (Macerata, Bibloteca
comunale, ms. 463). Il 4 novembre 1585 fu tra i docti viri reclutati
dall’Università di Fermo, la più antica di pontificia istituzione, allo scopo
di promuoverne i corsi. Riconfermata da Sisto V il 13 settembre di quell’anno,
dopo un decadimento di alcuni decenni (Curi, 1880, p. 48; Brizzi, 2001, p. 9),
Zoppio vi ottenne l’insegnamento di eloquenza pronunciando un discorso
inaugurale poi stampato, con dedica al cardinale Alessandro Peretti, col titolo
di Oratio Hieronymi Zoppii bononiensis habita in primordiis firmani, studii
anno MDLXXXV (Fermo, S. Monti, 1585; cfr. Curi, 1880, p. 67 nota 2). -ALT
Su invito del Senato felsineo, dal 1586 fu lettore di umanità presso lo Studio
di Bologna, e ciò spiega la «risentissima lettera degli Accademici Catenati»
per il fatto che lo Studio maceratese non lo riconfermò tra i docenti nel 1587
(Foglietti). A Bologna morì il 5 luglio del 1591. Zoppio
s’inserisce nel quadro delle pratiche e dei dibatti letterari del tempo con
ingegno versatile. Volgarizzò in ottava rima il primo libro dell’Eneide
(Bologna, A. Barbiroli, 1554); sempre in ottave compose i tre libri Del
nascimento di Christo (Bologna, A. Giaccarello, 1555); approntò un secondo
volgarizzamento del poema virgiliano, limitato a I primi quattro libri con
alcune annotazioni nel fine di ciascun libro (Bologna, A. Benacci, 1558); pubblicò
un volume di Rime e prose (Bologna, A. Benacci, 1567), un poemetto in ottave
dedicato a Don Giovanni d’Austria trionfante a Lepanto (Bologna, A. Benacci,
1572) e una favola mitologico-pastorale, Il Mida, rappresentata nel Carnevale
del 1573, pubblicata nello stesso anno e ristampata nel 1602 (Bologna, A.
Benacci; a cura di L. Piantoni, Manziana 2017). A un parto collettivo
andrà invece ascritta la tragedia Athamante (Macerata, S. Martellini, 1579; v.
Macerata, Bibloteca comunale, Mss. 463, p. 256), peraltro «ricondotta, già a
partire da fonti coeve, al solo Zoppio senior» (Pietrucci, 2015, pp. 60 s.). Va
comunque segnalato che il frontespizio dell’edizione, raffigurante una «cathena
d’oro distesa dal cielo in terra» come in Omero, Iliade VIII, 16-27 (Macerata,
Biblioteca comunale, Mss. 463; Athamante, cit., c. a4v; Ercolani, 1829),
contribuì certamente all’iconografia dello stemma accademico maceratese, le cui
ragioni sono illustrate all’interno del ms. 463, Gli amori... in lode
dell’onestissima e bellissima M. Giulia Fedele da Macerata, canzoniere che
Giuseppe Nelli, nel 1827, afferma di trascrivere da un manoscritto del 1572
(Baldoncini, 1981). Degno di nota è anche il Nascimento di Cristo, libera
traduzione del De partu Virginis di Iacopo Sannazaro, poiché assegna a Zoppio
il primato cronologico sia nell’ambito dei volgarizzamenti del testo sia in
quello delle più eclettiche interpretazioni di esso. Il manoscritto dell’opera,
conservato presso la Biblioteca dell’Archiginnasio di Bologna, precede infatti,
stante la dedicatoria del 21 marzo del 1550, il rifacimento in versi sciolti di
Francesco Monosini, del 1552, e, per quanto concerne una meno vincolante
fedeltà all’ipotesto sannazariano, quello in ottava rima di Juan de Ayala, del
1554. Sotto tale rispetto, è ragguardevole la tempestività con cui Zoppio
aderisce a un’istanza di divulgazione devota che di lì a poco si sarebbe
imposta in sede di discussioni tridentine. Il tentativo di amalgamare il
modello di poema religioso proposto da Sannazaro, con le sue innovative
commistioni di sacro e di profano, al campo delle coeve sperimentazioni epiche,
pone l’autore tra i precursori di una tendenza che avrebbe di gran lunga
superato la stagione rinascimentale. Si pensi al fervore legato al culto
mariano e ai suoi molteplici travestimenti ideologico-letterari, o al sempre
più stretto dialogo con l’arte della pittura, in una rete di scambi
intellettuali e di interessi teorico-applicativi nella cui trama, tra ambiente
felsineo e direttrici venete, l’autore era ben inserito. Zoppio è
ricordato soprattutto per la parte avuta nelle controversie
mediocinquecentesche di carattere linguistico e letterario. In particolare si
ricorda quella in cui assunse le difese di Annibale Caro nei rispetti di
Ludovico Castelvetro, che gli obiettava la canzone Venite all’ombra de’ gran
gigli d’oro. Il testo, scritto nel 1553 e poi recuperato, insieme a un
autocommento e alle repliche di Castelvetro, nell’Apologia che Zoppio pubblicò
nel 1558, destò una fitta serie di pronunciamenti che divisero il fronte di non
pochi intellettuali del tempo. Zoppio si schierò con Benedetto Varchi,
conosciuto grazie all’amicizia comune con Lorenzo Lenzi (Rinaldi, 2008, p. 92;
Avellini, 1999, p. 432; Varchi, 1995, II, p. 498), e fece circolare le proprie
posizioni in forma inizialmente manoscritta, come si evince da una lettera
indirizzata da Caro a Varchi (Caro). Quindi, nel volume di Rime et prose,
videro luce come Discorso intorno ad alcune opposizioni di Lodovico Castelvetro
alla canzone de’ Gigli d’oro. Oltre alle difese del Petrarca volgare,
ulteriore risonanza produsse la partecipazione alle dispute sulla Commedia
dantesca, allorché si diffuse un trattatello manoscritto a nome di Ridolfo
Castravilla, a lungo ritenuto pseudonimo di Bellisario Bulgarini, che invece si
limitò a correggere l’opuscolo indirizzato dall’artefice contro L’Hercolano di
Varchi (Discorso di m. Ridolfo Castravilla scritto a un gentiluomo suo amico,
nel quale si mostra l’imperfezione della Commedia di Dante, contro il Dialogo
delle lingue del Varchi). Inserendosi nella diatriba tra Bulgarini e Iacopo
Mazzoni, Zoppio espresse la condivisione per le idee di quest’ultimo nei
Ragionamenti in difesa di Dante e del Petrarca (Bologna, Rossi, 1583), dove il
poeta è celebrato sia per l’eccezionalità dello stile sia per l’opportuna
scelta del volgare, sia per la convenienza, retoricamente intesa, con la quale
seppe esprimere, usando «parole e concetti proprii et alti», i costumi d’ogni
sesso e d’ogni condizione. Com’era da attendersi, lo scritto suscita non
poche reazioni, come quella, segnatamente appassionata, del grammatico e poeta
Diomede Borghesi. Dalla Risposta di Zoppio Alle opposizioni sanesi fatte a’
suoi Ragionamenti (Fermo, S. Monti, 1585) si sentì coinvolto lo stesso
Bulgarini, il quale, con l’aiuto di un altro letterato, Leonardo Ghini, che gli
fornì le proprie postille ai testi di Aristotele, Omero, Plutarco e altri
autori greci affinché l’amico controbattesse le censure di Zoppio, replicò, nel
1586, con le Risposte a’ Ragionamenti di Girolamo Zoppio. La polemica assunse i
tratti di uno scontro personale, di cui gli ultimi capitoli sono le Particelle
poetiche sopra Dante (Bologna, A. Benacci, 1587) e la Poetica sopra Dante
(1589, a istanza del figlio Melchiorre), cui Bulgarini oppose, nel 1602, quando
ormai da un decennio l’autore non avrebbe più potuto obiettare, una Riprova
delle sue precedenti Particelle. Se per un verso tali dibattiti
costituiscono momenti minimi nel lungo percorso della critica dantesca, per
l’altro appaiono interessanti in quanto mezzi attraverso i qua;li, «segrete e
inosservate» (Vallone, 1966), transitarono verso il nuovo secolo alcune delle
idee più originali del tempo. In ciò consiste l’importanza della produzione
zoppiana: l’essere un appassionato riflesso delle tendenze estetico-culturali
in corso, e, per il piglio militante che la contraddistingue, attivatrice
embrionale di importanti sperimentazioni a venire. Fonti e Bibl.:
Macerata, Biblioteca comunale, Mss., 463: Gli amori di Girolamo Zoppio in lode
dell’onestissima e bellissima M. Giulia Fedele di Macerata, f. XII: Memorie
storiche dell’Accademia dei Catenati, cc. 19v-20r; 623-624, f. X: Elenco dei
soci dell’accademia dei Catenati dal 1574 al 1846. G. Ghilini, Teatro
d’huomini letterati, Venezia 1667, pp. 156-158; N. Pasquali Alidosi, I signori
anziani consoli e gonfalonieri di Giustizia della città di Bologna. Accresciuti
fino al 1670, Bologna, ad ind.; F.S. Quadrio, Della storia e della ragione
d’ogni poesia, III, Milano 1743, p. 76; G. Fantuzzi, Notizie degli scrittori
bolognesi, VIII, Bologna 1790, pp. 300-303; C. Ercolani, Memorie storiche
dell’Accademia de’ Catenati, Macerata 1829, pp. 8-19; S. Mazzetti, Repertorio
di tutti i professori, antichi e moderni, della famosa Università e del celebre
Istituto delle Scienze di Bologna. Con in fine alcune aggiunte e correzioni
alle opere dell’Alidosi, del Cavazza, del Sarti, del Fantuzzi e del Tiraboschi,
Bologna 1848, p. 44; D. Foglietti, Cenni storici sull’Università di Macerata,
Macerata 1878, pp. 65, 117, 119-121; V. Curi, L’Università degli Studi di
Fermo. Notizie storiche, Ancona 1880, pp. 48, 67; M. Maylender, Storia delle
accademie d’Italia, I, Bologna 1926, p. 510; Istituzioni culturali della
provincia di Macerata, a cura del Consorzio provinciale per l’istruzione
tecnica e dell’Accademia dei Catenati, Tolentino 1953, p. 7; B. Weinberg, A
history of literary criticism in the Italian Renaissance, II, Chicago-Toronto
1961, pp. 866 s., 870, 883-885, 895-899, 910 s.; A. Vallone, Aspetti
dell’esegesi dantesca nei secoli XVI e XVII attraverso testi inediti, Lecce
1966, p. 170; M.T. Graziosi, G. Z. lettore del Petrarca a Macerata, in Studi
maceratesi, 1971, n. 5, pp. 121-128; A. Adversi, Accademie ed altre
associazioni e istituzioni culturali, in Storia di Macerata, a cura di A.
Adversi - D. Cecchi - L. Paci, IV, Macerata 1974, pp. 171-174; A. Caro,
Apologia degli accademici di Banchi di Roma contra M. Lodovico Castelvetro, in
Opere, II, a cura di S. Jacomuzzi, Torino 1974; S. Baldoncini, Il canzoniere a
sacco. G. Z. imitatore del Petrarca, in «Per vaghezza d’alloro»: Olimpo da
Sassoferrato, Eurialo d’Ascoli e altri studi, Roma 1981, pp. 81-104; E. Esposito,
Z., G., in Enciclopedia dantesca, V, Roma 1984, pp. 1173 s.; B. Varchi,
L’Hercolano, a cura di A. Sorella, I-II, Pescara 1995, ad ind.; L. Avellini,
Prove di epica a Bologna: G. Z. nella cerchia farnesiana, in Torquato Tasso e
la cultura estense, a cura di G. Venturi, I, Firenze 1999, pp. 431-448; S.
Baldoncini, Dei Catenati e di altre accademie del Maceratese, in Istituzioni
culturali del Maceratese, Atti del XXXIV Convegno di Studi maceratesi...,
Tolentino... 1998), Macerata 2000, pp. 1-10; G.P. Brizzi, Le origini dello
Studio fermano, in L’antica Università di Fermo, Fermo-Milano 2001, pp. 9-32;
M. Rinaldi, L’aristocrazia a Bologna tra Arcadia e Parnaso. G. Z. e l’humile
avena virgiliana, in Fra Olimpo e Parnaso. Società gerarchica e artificio letterario,
a cura di F. Pezzarossa, Bologna 2008, pp. 91-116; C. Pietrucci, G. Z. e i
Catenati di Macerata, in Schede umanistiche, XXIX (2015), pp. 59-71.RAGIONAMENTI
DEL SIGNOR HIERONIMO / Z. IN DIFESA DI DANTE, ET DEL PETRARCA. IN BOLOGNA, PER
GIO. ROSSI» MDL XXXIII. Con licenza de Superiori . ' * L « k», ' * v/ * O r J a
Ci * & J» 'v-.i. jk. A. ,/_ X Ir Jl il o T;f di;:. OKI ’/l J / k'I * ^ * '
> "TIIG I Gì /.• Z 3 1 Jau 1 ì /* n t ‘ -* T • • • .t -> * * 1 .•*k
I V .:•V . * - r vit . / ~>-t \ 1 ? \ 5 >\^ V - ;: rr3ìa aìi i t Av? i I
I ' X Z .1 Cl M * w.« »♦ -• * r* • 4 1 * -V -r ALL'ILLVSTRISSIMO . . , , f. . .
SIGNOR S V O COLENDISSIMO, IL SIGNOR CAMILLO COLONNA. VA%\ NgtyTi G l i non
marcirà del core giamaì quel fi fauorito honore , di che piacq; degnarmi
rilluftrifsimo, & Reuerendifs. Sig. Car- dinaie Tuo Zio , Legato della
Marca in Macerata, allhora, che (opra ogni meri- T^—r. . to mi '° alzandomi*
per compagno di ftu- dio di V . ò.'lllurtriL nominare mi vollè.Ne mi
dimentiche* rò anchora per alcun tempo della nobile & virtuola cóuer-
fanone Tua , ne di quei dolci & honorati ragionamenti , che v’hauemmo
talhora in cafa Tua j oue alle Tufculane di M. Tullio s’attendea,& talhora
appreflb di noi nell’Academia, oue 1 Ethica s inter pretaua dal S. Zoppio in
quelli fi fatti flu dij noftro commune Lettore. Da cui tra molti & varij
ragio namenti che s‘accoglieuano , già no mi parue apprcflo di lei ne d’vltimo
pregio > ne di pieciola ftiina quello che s’hebbe alle volte fopra le accule
, che da vari; Icrittori al Petrarca fi fanno, & al gran Poeta* Dante ,
parendomi che gràdilsima diletratione ellafe ne prendellè,&malsimamente
delle feti le,& delle direfe loro . Di che riuolgcndo nell'animo la ca-
gione, mi parue di penetrare , che ciò aueniua ( oltra la uà- ghezza eh ella
prende grandilsima de gli ftudi ) per Io trattarli invn certo modo la caufa, Se
la difefa d’ vno , che / A 2 per c , I ✓ che per /ingoiare beniuoglienza loro ver/o di lui,
tanto Co Jonnefe può elferc chiamato, quanto Te di quel l'angue nato, &
crelciuto fofiè . Donde è auenuto, che defidcrando io di mantenermi quanto più
pollò fermo quel grado della fua buona gratta, oue prima dal S. Cardinale,
&pofciadalei collocato mi truouojcofi come & io ilei corcj&
nellimente mia ferbo pur Tempre viua l’imagine di lei, & del valor fuo; mi
voli? à pregar eflò Sig. Zoppio, cheli di/poneflè à ridur re in ifentto per
ordine il tutto : & lì compiace/Ièà la/ciar- mene fai dono à V. S.
Illuftrif. A che trouatolo per fua di lpofitionc non hauere più di fproni che
di freno bifogno; poiché pur alla fine da graue infermità folIeuando/i,è fatto
aliai gagliardo per l’etate, rendo gratie al Signore, che m’è (lato lecito di
dar fine ai defiderio mio del fare /lampa- re à commune giouamento de gli
ftudiofi delle belle lette- re quelle difefe dell'vno & dell’altro lume
della lingua no- (Ira fotto’l nome di V. S. Illuftrif. la quale sò certo che le
accetterà col folito fplédore della gratia , & della virtù fua> ne
fdegnerà che in debbole valore, come è il mio , sfàuilli quefta prontezza
d’animo affettuofo & deuoto,colquale di tutto cuore me le dedico & dono
» Da Bologna gli. 23. di Luglio. 1583. Di V.S. Uluftriis. Af&ttionatif.
Ser. Koratio Canobio. RAGIO- RAGIONAMENTO DEL SIG. HIERONIMO ZOPPIo IN DIFESA D’ALIGHIERI
(vedasi). n r e qua fi nuouo T r'tfmegiflo,gran Poeta gran Philofopho, &
gran T bcotogo e non foto riprefi da molti nelle fue tre diurne Cantiche come
ch'egli h albi a ferino vna anione fuor delle regole dello firtuer poeticamente
bene & con lode ; ma ch'egli fta anchora vn ignorante della lingua latina.
Et perche malage uolmcnte da’ fu ot libri fi può traggere ch’ei non fia vn
Oceano di fide nfa^v anno alcun altri rteupredo quejlo dettato col dire> che
ficco do ch'egli andana impar ado da' Dottori ,& notando di punto in punto
U que fiumi più àltecfr piu diffìcili , cofi le tra - Jcriueffe,infirtandole
ne' poemi fiuoi.llche quantunque poco prò b abile fi renda(non fi potendo
negare che'l proprio delfiapere fia ilfapere infignare:& vedendofiin lui
que fio infiegnamento be grande) nondimeno , perche molte cofi in ifpecieltà fi
poffiono dire non ingrate a' chi perauentura fi ridurrà a leggere queU lo, che
intorno à cto da alcuni s'e detto , & da noi, & forfè an «• che da
altri fi dirà ; vegniamo fecur amente, per quanto potrai t ijo\le nofìre debbo
li forze à tentare di mantener chiara fr viua quella gran tempo riceuuta Verità
; prefupponendo che non tan to & di tante cofi che li s oppongono egli fia
ne colpe u ole, ne reo: ma che piu toHo ei ne debbia ejfcr tenuto tale , che
pofia ragio- neuolmcnte porfi tra i primi Poetiche in qual fi voglia lingua h
abbiano fritto, llche accioche più commodamente pofsiamo effe qu ir e,
ordineremo le ragioni in qlla forma che diede loro il cafo ne mefi paffuti in
Macerata fra gli Academici Ca temati. r FAG. IN DIFESA alle cui mani peruenendo
certi libri v fi iti nou amiate delle fi dm pe , moTtrandofi pur molti di loro
uaghi d'intendere qual fi (fe intorno à ci'o l'opentone miai il Signor H or
alto C anobio, vno de gli Academictdi vtuace fptrito,facendofi auante , poiché
vide gli altri tutti intenti ad afcoltare , mi dimando , & io li rtjpofi
come di Jotto fi leggerà. llche difidero che dà lettori fia prefi in quella
parte , che non dall' Academia venga ; ma da vno che non per dt/ìo d'ingaggiar
contefa,maper vaghezza del uero fia con - dutto a fi fatta dijputa. In colai
gutfa adunque prefe il Signor Canobto a dire . Nor. tìauetevoi anchora renduto
al Signor Cel/ò Sorgagli quel li- bro pr e fìat otti del Sig. Belifario
Bolgarini ? Nier. Perche no,fe me ri ha fati a filiceli udtnc ben grande I Nor.
Non l'hauete dunque letto con diligenza ? Nier. Può ejfere,chel piacere che ri
ho gufato fiauifsimo mhabbia in gannato nella diligenza . Ben vi pofio far
fecuro d’hauerlo due volte finza fatollarmene letto. Nor. Et no firfia ragione.
pche à me pare che v'habbia vno Bile mol- to gratiofi: & che vi moftri
wfitme dottrina reconditafr alta , Nier . Voi non errate , Signore H or at io,
poiché fi vede quanto acuta» mente et contenda di foslentare il fuo Paradofo .
Nor. Come raradojjò ? Apritemi vi prego , quefo mtferio , che non l'intendo .
Nier. Non vi pare egli vn Paradoffo , che Dante à partito ni uno fi debbia
chiamar Poeta ì Nor . Non già per mia fe , poiché non filo il Signor Belifario,
ma degli altri anchora fono di quello parere. & il Mutio nelle fue
battaglie chiarifiimamenteofadi chiamarlo ogn altra coft,che Poeta. Nier. Se la
refolutione ha da pendere dall autor itadi, l’vno,e l'altro la perderà al
fermo. Et quanto al Mutio non fi dourebbe crede - re ycke fjauejfc detto poco à
fauore d'ejfo poiché pur fareb- be & M atematico ,& phtlofipho, & T
biologo: & con tutto ciò Vfrfifìcatore . Sta beni * -1 ' * tot DANTE. ~ 7
lì or. Sta bene ; pur che noi faccia Poeta . Hier. Anzi bene fi a. per che cofi
pur lo fa Poeta . lì or. Secondo il vulgo, o fecondo i dotti ? Hier. Non u ha
dubbio, che l vulgo chiamerebbe , & chiama Poeta Empedocle, Lucretio,
Nicandro^ Lue ano ^dr fimi li fr col vulgo fi mi Im ente H or alio, dr Art
Potile . Ma bene e il verone he non fono legitirni Poeti, oue mancano dell'
imit adone . Hor. Forfè voglion dire quelli valentuomini, che Dante non è Poe
talegitimo . Hier. Vi mane a forfè Fimi tat ione? Hor . Vi manca p bene quella
buona imitatione , fecondo la quale il Poeta e legitimo Poeta : dr allaquale s
accomodano i precetti y che ne n fognano i buoni maeftri , di cui fa mentione
il Bulgari- no in quello fuo libro . Hier. Hauroperfauoreimmenfò,chcnefìa
commodo dife onere, per- che non fapr e i ben bene appormi qual Poeta fofie
miglior e, o piti vario, o piu grande imitatore di Dante.Che fe chiedete
attiontfo co fumi d’huomini, dr di donne^vecchi^giauoni, fanciulli, no-* bili,
ignoriti, Irbrrifn-ui, dotti, e indotti fi ogni feffo in fornma, d ogni
coditionefi ogni fortuna co’ loro affetti coueneuoli efprefii con par ole ,
& concetti proprij, & alti, gran fatto farà che no gli trouiate in
Dante con tata merauigltacffrefsi,ch‘empta di flu- pare , dr di contento ognuno
. Io per me non mi volgo à fegqerlo giamai, & in particolare la fua diuina
Cantica del Paradifòy piena di tanti concetti, e di tanta dottrtna , oltra
l’tmitatione, ch’io non mi faccia à credere talhora,che chi l’odia, & lo
jfrefg \ appoco dell’ humano tenga, & del ragioneuole. Jìor. Alle volt e
pur e, dr bene (feffo egli ha certi concetti, dr parole ta to alte,&
difficili a; he non fi laf eia facilmente intendere. Hier . Leggete 1 irgiho
anc hor a, H omero ^e tutti gli altri buoni autorì y benfapete, v auerrà il
mede fimo-. Ne re fiera perciò che non fie no buoni dr valiti: perche fcriuono
à dottt , dr da dotti voglion effere studiati. Del Petrarca,dr dell' Arlotto
non dicOypche à do »e, e a Caualieri amanti fucilarono per lo piu di piacere.
Dante vuole ( / ) tA0> INDIFESA vuole efer letto da dotti con attendono, &
concurd,& con ijl * dio, chi vuol cauarne cofirutto , conofcerlo,&
intenderlo . fior. Quanto all' tmit adone, pare che l Bulganno tocchi altro
punto* ricercandofi, fecondo lui, per cofitd importanza, che l imitano ne fia
vn racconto di cofa ad altri, che al Poeta attenuta ^ . Hier. Po Cubile ad
auenir fi: ma auenuta no; perche farebbe ht/lorta. fior. Hor non è eoli
ragionerie, che l Poeta fa r appuntante altri, & non già fe me defimo,
ripugnando alla ragione l'cfere in vn tempo tsìeffo imitante, & imitato ?
Hìer. lo dico efier gabbo in queflo detto. Hor. Come? Et quale imit adone può
efier buona par lado fempre limo tato? Il Bulgarino a ferma che non fa, che
alcun buo Poeta / hab hia fatto, efiendo ciò contra le regole dateci da
Aristotile. Ne do pendo il Poeta interporre fuogiudicio nelle cofe eh ei tr
atta, per ^ che il Poeta e Poeta per l' imitadone ,6^ tato maggiormente qua to
piu imita . Ilche fa fen\a dubbio quando ei non parla in per fona propria ,
& uà introducendo altri à parlare. Ma quando ei dà il giudiciofuo, conuienedinecefsità
che parli in per jo* Hier n io f non credo che con ArWodle fi conuinca,che‘l
Poeta no pota veflir fe ftefio d'vnaltraperfonarapprefentando pur fe, come ha
fatto Dante, poiché# Liricità gli Elegiaci none Puntato. Et fittene che tìomero
in Demodoco fe ftefo rapprefentafe , & Euripide in Thefeo . Et Orpheo nell
Argon aulica eftrefamenU fia tMtnij fi ripone, & s induce à cantare II
Petrarca ne Trio phi,et Giouani Boccaccio nell’ amor fa t principali attori. Et
sei Dialogo e , come fi tiene ^ dotti, un a poetica imit adone , tue le anioni,
& le difiute Phdofophice fi rapprefentano. che diremo di Boedo nella Co f
lat '°? e f U *>™r con tanta poefia,& imitatane rapprefenta fe SS I ' DI
DANTE. 1 9 no che tilìe/o e lo fcrìttore, & poeta del Dialogo , & nel
mede - fimo Dialogo il dijpu tante , & rapprefentato ? H ora quefii vo+
qltam noi credere che non habbtano veduto, ointefi Annotile* 0 pure non
intendendo la ragione , dr ingannando/; h abbi ano errato? Ne l'vno, ne l'altro
chef dicejfe 5 probabile fi rende* rebbe. li or. Voi non rifondete alla ragione
delimitante , & dell imitato» che pare [Inngere afiai . liter. Io mi crede
a ch'ella fojfe atterrata con quefte induttioni : tut - tauia dico , che in Dan
te fi pofiono confiderare due perfine, C na del Poeta, et l’altra del
Philofi)pho,così come ancora in M or, co Tullio: perche il rapprefentato far a
la perjona del Phtlofi* pho,e'l rapprefentàte farà quella del Poeta, lì che vi
far a chia «* ro quando bene confidereste le tre Cantiche di tante effer rap
prefentationi d'attioni d’vnhuomo Philofopho : a cui non e dtfi die cu ole, che
interponga fuo giudtcto\pertenédo il giudicare prò priamente all' huomo
philofopho , dr al f apiente : Ó 1 tanto piu , quanto dal Bulgari no fi concede
H omero, (fio v'aggtungo t ir gtlio hauer giudttr*** «He volte » & hauere
interpofiata fin* tenfx fu a . ff or. Come dite voi , che l'attioni delle
Cantiche fieno Philofophicef Et dico anioni nel numero del più : perche a me
paiono tre , vna da altra didima \ fi che neceffariamente non fi pofiano dire
collegate , o dipendenti infieme : come che Ì Infèrno fi a vna da per [e fi
Purgatorio vn altra, & fimtlmente il Par adì fio: non ci vedendo ragione da
poterne coftitutre ai tutte tre argomen to, che pofia dir fi vn filo, come
vuole Art fi olile , che babbi a & principio, & rne^o , & fine . ff
ter. Voi non errate , Signor Horatio ; & quella farebbe la maggio* re
difficoltà , che vhaut/fi, quando volt fimo af, ermarc che ta le anione fojfe
vna ; fi bene il M inturno nella fu a Poetica con * tende di mostrarla tale',
io tengo eh” elle fieno treccone dite voi: delle quali eia fiuti a habbtajuo
principio, fuomezA (f/uofine . Et l' (fiere tra fi continue non m da mole sita
alcuna , poiché S colm 9ù RAG , IN DIFESA colf efiempio di buoni Poeti Greci
pofsiamo dimoììrare , che do far fi poffa . Hora che Cimitationefia d’attione
Philofophica,et tl Pigna [òpra la Poetica d‘ H or a tio al te (lo qu arante
fimo fet ti- mo tl dice j & neffiuno è, che noi veggia . Hor, Et pur
fecondo il Bulgarino (iva tuttauia fec ur amente negan do, che Dante meriti
lode alcuna dell’ bauer trattato in quell’o- pera così profondamele delle
fciè^e, et dell arti, come che douen . do tl Poeta parlare al popolo o per giou
are, o per dilettare , o per l’vno c t altro infume fi dee ingigliare di
parlare in modo, che almeno nella fiorila delle parole ,o vogliam dir nel (
enfio Ut ter a le fi a intefo : & non trapalare di tanta lunga la capacita
del- l’intelletto popolare , ne forfè anche douea trattarne tn verfi come Poeta-.ma
come Phtlofopho in prò fa, B ter. Quello che non fu riprefo da gli antichi in
Empedocle, in Ni- c andrò, in Arato ,& in altri Greci Philofophtfhe le
fienten^e lo ro alle volte fecero vdire in verfi accofìatifi alla granita d’Ho-
mero,& d’Hefiodo fonte dice Plutarchoffc ben mifouiene)par landò de gli
Oracoli Pithij,& in Lu ere tio fra Lati ni, non m'ag- grada che Ifignor
Bulgarino ripréda in Dantc.pcrche ne il ver fo, per che ammetta le
fciocche\z>c di Mar gite, et la battaglia de’ T opi et delle Ranocchie è di
fi picciol pregio, che no po(fa abbrac dare l’ al tisfima philofiphia. Et co
tutto ciò chi nella fcorz,a del le parole non intede Dante? Di quelli, dico, a
cut effo parla-. per che non vuo che prefupponiate, eh' ci parli al popolo
minuto , ó“ alla pUbe-, ma àgli (ludiofi-,co(ì come H omero à gli H eroi, per
in formar gU all' H eroica vita. Et de' Poeti non fi due egli, che qua. [fi con
vn altra lingua ci parlino ? Non per altro certo , fe non perche non ad ognuno
fi facciano intender e. Et fe Dante hauefi fe potutolo voluto parlare anche più
alto, non farebbe perciò da dirfi che hauejje trauiato dal diritto fuo , foft e
nenao la perfino, ch'eijoftene * y..w JJ or. Et qual perfino fosliene egli?
Bier. Del Phtlofopho contemplatiuo,Et come ifv.,. - 1 forre- Dì DAWft» * E
onere foprd qu dioiche dice il Margoni» neltefiempio del Piu J tore in
conformità del Poeta:& quatofia vero , che in vna foU pittura non fipoffa
rapprefentare altro che vna fola attione:an chora che ciò fia ( come dice egli)
di lunga confidar atione poco importante al predente intendimento. ^ Hìer.
Quello, che fi dica il Magoni intorno a ao,nopofio indiamo* miperche mai non me
venuto fatto di uedere gli fritti di que fio valent'huomo tanto negli sìudt
fcienttato & dotto , quanti nelle ciuiliconuerfationi cortefe &
gentilesche gentilifsimo ì & cor te fi fimo da tutti che n hanopr attica fè
conofciut orbene or* dtfio d'affermare chefiaimportantifstmacofa,per la gran
con faceuole\z,a che hanno la Pittura, & la Poefia tnfieme, per ri- cetto
del fine , anchora 'che peno differenti nella m ater io, & nel modo dell'
imitare-, come dice nella Gloria degli Athentep P lu- tare ho. Et dico di più,
che tf or atto nel fuo M ofìro della Poetica 10 diede à vedere chiaramente :
poiché vn fi fatto mofiro di va» rie membra di fiordi, non può hauere vn anima
folaghe e come la fauola nella Poefiaine meno può hauerne varie , fecondo che
bifoonerebbc-phe-U hanefic à voler bene reggere e capo bum ano, ? , collo di de
fìriero,c corpo Sveccilo, e coda di ferpltefen\a che 011 antichi pur hebbero
tal confideratione di vno argomento fi- lo nella pittura >per quàto fi legge
in Paufama nelle co fi Athc- niefis nelle quali fa memoria di certa pittura ;
onde fi mostra 7 he fio hauere ordinata à gli Atheniefi vna certa ammmiflrd t
ione di Republica piaceuole y emanfueta', dicedo poco più oltre , che
l'argomento Se fia dipintura e vn Sbattimento a cauallo . Ma voi mi traportate
di materia in materia fen^a vn ordine al mondo:& mi troncate le cofe nel
mefp. Bor. lo feguo l'ordine della frittura del Bulganno\& fecondo che
v~eqo ntdubbq dt'fuoi detti, così ve ne cbieggio voi anchora:&^ an\t mi
vagito delle proprie parole fue. ht perche mi veggo gii* to a luoco,doue mi
pare che fiate Saccordo fico, mi contento di trapelarlo, quantunque io vhauefi
qualche dubbio Bier . Beh mi tr al afate, vi prego , in ognt modofiamo ottofi ,
& del v . , Z torr » EATr^ìN- DTP ESA giorno afidi ci aua^a.-dr degli A [e
oliatori ci veggo le orecchie > egli animi molto fauoreuolt, &
accommodati. H or. .Dante nella fine dell'Inferno efee d riuedere le felle .
E’I Bolga- tino dice? ch'ei fornìfee vna anione . Ilier. Dice per mi» parere il
vero . Hor. il che fu da lui bentfsimo conofciuto , dado fi \ principio nel Pur
gatono ad vna nuoua Cantica, con nuoua inno catto ne . * Mier.Così dico
anch'io: & v’aggiungo, che in tutte tre quefie Canti che fi pii» in vn
certo modo confide rare 3 come i Grammatici in H omero del primo ver fio, dr
dell’ultimo dell’ vna , & dell’altra s fu a opera la fine fr la conclufione
di ci afe un a delle tre rapprc- Jentationi : poiché nell'ultimo ver fio
dell'infèrno torna egli d ri uedere le Velie . Nel Purgatorio fi troua puro ,
& difpofio falim re alle (ielle. Et nel Paradifo volge il fuo defio l’ amor
che muo - ue il fole, e l’ altre felle . oue le ite Ile pongono fempre fneaU
Hot . Or quelle tre anioni , & viaggi no pofono in fua natura Piare, Ilier.
In lor Natura vuol, fecondo le fue regole, il Mutio che fi dica. Il or.
Inmanicrache fipojfa dire , che fieno tutti infume vna fola anione : ma fi bene
tre attioni congiunte, e collegate dalla vo- lontà del Poeta : non dipendendo
neceffariamente , come da ca- gione [uno dalf altro : dr non riguardando le
cofe che in e fisi ac cajcano ad vno iftefio fine . Ilier. Non fi negafeome ho
detto )che fiano tre anioni, continuate in gufa pero j he vna può (lare fen^a
altra: ilche none vietato d Poeti, per quanto me lecito di giudicare d me, da
quello, che ne' buoni Poeti antichi mi pare d'hauere ofieruato.perche lafcio
fare i duo Edipi di Sophocle , & le Iphigenie d Euripide , che fi P°Jf im
dire continuate nelle attioni loro ( poiché chi voleffe ■ recitarle
conueneuolmente, bifognerebbe pur condurre in / cena prima quella d Aulide,
& poi la T aurica )& dico delle T rage - die dÈfchtlo , copofle fiotto
nome di Prometheo ; che furono tre ; V na feparata da altrayna pero nelle
fattole loro ordinate in gui Deb Dì DANTE. if Hor . Deh vton ut tàglia A
efplicare quefla cofa più chiaramente, per* che non fe ne troua fe non vna di
quefte anioni, , che è del Pro « metheo legato al Caucafo . Hier. Douc te
Japere,fe non per altro, per la lettione almeno de' Dialo- gì di Luciano , che
Prometheo da Poeti fi fìnge hauere furatoti fòco celeste, & con effo dato
la vita ad vn'huomo da lui forma* to di terra: & per pena di tal furto
cjfere flato legato al Cauca * fi, con vn Aquila al coreiche l deuoraua. Di cui
mofio a pietà * de H ercole fgliuol di Gioue , vccifi colle freccie l’augello
fi dice che lo fciolfe, è 'l fece libero . H or. Mi fintene che già fino dieci
anni, vidi recitarne in Bologna ito cafa dell' lllufinfsimo Sig. Camillo
Paleotto vna composta da voi, eh' era il Prometheofciolto. Hier. Hor a delle
tre compofie da Efchilo, la prima, & C ultima ci fi- no perite : fola
quella di me\o e viua . Et quando fi perdefifero le due, non fi inquinarmi ;
ben mi pare certa cofa, , che viuejfe- ro infino al tempo di Piu tare ho . H or . Et donde potete voi
trarre quell* c*r ***£(* * : Hier. Da
P lutar eh o mède fimosi che della prima, ch'io giudico fi chi a majfe il Prometheo
rubai or e ( perche s' induce u a rubare il foco celefìe)fa meni ione nel libro
dell utilità, che de' nemici fi pren- de recitando vn ver fi, che pofsiamo
giudicare ejfer fatto dire da Prometheo advn Satiro, che moffià diletto della
beitela delfico non piu veduto da lui,fel voleua abbracciare , & ba- ciare:
& egli cofì dicendo l'amoniJce.T(otyfosy\\it\M fyx'ni Siedi ffu 71 Kxiei
tcóv dull^ivoucio viene à dire, Satiro noi toccar guar- da ch’egli arde . Dell
vltimo, che perauentura lo Sciolto Cinti tolaua,giudico che faccia pur Cifieffo
Plutarcho mellone al prin apio della vita di Pompeo:douefi legge quello verfi .
Ex9§s ir*- tpo's fx.01 tsto txtov Tt’xmche fi fingea pronùciarfi da Pr orni
theo ad H ere ole fuo liberatore, dicendo. 0 (Codiato padre ama- to figlio ,
per che nella feconda chiaramente fi vede Gioue padre dH ercole befìemmiato,
& ingiuriato da efo Prometheo , H or. Si potrebbe forfè ben dire ciò ejfer
lecito à Poeta Tragico ; per « . che iS RAG . IN DIFESA che fecondo Ari
fìotile, poche offendo le T ragicc famiglie, a Poeti per far f largo il campo
non Jì di fidi c a C ampliarle dt tal manie raul che delle Comedie non
auiene,oue e lecito al r oeta dt finge te le fattole a fuo fenno. Benché ne
quelle di Dante fono Come- die , come dice il Bulgarino , ma piu tofto
Guazzabuglioni, & Ciabattoni di lingue >di parole ,& di concetti.
Voi fiate che* tocche ne dite? \ Hier. Sto pi > fi. n do piu cofe:ne m‘
appongo à veruna, chi'l chiami con quenon.t, xf che importino non io. Ben mi
pare y che pof 'ano im portare cofa di diffri\\o, & di viltà: che (è tale
oper a coiai no^ pie f mentajì'e , mi merauiglieret molto ch'ella fife vintila
le ce tinaia de gli anni , Ó continuamene in mano de' piu dotti , Ó* de' pi u
letterati . Ma perche non fono elle Comi ed te ? Hor. Perche (du e egli ) non
fono Drammatico nella maniera, che ri - chieggono le Comtedie : poiché in ef e
(fefsifsime volte parla il Poeta : & molte per fonc introdotte ut non fono
necejfarie alla principale intenttone d'effe. Uìer. y ri altra volta dite Dr
amatice per vna fola m, direte bene & propriamète alla ragion Greca. H ora
ch’elle non pojfano cfe re Come die , non efèndo Dr am atte e ; fi nega la
confcguen^a. Ue ilrapprefentarfi y o non rapprefèntarjì vna cofa ^fa ch'ella
ftafo nanfa T ragedia , o Comedia polarmente , o propriamente; perche Arili
olile nella Poetica pur concede la Tragedia in leg- gendo ef equine il carico
fuo: ne perciò meno ragioneuolmcnte Tragedia appellar fi: finalmente in
Euftathio fi legge alcune particelle de' poemi d" H omero ef ere fiate già
recitate informa Dramatica:& nondimeno H omero non ha perduto il fuo nome
per guadagnarf ne C altro. Ma che direfe voi , fe Monandro che fu pur Poeta
Comico autore della Comedta nuoua , che per gtudicto de' dotti la riduffe à
quella perfezione chef! vede lo- dataci commendata in T er entio, ri baueffe
fatto vna tale, par lata da Lui con l'tnuocatione, chiamata la T batte ? JJor .
Mt parrebbe, che hauefle ragione Dante fi M azione , & Eoi, il ter. Leggete
Fintar che nel libre (he fa della ragione dell àj colta- , * retPoc* V £>7
DA N T .. W yet Vottt:& vi trotterete fatta mentionecbiara di Mefiandro,
del Prologo della fua T baidcf? dell 'Inuocat ione della Mt*fa i» verfì. H or .
indarno quefto efier veromon fi negherà già da voijìè da nefi fan Ojche prop
riamente parlando per Comedia, farà, fempre ri f tefa atttone cittadine Jcà
Dramattca . s oue fi tratti cofa fra le ,vA\ perfine finza tnteruenìmento di
Poeta, flier. Delle voci lafcio ejfer Jolleciti à lor ferino gli Stoici :
parche nel miofauellaremijàppiafarc intendere .Fuo dir e, che non meno .và\\
chiamerò con Dante al venteftmo deli inferno Tragedia Ì Enei de di V ir g,
che^oema H eroico, od' Ep opei co che vi vogliate di regnando ella t- tale ,
che ih atrifipuo ridurre Da che non fio .tA\ Totano H or atip nella Poeticene
Ari fiorile altre sì, la doue dice, che H omero ne diede l'efiempio della
Tragedia nell' Iliada,& ne li Vlfiea, così come della Comedia nel Mar gite.
• . V . \ Uor. Prima che più oltre pafsiamo,faprci volontieri quale efiempìp di
T ragedia fa nell' V tifica: perche iiliada battendo il fine tut- to turbulento
, & dogltofi per la morte dHettore , concedo che. Jta efiempìo dt Tragedia)
doue i vTtJfea colla fne tranquilla, &, confilata in Vlfie,che vinti,&
vccifi i Proci della moglierafi gode la cafa , & la vita in pace, mi fa
dubitare , che tal volt A. Ariflotile fògnafie aneti effo. fJier. Artfiorile
non fogno, Signore H orario ,ari%ì acutamente vide ^ & lofcrtffe parlando
d'Eurtpide^ ch'era ih quei tempi riprefi,.. che la maggior partefelle Tragedie
fuefojfiro di fne dolor ofi:^ & egli commendo quel Poeta , etici perciò
fojfe maggiormente T ragico : qua fi accenaffe ilPhilofipho di due maniere,
ejfer e le - T ragedie, Vna che la fine infelice s & dolor ofa haueffe:.
& que - fa la più lodata . Et Altra dalla fine lieta, e felice > la men
ledè ? ta. e luti auta C vna 3 e C altra cjfireda dirfi.Tragedia, \ iV .~» Hor.
Potrebbefi egli quejla inparagone di tjdella chiamare Criniti .- G mere tt t
agì jffB'/zisA ntiro , fecondo che l intende l'Autore-' de gli 'Adagi
-tettili**, Malora/» { dicendo l'Vlijfra batter prefiato gli argomenti deli 4
Comedu,et Illuda della Tragedia,per openione de dotti. Gran de nondimeno è /'
autoritàd'Artftvtde, acuì in dubbiose ome à .v* u . tìmonedinaue debbiamo
appigliarci. , *AvV.\v . v \\v ; * A Hor. Ufi nofrfeffe tl fuo detto per V
operadelMargitefarfe che pia al la fi cura fi potrebbe dire: tanto più » guanto
d'Homera fi tic* telette non fi a qiteH' opera . * Uier. Suida y Lv otaria ,&
fan Rapita dicono che la compofe vn certo Pttraeo: mamh perao-kiaggiorf ede
pteflo lora\ che ad Arifi % della Poptca-fifù Piatite velli altro Alcibiade,
che cefi dicono» Hor. Wornon farebbe egli fiato meglio, fi. Óantehauefle
voluto-rap^ prefintare fi fìefa infine fie fut Comedie, , fihgerp tl nome al\
/netto 1 JHier. Secondo il Cafleluetro coll ‘ ejfempiùide Greci ,dr di buona
par-. tede Latini Poeti sì : tua fecondo Dante non già . I veri nomi * v»\
fallirti mrt,nont fremano fede, ne togltono lode poetica : an%i /iella
Tragedia. per. fritte nà{a d’ Ari fio nle, cosi come paiono ne-
Ctjfàripiprinetpaltycosì nella Comedu poterono parer c ottime di, enandto 1
proprq ,non fola à nostri Poeti, rna a molti de La firn anchoraifir quando dico
nomi propri/, intendo degli ufita ti ne' paefi noflr i 5 quali fi leggono in
Nonio del Paulo di Ne- fid', 7 L M arc tparc fii Vairone 1-che vuol dire il fer
nitore di « ,\W M agirti dopptuMarcOpurfie Ili fieffo , di cui fi cita quello.
Lbntu.es Marce s ha qualeeja. non i già da Hor alio biaf irti ala. itt queiwer
fi e. wvw^v-/^ * * ACi'JJt'mì'&SA r> ejfempì'ffì^eitirècon forteti.?- d'
animo fifn'àk fuèntuYÌ ,Ji Inai veniffiohe cadoffero irtnot. ffued Deus auertat
»> Si per dirla in una par da- * io tecg&cherat pèjie de dannati resini»
Irgli altri, ceni e à me, più còntentez,za 3 che pittade:an^i conte)»
)e{pitfin^a- pleiade j, pei effe rè perdatirofitierate^fafiiitiÀ to
ketè>ptMit1ieffè*'ifkèfip-ìèo'me ho' dentiti hefunmodq per fon» da T
ragedia,che come dice Cicerone della quarta Yufcolana ,\ 'Ùemoparric'tdr,dùe
proditori* fnpgikio rntfericordia comoue . • \ tur. Anft fai cdfi fimih à
quelli jfono, che nella Comedia ci ralle grano fomm amente in vedendo patire a
vecchi auari, à mere - vr ici, a ruffiani 3 à fidati del T ini a, et a
fimtlt;comeà tot per fini di rei co fiumi ragiòncuolmente àdiuenga ógni male .
>• . ti or. La fioria del Conte Vgo lino già non pajfa fuor dell! affetto
della come perii) più, & yuafi in tutti quei di Plauto fi vede .pure
non è fiat acotale vfinfi da .n\\ tutti r ice unta, come dianzi fi dicea de
Latini, & tanto meno da’ nostri Italiani. H or. Non confejjèrete almeno f
he he' ver fi egli babbi a grandemettì e fconucneuolmente errato ? conctojiache
fi alla Comcdta appo i' Grecite i Latini fu giudicato conuenitfi i G tambtcì,
coinè quel ìt, che nel comma naie ragionare più frequenti cadeano nella.’ bocca
de' parlanti ; della terza rima fra le migliaia non ne tro nere te vnocbe vi
cada \ il perche più fi le conuenia tlverfi fcioLto^cbe il cesi legato da rima.
\ -«.va ..uv.. .A -Y fi ter. Io non vu'o cotanto ejfire pertinace , ne opinato
in difender Dante, eh' io non conceda alcuna cofa perlo ragtoneuole. contro,
lui . Voi in quello dite bene , & dtte il vero, & fi nella lingua
volgare hautfifivn qualche verfo,cherifpondt[feptr proporr t ione al Giambico,
che voi dite sfaremmo d'accordo . Ma non battendone , giudico , che vi
contenterete , che Dante fi ne fila in ter\a rima, fin che venga alla luce il
ver fi della Co- media proprio . I fendo che non creda già io , che lo fi tolto
più che altro vi couuenga . il Giambico ( figliuol mio) non cu W era fra Latini
, & fra Greci commune all'bpopeia , come lo fiiplto nofiro : nel quale il
Infimo l’Italia fi a , e l Liniero li Alemanna compofi : ma la Comedia del Giambico
l’Epo- peia dell’ Efametrofi gode a . Hor. Non e già co fiume de' buoni Poeti
Comici di fare Inuocationi d 'Apolli ne, o delle Mufie: ne firfia ragione ,
pofitache trattan- do efsi di cofi me\anc, & non di alte, non di lungo
tèmpo pa fi- fate , ne in lungo tipo ouenute, ma in brcue t come in vn di na -
v.A male i Digitized tìy ( V. D7 DANTE. . 1 / tur ale > o vogliavi dire in
vn atro di Sole fopra la tcrra^non ba- rn i Covuct hi fogno di Data proposta à
ciò per rammemorarle , o narrarle : poiché efsi fìngono che le cofe adiuengano
all bora, quando elle firapprefientano:& per questo meno hanno b fogna di
proporle :il che da Dante puf fifa in tutti tre i poemi. ■ • ’ \ li ter. Deli
Inuocatione s'e detto dianzi : & qui fi replica per rifpofÌA la T haide di
M cnandro . Della Mufa,fc noi crediamo a Vir+ gtlio ne' ver fi,che fa de*
trouati deile Mufc , pur ve riha vna particolare per le Comedte chiamata la T
balia , come per le Tragedie la Melpomene. Che ferfia deità poi fi re cita
(fiero alme nofiaurebbe di gran proua bi fogno : poiché nella feena Comi- ca
ttempìj fi fngeano, &fiponeano gli altari. Rtcor dateui in Ter enfio quel y
fumé Verbena s ex ara . Hor. Et v ha cofè anchora,ou' egli alle volte s abbuffa
tanto con lo fi ile ^ le dice fi vili 3 e plebee , che firn riputate indegne
ancho- ra della Comcdia. » v Nier . N on vuo, ne debbo negarlo: e credo che
Dante me defimo fe’l co. noficeJfie:& con fiommo giudtc io così vjàffie
nell Inferno: poiché trattando effio di per fio ne vili,& di rea fama quai
fono t dan- nati , disdice itole non fu 3 c he di filmili voci fi valefie non
filo per firuire alla /benanche da Grammatici è detta qua fi ob fee- na : ma
ettandio per la natura dell alt ione t (teff a Comica , che fecondo Ansio ttle
riceuetìe fuo accrefamento da P ballici . ; H or . Non auerrà già per quefto,
che Dante nel fuo parlare non rap pre fonti vrìbuomo,Cf vnaperfona di reo
cojlume : il che e dò troppo cattino ejfiempio . « v > . wj\ Nier. B
fognerebbe prouarlo: tuttauofta quando nell Inferno fi prò * uafe, non credo
che fof e male '.poi che in pr onerilo fi diccìCd fanti in chtefiy à fattola
co' ghiotti, &G louannì V illuni nelle. Croniche non to accula d altro ,
che di prefittitene per fiua fc lentia, & che mal fapeua conuerfire con
Làici : ma non ì già che l proceder fio in queflt poemi non fia d'ottimo Philo-
Jòpho) La cuì per fina s' hauea tolto a rapprefehtare. : > . vM Hor.
Aggiungeteci Sugar fa, à porre in Inferno altr ui, prima che ' * fia Digitized
t 24 EAG. IN DIFESA fi a morto, bìafimatorey& detrattore della patria
acerhifstmo, fenza punto batter rifletto a quei Cittadini, che pure e verifi-
Tìiileycbeve ne fojjiro de' buoni almanco vnpicciol numero , trouandofene d
ogni fattione anchora tra molti rei de' buoni . FJier, Fugge il Bugiardo rendendo
ragione , che i traditori commej ?o il tradimento yefc ano fubito di quello
mondo: e i lor corpi fieno mantenuti •viui da vn dimonio infimo all'ultimo
termine del- la •vita-, forfè argomentando ciò dal detto deli Euangelio in Giu
da, in cut entro il dimonio . A fuggire la detrai none , balìa che per lo piu
quei Cittadini fofjero rei , b etiandio ifoli Rettori creduti maluagipcrche
tali sintedono efiere i Cittadini, e i lor co/lumi, quale il gouer nocche
hanno. Leggete 1 ufiino a quefio pròpofito al trentefimo libro, nel principio ;
oue parla di T olo - meo Phtlopadre . ti or. Fafsi à credere ageuolmente il
Bulgarìno, che i dtfcorfì philofe phici conceduti alla Comedia debbiano efere
anzi morali , che altrimentc : tenendo per fermo, che fe la Come dia apprefo Ari*
jìophane, Eupohde 5 eCratino philofophaua 3 douejfe ciò fare mode ftamentc,
intelligibilmente, & per lo più d vna tal forte di morale philofòphiax il
perche foggiungcyegliyche fi dee credere , che dicendo Neottolemo apprefo d'
Ennio, che d lui era lecito phtlofopharejna poco :lo dtcefie, come per fon a
poetica, & no et me foldato eh' et fife : & anchora fi può certo
Ritmare, che Arifi olile riprendere Euripide dhauer feminato per tuttala fua
Menaltppa la Philofophia d: Anajfagor a , per efiere ciò Jconueneuole in opera
tale, & non per efierfi egltferuito in far - lo à'vna donna : laquale
fefofie fiata ripiena di fetenza , come da credere eh ella f offe , poiché da
efio fu intitolata fapiente, trouandofi in tutti i tempi delle donne in ogni profefsione
eccel lentiycb’ ella l’haueffe potuto fare, no deueua apportarli btafimoy
feruandofi da efio tn lei il decoro della perfionafe non in quan- to fimile
opera poetica non lo conceda . lì 'ter. Concorro nel parer di quel gentiluomo
nelle Comedie popolari*, ma nelle philofophice fio per la materiato per la
perfonafi dee procedere V&l&JKTE'i \ *JL froge derè altrimente , come
ne Dialoga di fiatone, che per det .^.W td et A tiene o nell' unduefimo libro,
& d Arisi olile nella Poetici fiotto nome d anione fi contengono : &
furono alle volte Dra - , matte amett recitati, fecondo P lutar cho nclfettimo
libro de' Ra gtonamentifimpofiaci . Ma alla fuaconfidcrationc intorno al N e
ottolemo d’ Ennio , mentre die ex he fi ' de u.e credere , che non come
faldato, ma come perfètta poetica egli cosi parlale 3 defi- .rAW dorerei
Volentieri di patene approdare il. detto fino, come di gen- tili] uomo dotto ,
& da bene : ma veggio di non potere ; poiché ; M. Tullio nella feconda Tu
fcolana al principio , doue d'efifo Ne ottolemo (duella , dice quelle parole ;
Sed in vita tamen oc ^ capata: atque vi N copto le mi tum .erat Militari panca
ipfa multum fepe profani . Qui par. à Ne ottolemo , come à fidato concede il
paco philofophare . Ma che diro della. M enalippa di Euripide? ferto che Arifiottle
riprende Eampide^non pefch^ iaucffeper tutta la Tragedia f minato, la
fhilofophia d'Anaf fidgera: ma perche hauejfe indulto quclld’gpo.umetta. ,
chepen fialuare t fMOl pictioltmati (Jp.ofii nelle fiaUej de ' buoi * dalla
mote, te, che loro minaectuàa di dare.il padre di lei, credenltfi quei,
prodigtofament 4 eficre flati dalle vacche partoriti 3 dfputujfi^ fiottiimente
fecohdo i dogmi d' Anafifagor a, che 1 fimi delle co fi fojfero nell' aere:
& che perciò non potè a queliti pficr prodigio . 4 ne porte» taf moftro piu
che naturai co fa, come fio aua da Dio-, nigi H.alacarnajJeo fra Greci,etda
farro ne fra Latini in qui Idriche fa delle cofe della Pi illa ... Et tanto più
, che appare ma nifesìamente Arifiottle. in quel. loco riprendere il decoro nella
per fon a rapprefentata dall' Hfiìrionepe. i costumi non conuene ^ utilmente
firuatt , battendo poco inan\i detto . dwtt 0’1/x tov yuvouxì , tò eìvou, che
quantunque colei fi fife dotta, é per così dt?e ppififipfaa , nondimenoperche
nonfifir ,-y. .\ udita il decorp delle Donl\elle sn vniuer fiale., che, non
fono l'lulp. fipkth. ragmieuolmenttfi riprende : perche I4 Toejiat» qu«d&Ì
fio figuirc Vniuerfale conuiene colla philofiphia ; cerne dice Aristotile,» .^
. v..,#, a.,-.'*... «. wu; „ D Dante I* RAGV1S DIFESA S or. piante s* afferma
effere vn mare dt fcienfa, & far er ranetta Phtlofophia, noti fi potendo
dure( fecondo l'autorità dArifìoti* le) che l' Anima te ma, ami, odq, fieri, od
babbi a alcuno affetto Jìmile i ma fi bene che tutte quefle fieno operazioni
del compo- fio , cioè dell'huomo : fi che ne anche in queflo verrà egli ( per
mio credere jfeufato à baitanfa . Voi nulla rifondete ? Hier. H omero nell' un
die e fimo dell'Vlifiea , & Virgilio nel J esiodei Eneide vi ri fponder
annaffi nelle loro anime Jieno firnili affetti • Per bora noi vu'o dir io . H
or . Nelle Comparationi egli è non poco di viltà riprefo , & di bafi.
ffeffa m alcuna et efie. Et ma fi imamente in quella. i Di pan , come Buoi che
vanno a giogo • > Andana io con quell'anima care a '• a 5 • * Fin che'l
fofierfe il dolce Pedagogo. Che per coni* ìo della bafiefpa fu a, delle parole,
del modo vile ; per le quali? 6 nel quale ella viene efprefa, e giufi amente
riprefa in Dan-* te: il quale non può feufarfi coll' e fi empio dH omero , di
Virgin Ito , del Petrarca , & d altri: fi perche quando nell' iflefio modo
l'haueficro vffàte, non fanan fèn^a biafino; fi anche perche ai tempo loro >
e particolarmente d H omero , & forfè di Vtrg.po- teano quegli animali non
efier tenuti così vili ; come hoggi fi tengonopòiche ci e fatto fede da fedeli
ferii loriche dagli Egli tij i buoi furono adorati per Dei : & che da
alcuni popoli fi ve - taua l' ve rider gli, come vtilifsimi al genere
humano,per ca- gione deli Agricoltura. Ma quello, che piu importa , i predetti
Poeti l' aggrandiu ano con parole alte, e magnifiche, & toglie a no in
buona parte loro la viltà ,& la bafiezfia , che portano naturalmentofeco :
così come fece il Petrarca quando difie . . ' Veggio la fera i Buoi tornare
ficiotti. H ter. Tutta la for\a di que fio argomentare contrala comparatione
giudico che fi a-, perche e pr e fa da vile animale, per quanto fuo- naho le
parolr. il che s‘ io prouero non effer vero mamfefìamen - te. non mi darete voi
l‘herba,& vi chiamarete vinto ì Sor. So che V or ronc ne' fu oi libri
dellefacende della V ilU commen- ' 5tV.\vÌ“ Ck " \ ~ da l Digitiz *» 2)7
TrAN-rtì \ *7. da molto in vn capitolo particolare il Bue •' ma t importuni
.\..W ftàneipronarfo ,che a tempi Aofiri egli fia fatiche cofiìa W% tende tl
Bulgarini • s . . Hier. Vico thè vuo provare a nofiri\tepi i buoi eferein
prez*$ viag . giore,che al tempo di Varron$, . 'j .a.v v. . J. * '4 D a Promi » Hier h or .
hier hor. Hier hor. Hier, Sì R AG-? nT-W V X SA . Tr orni filo : & tjuafi mcravfcito dt mente . Ma
ditemi i puf /tiene egli d‘ batter mai letto tu Nomo Marcelle , quanto fi v4\
leffie la pecora appo i Romani ? . \ uve . , \\ ^ ws\ fi 'ho piìt dvnavotta •:
ma vi prendete voi giti oc» .*•. V\W di me per Dio? che hanno da fiore pecore
con buoi? . .m. ; v» .fióri giuoco certo : , 'Ea pecora vn deca fi e, cioè
dieci afri s' apprefffaua , e' l bue vn Xfritvjfe-, contea dire cento afsf \wa
. \ > v . •. «>u . Adunque per ragione di propor tione vn bue valeua
tónto, qua tó dieci pecore s Et nella qtushtia fommutatiua Jì pattano fcam , bi
are dieci pecore in vn bue * fiera chi è tanto pa\go ne tempi rio Artiche
d'unfuo bue fiaceffe tal. cambio ? , )Vl Et col Bue scappo andrem
cacciando l'aura . Et ^.yuvù 'ricuòcio coitvn Bue ‘fopp.ojn fermo-, & lento.
AAeracemen* teè mi parere he nonpóirebbe mirar fine in atto , ne in pittura
lapin vH'e,rrehc.ola,& (o%a co/adf. qdefia io, fin Poe taceri nato dollaro
cidvaro al ì»lto ,adobbato diporporea toga infing d tallone, à cavallo d’ut?
hue fi or piato,, dare delfifironi al fiad co, per metterlo ir? taccia gii per
vp prato . Ma non piìt oltre vtprego h omero dunque vi parrebbe d'kauer fatto
peggio nel v ^ la comparano uè d afino ad Aiace, effendo piu affai vfle anima
le quello, che quello . Et pur cQtak. campar ottone da, fiutar* s, CS f«f X. M
Dkjitized \ DI DA'NTE. * Mf cho nel fko tì omero come bellifsima, e ingenio
fifsima co menda \a fi vede) che che (e ne dica nella fu a Poetica il Mutio.et
a me quantunque vòlte m’auien di leggerla , fommametc diletta . ffor. Ne ptcciol
diletto pare anche a rne d'hauer pre fi di tal difcor - fi: figutamo dunque l’
altre comparattoni , dr.ventqmoà quelrx la d'huomini ad huomìrit intorno alle
attioni per fimigliari\a. di attieni d’huomini ad attioni d'huomini: come
quella di Lia *. dr M et alda al veutottejìmo del Purgatorio , che fi rende
poco ingegno fa ,f'e non difetto fa, ff ter. Maielda fi volge a Dante con
quella leggiadrìa, che in atto vfa donna , che danfi: la quale Compar atione à
me non fembra in grata ; non piu perche tutti i buoni Poeti fono frequcntifsimi
• tn fi fatte Compar ationi , come V trg. nell Eneide la fa dal fa - uio, che
queta i rornori del Popolo a Nettuno, che tranquilla il mare: & di Diana
tra i C bori, delle Nimphe a Dtdune , & aU 1 trouè del P a fiore a P adante
^ che perche t maestri di Ritorte* parlando delle compar ationi non fogliano,
biafimare già: frulli campar ationi per fonali , an^inon confiderano piu Jfeffi
altre, che qnefte, .Vedete T heòne , & potrete chiariruene: & ci'o non
fin va gran ragione. Perche fendo la cip arai ione vna cufiche ce ne
coslttuifce vri altra . da noi cono fi iuta , ad aqua le ri fpon- da per. pr,
operitene quello di che parliamo, fa bi fogno che vhah bia vn certo paffagio ,
che da Greci i$,che lucerna per quella fi fatta ragione; no min duco facilmente
à crederlo', polche appo i Greci tanto vale quel la par ola , quanto que ff
altra appo noi ; con quella pu\za del fumo > & dell’olio: fiche con qui
Ila voce tardo r appr e fen ta- na ; irg.-à fuot tutte que fi e coqtf offe,
quanto bautfie -detto Lti, cerna . & quando. Scruto in quelfoco nota,
laudando il giudi- ciò Digitizec VA .•vA\ Va. P( JD4NTE. 3 t ■fio di Vìrg.ché
non habbiavfato la voce Latina pìùtoRo,che 4* Greca , credo che rif guardi
ansila bajfe\z,a della voce, che le circostante , & conditioni accidentali
della cofa,in quel modo c he altroue pur fi vede ch'ejjb Poeta non fi guardò di
rap prefentare nel Lychno il fumo, e l untume , & lafo^a figura del fingo
nel primo della Geòrgie a : laquale con maggiore cu- ra fu da e (fio à
perfezione condutla; onde Ha merito d ejjer poi per la fua eccellenza fia Greci
nella loro lingua rtuolta , come narra S uida, Dicendo adunque V ir g % Putres
c onere fiere fungos ; mi pare, che della pu tre dine de finghi del Lucignolo
non pojja venire ne al nafo, ne a gliocchi viltà, ne odore che fia buono, ne
grato . Che la Lucer-, nafta (tormento principalmente di cucina, altrettanto
dirò del Lychuo, quando ciò fia pur vero, ne so come il mio Maritale vel
concedejje . I Uufirem cum tota meis conuiuia flammis T otfygeram Myxos vna
lucerna vocor . H or. S e voi ben faluasìe mille volte, e più la cofa della
Lucerna non far a già che pò filate difenderlo ch‘ Ei non fia Rato licentiofo
troppo intorno allafauella, vfando voci forche , dure,& vec- chie,
formandone delle none , accorciandone , mutandone , (fi* lungandone, vfando
delle pedantefche,& delle barbare di qual fi voglia linguaggio ,&
tramettendo fuor dognef empio tra ver fi volgari de verfi latini ,cr d'altri
idiomi : ile he do uria cjfere baReuolc à condennarlo come di confefsione di
bocca propria . ffier. Il Petrarca quando in vn fonetto diffe . Ennio di quel
canto ruuido carme Di quefi' altro io ; potea più tofio dirlo in vn certo mo-
do di' Dantesche dijè : perche io foglio dire 3 che Dantee Rato l Ennio de
tempi, et della lingua noRra ; offendo egli fiorito nel pargoleggiare , an\i
nel primo na fiere d' e (fa : intorno à cui tro- ttò i pruni, & le
ftluatichefe tutte{; delle quali ne gli fterpi era impofibile che nonne
rimanejfero etiandio infinite ; perche in v ' '* ' alta f* XAG . IN t)IFFSA
alto erano pullulate per ficcarla, come dal T he foretto di fìt Brunetto per
certi fragmentìj he fe ne trouano , cor.ofcer fi piti te , ouejon quafi tutte
voci dure , barbare , Straniere 5 e ranci- de. H ora fi la feuer a antichità
Romana perdono ad Ennio la fua ruuidefpa^&ji and'o facendo la fctelta del
buonojion da » nandolo pero per lo cattino-, non deuremo noi fu [are almeno ,
fe non t oberar e tl no [Irò Dante, che non intefe ad altro mai, fe non à gl ou
arci sì nella lingua,& nelle voci, come nelle cofe,et nelle fetente,
hauèdolo tnjcn, e i dotti , e valit huomint padrt no fri et tollerato , e / cu
fato ? Et fei Romani ( come dice Plutar- choinNuma pompilto ) da principio me
fcolauano le voci Gre ce con le Latine , molto piu che non faceanu dopò
licentiofa - mente-, perche no deurà ejjere J, iato lecito a gli Scrittori
antichi vostri di fare altrettanto colle voci della lingua Latina , che è pur
madre di quefla ? ' Il or. Adunque doneremo abbracciare così fatte voci per
quefto rtf petto ? io per me non leggo mai Dante sì volentteri,che non in-
toppi bene J[eJfo con mal gusto, oue le trouo. ' ' \ Hier. Se m'hauete bene
tntefo nel detto di Plutarchó, volli feufar Da te,& non già farlo duce da
ejfer feguito ; H ora v aggiungo fe v condo iUonfglio di Feflo Pompeo tn fimtlt
voci latine antiche , che douremmo più tofto non quafi uitiofè riprenderle-, ma
come testimoni della reuerenda antichi tate rejigtofamente (per cofi dire)
ammirarle-, cioè non toccarle , & quell altre in nostro •vjo volgerle. Et
che fapete voi che.talhora tempi non vengano, che ò parte , ò tutte rtceuendo
le approuino ? il tempo , & l'ufo (fgltuol mio) ripr otta le approuate
talhora , & talhora.le riprouate approua -, dicono i dotti, 1 anto vuo
hauer detto delle [ir antere anchora d' altre lingue, & d'altri paefi.
Confi- derate quello che nel Cratylo dice Platone della voce niìf. appo i Greci
: che fè come [ir antera ributtata fi fojfe, quante voci con cfacompofìe,
belle, vaghe , c nobili fi Jartbbono perdute ? con tuttoché come ferme A thè
neo gli Attici abhorrijfero grande- mente d'vjare altre voci , che le loro
natie . come fi poteano trarre giamai ? A primi troppo grand obligo del
bene- ficio fi deue , & altresì troppo grande fi ufa della fionnolen • z,a,
& de' tra fc or fi . Hor, Come ? Adunque /buferete Plauto in molti luochi
perle voci fio Afe, horride } efeabrofi : & nel Fenolo mafsimamente , che
habbia fatto parlare quel Carthaginefi in fua lingua non intc fa, ne conofiiuta
dagli fpet taton ? Hier, Seti ferollo : e prejfo che non difsi , ammir crollo
per buonifsimo Poeta Comico,& nel fuo genere mirabile . Hor, Che direte?
Noci fono di molti che noli' accettano per degno del nome di Poeta? hauedo egli
fallato in molti luoghi, che farebbe lungo il narrargli adefo : onde à ragione
fu detto da H oratio . At nostri Proaui Plautino s & numeros , et Laudauere
fales } nimium patienter vtrunque Ne die am Hulte mirati , Hier.Non mi fouiene
che fi a gli antichi Critici dal nome del Poeta sefiluda Plauto: fo bene che
ISedigito vel ripone , & Varrò* nc fece delle fue Comedie bella, &
diletteuole cenfura . Et M. T ulliogran maeflro, & artefice de' fall 3
& degli fcher^t , & motti, nel primo libro de gli Vfficij fuoi tiene
con tra H oratio ■mcrauigliof amente , dicendo , Duplex omnino eli aocandt ge~
u E nus s* RAG. IN DIFESA nus. V num illiberale, petulans , flagitiofum , oh fi
e num : alte ■- rum degan s, vrbanum, mgcmofum, facctunr, quo genere non invdo
Plautus nofier , & Al tic orti antiqua Cornee dia ; fid ella philofophorum
Socraticorurn libri refe)- ti funi . Hor t ìlluacomepalefe ,& la di uerfità
fra questi due v alenò huo- mini ; ma vi defidererei /intenda piana fopra .
Hier^Ft io con molti altri la Ufi io nel me\o per bora , rimettendomi a quanto
nhoficrittofrà le mie c lande fopra H or atto : tuttauta dico, che non credo
valere quefta configurila . Plauto fi dan- na ne' fiali, adunque non e Poeta :
perche quantunque la fin- tenzat, & le parole fi rich leggano alla Poefia :
nondimeno l' imi tatione fa il Poeta. H aurei ben vaghezza grande, che mi fi fi
fièro palefiati quei molti luochi, che è lungo à raccontargli adefio j od egli
habbia fialUto : chefie fofiero molti , cioè due,b tre > fecondo la
fiofitione de' leggi fi i iNon ego paueis offe nd or maculù,mafi infiniti,come
pare che s' decenni jni merauiglie ret, che in tanti annido fi nefioffi fatto
da' Cenfiort memoria . U or. Se fio (le fiatto fpettatore di Come di a, che voi
non intenderle, vi fìier c. . „ , . . . . , _ . , H or. Ne piu, ne meno far
elle a Plauto nel Penalo, metre induce colui sparlar Carthaginefefi quella
lingua no era al fuo tepo in mo •do nota al popolo dt Roma ? dò ella doueffe
facilmente da i piu e fi fiere tntefiapehe altrimcte farebbe fiata
vnafciocchez,&a il far parlare colui ferina introdurre vri altro, come in
parte fi fa, che J> interprete la die hiar affi .poiché haurebbe offufeato
il cocetto della fauola, col no effere tute fa dagli afioltàti,et da lettori de
fiuoi tepi.Et in mdte parole che da lui fi parlano Carthagìncfi, vi s‘
introduce Iinterprete,che fico parla a dichiararlo. Diche fi vegga il
Piccolomwi fopra la partteella fettima della Poetica. Nìer.- Non ho letto, per
cominciare dall ultimo, fien^a mia gran me- rauigltapfu volte fopra quella
particella il Piccolomint: et non mi è parato macche dica cofia quitti > che
contenga con Plau- to ? DJ DANTE: ' ~ ì* lo per cónto di quel Carthaginefe ,
mentre Ì appella pi uveite prigioniero : perche à me non pare che fi pofifa
pervadere in lo co alcuno di quella Comedta,che colui fi a prigioniero ; anTfi
i id per tutto libero , & fecondo i coliumt ltberali,fi nel rinfaccia - re
la federatela à quelferuofii nel dare la tejftra ho [pitale, fi nelcondur fico
famiglia coll' anella all' orecchie , come nel refii- tutre la h eredità al
nipote, & finalmente nell' ejfere per padre, %io, e Signore ricono fi tuto
dalle figlie , dal nipote , & dalla balia,finz,a fare mentione di fu a
prigioni a, o ne pure vn tanti- no deplorare la mi firia della cattiuttà fitta
: onde conchiudo fi che'l Piccolomini, mentre firiuea quella particella non
hauefife ben bene riueduto Plauto t dr ansi hauefife equiuocato dal Peno lo à i
Capi iui, o chi hebbe cura di Rampare i fuoi fcritti, mala- mente gli
coptafifie . Ne io porto openione , che quelle parole non hauefiferodafare
altro effètto , cheindicio di colui, che fofife Africano ; perche a ti' halite
egli era à fufficiensa manififlo,co me il conobbe quel fimo. 1 1 perche fi è
Lttoco alle coietture, ere do io che necefifario fife difiauellare così à quei
fier ut, onero co- pagni fuoi, eh' è i fico me nau acquali verifimilmente non
inten defifiro altra lingua, che la loro . Il che fi pub conofiere in quel
giouanetto , che nel riconofier della ballale he era fina madre, le fece il
faluto , che fu rendutoli da lei in lingua Africana . Uor, Che volete voi 3 che
in quelfioliloquio poiefife l’Africano dire , che non fofife bifigno a gli
Jpcttatori di fapere ? Hter. Per contettur adiro, che r molto a fimi fuoi douea
narrar il lo co, il tempo, & la ragione dell' hofpitahtà fu a in A t bene
così co- me fi vede , poiché mutata lingua , faluto gli Dei , & le Dee di
quella Città jon quelle altre cofe che figuono . //or. il dialogo dell'
ìnterpretatione del fimo non fu egli necefifario per intelligenza della fauola
à glifipettatori ? H ier. Per lo ri fi , & per lo gioco jv , ma per altro
no : perche fin fi- Curo , che quel fimo non ne intendere vna marcia [ir asfa:
& che quando difife. Nullus meli hodie Peenus Punior , Se bene è firitto
Pu* E 2 nior. $£ R AG.. \TÌT DIPESA ni or , veracemente fi die effe Penior ;
fchèr'fando all' ufanzai Plautina foco bone (t amente , col beffare in tal gufa
il patron fuo^com'cra ( olito . Hor. Per quale (Ir oda mi farete credibile,
ch'ei non ne fapeffe vna marcia (Ir alfa, fé pur fi vede che l'interpreta ?
Hier. Non vi gabbate quando leggete quel Dialogo : an^i attendete bene tre cofe
: & vifgannerete . La primate he quel fcruo in~ ter pr et a le voci
Africane per fimiglianzui , come quel Palum erga deciba ; PaLs, & mergas
datas , che a partito niuno può fiarc -, come vdtrete. La feconda e, che quel
Carthaginefe non e rapprefentato fe non huomo grane, & di riputattone :
& per quello non s'ha da credere, che veramente recaffe mercantia fico di
quelle fe toc c beffe 3 che il feruo dice ,c he recaua ; ne che meno egli
voleffe farfi riporre fiotto vna Graticcia carca di mol te pietre 3 per efferui
vccifo. baiata manifefia . La ter\a ì che. alla fine quel feruo non li
fouenendo piu oltre wterpretatione temerariamente^ come l' altre ^er burlare ilpatrone^chiaro
con fefia di non ne faper piu. Il che farebbe (lato falfo 3 & contro,
quello , che prima hauea detto ,che neffuno era piu Peno di lui . Giungeteci la
quarta, che fuor del deuere il Carthaginefe adi * ». rato fi mofirerebbe col
feruo, fe diritta, & buona interpreta - ttone battuto haueffero le par ole.
Chi haurà meglio da parteci- parne gli (ìudtofì } ioli ne hauro ferina inutdia
> gratta allegra , dr immortale . II or. infimo adhora io ne rimango
fatisfattifsimo : ma negherete voi almeno, che quefii poemi di Dante fieno
Epifodici , ne con~> tengano concetto, che fi poffa tenere à mente in v
rigiro di me mona ? fìier. Che tutta (opera di Dante fìa piena più che altro
Poema et Epi fodij , dr che in vn giro di memoria comprendere non fi poffa,
tengo da itoi : ma che femplicernente Eptfodica chiamar fi deb - bia, non vi
concedo facile . Perche Epifodica tengo io quella fa uola, i cui Ept fodij fono
malamente comefsi, & conncfsi.-qua* l( e per attentar et il (luto
d’Arifiophane la doue a Cremilo fat • T>T DANTE.’'. to ricco quella turba
(Camici fiambieualmente fanno feda: parendomi quella vna riempitura per
aggrandire la fauola i Così anche il Prornetheo legato et Efchilo per gli
Epifodj del* Co ce ano , della figliuola et' I n ac ho, (fi di Mercurio . Ne
meno il pianto delle Donne T rotane nell' l li ada ; cioè dico 3 confideran- do
quella parte di per fi, che oue il rimanente così fojfe in te fu * to spermio
credere farebbe la fauola Eptfidica> & vi t io fa. Ma' in Dante fono
ordini nell'Inferno di Cerchi , (fi di Bolge per le- pene de' dannati : le
quali chi terrà à memoria 3 terra inferno à memoria tutto l'Inferno , & le
pene ,& il contenuto (Cefo • Altrettanto dico del Purgatorio , (fi del P ar
a di fo . Hor. Nel Paradifo per la collocar ione de' c teli fi cui variamente
da gli ' finitori fi tiene openione, Dante non fi lauda. Hier. Affai bafta à
Dantesche fi non i più tengono feco, almeno qual che vno dedotti , & degli
feienttati vi s'accordi . Ma à me pa re , che tale ordine communalmente sì tenga
e fere il verace. Hor. Impofsibilemipare in vn giro di memoria poter fi
tnchtudere tante, & fi varie cofe con tutti gli ordmi,che mi ci fingete :
(fi cotanto mi ci confondo 3 che nefin^a il libro in manofaprei dire che vada
prtma,& che poi. Hier . In vn giro di memoria inchiuderfi vna co fa , non
vuol dire col le cir confi anzefue 3 ma il principale argomento fuo in poche
parole accolto , che per cagione d' ef empio , fi volete l'anione dell’
Inferno, potete così dire. Vn valor ofi Philofophodatofi alla contemplatione
della vitiofa vita humana , fiende al compi- mento delle feci d'effa 3 (fi di
cerchio in cerchio ,& di Bolgia in Bolgia riguardando^ vede l'infelicitadi
, oue cadono i vitto- fi : dalle quali partendole ne ritorna à migliore
contemplano ne. T utto quello , che tra quefii due termini s' inchiude fon »
Eptfodij necejfari alla fauola 3 non bifognofi dt riporre nella me- moria in
vniuerfale,fi non quanto l'huomo tiene vaghezza di fapere qual pena à neghttofi
fi venga, & quale d ruffiani^ v furari, &fimili. Hor. Il principio fr
la fine riconofioi ma il me^o non già. Il „ . H RAG. IN DIFESA H ifiv* t il me
%o deli' 1 nferno ( quanto aliamone ) à punto e nel canto dì ctfetteJimO) doue
Geno ne tragitta Dante à Male bolge, che sì co tue ne Ile Come die Dramatice
maggiori nel mez,o fi veggiono le turbulentie , così quiui à Dante le paure
[accedono si da Ge rione , c ome da' demonij : e ftudiofamente credo io, che la
facete cotale egli , poiché della Cantica quello è pur il n^e^o : e tutta la
prima parte infimo à Gerione è partita in cerchi ,& da Ge - none a Lucifero
in Bolge . Si che qualunque 'vorrà ri ducer lo fi alla memoria per conto de gli
Epifodq, potrà bene auer tire gli ordini de cerchi , dr quai dannati contenga
ciafcheduno d efsi infino à Gerione, dr da Gerione à Lucifero quante Bolgie 3
dr quai peccatori h abbia ciaf una Bolgia : dr di tal maniera con ageuoleffa
farà compiaciuto . Hor. Ammet tanfi tali ordini à fuofenno cofìituiti
nell'Inferno , & nel Purgatorio : ma nel Par adì fo Cordine de Cieli da
pochi co nofciuto , & fi à quei pochi di qualche controuerfia,non giudi -
cocche debbia generare altro che confufione . H ier . Dianzi di fisi , che
bailo à Dante che v'haueffe openione d altri per fesche la cofagiacejfe di
quella maniera', dr così vi replico ; perche fecondo Ari fi. ne II a Poetica
affai vien difefo il Poeta,oue può dir e, che tale era la fama, e così fi dice
a. Hor. Grande 'federatela 3 dr di reo ejfempio fi giudica quella imi- tai ione
, che al vwticinquefimo canto dell'Inferno s induce: Vanni Fucci la droghe
fquatra vergognofamente le dita in al- to alla Di uina maefta, come in di [pr
elfo. Hier. E'ifa bene anche punire del delitto . Hor. Non bafla : perche in
prouerbiofi fuol dire . Non fi vuol prima fenrc,cpoi porre le chiare: & la
penitenza , che fegli dà , non è equiualente alla federatela commejfa. Hier. Mi
fouiene delle leggi di Dracone, che per qual fi voglia delit- to, ògraue, ò
leggiero che fifojfe , fiaccano pena la morte ,• come che a heui non fife co fa
piu heue di quella , & altrettanto à graui piu grauc . Così dirò di quella
della dannatione , & del cruccio eterno, doue beffino e piu graue . Quanto
al prouer- ' - DI DANTE. j, ho del ferire, e porre le chiare , poco mi pare à
tcmpo( perdoni, mi quelgentilhuomo si virtuofo , & sì da bene , che 1‘
induce ) poiché iui non fi tratta d' ammendaremo di fan are piaga; così come ne
anche di penitenza, non ejfendo loco la giù a peniten- za veruna . H° r * Si
giudica per lo meno, che Dante li faccia far cofa 3 cbe non pa. re c he da i
dannati , fe ben Ji dicono beflemmiare Iddio 3 ne an chedadimomj iftefsi
pojfaageuolmente far fi ; parendo tnvn certo modo, che fìa (olleuamento di
dolore t Idi fregiar colui in qualche parte, da cui tu fi a punito per tuo
qualche demerto ; mostrando in ciò d' apprezzar poco la punitione : il che
nell' In- ferno none verifimile che auenga. Mer,Se fi riprende nel Poeta l'
ìmitatione della beilemmia nella per- fòna d'vn be/ìemmtatore, quale e il
danaio ; oue quel tale o per habitofoper affètto pa tale , malamente fi
riprende : perche Ho mero etiandio non è riprefa, che nel terfo dell’ ili ad a
Aiace, & altresì nel terfo dell'Vliffèa T elemacho h abbia indulti poco
pietofi verfo gli Dei, facendo quefio adirato, & quel furiofo . •Ne
parimente Dante farà da riprendere facendo colui danna- •io , Conciofi 'ache i
dannati fon dettibeftemmtare continuarne te la di u in a M aefià , in quel più
borrendo modo } che da loro fi poffa . N è qui importa 3 che pi ùfia beftemmta
di parole , che di geftv. che tutte fono ad vn modo horribilmente »raui . Ne ut
s ha da /limare alleggerimento ( come dice il Stg. Bulgarino ) di dohre ;
perche il dolore à tutti in quel luoco è fommo, & in- finito . Souengaui di
quello , che dicono i Poeti 3 cioè che perpe- tuo vi corre il fumé Acheronte ,
che vuol dire (enfi lentia, » cotenteffa;che fc vi prefupponefsimo
alleggerimento nè far eh be eterno , & infinito, nè fènfa parte di lentia .
Nè quelle ce- fi prendono la mtfura , chele noftre fi à noi .• onde fe altro vi
rimane , figuite . Hor. Molte altre co fi u' ho vedute, che non mene fouiene
:& per di re ilveroqton le ho accolte nella memori adorne quelle: le quali
per miofinno, lafofianft fono delle importanti . Sol mi rima - r A o RAG. IN
DIFESA ne, che’l Signor Bulgarini vi dejìdera , che L M ditone dea la rifiofia
all’autorità di Platone, che fcaccia la Poefia,epoe ti dalla Re pub. fu a .
Bier. La Repub lic a di Platone , per tefiimonio di Plutarco pianto fu
giudicata in quei tempi auflera , che da Rettori delle Citta- Ai non volle mai
e fere nceuuta . Ma quando auenijfi mai ch’ella pur fife nceuuta , &
ofèruata , direi allhora, che da^ lui fi danna la Poefia in quello i (le (fio
tempo , ch'egli fiommame tc la commenda : poich’egli infegna pur quelle fue
leggi per me della Pocfia,& coll imi lattone poetica, che e il Dialogo.
Bor. Debbiamo noi credere, che (e quefte cofe , che detto hauete , o dal Signor
Celfo Bargagli, che in parte da voi le ha vdite , oue ro da qualche vn altro di
noi, in qual Ji voglia modo per uenifi fero alle orecchie del S. Bulgartnofe
leprendejfe in bene . Bter. Perche no? Bor. che fio io ? E fono alle volte
certi huominì cotanto amanti di fe fiefsi , & delle opinioni (ite, che an\i
che darne vna vinta all’auerfiario, fi conducono à dire, e fare cofe da pazzo :
come quelli fc bermi dori , che fendo fouerchiati , la (ciano (lare il gi- uoco
dell’ arte, & fi conducono alla cieca dijperatamente, ar an- dellando la
fpada , à colpire . Bier. Et io fono vn di quelli, che al primo colpo mi
ritirerei, lafciado che ogni uno nel f inno , & nel (enfio (ito abondaffie
perche attuiti mo il tempo approua il meglio } figliuol mio . Bene he tra c ole
fi i tali non ripongo già io il Signor Bulgarino’.il quale, come inten do ,e
gentiluomo di belle creante, di costumi nobili , C“ di let- tere non vulgari,ne
plebee : onde vuo credere, che le mitre ri- fpofìe egli fi a per fempre in
buona parte ammettere , corregge n do finceramete ogni tr afe or fi fuo per
amore della Verità ; cosi .come io col Stg.Maffpnt cadutamente prometto di far
e, oue co nofiero d’hauer prefo errore, che pur rnifia dimoftro da altri ,
‘lodandone , & ringraziandone l' autore , & l’ apri t or e del ve ro :
& amare, & nuerire con voce viua,-& con pernia qual fi voglia hu
omo , *hc in ciò beneficio mi faccia'. perche di bramq * » d'imparare DI
LAXrt'é 4* et imparare nò» invidio neffuno : così come dì lettirt,& di fa -
fere fimo, e credo che molti, e molti mi vadano inan^i • I L Signor Celfo
Bargagli gentilhuomo Sanefe,& lettore alla prima Catedra di legge nello
Hudio di Macerata , mi diede ncmefi pajfati vn libro del S. Belifario Bulgarmi
stampato in Siena, tn rijpojìa di quelle cofe } che'l molto Ecc. Sig. I ac omo
Mazzoni hauea diuolgatt in ccmendationedelgrà Poeta Dan te: &
afiringendomifhe vedutolo tofto douefst renderlo , per- che poteffe farne
partecipe altri, fecondo l'ordine dell' Autorei tnt prego cara, &
caldamente à voler dirli il parer mio , per gratificare d quel gentilhuomo ,
che fe 1‘ afte ttau a , come gra- fia fauoritifstma , & difìderatifsima .
Onde parte per impa- rare , comi e vaghezza mia antica ; & anche parte per
moftra re, che infinitamente mi giou affé il fruire ad effo Signor Cel- fo ^
che pub in me tutto quello che vuole , mi diedi fubito a leg- gere il libro :
ne prima vi leuai l’occhio di fopra, che tutto due •volte mel lefsii facendoui
nella margine la feconda volta certe f eliofile alla dirittura di que luochi ,
odio non mifatisfa- ceua : ne dopo dimorai molto à rimandarlo . Il perche
facen- domi degno di fe dopo tre , o quattro giorni tn caja mia il Si- gnor
Celfo 3 mi torno d pregare con fùa natia gentilezza , che vele fi aprirli la
fentenfa mia intorno d que' luoghi fognati. Io che mi per fu a fi fempre,
rnifur andò gli altri da me , che chiun que richiede in fintili affari l'amico
, piu lofio fincera opinio- ne , che aiulatione torbida ne richiegga , mi
lafciai intendere di certi luochi , rendendo così in voce le ragioni dell’ open
ione mia , nominandogli anfi col nome et auertimenti dome siici > che et
oppofitioni : Le quali nc io fcrifsi , ne dettai , fi che for- ma ctoppofitioni
potejfero hauere, come vuole nelle repliche il Signor Bulgarino appellarli . Ne
più altra cdra intorno d que Ilo mi prefiyfè non tanto quanto dal Sig. Iacomo
Mattoni fra que fio mezo ani fato dame dell'opera fiampata , mifopragiun- fro
lettere , che dt buon talento haurebbe rtmeJJ'o nel parer rn F mio V* RAGclft
DIFESA mio tutta la differenza per la parte fu a di co tal dijputa , Per laqual
co fa parendo à me di troppo effere ho norato , mi Ha ua in penfier gr ande di
quello , che mi douefii rifondere ; quan do il Signor Aleffandro Cencio
Academico nofiro , & per no- biltà j & per lettere riguardeuole , per
cagione d’officio veneti domi à vtfitare 3 mi pofe in mano certi fogli di carta
feriti i à penna: & protestandomi inan^t tratto, che non volefii farli
for^a , perche megli l afet afe ^ ò ne trahefst copta , mi fece dar loro vna
trafeorfa . fitte [le erano rifpoHe del Sig. Bulgarino à quegli auertimentt
mietati Ei chiama oppofìtionijtnandati À lui non da me , ma dal Sig. Celfò ,
che dalla mia bocca vditi gli hauca. I o con tutto ciò non mi tenni di pregarlo
, che fi pie gaffe à farmene gratia della copia , ne vi feci profitto ;
afierman domi che colla licenza di moslrarglimt , tene a diuieto ejpreffo di
lafciarmegli nelle mani : per la qual co fa facilmente venni in penfiero , che
quefìofoffe vn modo d’ aprirmi ftrada a qual che malauoglienz,a fo inuidta
apprefio di chi non fapeffe ben bene , come foffe ita la bt fogna : &
perciò volli ire a trouare ejfo Signor Celfo: & poiché molto fico mi do fi
del fu o buono officio male interpretato dal Sig. Bulgarino ; per lo quale
anz,i opponente mappellaua, che ingenuo [copritore del parer mio:et non meno di
quefio procedere del confidare più la frittura in tnano altrui ,che mia\&
non meno del lafciarlami capitare fi- lo à villa con quel diuieto , che non mi
/ offe lafiata ; mi con - dufsi à ripregarlo , c he vole fife farmene copia, il
da bcne,& no bile gentiluomo non ac confimi ageuolmente a miei pr leghi, ma
fece folfòrZa di perfuadermi , che preffo di lui era certa let ter a, doue il
Sig. Bulgarino li commetteua,chc douefic ritra- ttarmi grandemente , &
farmi certo che mi fi tene a obligatif- fìmo, & ajfittionatifsimo : &
fi nonché nella lettera hauea menti one di certi altri negotij domestici, che
non potè ano fidar fi ad ognuno , mhaurebbe anche fatto vedere la lettera:
& che- que fie rifpofìe ari^t erano per effercitatione , che per contefa.
Jl che fi bene fipoteano rifondere molte co fi , che altrtmen Ó* perche s
era mancato di certa diligenza conueneuole fra noi , ■volli nondimeno renderli
in cambio della fua cortefa altret- tanto della mia » in contentarmi di tener
per vero tutto quel- lo , che dtcexy & accettare per legitima la fcufa :
con chie- derli infeme il fauore della fcrittura. Ed egli tuttauia replicai *
do, che no hauea da quel gentiluomo comefsione di participar mene alt rimente ,
che come io nera participato , mi Slrinfi nel- le /palle yCtdifsi, che folo Ei
mi pone a in briga difcriuerne ad ef fò Sig. Bulgarino, tentandolo fc hauefe
voluto cjfcrmi fcortefi in negarmi quello, che più a me che ad altri f veniua ;
& non dimeno ad altri più che a me fi conce de a : & con quello m'vfcì
da lui alla volta di cafa mia -, oue giunto à pena in fu la foglia, (che chefenefojfe
la caufa)da vn fuo gentilhuomoper lui mi fu recata quella carta, con molte fu/è
gentili, & cortefi, Del quale offe io rendendoli grafie opportuni:, me le
tenni, & confi- derai. ,& mauan^ai alltrìfpofte, che qui fitto la fua
fcrittura, par tic ella per particella fedelmente regiflrAta , Vederfipotrano:
thè tutto fimilmente per effercitat ione da me farà fatto, nonrf candomi à
disfauore,chcpoJfanoperucntre pll^jnani degli Jty diof ideile buone lettere, Cr
talhoraefferiette , tanto alti a fari poffa piegar fi à. degnare qucfii
inchiofiri.d'v /14 guardata fola. V-.v-wW ' j . »« j v VAtv VAV \ \ SIGNOR
BVLGA^^o. Rifpofta alle OppohuCv,,,. IV.ITì ' ^ ettcra *l N or atto Capponi ,
die iiamo , che quel 4 ^ modo di parlare- [ Nulla cono fio * & confiffo di
faperc\ non implica contradittione, effendi, ut la Copulattua ETjaqua le falche
non fi può ben diffiderei anz,’ tirai fe la for/a della ; par nuda fu p errore
nega tuta Hit il a, che riftea for\xdiM\ ó"' n 2, Fa re '44 ÈAdfì IN DITE
SA re vìa tutto quello , che le va intuir, sì come e prof rio della ne «
gallone . Ne l'effempio d' Artfì olile nel ter\o della Retorica al nonocap. ver
] . Caterum ambii us e firn ile ; poiché quel verfo » cheiui s'allega di
Sophocle , o fi a d Euripide generaua l'ambi - gai là per conto de' punti, non
s'intendi do doue efst haue fiero a ire : per ile he fe ne prende a diuerfa co
fìr unione , diuidèndolo in più modi : & in quello non fi troua la
congiuntiua . K egafi dunque , che quel noflro modo di dire ritenga tn fe
etubictà.No vegliamo già negare 3 che nella no fra opera non fi ano perauen-
turade modtvtttoft del parlare : laqualcofajì vede aduenir'e non [olo à me ,
che del perfetto feri aere nonfo profefsione ; , ma dqìi-huomini grandi così
Poeti , come Oratori della prima Clàfe . M 'afe rigo dagli effe mpt per fuggire
lungheffa, bqfia ' domi di non hauere hauuto tntentione in quell'opera di dare
Anilina di lingua . Le questioni deuranno ejf'ere de concetti^ non delle parole
, HIERONIMO. Yt «V Poiché quello, che di/si all'amico commune informa di pa-
rere d bocca , vuole il Signor Behfario Bulganni , ebefta oppo- stone fico che
molami farebbe di piacere, che fi fo fiero pofie in caria le parole mie :
perche apparirebbe certo » me non fppofìt'tonifna amicheuoli auertimenti hauer
dati . Etfra gli '*ltn nella lettera al Capponi hauea detto , che per pi U
rtfpetti quella forma di parlare [io che nulla conofco , cf confeffo dt fa
pcre~\doue«4 o tacerfifo riformarfi co vn altra negatiua dauan ti k quelfapere
, utpetyo modo[Et confeffo di nonfapere]L't* na delle ragioni , chejgaìo
mipnoueano, era che fi come Arisìo iile nel terfdella Retorica riprende a vn
verfo di Sophocle for tnato di marnerà >che congiunto fe ne traheua vn
fenfo> & fitf fi unto vn altro fra fe contrari & de' quali v no era
contrario alvero,& k quello che voleadire Sophocle, perfirnile maniera
quefto modo di parlare dtfgiungendofi la fenteri\a ,fi potea far credere che £
Autore fi coutradicejfe '.ripugnando alla. ra - • SV ~ u gione. DI ALIGHIERI
(vedasi) V/ fotte, che vno } à cui manca il conofcimento confefsi difapere .
Tanto pii* , che dilatando sì fòttilrnente con tra Dante , & pi t bltcando
fuoi feruti contea il Sig . M affione fi valente lettera •• io j veniua à
(ìruggere la poca , o nulla ionofr cnz>a fu a } Ó* con- fermare la
eonfefstone del fapere : & per tal tn antera il luoco d'Artdoùle fa più che
àpropofito. Ne buona 'èrtfpoda , che in quel verfo no foffe la Copulai tua E T
: perche affai ve la tnten deano per appofttione coloro , che intendeuano per
ciò la Cali - ^ doma nel Peloponnefo. Ne meno quell' altra , oue il Stg.
Rijfnfif dente due > che la caufa della diuerfa coftruttiont cra,dtutde - .
do quelverfo inpiù modi : & ìofimilm ente dico > che la caufa del
contrario fenfo era , V e nelle fue parole notate il dtutder- le in due parti :
adunque Arido file pur fa dalla mia i L'altra ragione si era , che colai forma
di parlare douendofì intendere in quel fenfo , che parca conforme alla mente
dell'autore: & ■ch'egli in qutdcfuerifpode Vuote che dmtenda ? feopre vna
-manifeft a Ironia, che è pofia da Artftottle per vno degli edre mi vitto fi
della veracità nel quarto deli Etilica, [landò le ragio- ni di [opra allegate
della letteratura, &■ dell' animofilà fua\Ei perche dal Signor
Rifpondcntefitralafcta quefìa come neglet- ta , & ficuole,& fi
rifguarda fola quell’ altra -, io parimente la - -filando que d a jiella
foriera fu a ferma j &foda , coniella e % Attenderò affieni are i altra:
per laquale nellepàr ole del Sigi \Rtfpon dente fi raccolgono alcune co neh in
fieni: [equa li ributta -W s non potrà parere maUgeuole Screder fi, che non
pafpxmcn Meri forno indulti à no approuare quella maniera di fertuere\ La prima
conchtuf ione e tale, che la Et, e vnoCopulattua, che jtraofi Inforza della
parttcellafuperiore nega tuta Nulla, che ■ rilienf orfiòdi torre via tutto
quèlio^che le ì)a utan^t\ Se quo \ do detto foffe' ver», nafe crebbe nel
Petrarca vna /intenda ce- traria tutta à quedo 3 ch’i nell' animo fue dà -dir
e- f perche «( Se Amore, o morte non dà qualche dr àppio , 0 * \V • A ro , ci \
Ada tela noueda , che ber* srdsfiu ; . v /. ^ XAG. INDIFESA Ef s'io mi fuoluo
dal tenace vi fio '■ ■ \ M entre che l'un con C altro male accoppio . • lo faro
forfè vn mio lauor fi doppio ; La Et,cheposfa e nel principio del ter^o verfo ripetendola
negatiua NON del pi imo, farebbe dire al P % che fitto defidertofofe di non
difitolgerfi dal vifco i tlche quanto fin da dire , neffkno e che noi conofca.
Adunque non è cofi affolut amente vera quella prima conchiu filone . La Seconda
è che Auiene anchora ad huomtni grandi così Poeti, come Oratori della prima C
luffe vfiare de' modi vitti fifit parlare . Le Poeti, concederei che certe
licenze poeti- che fi pote/firo appellare modi vit tifi -, fi che per ciò non
erraf? Jc'gran fatto U Signor Bulganno -, ma de gl‘ Oratori buoni noi trentini,
ne ti credo sì facilmente: (fi duro mi fi fa che fi po/Jd- no cumulare que'
tanti effempi , ondi egli per fuggire lunghe \a s astiene „ C he per trouarne
dieci foli in Demofihene,e in Ci cerone , tfinquantaanw , che mi granano,
baftati non mi fio? no . Laser z.acoelufione e, che in. quefi opera il S.
Bulgarino in? Un t ione non ha hauuto di dar norma di lingua ; tiene quanto
appaia tjfer vero,potrà fen^apena. coni fi ere chiunque legger» tutte quelle
cofi ,che fi dicono de gli errori di Dante , & deb. £ Alta fantafia, (fi.
della Lucerna del mondo , & dell altre paro - fi viti, plebee f ore sfier
e, obf cene, pedante fiche, fi non conofc iu- te/ tiquali chtriprende in
vnofirittore a me pur /ómbra y che voglia Aùrne la norma: del non vf arti tati,
r La quarta y che.il notare. fer vitti fi il fipr adetto anodo, di parlare ,
non e.svn no- tare cohcgttr y maparale:,yEt to crede a , che fife tutto
tlcontra tti irperchequhnoitfi richiama, in dubbio fevna par ola fia fio 'tbnfia.
da nceue/fi’fi benefimale fritta, anuouoj'o vecchia* ùpzepnaf « 'traslata*
cfipiA^altra co fa, che tocchtde vocifin- fioiar tornasi htnefidxfiuiÀfi, con
fiuti diruti tetfnini quella fsv tentai 'oApnxbttò/i f(/f adixed che fiàs/f
tirato « fi. . quanto perche ver (andò il Poeta intorno all’V niuerfale x f
dice ver fa- re in quello, che e propria fpecol adone del Philojòpho. Sig.
Bulgarino. Fol. r 3. Balt batter trattato in quefi opera. ] Ballaci che Dante
non fa legitimo Poeta à dtmofìrare che non fa flato ben dtfefo , per le regole
dateci d Anfl otile nella Poeticadequa li fi vanno infognando da lui , per
formare il Poeta legitimo : e con quelle prometteua il Magone douer difender
Dante\nepo teua fare altnmente, volendolo mantenere fuperiore ad Home ro,à
Virg. & ad ogn altro buon Poeta , cotipreferuargli il no- me non fòla di
diurno, ma di diuintfsimo anchora : quello che è piaciuto anchora da alcuno
donarli . Siamoci oltradi ciò sfor- mati mo firare , che Dante non fa ne Poeta
legitimo , ne Poeta : alle nof re ragioni doueaf rifonder prima , chef
facefcfup- pofto contro . Hieronimo . Nelle noflre difefe di Dante crediamo
ferina dubito d' hauer provato quella Verità , ch'eifta legittimo Poeta, perla
legni - ma imitattonc , & parte atterrati 1 fondamenti di gli auer fa- ri)
in ejfe\ & al tutto gli atterr aremo poco dopo . Ben et meraui gli amo in
quefa particella del Signor Rifpon dente ; che non co tento di nominare Dante
illegitimo Poeta, lo fpoglta infeme al tutto del nome del Poeta , che per rifpetto
del verf'o non può già eferh tolto da nefunopoiche ne anco ad Empedocle non
legni - mo Poeta fi toglie cotale nome } ne da Arifì otile , ne da H ora- no.
Che io douefsi poi prima nfpondere alle fue ragioni,chcfar fuppofito
contraddico che io non mi trouauada quel tempo tn atto di dt fiuta ; ma di
parere , & d'opcnione : per la quale ra gto ne u olmen te io potè a
argomentare ben prima, & poi rifpon - DI DANTE! & diri. Ne hatteuaprefo
io la parte del Signor Magoni: concio - fiacofa , che io fo benifimo lui ejfer
da fé bafteuole,fen\a aiu- to mio 3 per difenderfì : fe ben dell’ eccellenza di
Dante nella Poe fia non fi dubita nulla da me . Sig. Bulgarino . F0I.T4.A
quello che s'oppone, per mo Arare che la Poetica fed parte della mordi
Philofophia,adducendo la Rhetoriea , che ha Jìmiglian\a con la Poetica , é
nondimeno chiamata da AriHo file nel primo della Rhet. c. 2 . ver. Ex quo
effeitur , parte del- ia ciuile : la qual cofa vien confermata da Cicer. nel
primo de Jnuen.c. de ture ciuiti> & partibus etus . Crediamo fodtsfare a
bastanza nelle Repliche , & per ejfer e la quell ione lunga, &
difficile: ce ne rimetteremo a quanto quiutfi dice ; contentan- doci per bora
d'accennare folamente quello, che Arifi. dr Cic. parlano ad openione popolare ^
confederando la Rhetoriea appli- cata per lo pt 'u alle cofe ciuili . M afe
quefìo balli in verità a farnela diuenir partefe non poco da dubitare, Hiei
onimo . Dicendofe dal S. Bulgarino, che la Poetica s' infogna, effe ri cene per
arte non altr intente che là Rhetoriea , & volendo eh' ella fi a altresì
rat tonale, b fermoctnale ; & dubitando con - tra il Sig. Maffone sella fta
parte della morale 3 vallegai quel luoco d' Aristotile per vincerlo coll armi
fue proprie . H or a il rifpodere che Arido file parlo ad openione popolare in
quel luo- co, qu afe che altro ue ne parli fo Cene poffa, ofene debbia par-
lare altr intente, mi pare vna fot tiglio zP{a ben troppo grande ; perche
Aristotile iui non dice qucflo,col porre tali di ferente-, ne i Mac fìr idi
Rhetoriea la' nfegnano in diuerfi modi, bora con precetti popolari, bora con
precetti patricij.Et credo che tale au tonta bafli affai à farnela credere tale
: poiché Arife . è pur in ciò il patrie io de' patricij . Sig. Bulgarino. Fol.
isJo non mi determino ini , ne altroue ad alcuna opi . nione intorno al fine
principale del Poeta : & quando fi volefic G mantenere Jù R AG. IN B I FESA
mantenere , che il fine fuo( come tiene il Ma%z>one ) foffe il gio- vamento
, non mancano à que fi a tale open ione lefue ragioni , (fi l' autorità et Ari
fi, et et altri anchora. Ma perche adhuc fub indice lis e fi : fi piu tempo bi
fogna à tanta Lite , non conviene i tanto ajfolutamente affermare , che la
contraria fia a mente d' Aristotile . ' , Hieronimo. Quando in leggendo t opera
del S. Bulgari no giunfià quel- la parte fegnat a à fogli i s. non mi potei ri
fila ere , cljf co fa egli fi voleffe dire , parendomi quim vna di quelle forme
di parla - re j che da Rhetori Dilogia fi chiamano : fi per tale La notai, fi
non già per determinare fe fine di Poetica (ìa> o nonfìa diletta- re ,
ogiouare . Di che poi il Sig. Bulgarino tragge ch’io habbia voluto determinare
la que filone : dellaquale parlo nelle difefè , rimettendomi à quanto lui ho
fritto. Qui folo fi renderà con- ta del Dilogio ; le cui parole fono • [ Et que
fio ancho perl'ope- nione di quelli , che vogliono^ che'l fine principale
d’effa Poeti- ca fa non il dilettare , come da molti non fcn\a ragione fi tie-
ne, ma il giovare ] le quali fi poffono per mio parere intendere in due modi .
L'unofhe molti non ferina ragione tengano la fi- ne principale ejfere il
giouamento , fi non il diletto . L altro , che il fine fa da molti crcdutojion
fenz,a ragione , il dilettare , tuttoché veramente fa il giouare :f che quelle
parole [ come da molti noufen\a ragione fi tiene ] riguardino la parola Di-
lettare feomp ugnata dalla negatiua. T ale fu l' allertimelo mio . Nelle difefe
poi (come ho detto ) à mente d’Anfìotde ( s io non rn inganno ) tengo la
dilettai ione. Sig. Bulgarino . Fol. 17. Qcf empio del Sannazaro ne' libri de
partuVirgi- ms: il quale ha meffo nell'Inferno 1 Giganti , e 1 mostri , come fi
vede fatto da Dante , con tutto che anch'eglifia Chriftianogfi . parli con
Chrifitani; non tfeufa Don te , per non eficr mancati di quelli, che hanno
nconofciuto nell’ opere del Sannazaro mol li altri errori ; fi in particolare
lo Scaligero nella fua poetica ! 7 DANTE. a Sr al fi tùmo libro chiamato H
ipercritico, lo riprende vìu amen- te dell'tslejfo errore ; non tanto che per
vn tale- ejfimpìo fi difenda Dante . Hieronimo. Si di (fi al commune amico ,
che bifognaua confederar ben bene , che nell' Inferno, Ino co di forme
fpauentofi , & borrendo ripofi Dante tutte queft' altre, che da gli antichi
furono riputa te fire deformi, & tnhumane : perche altresì V ir g. ve le r
ipo- fi con ragioni phf ce, come vi nota Sera io: & fu ben ragione - noie 3
che fmolacri fantastichi non naturali , & inhumani in luoco fuor della
Natura humana fi riponejfiro : ilche fu forfè cagione, che l Sannazaro così fingefie,non
meno che Dante . Et . perche s'allega contra questo lo Scaligero , qu affermo
propu- gnacolo della parte contraria . Rifpondo , che ciò nulla mi muo ue, ne
mi nuoce : perche fi bene quefti no Fin fcriuono a noi 5 che h abbiamo tai co
fi perfalfifsimc ; non credo , che H omero , ne V ir g. anchora fcriueffiro à
genti,c he le tenefjtro per ver ac fisi me : ma perche fi dtccuafr fi fcriueua
ch'elle erano tali , come anche hoggi noi leggiamo dir fi , efcriuerji da'
Poeti che babbid mo per le mani tutto l giorno} fecondo Ariflotile ) affai
viene fcu fato il Poeta con dire, che quantunque i Giganti , egli altri Mo
Jlrifi tengano falfi , & non fi fero mai , tuttauia la fama feri va
dattorno , che fieno Flati, & fieno anche (lati tali . ile he fi haueffe
confi derato lo Scaligero, con molli altri luocht d e fa Poe ttea, i quali egli
non confiderò ; no haurebbe riprefo il Sanna\a ro, & haurebbe molto più
giouato à glt fi u dio fi, e he non ha fat- to'. & polena per la fuagran
letteratura ben farlo. Due altri Capitoli fitto feguono del Stg . Rifpondente
di non fi che probabile , verifmtle , & impofsibtle , e dvn ver fio d
fiorano . ■FiSl a voluptatis canfa fint proxima veris. De' quali non tengo
memoria, ne so d'hauer prefi afa oc cafone di dtfputa, o fi l'Ho prefi at a-, non
e di quella forma . Cosigli frapajio con JHenito , & non ne dico altro per
bora « ■V- G 2 Sig. Di /4 RAG. IN DIFESA S.BuJgarino. '•>, Fol. 22. Non fi
afferma , che L Poet a non pofia parlare an- chor di fe fieffo in per fona
propria : ma fi bene che quanto me- no ei parla in fu a per fona, più imita: et
per confeguen\a e mag gl or Poeta,& più degno di loda . La me de fina
opinione e d'Ari Jlotile , & pero fi celebra da lui fopra tutti gli altri H
omero-, d quale fi guardo di parlare in per fona propria quanto pofiibile era .
Lo effempio adunque d‘ Orpheo nell' Argonautic a non nuo cefiauendo Orpheo
fatto anchor ciò per necefiità, poicloe fu par te del! attione, laquale e fio
hauea prefo à cantare. Par lafi oltra quello da noi in quel luoco del giudicare
fhe fa il Poeta Epico nella fua Poefia tntorno alle co fi imitate da lui nell’
ifie fio Poe- ma : Laqual cofa quando foffe fiata fatta da Orpheo , o da altri
y non per quefio conchiuderebbe colla loro autorità , che fi effe be-
nefenfhauer prima almeno rifposlo alle ragioni addutte in co trario: & che
addurre fi pojfono tolte da Aristotile . Hieronimo. E et auer tir e , che
Anflotile togliendo al Poeta il pronuncia re in per fona propria molte cofe :
perche allhora e Lontano daU l’Jmitat ione, non tragge in coufeguenzat quefio,
che non falce t to al Poeta vniuer fileggiar e intorno alla rappresetatione
delle attioni ,& de co fiumi proprij : conctofìa cofa che in quefio fa-
rebbe imitatore , & in quell' altro no . Onde appare , che à tem pofi e
allegato Orpheo nell’ Argonauttca , il quale fe siejjo ha rapprefentato,oltra à
tutti i Poeti Lirici , & Elegiaci, co Mar - co T ullio ne' Dialogi delle T
u fico Lane fir Boetio nella Confila! io ne, il Petrarca ne' T riomphifi? il
Boccaccio nell' Amor ofa Vi - fune dedutti à eque fio propofito anch'efsi: la
qual cofa aprendo glt occhi al Sig. B/tlgarmo , lo fa ricorrere a due manti che
no bene ileoprono . L'vno, che Orpheo il fece per necefiità, poiché fu parte
dell’ att io tu che s hauea tolto à cantare : laqual rtfpo- Jia accettando io
per he IU, & per buona à fau or e di Dante, di- co.Dantehauer ciò fatto per
la (le (fa necefiità , poi che fu la Principal parte dell' attione prefa da lui
a cantar fi . La jfecon - • DI DA NT E é da, eh' ’ei parla in quel luoco del
giudicare , che fa il Poeta Epi- co nella fua Poefia intorno alle co/è imitate
da lui nello fi e fio Poema ; quafi che poco lontano da quel loco , & in
vno isìeffo conte fio non fi dica ripugnarli nell'ìfiefio tempo efiere imitante
, & imitato: ilche s'oppone per vitio à Dame. Alla qual ragio- ne, poi che
vuole il Sig. R ifpondcnte, che fi rifonda prima ; di- co/ he. facendoli buono
al Poeta rapprefèntante altrui alt io • ne, non conuenir fi molto interporre
fuo g/u ditto-, ne parlare in per fon a fua: & noi non uerfando in quefio
cafo , ragione uole mi pare , che debbiano confiderarfi in Dante due perfine.
Luna del Poeta in quanto ferine , & fa la rapprefintatione. L'altra del
Philofopho rapprefentato,effendo quefie amo ni Philofiphi- ce ,& deli
intelletto-, onde gratiofamenteè flato aricchito da Dio Jì che in quefio corpo
terreno ha potuto con alta fantafia penetrare tutti tre i regni da lui
definiti, mediante Virgilio, cioè la Poe fi a per cantargli coll'aiuto di
Beatrice , che è la diurna gratta per intendergli . Adunque Dante imitatore
farà, il Poeta, cheJcrtue,Ó‘ Dante rappre fintato l'huomo Pbilofo - pho in
vniuerfale-, così come M. T ullio fcrittore delle Tufi ola. ne è vna per fina,
cherapprefenta-, & quando s'introduce di- ttatore, fi dice efier vn altra rapprefentata.
Che pur anche i ’ Dialogi fino tra le imitai ioni poettche annouerati . Sig.
Bulgarino. Eoi. 2 S. Sluando fi die e, che la contradittione de Verfi. Prima
ch'io torni à voi lucenti (Ielle , 0 tomi giu nell' amoro fa felua ; Si può
faluare poetica mente, & anchora Chrifiianamente , per le ragioni che dal-
l'opponente s' allegano quiui , tenendo fi da noi , che in quei ver fi non fia
contradittione : non occorre rifondere altrimenti perche non ejfendoui la
piaga/ fiouerchio porui l' empia firofo - lo diro come a me par che fi proceda
da lui in voler faluare il' Petrarca ( quando la contradittione vi /offe , che
non vi e) molto futilmente ; ne mi rifoluo le folutioni fue non poter fi
impugnare . Hiero* S4 RAG. IN DIFESA^ Hieronimo. Di qucfta contradittionc , et
opentone del Petrarca habbiam fatto parola à lungo nelle difi fi del Petrarca
iftefio : adunque rio ne diremo altrofimettedoci à quanto quiui da noi se
detto. Sig.Bulgarino. Fol. 2 *. L'autorità del Petrarca ne T riomphi d prouare
che'l Poeta poffa di co fa auenutah in fogno, & in propria per - fona
parlare 3 non s’accetta da noi ; come tolta da oper a non ap pr ouata da
valcnt'buomini , per nonefferf riueduta dalfuo Autore-. La quale anco dal
Calìeluetro nella fua fpofitione cteL la Poetica d' Aristotile , & nel
commento ,o anno t attonite ti el- le fi fieno fopra le rime d’efio Petr. viene
in particolare riprefa per conto dell’ introdottone di quel fogno . Mafefipojfa
far buona imitatane d’ anione Poetica principale prefa dal fogno , cantando
anco dt fi ile ffofemprc in perfona propria, & finza finger fi nuouo nome,
fiotto la coperta di cui altri fi celi } viene deputato da noi nelle repliche :
& troppo lungo farebbe il voler qui porre ogni cofa . Conuentua anco
rifpondere à qualche ra- gione accennata nelle no si re confiderà noni , prima
, chef op- pone (fero e fiempi, & autorità in contrario . Hieronimo. V
autorità del Petr. ne' T riomphi à prouare che’l Poeta po fi. fa in propria
perfona parlare fi accetta fi? e approuata da va leni hu omini , & fra gli
.litri efpreffamente dal G iraldofir dal Min tur no nella Poetica,& da
quegli altri tacitamente anc bo- ra, che hanno laf ciato fritto in certe
confideratiom , chei T riomphi fi bene per non e (fere itati dal
Petrar.riuifli,à gtu- dicio d'ale uni , non deuono accettarfi per ottimo
ejjempio di re optata lingua : fon nondimeno taltphe ci fanno conojcer forfè
fin quanto s’eftenda la licenza delle terf rime intorno all a f or ma della fan
ella. Et in vn altro luoco ; doue s antepone infime cbl Boccaccio à Dante, fi
ben /incorda il mio Sig . Pulsar ino. Adunque ti non cjferfiriueduti dal fuo
autorei T riomphi non argomenta imperfationefo pecca nella fauola, mafibtnc
nella fi fauella, DI DANTE.\ **r fauella, & nelle parole. Et certo egli e
da credere , che nel r ce- dergli baierebbe accomodato sì bene i concetti ,
& le par ole, ma la fattola rio h aur ebbe egli mutata mai perche fe non
Ufo (fé pia ciuta lafauola , poca pena era fijuarctarla, & abbruciarla ,ef
fendo mafsimamente difètto nella fèntenz,a i & nelle parole, feto Z^ajhe in
tanto tempo che vi peno à teferlà,pare vna J ciocche ^ z>a a voler credere ,
che non hauefe potuto cono fiere l'imper- fettione d'efa, mafsimamente in
quella età vltima, che il giu - dicto ha affinato. Et fe il Cafteluetro riprende
gli accidenti del fogno , non è per qucfto , che riprenda l' anione in quella
perfo '• na j che s'introduce fi che dica non efer per fon a à ciò conue -
ntuole . Et quanto anche à tali accidenti del fogno riprefi j cre- diamo
d’hauerc à ba fianca rtfposìo nelle dtfefè del Petrarca. Cita fi à queflo dal
Sig. Rifpondente medefmamente il C a fid- ucie o nella Poetica: il qual V
olitene con tutto che fa honestame te breue,à me non è otto di cercare à qual p
arti cella, ò a quan- ti fogli fi - 1 dica, ò come dica. Et con tutto ciò vuò
credere , che quantunque vhaueffe ragione incontrario potentifsirna ( che non
vi è) per diuictare che' l Poeta non potejp rapprefentare fè Jìefo nel fuo
roema , concorrendo à far ciò tutti tre i nofiri mi gli or i Poeti, Dante,
Petrarca, & Boccaccio , la loro autorità farebbe pojfcnte à far tra noi
ragione uole cotal maniera di poe tare. Et quello vaglia per rifpolta alle
ragioni del Rifpondente: il quale fi do ur ebbe quei are, ó“ non prouocarrni
piu , col chie- dete in tutti i capi nfpofia à fue ragioni ; che con tutto l
dia- mante, onde fi crede hauerle armate, pur s'intaccano . Sig. Bulgarino.
Eoi. 30. con tra quelle parole [All'alta Fan taf a] Rijfondef, che con tutto
che la fu a materia fa alta, & importante, none lecito per auentura al
Poeta Epopctco nello sìeffo Poema : e /fe- ci almen te nella propofitione il
lodarla , do uè rido egli Ufc tare il giu die io di quefio ad altri: tutto ciò
dice u amo noi per parere di M. Lodoutco Casleluetro. Farebbe fenfa dubbio à propofto
per prouar ciò quello , che dice dorano. dee 3rf RAG • IN DIFESA Necfictncipies
vt fcriptor Ctclicus olir». Gli effempì poi,& l’autontadt co tra le ragioni
no vagliono ; tanto piu, che l'autorità che s allegano d H or atto, &
dOuidio,fì pofiono in vn certo modo dire (epurate dall' oper a , che fi lodai
& maggior me- te l'Exegt monumcntum d H or atto, che non e Poeta Epic o: M
4 fe Jìa le etto al Poeta il lodar fi, & come : & in particolare fe fi
debbia concedere à Dante l'hauerlo più volte fatto nella fua opera , andiamo
noi esaminando nelle Repliche > ne accade parlarne qui . Hieronimo . Notai
che' l Sig. Bulgarino riprende Dante: ilqu al dicendo , che manco pojfa alla
fua alta Fantafia , nonfugge colpa di mol to lodar fe ftejfo > & l’
opera fua : & che pare > che non poco efea de' termini della mode Hia :
& difsi ancora in quel luoco nulla pertanto riprenfione venir fògli,
potendo Noi efporre\All' alta fantafia-, ] cioè alla Fantafia eh' era
folleuata, ita, efoftenuta gran pc\z,a in alto-, perche hauendo penetrato i
cieli, nonfe le conuemua Epiteto altro che quello. Et quantunque io tenga al
fermo quefìa fpofitione per verace , & propria , foggi unfi non- dimeno
colicfjempto d’Horatio, & d Outdio, che non era difdi ceuole nella chiù fa
dell opere vfare filmili modi di comedationi . V utdio nelle Metamorphofi Hoc
opus exegi quod nec Iouis ira nec ignes Nec potertt ferrum nec edax abolere
vetusìas. Et H or at io. Exegi monumentum are perennità . Le quali autor itadi
facendo for'\a il Sig. Rifpondente di leuar di me^o , quello di- ce, che in
ogni modo farebbe per Dante , quando perjtnacemen te pur fi contendcfe lui
ejferfì lodato', perche fe quelle autorità, che s allevano, fono in quegli
autori così nella fine, che fi pofiono tnvn certo modo dire f epurate dall'
oper a, che fi loda ; no veggo che'l mede fimo non fi pojfa confederare in
Dante , che pone quel verfo il quarto pfefio la fine di tutta l’opera . Ma il
Stg. Rifpon dente tnfenfee in quefìo luoco vna fentenza del CaJieluetro in
torno allepropofitiom Poeticheria quale parendoci fuor di tepo , ' T>I
DAKTX: ' \ f? farà ben fatto >dCcìocbe,'o altri non s’inganni > o ci
fgdnniamo noi ; che come altra volta , d’ alcuni fuot detti traggtamo alcu- ne
conchiuftoni , & veggtamo quanto per tengano alla verità . Aduque la
primiera farà eh’ Et cochiude col Cafteluetro no efo fer lecito al Poeta
Epopetco nello fteffo poema, ,e f pecialme te nella propoftione il lodare
l’opera fua, do uè do ne anzi lafctare il giu dicto ad altri, fitte (la
conchiuft ’one, quantunque vera fujjc in fe, dico per piu ricetti non fare
àpropofto nojìro , sì perche vogliamo Comiche e (fer e l' anioni di Dante ; sì
perche questa no minata loda , o vanto nel Poeta no Uro non e in su la
proposto- ne-, ma in sii la fine, & propria concbiufìone dell’opera. T
alche fuor dt propofito s’induce quel volgati fimo verfo d’Horatio . Nec fic
tncipies vtferiptor Ctchcus ohm Fortunam Priami cantabo & nobile bellum :
Perche olirà che H or atto parla , come anche il Cafteluetro delle propofle ,
& non delle chiufe\ oue per l'autorità de’ Poeti fopr allegati , f co -
nofee ciò poterfi fare ; diciamo anchora da Horatio riprenderji la t umidità
per dir così , & la gonfierà del verfo , & non già il vanto dello
fcrittore > ò cantore chejftfoffe colui ; perche da fe tnedcftmofi lodajfe ,
i verf, ò l'opera fua. Adunque per quciìa indù tt ione nulla per lo contrario
fi proua. La feconda conchiu • fione è t alenile gli effempi, & Ì autor
itadi cantra le ragioni non vagitone. Ne quefta e molto piana: perche nella
Dialettica l'in dutttoni, Cr nella Ritorte a gli e f empi hanno co' fillobi
fmi,& co gli Enthtmemi il vigor loro fortiftmo. Che più ? Nella Poeti- ca
Annotile con nejfun altra cofa è più- frequente argomenta - toro, &
prouatore de'fuoi detti , che con effempi, & con auto - ritadi-.perche non
(ì crede quell laonde fono le natigli effempi fen za ragione hauer parlato :
& alle volte l'autorità e vincitrice della ragione , oue commune. fa
l'errore . Auerroe nella para- phrafe della Poe tic a, qui dal M affo ne
allegato fa lecito à Dru di del fuo paefe paragonare alle Vitelle le Amante
loro contra ogni ragione, & quifh coll'autorità fola deU’vfan^à, Et P lu-
tar cho nella vita di 1 hefèo dice , che pep conto della bontà di H Minos ss
RAG. TX DIFESA Minos Redi Candì a t Poeti Tragici hanno ottenuto contragli
Epopeicialchc non era già ragionatole che ottenebro , c odo f of- fe co fa che
M inos fulegislatore fauifiimo , & Re prudent fil- mo , tanto che era
creduto fighuol di Gioue . N egafi olirà ciò che gli tjfimp t, & le autor it
adì fieno contra la ragione in que- Jlo cafó: poiché e pur fecondo viriate che
Thuomoji Ti imi mer i - te u ole di quello honorc y & pari à quella lode
eh' egli fi e guada - , gnataa& per ciò ragioneuolmcnte nella fine, o
etiandio altroue fuori della propofit one fi ne vagheggia , oue h abbia il P
oeta lo de u ol mente cantato 3 dr mafiimamente il Comico che chiede il plaufo
. La terza, che H or alio non fi a Poeta Epico ; & pero no giouare à Dante
sì fatto feudo 3 fi questo detto fi a vero , lafcio che gli (ìudiofi d H or
alio fie'L veggano ; appellando in l oro aiuto i Gr amatici Greci e Snida]
ch'io troppo in lungo manderei que (lo capitolo. Vltimamentenon so trouare
nelle Repliche del b ig. Rifondente sì copio fo difamine fi fia lecito a
Poetili lodar fi, e in particolare fi debbia conceder fi à Dante y che qui non
faccia mediterò di parlarne\tuttauta laficio che altri anche il veggia. Il
capitolo che fitto figue del ri fi beffardo , e fcurrile , non pertenendo à me,
che non ne fu mai vago 3 & fimpre ho fuggi- to le Zannate, trapaleremo^
& altresì quello ferberemo a luo- co piu opportuno, nel quale egli dubita
fè l attione di Dante bah ha del poco Chrifliano : oue fi pur moflra di credere
di sì, quan do rijpondendo à me, chedicea; queflofuo detto ejfire vn ofiefit.
dà quella fapienti fisima, dr fieuert fiima M aiefia, che diede al- la meritata
perdutone tutt i i nefandi , & fcommumcati libri > che quefio come
Chrifliano, & Catholtconfirb'o ; Egli pr orom pe nella fua ri ff odia à me
; Che non farebbe gr an merauiglia , che Dante fuffe dìato (limato da qui
indietro , quello che non fi j fi filmato hoggi. Di che mi rimetto. Sig.
Bulgarino . La parola [ porse] anchora che fiecodo la regola impor t i dubd
lattone fi prede da noi fecondo eccettione per quelle ragionile he ini fi
diconoialle quali fidouea prima rtfpodere, & poi opporre. Hiero~ » • VI
DANTE. Sfi Hieronimo . Dìfi , che Dante nella mi fura della terra per non
polerf d fumino inueSligare sì , che tra gli fcrtttori non fi d fcordt, co- me
nella Sphera appare sparto ne fecondo ecce mone , ne afer - mattone 3 nè
dubitatane efprejfa ; ma per vna certa forte dicati te\z,a (dpi ente , della
quale fono dotati per natura i vecchi 3 per non effer preft in fermone 3 come
dice Aristotile nel fecondo del- la Rhetorica , oue della condttione della
vecchiaia ragiona : end' io conchiude a non meno douerfi riputar dotto in quell
afa- xoltà Dante ; poiché demoflratiuamente diffìcile conojcendo ■quell
tnueftigatione , b refolutione in parte pur s' de ceffo al fè- gno , quantunque
noi fer ijfe diritto. Ma eccoci al bifognar ri .. fpondere alle ragioni . So
che quefìa non è la tonica di Marte . La ragione fritta dal Sig. Rifondente per
quefìo detto enei fuo libro irne (futa di quefte parole à fogli 21. cioè [Dante
non douea mettere , b hauer dubbio quello , che d lui come dotto in vna tal
prof efstone 3 deueua dt ragione effer nottfsimo : effendo le cofe delle M
atematiche nel primo 3 cir maggior grado della renerà] io dico nè V vn a } nè
l'altra fentenft effer vera ; cioè, che vno fcicnttato fa tenuto d non mettere
, b hauer dubbio in qualche cofa d quella fc lentia pertinente di cui fa prof
efstone . Et che le Matematiche 3 fe ben fono nel primo , & maggior gra- do
dt certeffa , facciano ogni cofa piana fi, che non s'erri da fuoi profeffori
talhora ; 0 per ignorare , b per non trouare fi agc uolmente vn fuo principio:
ilche diurnamente conobbe Dante ; cl diffe nel Par adì fi. Quale il Geometra ,
che tutto s'affìge Per mifurar lo cerchio , e noi ntroua , . Tonfando d quel principio
ond'egltindige . Effe tu dirai quefìa non farà fetenza : c r io dindi si;
quantunque ella non fia dt finta: che l effer te Matematiche net primo grado di
cer- ' t ìì0n viene d dire che fubito ne facciano pale fi & di
concetti dotti , dv alti ? T ali er ano le Poefie d Ennio , oue più abondaua
l'oro, che il letame jer quel poco, che fie n’ha da Marco Tullio in più luo-
chi, da V arrone, da Nonio, da Ecfto, & da altri . Et chi ama di vedere
come, & quale oro fé n a c coglieffe alle volte Virgilio, potrà
conictturarlo da Macrobio ne Saturnali . Delle parole è da creda* , che molte
fi riprendano in Dante da quelli tempi fi\S£> & i fconcie, che ne' fiuoi
tempi fofiero hauute per nobili, & acconcie : così portando l'vfio fecondo
H or atio,& così anche ù Romani auu è 'ne, come fi legge in vna Epiflola à
Giulio Floro . Profiret inlucemfpeciofia vocabula rerum ffux prifcis memorata
Catontbus atque Cethegis N uncfìtus tnfiormis premit, et deferta vetuftas. Adun
que, & per le parole anchora era tale veramente , quale fu (li. maio a
fiuoi tempi il noftro Dante: ne delle parole sì fatte ripren fione.ouero ac cu
fa piu che honore , et loda li debbiamo noi, per hauere quàtoin ejfiofu
pofistbile, tntefio Ì animo à far il fermane volgare, ricco, et lUuftr e di
quelle forme di parlare infime, che poffono fruire à tutte le condi ttoni degli
huomini^iouani,vec chi, fanciulli , mafebi, fintine , liberi, firui , dotti, e
indotti, in ducendo tutte L imitationi. Ilche non vedremo con tanta varie tà
nel Par arcagiamai: nel quale da gtouani amami in fuor a - * M itizec XAG. IN
DIPESA per eccellenza incomparabile rappr e fint ati , & qualche altrÀ
Jinitle ; chi potrà conofiere tante altre imitattoni quante in Dante ?&
pertanto pareggiarlo 5 non che antiporto adefio ? H attendo efio dunque fatta
ricca l’ imitai iene fu a con tante va vietati, (fi la Lingua no tir a con
tanti concetti 3 e parole , chi noti deura hauerli obhgo, come i Romani ad
Ennio, fecondo Hora- tio ? Dt cut no so conofier qual beffa Egli fi ne faccia
in quel ver fi , oue il chiama vn fecondo H omero fauio, & da bene , * va-
gì, am dire valentuomo : poiché à Mecenate fenuendo vn al- *fra volta, il
pareggia pur feco . \ Benché quando mille volte H or atto loJpre\vaffe ,
Cicerone, {fi altri il commendano ben tanto , che nulla di ripu fattone per ciò
fe gli toglie , il perche e mani fi [io , che ben quefii coll e fi fimpio di
quello fi può feufare . Et con/igho allegramente gli fu dtofi , che non figgano
la let tiene di Dante : perche fi ne tro- veranno alla fine contento ,&
gufo incredibile : ne fi sbigot- tifiano per qualche fiabroftà, oue s intoppi ;
perche di pr capi- no non v'ha pericolo . flora per tal maniera rifiofo à quefe
rifposle, (fi'mgotnen- tato per Dante eh' tifa legttimo Poeta , per lavaria,
& molta imitatione, che in lui fi vede ; & difciolte quelle
dubitationt, che n erano (late oppofle , mi compi ac io Signor Bulganno mio di
riuolgere il mio parlare à voi dolce ,& amico, per mofrarut Dante Poeta
Comico . Ma prima che à quefto fi venga, conten- tateut, che fi tocchi altro
paffo di più importanza :il quale fi fife vero , come il ponete voi, non filo
Dante non verrebbe ad effer Poeta , ma ne anchora meriterebbe d 'effer Dante .
Ilvo - tiro punto adunque è tale . Che voi hauete dubbio , che l attit i- ne di
Dante non habbia del poco Chriftano . ,$uefa appreffo di me e vna ac cu fa, che
fe da me\ana prouafoffe aiutatalo fa rei tanto ntrofo , che mi guarderei
d'hauer prattic a fico dome- jìua. per poco Chrifiani intendo quelli io , che
di nome filo fin tali, & nel redo male efieruanti della legge , &
tramanti dalla vera fede ; tra i quali non riporrei Dante gtamaif anno DJ
DANTE. €s. la bella, & ferma eonfefsione fu a a fan Pietro nella Cantica
del Par adì fio : ne mi mouerebbe punto la voiira ragione , per ha iter fi
tolto per t fi or t a alt Inferno V ir g . & ver fi il Purgatoria Catone ,
h uomini Pagani, le cui anime fono all Infèrno crucia te ; perche fe ben la pr
attica degli Apolì ati,& degli Infedeli r a gioneuolmente ci è velata, none
pero, che in viaggio, oue fi va - da per incognite lirade, fa velato all'huomo
fedele di prende * re per ifcorta altri di dannata fetta, ffenzat nota
d'errore, o ca- rico di coffe lenza, come tutto' l dì fi vede fare ne' viaggi
di ter - ra fama . Il Statore del fantifs. Euangelio ferito dagli affafst ni
già non ifchifo l' aiuto che li porfe il Samar itano, che dal Giu dea fi tene a
per ifcommumcato. Che Catone fufie panmente,co me V ir g. per l'Inferno ,
/corta à Dante verfo il Purgatorio, non so vedere : tuttauia poco importa
quefio, che l'habbtate , è non l’habbiate bene lìudiato. Balla à me , che tal
fondamento è deb Iole à tanta accufa . P afferemo adunque alla Comedia , poi
che , per mio auifo, appare afai, che Dante per la varia , & grande imitai
ione di tutte le forti dati toni, & cojlumt ,fipub chiamare Poeta, &
Poeta ben rapprefèntantegli . Ci rimane da prouare che fieno tali alt ioni
Comiche, & rifondere à volìri fondamenti . Dico adunque che la fine , &
la refilutione di una fauola in giocondità , & contentezza è di tanta
importatila nella anione, che con tutto che in fino all 'ultimo dello fuoglimen
to ellafoffe piena dt turbationi , & d’ire ; & con tutto , che le
perfine fo fiero Heroi , non perciò fi le potrebbe leu are il nome di coffa
Comica-, come dice Ariftottle colte fiempio et Orelìe , & d’ Egitto in
caffo di riconciliata amiftà . Oh, direte voi, non pon no effire H eroici, o T
ragici quefti auent menti per le per fine, et per gli Eptfodij de' dannati?
Dico di no-perche quanto alt Heroi co Epopeico ; qui non fono negotij
turbolenti con morti meraut- gliofi fra foli Heroi, quale è tlltada et H omero,
nefìmilmente fra Heroi con altri di baffo affare: & pero fitgge coiai nome
po- co à lui per tanto dtceuole . Non fon T ragici, come mo tirere- mo
rifondendo à vofiri fondamenti: perche mancano di perfo- X AG. IN D IFESA nc^
& et affetti al Tragico conitene noli . Ma & te per (ohe > & le
att tonile i firn per tendono alla Comedia: adunque fono C orni ti. O perche
non Satirici pia folio; per la maladuenssa, che da per tutto vi fi vede ì
Quella riprenfione di vitif , che fi viene toccando talhoraper pafiaggio , che
voi chiamate M abdicete» T^afe per accidente , ne è perpetualo con fallico
congedi à ciò ac commodati 3 o con fi)fiannatione(fiami lecito d’ufare la voce La
una , poiché altra non ci e in pronto più propria ) nè pronuuc ta- ta da
perfine tali ; adunque non è timi lattone > nè può effere Satirica ;
ondefegue , che tale opera fia Comica.Et.Comica an chora fi può dtreper vn
altra ragione, per effer fntel' attieni, et compo(ìe,& cantate da vnopofto
in difire^fig, & is bandito dal la Città fua,viatore , & peregrino fuor
di quella; Comico vera ^ mente fecondo il coflutne antico de' Grecite ome nella
Poetica ci moftra Arifiotilc. Ma perche qui vi torcete , nè volete che à par
tifo del mondo ella fia Comica , perche non è Dramatica alito- itone ,ma narrai
io ne; fapptate, che sì come di due maniere T ra gedie (/ trouanoy Vna Dramatic
alette il Poeta non parla mai; Altra Epica , oue il Poeta ragiona, donde H
omero è detto da termogene padre di T ragedia ; perche tal P cefi a può rtdurfi
in ‘atti,& tal volta delle particelle fc ne fon recitate in Scena co- me
altroue se prouato] in tal maniera pofstam dire delle Co- medie vna Dramatica)
quai fono quelle di T eremi o, & di Pian tifi & altra Epicanti 1 n a
rrat inacquale fu fen\a dubbio il Mar. gite d’ Nomerò, che alt rimente non
farebbe (iato da Ansi. con- tr apodo alla lliada,nè alla Vliffea: & non
meno che il Marz- ie la T haide di Menandro,dt cut fa meni ione P lutare ho nel
li- bro dell' afe olt are i Poeti . Si che à ragione Dante appello T ragc fila
l' Eneide di Virg.al ventefimo dell'Inferno , & altrotte Co- medi a quefto
fuo viaggio . Le quai coffe di tal maniera fer- mate , e concbiufe , le vosi re
ragioni cadono inferme: perche quanto alle perfine , che dite non effer Comic
Ite , per effer trop- po Ululi ri , (fi gratiofi, quali fino Beatrice beata 3
Dante Me- rce >& Virgilio fidanza ber QUA ffacendoui buono tutto que -
fio X- 1 2* t DANTE i % A 7 Ho, thè non paffa fin&a difficoltà, vi fi
rifonde coli autori- tà d Ari fi et ile della, fine gioconda , & fortunata
. Tali appoi Greci furono i Drami delle nozlfe d H ère ole , & della Dea H
e- be , di cui fa mentione Atheneo in più luochi . T ali etian- dio furono le
prctefle,& le perfine preteflate Capitani, Impera tori,& Regi Romani^
come dicono t Grammatici , & pur non le toglie ano il nome della Comedia .
Si che le perfone non ci nuocono.Così non ci nuoce la cohfiderationc del
/oggetto, b della materia. che vogliate dirute prima quanto àgli Epifodij , che
voi appellate Tragici, ferina dubbio, et per le perfone, et perle co fi oc cor
reti in e fu offendo i tormenti dati all' anime opra molto più tragica^ he le
morti cor por alti dico ciò no poter fi pfuadcre,. ne effere da dir fi in via d
Arisi. ne de' buoni maefìri che infogni no quai fieno le morti , le pa filoni ,
et le perfine T ragie e perche^ le perfone tragice deono effir melane tra buone
, & ree y & no già del tutto fielerate, come i dannati , & firnilmente
le penei* Cr Le morti conuengono anche eccitare compafitone. Ma de da nati chi
hà, b chi pub hauerne compafiione , come di fommame te fielerati ? Adunque tali
Epifidtj non fono , fecondo che dite voi, finz,a dubbio T ragià. L'Epifidio del
Conte V golino, che. in vero e molto paf tonato, non per tanto fi può dir T
ragicopoà che non ha mutai ione di fortuna o buona, o rea, quali deono. tffere
i Tragici: & il fuo (lato s ha da confiderar in due modi . L'vno come
d'anima dannata alt Inferno per la dijperata fuo, morte nella T otre , &
per t ira con tra t Archine feouo , & per altri fuoi misfatti:& quefto
y ch' e proprio del pr e t (ente ne godo,, nulla ci muoue, come di copafiione
indegno . L' attroncarne d huo mo del mondo fatto crudelmente co' figliuoli à
(lento morir e:& . quello e fuori della pr e fini e attione , onde la pietà
che fe ne ha y . fi. dimanda per accidente, & fuori delt attione : &
così pub ca - . dere tale affetto nella Comedia. Diche potrete hauerne l' è
(fini . pfo nell' Anùria di T èrcntio , quando Pamphilo racconta la co
pafiioneuole raccommandatione , che di G licerlo nella morte li fa quella
Meretrice, Ne perche Dante, inducendo fi ficjfo à far I 2 quello *t RAG. IN
DIFESA queflo viaggio oltr amondano , come che non vfo da far fi, coniò dite ,
fé non da H eroi , ne finger fi per Epifodio , (inonda Poeti H eroi ci, hauremo
da dire,che non fia Comico: perche nelTvnOy (fi nell' altro fimo io voi
prendere errore. Virgilio conchiude contra di voi, ponendo tre maniere di
perfine à chi e concejfo di far lo. T ra le quali pur vi cade la perfona di
Dante, la prima dt quei pochi , che piace à Dio . la feconda de folle uati per
vir « tute ardente alle Bielle. la terz,a de’ figliuoli de gli Dei, che fono
gli H eroi: ile he intendendo benifiimo Dante, non ripofe fi ftejjb tra gli
vltimi ; perche veramente Heroe non potè a appellar fi. :* Ne tra fecondi , con
tutto che ragioneuolmente riporre vi fipo- tejfir, ma tra quei pochi primi ,
che per gratta di Dio v hanno, potuto penetrare. Hora che altri ancora fuor che
perfine , (fi JB.pi fio dij T ragia , & H eroici fi dicano hauer veduto
delle co fi dell'altro mondo , olirà quello che in Luciano, in Plutarcho, in i
Snida, in Platone, che lungo farebbe a raccontare, potrete ve- dere-, pur nella
noUra veraci firn a Religione s'ammettono nel* la vita di alcuni fanti huomini
per veraci le hifiorie di sì fatte vifioni oltr amondane ; che già non fono ne
7 ragiche ne H eroi- che perfine. Per tale configuenfa ad unque Dante non fi
perde rà nome dt Comico, ne fi dirà che la fu a anione non fia Citta - dine fi
a: di che dottamente il Pigna dijputa nella Poetica et Ho ratio , come altroue
ho detto. Et per tutto quello che voi dtchia tate douerfi tenere la C omedia da
noi , potremo dire etiandio quefle attiont lontane non andare dal Comico .
Perche faranno anch’ effe (pecchi della vita ciuile Chrisliana,ct delle
Chrifiiane. operationi ,per li quali ne viene infegnato quello che ne fia vil-
le, o danno fi in quefia radunanza di Cittadini Chrisìiani . La pr e finita
vfanza che allegate del fingere t nomi fi nega ( come* altroue fi e detto )
coll'autorità de' nomi Romani veri citati da Fello, da Nonio, da Varrone,&
da altri . Che lafauola fi fin- ga, e chiaro, & non fi nega ; ma è chiaro
infime, & non fi ne ga da neffuno quelle attiont effire finte da Dante.
Viene adu» que tolto vta il fecondo vofiro fondamento anchora, che nulla nuoce,
' 'A ì A 1 DAKft i/l i . y * ^ nuoce, li terty che fu del verfo , mi muoue
affai : ne vuo ejfer cotanto amante del contradire, eh' io non confeft la terz,a
rima foco à ciò conuenirfiuma nego bene lo fctolto e fere ilfuo proprio nella
lingua noftra :poich‘ e glt e commune all H eroico infume , come fi può vedere
per L' Italia liberata delTnfino. : il che ne appo r Greci , nè appo i Latini
fu mai: onde perdonando quelle poco d' errato à Dante, fin che fi troni il
verfo alla Comedia di- ceuoleycontentiamoci di lafc tarlo godere ,&
vagheggiaci nelle fue ter^e rime trouate da lui , & imitate da altri, la
quale fa rà molto human a, &gratiofa cofa: tanto piu che quefìe anioni non
fono DramaticCyOne fe mai auerrà che diuenganofi darà opera, che fieno
daconueneuole verfo accompagnate. Se tal voi ta egli fia al\atofì contra la
conueneuolelfa del Comico , & della C omedta , ben fatto farebbe mofìrare i
Ih oc hi: perche ha - ur a per auentura al 7 heatro, alla Scena , o al Poeta
fèruito.Co me che alle volte Chrcmete anch'efo gonfia le nari, & s adira*
Inuocationi, & Propofittoni in si fatte Comedie calate dal Poe ta no
difeonue ngono : & credo che l Mar gite dH omero ve l'ha * e f> cosi
come ve l ha la Thaide di Monandro citata da P lu- tar cho nell'operetta che fa
dell af colture i Poeti. Et i Poeti Co- mic t hanno anch'efsi la lor Mufa, come
i Tragici. Vedete Vir gi/to netrouati , eh' ei fa delle Mufe .Effe, Poeti
Comici non hauefero bi fogno di Deità per rammemorarle cofe, ne Virgi- lio, nè
altri che à ciò deputate le po fero, nè quelli, che i tempii , e glt altari
diurni in Ju le feene coflttuirono, ve li baurebbono deputati , ne conFUtuiti .
A fermeremo dunque, che non ostan te voftra ragione in contrario, le Cantiche
di Dante fieno Comi che. Laviltàpropofìa da voi delle parole bafie, &
plebee tan- to t che fono indegne della Comedia ancora , come quella cofa , che
trombettaua, non vuògtà difendere con l'vfo d'altri Comi ci moderni , autori
delle piu riputate Comedte , che fieno v fette elelle Cittadi prmcipalifsime
della T ofeana: perche non vuo ai» tonfare H antichità coll' vfo moderno ,• nè
vuo dire che fia vi I fruire alla fetta t che da Gr ammalici è detta quafi obfiena
. A "" Muditi Ci ìd RAG. IN'Dl'F. DI' 1> ANTE. Ma Atro fi bene,
che non e dedicatole vfarf tai par ole' da quel la forte di Comedie vili , che
Mimi, & P lampe die dagli unti-, chi erano dette, che shauea tolto Dante
nell Inferno a rappre- fentare: & altrettanto diro delle Compar a t ioni
delle fcaglie di . Scardo» a , & della Stregghia: perch'io le tengo bafsi
fisime, dr viltfsime , & per quefìo à tai perfone , & attioni
conueneuoli Jopra modo . Ma non per tanto acconfento alla viltà > o bajfe ^
da voi in alcune altre voci dannai a, come nella Lucerna che quantunque Seruio
ne faccia confiderationeinVirg. che arifi habbta voluto vfare la voce Lychni
piu che Lucerna ; di- co che ciìo auenne piu per ogn altro rijpetto, che per
quello, che Jcriuete voiycome ho detto altroue . Et dourefte pur confiderà-,
re, che Virgilio e Poeta H eroico , & Dante Comico: ilquale no. è tenuto
afiarfì tanto guanto quell' altro. Et più anchora vuo. che fappiate , che Vìrg.
in quel luoco e (lato da alcun Gramma fico nprefoy & appellato audace in
volere ari\i vfare la parola. Greca, che la Latina ,feguendo Ennio , che prtma
di lui hauea detto. - Lychnorum lumina bis fiex. Di che e da vedere Macrobio
pel fefio de Saturnali. Ne anche nella compar atione de' buoi fot to'l giogo :
de' quali à lungo altroue habbtamo difcorfo : & per quejlo, altro qui non
ne dico. . ^ Il fine del Ragionamento in i.-k% difefa di Dante* ■ * ù» \Y- ? :
-X '3 J V“; swv dyt t. si- t v v'i .■> Vv... ùv.tr-vw fWi Wfoìfekt v.VV'..v
; 5 .\W ':av. i A • , xlflr v . vi*- WìSi «U V.VX RAGIO- •v Cf 7L\ .t5V.il *7*
RAGIONAMENTO DELL’ ECCELLENTE SIGNOR DOTTOR. & V i Z-O'P- p i o * \\ O *« •
'I ■ IN DIFESA DEL PETRARCA. v\ \ \ R A tutti quelli , a cute? obligo tmmenfo ?
tta K Q~ fra , egli fiudiof delle buone lettere ft^onQ chiamarf debitori ,
'Uno, e' l primo mi fare , (fi m'c parato fempre , che finii Petrarca . Per dìe
egli dato fi d glt (ludi in quella età , che la mali- gna incurfìone de barbari
per molte centinaia di anni banca te nuta vpprefifa , & quafi adulterata la
no (ir a lingua Latin al fattala forefiera al tutto : & che glt intelletti
poto haueano vi gore^o conofien^a per fomentare quelle poche reliquie, che vi *
re stanano ; Egli , dtco^acutifsimamente coll'occhio penetrando il centro del
bi fogno , datofi allo fcrtucre , tali & sì validi fon- damenti gitto , che
i fucceffori prefiro animo : & quella che sì difficile co fa da principio
parca fecero talmente ageuole , che cacciata d terra, & fepeltta ognt
barbarie, bora la lingua La- tina f e au ancata a tanta altezza, d quanta poco
più nel glo- riofo tempo de' Romani fi vide . Della Volgare non parlo, come che
man fieli o fi veggi a ^ fenica lui poca , o nulla delicatezza ri- conofcerf .
Dante fu certo vn grand' h uomo : ma nella Latina non da pareggiare al Petrarca
; fe bene in dottrinale in dar for & neruo d concetti per gli feientiati è
maggiore di lui nel- la V olgare . il Boccaccio fimtlmente non e dubbio che
nell una, et nel? altra cede pur al Petrarca: perche nella Volgare poche fo no
quelle opere fue, che fi pof ano leggere, oue egli no mofiri ajfct fattone di
parole 3 (fi di concetti • Non per tanto vuo negare > che XAG. IN DIFESA che
òr luì etiandio la fu a parte delta gloria non venga. Mail f tirare a per
confentin. trito Scommurtc la palma ne tiene: Onde feffo gran meraviglia mi
prende , come /i tr non ino di quelli tal bora etiandio fot rati di dottrina ,
cbeji pongano a lacerar lo ,ei riprenderlo ,Jen%a ben prima vedere coment eh
qual nprenjì» ne egli fi a degno : poiché de gràd 'h uomini conueneuole non e
di far giudicio,che temerariamente habbtano pronunciato cofa da penttrfene
dipoi . Aon vuo già dire , che non prendano degli errori aneti tfsi : ma ben
vado io fimilmente argomentando , che i Itprenjori loro pofjdno ageuolmente
errare , anchora in . quellticofe ouc gli riprendono . il che cosi come in
Dante mo- J tratekbabbiamo 3 così mostreremo ( s’ io non iti inganno ) nel Pe
trarca . Di cui venendoci alle mani alcune cofè da certi feri- tori riprefi ,
non ci è paruto ragione uole contenerci di ributtar le , Donde prendendo L'oc
cafone il Signor H or a t io C anobio 3 c he dell'altra caufa era Siato l'
autore 3 poiché a tempo nel folito luo* co del? Ac ademia no tira accolti
fummo, in tal modo truffe il ra gionamento, & comincio à dimandarmi , A or.
C he giu die io fate voi delle Battaglie del M ut io, Ó" delle fu e ope
moni intorno a quei fcritton 3 ctiei riprende? A ter. etici fa vngran
Battaglione . & ben ragioneuole era, che nel- la vecchiezza fua di Padrino
di Duello fé nufctffe a capo aper- to coll’arme in battaglia: f e ben non le
vibra tutte con molta de flreffa ,ne coglie afai dritto . A or. Fatemi piana la
metaphora , o allegoria che fi a quefta , H ter. Il buonfchermidorc non vuole
effer moffo da irafo da pafsione alcun altra sfrenata : perche i colpi non v
fendo con drittura di ragione , bora folli , bora vanijenfeono t venti , e i
pareti , Prendete l'effempto del detto mio in Sophocle dall’ Aiace fla-
gellatore, che credendofi di menare t Greci a fi di fpada, in lor vece vcctdeua
pecore, & buoi , A or. Voi parlate à pafsione per la Vare bina. Pi ter. Se
volefst dire di non hauere in vita amato il Varchi altrettale to quanto egli
amo me, che fu incredibilmente , direi vna fol- ta .Dig DEL PETMtCA, fi tabupia
: &fimilmcnte, che non l'honorafsi in morte quanto il vagirono le fue virtù
ti , che'l vagirono appreso dt me infinita mente . Ma non per tenendo à me
quejla arena 3 crediate cer~ to che nulla pereto mr muoue. Hor. Le coje del
Rufcelli^& del Cajìeluetro forfè ì \ Hier. Ne quefie, ne quelle ». - , ■ •
* - Hor. Del Petrarca, di Dante ? . . Hier . V.ifiete appo /lo: & molto mi
fon merauigliato, che in si fatta lotta contenda vn par fuo dt rendere la pugna
men glorio] a,con >VA. quelle Madonne Rtme&r altre fintili locuttoni , eh'
et va f par- . ■ -i gendo per lo fuo libro piene difchernt , & dt beffe ,
ad onta de', vitiferi vinti : le quat cofèmt per fu adono in lui verace effere
la fu a gran modelli a , ch'egli dtfe sleffo contra il Varchi predi capir de
ferine . a »• v, Hor. Da qiteftc derifìonì infuori, e' mi pare, che non fi a
malhuomo: ne Cbrifliano da effere /fregato . H or. Dio me ne J campirti io l'
ac cu fi di quefio, non fapendo io ne per vedutale p pr attica, chi egli fi
fia,ne quali i collumi fuoi. Eglìc ben vero* che e (fio, o lo Stampator fuo in
quel libro r vno ingiù- .a .Y.V- riofo huomo, dicendo à fogli i t+.che i
Phtlofo_phi fono i Patriar chi degli her etici: la qual parola e nella fua
bocca da quelli te- fi vna cfpreffi menzogna apprefio dt noi j che non pofsiamo
effe ù, re li cent tati , ne lice» tiare altrui ne gli /ludi della Philofophia,
fen\a prima approuarci da' Ve fatui no siri religiofifsimamete. Hor. Aucrtite
che queftafu fienten\a di fan Hter animo in vna Epi- fiola à Ctefiphonte /
crina contra Pelagiani: laquale ei tolfe da . . Vi Tertulliano nel Libro contra
H ermo gene . \\ Hier . Se quefio huomo haueffe parlato nella maniera , &
né ' tempi, che parlo quell' huomo jàntifsimo, non haurebbe detto fe non he ne,
& con veracità. Ma il cafo è, che oue fan Hieronimo par - . Va U de
Pbilofopbi antichi dogmatici , che colla peruerfità della . Vi dottrina loro
infettauano la purità della finta Chic fa , il Mu- tio parla indistintamente di
tutti quelli , che fiotto nome di Phi- . V\ lofopht fi comprendono: &. oue
quel fimi huomo uon fomma mo- “O * K defiia ?? *ag. m ni fesa écfìiarifèrifce
la feti lenita non come fa a, ma deliri ; il lina ito , come di fuo capo la
pronuncia , dicendo ; che lo fa manife * ft amente . Et men male farebbe fiato
, che nhuuejfe citato l'ate torej o parlato di quella for macche parla efio.
Hor. Certo che la par olà. ì vfcttxfuor de ’ termini gratto fi ~ . ; v . ■ H
ier. Hor che dir e (le fe n~o cotento di queflo, uà pure co fòmma eloque %a
nella fecoda fua declamatione in dtfefa dell' Italica' lingua^ pervàdendoci la
lettione delle J comunicate nouelle dei fioccaci ■ Hor. Io non fono ancho arr
inaio t ani oltre, Hier. Porgetemi il libro , che il luoco efegnato . &
vdite quello , che del Boccaccio fi dice. Vdite le parole formali. ' 0 i 1 rotto
Egli vn nuouo modo di fcrittcre : neiquale parte Bile ìt eroico tenendo ì &
parte afiutie , dr inganni Comici , parte fieri accidentiTragici fcriuendo:
& in quelli molte belle more lata » & con grani, & fentenùofi
proemij in belli fs ime dottrine introducendo, con la dolcezza delle fauole
allettagli animi de lettori , dr con gli e fiempi , dr con le belle /enterite
la via del ; bène ^ e beatamente viuerc ci dirnoBra. . v? Hor. In quel libro fi
dimofìra la via del bene y & beatamente vitto*, re ? Perche dunque e dannato
? Hier. Ne contento di queflo il chiama opera di u ina. ' v* Hor. Deh non piu»
vi prego. Ma pafstamo alle cofie di Dantc> dv del Petrarca dette da lui. •
vnv .. V v\ .v.w»v\yt Hier. O perche più lofio douendo parlare delle cofi del
Petrarca » non cominciamo noi prima da i primi ? Hor . N on m'appongo ben bene.
Hier. V ito dire» che hauendo ilCaBeluetro in alcune cofè riprouata il Petrarca
, dotteremo tncommtnciar da lui , come da vn mag giore del Mutio sì d‘
autorità» come di Cenere. \ • Hor. E acciamo come vi ptace» & veggiamo i
luochi . \ Hier. Aprite il Casìeluetro al principio de'Triomphi »&
leggeteti primo argomento nella fine . . * ' . * v> v 4 H or. Egli non può
lodare queflo fogno : perche il Petrarca finge di fi-, gnarfi dopo la morte di
Laura t non che dopo l' marnar amento : 5 .
, . ' \ {fa* c * di PETRARCdr fìngi di fignarfiquello chegli era
attenuto. Et che ? Bifigntt ricorrere à fogni per. narrar e hiftoria attenuta,
fe non fìngiamo , che ci fra predetta prima, che auenga ? Pi ter. Chi non fi
merauiglicrebbc d un tant'buomo, & di sì acuto ttu • | iellato , che non ha
bina cono fciuto in questo primo triompho % che'l Poeta fingefiognarfi manzi /'
inamor amento fuo : poiché fi finge, parlando coll'ombra amica, di non hauere
anco veduto ia fua M. L. dicendofi in vn luoco . O figliaci mio qual per te
fiamma e ac cefi ? Et tn altro -v- T al par te nodo fafsi, e tu noi fai. '
Etpofiia che all' tmpro . YV- uifo fi conobbe vinto, & prefo da lei , H
ormai ti lece . ■: Per te sleffo parlar con chi ti piace , Che tutti fìan
macchiali d'vna pece . Si che affai mi fare che pofia dire il fogno effer finto
prima. Hor. Seal dottati Solgià l'uno , e l'altro corno t>el T auro . Moftra
il Petrarca d'hauer poca conofcen\a de' fe . uV& gnt eclèttiche volendo
figntficare il fèfio giorno d 1 Aprile , dijsei che già tl Sole era entrato tn
T auro, ìi ter. Ne quefta paffa fuor della merauiglia mia : poi che dalle
parole di quefìo yerjò, & da quelle del fonato ; • Quando il Pianeta che
diftingue l’hore : congiuntelo per dir meglio par agonate infime, apertamente
fi moìlra quale fial'o* piratione del Sole nelle corna del T auro à ventidue, o
vmtttrè- gradi dell' Ariete , ó" quale quando egli e nel Tauro: perche*
qualunque volta il Sole c nella fine d‘ un. Segno, & f> dir così, co' '
raggi fiuoi giostrando fen va ad incontrar L'altro ,& ferirlo, ben
ragtoneuolmcnte fcaldarlo fi dice ; ma dotte egli e m effo en- trato con tutta
lafifian\a fua,deurà dirfi non tanto caldo^qud. io infiammato (come qui il Petrarca)
efiendo il Sole nella fine d Ariete^ và to' raggi fitot incontro alla prima
parte del Tau- ro , intefa per le corna , & così da lontano ferendole le f
laida ; ma quando Egli e pofeia entrato in ejfo , & che alberga con fi- co
ne primi gradi , allhora si che l' infiamma . Effimpio vi fio. . . W *•.. PC j
phc- Digitist yt x'ag.in nr rZsAi fhetcnté', che prima non poteva acccfìarfi al
padrei ntfinfa •• ? Uier. Se questa opinioni: della, felua amorofa y come
fdlfa » dalla Sditi Ì4, Cfìefa, dannata f offe, & che' / Petrarca, ne fife
in dubbio (come dice tl Bulgar in o^ ) lafolutionc fua none buona , ned
dodarfi;'pef.che in ogni modo tanto farebbe errore del Petrarca ù fendere nelle
carte fu e così- fatta opentone » fi andane indub- bio eh’ ellafojje rea,
quanto fe nefufe fiato certo ; & per tanti dico poterf efìorrc il verfo. v
O tomi giù nell’ amorofafe ludi cioè io pieno; d’affetti am orofi cada nella
felua ; cioè nella materia, che da Greci «A* fichia-t ma. , così anchora foglio
cjporre quell’ altro. Ma io faro [otterrà infecca felua ; cioè tn fece a
materia . lì or. Jduefia fìofitione è fìttile: ma ( per dire il vero )à me non
qua - dra molto : perche quell' e (fere dopo morte felua amorofa ; cioè materia
anchora piena degli afietti anmùfife troppo fi trac» c biuta, & male
credibile. fJìer. Sticacchiatafr mal credibile non deurà parerui, fì bene con-
futerete che tutto è concetto del Petrarca :la doucdfjem que‘ tcrnarij. ;
Ponimi incielo, od in terra, odìnabifio) . -t ù , V , In alto poggio , in valle
ima palustre . . \ o Libero fìnto, od dfùoi membri affffìi * -•r danté. Hor.
fedele forfè dir quella della Poetica fua , otte s in ferifc e ijUel . Come
afino cacciato dal battone? perche facendo ilomero la comparatone da vrì afino
ad Aiace , fi giudica che / Poeta r ap- pare f enti in cjuel valorofiijitmo H
eroe condii ione troppo vile,CP molto poco dtceuole. _ v • ' fififi jjicr.
Ifihaucte tndiuinata. Ma il M utio la ttorpio , come ho detto y &. non la
tntefe: ne 'vide quanto Ella è bella , & propria tantoché come degna dei
principe de' Poeti , reca ficco lode sì fatta , & ammiratone tale , che
merito da Pi ut are ho fra le piu belle d affò e rtpofta. Hor. Fateui vn poco
più alto à dichiararne la cofa : perche non vt mane a chi frgua animofamente il
M utio. Hier. limi crede a che doueffe b afar ut la grande autorità di Fiutar
choirna poficiache del contrario maneggio , non mi recherò a noia d'aprir ut il
tutto più alto che potrò , affine che neffunp*. in gannì. H omero adunque nell'
vndtceftmo dell' Iliada volendo r/tpprefrntare il valore d’ Aiace contr a il
grande sformo de I> o iani, che li eranofopra in gran numerose con tutto
ciòpotcd- no volgerlo in fuga , ò fermarlo dalla ttr age } che d ejsi fiaccai
prende la filmigli an\a dell' af no , che in vn campo di biada en- trata
paficere foffire, & tfirezfia lepercofife de fanciulli , che . co' b afoni
fanno fior z, a di cacciamelo. Ned Eglife ne parte prp via ,c he molto ben f
atollo ,& empiuto fe ne fi a. 1 V erjìfiòn queflf -■fi fa A qT* 6V0S ir#§
Ifin&ÀroTnuMs fi fi ttutif t» Ni tto?*x Trtfi frad d{i$ìs *«>* » , • V *
1V ; "fi reìciÀSdv Bctfh» tifa, oìdi TirtùJtf TlTTTW/V fOTfOt^OlOl , j5i*
Ti VKTTl# AVTUV ^ fi. ' vinsS r'HtMtoeM, irei r ly.ofieca.76 . cioè - • Come
quando afino in campo di biada entrato , malgrado di * ^ZjÒ . ì- . * . I *' V*
’ Fioro, 'che intorno ad ejfo già molti battonifono fpez%ati Fafcé nell'alta
biada , ma t fanciulli il battono con le maz » ' zfiaie: Ma la for\a debbole
loro. ,à pena il cacciano fuor della pasturaci che f atollo . Out la eoparatione
tfo» da a fino ad V. : v v huomo DEL PETRARCA. Sm intorno, M dà hu omo ad afino
e fatta: ma dalla pertinacia (per dir così )di quell' animale à quella d‘
Aiace, congiunta alla tote ratina delle per coffe, & delle fatiche : con
folenne rapprefenta « tione non di figura corporea^comc ingannandofi crede il
Mutio ; ma di anione oftinata,& tolerantc: ile he e per tenente al Poeta ,
così come l'altra al Pittore. Or guardate dunque fe così bella comparatone con
vn fol ver fio fi potea , o douea ifprimere. Ma no (Ir a cura non e di fc aprir
e gli errori fuoi più , che di difende - re dalle accufe fue il Petrarca .
Vediamo per tanto quello , oue Egli il riprende , quanto fia ragioneuole. Hor.
Voi che afe oliate in rime fparfe ilfuono. Non pare à lui, ne a molti altri ,
che quel v oc attuo Voi h abbia doueappoggiarfii & che così non ili e a
bene il dire. O Voi } che afcoltatefpero trouar merce: perche non fanno
legatura : & ci •vorrebbe vn verbo, che rtfpondefieà voi,comc Sappiate^
dite» o fimile. Hìer. Prima ch'io entri nel di fiutar e di cofa ale un a, vuo
aucrtirui, dr replicarui quello, che in Dante vi difii ; cioè che da' Poeti no
fi debbono chiedere cofe molto leggieri, ne attendere sì efquifita diligenza ;
conciofiacofa che tutto quello che da' Poetici viene» dalle Mufè, come dice
Luciano , et fi dice venire. Hora quanto al Voi che mi proponete , so che ajfai
ballerebbe à dire quefta ef fere di quelle leggieri. Perche fcn^altra fiotto' n
tendenza di pa- role non e huomo sì ftupido, & infenfato, cui non fi faccia
pa- lefie il concetto. Et ripugna à Grammatici tutti il volere che ' /. cafio
chiama tiuo regga Verbo. Ma per dirui interamente quel- lo, che bengiouanetto
ne'ntefi dalSig.Innocentio Ringhieri,che il primiero fu , che in quefii sì udì
m’introducefie: & à cui/è v ho mai fatto profitto alcun buono, molto ne fon
debitore, no meno che al mio buon V archi, ilqu ale mi ci fieronaua . Diceua
Egli adunque, che' l Verbo principale del Sonetto era il primo del pri mo
ternario. Ugge dolo no coll auer fiatiti a Ma, come fi or rottame te fi legge,
& fifiampa ; ma col Vicenome Mi dauante al Ver - ho Aucggto : di modo che
fia il fenfo . 0 Voi che afe oliate ; io fi RAG, 1 Ut DIFESA vi atteggio bene ,
Et non farà lontano dal ragtoneuole , che vi fi pitto’ ntcnda vn verbo
Sappiatelo Crediate, b fintili altro, Per- che in altre fintili forme di
parlare i Latini vfano anch’efii co* fi: Dico in fintili , come H or atto nella
Poetica , \ O ego lauus , £>uì purgo bilem fub verni temporis horam ;
mancando -, vi il Verbo Sum, b Vtdeor , o altro tale. Et quando v’accade ve’
buoni Poeti trouare di fintili [contri , per Dio non vi turbino le parole, pur
che intendiate chiaramente le /duole ,& le co/è r- perche (come dice
Plutarcho nella Gloria degli Athenie/i , ) le. cofe,etlefauole,piu che le par
ole fi [limano al Poeta necejfaric : li or. Già non fi giudicano difuttli
queste confiderationi, per rifpetto di chi vuole imparare . alili or a
mafitmamente quando s' in ten- de qualche curiofità: quale è quella , che dice
cChauer o/Jeruat A in tutto' L Petrarca , non trouarfi eh’ Egli habbta rt/posìo
mai colla feconda rima del primo ternario d'un fonetto all'vltima del ternario
fecondo : fe ben Cha trouato in vn di M.Cino . ffier. Maggiore fatte a/u di
colui , apprejfo Sui da , che trouo nella Greca lingua tutte le fillabe che
formar e fi potè ano. /lue fi a fua o/feruatione fenz,a lui, me la fapeua
anch'io. Ne vub che Li ne habbiate obligo veruno: poiché non vi mofira fe'l
debbiate 3 o no debbiate figutre ; ne fe v ha ragione per lo sì, oueroper lo
con- trario, Venite à gli errori. Hor. Erro il Petrarca fecondo lui
grauifsimamente, fi che olifee an - chora di befiemmia in vn loco , oue
parlando di nostra Donna , con degno rifpetto di/fe. Ma tu Donna gentil, tu no
(ir a Dea: ‘ Se dir lice, & conuienfi. Et poi della fua Laura ferina ri ,
/petto dice quello , che e pur vna befiemmia, il mio fignor federfi, & la
mia Dea. ti'ur, S/uefìo guinzaglio di befiemmia è pur troppo grande: ne fi de*
rebbe fi facilmente appendere à buoni autori: & mafitmamente co bugia 3
& calunnia. Et à questa voce di befiemmia v hauete v potuto accorgere come
io mera raccapricciato,& quafi refolu- . j iodi Di PETRARCA. • ito Ai p
affarla: e [fendo io fempr e fiato di tale animo , r/fe chiù» que difende vna
beftemmia altrui , non meno fi a b c (lemmi ato - re aneli effo . T ut t aula
vuo ricordarmi ch'egli allega male il verfo, & in verità l' allega male; perche
il Petrarca non dici Donna gentile , ma Donna del cielo: in quefto modo Ma tu
Donna del del , tu nofira Dea. Doue appellando la Vergine fantifiima col furano
titolo proprio , & verace fuo di Signora del cielo, come nomedi degnità ;
non volle ancho tace- re L'altro pregio del nome di Natura col chiamarla nofira
Dea come che Ih umanità, della quale participi amo fico, in lei deifi- cata non
doueffe tacerfi, come eccellenza, che per fuoi meriti fi a dtfiufa, &
renduta alla creatura humana: & qui ftà 1‘ ampli- ficatane, & la
merautglia di quefio concetto : per lo quale con certa rifondendo. fcambieuole
nel primo fi pone condii ione hu - mona, & diurna; & nel fecondo
diuina,& humana ; come Do ita del cielo, & Dea degli huomini: &
volfi il Petr. dir quefto per confermare quella opinione, che s'hà che in
carne, e in offa come Donna la Vergine fantifiima fa glorificata in cielo . Nè
quefia è beftemmia , ma fi bene fonia , e pia meditai ione. Slux io poi à M.L.
che Coppellarla col titolo di De afta vna beftem- mia ; non debbo non
merauigliarmi di lui , che feenda à quefto particolari, non fapendo egli ciò
che fi dica: perche quefta vo- ce Oi'os, che vuol dire Deus , viene dal verbo ,
chefignifi. ca guardare con merauiglia : onde tutte le co fi che s'ammira- no
da noi , fogliono appellar fi diurne. Donde Ar'tfi. nel quarto deli Ethica dice
, che i Laconici chiamano gli eccellenti artefici per tal ricetto huomini
diuini. Et per quefto M.L. del P et po- trà ben chiamar fi la fu a Dea , non
per ragione eC adorazione , ma d ammiratione : fi che fi quefla fi a beftemmia
più che colo- nia, l afe ter o che altri più di me intendente la conofea, &
giu- dichi. lo la tengo di quefta maniera . Hor. La difficoltà dell oppofìtione
à me pare chefia in quelle parole, che feguono di quel me za) verfo . Se dir
lice ,& conuienfi : perche il Mutio vorrebbe che'l * •> La par . f *
*AG. IN DIFESA Tetr.haueffe Appellato la Vergine per no sir a dea, ffenza pomi
la dubitationeffè cotal nome le conuenìffe, o foffe lecito attribuir le, come
fe die effe ciò con timidità alla nostra Donna , & fètida paura alcuna l'
affermale di M. L. che in tal modo vetiiua A far quefta maggior di quella .
/Pier . jl Mudo prende la ragione à rouefcio',& pero s’inganna. Tut io
quello luoco pare imitato da Marco T ulìio nella quinta 7 u- fcolana la oue
parlando dell’animo humano à paragone di Dio j dice. Wumanus autem animus
decerptus ex mente diurna , cum alio nullo, ni fi cum ipfo De o( fi hoc fas e
fi die tu ) comparare potè lì . Confiderando che’ l Petrarca parla con r
inerenza di ta ta Dea, dubitando di non dir poco , & di non offendere tanta
M aie sìa coll' appellarla Dea di noi huomini vili 3 &fo^i per t gli
abifisi de' peccati, oue fi amo immerfi: concio fi a coffa 3 che ella ne fi a
così pura 3 & candida, che non ffa 3 & non feppe mai c he còffa fofie
peccato,^ cosi porre propor tione tra noi ,& efiain quella guiffa 3 che fi
temeua M. T alito di porre propor tione tra l’animo noftro , & la gran M
aie sìa di Dio . Ouero che il Petrar ca difffe ciò con timidità , paredoli così
di preuertire l’ordine del l’amplificationi,& dir poco di tanta Vergine,
hauendola prima posta nell’ Imperiale Maelìà di Donna del cielo ; fi che non
rifi. guarda tanto la fignificatione della par ola, quanto l'or dine 3 df la
coUocatione del concetto . ; lì or. Cacciata da duo veltri vn nero,vn bianco.
Starebbe meglio co la copula e vn bianco :& non fi lauda ffenz efiffa 3
così come mol> t’ altre fimilt lo cut ioni ffenza copula fi biafimano . B
'ter. fflue fi a e vna ffottiglie\z>a,che sandajffe in giudicio il farebbe
condannare nelle ffcffe: perche appo i legifli 3 quelle coffe affai co «.
palate efiffere fi dicono , che già c tono fiotto vn'isìejffo conte fio di
parale: & la vergola bafia in vece della copula . lì or. Sola la lingua mia
del cor non tace. Modo di parlare al con tra . rio di quei che dour ebbe .
Jiier. Grtn luoco haucua quesì’huomo da riprendere il Petrarca . t>di
PETRARCA* g f C he memoria del? opra anchor non langue : cioè ,pur viue anchora
: & altroue . Et già jnaipoi la mia lingua no tacque) volendo dire parto ,
onero diffe. H ora io non so fe egli intenda la ragione delle de- firuttioni de
contrari: per la quale fono lecite fimili forme di par lare, e mafs imamente à
Poeti . H or . D'vn Jpirito conuerfo:& più fi fiima , Che di nouanta noue
altri perfetti . Più finima è vna empitu- ra: la quale non ben fi lega con le
precedenti, ne etiandio con le feguenti parole . Hier. Et più s ha fi ima,
folea leggere il Ringh ieri . H °r. V omifur andò à pafii tardi, e lenti .T
ardi , e lenti è l'ifteffb. iV ota , che di tale empiture molte ne fono in
quefto Poeta non da imitar fi . Hier. S e gli e l iftejfo BqaJlùs, che x JS RAG
. IN DIFESA va, cioè della caccia : & per c a fitta ferhare fu lacerato
> coni* nelle Narrationi amatone di P lutar cho fi vede . Non fi confa colla
fattola d'Ouidio punto, A grò fi ci vuole del Macco . Dio- doro Ciciliano al
quinto libro delle fue Amie hit adì à qu attor di et Capitoli, dice; che
Atteone fu inamor ato di Diana . Crac uno e fi non potè fi legi . fi auc te vn
gran fiacco di ragione S. Mutio. N or. Qui fio genti Ih uomo è molto animo fio
nello ficriuere,& nel giu- dicare ; tuttauia mi rallegro , che l’opera non
fi getta « V dite quefia . Ma più quando diro fen\a mentire . Donna mi prega ,
pere h'to voglia dire . Quel ferina metà tire è vn puntello troppo manifejìo
> che v' ha pofìo il Petrarca » Cr farebbe flato men male. Ma più quando di
dir prenderà ardire: ouero Ma più s un giorno a dir prenderà ardire . ftier.
getìfle mai i più duri, et ofiinati verfi da Jpingerfuora de * detti E poi dire
che farebbe flato men male I A quefii sì che h fogna- no et puntelli, e tenaglie.
A chi volejfie fargli pronunciare da vn blejòjo da vn balbo: buona notte . Che
quel ferina mentire fin •vn puntello, non so s' io mi merauiglt, ànodi chi l
dice . Vuole il Petrarca poter dire fenza mentire , cioè con verità che ha ri
ceuuto questo fattore da Madonna , che lo prega à cantare , re- candofi à gran
fiat isfatt ione d animo, che veracemente ella gliel comm andt : perche neffuno
vieta il dirlo così fcmplicementty & con menzogna; come forfè l’autore di
quella Canzone, il cui primo verfo egli riferifee quiui. Adunque egli è pur f
ondarne n to ncceffiario , & non puntello . Mor. Amore , & la volubile
fortuna . Diedero à chi più fur nel modo amici. Qui è da notaresche chi in cafo
obliquo contra Cvniuer fiale vfo : & più d'vna volta fi trotta nel
Petrarca. ' * ffier. Se è contra tvfo v ni uer fiale, è male , Et fieè male,
per che tv fa egli poco più f òpra à foglt 123. Jcrtuendo ? Quefio modo dire
non mi dijfiacc , che c cerne vn famigliar e ragionamento à chi di PETRARCA* I
7 dì quelle cofiè erano fiati te (limoni . 11 or ' Vinca il vero . Non
giudicate anchora voi l'oppofitione e (fere diritta , & ragione noie .
Hter» fton danno io L‘ oppofitione : ma condanno l'opponente , che vo- glia
ejfere il Legislatore: et in vn tempo tsìeffo tener fi lecito dan dare ficiolto
,dr libero , (pattando per lo campo, come Imperato- re . Et quejìa c ofa non e
di/simile da quell’ altra , oue grana il bon Varchi et vna mentita à fogli. .
dicendo, che nel (uo pro- prio parlare^ egli non vfa quetta voce Solamente: oue
in quello fuo libro piu di dieci volte l'ho notata fritta con alcuna altra
Jìmilmente . H° r ' Benedetta la chiatte, che s'auolfe Al cor e, &fciolfe
l'alma , efcojfalhaue Li catena fi graue* Officio dt chiane e aprire , &
ferrare, & non già difeiorre . Adunque il Petrarca dice male , à vola re
ch'ella feioglia L’anima. Hter. La chtaue buona quanto ferra, & flànge,
tanto apre, & al- larga: pero non vi paia frano, fè aprir emo,&
largheremo que Jìo nodo altrettanto quanto par e petto dal Mutio. Arifiot. nel
quinto dell Ethicafafede , che appo i Greci quell' ofiatura, che congiunge
legando le falle al collo degli animali e chiamata £ , cioè chiane : tl perche
come dice Plutarcho negli Apoph- thegmi de' Regi,& degli Imperatori spendo
Philippo Re di Ma cedonia ferito in quella parte della gola, & colui che l
medicati 4 chiedendogli certi denari , li rijpofe il Re ; Tu hai la chtaue in
mano, prendine à tua pofta, alludendo al luoco della ferita. Il- chefeppe beni
fs imo Lante( il quale vogliono poi dire che igno- rale le lingue ) quando nel
capìtolo 24. dell' Inferno dififie. La doue il collo alle fpalle s'annoda , H
orafe per così fat- ta chiaue s'annoda , perche non anchora fi 'ficioglie ?
ffor* fittesi a rifpofia come fiottile, (fi buona m appaga affai', amerei nondimeno
, che ve rihauejfe vn' altra piu profi ima, Hter . Sappiate figliuol mio, che I
ignoranza delle figure fa molto finte te prendere di sì fatti granchi . che qui
pone in vfiò il fetr. tf IUG. IN Dì FESA Petr.fi chiama Metonimia de a fefta
maniera quando fi dict l'effetto per l'efficiente ; come l'aprire per colui che
apre: onde fi deurà efporre , Benedetta la chtaue, cioè quella mano , o quell 4
per fona, che sauolfe colla chtaue al core , ó“ fciolfe l'alma . { Hor. V ri
altra fintile difficoltà fi propone da lui in que l ver fio In quante parti il
fior dell' altre belle Stddo in fe fiefià ha la fu a luce fparta.Oue errore
fembra md nife sio perche il proprio de' fiori e di ffargere odoref&rio
luce. Hier . Se la bellezza, fecondo i Platonici è vn raggio della diuina lu-
ce: perche non può M. L. ( che in rifpetto dell altre Donne belle dal Petrarca
e detta Fiore di belletta) fpxrgere lafua luce tn quella gui fa, che dal raggio
fi fparge ? Et forfè anchora Fiore in quello loco fi prende tn quella fignificattone
, che dalla voce Greca per vicinanza viene ; cioè Fiamma, conciofiaco fa che ,
in Greco ci'o fignifichi ; onde altroue l’ifiejfo Pet.dtjfe . Laima mia fiamma
oltra le belle bella. Et della fiamma chi nega vfeire fplendore, & luce ?
Ho detto quefio tutto per a- fandania: attendati alla prima,fc ben quella
nonfifprezfia . L or. 0 bel vifo, oue Amore infume pofe Gli [proni, e l freno.
Nel vifo di M. L. nonpare che nefpro ni, ne freno r apprestino all’intelletto
cofa , che habbta da di- lettar punto, che ne fembra vedere vna Donna con vn
morfo in bocca, & con vn paio di [peroni pendenti non io donde , fe non
dico dal nafo, o aU'orechie: & Je bene e par lare figurato, fa pur brutta
figura* Jiìer. Se intenderete gli fproni,el freno d’ Amore non e fiere m ater
ta- li, & terreni, ma fpir itali, & diuini, conueneuoli al Signor lo
to, non vi parra fi foffia figura: perche far anno tutti leggia- dri, & or
atto fi in quel modo, che ne anc hor a fi r apprefentarx nulla d’hor ribile,
che leghi vno amate negli occhi tn quel ver fio Che i be' vofir occhi Donna, mi
legar o. Hor. Que fi a oppofitionc veramente fi potè a ferina feommodopaffart
fìtto fileni io- ma que fi altra non già, per la quale il Pet.moftrX di non
intendere quale fra l'effetto delle corde bagnate : le qua- li I
bttwrt.Aitcà*'' H vtrdmehte'fi tirano , & non già fi allentano ; vditt '
Pioggia di lagrimar , nebbia di [degni . Bagna, (fi rallentale già stanche far
te. Et così dice il cn trario del vero effetto: & la nebbia bagna me de
firn amento. Hier. Il Cafieluetro dice, che l Pet. intefe della mollerà*
"> » - • fior. Dichiaratela vi frego. > - H ier. lo mi crcdea, chel'
intende fie così ben come io % ..7 fior, per mia fe y che non ne intendo niente
. Hier. Et io dunque fa' nt e ndo sì ben come voi. Hor. V veggiamo di far
forzati intendere il Cafieluetro : è dia w mola vinta al Mutio. Hier. La
Ritorica e buona . Credo che’l Cafieluetro voglia dire , , che il rallentare
del Pet.Jìa ammollire, come che dal bagnarfi le corde ,/egua il loro rallentare
, cioè l'ammollire: ferche al toccare fi rendono molli, & per confegucnZa
in quanto mol* Itfepojfanodir'lente . . - ' ' \ Hor. Come vifodtsfà à voiquefia
fio fittone } . Hier. Bentfitmo, quanto à voi. \ Hor. lo per me la do vinta al
Mutio. Hier, 0 cote fio no '.perche pur troppo è chiaro il Petrarca difender
feftejfo. Non vuò dire che f errore fi a feufabile, per e fière in artificio
mechanico fuor della Poe tic a ; ma dico, che dtjfe quel lo che intefe , &
intefe bene. Le corde fi dicono effere fìr ac- che allhora, che più non fono da
porre in opera : perche pone n dolc in opera , col bagnarle s'infracidano,
& tirandole fi rom fono i & così fi dicono allentarli. Tali erano le
far te della na * ue del Pet. già fìanche y & fi acide, che colla pioggia
delle la- grime per lo troppo continuo tirare fi allontanano, cioè fi fra-
geuano homai , ne potè ano più reggere : talché quella parola [Già fi anche]
pone la differenza trà effe, & le buone, che no \. j allentano per pioggia.
Et vi dico certo, che mi merauiglto ,* che vi fi facciane tante parole fopra.
Hor. Non vi mer amplierete già di queff altra, che s'oppone à quel verfo. . \
M o cor V L t in modo , che ne fio diùenuto Hanco: y all incontro io da
eff» volentieri faprei ,fe l'occhio operando nell ’ oggetto y o diciamo riccttendo
in ft le forme oppofic, fi die a far e alla lotta » o corre refi che l
Pet.frabbia potuto dire* .. Stancogia di mirar x nonfatio anchora. Et altroue .
* Gii occhi miei fianchi di mtrar non fati} ; per qual r agio ne lo St&er
aldo, belhpma gemma fcintillante, & mandante gli file udori fuoi viuact
come L’occhio humano ben fano, e t in- tegro fi che Date al tretefimoprimo del
Purg.c litanie gli occhi di Beatrice fmer aldi , non fi pofifa dire (lane o d
paragone dico, fa piu viuace , & più leggiadra ? T anto più , che la parola
e ip ammanale vfo de gioteheriy che vna gemma che non giu- ra à fineXza d'vn
altra ,fogliono appellare con quella apptL iationc di /ir acca. ' * Hot* F dee
a dunque di me t (litro , che l Multo f per inttnderc.il Te- trarca ìftTfnrZARCAl
f$ trarrà rìcorrefie àgioielteri? Hìtr . Non è dubbio: & quelle fono di
quoti* parole ch'io fommdme- U ammiro peregrine , & tranjlate nella Poefia
: delle quali e ricco Dante in quel fourano modo, che piu firmare , & loda-
re Jì pub : & bene il conobbe il Petrarca t che fi Jì udii quanto pofsibile
li fu mai d imitarlo, Hot, Imitar lo, ma forfè non arr marie ; come fi vede
nella parola fittile in quel ver fi. - Degna et afi ai più alto, e più fittile
; Due fecondo il Ma Zio quella voce fittile, ejfendo quello ifieffo che i
Latini dico- no T enuis , che figniftea burnite, male fi confà con alto , che
li và inarifi ; onde il Petrarca malamente taggiunfie allo fi- le, H avrebbe
detto Gentile > fi non gli fojfe venuto pofto nel primo Quadernario. tlier.
Quef’huomo frapazfa ne' fuoi libri tutti gli Autori Greci , come fi ci fojfero
per nulla i Vittori, e f Sigonij, egli Amafei , dr vuo credere che ne fappia
tanto , quato fi ne comprajfe con vn ciarabaldano . Che fi ne fapeffe pure vn
poco, gli farebbe ( cred’io ) venuto voglia vna volta almeno m dieci anni d'a-
prire vn certo Autore , che fi chiama H omero , & darli vna occhiata così
alla sfuggita:dtco alla sfuggita ; perche non ha- mrebbe penato molto à trovare
in ogni figliatura quefa voce ■»Ti|J«rTfiU : La quale feioglie cotale
dubitattone benif- fimo contra la fuafpofitione, & oppofitionc . Perche
l'Eloque- %a ( fecondo Luciano nell' H ercole Gallico efionente quefia voce H
omerica ) ha le fieccie fue acute , volanti , & veloci , efe ferendo trapafsano
fottilmente l'anima . Dallaquale fiofi itone altre fi non diparte Plutarco nel
libro della Garrulità . Il fiso fi ile adunque defiderail Petrarca, ac ciò che
fa degno di M. L. che fi faccia fin tire acuto , & penetrante , quali fono
le parole dell'. Eloquenza. Hb detto 3 che quell' huomo non sà di Greco: ho
detto male ; perche dove a dire , che non sà, ne an- ihor di Latino : poiché
vuole quel fuo T enuis a' volgari e {fiere feti I4/4 ■ MAM «ia/hMi/a fi i I*
«MA ét MCM fi « fi— -Ami- \ • M È AG* IN. DIFESA pure Anche dal Latino , Et che
quando i martiri di ' Ritorte* vogliano, che t Oratore fappia dire fottilmcnte
la fua caufa t non'trrtendono tenue, o baiamente-, ma fattile acutoi comi die e
il Petrarca alla dottrina di fi omero conforme . u 7/ or, A quel che veggio ,
pur face* di me fiero che' l Petrarca difef fe piu tofto fittile , che gentile.
Et è Rato bene à non fermar- ci fipr A tante altre eofi 5 che ho tralafiiate ,•
poiché quefit che mi par e ano importanti, poco e ti ari dio in confidar ottone
hauerjì doueano. Ma veggtamone anche vn altra , & f ac- clamo fine in quei
ver fi. fiche inventate • Se non ch'io ho di me fiejfi pie tate, ». : \ lo
farei già di quefto vtuerfiuora . Quella Veri tot e noto vorrebbe il Mutio in
quefto fionetto, che vifimbra ilare mol- to otto fa, { > . li ter. Et che vi
vorrebbe egli ? la bugia ? Non vedete 3 che'l Poeta in quefto luoco allude al
concetto di quel fmeno S'io credefiiper morte ejfiere fi arco? Oue, perche
incredi bile> non che difficile fifa , che altri fenda in sì fatta delibè-
ratione , Quegli Poeticamente il dice in ver fi ( ne' ' quali figlio no i Poeti
mentire ) accioche non (cerni per quefto fede à det- ti fuot , fi conduce à
dirlo col tefiimonio della Ventate : la quale non e otiofia mai in luoco veruno
-, & tanto meno in que fio. Perche tanto viene à dire In verità , quanto
Crediate k me, che bene fpejfovfanodi dire gli Oratori anchora ; come egli
deurebbe pur fiapere , facendo prof fi ione d' Oratore per Volgare , come fi
può conoficerc nella fine di quello fuo libro *. per quelle tre declamationi fu
e in difiefia della lingua Italica . Oue non mofira già egli di fiapere , nè
quando , nè doue , nè come (sfacciano le amplificationi oratorie : poiché nella
fecon- da anione nel bel principio fuor di tempo ve ne pone vna» cu fi dicendo,
Douendo il Padre de' Philofìphì , ( Editori Eccellenti fi. ) dmndo ( dice) il
dittino Platone . Qual Ritorte* , o qual T'MyifieA ** maeffro li ha cesi
ingegnati ? Ariftottle , & Hermoginf fon Greci: Cicerone, & Quintiliano
Latini . Se ben C tee* **nt tradutto in. Volgare , npn è per tanfo che da ne
(fono dà OjHefti.t hobbta potuto apprendere, : perche nfinve*. Da Cice* tene
l'haurebbe imparato ben bene > & fecondala diritta nor* ma, felhaueffi
voluto Auditore. Dico fi l' hauejfi voluto Bum dure: perche fi V hauejfi
ftudiato , non citerebbe Aulo G eliti * tutore di quello, che fu detto da
Cicerone pr ima nell Oratore òr Bruto. Le cui parole fono leuate di pe fi , e
tra firitte in Gel Uo de. jty.de l fecondo libro delle Piatti Aihemenfi: le
quei ferole di Cicerone non tute fi forfè anche Gelilo i onde non &
nherauiglut se L Mutuane# ejfo . non intendendo quel che fi di fa nella terza
Difefo foa dtp Italica lingua à figli / 1 rotila facciata ficoda
lafiiatrafiorrer Cirichiofiro in queBc parole * y Inofiri intelletti non fino
cape noli del modo del prò nun tórve br cui quelle prime ftllabe , che in per
te parole lunghe fijto. J&tioehenon fono de foot intelletti > dico,
chefino pre/le amo .tirare (fecùft vi piace fihepur capatoli he fi amo: &
eh* a gli rio ha iute fi Cj cerone ; perche non ! ha letto : ne letto ben G e
llto, per che noni’ ha wtefi i he odorato ben quello che vorreh he dure contea
la pronuncia della lingua Latina. Ne fa che fi driaòn fontina M \ \ , , u .'..
• X S fior. A meÀkhuon t alent sfarebbe %.& attive neprego.poiche non può
pafarefinja grande viòle mftro lo fgombrarne ria gli oc chi tenebre . così
fétte . . * , v v« Hier. Gelho al dicifittejimo capìtolo del fecondo libro i
tome vi di fin coll Autorità dt Marco Tullio > dice che quelle due
prepofitio~ ni 1 N,& CO N)ft pronunciano lunghe quando santipott
gpntJucoMpofitiOue a voci cornine tanti dalle lettere F> & S jìa
rimastone t cievéeffe/ Pttn. ohe Ciceróne ' non hebbe l’ occhio fillhor a aHa
quantità detta fiUaba; iti quanto perla po ft none è detta lunga, C he sfarebbe
fidtatvnà fcibech&ìfa'vólef dare à credere , -chclnìegervÒi' Jnclytùs
hautjfero la prima di qualità breue, Offendo da tutti i Rotti fèmpre po/le per
lunghe :• Ma volle mofirare'- M. Tullio la dimora htngafo breue ^
chè'reetfàdndkleUc- dstleioeftepìh. fi tieni cosi compolì tprónuriCiXdo fifèr
orai neon» -, alla teWe*\ •ti:, concio f^fe- co fa-che appo- i Romani la'detìa
' lettera / a *. eiitjfe doppio fuono. L'vmo legfitimo-scfi (altro-aduiierinói
cosi come h abbi Amo anche noi La lettera N. leguima', intera fi pronunci àua
con quel fu on anchora voi dwàflro i intelletto a/quellcfp »#$4r/ j fyiovfetio
non comanda* che fidebbi^v/'atc la parala J^uincentum, ne ch'ella fi pronunci}
calla prima lungarni* di Ore cbeglian tic bela pronunci au ano di taf/uanieragr
che pep ^ntnD afprefpa dipot.fi comincio- a dire ^ut»gentumAC tu&, &■
la lunga dimora \iq. tvcn. lunga fi fupen\' &rtimslÓgM'i no«r \ dimeno
perche nàn aggradi u a alle or ee chip,, e. sf orfana in *vn certo modo con
violenta la natura della che dauantp •elafi odia la compofitione della N s
legni ma, > nelle prepofi* "Ctoni In; * & i\ . . . r i- r .. rtt vipssit Jk piche ptrtk hi mofiro (per mie
credere ) qkente peldjU la dottrina , & grande la calùnnia con che alti
/erti tori mi- ’gi tori dèlia rtofira linguai attacca il AI uno, per
lacerargli^ *£/ qual frutto dalle /ut cane pofiano trarre gli fiudtofi, ér
tronche gufto fi faccia leggere la V or eh ina Jua : & quale fpct datole pr
omettano delle battaglie rifatte : &. quanto forbite 'fieno quell'arme ^
ondi et fcct/de nell arena, li direi arte bora Hm» che arti , & con guai
retifi perfùada di traggereà figli animi ^efdijiornagli dal palefare s difetti
>& errori furi* -per /immergere Uglorta altrui , non che off ufi aria
-,Je noto fife ben chiaro per gli firmi furi il glori (fi •vanto delibano - 'te
, etici fi per Juadt d‘ bau et fi acqui) letto col rendere a mi fi- ■fa colma
al Varchi il cambio dell' immodestia fata* ri pestile. n ftofo venero , eh' ci
ver fa centra i Philofopbi , da cui voglia fé non voglia , ha pur apprefi quel
poco di tintura dt lettere,^ de-d ingegna d'argon entare, & dt firiuere. h
£t vltimame/h- U s'egfs ronfi potejfe fior gere con quale afito. \& di.
rab- bia contro quel tale (.etite uri credo (fecondo ch'egli ài W
tircofiriueudo , perche uri nomina egli palefemente i le mautfiche quella fio
vna fattola finta da fi \ perche ati ari vedendo etnofiendo la natura fio per
glt firitti 9 fi riabbia da rifiutare di iafi torti dare > quafi etiti perù
il fie- ni DI PETRARCA. pj no alle corn a : il che chiaramente fi mofira nel?
in [ìnu atto- rie fu a , & per l’alterezza , per non dire altro , colla
quale fimulando d’hauere altri per Jauio da poter giudicare gli ferii il fuoi-,
& fitto Jpecic d'honorarlo per confidenza di buon giudicio sfinge di
credere quello che non crede ine poi arrofisi J'ce anche in fcritto di
publicare t et attefìare la doppiezza fina* Aggiungiamo a queste cofe il
diletto > eh' ei fi prende di publi care > che'l Cefano\ e'I T olomei fi
[dottorarono 3 & che'l To - lomeifi dtjfcnno : co fa che fi potè u a tacere
^fenZg interrom- pere il filo del ragionamento fuo . In fomma queH’huomo >
tale , ch'io non vuo pentirmi di non hauerlo mai conofciuto ne per veduta 3 ne
per pr attica , colle tante occ afoni che n'ho hauute in Venetia , in Roma ,
& alla corte dVrbinoi doue alcuna volta ritrouandomi io , m'e fiato
riferito » che v era aneli cjfo . il perche non fi deurà già dire , ch’io h ab-
bia mojfo la penna mia à fcriuere contra di lui primi * palmento per altro ,
che per amore della Verità; la quale io defidero, & con ognifiudio m’af-
fatico per fare che viua nelle boc- che , & ne gli animi de" buoni
eterna fr im mortale . li fine del Ragionamento in difef^ del Petrarca. AL
BENIGNO LETTORE. Ettore amico, (e quelle co Ce volgari non ti fpiaciono , meno
ti {piaceranno le latine di quello autore: cioè il Picciol mondo che hora fi
fabrica,e i Commentari) (òpra alcune Tragedie di Seneca: doue con buon giudicio
fidàà vedere qual differenza fia tra eflò , & Euripide , & fi ino- ltra
qual Ila più prudente fcrittore di tragedia . Sta (ano. .’V-.V V. ( ' » ‘ i
V.*.V\ V» 1 u x»'n-' 5 v Vll *4 •.w-- i . ... v . *i. yv A. É&SS
atbfc&n: :,no*s:<2 LA / .iùsiì 1 »: •'* » * «<v » 4 » ma mi ma va® LA
POETICA^ SOPRA DANTE D I fòt® assi R8S5 M. H1ERONIMO Z. In Bologna, Per
Aleflàndro Bcnaccì. C w lic ernia de Superiori , i j 8 o . I?Sìì AL SERENISSIMO
GRAN DVCA DI TOSCANA SVO SIGNORE. %$WtWr rt e ? era inuero d * acct * ra "
Ìl A Hi & pervicace quanto X&3fSS?SSS P* H euidenti ragioni s appor-
Ìtò^5l®SÌSBSI * a no con tra autori più gra- tti* tanto maggiore fi moftra
facutez>z>4 di chi li oppugna . ma il prendere anco la diffe~ fa di
chiunque affaticato fifiapergiouarne , el proteggere l'autorità degli antichi ,
è pen- fiero non fologiudic io/o & difereto s ma (per teflimonio disiatone
) etiandio pietojb. ini- percioche oue l ,f uno Jpauenta i valenti inge- gni
col timore della riprenfione sformandogli fiotto ne ciò che da altri e fcritto ci viene come
pr e fritto comma n~ dato j ma quefto ( s'io non m'inganno ) haluo go in due
particolari . L'uno è.neRe cofe che nuouamente fono mandate in luce , perche è
meglio che t e f amine preceda l'approuat io- ne , prima che all' approuat ione
fucceda il fut o . L'altro è , né*gli autori iflefsi r'muw t i , in % quelle
parti oue più tofto habbiafiò a pa r ere sformatamente ricufath che mendica ?m
mente cauiUati. Et io per me fe hauefsi dai peccare in a di fiudiofamente oppormiui, eleggere >mi
pri- ma *vna ftolidita nell'acconfentirui , che vrì Acutezza nel! 'oppormele
>perfuafo a ciò non tanto dal domeftico e f empio del Tadre, il qua. le non
fen&a manie ra , ne so ancor fe mi di- V ™> ' ca , con qualche felicità
fi e moftrato fimprt fé ojferuatore , fé dtfenditore d autori pM . eminenti)
quanto da vn certo generale inter^ ejfe delle fetente . che fe fi ([ero
preualute le oppofit ioni fatte àgli E 'omeri , a gli Arso- teli-, a cjual
termine farebbefi mai ridotta o Ftlofofia , o Poefia , o qual fi voglia altra
prò f epone ? Et fe abbattuto dalla vebemenz>a degli opponi tori à nofiri
giorni Dante 3 in cui trouafi ( per quanto io ne giudichi ) com- pendiato di Dante in fomma , che fi come inTofcana il
Gran Duca e Ferdinando» cofiT>ante fra i Tofeani è il Gran Poeta . et come
Prencipe nejfuno auanz^a Ferd'man do Medici di magnanimità fé di prudenza,
cofinejfun Poeta pareggia Dante oAldìgieri d'muentione fé di dottrina . è
diceuole infic- ine à chiunque entra in cimento di lettere per Dante *Dantc il
prometter fi della protettane deU l'J. V. Sereni/. La quale .come inanimo mt
detta , non haurà a [degnare quefte fati- che di mio Tadre , le quali he pure
impetrato da lui di dare in lue e, coli offrirle & dedicar- le algloriofe
nome di lei , con effe * Pop* Altera Sereni]?. Humìlij?,Jcr. Melchiorre Zoppi**
Q/ghok nato a gli fl ettri ale corone^ yj Che nuouo Apollo in Oriente appar/b:
Tanto battete dhonor di gloria Jparfo , Che più non forgerà tato ita Pitone .
In qtefa ejlrcma mia fr edda ftagionè E dt brine > e di ne'ui ti crin cojparfi
Sonpurdel -voftro foco entro al cuor arfo .- Ne giel m'ha di Saturno , o di
Giunone . £ pero vengo riuerente al voftro- Meal co/petto ad offerirui in dono
Le difefe di Dante > ci baffi inchioftro . V oi con quel cuor, oste, tant'
altri fino Per ejpmpio riuolti ; ali ardir nolìro £>4te e al vojlralto;
merto egual perdono* HlenZoppio I «£55 £8 S3ì JS3à £234 si XENOPHONTIS BIN D
ASI I ARCHIPRAE SBYTE RI CANDILIANENSIS A D Hi ERONT MV M Z. Ngenio frenasi
domas% Hieronyme celfo J£uxin Dantem magnani protultt ingeni um „• Diui'numj ;
prebas merita qucm toUere ad aHr* ^yj -Aufonu Mufit concupiere diu . tur jtÉSÌ
51 S " Vat * Vates vitam famamg. verendam Reddis/qua poslac tutus adafira
volet , Ergo exi Dantes relegent qui /cripta frequentai V atum . Diuinumte
canit altus olor. Diuinus Diurna canit, canit urd vicifiint Diurno Eloquio .
quis fine tabe negetl Tu tamen optanti doclos concede labores J}oclorum
feclo> Phcebus , & alter eris . FRANCISCI PECCII PÉRGVLENSIS.
CArmina.qu* vartjs olìm fuffufa tenebris Danti: erant nulli vel bene nota viro
; V t quas diurno condnnt ea muncre pafiim Mentis opes parer ent mi nifi mentis
opus ; Explicat Eloquio felix Hieronymus: inde V t totus tnagnas hauriat orbis
opes V Atis opus tanti , tanto duce ,perlege lettor Vtri plus tribuas ncc bene
certùs eris. Signor DEL ZOPPIO. »' ttffi&X£8S& ìnte, Umide fu nel tempo
degU jLnolì l nodrì vn motto Trifmegiflo , Grandijfimo Toc M^SJ^SKCM ta ,
Tbilofopbo , & Thcologo ; cofi come fra TA ^1*3 n °fl ri Toeti ottiene 1"
el Y rencì P Mo > che fa 1 J £^&>J Grecl ottiene Homero, co fi ne
lafcia m dubbia eZ'^A^JìS™™ f e fuffe , come Homero più felice per alte?? _ SMi
%a d'ingegno, od' infelice per Fortuna poco fe- ^ìg>\tf conda . Terche certo
ejfule & mendico, fiction r cieco , in pericolo almeno della veduta , coni
Egli di fe fleffo nel Conuiuio afferma ,fe n'andò tapinando per lo Mon do :
& compofe quelle tre merauigliofe Cantiche d' anione Tbilofopbi ca , &
Diuina piene di tanta Imitazione , & di fi varia & profonda. Dottrina;
ebe bene è del tutto cieco chi non vela riconofee. Et con ciò fuffe cofa
cb'egli bauejfe commune tanta fortuna con quel fame- fo Tocta, che pur farebbe
anche affai , T^pn è già per queflo, che li fta inferiore di moltitudine
d'^riflarcht, & di Critici, dalliquali Egli ac- catta ogni giorno
riprenfioni & accitfe maggiori ,fi nella lingua come ne' concetti , &
nelle materie , per infino à taffarlo di poco rcligiofo in quella guifa che fu
quell'altro riprefo cTEmpioverfo gli Dei . Et perciò auu ifando le genti, che
debbiano leggerlo con molto riguardo, fi condit vano alcivii à dire ch'Egli
habbia deferitto nelle fue Cantiche alcune cofe fimili à quelle dell'alcorano
del perfido Maumctto . Lcquali of- fendo à me del tutto ofeure , come à Colui
che non volle mai prattica dì fimili libri , ne di macflri che le mi
infegnaffero ; lafcierò da banda, ri- mettendo la eonofcen%a & la Cenfura
loro a' valenti Tbeologi , come tofa loro propria & attenente . Bene
ardifeo dì direbbe qualhora m' ali- mene, il che molto fpeffo m'auuicne , di
leggere quel firn Conuiuio tanto dotto, & tanto alto, non so comecofi
animofamente fenetraggavnco tale ^Argomento : perche di pietade, &
d'ardente Carità Cbrìfliana,mi pare ch'Egli non ceda à qual fi voglia Scrittore
fedele & religiofo . Et tanto ballandomi dhauere detto intorno à queflo
capo , Vengo molto ben volentieri àgli alm,che pcrtcnendoall'arteToctica ,
fbero in mici miglior modo,che dalla bontà dìuinami farà fomminislrato,di
moftra- re cb'Ei fta molto à gran torto accttfato . jlqualevffcio, co fi come
per amore della verità volentieri fi fa, co fi prego chi legge , che voglia
prenderlo in buona parte ;pofcia che ogn altra cofa fuor che odio ò ma-
lanoglien-za ne inulta allo fcriuere . Ma per venirne, come e in prouer- bio
noflro , aUcSir ette, Quale h quel Fondamento colquale fi muoueil Minio à dire
che Dante fuffe poco verfato nelle lingue : & che que' fori di dottrina,
ondi Egli fbarge le fue poefici tutti fono CcntQ7ii,the fecondo •A, che 2
POETICA chcdafuoi Dottori li veniuànoinfegnati,fi trafcriueuano in verfldà lui,
ntHcendogli,comemegltofapeu.AJ citatore delle prime ìntroduttioni alle faenze
potrà mli prometter/] di farne altrettanto fen^a gettarne l'opera ci ttmp
,neTut "«ffwWcbwnondialljcrbaaÌM mi, che per venire a pm vicina contefa ,
Quale Argomento, qual Cerno - quale mitcìo ne pruoua inducono mai coHoro à
ptrfuademelo ? Forte qucUocbcdi pefo e Iettato da. Angelo Decembrio nella
fuaVolitia Lette raru%,ouefi riprende Dante che male habbia Rapportato in
volgare quel verfo di Virgilio . £ Quidnon mortalia pcótora cogis £k Auri . rat
. ra ^es? La'ue nclTurgatorio t'induce Statio par- lante con P- trgiho dire .
" Perche non reggi tu , ò facraFame : Dell'oro , l'appetito de mortali ? V
arendo che inetta fi* la nterpretatione del Cogere pc£lom,ncl Reggere
l'appetito : douendofi dire conpm efficacia , & con maggiore [piato
?oetico,& con più vici nan%a di ùarole m queììo modo . A che non sforzi i
mortai petti , o Fame Sacra dell'oro e ouero in ftmile altra maniera men fredda
& puiconueneuoleallaVoefia. Certocheà chi non penetra più oltre che I*
Jcor^ delle parole, cofi parrebbe chequalcbecofa fi fuk detta con- Z JT Pe>
' rip 'J^'' l ° 1 YJgÌme ; & moltÌ ****** »* fono, f^'^reconfiderato,nondk^
ìt^T'T Ì Hl] i tnte T etare ^ rÌ0 1+« ^e non flebbe ,ù K Z' t. e faf laC T Ca
> lc fliloancbora Corni- li mSÌ Z parlaHam ' & Cofl 1 ,ldU FÌ Vno di
quella cofa, ch'egli maggiormente appruoua per iììormemo atti all'infegnare
ifuoi dogmi .- quàfi che di questa maniera fi li potefe rin- facciare la fua
legge ; -Piatone fe dalla tua I\ep.fono da [cacciare l' I- mitationi , perche
vai tu defcrittendola coli' imitatione de' Dialogi tuoi* Coteslo cheta fai non
è egli onero vn introdurre l' Imitatione nella l\ep. onero la I^ep. neW
Imitatione ? T^effuno fi donerebbe far beffe di questa- dimanda ,fe infeme non
volcjfe far fi beffe del mio gran I\oborteUo,ò piit (otto d'Atheneo nel
Fentunéfimo capitolo dell' vndecimo libro de Saui cenantì,da cui ho leuato fi
fatto argomento . Che più? Tengafi perti- nacemente da chi chefia, &facciamli
buono cotale efferc slata lamen- to di Tlatonc da buon fenno , che i Toeti,
& le Poefie non deuejfero ha- iter luogo nella fua I\cp. perche non rechino
àgli buomini forti vfileò commodo veruno, non donerà Egli imitar fi dì fentenva
quando appa- rirà del contrario t Certo che Strisi otile nella Diffinitionc
della Tra te- dia, dotte parla della pnrgatiDnc per rne-^o dell' borrorc &
della cam- patone } moilra ben chiaro coU'vtilìtà , che cofi ce ne viene , di
volere chiudere DEL ZOPPI : f chhdcrclaboccaàvlatone intorno alla. proporla
inutilità, de Torti at fuo commune . adunque contraponendo fi la ragione
d'^iritto.à quella di Vlatone , an%i ttrttggendola affatto, non è da dire altro
fenon che non e da fdrfetu molta ttitna, Ter che fe alcuno ni allegherà Vlatone
per Popenionenegatiua,&io peri' affermati ua li opporrò frittotile coK vfo
commune non Iettato mai via : & fortificherò qttefta mduttionc col-
Fanthorità della natura humana che tanto fi vagheggia dell'Imitatici ne , come
è manifetto ad ognuno, & l'afferma Jlritt. nella Voetica,che ad apprenderei
primi Elementi dell' arti, & delle fcien%e fi-pale del- l' Imitariotie . Il
perche frittotele , che fu appellato il CanccUiero del- la T\(atura , & che
fi valfe della AI ente in vece d'inchiofiro, & di cala- mo in deferitici e
le cofe naturali , non volle pretermettere ne anche il trattato della
"Poetica , Forfè per mottrare à Vlatone, che à buatta equi- tà non potata,
ne deueua togliere alla Kgpublica gli Imitatori fe pure intendeua di non
formarla ad altri che ad buomini . Con quetta fi fatta occafìone dell' battere
trattato delle cofe poetiche frittotile & Vlatone fammi pbilofopbi non farà
forfè fuor di propof» to vedere fedifconuengaalTbilofopbo trattare delle cofe
Voetichc per giudicarle fe fieno buone ò ree . Laqtiale Quettione effendo
variamen- te prefa , non farà male che fi distìngua fecondo i tempi . Ver che
prU inamente Socrate , come fi diffe di fopra , nel Vrotagora pare che non
giudichile cofe poetiche degne de' ragionamenti philofophici . perche
battendoli propotto Vrotagora quella contraditrìonede verfi di Simoni- dc in
vno ittejfo Vocma , dopo la rcfolutione d'ejj'a, conclude , chetai }{a
gionamenti non fono da Vhilofophi . Ma come potrà Socrate difjinire pertalcvia
quetta contefa fencìi' Ione & altroite non fugge t ffo di trat- tarne? Dira
forfè eh' egli non fta Vhilofopho i Si; fecondo la fua Iro- nia . Ma noi diremo
noi ; che difputìamo qtt ctta c afa fuor di ì, ni , & ci copriamo collo f
:udo fuo. Et tanto piti che diccndofì da effo che i poeti ci fono minittri
dell'arti , & delle faenze tutte per certa bifufione diui- tia ; certo
appare , che i principali interpreti d'effe non fono già fenon i
"Pbilofopbi . Ma troppo chiaramente contradice à quetto l'autorità del
Vrotagora : e bifogna Iettarla via. Sarà ben fatto . E dunque ncccjfario di
fapcre,chc Vrotagora s' balletta ghwiofamente dato il vanto di potere infegnare
il modo , per loqualc poteffero i Cittadini diuenrarc buoniion- de
ha>te>idofi acquiflati gli animi & l'orecchie dcgli.Afcoltatori
atten-> te : c'ntcndendo Socrate che nclDifcorfol ' Jluttcrfario
atidattafaltcllav- do fuor dell' Imprefa dijpttta , ci?" valicando di
materia in materia col fauoleggiare , ne ojfcrttaita la promeffa : cr che alla
fìnevolendolo effó ricondurre al fegno proposto , quegli non vi s'baueua voluto
lafciart tirare, 6 POE TI C A tirare, trapaffandoinvnafeuoleìnterpretatione
fonVcrfat* Al a monile i Funeceffario che Socrate dicelfe mette parot Zc Su
toTroca S oraditre cofe. La prima dellcmali , ci/e Aiti riainmateria. L'altra
/ciSc'lt r2Z Tburt?J '*** tentecofertil^neceffarie atte Cittad^&Z^l^eTf T0m
chele l^r cationi fawlof e, 6- poetiche fono del tutto, S nonieno applicate
compaia effo Vm* % J*pp!ua^t"$ a^e , «. de cofe philofopbice . ^rro^la S^teit^
dijjc nule, intendendo che cofì fatta interpretale di verZTÌ oetkì non era
principalmente da Thilofopbo, ma da Grammatico : SSS tare cofe propriamente di
Thilofopbia . K on veto imfnJSSmm J eme dopo Socrate ^ntimacho gra/toeta,
SLSffSff^ mone che l fermone Oratorio douefe accommodar i al f£fl del y X &
? "fi Pliche li lhone l OratoreàBruto,chelfuo Toema fujfe da vnfoo/li'oZ
fo-afeo tato :vnonricordandoft che altri Tatti veci
f';j^tifolareEfchilondcontra^ ^rritamoltitudine^co 7/ u :?7?'J* lr 7F°- H ^nonfacheTerentio&^
deuanoleloro Comedic , perche Circcitikpy n «1 * r «„ì , le blu cara fi r L~ *
j- 1 ' cata J! et al popolo : te* 1
Vftorfi Toetici à tutti cofloro , & volle chejufero proprie Critici . One
mi perdonerà la fua recolenda me- moria, feconfeffo liberamente di non
penetrare colla debbolerra del 'fo.VerchefiefiavoceCnncocbevno^ dandofiadognt
maniera di giudeo è pur voceEquiuoca & venerale ches accomoderà , & al
pbilvfopbo & al grammatico , &d irmi 6 rogliaaltro^rtcfìce , che
giudichi ,ò gafiigh) anchora o ToctaMot tore y chelifipanauanti. Ma noi
cerchiamo vno fistiato particola- re , a cuì debbiamo ricorrere per vedere fc
fieno bene formate le noiìre dS&i fr Cr i T° ^ talcfi ? Col '"f°lo che
va vefìho deWhabito dellaTklofophiadicendoM. Tullio negligi, che Indicare peni-
ne a philofopbo propriamente . Ilquale come merpL de e lcieté decima^ d
giudicioo per contradiuionc degli ^Lcr/ar, , "perche purealuinon fofie di
commodo, ò di p^cere tal volta de O^rkb Z ^ài,cbe tutto qucfio fi fatto male
-penino, dall' efferc il gouerno Democra tico;v che novi fi patena rimediare
fenon col ridurre cofi fatta ammi- nifi racione, onero all' ' .Arijlocratia,
onero alla Monarchia,®- difidsrado Poeticamente dimofirare la Felicitai
etla'nfclicità,chereca fecociafe» nadiquefie amrninifirationì , cok"
efihnpio forfè d'Homero nello feudo d '^Achille,') di quell'altro che fotto
nome d'Hcfiodo s'appella la Tar^a d'H ercole , fi mife il buon Dante per la
Città di Dice nell'Inferno d moflrareil Gouerno à popolo efiere trauagliofo, &
pieno diturbulen- %c,cr vno Inferno in fomma di tutte federante . Ter lo
"Purgatorio ci deferijf et. Arijlocratia , cioè il Gouerno degli Ottimati
: preponendo non al Purgatorio veracemente , ma aWammìnijlratione ^£rifiocrati
ca quel Catone, che tanto mìmico d'effa , quanto acerbo ^Aunerfario della
Monarchia , cui Egli fapcua efferc facile à dichinare alla Tiran- nide, per
quello ch'era nel Prencipato regio auuenitto à Rimani; prima potè {offrirà di
dar fi la morte colle proprie mani che vedere la Patria fotto lompcrio d'vn
folo C efare . V olendo lignificarci Dante, che fot- to vn tale gouerno, tutti
fi purgano iviiu & diuentanogli huomìnimi gliori tendendo alla vera
felicità . Ma doue la Monarchia fi potejfe trottare , quale pur n'ha conceduto
la fomma bontà di godere à tempi noflri in più luoghi dell'Italia , Quella alla
Città del Paradifo , di cui è Cittadino il Signor noflro 7esv Christo, come
dice Dante,pa ragonarc fi deuerà : &• quello è vno fiato beatiiìimo &
felicijjìmo, vo- to d'ogni vino , & ricco di tutte le virtuti . l'olendo
per fi fatto modo ilnodrogranPoeta moflrareilvero flato della quiete alla fua
patria , & perftaderle vna buona ii . Imper cloche la Fantafia riceuendo
Vlmagini delle cofe, che le fi prefentano , & tra/portandole allo' ntel-
letto , fa che l'animo come prefenti le ritenga , fi che tutte imitando
facilmente pofjtamo rapprefentare : onde Cicerone parlando d'Ennio nelle
Quefiioni ^Academiche diffe . Ennius experre&us potuit iila Vua pacare vt
erant ; interpretando poco prima , & poco dopo che quelle bidoni fu/fero
Phantafte , con quefie parole ; Vifum idem eft quod Phan tafia externo fcrmone
. Dante adunque per quefia via non vanamente dice d'bauere penetrato vefiito di
corpo humano , & ■ veduto „.j principale t „ per l'ordinario fuole efere di
prillata pafona :fc ben talbora Ji Jono trottati, & fi tronfio anchora V,
encipi, & ti eroi, che hanno phdofc- photo . Et ha il -poeta noflro fatto
qncftafua Imitatone conijide prò prio érdiceitole alle perfine introdutte,
inalbandolo , & abbacando- lo al bifogno, ferzo, partir fi dal conueneuolc
, fecondo i fuoi precetti nella Fólgore Eloquenza , come fi potrà vedere .
Efendo adunque l'anione d'vn Thtlofopho contemplammo , con tante quejlionì
profyn-. dif imamente trattate intorno alle fetente , & all'arti con
termini ripo- fii,& come dicono alcuni, Scholaflici & barbari in via
difutatìua, & ex profeflb , 7{pn pare che Dante fiamolto da lodar e, per
che l'ar- te del 'Poeta fecondo Jluerroenon fu ritrouata perdìfputarc,neìlcom-
muneVopolo , àcui pare che fieno indirizzatele Toefie,non è capa- ce di
fotti\rlic2ge tali . *A che rifondendo dico primieramente che non pofo
ammettere per verace quello che in ciò fi presuppone, cioèchei termini
Schohfiici co' quali fi trattano le cofe della fantìffima Fede nc- fira, &
de quali fi e feruivo Dante, fieno à partito veruno Barbari, perche
fecofaalcnnaè lontana dalla Barbarie , la Dottrina Scholaftica per conto della
Religione noftrah quella che nulla bada farefeco. Voi dico che in Toefia Epica
Comica d'attioneVhilcfopbica, come qttefia; non fu difdicetiole che alle volte
fi quifiionafe dell'arti & delle faen- ze per rendere fuo decoro alla
perfona delle prime parti: ilche non è giavetato nell'altre Imitationi poetiche
, quai fonoiDialogi di Tinto- ne , & di Cicerone , & d' altri
Tbilofopbi Socratici, la Confolatione di Boetio , & fintili ; ne quali
fingendofi irnitatione d'anioni, ò di cojlit mi , v di pcrturbationi anchora ,
pojfiamo dire che fieno poefie . Il- quale modo di trattare le cofe non può ne
date efere vetato da glì'n- tendenti di queft'arte , poiché Vlatone , &
altri l'hanno giudicato op- portuno . Chefe Dramaticamentc e lecito, non sò
perche non fìa leci- to Epicamente . Et l'autorità d'^Auerroe quando ci fufe
contraria , ch'io noi so, nulla mi mouerebbe : non dico, perche nelle cofe
della Toe tica£ jtrifiotile molto nonpenetrafe ihnidollo; ma perche dicecofa.
dirittamente contraria all' Irnitatione . perche quantunque la Toctica non
fufetrouata pcrfvfo del difutarc; IcToefìc pure fonotuttc imi- tationi per vìa
di Dialogi, contrafii & dijpiite intorno à gli af ari hu- mani . Che fe
Licophrone nell' Me f andrà , & altre cofe amatorie , ò fimili altri
rapprefentano vn folo che dtuift fuo ragionamento; non per siò è che non fi
prefupponga vn* altro che fhabbia dimandato di quello B % tale mi POETFCA tale
afa, di che fi fatteli* , & nel richieda delle cirr n n»«~ m j , le
raghni,percbefi dica ò faccia la talef& lata' "ori rT & , uifare
per quale cofa altra farà che per modo Dialettico ò»l„- > Si che faremo
buono anebora che la -Poetica nonfi?p^£™* pereto ntroitata ; nondimeno co/i t
pur vero che Cene vl^ fio modo del trattare le cofe boncjle , v„ ££t* contemp
attuo , & imitatiua dell' bouesìo,come fi vede LI , P • KMe ftpruouine dalvigna,
nedame'Ze^l^tfZ ts&kSSSL ri ci 7 i i Ti ^ ™ s affi Manno f Et fel
LpicheVocfie fono indirizzate à migliori cbc'l * 0flfl lo, non fio vedere, come
effi non fieno i dottici quali fSSSSSSl paranoie materie Thilofophice con
difettati*» e - e'I na ùra rl ^ colqualeci mouiamo all'imparare , tutto i
mkti^fliS^l la DEL ZOPPI 0: 13 la Menalippa d'Euripide nel coftume, con dire
cbe'l Tbilofopbare non è cofa di Donna, ò di Donzella pur fi pare che s'ammetta
negli huotnt ni . Laquale ragione fe confidcrata hauejfe il Cajleluetro non baite-'
rebbe riprcfo i Dialogi ài Vlatone , che fanno la loro Imìtatìone con materie
pbilofophicc . Et tanto meno gli baucrebbe riprefi,fe bauef- fe confederato
l'autorità di Vintone c/fere ben grande in feguirc le pe- date à'^Alcffanene ,
& in effcre feguito da Xenophontc, ér da altri co lungo cor/o di tempi
infino a' prefcnti giorni . Laqual cofa bafla per cofìituirci regola fopra , ò
trouarci almeno fcufa legitima , quando ci fttffe vitio . Et quel teflo
^iriftotelico , dond'Ei vuole trarre cotale fentcnyt , pruoua an-zj il
contrario : perche fe'l parlare inprofa impe dina l' imitatitene ; &fe la
materia philofopbica facetta cbe non potcf fe eficre Voetica ; tanto più
impedimento ci doueua apportare l'vna cofa & l'altra infieme , onde indarno
^/trifìotile componeua , &con- traponcua que' Dialogi Tlatonici à Mimi di
Sopbrone , & di Xenar- cbo . Cbe pure i Mimi di cofloro fono Tocfic per
teftimonio d' >Ariftc- tile . Onde certo il paragone cbe ne fa ^Arifi. non e
perche gli vni in profa deferita fufj 'ero, & gli altri in ver/i ; ma
perche quefti materie n>ili,& ridatoli conteneuano, & qttelli(comc
fi vede) materie alte& gratti . Isella profa non opera già apprcjfo
.Arìflotilc cbe Crate non fia appellato Comico , & Vocta apprejfo di
Diogene Laertio . Et per cotale fimiglian'za il Dialogo fu chiamato il Mimo di
Vlatone appref fo di Luciano nciPefcatore . Da tutte quefle cofe, fi può
conofetre qua to fia fermo il fondamento del Giraldo ne nomanti cantra Dante:
perche non temerario , ma con ahijjìmo giudicio va trattando il noflro
"Poetale cofe Vhilofopbice , & con mcrauigliofo jplcndore aicrefcendo
lume al grane col piaccnole ,fi cbe i concetti non fono priui di\ratie ne di
vaghete poetiche : fi come anche i Dialogi di Vlatonenon ina- iano di fimilc
gioconditate . Et lo vide e'I dìjfe ^Carlo Sigonio nel fuo libretto del Dialogo
, riponendolo etiandio tra l'imitationi poetiche di perfone letterate per via
di J^arratione quaft fccuica : & prima del Sigonio paruc che lo fentijfe
Cicerone nel primo degli Ffjici. Et è pur vero che fi rapprefentano in ejfo
perfonc trattanti & negotianti cofe di lettere : ilchc bafla per farlo
poefia : & fia poi quello negocio , che fi tratta ò philofopbico , ò Ciuile
non importa . 7{e peraltro efclude Jt rifì. dal numero de Tocti leghimi
Empedocle, fenon perche non rap- prefentaua anione bumana nefittna , ne pur
indttecua dijputanti ; ma come Lucrctio faceua l^arratione delle cofe phifice.
Di nuouo qui s'oppone la ragione d'^Auenoe col dire chela Toefia non è per
l'vfo dell'argomentare, & del àifputare , Difopra l'ho tocco, & qui
iirc^ i 4 POETICA plico che pur Ella fé ne vak , &fc ne valfefin da
principio quando ì primi trottatori della Comcdia fopra i carri pur
argomentauano , & dijputauano I'vno contra V altro delle ribalderie Cittadinefche
Ma CT nellaTragedia , & nella Comcdia , che altro fono le S'cene,che Ra-
gionamenti & Dialogi tra perfine argomentanti & digitanti di cofe,
&negocii con propoflc,&rifpoflcin forma Dialettica ? Et la Dialetti cah
fìì/i finì* ApUì Iriruri/iti ? VÌannrnn Tt-nn' 1 n bortello dubi- ta fe i
Dialogi fieno Toefic, pofeia che dice . Cicero , Plato , Lnciatius in Dialogis
mirifici quidam font Poetae : quia imitati tur . Et Dialogus quatenus imkatur
fermone tantum, continetur fub poefi Epopeica . Ma dubi- ta bene di non battere
chi ti contradica nella Dichiaratone di quel luo vo della Toetica, oue vuole
che per Sermoni Socratici più lofio fi deb- biano intendere i Dialogi di
Tlatone , che le fauole d'Efopo ; Giudican- do eh e forfè filtri bauendo letto
che Socrate componefie giaToefiadel le fauole d'Efopo ,piutoflovolefie
intendere che .Arift. hauefie hauu- to l'occhio à quelle Toefìe che à qtiefle
matafioni di Tlatone in Dialo- go . . Ma non farebbe già di merauiglia, che
fendo il Dialogo ò Come- dia^ parte d'efi a; le lettere che fi fcriuono gii
huominil'vh l'altro ef- fendo parte del Dialogo, fi dicefiero di materia Comica
: poiché l'Epi- gramma t DEL 1 O P P I O. ts gramma , come ne 'nfegna efio
I{obortello è vna particella di ciafcun* -tnaniera di Voefìa , Dicendo . Nam
lìcut Comcedia, aut Tragoedia vna particula eft Epo- pea grandioris poematis ,
ita quoq. Epigrammata multa ducunrur ex vna particula comcedia: , aut
Tragoedia: . Tlu- tarcbo mede/imamente, da cui efio Hobortello quefla [enterica
forfè tra fcyifie, contra gli Stoici pare che V affermi. Ma non efiendo la
Come- dia cofa Homogenea , non può miga tirarfì quefla confegucn%a , cioè, Che
ogni cofa cb'è parte di Comedia ,fìa da dir fi in vn tratto Comedia . Tuttauia
ritorno a dire quello che fempreho detto per fimìle ragione, che cotaiDialogi
fono dariporfì (otto imitatione poetica dì Tbilofopbo contemplatiuo, & non
già che fieno Comedie ,fe non quanto cadono fot tol' Epico Comico . Ma qui non
bifogna gabbar fi t ò dotto fin credere che la materia parlata da gli
Interlocutori ji al' imitatione: perche tu t'in- ganni. V Imitatione è quel
modo con che fi parla , & fi tratta accom- pagnato da paffioni, e da
caflumi : nclqualc poffiamo dijputare , & trat tare ogni materia quantunque
alta & magnifica . Il Sileno di Virgilio nella fefla Egloga, quale
imitatione ha Egli ? Isella Materia del can- to , doue fi raccontano i prìncipe
delle cofe naturali l Trulla meno. Dotte è Ella dunque? K[ell\4tiioni di Cinomi
, di Mnafilo nel legare di Sii eno , nel minacciare ad Egle qualche buona
mercede , nell'atto del raccontare le cofe con gefii , mommenti del corpo ,
nell'afoltare at- tento de S atiri , & in fimili altre cofe, che vi
concorfero . Che fe la Ma- teria Tbilqfbphica vetafìe la cofaVoetica;ncil
Sileno farebbe Toefia. C effino adunque boggimai gli Intelletti acuti di
Iettare à Dante il nome delVoeta , per haitere trattato materie delle f eie
n-^e,& dell' arti fi pro- fondamente :nev 'aggiungano anchora Con Termini
Barbari. perche non fono termini barbari quelli , ches'vfano da Theologi nofìri
: tua nofìralì, cir dimeflici fra noi , noflri proprii & non altrui. jfMj
Vi frego Lettori cortefi & dotti che non vogliate credere che ne io
d'iceffi mai, ne anche penfaffi di dire ,nc laf darmi vfeire della penna, che ne
Dante, ne Virgilio ne Iloinero,ne altro fcrittor e, o poeta noflrale hab- bia
vfato mai termini fcholaflic'h& barbari, quando ho ben detto, &b y
erisimo , Che Dante alle volte ha certi concetti, & parole tant'alte &
dif- ficili, che à pena fi laici* intendere : & che'I medeiìmo adi- uiene i
Virgilio, ad Homero , & ad altri ùrittori ; Volendo intendere di
"Plauto , & d'^frijiopbane . Che Homero, Virgilio„Ari- fìopbaie, &
Tlautohabbiano concetti & parole alte & diffìcili da in- tendere, aflai
chiaro ft fa per gli Commentary,annotationì, Encbiridij varie ■js poetica Varie
Lcttiam ,Mifccllance, fcholy , & altre fìntili Cafiì^ationi , che da ogni
tempo fi ne fono fatte , &fe ne fanno da' dotti , che fouucrchìa cofa è
rammemorarle . D'H omero mi forniate d' battere letto in 'Nonio questi quattro
ver/i di Lucillio , che vanno vn poco piti oltre, che la Difficoltà . Multa
homines portenti in Homeri verfificata Monltra putant : quorum in primis
PolyphL'mu' ducentos Ciclopcs coclites & po rro lune mambacillum Quam malusnauis
in Corbita maximus vlla. Ho voluto por- re qui queBi verfì ; accioebe chi non
fa più oltre la ragione delia fcan- fìone antica , non fi lafci ingannare da
Giouanni Hopper, che credendo- fi la voce Corbita battere laftUabtt dimeno
breue corrompe la Unione di eji'i in molti luoghi : concio fta cofa che cofì
debbianolc%gerfì à punto come gli ferino : & nel compartire i piedi l'I $
delia voce Nauis dette gittarftvia, come l' s del fecondo, &delter^p verfo,
portando cofì l'vfo del verificare di Lucillio , & d'Ennio , & d'altri
poeti del tempo toro . Corbita poi ,come Caffìta & G alèùta , pure ha la
penultima lun- ga . Cofi leggendo i verfì non hanno vino ò peccato veruno . Ma
di qttcslo affai . Contra Virgilio ft leggono in Macrobio parole , che fio-
prono in ejfo molte foT^ttre ò vuoi perle voci greche, ò per le Bar a \- re ;
ina io non ho tanta ac utenza d'intelletto chele fappia conoferre. D'
^triftopbanevn ralente Maeslro di Retorica ferine attesi e parole. In
Ariitophane inueniuntur multa , qua: ncquidem à doctis . intelligantur . Di
-Pianto chi ne dubita f 1 Quante ritrattationi fe- ce il Tio delle fuc
Dicbiarationi fopra ejfo ? Qual merauìglia adunque che Dante n'habbia di tali ?
Ob, dirà alcuno , Bene è probabile cofa che in que Tocti antichi fieno di molte
cofenon intefe da noi perla Untx- natica de fecali, & perla diuerfità delle
natiov.i & delle lingue ; Ma. in Dante ,ein qttefla lingua, che fi può
appellare nostrale ,\on pare che poffa efferc tale; abile tanta ofettrità di
[enfi , & di parole . Etto dico ch'I tolerabiU fi per la materia imprefa à
trattare àaeffo,comc anche per le parole, & per le forme del dire ch'erano
in vfo al fuo tempo, come da certi Frammenti del The foretto diSer Brunetto fi
pub vedere. Cofì anche auuenne al Teucro di Litiio ^Andronico , che dopo dodici
anni alla morte dell' autore, non eraintefo da [noi auditori . Ma nondimeno fu
à Dante conueneuole,fe non neceffariofin materia cofì al- ta & peregrina
d'vfare concetti & parole alte & peregrine talhora . Ter vedere adunque
fe Dante babbia fallato in tale cofa deur anno gli fiudiofìfuoi principalmente
attuertir e in bocca di cui fìmih concetti & parole fieno pofte &
collocate: otte s'egli non batterà ferttato il deco- ro, direni® DEL ZOPPI O:
17 ro,dircmo certo ch'eli babbia fallata . Ma non ha già Egli fallato nel
decoratomene in quell'altro anebora che filiopponedaalcun'hcwenel l'baucrc
trattato Materie in Per fi tanto alte: poscia cbe'l verfo è puw atto ad
ijprimerecofe pbilofopbicc, & diTheohgia,come fisà per que di L ìno,di
Mufeo, & d'Orpheo, d'Empedocle, di Lucretio &■ d'altri; dal cui numero
fi cagionaua cbemeglio s imprimeffero nella memoria . Ma conceduto a Dante che
in ver fi babbia potuto poetare , come ha ben po- tuto di cofe tanto alte; non
pare già conueneuole che fi li poffa conce* dcre , che poetando à Chri/tiani ,
& di materia pertenente alla noftra vcraclffima Religione, doueffe potere à
lungo nella prima Cantica infe- rire le bugiarde figure di Centauri, di C
arane-, di Thlegias nuouo Barche ruolo, di Gerione, & d'altri monjiri che
non fi rendono àmia verunpat to credibili . Quefla fi fatta oppofitione dallo
Scaligero fu fatta al Sa- navano, dr per confeguenr^a al Fida ne loro
"Poemi Cbrifìiani . A fomnijs quoque Eriarci , & Centaurorum , &
Gorgonum. Scylte, &Sphyngis , & Chimera?, & Hydra; , &
Harpyiarum abftineiidum fuit. Laquale cof a dicendo fi da queli'huomo fernet
dedurne la ragione, giudico che non debbia efiere accettata . T^e buo- na
ragione e quella del dire che nulla confaceuolc^a habbiano collare rita,ne
colla materia che fi tratta . "Poiché non fi deducono perproua- re, ò
riprouare fi fattamatcria ; Ma allegoricamente fi fìngono effere la giti con
quelle ragioni Thifichc,per lequali pruoua Scru to , che le vi riponejfe y
irgilionel fello dell' Eneida: & non è fuori del ragioneuole, che
nell'Inferno, luogo di forme horrende e fpauentofe vi fi riponga»» anche di
queflctali : fingendoti! fi maffimamcntevn aere cupo&denfo atto à formare
dì fimili apparente , come talhor a ne vediamo nelle no- ftre nugole , di che
fa mentione Cicerone, nel fecondo della Diuinatione, & Diodoro net quarto :
talché come apparente & come ombre, cioè,co me dice Tullio , qua fi H
ippocentauri nelle "Nugole fi crederanno . Ma non Ih facciamo come
Animanti effere credibili per fe,nolle hanno fat- te credibili i Toeti antichi,
da quali le ha apprefe Dante? Et non ba- ila che fieno fiate riceuute
pertalìvna volta fecondo lAriHotile i Et che perciò non peffono riprender fi ,
cerne interpreta F ranci fcoI{cbor- tclloà fogli. 270. dcllaTocticad',la confiderà
il Mintumo nel primo deità fua Toe L iter -Poeta, bora Giouane Iibidinofo,&
Ouidio bora ToetaMrabuomoad tjffpbo, come attore introdotto, frecolarcvecle ,
fare, J JudiZ re. SedHn q »eDante,mentrecbeban>abitodel poeta , fcrìuendo T
^nfipuodirecl^ te fijegga d bauerlojatto . perche dallo fcrilere la cofa
fintain Zri plnofopbo ih pHofare,& an^i lo dot* fare . perebi -ciò perTn/JJ
pnarnenteaWbuomopbilofopbX come dice Jl J£S T^ffi ' ITI °i; M r a t**> À f e
^alcuno cbe'ldire che Dante bora (¥a poeta bora pbdofopk & che fi Alitante
volte, & fitfoià* habito bora di queflo , bora di quello fi a come vn
é^k^m^^ot m e ^u\ f0rt ' f€C0 • iLnpocom Mnri arare , &U paffatoe di Dante
philofopbo attore : &p er ò fempre Ili «Mcmmenti fono col tempo paffato.
^^Sffi PJ^ ll J^dipropr^ fognandomcafadiMafanijfa li erano amm^q^^Z qtic D E L
Z O P P I O. ar que, che Scipione ì{arratore è fuora di quella catione , otte
era fognan- do per diftintione di tempo ;cofì Dante Toeta perl'iflefja
diftintione di tempo è fuora di quella attione Thilofopbica,nellaquale con alta
E anta fi a prima peregrinando andana . Et per cotale fìrada ceffo, in tutto la
ragione oppoftali del? Imitante in vn tempo ifieffo coli' Imitato; &col-
l'Ejfempio non foto di Scipione , ma d'altri poeti anchora fi greci come latini
Epici, quale Orpbeo nell'^rgonautica , Vropertio Gnidio Catullo cr Horatio;
potrà Dante fen%a cambiarfi il nome poetare dife medef- mo,lafciandol'e/fempiod
, H omero che fe lo fcambiò in Demodoco , & d'Euripide in Tbcfco . H ora vengo
à moflrare quello che difopra in al- tro occupato ,riferbai à queflo luogo
opportuno ; cioè. Che que' Mon- fir 'h che colT autorità dello Scaligero fi
riprendeuano in Dante, non fuf- fero più per veraci creduti nella Religione
bugiarda degli antichi, che ■nella noftra fantijfima, & veraciffima . Che
que' Moììfiri adunque de gli I nferi non fujfero creduti dagli Antichi più per
veraci che da noi , oltra Tlatone nel primo della l\èpublìca , & nel
Vhedone , & Callima- cho in certo fuo Epigramma greco >& Cicerone
nel fecondo della natura dell'i Dei, nella quarta Oratione contra
Catilina,& in quella per Cluen- tio, & Horatio nell'Oda quarta del
primo , per in fino a Seneca nella F e tiquattrefimaEpiHolaJ' ifieffo M. Tullio
nella prima Tufcolana affai lo pruoua in quelle parole . Num te iJJarcrrcnt ?
Triceps apud Inferos Cerberus, Cocyti fremitus, Tranfueftio Acherontis, mento
fummam aquam ' attingens fitienetfus Tantalus? Con tutto ciò che fiegue infino
a quelle parole . Quis efi enim tam exeors quem irta moueant ? Aia più chia-
ramente Tlutarcho anchora nel libro dell' Ufcoltare i Toeti fecondo la T
radottionedi Guglielmo Xilandro , co fi dicendo . - Jam ilio: apud inferos
portenrorum fitìiones,& chTpofitio- nes , qua: terribilibus nominibus
fpetìxa fabricantur arden- tiurn fìmninum locorum horribìlitim , ac terribilium
fuppli- ciorum fere ab omnibus deprehcndunmr effe fabulofe ad- modum: ne mo que
nefeit ncque Homerum, ncque Pynda- rum , ncque Sophodem prò certo habuifle quod
fcribebat. Seqncflc e'I Gorgia,dì cui dice a t Imito veWondkefimo efere le cofe
fuora del vero siate finte, & aferitted co- loro , ben diremo che fia
fauola& finione poetica d'vn racconto fat- to fopravn fondamento creduto
vero , ma non però diremo quel rac- conto efferevero. tali fono glieffempi del
pa]fa%gio d'Enea in Italia, come fi vede nell'Epopcia , & nella Tragedia
e{fere imitate tUttiont mVltf/e,mEnca, inUchille,in Horeilelin UlceHe, in He-
cuba&tnfimili ; Cofi nella Vecchia Comedia in Socrate ; in Euripide^ m E/
chilo & m altri, che erano motteggiati, & protterbiati in fulla Sce n a
. Mcdefimamente nella mtotta de Immani ; cioè per mio credere nel
la'Pretcsla,ilVaolo& l'U finto di T^euh, il Tiberio , clTctulo di Tittnnio
, il Tlotio di Cecilia , il Vopifco d'Ufranìo , e'I fcruo di Mar- ca apprejfo
di Garrone , & m Verghilo poeta Bimano L moilra chia- ramente - 24 P O E T
I C A ramente Tlinio fcriuendoà Canino . InComcrdia ficìis nominibus decenter ,
veri.? vfuseftapte Virgmias Romanus . Ma fintamente trattando cofloro argomenti
non palliati, come baucua fatto T lauto & Tereutio, ma togati & Ro-
mani, come notando Horatio nellaToetica fommamentc gli loda. Nec minimum
meruerc decus, veitigta grarca Aufi deferere, & celebrate domeftica facìa .
Untale parlatili do delle Comcdie,& non delle Tragedie , non fi può dagl'i
Spofitori di- chiarare coli' effempio della Tragedia di
Senecaintitolatal'Ottauia; fi perch'EllaèTragedia,fi perche il cafo auuennc ,
& fu anche poftoin poefia da Seneca moltijfimo tempo dopo Horatio : non
potè dunque erti batteri' occhio à fimile cofa : ma fi bene à Comedia
Cittadinefca I\oma- na, che potuto Egli baueffe -vedere di T^enio, ò d'altri
defaitta con prò- prij nomi Rimani . Et Dipbilo Comico haueua tra Greci feruta
la Sap- pho co'fuoi inamorati ^irchilocbo & Hìpponatte . Cofi i nofiri
Comi- ci moderni celebrano fatti, coftumi , &paJfioni all'vfan^a Italica .
Io non-veggio dunque come fufifcbifugnoà Dante celarfi fotta altro nome finto .
Et certamente Dedalo nel /etto dell'Eneide rapprefentando fe medefimoin pittura
deferitele fuc proprie paflìoni conviuacc pennel- lo, esprimendo
maeflreuolmente vn padre in Vniuerfale pieno di quelle pa/Sioni , che ne fuole
apportare la perdita di figliuolo virtuofo , vnico t & caro . Et fe
crediamo adEliano intorno al cottume de Vittori anti- chifiimi nella fua -varia
Storia , potcua effo Dedalo anchor a fiotto cota- le fuo ritratto hauere
defentto il nome proprio : e/fendo effo onero il pri mo,ouerode primiTittori
che cinafcejfero . Ilche fece & potè farcii noftro Dante, & ogn' altro
Toeta chedife mede/imo poeta}] e; per hauerela pittura, &la poefia quella
confacemle^a infeme, che fi dicono hauerela Dialettica, &la Rbetorica, che
fi come la Retorica è vtndìflropho alla Dialettica , cofi vueleT lutar cho ,
chela Voetica fio- Jlndiflropbo alla Vittura . Et però non è merauiglia fe
ridicolo effen- do quel Moflro Horatiano perche non è Vno & femplice , cofi
per fimi- glìan^a fua diciamo laFauolaVoeticachenonèvna anch' efia , cirie- fca
vna cofa da ridere . Che fieno tra epe pur differen^ efientialifiime non fi
nega : perche fimìlmente ne riconofeiamotra la Dialettica , & la Ubetorìca
: ma ciò non toglie, che non babbiano tra fe conformità grande nell'unità .
Contra laquale Fnità richieUa nella Tittura , non sò quanto fi fiaà propofito
l'efiempio del Cauallo diTafione, che-vol- tando latauolella per vn verfo,fi
mofiraua Corrente ; & per l'altro fi giaceua . perche 1* accidente del
voltare, mutaua la forma della cofa : il che era vn riformarla in vrì altra .
Onde quella per tale rifletto non fi potcua DEL Z., 2S fi poteri dire vita
tauolena,ma due : perche voltandoli tutta >fi yen}' ua anche tutto à voltare
lo flato, & cangiarfi la prima forma, talché vna volta fi diceua CauaUo
giace/ite , & l'altra Corrente : ina non fi diauagiaad vn tempo, &
giacente,& corrente . Et nella 'Pittura al" trettanto quanto nella
Tocfia confideriamo vna fola ^Anione principa le, allaquale dirizziamo come
fotrof ritenti quell'altre tutte delle per- fine efjigi. ite nella taaota , in
quella guifache al facrificio tTlphigenia dipinto da rimante feruiuano tutti
que "Principi & Capitani greci addolorati, che nondimeno facrificio
d'Iphigenia fi chiamami Cofi nel nofiro Dante vna farà la fua^Attione di ciaf
cuna Cantica : ne li nocerà chcvhabbia altre perfone più di lui degne, quali
per cagione d'eff em- pio fono nell'Infermi Vgo Ciappctta , prima radice de'
f{e di Francia, et T.ipa Adriano, i quali perle perfone debbiano fare gli
Epifodu Tragi ci,& Z r e Z. alerone : Et fimilmente credo clJnonZSa[Ji- ter
a t comica , & tale la ncomfee Tropcrtio,& Iconio Marceli*; ma tal
materia fu anchora deferiva in verfi Giambici^ in forma S£ "[Libro MI
^fiottare i Voeti, à quella [migliane che fu compoflo fV'rgitcd* Homero.
Ondefegue che perÈfempio di MenanL fi * potuto dalnofiro Dame fare lefueComedìe
in forma Epica. Cofi ci- che appello il Boccaccio Comedia ìlfuo olmeto defcrkto
in form ar ^rTnZTF'^r^i Sbadire che ari/ì. iiconofc^le fole Drama rcbe, &
che non hauejfe mai conofeen^a di Epiche . per- eh ce, rtoegMa conobbe nel Margite,
ch'era in quella V ùfa compio, che dirimente non l'bauerebbe contrapoflo
atl'lliada ouero alhuf- Z ZZTl T È COn ? bbe , in MEnani " • & nella
Comedia nuova , che fermo tifino flato dopo la morte cf^riflorile : anchora
che'l mìo fg-Corre* affermi pm volte ch'ella il fermaffe al tempo d\Alefian-
nkt 7 rmC " 0, J f r mn c °» tradi ™ «iranico mio : ilqnale Ce fi ferma
nel automa del Camerario,;' ha toltoper Duce »n Cieco ,che non facto che fi
dica in qucHo cafo , perche Menandro diede la fu*, prima Comedia Vanno primo
dell'Olimpiade 115. effendo morto Mef- irtZ'Tr^TiV^f & Tl » ta " h °
decite Menandro fu il C£±K lt C ? mcdia mt0m • *** f c ^Ott* conobbe que-
l^^àiaEpicanel Margine , Vammeffe tacitamente non la ripruo TÀJZfi
""J* Tf b£ ' ^argomento per rifiutarla deuere- mo noi prendere da
ejfo t Dicefi 4 quefio propofito che le Cantiche del mfiro Voeta non fi deb
bono m vcrm modo adornare deliUppeUathue di Comedia 3 m er itan- do DEL 1 O P P
I O. 29 io anzi per la Maladicen^a , ond'Elle featurifeono il nome di Sati- re
; ò più lofio di Guazzabuglioni , & Cibaldoni perla -varietà delle lingue,
delle parole , & de concetti ; ò etiandio di Tragedie per le per fone H
eroiche, & per li tormenti deli' anime dannate , & per altre fi- nidi
cofe che più dijfufamente à loro propri) luoghi fi tratteranno. Ter eioche
prima vederemo fediriteamente appellare fi poffano Satire. Et mi pare che fieno
tanto lontane dalla Saura quanto il bianco dal nero. Concio/i a che le Satire
onero fono Dramatiche ,'oucro Epiche. LcDra maciebe di nuono , ò erano
principalmente , & per fc,ouero accejforìe della Tragedia . Le Satire
Dramatiche proprie, & per fe erano quel- le, otte nella Scena Satirica da
Vitrunio deferitta , fi trattauano nego- «f ruftici fra Sileni, Satiri, nimphe,
& pallori . Dellequali era poeta Licofrone Cbalcidico di cui fa mentione
Athenco nel decimo libro, & anchora jlcheo, delmiale & nel quarto,&
nel decimo l'iSìeJfo Athe- neo recitamoltiverfi&- parole de gli Atti loro .
Lequai Satire per mio parere conteneuano cofiumi ridicoli giuochi , &
ifcher%i con fili- ti & dan^e rufiiebe, & amori procaci , &
libidinofi, con modi , & motteggiamenti del tutto rufiìci . L 'Accejforìe
della Tragedia erano quale fe ne vede veììigio nel Ciclope d'Euripide. Laquale
Anione è pure prin cìpalmente Tragica, che che fi ne dica il Minturno e l
I\obor- tello, excitando propriamente borrore, & compajfione, non come vo-
gliono alcuni per la cecità del Ciclope; ma fi bene fopra la perfona fVliffeper
l'imminente pericolo della minacciata morte, da cui a pena nefcampa.TerlaqualcofaEìlaeTrajedìa,ma
Tragedia dijinelieto: cofi è Tragica , & non già Satirica la Fauola dell'
Jrninta del Taffo : oue il Satiro ferite per raddolcire l'acerbità del cafo
Tragico in quella guifa che al tempo d'Ariflotile fare foleuano i poeti Tragici
, ilquale cofiume poi fu leuato via, &■ rcnduta alla fuagrauitate la
Tragedia : per quale cagione poifujfe appo i Bimani r'inouato quejl'vfo , come
non ofeuramente accenna Horatio nella Toctìca; & fe fuffe migliore
configlio non è di prefente jpecolatione . A fin luogo & tempo ne di- remo
nojl'ù parere ; cofi come della Satira Dramattca , ne anche que- fio è luogo di
trattare più oltre . Zafferemo dunque alla SatiraEpica, laquale ha propriamente
due capì . L'vno de quali è per modo di 3>{ar ratione femplice del Toeta,
cheacenfi ò riprenda , in quella gitìfa che è la prima di Giouenale . L'altro è
per?nodo mìfto , oueilToeta facen- do fempre il racconto , vefte tal fiata la
perfona altrui , quali fono per lo più quelle d' Horatio, & quali farebbono
le Cantiche del nofiro Toe- ta fe fuffero Satire, perche la T^arratione è tutta
del Toeta prendente bora l'altrui , bora il fuo proprio negocio , non come
Toeta , ma come Thilofopho. ja POETICA Tbìlofopho . E dunque da vedere fequesle
Cantiche babbiano la For- ma Satirica, ono . Et dico,& dianzi, & fempre
hò detto di nò . "Per- che quanto ho potuto confiderai per le Satire de
gli altri; La' Satiri Epica h vna pocfia libera, dif ordinata ,fen%a figure
& ornamenti pot eia ,che pur che dica, non guarda di dirlo più invn m odo
che in altro - prefta in ogni luogo alla maladiccn^a, & all'ingiurie alla
feopcita, no fen^a. amarena di J ali, & morfirabbiofi, con giuochi
fcherneuoli & acerbi, con infulti perpetui, piena d'accufe&
éinuettiue,fen-za proc- mu' ne propone , & alla gmfa de Luperci colla
fiurriata in mano fere fempre chiunque le fi para dauantifen%a rifguardo ò
dijlintkne diFor tana di feffo , ò di dignità veruna . La onde non mancarono
huomini dotti funi che gli. Autori della Satira vollero appellare Satiri, cioè
Sa- tolli, che tanto viene à dire quanto Vbbriachi , quafi che qitcfti tali no
fi pongano àfcriuere taipoefie prima che fieno molto ben /atolli divi no, per
potere più furiofamentc vfare la Libertà loro nel maldire,nella quale vfeendo
di ceruello fanno cofa da Ignorante ; onde Quintiliano nel primo fcriue .
Maledicit ineruditus apertìus . Ma in Dantele cofe tutte mira- no ad altro
fine; cioè al Bcnepublico . Et quella che ad alcuni pare Maladiceiixa , &
con più proprio Vocabolo Fjprenfione chiamare fi deuc , non è perpetua , ne con
infulti, ò fchemi amari ne rabbiofì, an- 31 con grandifima loda de buoni, &
confommo honore di quelli, che perVirtude, ofantitade il vagliano ; ne
rifueglia mai nel leggitore al- tro ebemerauiglia & difiderio di bene operare
. Et chi non sà chela Satira e odio fisima à tutti per in fino anchora à que'
cheviuono male? Certo che le Toefie di Dante non retano J eco quella fi fatta
Malauo- glien'^a , ne da coloro anchora cbc'l combattono . "Proemi &
Tropo/i ùoni dimoflrantila'ntentione vi fonodouen'ha di mefiiero . Ordini,&
ornamenti poetici non vi mancano , Encomi; particolari di venerande perfine con
dottrina ejfemplariffima & altiffima,della quale in neffun modo eia Satira
capeuole , in copia v'abbondano . Chi potrà dunque conragione faticare, non che
affermare che in Dante Satire fieno? Eeci apprejfo i Grammatici vn 'altra
maniera di Satira, per laqualein tendono vn Mifcuglio di varie cofe, come vn
Catino pieno di varij frut ti , o comel'Oiaputrida delli Spaglinoli . Mia cui
fimiglian^a vna. legge di varie & molte leggi intenta Satira viene
appellata , fecondo che nella guerra Ztugurtin.1,0- fiu manifeHo nella prima
CoHitutic- ne de Dtgefii fi vede . Cofi detta fecondo lo Scalìgero da que
Cancan di pomi d'ogni forte co' quali vfeiuano in Scena i Satiri procaci per
adefeare le tympbe à piaceri loro . Ilchc emendo ditto fen%a pr aitar- lo per
DEL Z.; 31 lo per fanola ò per memoria d'autore che lo finita, non pojfo appro-
uarcio , ilquale credo cheque 1 miscugli di frutti,& d'altre cofe né"
ca- neflri,& quelle varie leggi ad vn tempo pofle , & propone fieno più
rojlo co fi chiamale dalla Satira Dramatica : nellaquale ogni ordine di perfonc
s 'ammettcna ; cioè Dei , come del Folcano Satirico d'^icheo poeta fi legge in
jltheneo al quatordicefimo Libro : Hcroi,come l'Hcr cole d '^Aftidamantc ,
& l\4lcbmeonea'^icbeo : Cittadini, come l'E- thone Satirico dell' ijlejfo
plebeo ; nel decimo libro d'*Atbeneo mento- nato . Ilquale Etbone fu Cittadino
di Cornuto padre d'Hipcrmefira,la quale venduta da lui per oUjfemojìrare che'l
parlare di coloro ,fe ben pare articolato perha- uere vocali & confondati
nondimeno è p; W™do l'anioni d'vn Incorno tojopbo, il ctuftudio , come dtffi
dianzi , è tutto di priuata perfana & non già dilogìa, comedeono efere
leTragiche quantunque alle volte Re:L, e Imperatori habbiano philofophato . Et
la ragione è manife- sta, percbel himno philofopho , comephilofopho non può
farete de* ne patire cofe grani, ne Tragiche . conciofia cbehauendo ripofla la
(uà. felicita nella fapien%a , non può cadere in mifirìa femjprìuarfi di quell
havito delquale fpogliandofi non è piuVhilofopho . Medefima- unente
fciTrencìpiallevoltevanno pbHofophando , non lo fanno co- me Vrencipt , ne come
co/a necefaria al prencipato . Il perche bene indufle Ennio il fuo 7{eottolemo
dìcente, che in poche parole phìlo- fophareliconuemua. Et ^rìftotile hiafma la
Menalippa d'Euripi- de figliuola Regia, che troppo pbìlofophaf e . Et quella
fintene (di Cicerone, & di Tlatone,che beata appellano quella Republica, oue
i Rettori fuoi phtlofophaflero , conchiude per T^oi, intendendo effi non di
Monarchia , ne di principato, donefono gli Heroì :ma di Republi- ca, che
figouema da Cittadini .-fen^t che il Toeta nel coflituire ifuoi principali
attori, deue feguìre il co/lume per lo più, & non il pofjìbile accidentale,
adunque appare che la perfonadeUe prime partizione da chiamarli Heroica. •%
anche diuenta H eroica per larara natia ottenuta del fare que viaggi
Oltramondani con alta Fantafìa veflita di terrene membra . perche agli humilì i
larghi fimo il Sonore delle gra- fie fue , & la Gratta gratis datapuo ben
efere partkipata ad vn pecca tore . Et quelli viaggi finti da Dante fono
allegorici , & Metaphorici, come anche la vi/ione di Boetio nella
Confolatione: & chiaro il dimoflm efo dicendo che coWalta Fantafìa fe nera
ito penetrando que' tre Re- gni Intendendo adunque l'attodellaFantafia d'hmmo
vìuentemuo- Hcr/t afuoi oggetti, non è anche fconueneuole. che pofa intender fi
l'huo mo veSUto di carne bimana eferui flato , a differenza di Colui che fo-
gna ;ilquaie nondimeno dice d'e fere (iato in quclluovo ch'efo fonò: come
Scipione apprefo di Cicerone . T^e Virgilio ne Beatrice fotta,™ Jeparate fi
dcuono dire H eroiche : perche fecondo Tlatonc & altri , vii Herot fono tra
Dei & huomini nella natura hnmana per loro Vìrtvteto co meno che Dei,
&pht che huomini, che non efendo tali quelle fottan tfi ragioneuolmente
diciamola quelle non poterfi spellatene Tra- gica, ne Heroica nejfuna dì quefle
Cantiche . Onde ifiuttercblo qui di- futarc, DEL % O P P I O; 33 fiutare , fe
da perfine H eroiche posano venire ^tttìafti Comiche . Ecn mi credo, che a
luogo opportuno ne parleremo . ?>{e fimilmente ci nw- ce quclCaltro
^Argomento fattoci delle cofe deli' Inferno, & de tormenti dell'anime
Dannate ,Douc fi dice che' tormenti dell' Inferno ncW ani- me fono opera molto
più Tragica che le morti corporali . poi che à Te- iere costituire opera o
materia Tragica non bajla indurre tormenti , ro- cifioni , ò morti :ma bifogna
che qtte' tormenti, & morti , ò fimili altri ■viali fieno atti à muouere
compaffionc e fpauento inferme negli animi immani , ejr non in alcuni pochi ;
ma in tutto 7 Theatro . llche atutenà fecondo la Dottrina d'^Arifl.fe faranno
perfone melane tra buone & ree : laqttalecofa non cade ne* dannati per
giufio giudicio di Dio.poicbe fono fceleratiljimi , indegni di perdono , non
che di compaffione 'Ne per quello chedifopra dicemmo, del Piaggio della fua
alta Fantafia fìn- to,& defcrittodaDante,fi può menar buono il te>\o argomento;
cioè; Che viaggio ftmile à quello non fi concede dì farlo fenon per vratiafbe
ttalc di Dio,& di potenza affollila , & àperfone molto grate &
accette a quello . poiché non fu viaggio fe non d'alta Fantafia, a cui poffono
ef- fere ammeffi tutti gli iìudiofi deli' alterna Tbilofophia, 'operandolo la
Cratia Gratis data , come dianzi fi diffe . Et li fimili al Vocia nofìro fono
per ardente Virtute albati alle fietle , non corporalmente come in Jul carro di
foco fu rapito Helia ; ma allegoricamente , come Dante con ^uell ali che
d'amore hebbe il Tctì-arca, ò co' deflrieridiTlatone , ò ctiandio colla Catena
ìlomerica . Che tutti fono modi per liquali èie cito aToett di fcriuere che
fono iti più sii che ifegnidcl Zodiaco . Mtripiu acerbamente fi leuano cantra
Dante credendoft con di spa plori ebetn que Fei- fi. Vidi& conobbi l'ombra
di colui W,■, Ch / efCCCpC 'T iltateilgranrifillt0^ HMntendeffedclSanto padt e,
che rinuncio la gran Monarchia , riponendolo nell'Inferno can- tra quello che
tiene lafantiffima Chiefa Romana che l'ha per Santo in C ielo : e/fendo per mio
parere che intenda d'Edipo Tiranno di Thebe • "rimate per Fillade:
impercioebe battendoli dre, non li bafio animo di poterfi guardare accettando
ilJgnoTi amicinandoft alla Regina vedoua moglie del morto l\e Tolibo di fchi-
££r c « nt * fi f rateerà . Conciofiacofa che veramente vile è l'ani mo di
colui ilquctle fortemente non rcfifle à gli appetiti fregiati Co- nobbelo Dante
à fegni de ptedì,& degli oc chi defitti dateti greci, lo ripone Dante nello'nfemo
, cioè nel pimenta Democratico per? E eoe lì POETICA che fu cagione inquanto à
fe, che Corimbo fi reg^cffevTopolo . Ceffo dunque U confideratione degli Spo
fimi per conti del Santo Tap.t Ce- lettino: laquale vogliono difendere alcuni
col dire che quando Dante compofe quette Cantiche non era anche il detto Santo
Canonicato . Ma ■che pei macia gouerna fi forte gli httomini , che non aprendo
Dante il nome di Coflui , vogliono pure che fi debbia intendere di lui più che
d'aLri ? Et forfè che non ne danno la Jcntcn^i pianai aperta? Ter tale modo
arrestate le contrarie opinioni , volendo noi perfitade- re cheque/le Cantiche
fono Comiche ; dicoquello che altravoltadiffì ; Che la fine , & la
refolutione d'vna Fattola in giocondità , & concerner Ttji è di tanta importanza
ncll'^Attioue che tutto che infino allo fcio%li{o'Z£e,B l ap- pacifìcationi,
Vittorie, Triomphi , tir fimìli altre co/è che molto fpe/fe auuenire fogliano
tir auuengono à Trencipi . Che troppo iniquo confì- gl'io farebbe fe Effi
doueffero effere perpetuo berfaglio delle fuenture . Iberni fi moftra anchora ,
che rinfiorile neluieti,haucndo l'autorità tir tvfo di tantiToeti contra.
iAn%i™ f^iiuerfale de & . de Vrendpi antiJnvt fio ,/ la grandino torto egli
fi riprenda da èffi . Tale è pure la v>J da fn>t infognata per ridurre il
particolare alt' miucr fole . Adunane la codinone loia delle perfine non
cosìituifce la Fauola Tragica 335 ?'";7 1 "^^ / "^ róeW A^^- »
Comedìe furono le l cniteoue s induceuano Capitani, ìmperadorì, & Principi
Romani; Cofii fendono turn i Grammatici Spoficori d'Horatio, il ^bottello,
Jaonne ilGnfolo, il tombino, il Venato, il Turnebo , Diomede & aU tri.
T^pHoratio inquelverfo . Ve] ! qui Pnetextas, vel qui docueretogatas deue
intenderti che parli d altro che di Comedie ,fe bene volgiamo l'occhio à verfi
antece- denti che parlano della Comedio . Onde non fi pub veracemente ar?o- ffi
^^^*^^»/^^4Sfc>«fe che fenedica ^ contrai efprcìfa di chiaratione di tutù i
fopr attorninoti, si dico bc- mio eoe forfè Morano intefe perlèfomedie Tretefie
certe anioni pie* Zrhi h SS*^ V telU fone di ve ft™enti,chc nc^li oppa recebi
di guerra foleuam del Tempio Capitolino prenderei Confoli ci l^ r i,come dice
Lampridioin Mejf andrò : Et per le Togate LeW al tondo Ciceronenell orarne
contraTifone . Et the quelle s'accosìaL p i ilcma fcenita , quali dice Fcfin
'Pompeo che fermoni prefetti od pjJareft folcano : quantunque Macrobio nel
fecondo de' Somm ili paia tenere le parole preteste ejfere fimili all'impudiche
. s duo fé non DEL ZOPPI O; 37 non intendemmo le Coftui T, -elettale per parole
Metaphorkbe afcon- denti qualche ingiuria, mero impudicitia . Che fealcunomi
dimande- rà , che cofa dunque fi fuffe la Treteflata , quando Ella non fiala
Tre- tetta ; /{inondo facilmente che la Tretetta come ho detto erafpcciedt
Comedia : ma la Treteflata era veramente Tragedia di che fa mentionc Garrone & Fctto, da
Lucio zittio composta , che fi cbìamaua gli Encadi,oiie s'introduccua quel
Decio che coìl' E(f empio paterno fidedicaua à gli inimici perla fallite della
patria . llcbe forfè anche feppc Giulio Ccfare Scalìgero, quando al Capitolo
fcvtimo del primo libro della To erica ferine quette parole . Latinarum
Comccdiarum fpecies funthx . Nobiliores qua; à perfonis prirrurijs Prxtexts
appcllabantur . Ma fele perfine fole non fono atte, coinè s'èmottro,à
conjlititire il poe- ma'Tragico,non è fimihnente atto lo fpauento folo,nc anche
colle pcr- fonc H eroiche : imper cloche giuntamente ri è nccejfaria la
Compafiio- ne . Et però indarno dicono alami , Che . Se bene l'anime dannate
non fieno per muouere compafsio- nevera , nondimeno per quelle non picciolo
fpauento ci ù . apporta . Che fc per cotale fpauento alcuno voleffe inferire
che Da~. te fujj e Tragico , crederei ch'egli andxffe à gran pafi in errore .
poi che •pivuole in compagnia la Compafjìone ; ne bafia chela Campatone fio,
{ingoiare, come à dire che Dante haneffe compaffione d' alcuni, & San
Gregorio di Traiano : perche quetta non è quella Compaffione, che chie- de
Sìrift. nelle Tragedie , fu c cedendo effadi fuori, &da *pna picciolo-
parte accidentale , non pertenente alla coftitutione delToeta , come fa- rebbe
à dire per la memoria delle cofe fatte in vita loro ,&n m %ia per le pene
che quiui pati/fero congiunte alle loro caufe immediatamente antecedenti &
confeguenti . Il cafo Tragico, Signor mio, per Dottrina d'^rijì. deue
commiiouere compaffione ecÌ6, ma più tojlo alla feconda . Talché fc ? lecito
vfare le congietturc dirci più tolto cbc'l Te! co, & leTbtbk* deli fuff'ero
la medefimaTragedia . ImperciocheTelto fuTadre d'^f- chiile,^' leTktbiotidì
furono Donne della "Patria fiia , lequalì 1 vcri- fimU che face/fero il
Cboro di quella Tragedia che compofe Efchilo coi Tìtolo dì Tfychofìafia, cioè,
minime polle in bilancia, oue Efchilo fin- gaia ebe apparecchiandofi à Duello
Mennone figliuolo dell'aurora con Achille figlinolo di 'Pcleo & di Tbetide
, & /applicando Vvna & l 'altra madre a Gioite perla fallite de figli
loro; perche non combatte^ fero , mentre che Giove bUanciaua i Fati deli'vno ,
& dell'altro , come dice Quinte Calabro , la Briga prefontuofa difpa--eggVo
le Fata; onde Mennone rtmafe perdente . I pieghi di quelle Diue, & del
Cboro col- te propofie & rijpojlchvcrifnnile che f uff ero caldi bonefli ,
eniodejli con pcrtitrbatìouimijìedi jperan , ze,cr dilufinghe : & cofi il
Cboro quantunque dalla parte dSicbiìle; nondimeno come di gentildonne te- perat
e [applicale e jj>argejfe v oti anche per M ennone . Et fe bcncTln Tarcho
dice che' iTitolo era la TfychoHafia, potè \Ariftotilc pin pro- priamente
chiamarla le Tbthiotidi & il Tcleo, come Titolo più vicino* In qnejìa
dunque fi poteuano feorgere buoni &ciuili cofiumi in tutte lefue parti
colla compaffione,& coll'horrore prina però di quelle paf- fioni che &
per la fioltitia, & per le ferite,&per la morte fi veggono
neW^AiacediSopboclc . li ora fe confideriamol'*Aiace da fitta polla, & co
fi leTbtbiotìdi da fua poti a, ò in quello modo , o in altro confor- me alla
mente degli Spofitori , come deuremo noi confidcrare quefle Tragedie che non
fieno fcmplici , hauendo rifletto che la femplicc è quella , che non ha Viluppo
intricato colla I\iconofccn%a ? Mollrinà al cimo che per quefìavia l'^diace,
come c/Jempiodi pafìionata, & le Tbthiotidi di cofiumata non debbiano
appellarfi fcmplici . Vorrei ve- dere anebora come l'ijftonenon cadefie fiotto
la quarta f^ecic innomi- nata : poiché le fanale vogliono,ch'Ei fi a pure
tormentato in l\ota al- lo'nferno . Certo che queflo Tejìo non manca di gran
Difficoltadi . E'I Mìnturno fe n'auuidc , il Vettorio il confefiò , il Alaggio
vi fece gran-r de sformo, il Cajìcluctro vi pofe ingegno, e'I l\obortello ,
s'io non m'in- ganno > molto non andò lungc dal fegno, &non piacque allo
Scalige- ro di toccarlo . Et io poco dopo n'aprirò il parer mio diuerfo da
tutti gli altri yfie prima baurò aperto quale fiufìe laTragedia delle Tiorci-
di,& comepotefic cfìerc la Cofthutioned'cfia . Terchcdalla conefeen-
•Zad'ejsanon poco lume rifrlcndc alle tenebredi queflo tefio. Jldurque
teTborcidi , o fecondo altri le Thorci?n furono tre fiorelle figliuole di' Timeo
; dellcquali vna fi fu Medufa che hauendo vn folo occhio ctm- t mane DEL
ZOPPIO. 41 Z Talco di nafcoflo coleo j^^ffiSL Trage- dia, con ire, & cmdct
t ^ e ff n ^l' ndo mclTaltre , che per to nella (pelone* recidere Mcd»fa
jgjjff^ da ^ lo fa mentirne Mbeneonel T^ono L ibro . V* ^ > % la Tragedianel
^Z tn luodjnfono fuo [ondo che nferifcono ^jW^ggJ quc fto luogo,&traf?i*n.
ri di credenza , ^'^^'^cmilamentc ripoflo m com tata altrove: CT vf^^fjro bene
la Tragedia, che ne fece pagmad Mace . £ Aa TlMarc bo , Ella conmene pin a
Euripide, per quanto Ft era-rioncuole , che ^frift. in queflo auefo luogo, che
a quelU n > EtMgm ^ ^ quT Ugo bauejjel occl»oattI^d^K ^ hlfino à qtà non mi
doaltroToeta anebora ^M'jompWo . Se he J anche non poj]o fouuienc d'baua veduto
fa ^ trouare MgornentoneU^ re altra Mtionc chelnfi «JJ^^w iemali , non pare eie
fta A quel e ^'fS^ eoncio f! a cofa cb' Euripide che fiadadubi tariffi ««fj fr
anche in fullal^ota , • fi„fe , che nel t^*%£f*^ , di Ji coflumi , & di
configli T/ "111^q«iftiopcmon d'huom giufto : OndeilVopolof*
lerato&ribaldoConftg^ prima "'f™^ fi™» *** Hot* . ^Ti^TZnZhc^cdi tale
maniera , pervadendolo a tronche aW Inferno ? Stando /ccq/c« 4rì a r ne i
Tromctheo legato S^^HES partecipando del pianato, & dello nominata d
jtrtjt.jta qntu. j> r ^frijì.per quefto puntato, fia U S-W»^^ non la nomini,
»/^ 4 ^f££™ tìer i a TaGione ebev'e dentro, Uhapur formati
^%f^^l^^^,H>&^ U Sbafano mentane. Et tht bene conjtaa ^ 4i , POETICA ^ f
ne con tormento perpetui t ^Z^Ze^À deh c/c Infernali, nel tempo de' Greci
battevano TuTrf di compagne . perche non era manifefio fr*Zr\ ^ctÌT^T^i ferace
Poma della Ghftma diurna coUa quale cònfZ^A ^ 4 ^^onede tormentati la X iùdeb^^
femen^t intorno all' ofeuri/s imo Inoro tjtrìhoiiZl* 7*1 ^ correre fanp^ tfoduonccdcrfìfcnonà
pochi K rati à Dio,pcr quello pL ' Chenon ^ D rat? t*>W™ \ 1 ^ aiJ ' «W al
Comico non V à . Jj c farà di , > \ r i File da Dante, perche bobinano da
mdare Morirò- fuvriddlaCoSh l Wg** che > m%a non di ci rtrr y"l U!i P''
n ^ ^entro , & i n efsahabbia foriJne fui } Chcpcrleperfonedel Varadifo la
Cantica fiaHcràcaEfri h* DEL ZOPPI O, 43 detto , 6" Esplico chela
Divininone deWHeroenon comùeneà Edifi- cati in Cielo : & che le perfine
fole non fanno la Toefta H eroica , ma le facende , & le cofe colle morti
nterauiglicfe . 7\(e Heroi fono quelli che auan^ano gli Heroi . Et Beatificati
in Cielo fono più fu che Heroi. Et gli Heroi operano fecondo laVirtute H eroica
potendo akrìmente operare , ma quelli del Cielo fono priui di queila poterera :
& fecon- do quella fi fatta pegola fi prendono da Voetigli Heroi ;per
liqttali fono detti Heroici i Toemi . Et certo che pur altro fono gli Heroi de'
quali H eroicamente fi va poetando & fingendo le ^Anioni, che gli Eletti di
Dio. "Perche diremo bene Heroe efsere Vlìfsc , .Achille, Het- tore, Enea,
loqual egli ccntrapofe alla forma della Tragedia Epi- camente deferitta, che
per quanto fene leggonoverfi in Bafìlio CT in Euflratio , ©*" in altri ,
perche Egli maggiormente comico apparile, in verfi lambiti era fiato teffuto .
Era vffo M argute ridicolo, perche fcioC co , & ignorante alle mille ,
fecondo che da Luciano ,crda Snida fi ca- tta, portaua nondimeno opinione di
f:pcre affai, & veramente haue- ua apprefo molte cofe , ma tutte malamente
, per teftimonio di Vlatone nell'altro ^Alcibiade . La Materia dunque effendo
cofi ridicola,era prò pria é r veracemente da Comedia . Et ben pare che
LuigiTulci deferi- ua il fno per vn Trifiereìlo quafi Egli hauejfe opinione
dinerfa da Vla- tone S ZZZeT-ÌL r SS C ° l 1 Halc f°™° P«rok tutto f* ,,;,Zfù
ìs ' Mma f*'ìfiem*i tv/ima itila y te tinnio *e A ,Ji i . ni "°-J lche non
fa offemato da TVeuio , da Ti- nomi ancora . £ f / e/ ,„ f arf?a r ^ w ^ , ^ ^
DEL 1 O V P I O. 47 di D4#fó manchino delferifìmilc fi potrà conofcere da
quello che d'vrì jlttìonc a'^lta Fantafia d'vnVhilofopbo contemplatiuo
s'intende . Benvorrei fapcrc , cane paia ad alcuno che manchino del y erifimìle
le Tene dell Infcmo,& del Vurgatorio,& la Gloria de beati deferirle da
Dante : che auuenga che fieno in filtrano modo quelle pene atroci, qitcfia
contenterà glorio/a : tuttauia Dante le deferiue in quel grado più Eccellente,
nelquale fi poflano capere da gl'intelletti bima- ni . Co/i S. Sgottino
parlando della gloria de Beati, dice, che borane .parla come può : colà fu ne
dirà poi quello chedeue. Et tutto qucltoba ili quanto al verifimilc ; Fcniamo
boggìmai al verfo , otte giudicano alcuni , che non laTcr%arima fuffediceuoleà
fi fatte Tocfic , ma la fciolta . Laqual cofa io non m'induco à credere à
partito ninno : ne ere do che fi potejfe credere da chi baue/fc veduto , come
ho veduto letto A quell'autorità di Varronc fi bene . -Perche de mando la Scena
dal greco , non pare ch'ella pofTa ricetta -e fi fat- ta Etnmloya . Et è ben
vero che Scena appreso de greci lignifica Ino go wvrof, in quella guìfa che
moflrò Virg. nel primo dell'Eneide . Tarn fyluis Scena corufeis &c.
Tuttauia Garrone le da f Fvmo, logia DEL ZOPPIO; tir , r ,;„, r U e dmcnole fi
accommoda in qncfla parte, che glia- VbenduJole à Grammatico , come lui ,
d'aprire la lignificatone di L vii (ludiofi della litica confi» agevolerà s
imprendere, mquet SS fece anche nelle vociar, ffer ,Fm & fre affai ,
Tapinamente ci fono trapiantate dalla Greca, & Egli argomen- ta cTe ci
vengano dalla Latina lingua . Similmente Ciceronevotle ch'c-Kettuno fifa ietto
damando chi ^f^^'l^TtZre da Wibo,cbe vuoledirc Copro, quafi cbeìmare coprala
terra, et pive i viene da Verbo greco, che nedimojlra il bagnare f Et J^igidio
volle che FraterfuJTe Fere Mter,che ftmilmete e voce che pure ha dmttatio ne
zreca Cofi Donato diccua che Bacco era detto L eneo dal verbo L au- re quafi
che Ivino ammolliscagli animi;chc pur fi fà che viene davo- ce zreca, che
fiznifica loSlrettoio da ffrimere il vino deli'vua. Cre- diamo noi , che cojloro
ignoralo la lingua greca? Signor na.Madif- fero coli per aveuolarcla jlrada
allo mfararela lingua del Latio.^d» die allhora che vna vece Latina può haucre
conucneuole Etimologia^ Latina non fi dette negargliela quantunque feendeffe
dal greco : accio che la proprietà fuafe ne apprenda più facilmente. Totrebbcfi
anebora nondifdkeuole credere che quelle parole bafjc &■ plebee tanto che
paiono indegne della Comedia, Quale e quella cofa cbeTrambcttaua , non fujfero
da riprenderfi per nfpctto dell' vfo de' Comici moderni, autori delle più
riputate Comedie , che fieno vfeite di qualche vna delle principaliffimc
Cittadi della Tofcan a : ma non vo- lilo autorizzare l'antichità coli' abufo
moderno . E bene da dire , che no fi difdicavfarji tai parole da quella forte di
Comcdie vili; che Mimi & T iampedie da gU Antichi fi chiamauano : che
s'hauena tolto Dan te n eli Inferno à rapprefentare . Et fece egli gran fenno a
ritradurre fi miti atti &parole,& pentimenti in quella Comedia .
Cunciofii'ccfacÌTe mofiraffe in elfi quanto fozza & perviciofa nelle
Cittadi fa l\Ammi- niflratione popolare,!? quante bruttezze di parole,& di
fatti vi sam mettano . Tslon perche fen' imparacele'] empio per feguirlo, mafe
ne vede!} e la bruttezza per ifchi farla . Cnfì faceuano vedere i Lacedemo
niefi à loro Figliuoli i feriti vbbrìachitalbora . pcrchcvcggcndo in effi la
faccia diqucllaTurpitudine fenc ajìeneffero . Che i Mimi fuffero anioni ziocofe
piene di quella fatrrilità , ch'e dannata da ^Ariflotile nella Comedia vecchia
preffo la fine del Quarto dellEthica , in tanto che non meritaffero anche
tThauerne jpettatori que' ragazzetti .che fpaZS&wlefcarpe a' padroni
modeiìi, affai ne fa fede Tlutarcbo ak m ' P O É T I C A lottata del Settimi
Sinipòfio Et AM* t>; ì„;~ r i Wampedis &Subu!onis Impvdio w,,. re;
stonane fa- M ofc&S'TvUZlTr?' "f"* ^'t- mi.inv )i j aeu.x tourata
maluantàdecitt \ , e- j ; ,*i Predicatore, érdaTnpbeta cWrJi Jn 'r • 1 - ma da
hmno Js^SX^fi^ w * fjr /»» ^«u
i-fmjtiana , & Cathmca tnAUcarvlì alU ri,;^r, e* „ ne. DEL 1 O P P I O. 53
focone coloro, che facilmente noeffendo cacciati con effo perno» far- ft f
(petti Carnicina fuco, mendicauano argomento di mandare alla fcrittttra cai
cofe ? Et in Giouan Villano chi non conofcc la Villania grande in f
quelleTarole Della Gran Superbia della Tarte Bianca? Egli era cerco della
Contraria . Io ho fempre tenuto Dante per grandiffimo feientiato in Thcologia ,
per quanto può la debbole^jra del mio occhio penetrare : ma quando ho letto poi
il fio Conuinio , mene fono edifica- to, & confermato molto maggiormente .
perche chi havn'babito dita ta Virtttte, & tanta conofccn%a di cofe, àme
pare imponibile che poffa piegar ft à vitto brutto neffuno : ne che'l tempo,
che dallo Hudio li aua- 7~ pugnando ciòalcofiume ó" al Decoro Seguiterà
conncncuohnvntc che m vnhuomopbilofopho fi potrà ciò tolerarc conforme al
collume & ai decoro fuo . Et e bene anche d'auuertire , che benché fia tale
il cofìume, e'I decoro dell' huomo,non è però d'ogn'huomo,ma di foli coloro che
viuono Vita Cittadinefca . Onde bene dijfe il T^eottolemo d'Ennio cheli faceua
mefliero di phihfophare poco! EtM. Tullio nerende la ragione; conciofia che
nella Vita occupata al foldo , ogni poco pbilofo- pharc bajìa : quafi che
voglia conchiudere Tullio che'l philofopharc fia cofa pertenenteà
difoccupati,& per confeguenza non l\egia,ma priiid- ta . E'nuerità che
Tullio non la'nterpretaà fuo vantaggio : ma cofì fe la credeua bene Egli .
poiché à pena ammette negli l'ffici che'l Philofo pbofi ritragga dalle
fpccolationi fue all' amminiììratione della I\cpubli ca , perfuadendofi che
l'anioni dello' ntelletto non debbiano fenon à gru forerà effere impedite , per
occupar fi in altri maneggi fuor a di quelle . l'autorità del Vigna ci nuoce,
quando Ei dice .. Spc&atores mediocris intelligentia: cfle ftatuendos,nó
pro- pterca quxftioncs naturales ab ipfis percipi . Terch'cfio non parla
dell'Epico Comico,ma del Dramatico Tragico. Fra i quali .Arisi, coftìtitifee
dmerfità per conto degli ^feokatori pofeia chel Tragico Dramaùco DEL Z O P P I
O; SS Aromatico indirizza la fitta Anione al popolo per la veduta fola nel
Rgpprefi ntare delle co/c : & per queHo chiama ilTopolo Spettatore . Ma
l'Epico ( o fa Comico, o Tragico) appella molto migliori Ceditori: i quali
dichiara "Pietro / cttorio ejferegli buomini molto maggiormen- teinflrutti
delle bttonearti . 7{evoglio lafciaredi dire quello ch'iode- uetta dire al
principio della Que filone, che gr offa inganno farebbe il mio qtiandovolcfft
per ciò inferire non efferein Dante altro che QueSlioni crdijpute pbilofophice,
naturali :poicho è -pero ebeve n'è qualche vna , ma in via d 'attieni , &
di ragionamenti coWlmitatione : i quai fono Difcorfi di ccfeTbilofvpbice per
feruare il Decoro de Faucllatori . De quali prenderàvtile V Intorno dedito alle
buone arti proprio Spetta- tore di tale "Poema . Contale occafionc forfè
di Quefiioni troppo alte, che fono in Dante fi cade in vna Difficoltà formata à
mente d'A rifi. da alcuni di qucHo tenore . Che Dante babbia fatto male à
fingere afe onde fipoffa argo- mentare che V minima feparata dal corpo
utmi>Odv, Tema, Sperinoci babbia alcun altro affetto fìntile .-effendo che
tutte quefìe fieno opcrc- tioni del ccmpofio,cioè dell'intorno . Io altre volle
che mivenne per le mani fi fatta materia di parole, non volli entrare in difpitta
di ciò ; maffìmamente invia d\Arifi. ColT autorità delqitalenon mi pare che fi
debbia diffui are dell'Anima, ne che fe ne poffa parlare fecur amente da
Intorno Chrìlìiano . Onde rifpofi che io per allbora non volata ciò determinare
. Et perciò diffi che fi doueffe ire à chiederne H omero £r Virgilio,f e
nell'anime loro fieno fintili affetti ; non perche io noi fa- pcfji : ma perche
corali diffute fino da curiofi troppo : & noi habbia- mo chiara tanto la
Ferità Euangelica e i fondamenti della nottra fan- tiffima Fede, ch'indarno
tentiamo la porta d\AriU. per entrare à fifat ta cogitinone . Ben credo
cher.effuno mi negherà in Vn* ammhiifìra- tìone popolare ,L:quale ci dipinfe
Dame nel fuo Inferno, Efiere molto pÌHcbeneWArij%cratia,&ancbencllaMonarchiaquefca
Trita ripu- gnanza 6- contratto d 'affetti, gouernandouifi tutte le cofeà
paffione, & pugnando il minore colmaggiore , & l'vno eguale coli' altro
'. One ndV.AriHocvaùa, & nella Monarchia meglio fi conofeedi tutti quafi vn
voler foh , fèn%a ripugnanza veruna . Mtmtefi Difficoltà fopra la Comparatone
che fa Dante neW Infer- no ir, f te' Fer fi . Di pari, come Buoi che vanno à
giogo M'an daua io con quell'Anima cacai Fin che'l fofferic il dolce Pedagogo ;
"Proponendo fi che Ella pofiaapparere bafSa jle qtietgtfvhnde, ne per
questo rilèttola Comparatiatteri-' : k . "Neper ff^ntionedf Dante è -pile
avcbnra.poicb'egli fa cotale Cc- pjfrarìonc nel più v.tile,pr più pregiato
fiato del Bue , cioè , fotto'l gio- go . per loquale l'appelliamo Fr voi. L'agri
coltura non può già vedere atto nel Bue più nobile di quello : onde iBuoi
Aratori hanno ap prejfo di noi qualche priuilcgio dalle leggi 4 prò de loro
condottieri . Ma non è già burlatole ne Gauillofo Udire che H Italia fia detta
quafi gitalia perche produca più che altro paefe belli/fimi Buoi , pofeia che
Fefio,Farronc,ecìe i^pn eragione che faccia à prò polito perche la Diuerfa
profejfwne come farebbe d'vn'buomo della legge Manmettana, &vn' altro dclTH
ebraica, oMofaica , non fa che non fieno amendue della medefima flecie ddChuomo
. Ma facciami* anchor buona , & vediamo fe quella riflettaci
ro»liaviai(Fondamcn to . Nettuno , zr Diana m Virgilio fono riputati Dei .
Mennenio par cificatore DEL ZOPPIO; 59 -Ideatore del Topato & Didone
huomini diuerfi di jpecie da queliti Là Donna danzatrice è Donna.
flabene.Matclda, che co/a è Ella altroché fosìanzjt & Un 'ima sparata pofta
in luogo di Beatitudine ? T^pn ter- rà Ella il luogo di Dea f 1 7\(on farà Ella
di jpecie altrettanto diuerfa da Donna mortale ? Dinuouo, Vallante e guerriero
& nobile : ilTajlo- re lejfercitio mefehino & vile : & tra ejjì in
certo modo dìuerfttà di fbecieper la diuerfa profejfione . La Donna Danzatrice
fi volge con nti mero gratìofo à riguardanti : & Matelda non dannando , mar
acco- gliendo fiori à cafo fi raggira, conejfo quel numero,che lodiamo in Do-
na danzatrice: non potremo dir noi , ò Falene' buomo fecondo la tua ra- gione,
che diuerfa Jta quella profejfione deW vna & dell' 'altra,t alche co
jtituifca,fepur etale differenza poffenteà cofiituire, jpecie diuerfa? Che non
vi s'impari cofa di n u otto , non diranno mai coloro che fapr annoti 'fumerò
artificiofo del danzare non cjfere noto ad ognuno : Et che Dan te prendetela
Campar atione fua del gratioforiuolgìmento di colei, no dalla Donna, ma dal
mmerofo muoucre della Danzatrice; volendo ma flrare, che in quel luogo di
Beatitudine ogni cofa fi trotta lieta & gio- conda : & che quantunque
non vi fujfero Danzatori ne danze , ogni mouhnento nondimeno e come £ '^Armonia
& di danza . Et da Donna mortale à fojlanza immortale, & davnoatto
naturale ai vno artifi- cìofo non è Egli differenza grandijfima ? Doue hauenio
trouato Dan- te vn pajfa^gio cofi accommodato, deueremo noi dire che
manchidifot tiglìeZSé d'ingegno i J^on farà dunque ne poco ingegno/a, ne
difetto- fa cotale Comparatone, ejfendo fi artìficiofa & fi bella . Di
quell'al- tre due dell" Inferno calla jlregghia del I{«gazzp ,& colle
fraglie della Scardotta notate principalmente dal Cafa,&poi fattone tanto
romo- re da altri, non ho che dire contra à tanta autorità di fi valente lette-
rato ,fe non che la Comparatone inquanto comparatone non è da ri- prendere
nell'vn cafo & nell'altro, poi che ijprimono bene la conditone del fatto
per cui fi fa la comparatone . Ma ne anche forfè crndari- prenderelavile,&la
ìlomacbofa rapprefentatione , come indegna di comparare al colpetto di brigata
gentile &■ coftumata , per quello che ne'nfegna nellaToetica
^rììiotUecoWejfempio delVittore che diletta nel rapprefentarci quelle
forme,cbeper natura ci fono bombili & fpa uentofe . Si che ne per rijpeto
del luogo , ne del tempo,ne delle perfh- nc,a per fejìejfe,ò per altri mi pojfo
indurre à lodare cacai riprenfioni t quando, come ho detto,anchora le cofe
fozjze , oue fieno bene imitate, dilettano * Quella della te&a del
Giga?iteT{embrotte alla Tina di SanTietro à Roma non èritiofa .perche la
conofeenzad'effa non è lontana ad atto ; v ' H i & ffd POETICA qvmìfbttwa.
è bafieu ole ogni volt* che ne n- . . . matenac he fi confi* perfe
dacbin>hava?beiT f * ""tfW*® m public, efposìa . pecche efenda in
Ko»n)d^oTZTl*, Th * do, & patria commune di tatti, la veduta Sddmon "
^ fi nega, .er.no . Tali fino ledali U^^f^ «e Cerni de Tigri , & difimili
altri animali cb'emtì ^.f?** -Poeti, & pureda malfarne .enti non7aTc^ntct2°
l *S da Toeti , che gli ci difermono: liquali lZS»TnJ 7 * ^ molte di^oltadi
ali, -forefic loro * taTSTjfrW nonpiu CmparationeebeEfem'pio^ero Imi ni Sfe FS
femp-, & le Imagrni, di cui fono copiaft & Toetì & Oratori il % mi
& altri : quale è quello di "Paiifania nelle >clf> 4A H ^°"
l efempio onerai Imaginc di quella Taccola dacafa artkcZu D i ludcLfempionon fi
guardò gialli, 'perche potéfTe, comico* SS credere mai che non fi debbiano
confinare le cofe ZeltÙll dea o forma che ci vagliamo dire . % i,J la j?£5 Sft
«yfdladellaLncernaalSolecekfiedaqualc (Idke per efere prefa da FI armento
vile,folita «JQ ln ES?5S5 P^Terneprefentatadauanti,ò ricordato,^ non feSSSjSS
fo òfe , o tornirne non ne SSSSZ re VO ctf greca,che là Lucerna voce latina :
& che meffh fa» dof, dalla Lucerna, e'n quellavocc prendendo ^SkSSSiSPSS' a
quella grande^ Ueroica di V irato, , Ridetti órli I* SSj tee, DEL ZOPPIO. 6\ me
, ma è vn Torchio di cera detto co/i dalla Luce : &però no» ha quella
puT^ra , T^elTurg. à c. ritj . Se la Lucerna, cheti mena in alto, . Tremi nel
tuo arbitrio tanta cera. Co/i adunque ceffo, la ragio- ne dello slormento di
cucina : laquale ne anche ci faceua dijfcoltade fer l'autorità di V'tfff.
poiché il Lichno de greci ha pur FiHe/fa ragio- ne di pi'-XJ^a d'olio , &
d'ontume . Et quello che nota Scruto & altri fopra di ciò, più tofto ha
ri/petto alla ba/fe^a della voce Lucerna , che alle cofe accidentali d'ejfa,
per quanto Egli ne da à conofeere nel primo dell'Eneide fopraquelle parole,
Cerealiaque arma, Dicendo. Lucer nam ne diceret alibi dixit. Tefta cum ardente
videret fcintilla- re oleum. Remvilem augens honeftate fermonis . Che fujfe
meglio poi à dire Lampade, come dijfe Virgilio, non fi deue credere, Ef- fendo
la mede/ima ragione dì pu^xa d'olio e olifeono del La, tino: ma quafi tutte n'
olifeono . adunque nuda ballerebbe ferino Di- ra forfè il Giraldo, che non
qnelle,cbe olifeono del Latino : ma le latine proprie di coipo, & d'accenti
non fi deucuano vfare , & ch'erti perciò grandmate errò in queflo. E non fi
detterebbe tanto accufareUu'ato feu fare, & perdonar girne volentieri .
poiché il fintile atmenne delta thh gua Latina nelfno principio quando Ella fi
parlò ( per quello che rie rtferifie Vlutarcho nella Vita di •^itma)vfando le
voci greche, &me- f colandole ne' } noi parlari troppo più, che non s'vsò
ne' tempi , che venne, o dopo : & non fe ne potena fare altro , portando
eofi lane, ccjna . U quefio fi rifonde da Menni, che non vedono però che
Tlntarcbo in quel luogo ne lodi punto immani. Et quale ribo- lla è questa !qiie
f f rDmte ' come dicono alcuni, le Pégole del benefcrmere da gli tutori
dell'altre lingue più antichi, & particolarmenre da quelli , onde la fua
traffe V orione Come farebbe chei Lami da Greci, & da Latini i Tofcani
Scrittori . Hor via ten- tianneilmodo,prfacciannelapmoua. Madre lingua latina,
dirà Dante,io vorrei comporre il Fenxettefimo Canto della mia Cantica del
Taradfo ; el vorrei fare belli fsimo fopra gli altri ; ne mi truouo RA della
tnamokemoltonobili^illnflri, deb fammene fattati preto re,cbe oue farà di
mefltcro, fuppliremo al Diffetto . Éctè Al Padre, al Figlio, allo Spirito Santo
Cominciò gloria tutto il Paradifo , ■ Si die m mebbriauail dolce canto . Che
cofal quel Mono ftl dre > cbecafoe?Tc l ycbcroi chiamate V arino . Lacofa
non va bene JecondolemieRe S ole:e Ufogna Iettare vìa quel fegno di cafo, &
poi DEL ZOPPIO, 6j dire Tatù , & nongiaTadre. Similmente leuare l'altro
fegno , & poi dire Filio, & non Figlio .e-rcofì alt'vltimo ancbora ,
dicendo Spiri sui Sanilo . Cofi vanno le Fregole mie , & chi ama di parlare
con effe, 4eue procedere di cotale maniera, altrimente non fa nulla . Cornei Ma
4re, Et ci fono pur buomini molto dotti, che vogliono ch'io pojfa nella
tniavolgarcvfare le regole voilre latine :& dicono ancbei primi Serie tori
vofèribauere potuto accommodarft di quelle della Greca, Et quel- li della greca
forfè anche della Vben'tcia . Lafcìagli dire, Fìgliuol mio, ZPcrcbe fe cofi
fojfe ; i mìei porrebbono à tutti ecafi [ '^Articolo , v il Pe .cenarne pofeìa
che io rionbo gl'articoli : non hauerebbono fenon quat- Sro caft , ò cinque al
più : & maneberebbono dell'ultimo : & de nuu meri ne conterebbono anch'
efii tre : lafcio fi are i Ferbiin Mi , alcune ierminationidivoci , luoghi
d'accenti, Dialetti, & altre tante cofe che fanno la lingua greca
differente da me , tanto chele fue Bugole non pof fono maiilimarfì confaccuoli
meco . Sela cofa pajfa di tale maniera, Àchi ricorrerà Dante per aiuto , ò
buomini Dotti ? Dal wigliorevfodi chi le fauclla , approuato da gìndiciofì ,
e>~ cofi dall'Idea eh* e nella, mente d'ogni Falcnfhuomo . Qucila fi ch'i-
vna pernione di principe . Da'itebifogii ràche vada a nucfligarc l'iddea d'ogni
valcnt bicorno if Et Otte ? Isella mente . \Anchora nella mente ì Et nella
mente d'ogni yalenthuomo ? In infinito va la cofa . Io credeua che nella mente
non fi potejfc penetrarci ZTchcìn vece deliamente impenetrabile ba Jlajfe ire
alle fcrìtture quando vi fono , & quando fono degne d'effere approuate ;
perche à volere ejferc appratiate , ci bifogna lunghetta di tempo . Et però
dìffe Efchilo ,fecondo^Atheneo nell'ottano libro, ch'E- gli fcrìucua al Tempo
le fue Tragedie ,& non ad altri. Et che cofa è queBa Iddea tb'è nellamente
d'ogni Valcnfbuomo ? Cornee pofibilc ■battenti L'adito ? Forfè coll\Artc* Mi
pare che s'accennilo Hormen- to . ma queflo è nulla , bifogna hifcgnare il modo
d'adoperarlo. Colla, cognitìone delle profe/iioni attenenti al parlare ?
L'ordine fi peruer- te : perche prima è la Grammatica , & poi la cognitìone
delle prof e fio ni . Colla Grammatica, la quale non pare obligata a' Linguali
, & è commune à tutti ? Molte difficoltadi ha qucHa ' fentem^a :maperbora
diremo con Dante quello,che dicemmo dianzi . Pochi all'habito d'efla pcruengono
. conciofìa che fe non pcnTpatiodi tempo , &afsiduità di ftudiofi ponno
prcnde- • . relè regole, & la Dottrina Tua . / primi Scrittori non e fuor a
dì "ragione dir fi, che habbiano ferino fcn%a regole formali : &
ebeìpo- Jìcri à loro Ejfempìo s babbi ano voluto conformare: & che
confiderà- io il loro fermane l 'habbiano ri pulito in. quella maniera, che l
primo li Fabro- -*8 POETICA F.ibro fi fece il martello . Et mi pare che à tale
proboGm A' male^rnobtopreffolafnedel primolibro centra cZi' * quamquam fi verum
fpctìes, nulius fermo natura eft ,W ger : vmofus fimiliter nullus . Et Marco
Tullio neltmoST ■SST* ChCtCghAmtì ^'nconuenknti, & gli impoJm ie %
SuntenimiJliVctcres , qui ornare nondum poteranteaqus dieebant , omnes propè
preclare locati . immette per lah ■Pia Anobio certi principi, del
p-zrlare,comenaturali,cbenon fonoi»-- tega, nefimtlmente vitiofi , 7^' quali i
primi c hanno firmo cica». «WWJ te, che babbianobcmjjimo parlato quantunque non
habbiam po.uto col diceuole ornamento ragionare . Et nel Bruto dice cofì
Carciluim & Pacuuium malelocutos vidcmus.quamuis arqu* JesL ? lij &
Scipioms : quorum locutio non fuit rationis , aut letama , fed quafi bona;
confuctudinis . Ouefipub conofeere. the nonvnalmgua dall'altra prende fregole
fucì ma dalla buona cor*. Juetudme (rogge certe ojferuationi Jequali poi fi
riducono a ragione vrajaen^a Co fi fecero nella lingua latina Ennio, &
nella fwjlm Dante alaude fevsò voci nuouc, énfolhedi que' tempi ( ilche mi Ct
rendemolto di pruoua difficile) fi deue feufareper hanerèintefo adar- ruchire
la Imgua . Da cui deucremo fcìediere il buono , & lafciare il men buono ,
mn hauendo alibora luogo il Trecetto d'H orario , ilquatt ri guarda folamcnte
le lingue alibora che fino nel colmo loro, quale era *l i ito tempo la Romana
lingua . Co fi creda delie troppo antiche, fé ve n ha, che onero faranno in
bocca di perfine tali, chenon difeonuerran- no : oucro che faranno nel fuo
tempo nouate . Delle Jìorpiate, accor- ciate, &> mutate, quando eUe fi
moflremnno , forfè cb'erli non farà da riprendere ; dicendo Quintiliano . S J
Adi/cere, adima e literam rei fylhbam » aut aliam prò alfa, aut eandcmalio quam
reétumeft loco ponereapud Poetas aut digna venia funt vd etiam lande . Et non è
ria vero eh A ? e r C f? l f : fl^tonìcome qu efla , loro intentione jij vaie ,
4 cut fdofideitehaueredrifsuardo. Et [egli Spartani retato* DEL ZOPPIO: 69 «a
a' loro Cittadini il mercantare , furono fingolari in quella opratone* Jr
jLrul.nel primo della Retorica pure baia Mercatura per vnodc Zmcipali capi, di
cui fi confuto nella B^publica . credo io che L o- ' P do uico Djlce in q«e>
verfi voleffe mai intendere di Dante coli appellar lo Folle, cheanv Follia
grandi ffima farebbe nata lafua degnadi ga-
flivoaccrbUfimo^onvcdendofiinquefieCantiche Comtiuio, cotale femen^a fi pouera
fi ofeura ,ncfifofca . Et quando EUa vi folfeCtl che fi ne&nonègia ebenon
fi debbia bonor are ti fin buon nolere ,&ifcufareìa tardanza , come fece
quel grande ^ugui^o ■perfj di colui , che volendo ringraziarlo di certo
beneficio riceuuto , li 'vsò parole contrarie, fecondo Luciano nel trafeorfo
del Salutante, fen^a appenderli il nomevilcdiCibaldonc, & Guazzabuglione
tratto dalle vmme cucine ; Dotte altro non fi fente che veramente puj^a d ar-
lotto , &cTontumc peggiore' che di Lucerna Che non detterebbe ne an- che
darfi ad Mheneo",& tanto meno à Tlinio, degni con Dante delC /- preffo
& del Cedro . non fapendo ioritrouare Argomento particolar- mente in
Tlinio,ne di Capijlci , ne di gierle di Cibaldontpcrrarictà di loro Dottrina
fparpa^liata, come dicono Marni. L'occafioncdc' Verfi , & delle parole
forestiere , che fi riprendono 4n Dante , por co »* yo , &fi^rieo m
fiimiuktì^^^^ P" Padre fenyfarcmentionedt fnaimghn&^^^^balia,
V^nreubio quanto^ ^can&^T^^^^ : ^^^^^ Plau^ altro contegno poteL baflare ,
fe tali cofit u7 ' V"" °* veramente non doueua & baHare terchell
ltJ? ff i V ° l,tt ? : ma ^ofoJpettare,cbeCol,finon%^ chevuo, per gabbare
«M&aSSaS ? * f T emre da ( i uaU ne,cùm^lvreudol nfa iÌTf^, ^f ano
>& Orlila Giona. r>w,-r l YÀ l J ' J m P crcl ^e quelle iogo del
feruo collòrefTÀ !an ^ eUe Pf^^fìi^u: inqueDÌa^ ^SpetLori ^ Me di Un^€ar^S^/S^°
rfa mn mcno cbc & ComediapVr^ *l enfi detta tè la bài clCafù7ZA Ì T f '-T
*P*&i chc f^~ ^SS^W^fSK^^* £t Provenendo ^^eximie^Ml^rJl cm f a $»**
tinoltirnukotaà.. gmtura per amentnra SS i *£ ffi* mm vUl)na con DEL ZOPPIO. 7
r fattone de'fedici Cartbaginefi : poi che i nomi propri de Latini non fi
confanno d'ordine, &meno di numero con quelli de ver/i Carthagiuc- fi .•
perche ne' Latini il primo che fi noma è nel quarto ver/o ^Antida- mante ,
& nel fefto il fecondo ne interpreti
qualche poche neli'abbracciamcr- todeUaT^itricccolPyaga'zjo forestiero, ch'era
figliuolo dì Lei, dotte bitcruennero alcune parole Tuniche , oncriitolgendo
l'occhio ^Agora- flocle , er- dimandando à Milpbio, che cofa s'hatie fiero
detto coloro in- fieme; Milpbio rifponde , che quel figliuolo ha /aiutato la
madre, & lamadreil figliuolo . Conchfia cofa che ne quefio luogo pruoua
chc'l ferito la' mende fie : efiendo che da quello abbracciamento argomentaf-
fe il faluto fcambiciiolc , & non già interpretafie le parole : & coft
non foddis facefìe alla precifa dimanda del padrone :alla quale per ri- fondere
bifognaua che dicefie che qitelGiouanetto haucua detto cofi , & cofi alla
Madre, & che la Madre li bauetta fimilmente rifpoflo cofi, & cofi .
jLllhora bene fi concluderebbe chiaramente chel'bauefie in- tefa; ma in quefio
modo non già . H orafe Tlaitto fiamerìieuole del nome del 'Poeta, benché
altrauolta lo facejfibuono Ter allhora. ad _ ^ vi - . Et prima che à me pare eh
e ciò non Jo fifa ejfere vero per autorità d'Horatio dicente
cheTlauto^aadejfempiod'Epicharmo, & non ya cbctorlialefatZ kd Epicbarmo
furandole. E'nueroil furare le fauole antiche per *Anst.none bufmcuole , otte
il Vociale tratti con altro marinerò dal primo : fatuo fe non face fe come Traduttore.
Bene è lecito ire ad «A Jetnpto , come può prouarfi per ^rifiatile , che 7
concede à Toeti, ir a Vittori . Oltraiiò^ftheneo cita in tanti luoghi
F.picharmo , & altri Comici greci, ne mai contuttala mia diligenza che
v'hopojla, non ho potuto argomentarci per cogettura ne anche vnluo^o rubato,
non che argomento ò titolo di Cornelia . De fìntili qualche vno fi bene; mapo-
cìn, cornea Dio piacendo fouraVlauto faremo vedere vn giorno . Il finale dice
cjfo Caftelttetro delle Tragedie di S eneca , & d'Euripide,^ aitale
paragone ho fatto io neirHÌppolito,negiaho ritrattato che quel- lo eh et
dicefia vero , perche, & nelviluppo , nella riconofeen^a , &• nelle
feritene io glitrouornolto fra fediuerfi : quantunque la Fattola fial'iHejfa,
& le perfine . V ofeia dato che Vlauto haueìfe tra/portato cofidal Greco
dipefn le Fauolc;non ci ejfendo vittc le ^reche,& hauen- dota dato ejjolo
fpirito latino , dr non lafciatole perire, Urne pare che Vlauto le habbia
dirittamente fatte fue,& chel'honore & la proprie- tà ragioneuolmcnte
fta la fua . Ben è vero che Fanone fece delle Co- medie Vlautine bella &
dotta Cenfura , ma è tramortire che perciò no fi traggein confeguen^a Errore
nell'arte Voctica. Verche quella Ce?;~ fura non fufe non perdifiingnere le Comedie
veramenteVlautine , da quell'altre che non ejjendo legìtime fue, andavano
dattorno , & fi ven deuano perfine. Et cotale Ccnjura fu pervia dell'arte
Grammatica, di etti era gran Maefiro Fanone, che ne fententiò con quelle
parole. In fermo nibus Plautuspofcit palma . Di che ne 'fitoi libri della
lingua latina fi veggono vefùgi. ^Adunque non fi può credere che per giudicio,
ò per Cenfura di Fanone il buon Vlauto fta meno che Voeta ; ne per giudicio di
Critico neffuno antico ; ne meno per quella ra- gione dedutta da Menni con tai
parole . Molti non accettano Vlauto per degno del nome di Voeta, bauendo
fallato in molti luoghi, che farebbe lungo à narrargli . Et V e r o à ragione
fu detto da Horatio . At PEL DOPPIO; 73 Afno ftriProauiPlautinos& numerosi
, . „ , i -iud 'iuc re Salcs nimium paticnter, &c. Terchela Confcgucn; i,r
Tene travve pervia di qucllavoce Pero non tiene per mio }Vren aucZomodo .
-Plauto fi dami ne fall, & ne giuochi; Mu- G noni -Poeta. . Ti» dico ,
-legando anche l antecedente ; cioè che tl^omerìtibiafimovnìuerfalmcnte
Taeflrodcsali, come appare nelter%o libro del fuo Oratore appruo- Z Jlt
Ccberzi, & H giuochi Vlautini in quel luogo citato difopra , de Ji Offici*.
ilqualcCiceronenon pur nonebiafimato ne beffato ,mac
Lchefommamenteda'dottiapprouato. ^Ùce gta elfo cofa rtdicol* quando convungei
SaliTlautini collaComedia Vecchia, fndove- Mmo per testimonio iHoratio
medefimo, cbeTlautova ad ef] empio Apicbarmo, ilqualefu pure vno de -poeti
Comici della Comedia Vec chia, come fi proua per pilotile meJfo, & per ^tieneo
m pm Ino ehi ■ -Ne meno quando gli congìunge co' libri deTbihfopbt Socratici.
Tercbemalebuomoben praticone' Dialogidi Platone ,& di Xeno- thonte negherà
che effi fieno pieni di giuochi Eleganti , vrbam , inge- 2nofi,&%ceti? Et
fimilmente inVlauto ì E'I Rapprefentare cofet poco bonetta, cometalbora non
foto è bifogno nella Comedia ^manc* do?ncflici& familiari ragionamenti ,
con Enigmi & parole honeRe, non ha E?li dell 'Elegante, dell'Orbano, dell'
Ingegnofa,& del Faceto? E vero cbelfenfo è poco honeflo , a che hebbe
rifguardo Horatio : ma le parole, che? esimono fono bene ingegnofe & facete
; douebaueri- do l'occhio Cicerone , prudentiffimo ne fece il fuo gtudicio . De
gli II- liberali, efeoftumati propriamente faperei ben darne l Ej) empio m
Comedie moderne per lo cui paragone fi cotiofccrcbbc fe i ■Plautini fo- no tali
: ma non voglio . Chefc alcuno ve n'ba fuora dell' Jtfinaria t ch'io non sò ,
meno che liberate : perche fono pochi , non s hanno da tirare in
concluftonecontra tanti altri ingcgnofiffimi . Che per diretL vero, che cofa ha
in Plauto non giocofo ? & nondimeno tutto non è già illiberale ne
fcoflimato . Se della materia de ridicoli ihabbia da pre- dare fede maggiore
adH oratio comeVocta,chc àTullto Oratore lafcio che fi giudichida quello , che
per autorità d'^riflotile nel ter%o della Retorica fi conofee cotale materia
effere commune à Oratori, & àPoe ti Comici. Et non è %ia probabile , che
quel giudicio di MarcoTultia cantra Horatio nel primo degli Officij pojfa
dirfipa$onato,per l affet tkne che portaffe i fimi Scrittori Romani , come
forfè fi potrebbe ar- gomentare in alcuni luoghi delle Tuf colane : perche
negli Offici EgUno fa pararne di cotale cofa co Greci di quella maniera che ne
fa nelle Ttt [colane . Ho accennato yn poco della mia opemone intorno a queìto
74 POETrCA tom-afl od'H orano con Cicerone : il rimanente 1 r t pocon P iu
lungo difeorfo conueniente aUaZttna & *" d ferente da tuttofo cbe'l
Calcagnino MM^tj"?™' gio , & altri n'hanno ferino . tignano , il Maiorag-
Tutta Coperà di Dante , cioè le Tre Cantiche infame àm P «* l fieno p !l{ che
altro Toema , piene d^Epifodu ■ * che ìntnZ T2 ' Y C0 " ne ll' ' V ialc c
P cr atwcntura il Tinto dUriflot,!,™, ! T JJ ' Cremilo fatto ricco Quella turba
tamia fannljflÌZcte la Fa* flanella mistione della Fortuna già ottenuto hall
fui fin Si %Jf n ^T nge T "^ tUra per LrifceretH te!^^Ì:™ tl * n ? etbn H
at0 fifa conLre TMercut \ Tu s " lducono l « k^ola d'Inalbi, Vociano, Ze
deTZ^ f { ?" dtret Eplf ° dlC ° ÌlpUrito dclie T '" cioè > dic °
confederando quella Sri f °r° trafe ' mancano di ***** ingoio concc Zono ÌZ Cam
7° danei H* UdÌ0 » el ^eta )& infiammi non Vo2iilZt^! b , a PI T IC ^ '
^drLachapian JZitlZ t 7T°, mndtme ™ ncW anione : el Toeta è imitatore P^c
palmentedeU^moni. Siami (lato lecito di fare ouefla cS mZ&^^t 1**° l '
fibìle, & al credibile in queHo modo . Muti fi la Fiordifpina in vna Donna
feruìdamente inamor ata , à cui Cimante per adempire lefue voglie , fìnga delle
Fattole , non fi rapprefenta Egli qui la credulità del le Dinne , & la
leggerezza delle femplici amanti ? T^on fi vede dna r amente che l\ A noìlo fel
conobbe, e'idiffcnel primo Canto , deferi- uendo qitefla fi fatta operatione
d'Amore che fa credibile Vimpojftbi* ie , in quella HanTg . Forfè fu ver ; ma
non però credìbile . Ter migliore dichiaratione adunque della cofa, diciamo
cofi per viad '.Argomento . VnaGiouinetta inamorata ritrouandolì fùora di
fperanza di godere degl i Amor fuoi , per efleril iuuaghita d'vn'altra
Giouanctta, dando fede a certe fauoleimpofsibili dVn Gio uine molto firn ile d
i- fattezze à colei , ch'Ella amaua , fa di fe alGiouisie copia. Mora non
concorrono qui due cofe verifimili ad vn mede fimo tempo ? L'vna cioè d'vn
Gioitine amante che finga fogni , & fattole per fran- gere alte fue voglie l'amata?
Fiiiguntfìbi ibmnia Amantes, dice Ottidio . L'altra, Della facile credulità
d'vna Giottinetra ardente ? Et s'Ella vedc& tocca il fttccelfo , che
le'mporta il difaminare fe fia ve- ro ò non vero , credibile ò non credibile ?
Affli lo perfttade lattttcni- mento . BaHa che la Fattola fecondo fuo
fnìuerfale , fia verìfimile t che degl'i Accidenti non importa . Ho detto , che
de gli, Accidenti non importa . perche il gabbo di coloro , che fanno cofi
fatta Oppofitìone, confitte in qttcjìo : perche intendono per Fattola gli
dormenti acceffo- rij , che conducono la Fattola à fine , & vanno
eqitiuocando da Fattola à Fauola . Et pure deuerebbono fapcre , che Arifi.
fitto nome di Fa- ttola , che e come minima della Toefiaintendc quelh , che da
M. Tullio fin propriamente è detto Argomento . Et quefio è vero , che richiede
U DEL ZOPPIO. 77 il venfmik* & fi chiama, non fimplicemente Fauola , ma
Fauola One laFauola propriamente non filamele bada f«'W*£n temono, e tremano al fantifiim) nome del
Signore : poi cbe nefttno qviuiallbora ricordò quel Generando nome, donde batte
f e Colui da cef- farcvnafi borrenda befiemmia . Dell'Epifndio del Conte
F^olino,per quello ch'io ne givdicbi molto pajiionato , dirò pure come altra
volta, eh ejjo non ha mvtatione di fortuna ò buona ò rea: ne può dir fi che bah
bla corfo d'attione, cbe fia bastevole a formarne Tragedia .-poich'Elia è
femplice T^arratione d'vrì ombra cbe fi roda il tefebio : & tutto quel l ì
d '^P' m S di * di coflt Mfa* * quella vita . Di maniera cbe chi vote, /e
formarne Tragedia , bi fognerebbe torre l'Attìone della ?norte fvamqveflo mondo
, ri farebbe affai compafiionevolc &horribile : il cbe non adulerebbe in
formare quelfuo stato nello nfcrno . -Perche dal rodere quel tefibioin fuori ,
&raccontame la cagione s altro non ha- uerebbe DEL ZOPPIO; 79 crebbe
ilToetadarapprefentare . Ver quello ho detto che non v'ha ml( catione di
Fortuna, volendo intendere che nonv'interuiene turba ncvociofit . Se adunque fi
vorrà formare Tragedia fopfala fua For- tuna di questo mondo , nejfuna cofa
ìlvìeta : ma farà lontana dalla ma te, ia di Dante, che è fola del rodere il
tefchio dell' ^ircbiuefcouo ; ilqua le fatto non può cadere nell 'Anione della
vitafua Tragica . Senza che quando pure da ingegnofo & valente Voeta fi
trouaffe turba nego- tiofa, & fi formajfe vna cotale anione del fuo flato
prefente nello' n- fcrno, oltreché feniadiceuolc grande^ fi formerebbe , ci
manche- rebbe anchela principale cofa richieda , ch'i la Compafiione : efienda
effo Dannato , di cui nulla fe ne deità hauerc . Et fi manca della per-
fonaHeroica : percheMors omnia xquat, nevi fono auuenìmenti Fortunofi :
cejfando mi infeme la Fortuna . Mal £ ammiri che qua- lunque iobabbiadetto che
tale Epifodio fiapafiionato ; non tengo non- dimeno che fia Tragico : ne apprefio
di me vale quetta Conseguenza che dica ; La tale cofa è Vafiionata dunque è
Tragica, conciofiacofa che molti auuenimenti, come gli jlmarofipofiono
efìerepafiionati,&non dimeno non faranno Tragici , ma Comici , molte
K^arranoni,come quel la di Vampbilo nell'^ndria , che li fece quella Meretrice
in raccoman darli Glicerio > malte pene come quelle dell' Inferno,& del
Targato- lo , che non fono già Tragiche . Ma concediamo fm%a pregiudicio del
vero che queflo Epifodio fufie Tragico, farà Egli efiere l'attione dell'Inferno
Tragica, fi cbeTragedia fi pofia appellare ? fignor nò , ò Generofo . Vcrcbc
l'Epifodio e parte accidentale della Fauola : & dalle parti accidentali
nefinna foi~ìan%a fitole prendere il fuo nome Vniuoco, & efienùalc . Et
quantunque l'atrocità del fatto di Colui, cberodeil tefchio à quell'altro ci
potefsemuouere ad horrore, tuttauia .mancandoci lacompafiione , chevnhamcntevi
fi ricerca,non può ap- fcllarft Tragica quesìa Mtione in verun modo . Mi
rimane, come ho promefio , per conto della Mifura^ della Terra t dì trattarne
particolarmente in Capitolo feparato come di materia,che non pertenga alla ?
octica fenon tanto quanto le Comparationivi per- ten^ono per vfo da Voeti
riceuuto . Adunque nel principio del Tren- tèlimo Canto del Varadifo, poi che
il Toeta ha deferitto la Triompba- le Gloria de gli Angeli, che continuo fi
raggirano intorno alla Diurna Maeflà , dice commendando così . Forfc fe millia
miglia di lontano Cifcruel'horaiefta ; & quello Mondo China giù L'ombra
quali al letto piano . Quando 8o POETICA QiiandoiI mezo del Ciclo à Noi
profondo Commmcia i farfi tal , che alcuna ilella Perde il parere iufìno à
quello Fondo . Et come vien la chiarifsima Ancella Del Sol più oltre : cofiil
Ciel fi chiude Di vifta in villa infino alla più bella . Non altrimeme il
Triompho che inde Sempre d'intorno al punto che mi vinte Parendo inchiufo da
quel ch'Egli inchiude - A poco à poco al mio ve Jer fi ftinfe. Doue E % li
porge mate- ria cCefJere accufato , cornagli non habhia patio il terace iro deUa
Terra , fecondo che da dotti m Geometria fi pone : maf imatente fa. caido eflo
profcfiion: di fcientiato nelle Matematiche : & -polendo -Hot eh Egl, fia
Toeta d'imitatione pbilofopbiea , otte non è lecito d'eri rare,tantopiu quamo
da Valentuomini ne fono aperti i pafii ; come mquefto che Mfraganio pruoua che
ella fia di ^iro tutta 20400 mi glia , & altri fecondo le fupputationi dì
Meff andrò Ticcolomini di mal to maggiore numero, ouc pare ad Menni che facendo
Dante che vna Quarta della Terra fìa di fonila miglia verrebbe tutto'l viro ad
efTcre di /Jitiquattro mila : colgale numero ne quetìi, ne quegli saccorda,
pere he farebbe troppo con Mfraganio, & poco al conto di quedi altri, che
fanno/corta al Ticcolomini. Guénon poffo tanto meravigliarmi d .mommi valentifiimi
in lettere, quanto ftupire & vervo»nanni di me ,
chetantofonnacchiofomelapaffafii vn pe-^rp fen^a tnuedermi dellaventa; cioè che
Dante non mifuraffe qui la Terra ne ri facellela StlWad ejfa , & che perciò
in ifcufafua fiora di fropofitoaltrav ol- ravfafit vna ragione leuata del fio
Conuiuio, dotte fi dice,cbel Difide- rio dell imparare e mif irato fecondo la
pofìibiltà del difiderante impa- rare : & inferno prouafii coli' autorità
di Cicerone nel fecondo Orató- re, Che non e ^rte alcuna , oue tutte quelle
cofe , che fi poffano con quél arte fare fi moflnno dalMaeflro , quafi
acconfentendo che Dan* te hauejje errato, per mancanza dì principu, ò per
fallane a di fior menti, onero per altro Difetto che pofia f enfiare quale fi
voglia Dot- tore che prenda errore nella facoltà fua . Ma fonimi d'hauere
errate con altri che pur fono Dottori Eccellenti fimi : & in tanto mio
errore indiando haueretrouato il vero , ilquale è queilo, Che Dante in otte-
tto luogo non mtfura la Terra , & non ne fa Quarta veruna ; ma atte-
nendoft al mifurato fecondo Mfraganio , fa vna merauMiofa Compi . ratione dallo
frame delle fteUe in fui mattino allo ftarireda gli occhi fuot DBJ-. ZOPPI O-
Si : ■ j: cucila Trionfale Gloria degli Angeli. Et per ^oftrare f' i0t dl cotale
fbarimento àJta delLcbio fi dice efiere f f LlZtooZeàUbU quarta parte del
Cerchio , che fono cinque lluo lhta di Più , che fendo di mille miglia , à poco
più cumulata Ztifc Onde la fentcn%a del Toeta è quesia ; Mlhorache l Sole efe-
Ztmidia lontano da quel punto pari al «off ro Zcnicte, oue Egli S«*o ci fa
l'bora fejìa ( che è il M^norno ) in quella ff^Ja foflA occhi fparifeono à poco
à poco le Stelle , per tornirà della Hottc, che per rimbiancare del Cielo nel
fuo aprire del giorno viene calando à balio , cioè mancalo , talché quajì non s
[accorgendo > perdiamo la ri fia deGe; cofi quel Triompho de gli Angeli
intorno al a diurna Mae- ftà , Ipoco à poto li tolfe e fpari da gli occhi miei
. il che fi farà pm chiaro à chiunque ne dubitafìe per tinfrafcnttadcmoHratione
. T^on W ° n * d ^ hìo ch f P» Mora fetta intende qui Dante il Sole in M / aU
fr"™M»°ftro ZenL: ilqutfTetZL ' h f™l en ? acol °™?teh™no ilzenitteloro
nel punti C Finvaft adtm wmeaZdwt ÌV enà ° la ^^portionedd Circolo Sfi^lTr^ i
fima r P mt0 ^> d ™ e foniamo ilnofii ZenZ tiene le rem»!; f J * 1 CUr °
Dante confiderà, uonele cento miglia ài p m ,fc non colla, parola Forfè cerche
m&rZ* fcwS #{ famo in r° ~ottm e V*n attempo, paffadtf cm tanta prefìtta. X
il Solc/oumquc PEL Z.; 2 3 - i; fì n a , e dunque l'hora fella fervente :
perche fentiamo in fu quel tempo difetta che fluidamente Egli ne rifcalda, non
dijfegia il Toeta pieno che propriamente , che rborafe/ia ci bolliua femila
miglia lon- tano. Quando adunque il Sole nel punto C. gittarà l'ombra della
Ter- fi punto M. Icqualiquanto più il Sole s'alerà trai C. elD. tantopi,
fioriranno .-perche Cambra della Terra cadendo al piano dell'Hori^on te verfu
il Tanto M. difaiuta Cocchio noHro alvederle . Chi porràdun ijuc mente in quel
tempo à tale Jparimento di ftclle , potrà con ageuo- le^jra congietturare lo
Jparire del Triompho angelico dagli occhi di Dante , fecondo le parole fue .
Cofi mi pare che ragioneuolmente fi debbia intendere quefto luogo altrettanto
dotto leggiadro, & alto qua» to difficile nell'intelletto d'buomini
letterati fimi dell'età no/Ira . Il che tutto far» detto fecondo la mifura
& dottrina d'^Alfraganio feguita dal "Poeta no£iro,&da altri
Dottori della Spbera . LAVS D E O. Nome compiuto: Girolamo Zoppio. Refs.: Luigi
Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Zoppio,” The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zoppio: la ragione conversationale – la
scuola dell’universita piu antiqua d’Italia – la scuola di Bologna -- filosofia
italiana – Luigi Speranza
(Bologna). I volti di Z. e di sua moglie Olimpia Luna dipinti nel Ritratto di
dama come Giuditta. Z., o anche Zoppi, m. Bologna, è stato un filosofo e
drammaturgo italiano. Figlio di Girolamo Z., si addottora in filosofia a
Bologna. Dopo aver insegnato per un breve periodo logica a Macerata, tenne
lezioni di filosofia morale a Bologna. Fonda la felsinea Accademia dei
Gelati, rimasta attiva per i due secoli successivi. Nell'ambito delle adunanze
di tale accademia fa rappresentare varie opere drammatiche da lui stesso
composte (L'Admeto, Medea esule, Creusa, Meandro). Fu in amichevoli
rapporti epistolari con Lipsio e fu tenuto in onore da Papa Urbano VIII.
Opere Consolatione di Z. filosofo morale nella morte della moglie Olimpia Luna,
Bologna, Bellagamba, Psafone trattato d'amore del Caliginoso Gelato il s. Z.,
nel quale secondo i poeti, e filosofi, ethnici, e profani scrittori, platonici,
et altri, si discorre sopra le principali considerationi occorrenti nella
materia dell'amore umano, ragionevole, e civile, Bologna, Sebastiano Bonomi. Fantuzzi,
Notizie degli scrittori bolognesi, Bologna, Stamperia d’Aquino. Vallieri, Z.,
in Dizionario biografico degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Opere
di Z., su MLOL, Horizons Unlimited. Opere di Melchiorre Zoppio, su Open
Library, Internet Archive. Portale Biografie Portale
Filosofia Portale Letteratura Portale Teatro Categorie:
Filosofi italiani del XVI secoloFilosofi italiani del XVII secoloDrammaturghi
italiani del XVI secoloDrammaturghi italiani del XVII secoloNati nel 1554Morti
nel 1634Nati a BolognaMorti a Bologna[altre] M Treasure %oom *.'* • *• - X. A ■ 2£/ I O^ «l^
^^^ify^^ 44 Digitized by the Internet Archive in 2012 with funding from Duke
University Libraries http://archive.org/details/psafonetrattatod01zopp Ali). & PSAFONE # «TRATTATO «5 H D'AMORE fg m
*> & rft »€r lungi da quella credenza, che noi illuflrati dalla ferità
confefi- fiamo ; imper cioche altrove il fauellar con loro , altro è il credei
con loro . La feconda è, cheperciòfìamo coftret- ti dyyfare i nomi frequentati
da fimil forte fcrittori , in quella ìfiejfa fignifi- catione , che da efsi
tal'hor non cefi he ne intefa 3 & abufata fi leg^e ;ì quali per
fodisfattione dell'orecchie più feue re sfaranno anco talvolta non con ogni
approuatione addotti . Tu come odi mentou are Fortuna , Defililo 3 Infiuf- A 2
fo, 4 fo ,e fintili , di licenza ahnòme,& f enfia qualmente noi fiamo
gouernati dalla prouida mano di Dio y & dalla libertà dell'arbitrio noflro
. Simil- mente quando fentirai nominar Dia Tfafone , dimore ; ò chi chefia ;
con- fiderà effer yoce d'eccelli 3 i quali coli cantano ,& non fanno bene
quel che importi il lignificato della loquela . Viui lieto y &leggi bmeuolo
> fé troni cofa a tuo guflo,approuala ; fé al conr trarlo , b abbila per non
detta y & in qualunque modo fcuféLy- fàno di fàcrificare i cuori humani .
Io cer- tamente, come che fàppia il ferro lodarli in mano del
mietitore3bianmarfi in mano del feditiofos lanaue dirfi buona invfo del
mercante, dannofa in vfo del corfaroj fimilmente Amore, fecondo la varietà de
ifoggetti , ne i quali fi riceue poterfi ap- { sellare da altri crudele , da
altri piaceuo- e, da altri fraudolente, da altri femplicet to, e folle,
eingegnofo, e fedele e perfi- do , micidiale , viuificatore 5 col verifi- carne
cento fimiglianti contrarietadi, feri 7.Z incorrere in contradittion veruna 3
no- umeno rifguardando , no tanto quel che dir ne potrebbe sppafTioriato
accufàtore$ quanto ciò che fi conuenga à fincero inuc fiigatore , mi propongo
àdifeorrerne fi , che s'egli è nel vero colà, diuina, in nefìu- na parte li C\
pregiudichi, ond'ei fi corruc ci co noi,che troppo lo temiamo5& fé an- cora
no è tale, quale vien celebrato, & noi fiano aperti in qual fi voglia modo
gli oc- chi alla cognitione di lai, accioche non ri «saniamo in vna trafeurata
cecità perpe- tuamente fedotti da falfè opinioni , com- mendàdo vna cola per
vn'altra. Così piac eia airiHefTo Amore, che quanto io pren««- A 4 do t
?KOÉMIO. do à trattare con la mediocrità corrifpon* dente all'intelletto mio,
& ancora a qual» che poco d'oilèruatione pratticata per l'e- fperiéza , che
forfè in me farebbono in maggioranza 5 fé meno fcarfi fodero flati ifauori
attirai da lui , habbia àtrouarc cortefia nel colpetto di quella Donna, che
m'ha fatto co la bellezza incompara- bile conofcer'in parte l'amorofe perturba
tioni, & hami indotto alcuna volta à (pie- gare in verfi il nome d'Amareni
fuo,quà tunquefoauementenoncantafs'io mai. - Te moderatrice al mio fauellare
> te fom- miniftratrice a i miei concetti inuoco ò gè nerofa Donna, confi
dando che fé minima gocciola della gratia tua inftiliare sde- gnerai
nell'aridità mia, fia quato fi voglia imperfetta ogn'opra,che da me germogli
porrà apparire in alcuna delle lue parti r> guardeuole. Norma del mio
difcorfo, di- iti nto in quattro parti, farà il propolto Psafon e, in perfona del
quale prima fi cercherà : Chi fia queflo Amore . Indi nell'Hefperidi
coltiuatrici de gli horti : Qual fia il fuo obietto. Poi ne 1 Pomi au- rei
prodotti ne gli horti dell' Hefperidi 3 I modi d'acquietarlo, e nutricarlo.
Vltima mente ne gli Vcceili celebrati ilìnaeftro 5 I foggetti facili ad eflere
irretiti ne gli a- morofi lacci 5 & infieme ne i canti loro, gli effetti
deli'iièefTo Amore . H or perineo* cainciar dal pano cap 0, Pah- # PARTE
.PRIMA. L r antichi fauoleggia* tori, tanto facili , e prò- fufi nel deificar
le cofèj che bé di loro era in prò uerbio . Adorano ogni pietra polita^ancora
che follerò di molta derilio- ne meriteuoli appreflò gli intédenti , nel»
l'annouerarefra gli Iddi) 5 nonfolo lepar ti della Natura principali , come
Cielo > Sole, Foco , fotto nome di Celio , di Fé* feo ,. di Vulcano 5 mafeco
molti acciden-l ti) che 'nulla hanno ragione d'eflèré per fc mèdefimi , come
Quiete , Vittoria, Ter- mine : eftèndendo etiandio quella diui«» fikà à certi ,
che non poflono eflère da al- cuno riputati, più Numi dariuerirh* , che
«difètti da fchifarfì 5 come Febre,Timore5 Pouertà , e limili . Nondimeno fé ,
ò per vaghezza di mantener gli huomini nella loro fuperftitiofarelligione, ò
per coper- ta di làpienza , ammantata di fauole, me- ritarono d'effer'in parte
alcuna afcoltati giamai j in neiluna (per quanto io me ne giudichi ) ne fono
più meriteuoli , che in quella oue di quelli dne fauoleggiarono* di Fortuna, e
d'Amore } rifguardanti Tv na la diftributione de gli eftrinfeci beni, e P altro
il godiméto della.be llezza : i qua- li come 4wo jtiui da Yn'ifteiTo fonte
fgor- gamij y lo ganti, fecondo che fono
variamente rice- uuti, (corrono irrigandola natura huraa- na , e quafi ad hora
ad hora rinfrefcando-. la, con varietà mirabile, e con giocondi^ (imo riffcoro
la rendono feconda , e dilet- teuole.Ma io m'appiglio ad Amore, eco* sì della
Tua fauoleggiata dilaniti difcorro Quelle cofe> che nò fi apprendono co'ì
Jenfo (come dice Plutarcno) altre per fa* uole, altre per leggi, altre per
ragioni tro uano fede da principio, la opinione de gli Iddij hebbe autori i
Poeti, per le fauole 3 i Legislatori , per le leggi 5 i Filofofì ,,per,
PRIMA. il (ero d'animi tra fé molto alieni, e difeor- danti j, confentirono
nodimeno nella elet tione di Solone , che li mettefle d'accor- do : così quelle
tre fette , in tanta diflèn- fìone de gli Iddij , confentirono tutte nel folo
Amore, e quello vnanimipofero nel numero de gli Dei -, e così dall' Elicona
l'introduflcro neirAcademia, e Io coro-* narono di commune'cocordia Efìodo co-»
me Poeta, Solone come Legislatore, e Platone come Filofofo 3 cantandolo, ho-
fiorandolo , ecèlebrandoloper gran Nu- me : alle voci de i quali, applaudedo ì
po- poli andauano accoppiando le loro , foli- ti d'hauere in opinione di Numi
quei, crTeflendo flati cari,& ammirabili ì i mag gi ori, follerò nella
memoria della pofte- rirà conferitati, ò per meriti di valore, com' Hercole ,
che debellò tanti moftri j ò di doni, come Cerere, per l'inuentione del grano 5
ò d'arti com'Efculapioperla medicina; ò di ^iouamento , come l'Oca c'haueifè
faluatcli Campidoglio, deflado le guardie} ò di comodità, e di piaceri có-
celli, come dille il latino Poeta. " -Q¥eft* 0Cìj ° Melihéo riha [all'un
TS^ume^ Verche quegli farà femore à me 2s[ume, Che fé ciafeuna di quelle cofe
per fé era balla « te à fare , chVn fufie riputato da o\i anti- chi tale 3 che
debbe dirli , oue fi veggano tutte, come fi veggono pitiche chi arame- le in
Amore accolte l II cui valore fé nf- A j guajr- «i guardiamo , non fole fi
eftende fopra glj. nuomini, e fopra le fiere 5 ma toglie il rul mine ( come
dille quell'antico fcrittore ) di mano i Gioue,la fpada à Marte, le frec eie ad
Apollo, la mazza ad Hcrcole, 1] ca duceo i Mercurioj e fi ch'egli voglia, fpo
glia i fuperni della poflànza loro , gli im- piagagli incatena, ne B quelli
firatij,che pare à lui> eftendendo l'autorità fua infin nell'infimo
Acherontejtalehevienrifpet-. tato da Plutone, apprefib tutti gli altri in-»
esorabile : il quale non ftima, ne equità, ne gratia,à gli amanti folo non è
implaca- bile, non indomito 5 ma.fi arréde alle Al- ceftì i alle Euridici . I
cui doni fono tan-j ti, e fi preciofi) che vn minimo dono ch'i «oi venga dalla
liberalità d'Amore , non bene fi commuterebbe con le ricchezze de i Crefi : le
care fp ole 5 e i dolci figliuo- li fon pur doni fuoi, fé d'altro mai non ne
{offe largo . le cui arti fono così ingegno-* fé, che battano- in yn fubbito à
far'eloqué- tifiìmi i balbutientx>cantoriirauci, inge- gnofili ftupidi , infirgna
mufica., ìnfegtu accortezza ,infegna leggiadria^ che non iblo dil'arti , ma
etiandio l'intelletto fe- co . I cui giouame iti fon così profitteuo- li, che
non pur ci rende accorti, e vigilan ti , ma ci foJleua fpefìo fopra noi medefi-
mi, onde per teftimonio d'Homeroèda i celelh detto Aiatiene, rimouendoci da i
j>enfien vili ; e codardi ♦ I-cu i piaceri fon «0J4 PRIMA. j3 così
diletteUoli , che fono ballanti à farci odiare > e difpregiare quante
fodisfattio- ni ci poffanoefferfomminiftrate al mon- do . con quanta ragion
dunque dùTe Vir- gilio } Mi/èra quanto Dio le feda in grembi . : 2^p» sa Dido .
& Horatio Dio Dio mi vieta di fornire i giambi, * - In confermatione del
che, io mi facci© da vn'altro capo , e così meco medefimo ragiono . Dalla doppia
operatione riputa ta da* Filolbfi diuina,cioè aifoluta, con la quale produce
«li effetti ftraordinarij 3 & ordinaria , conia quale dìfponei fempre
conformi , pendonojdue principali effetti trahenti in confequenzà qualche
Danni- ti,.che immediatamente quelli produca . l'vno è la perpetuità, l'altro
la varietà^ co l'ignoranza della cagione . a i quali n'ag- giungeremo vn'altro
5 che ilriferifce nel modo, col quale molte cofe, che à noi hu
manamenteconuengono,srattribuifGono eminentemente'àiNumi : equeftoèvna certa
più che fegnalata magrioranzafo? pfa l-'vfo humano. così dal fempre confor
memouimento del Cielo, dallacontinua corrifpondenza deirvniuerfo, dalla inde-
fenafcambieuolezza della generatione, e corruttione nelle creature 3 non
eflendo fuffìciente alcuna cofain fé finita ad infì- nitaoperatione , oue da
infinita cagione uoa fu eternata) fi perfuade al contempla tiuo qualche Deità , che porla con la im-
mobilità fua , quella vniuerfità delle cofe nell'incuflblubile concordia
correggere, e mantenere. Così gli auuenimenti , oue ò non ha cagione , ò fé pur
v'ha, non v'ap pare , che ordinario corfo di natura con- uinca , vfìamo di
riferire in Dio 3 come in caufa , che fciolta le mani d'ogni legame di
neceflìtà operi, fecondo il beneplacito fuo. quinci ne i moftri,e ne i prodigij
s'ha ueua à gli oracoli anticamere ricorfo.Co- sì apparangonanfì quegli alli
Iddij,che in qualche notabile eccellenza , ò di bel'ez* za, ò di forza
foprauanzanb altrui > effen do gli huomini per participatione ciò che Dio è
perle , & eflèndo femore maggior- mente tale, chi è per fé tale 5 che non è
chiunque l'altrui qualità partecipa, nel «mal lignificato fu detto. E la
faccia, e U /palle a Dio f.mile , Hor, per cogiungere Fortuna,& Amo re ,
com e babbiamo accennato da princi - pio . chi fiiofofica , ò poeticamente
paria** do, mi narrerà l'origine di quella acci òca faria commutabilità
d'auuenimenti ? chi m'aflegnerà la nafeita di quefta variatrice de i beni
humani,e quando mai s'interrc- pa ? e quando fia per celiar giamai? nif- funo
cred'io , che non me la faccia coeta- nea al tempo, e ciò é pur farla perpetua
5 ma chi porrà co Democrito il modo pro- dotto à cafo , non me l'anteporrà egli
ar- ' cora , iy Cora al tépo ? eccola fempiterna. chi m'in uelìigheri la
cagione , e l'ordine di tanta permutatione, e perche quelli in vn pun- to
dall'infima grado delle miferie fia fol- Ieuato alfommo de gli honori, donde ne
viene precipitato quegli , pur dianzi teli* cif&imo riputato ? lanfbluerà
al fin qui, cred'io,ogni intendente: ch'è cagione fèn za ragione , ordine con
difbrdine . ecco- la occulta, e della poifóza di lei chi me ne darà contezza ,
zecio ch'io vaglia à prò- uedere a i mali * quando mi louraflanno > e
flabilirmi ne i. beni, quando ne fono pof feflore, contrale minacele, l'impeto,
eia violenza di lei ? non so per me cho, altro fé ne polla dire ,_fe non
conchiuderla con molti JPilofofi ) che ouuque é minima por tione d'intelletto ,
ini èaflàiffima di For- tuna 5 e conuertendola .; molto ingegno , poca fortuna,
eccola vigorofa . Forfe,che Amore è manco di Fortuna durabile,me- rauigìiofoj
efficace . ò efficacia d* Amore, vn' amante ogni cofa (pera, ogni cofa ten- ta,
ogni cofa ageuola, ogni cofa efpugna. Quelli le ricchezze non pregia, non teme
la tirannia, non pauenta Thorrore, non la morteiilefla . a quello le fiere fon
manfue te, Tarmi ottufe, le procelle nauigabili,il precipitio pianura, il foco
di Dite, i laghi d' Acheronte ageuole «rada . quelli è nel- la pouerti ricco ,
nella fèruitù prencipe > nelle colè bombili confidente, nelle fati.» cofe
i(o' 7 so ; mx ferito ciòforfi , e mi crucio , • Quanto fia antico di
generatone Amo re, comprender puodi , non folo da que- llo 5 che non fu gente
al mondo mai così barbara, e feroce 5 non animale cosi atro- ce, efeluaggio,
che d'Amor non fenriflej ma fufficiécifsimo argomento ancora del- l'antichità
di lui ne viene fignificato dalla tanta difeordia delle opinioni intorno à i
progenitori Tuoi . Ariftofane dirle , eh* Amore fu figliuolo di Zefiro, e della
1SJ ot te . Alceo «Li Zefiro, e della Lite . Saffo del Cielo, e di-Venere .
Simònidi di Ma- te, e di Venere . Altri di Mercurio , e pur di Venere . fa chi
dille di Mercurio , e di Diana. Acufilao della Notte, e del Fuoco. Theocrito
non parue, che fé ne fapelìe ri- fòluerej folo, che i padri d'Amore fo fie- ro
Iddij . delle quali opinioni , ne alcuna perfe, ne tutte infieme àme fi rendono
òltra modo prouate ( faluo nell'allego- rie iparfeui per entro ) péroche vera
méte ou'è cocorfo di mafehio ; e di feminaper figli generare , iui anco eflendo
Amore'^ che gii accoppia infieme j ouero fenza a- morefarebbefi generato Amore,
che far non fi può : òpurc Amore farebbe ftat 9 auanti limose, che nonpar
conuéneuole. Àppt® Approuo io|per tanto
più Hefiodo riduce te l'origine d'Amore nella prima confu- sone, auantiche
dilli nta foftp, ne forma- ta la natura , ouero Empedocle -, il quale
ponédol'amicicia, e la lite principij nella aratura , generò prima d'ogn' altra
cofa Amore, à cui alcuna volta fottoferiuendo Flacone, aliai più mi viene i
fodis are,per la ragione antedetti che quado con Dio- tima l'afferma figliuolo
di Penia oppre{Ta da Poro,con Tocca /Ione del celebrare fra gli Dei la nafeita
di Venere 5 quafi che Ve nere, nonfolofoiie concetta lenza Amo- re, ma ancora
foife nata auanti, che e^li fi §enei\.iTe,non efléndo mai fiata Bellezza,
chenonvifia {fato infierne Amore, so io che la Platonica -fliblimità riduce
quelìa iZ'dòh ;ì fènfì miiteriofi . come che Vene- re fia la Bellezzai gli Dei,
le Idee 5 II có- Uito, il Beneficio della vita , per la diftin- tione delle
IdeesPoro, la facoltà intellet- tuale , con la quale fi apprende la cofa in-
telligibile 5 Penia il Mancaméto della bel* lezza , che in nói cagiona il desiderarla
: Gli horti di Gioue , il Ricettacolo della bellezza5la Vbriachezza del
Nettare^fia, non folo la cognitione , ma anco l'appro- uatione della bellezza
iitefia, principio d'ogni piacere: & altri concetti fimili tut- ti
e(quifiti,& inwe^nofi v'aggiungono i Platonici 5 à 1 quali accontentiamo
trala- sciandoli, come quelli > die non fanno di pre- PK I MA. 19 preferite
al proposto noftro , che attedia*, ino all'antichità d'Amore 5 il quale , non
perche non fìa ne canuto , ne barbuto , e però fanciullo 5 ma è più antico di
Satur-. no, e dell'Antichità iitena. Perle quai co fé tutte atte i fare eh* vno
fìa con ragione riputato Nume confermati ; poliamo be noi in lode di qiiefta
noftro amorofo Pfa fone,concordado le proprie voci co quel- le del belMìm.0 ,
& amorofifUmo Fedro, che intuona appreiTo Platone allegrame- le catare . vn
Gran Nume Amore, vn Gra Nume Amore, grande nella podeftà, gra de nelle
operationi, grande per IVniuer- falità, grande pe'l vigore 5 Amor'vn Nu- me y
vn Nume grande . Il che non folo così poeti camere come difeorrcndo, ci fi
rende verifìmile 5 ma fe- condo il vero più realméte confi derando, e fecondo
Platone, e fecondo la ragione lfteifoaltrefì credibile 5 intendédo per co- sì
fatto nome, no già quella inefabilc ma- iefti , à cui conl'ineila antonomafìa ,
che ftrole applicare vn nome commune alfog | getto e mi néte,s' attribuisce il
Tempre tre- médo, e reuerédo nome di Dio ; ma efté- dédolo, fecondo li
fcrittori profani i quei minori Iddij, che dalla prima caufa depé- déti, con
vna natura incorrottibile,&: im- materiale., hauédo l'intendere per efìen-
za,e'l mouimentoper operatione, difpó- gono ad vtilità neutrale cofe, chenoiveg
ae> PARTE giano 5 ouer© abbacandoci ancora più, fé ad altrui piace,à certi
materiali Iddij ; Chefecretario antico e fra noi due. Tale p2*> re ime , che
nel Fedro lo fignificafle Pia-» tone*^ dicendo, ch'eghè ouer'Iddio,oue-» ro vna
cotal cofa diuina ; ma più manife- jftaméte lo chiarì nel Cóuito, che Amore
folle vno di quelli . dalla cui autorità non mi faràtolto,chepiùmifodisfacciailpé*
fare, ch'Amore fia vn Intelligenza gene- ralmente ifUtuiu a c^uefto efietto;
perche alta* PRIMA. *? altramete de gliamori affegnar ne conuer nebbe vno a
ciafcunaperfena^ i quali però tutti doueflèro hauer corrifpondenza , e Telatiooea4vn
principale , chea tutti, ad ogni cofa , in ogni. parte fódisfàr potefle, per la
fua agilità, non impedito da qual fi voglia corpo, quantunque leggiero ( che
pur ricercarebbe tépo al mouimento fuo) ma di fbftanza fempliciffimo,
agilirIimo5 intelligentiflimo d'ogni cofa . à tutti fen- Sta fatica
fufficicntiffimo . . E certamente fé lo fpeculatiuo Dante •nella fua fìlofofica
poefia fi fece lecito d'af •fermare,che fi come ài cieli dal principio
dell'efler loro ni dato da quello , ch'è il .vero Dio, Preneipe Creatore, e
Modera- tore dell' vniuerfo, chi li conduce fplendc ti in giro 5 fiaftata
fimilméte ordinata al- Jifplédorihumanivna general miniftra, ejduce, nominata
dalli fcrittori Fortuna, e fouente fino alle ftelle à torto deteinata 5 la
quale (fecondo la verità) ò Dea, ò Me-. te, ò Intelligenza, che chiamar la
voglia- ; pio, eflendo in (è cofa reale, fecondp Da- te, e fufsilìente . . Fra
l'altre prime creature UetéL Voluefua sfera, e beataci gode: N on {ara tolto à
noi,con la feorta di lui d'imaginar .ci qualche eflenza fopr'humana , il cui of
.£cio fia con ordini, e leggi immanifefte à • gli hu orni ni, di limolare,
arrenare, gra- tificare, difturbare,proucdere à tutta que ^ta ti PARTE
ftaVmuerfità de gli amanti, e fi come nel- l'ottima difpofitione d'vn regno,
ancor che fìriferifea ogni cofa nel Prencipe: tu* tauia ne gli ordini delle
cittadi , e nelle prouifìoni dello flato occorre, che à varij fbpraintehdentifi
diftribuifeono gli ofKr cij 5 e chi fi fa fopraftate all'ornato, chi al- le
pope, chi alle gabelles fimilmente nella vniuerfàl monarchia della Natura
auuie- ne , ©he quantunque vna fia la prima cau- fa , che d'ogni
auuenimentodifpone , ha nondimeno distribuiti nelle caufe fecon- dane certi
off! cij, e dato ad alcune di muo uere il cielo,ad altre di difporre delle ric-
chezze , e de gli honori , ne ha macato di aflfegnarne al gouerno di fìmil
forte auue- niméti.e v'ha di mefiiero à qualiique paf. faggicro, che perla
giurifdittione della Natura habbiada far viaggio, che paghi il tributo di fé ì
quefto generale,e troppo efìecutiuo gabclliero d'Amore . Che ni- mate voi Dóne
altere, voi dico, che della bellezza voftra inuaghite , folo di voi me
defmefodisfattc:, orgogli ofèfdegnate gli amanti , e prefumete di frodare
l'entrate d'Amore , hauer da fare coh vn cieco , fé bene ha bendato gh occhi ?
con vno, che nonfeneauueggia ? ahi, chela benda è di fotti li Aimo , e
trafparentifsimo velo • credete fchermirui da lui , j>ch'e^li è nu- do? chi
era più fìcur© di quel giouane co- sì fraco, c'hauria giurato. D/- PRIMA. t3
Vifenderfi da huom coperto d'arme? e pure. • -Con parole, e con cenni et fu
legato . vi date ad intendere di.fuggire, perch'egli èpic- ciolo ? Fuggir vai
niente Dinanzi all' ali^ cheilfignornojhrovfa. d*a- fconderui ? . Dinan^J a
liti non vale T^afconder , néfiè^ir, ne far dijfefa, che iti guifa d'aftuto , e
diffìmulante esecutore, fpia tutti i noftri palli , guata occulto-, Com'huom}
ch'a nuocer luogo, e lèpo affetta, e con maggior godimento di fami più ila- re
chiunque è più bello, come chi più ric- che merci arrechi (eco ; oiFerua
accorto il pafleggiero, lafciaui alquanto trapalare, ma vi tien dietro , che
no'l vedete 3 e per- ch'egli ha l'ale, per giungerui 3 hi 1 lega- mi , per
coftnngerui 3 ha le treccie , per caftigarui 3 veloce, gagliardo, inesorabi-
le, quando già vi penfate d'eifère fcampa- pate : Eccolo improuifo , che
v'aliale , e nonfolo vifpoglia di quanti beni porta- uate con voi , e vi
fcaualca di tutta la iu- perbia voitra 3 iì che non vi rimanga altro ialuo che
vn'inrruttuofo pentimento 5 ma fotto mille catene, e mille chiaui v'impri giona
, e vi coftringe ( credetelo à chi ve'l dice) ad amare in tempo , e peritone ,
che non rhaurefte pénfato giamai. all'hora Ci chiama poi, è no s'è vdito 3 iì
lagna? e nò v'èchi compatifea 3 lì brama foccorfo , é non M non fi tron a 5 fi chiede pi età, e pietà
s'alio tana ; fi arde, e non v'è refrigerato^ s^a- ma, e non vi è riconofcitcwe
. filmate duri que Amore , {limatelo ò Donne belle, e tenetelo, e temetelo per
vno offeruatore, c'hà di voi, e di tutti gli inamorati feena- latamente cura .
Quella è quella cagone \ che tanti , e cosi cfiuerfi amorofi fuccefsi regola, e
va ria nella noflra Immanità; che le occafio- ni non mai fperate fomminiflra
tal'hora in vn punto, e tal'hora il colmo de i piace ri interrompe con
intolerabile cordoglio» tale apunto ne gli amorofi effetti , quale è
quell'altra ne gli effetti fuoi . e chi si, che non fia l'i-flefla Mente, che
difponga del- l'vno^e dell'altro , de gli amori, delle For rane, riceuuta
fpeiTe volte Torto diuerfità • di nomi,e d'imagini:detta,rifpetto à que ite,
Sorte 5 rifpetto a quelli , Cupido, na altramente, che vn'iileffa perfona , che
tenga doppio carico di reggere e cittadi- ni in pace , e foldati in guerra ,
detta ri- fpetto a cittadini gouernatore , e rifpetto à foldati capitano j la
quale , quando fot» l'è la medefima produrrebbe fimili virtu- di, &
infuniti nelle occafioni ancor difìi- mili 5 come Ci vede troppo più che mani-
fello, in quelli effetti, e in quelli, di For- tuna, e d'Amore . feruirà vn
nobile, e ma nierofb cortigiano al fuo précipe anni, & anni , con efqu;fita
diligenza, coninelli- ma- . is inabile fedeltà 5 efporri la vita, le facoltà*
di 3 ogni cola ftimerà maco del fuo figno- re j e nondimeno fé con le proprie
mani Ji fabricaflè gli imperij, gli imperij li par- rebbono difcari per le mani
di coftui. Ad vn'altro fauorito, profperi per alcun tem pò fuccederàno i
delìderij tutti, che poi ? eccoti vno3 con repentina mUtatione for- iere da gli
aratri 5 quello diuenire il buo- no}quelto il fedele, & in vn punto à quel-
l'altro le concepute iperanze dileguarli, e fuanire ogni fua feliciti . Ad vn
pigro té- pefterano dal cielo le perlein grembo, fra le procelle 5 elapolue, e
l'immonditie li ficonuertirannoin oro 5 Ad vn'indufttio io le perle, e gli ori
dilegueranno!! in neb bia . Son forfè qaefte cofe manco frequé- ti in Amore ?
vn'amante leale, con fede!» tàincoparabile dedicatoli alla beltà d'v- na donna
crudele , mifcredente : più fer- uirà, più demeriterà^ conofcendo fé ftef fo
gratiofo, & amabile, vedraffi pofporre ad vh Nano, ad vncapraro. vn'aìtro,
do- po mille, e mille ripulfe , con incredibile feruitù s'acquilìerà la gratia
, e quella ili vn'atimo, per vna leggierezza fi perderà* • ma chevad'io
difcorrendoin tanta atiw piezza , quali che non fia piena ogni me- moria della
varietà de i fucceflì amorofi ? e perche tanta varietà ? perche piace cosi al
noftro Pfafone pafcere gli augelli fuoij e quindi ncìk trauerlìe de i
tormentati su B manti i6 ?ARTE manti, s'acquifta il nome di Tiranno 5 no tanto
per la cupidigia, e per l'intempera- za $ fino al termi nar'in tanta furia , e
ce- cità, che vada fuori di fé. quanto per l'af. foluta poffanza dell'operare i
fuo bene- placito lenza ragione, fenza pietà,e bene fpeflocon iniquità incorriggibile,
volé- do, commandando, sforzando . 1 Ilche lo dà ad intendere vn certo agé- te,
vna cagione à n^i occulta, che no fen- za deliberatione trami j e tratti i
fuccefsi, che alla giornata occorrono infiniti 5 no- minata ancora da gli amati
mede fimi mol te volte Fortuna ( la mia buona Fortuna porfe occafìone , la mia
difgratia s'attra- uersò)il che non é alerò, che ò fauoreuo- le , ò ripugnante
hauere quella Intelligé- za, hor nell'vno, hor nell'altro modo no minata,
quando Fortuna , quando Amo- re . così leggonfi accoppiati infieme . *A.mor,
Fortuna, e la mia mente fchiua7^c al troue. Mix ventura* & amor m'hxuean fi
adorno^ Così aneotrouafi tolto Pvn > per l'altro . Tofcia, che mix Fortuna
inforza al'.rui M% hebbe foffmto . oue, fenza dubio, fot* to nome di Fortuna
s'intende l'ifteflb A- more. e quantunque rifguardando la For luna , rifpetto ì
noi è detta dal Filofofo cauta per accidente j indeterminata , i cui effètti
fiano fenza ragione in noi prodot- ti nodimeno parmi da folleuarfi più alto ad .
%f ad vna cagione eftrinfeca , e reale , cono* fcente , e determinante in noi j
fenza no- frra participatione , e proponimento tali accidenti $ de' quali
l'origine , e l'ordine e immanifefto , in quella maniera , che vegliamo
adiuenire ne i viluppi delle Co *necTie j oue ciafcuna delle perione rap-
prefentate è fpeffb , per opera d'vn feruo, merla foflopra di modo , che no
troua ver fo da potere fchermirfi 5 fentefi il diftur- bo, e chi diiturbò
diffimulaj incolpaflcne, -la difgratia , e qual'è quella difgratia? il feruo;
che tu hai in cala .-pouerhuomo . e quanto più ftraordinarij fono talirauol
gimenti, tanto riefce più bella , e meraui~ gliofa l'attione. ipecchio della
vita huma naè la comedia, noi riamo come invn theatro , chi padrone, chi feruo,
chi gio- uane, chi vecchio 5 di mille cofepropo- iteci, vna non ne fortifce 5
mille nafcono dy fotto terra, non imaginate giamai. vno è che n'auuiluppa tutti
, fcaltro, intende- te 5 il quale, fenza vna minima fua pertur batione, noi
trauolue, e difturba 5 e men> tre ci ramarichiamo , ftaffi egli in difpar-
te, e ride non conofciuto, onde fu già dee to volgarmente , e come per
prouerbio $ Thuomo il giocolare dei Numi, e quel galante Comico di Plauto .
?%qi hnorrimi bungli Dij fi comepatle^ per» Cotendo , e ripercotendo per reftar
vinci-; tore, chi più pertinacemente , nel giuoco B z (co- *8 -PARTE (come
ditte Horatio ) infoiente netratw» uaglia. Quelli nelle dramatiche amorofe è A-
more, à cui con gioco fafti di ofo , piace congiunger lotto duri gioghi difpari
ani- mi, e bellezze j e fare che la gratiofa Li- cori fi confumi per Ciro , e
che Ciro in- clini alla rigida Foloe . Hor'io dimando a te Ciro, fé Licori è
gratiofa , perche non la Itimi tu? s'è bella, perche non l'ami? s'ella ama te ,
perche non riami tu lei , ò Ciro ? ma ti vai confumando dietro à Fo- Ioe>
con qualpéfiero ? poiché non fei per impetrar prima da lei mercede,che fi veg-
gano congiunte inamicitia le capre, co'i lupi della Puglia, perche quello, ò
Ciro? forfè hai deliberato così ? ò tu farefhpaz. 70, potendo hauere il bene, à
correr die* tro al male . forfè il tuo afcendente ( co- me direbbe chiuque
riferire ciò nelle ilei le ) rifguarda con vn'afpetto quel di Fo- loe , onde
t'inclina ad amarla 5 e quel di Licori co vn'altro , che t'induce a (prez-
zarla ? ma non è il medefimo rifpetto dai tuo afcendéte à quel di Foloe , che
Ma dal fuo al tuo ? che fé il fuo rifguarda per op pofitionealtuo, onde ti le
rende odiofo, come può lituo no hauere il fi mile affet- to verfo il fuo*?
Forfè per la diflìmiglian- Z.a de gli afcendenti , che il fuo per auué- tura è
callo 5 il tuo lafciuo ? ma quello di Licori, non è anch'egli inclinato all'ama
re* prima; %9 re, tome fi fia il tuo, ò Ciro? che fé Tafcé dente di lei
rifguarda per fertile il tuo,ori de te le rende amante} come può il tuo nd
rifguardare altrefi amicheuolméte il fuo? ò pure ciò auuiene , più naturalmente
par lado, da rna cofaceuolezza de' fangui, fé condola quale refe la ragione
Hippocra- te di quei due , che infieme s'amalauano* $c infìeme fi rifanauano
entrabi 5 riferen- do queft' effetto nelle ftellejvn'Aflrolo-; co . ma io non
so capire , che vna cofa fia limile advn'altra,chenon habbiafeam- bieuole
raflomiglianza con quella, il bià- co è fimile al bianco, e non al negro, e do
uè non è ricambiata fimiglianza , iui non e fimiglianza) che fé il mio fangue e
fimi- Je i quel di colei , e perciò l'amo 5 no può effere,che il fuo no ha
fimile al mio 5 per- che altramente il mio non farebbe fimile al fuo 5 per la
qual cofa non può ella fare di non riamar me tanto, quanto amo io lei, cofa che
diradofortifee: l'ifteffo di- co fé vuole alcuno , che ciò auuengaper la
fimilitudine contratta daipadrr,come che da quelli , da quali riabbiamo la
nafei ta , habbiamo ancora molt'altre affettio- ni , che ne confèguono .
Maconquefta occafione non è da difli mulare vn dubbio di qualche rilieuo, on-
de auiene,che fé la bellezza è di fua ragio ne amabile , e noi, affolutamente
parlan- do, fiamQ indifferentemente difpofti ver- £ 3 '*• Fo qual fi voglia bellezza , ci aflèttìonia-
mo più ì quefta, che à quella: e cofà,ch'è più mirabile, quello, che da noi
farà giudi cato ancor più bello , manco pregiamo 5 e da quello, che noi fteilì
habbiam per meri bello, fiamo come afiàfcinati? No è la bel Jezza v n'agente
naturale, che opera fècó- do l'eftremo di Tua polla , come il fuoco fcalda,
quato più può, e più vigorofo fuo co più fcalda 5 & ogni cofa, ch'operi
natu- jralméte ? certo si . però fi ama , ancorché in vn certo modo non fi
voglia molte vol- te, pr e fé nte l'imagine della bellezza , no altramente ,
che quelli , che fi Scottano fi dogliono : perche la forza , che fa la bel-
lezza à la imaginatione no ci lafcia in tue to obedire alla volontà, e perciò
imaginà do noi, ò prefèntandocifi cofa bella, non ci par concefià libertà di
non amare, del che fi lamentaua quel gentile fpirto. Lajjh Amor mi r>afporta
oitio nonvogltoy E i cuori noftri non fono come invltima difpohtione
all'imprimerfi dell'imagine della bellezza, e cosi all'amarla > sì vera-
mente : quindi è , che molti così alla trab boccheuole feorrono , che prima
amano , che ben confìderino quello, che fono per fare, del cheil mede/imo fi
lagnaua. I JLaJJo, che muCacc trtofiti da prima . 7S{el giorno, eh? à ferir mi
vene Amore, e pu re maggior bellezza, maggi orméte nò in- cende approihmataà
qualuque Soggetto ' ben P RIMA, 31 bendifpoftos anzi bene fpcffopronriffi- mi
fiamo, fenza cagione di pari all'odio , & all'amore,come fi vede nelli
fpettacoli, e ne i fuochi , oue li fpettaton fi aftettio nano lenza vn minimo
interefle ad vno, e bramano > che quello vinca, e umilmente di mera cortefia
s'ama vno , s'odia vn al- tro, diceua à quello prop olito Marnale àSabido. . Io
non turno , eH perche nonfùjjo^ dirti , Ouejlofolopofs'to dirti . Io non tamo.
_ KaccoglionoiPlatonicidalTimeo. ta- ti eflere di ordini de gli ammali ragione-
uoh , quanti delle ftelie b di forte che , fé bene per natura fra fé confentono
in gene rale , fia nondimeno maggior consentirne. tofra quelle, che più faranno
ornili, e co- femientemente più fra fé confentienti la- ranno quelle , che fono
d'vn'ifteflo ordi- dine , e perciò quell'anime ragionevoli, rifpondendo
(fecondo ch'efsi dicono) al- le ftelie loro, giudicano contuttoché al- tra fia
maegior beltà 5 quella iftefla non. dimeno più atta, e meglio corriiponde- te
per produrui détro,e partorirui ìnquei modo, che viene definito da efsi Amore*
alla quale conformità di ftelie, nfguarda- do vna volta Horatio,aflìcuraua
Mece* nate,che ne Io fpinto della iniuocata cni- mera,ne fé Me riforto
C7Ìa,quel Già dal- le ceto-mani, l'haurebbono diuifo da lui j così confermano
le ftelie d'ambi due ce* £4 TI* vn nodo incredibile:'al quale influfTo mol tò
chiaramente fauorifee il noftro Poeta, lenza il quale poco mouiam parto .
Suavemmahàciàfcundaldichenafce. & feltrane. Come à ciafeun le fue stelle
ordinar» Lafèiai cadere in vii1 amor d'une ìli e , C di feftefTo. Che ben
eWiofia mortai corpo di terra. L» mio fermo defir vien dalle Belle , onde
alcuni vanno così fattamente efp beando la fauola dello feopriméto di Venere
adul terata . che quelle natiukadi, c*hauranno Jaftella di Venere congiunta con
quella di Marte, inclineranno alla riufeita de gli illeciti amori : e fé il
Sole farà in eleuatio- ne, fi (copriranno. Tutte belle con fi de- rationi,
& ingegnofe 5 ma non m'appaga- no 5 e tanto più m'afììcuro di allontanar-
mi da quefta opinione , quanto che il Pe tf arca ifteflb, il quale così parue
d'aperta- mente fauorirle , moftrò alcuna volta di (cntir ciò, più fecondo vna
cotale opinio- ne gii diuulgata , che veramente egli fa- cefle profeflione
d'acconfentirui, quando dille. Fiera/Iella (feti cielo hafor%a in noi , Con?
alcun crede ) fu fatto ch'innacqui . A me pare , che s'habbia da rifoluer^quì
vn firn il dubbio j che ciò dipéda , ouero dalw lavariaafFettione del
particolar Genio di ciafeuno > ouero da vna natura fopraftan te prima; j-f.
te à gli amanti, oltra gli influfsi celefU, ol tra la conformità de 1 fangui,
oJtra gli in- tendimenti humani, che non folo trauoL uà tutti i fuccefsi , per
xnezi, non da mori dana prudenza imaginati , riducendoli à fine 5 ma PifteiTa
ancora ne propóga à ciaf cheduno qual debba amare, qual fuggire> & in
fomma i foggetti, i modi, le riufcite, apparecchi, ordini, e cóchiuda volgendo
fta sfera, la quale è tutta quefta vniuerfi- tà d'amanti . però fu detto
dalnoftro Pe- tr arca . ^imor m'hàfoJÌQ) cmefigno àJìraU, & ajU troue. . ,
•Amor con fìte fromejje lufingando Mi ricondujjè alla prigione amica s E die le
chiavi à quella mia nemica, e mol- ti altri detti in confermatione di ciò fi
leg gono : come che, fecondo la verità fi tro- ni quefta natura fopraftante à
noi, quefto Amore, cheò con lufin°he, ò per ingan* ni, ò per forza fi taccia
cionno fopra i no- ilri Ipkti , preualendofi del fuo volere , e «lei potereyfi
prenda diletto bene Ipeflò di fare, che cjuefti non pregia vna donna bel la, e
grati ofa, per vna mediocre 5 quella! tro di fchiatta illuftre fi perde dietro
all'a* more d'vna laida ferua,antiponcndola al- la leggiadria d'vna nobile
amante , come fiano gli huomini ò da inganni (edotti 3 6 da forza indotti,e da
più altacagione(per così dire} agretti , che da femplice? e li. beraloro elettione, all'Amare. Ne già
inferifco io, che l'amare non di elettione , ma da quella forza, che Defti-
no'èdetta, proceda, nò} perche quello fa rebbe vn'efcludere dal regno d'amore
o- gni merito 5 conciona che quanto fi troua in noi, oue da noi nò procedala
ben de- fìderabile, oue iìa buono 5 & al contrario* oueua; cattiuo , ma
d'honore y òdi lode meriteuoie non già 5 quando non venga per opra noftra
esercitato 5 vn'huomo, per naturai difp oliti one di membra , for- te non
merita corona militare, fé non co- batte5che fé ogni cola riducemmo in ama. do
à neceflità di Deilino> fenza participa- tione d'induftria noltra,nó
v'haurianluo to', ne lodi, ne querele, ne farebbe chi fé eie, ò chiinconftante
doueilè appellarli, perciò che tanto amareflìmo, e difama- reifimo, quanto la
neceffità ci coftringeG {e. farebbe infbmmavn dilVuggere, eó la ragione del
Fato, ogni diligenza per la parte noftra> e contra la natura d- Amore^ che
chiede gli huomini folleciri3e fueglia ti , vn far gli amanti ftupidi , e ^neghitto-
iì^conchiudéti con mano à cintola ,:ò che Amore mi vuol dare à pofledère coirei
> che m'ha dato ad amare, ò'no-5 felarmi vuol dare, ò mi v'itvdurtrij, ò non
mi v'in duilrij io , perche può quanto vuole , me la darà5 ma fé non vuole, ò
mi v'induftrij» ^aonmi v-induftrij io , ad ogni modo no 0 \ >' me PKIMA. jf
me la darà . è vana dùnque ogni mia folle- : caudine .Sì ? Amore, à forfè
difpoiìo ì dartela, ma vuole , che tu per la parse tua t'affatichi^ fé no ti
affatichi no la poiiede rai . la pioggia del cielo ti vuol dar la rac colta,
quanto a fé 5 mav'è dimeiìierp.che tu dai cauto tuo, ari, femini, coltimi] ter
reno, iìenti, fucji, ali'ardor del Sole,ai rir . gor della neùeL , ftattene
agiato i guardar - di fopra, nò che non ti fioccheranndle fa^ coltadi dal cielo
, recati à mente il prouer b.io. Della propria Fortuna ciafeuno è (ab bro a fé
Iteli o . l'amare è atto , non di na* j tura : perche tutti àmareiTimo le
ìiteiie co fé ad vn'ifteffo modo , e più, e manco, fe- condo la varia
difpohuone de. i principij, che operaiìero in noi 5 fé npnfe ancora a- maremmo
i non fapéndo di amare » come il fuoco fcalda nonconfapeUole di fcalda- re5 ma
eifendo atto di volótà (onde auuie ne , che altri amaqueità , altri quell'altra
dònna , ne vno ama tutte le belle., ne vna. per bella che ha, è da tutti amata)
può Jbe ne per eilrinfeca difpo.fitione inclinarli > ma non già violentare
per sforzo* . ^ Tuttauia fi vede il Petrarca hauer ac- cófentito alla opinione
del Deftinoinpii* d'vn luogo, come in quello* ; Lingua mortala alfa fiato
diurna Giungernon fwte, Am'or.la ffinge , e Ut*y 7S(onper elettion, mafer
defiino . che iè mi fi dirà, ch'ei parla decantare, non del&a, fi 6 m*b
1$ mare 5 leggerafsipiù chiaramente. Tal
fU mia/iella , e tal mia ernia forte • & altroue. Ver darmi à diveder., eh*
al ftto de/tino Ài al chi contrafta> e mal chift nafeonde . & di più. 0
mia Stella , b Fortuna > ò Fato 3 0 Morte * Ma io in quefta maniera
interrogo il Pe- trarca fautore del Deftino . Dimmi in cor tcfìajònobiliffimo
inamorato, ecàtore. fé il tuo crudel Deftino ti rapisce à forza, oue non vuoi,
per qual cagione incolpi la tua Mente , quando dici . il cieco Amor > e la
mia /òrda Mente Mitrauiauan sì , ch*a-Aarfer viua For%a mi conuenia, dotte mur
t'era i com'è ella forda, fé obedifee al Tuo deftino ? co- me merita biafmo,(e
lo fegue ? non è egli ièntétiofo quel detto del Poeta latino . Dotte tranno , e
ritran feguiamo i Fati ? Horsù concedati»*, ò app afflo nato, l'effa- cerbarti
contra te fteflò con parole 5 ma la tua leggiadri/lima donna,qual colpa v5hà
ella , che ancor di lei ti lagni • Ben* ho di mia ventura , D't Madonna^ e 4?
Amore , ond? io mi doglia, che brami da lei , contra il tuo deftino ì che ti
può ella dare, contra il Tuo ? e d' À* more, che ti quereli, che per fare vna leg
gìadra vendetta , habbia allettato il tem- po di nuocerti, trouandoti del tutto
difar latto; quaji cj^jf twfo&&uo armato ^ liofli . n non» hauefTe
potuto offendere 3 ma fé il Fato ti conduceua , fé la ruota. Dal ter^o ciel
t'al-^aua à tanto dimore, Ommque fitfii ftabile , & immota , cheti giouaua
j ò noceua elfer' armato , ò difar - mato ? doueui armarti , ftar su i ripari,
fé tipoteui fchermire dal Fato 5 ma fé non poteui, indarno accufì Amore,
chet'hab bia colto difarmato. fai com'è, òdelciA moinamorato? per poco io
trafportarei in te quel detto di Martiale . Scritte Epigrammi neW aner fa
carte* Eduolfi farli ripugnante Dio: perche in Vero tu fteflb non negarai
Terrore da priiV; cipio effere flato il tuo . ~4.Whor errai) quanti» l'amica
firada Di libertà mifùfrecifa, e tolta : Che malfifegue ciò ch'agli occhi
aggrada» lAtt'hor cor/è al JUo mal libera , e frinita? Hor*àfofìa d'altrui
tonuien che vada V anima > chef ecco folo vna volta. Che diremo? altramente
fi parla per pafsione , in perfona propria > altramen- te, per verità in
perfona d'altrui, quefta è cola vfitatiffima in noi , che nelle noftre
trauerfìel'vltima colpa vogliamo , chefìa la noftra, e la prima facciamo quella
della forte 5 onde fi raccota queir apologo d\n «iouane, al quale addormentato
su l'orlo d'vnp ozio» apparue la Fortuna dettando lo, e riprendendolo, con
dirli. leuati,che fi? tu per follia cadevi ? io m verrei incol- pata* f pata .Quando parlaua di fé ftefTo, e delle
file auuerfitadi il Petrarca ,. non haueua cola in cu; prima nierirle , che nel
Detti- no, e pure non fi puote alcuna volta,fpin- to dalla verità, contenere ,
che non accu- faflè J'error dio . ma quando parlò in per- fona d'Amore , che
dalle falle calunnie fi . difendeua , fìgnificò la cofa, convella fti>
fecondo il vero . dicendo . Come à ciafcun le /ne /ielle or dinaro • Lafciai
cadere in vii,' 'amor a anali e ; Et a cojttti di mille Donne elette eccellenti
n'elefsivna , nelle quali parole tre cofe ofleruoio, che qual- che cofa di
lopra ordina > che Amore la* feia cadere, e che TifteOo elegge . Io non vuo
per tanto negare /oltre la gran parte* che v'ha la natura, in quanto hi
inferito nella bellezza la ragion d'amabile , e nel petto humano l'affetto
amatorio, vna cer- ta maggior'inclinatione in noi , ò véga da i fangui,ò dalle
Itelie, che ci ré de affètti o nati più ad vna forte di bellezza , che ad
vn'altra5 e però à quefto piacerà piùjl'a* mor nobile, a quello il plebeo : ad
vnola bellezza co granita , ad vn'altro la vezzo fa,& ornata, ma però fin
qui indetermina- tamente, fottofegue l'occafìone d'vna di quell'ordine , che
fèi per occulta cagione inclinato all'amare, ofterédoti la tale: nel qual cafo
Amore]fòpraftateà-quefte attio iu , ò ti lafcia trabboccare à tuo fenno ia
cjuet . & quell'amoretti cui ti copiaci, come lafciò Achille, Anniballe,
& altri cadere invile amor d'ancelle.O egli ttefloper fua beni- gnità ti
riuoca da molte di quell'ordine, che più fono, fecondo la tua inclinati one,
nel quale fi cóprendono varij (oggetti , e n'elegge vnoper te conueniéte, &
efquifì to, quanto più pareà lui di volerti grati- ficare . e qùefto no folo ti
propone , ma|ti adefca ancora, ti lufinga,fe tu incauto cor ri all'efca , tira
la rete , & eccotici colto 5 ma la rete è pur'anco pertugiata , puoi tu
fcappare fin che ripugni al cópiacimentoj che fènti occulto, cola certo
difficile, che i nemici fon dentroi non impoflìbile 5 ma fé gli impeti primi ,
che in tua podetti no erano ftabiliici con la delettatione,& co'I confenfo
foprauegnente, vieni come ad allacciar la volontà, e da indi in poi à non
poterti preualere del cofiglio 5 ecco la for 2.a attribuita al Dettino
irreuocabile . che non è Dettino > ma e necelCticonfeguen-
teIaCofà,chepoteua eflére prima, che al- l'atro fi riducefle 5 fi come auanti 5
che fia dato il fuoco alle bóbar da , è libero il dar- glielo, ò non darglielo
5 ma dato, è forza chefcoppij,e non épiùinpodeftà dei bo- bardiero' Quindi fi
conciliano due detti» che paiono ripugnanti . l'vno èj Che non fi vince -Amor,
fé non fuggendo, l'ai troéV &>é fuggir V4Ì mente Dittanti ali1 ali, che iljìgnormflro vfa,Vit^
cefi amor fuggendo 5 dà principio^ auan ti ch'egli t'habbia in balia 5 Non vai
fug- gire, dapoi che fei fatto fìio,& hai co l'ac confentimento captiuato
la libertà . colpa tua;, non violenza d' Amore. Così hafsi dà intendere la
elettione in Amore, di cui difle Ouidio . Eleggi à chi dei dir .fola miniaci ,
Queftaà te non verrà pur Paure ptre fanciulla e da cercar fi atta à tuoi occhi,
nel qualfentimentofi legge nel Petrarca. jilma non ti Ugnar , mafoffri, e taci\
E tempra il dolce amaro , che nhà òjfejò , Col dolce honoryche d'amar quella
haifrefoy •Acni io di/si . Tu fola mi piaci, che fé be- neAmore te
l'addita,puoi tu non amarla* di molte ; che te n'apprefenti , puoi eleg- ger
quella , puoi quella , e puoi quell'al- tra, nelprogreflb amorofopoi, auuenga*
che fenza il beneplacito d'Amore fiano per riufeir vani li sforzi tuoi, Amore
Ten- ia la induftria tua poco è per giouarti,co sì amicheuolmente hanno da
efler colle- gate infìeme quelle due anella, chetuti affatichi, e ch'Amor
t'aiti , fecondo chea Juigiouera di felicitare i tuoi proponi- menti . e perche
tu non fai ciò che a lui fia per piacere,non celiar di adoperarti per la parte
tua 5 e fé la cofa poi va in fìnifìro, tu vedi così efler piacciuto ad Amore,
patié- Z*> Ndle cofeauuerfe, & irreparabili gra eoo prima: 4i coforto è
l'hauerci d'ogn'altro più tofto> che di noi medefimi à lagnare.ma fé Ja e©
la, mercè d' Amore,rie£:e: egli è poi taato cortefe, che quell'oggetto, ch'ei
t'ha prò pofto,concede à te il dire d'hauertelo elet to j e di quello, e' hi
per fua benignità co- ti otto ì fine , lafcia la gloria alla mduftria tua . e
comeche nell'acquifto la maggior parte fia quella d'Amore, nodimeno nel- la
conferuatione di quello^ che la cortefia d'Amore hi fatto acquiflare la
maggior' è la nom-a>perciò diceua ilprecettor dell'ar te . che l'acquiftare
è opera del Cafo 5 ma il matenere l'acquifto é opera dell'Arte^ cioè dell'indù
ftria dell'huomo.ilchefi- gnificaua quella imagine della Fortuna ia Egira i che
dall'vn de lati haueua il corn« d' Amaltea, dall'altro Cupido, accennan- do
(come efpone Paufania) che non gio- ua ad inamorato bellezza, gentilezza, ne
valore, oue non habbia Fortuna, perche in Amore principalméte fi ricerca buona
forte 5 e bifògna , che in oltre la Fortuna porti feco il corno della
douitia,cioè la maniera di fomentarlo . Ma due forti d'operationi vigono pro-
dotte in noi dalle cagioni fuperne . Tvna ( diremeosì ) perfUppofitione ,
l'altra al tutto libera: quella eh' è per fuppofitione fi varia , fecondo che
noi variamo le ope- rationi.piace alla Fortuna, ch'io m'acqui iti de i beni;
pur ch'io me li procacci, e fo io io non
me li procaccierò, non li acquile* rò, perche il compiacimento della Fortu • na
era con lafuppofìtione dell'opera mia: quella ch'è al tutto libera, &
affeluta vuol che auuenga cosi j fatichici, ò nò dal can- to noltro . fé
èrifoluto di fopra, ch'io hab bia ad impouerire , ne le ricchezze here-
ditarie, ne Ja parfìmonia, ne la cura, ò te- nacità potranno mai fopra quello ,
ch'è deliberato di fopra , nel qual fenfo diffe il latin Poeta. 'Cefj'a (perar
foter piegar fti fati . Gli effèt- ti parimete, che da Amor procedono, fo- no
111 doppia maniera, la maggior parte perfùppofitione dell'induftria noftracoche
li produce, & in quanto fi riceuono nei foggetti per cui fi mefchiano, fi
comepuom fauellaredel raggio del Sole , intendendolo nel Sole i- fieno
illuminate, che lo diffonde all'aria* all'acqua, alle
fteHecflcielojeriftefforag gio fi può rifguardare in quella varietà de I
foggetti illuminati , che viene à ridurre nell'atto loro^col diffonderuifi per
entro. ì'elfenza d'Amore già nel fuo eflere con~ fiderata tutta bella,tutta
felice,tutta iplé- dente tato fopra il Sole ilteflb , quato che il Sole
illumina i corpi , ma Amore i cor- pi^ l'anime illuitra5Ìl Sole molte cofe no
fi belle , ma folo in queJ modo ch'elle fo- no, à gli occhi ne le rapprefenta5
fe belle, bellejfeanco deformale moflra deformi, A more nò folo è fufn ciéte à
farne apparir beili,fe belli fiamo5 ma quàdo no fuffimo ancora . quella
diffonde i raggi per entro i cuori noftri , atti di fua natura à farli ri-
vendenti di lume tale , fènza il quale fa- rcbbonotenebrofi,& horridi, non
meno* che l'aria priua della tanto daleidefidera ta luce,chetofto,che le fi
apprefeata l'ab- braccia, & al partir di lei in guifa di vedo- uella
addolorata , priua del caro marito , tutta di brnno s'ammanta . Così illuftra-
dofi il diafano dell'anima noftra, perla prefènza d'vn fi bel raggio, fecódo il
più, «U meno, più, e meno ci fi del fuo fplen- dorc P R I m a; 4f dot
epartecipi , ondeaion è al tutto priu» di Diuinità, chiunque è ina inoratole
per ciò Platone alcuna volta lo nominò furo» re, & il noftro Poeta . :
Quella i ch'ai mondo fi f amo fa s e chiara Fé lafuagran rvirtt*teì ,'l Furor
mìo. il che injqual maniera intendere fi debba è bene a dichiarare , accioche
hauendo ottenuto il nome di Furore il fìnifìro fìgnificato > il quale,
fecondo fé, fu impofto per figni- care indiferentemente : come il nome di
Fortuna la profpera, e l'auuerfa:di Fama la buona, e lacattiua,i quali furono
poi;i poco^àpoco riceuuti dall' vfò in vn fignifi cato . Noi non penfiamo , che
Amore fia folamente frenefia, confermati dall' auto* riti dell'Ari ofto , Che
infomma non è Jtmor, fé non infanta » jfgiudicio de' favi vniuer/àle. il che
non so s'egliper auuentura togliefle da H ora- rio, di Cui opinione, come di
fentéza vni- uerfale de' fauij giudicar volerle 5 poiché Jeggeua fcritto
apprefTo di lui, effer molti mali in Amore, clie fé delle cofe,che v'oc corono
, mobili , e quafi in fembianza dì tempefta fluttuati , fia alcuno, che fi pre-
tenda voler rendere certezza. Trulla ejplicheràpiù , che fé infanire Con ragion
certa , e modo s'apparecchi • Il furore è di due forti .vno che dal cor pò
irrompe nell'anima , nato da qualche itemperatezza j ouero da impulfo di fpi-
nt© *6 PARTE rito nociuo,malatia afpra, e difficiIe~fco- me dice Plutarco )
J*altro no Ci genera nel la mente per intemperanza, ma come au- uentitio da yna
migliore facoltà manda- to , comoue l'anima , eia rifcalda , folle- uandola
alle Tue operationi , e quafi con « uertendola à fé fteflà dalle cofe terrene,
e di maniera l'agita , rifluendola come in vapore ,e ftfoco puriflìmo , e
l'adduce a tanta chiarezza , che bene in lei fi {cor- ee come p offa effère
albergo de ^.ìi Dei ìteffi . di quefto furore perturbata la Vir- giliana
Sibilla, diceua ad Enea. Dio ecco il Dio , tempo e tu chiedi, i Fati . all'hora
non d'vn volto, non d'vn colore, fcapigliata, anhelate, e come piena di rab bia
, infp irata dal Nume auuicinato. Vitrea mn^gioreì ne mortai fìtort andò, gene
raua merauiglia, e terrore nel petto de i circoftanti . pregata al cantare ,
& al pre- dire . e qual furore era quefto ? il forfen- nato, e melanconico
, che prouocaflè à ri- fo , & à difpregio ? per certo nò 5 ch'egli facea
ftare attoniti, e timorofi i circoftan- ti: ma era quello , che da gli antichi
fu detto Enthufiafmo furore delle Sibille , e dei Poeti : di molte fpecie da i
più fa^gi conofeiuto, che attribuirono la iipiratlo- nedel predire ad Apollo,
de ifegreci £ Dionifio;della poefia alle Mufe, l'amato- rio à Venere , & ad
Amore, e quefto Pla- tone affermò alcuna volta efler l'ottimo furore, non tanto
forfè, perciò che con più efficacia ne folleua fopra di noi, e fuo ri dell'vfo
popolare conuertendoci alla beltà, eh' è principaliffimo raggio della
Diuinitijquato che ogn'altra fpecie d'En ihufiafmo (come co fiderà Plutarcho')
ceC fa, e fi depone . il Bacchico, e'1 Coriban- tico, ripofandofi dal faltare ,
e dal cantare Il Pithio , partendofi dal Trepiè s'.il Mar- fiale, deponédo
l'armi, mail furore Ama torio , com'hà vna volta occupato , & in- fiammato
vn'huomo 5 non è Mufa, non è cantare, non è mutar di luogo, chelori- muouai ma
gli ina morati s'amano prefen ti , fi bramano quando fono allenti, fife-
guitano di giorno , vegliano di notte alle porte, nella fobrietà fi chiamano,
beuuto c'hanno fi cantano . e quello che dille vno de i Poeti , che le
apparenze loro perla efficacia fono fogni de i vigilanti, meglio fi verifica de
gli amanti , perche adenti fi veggono, come prefenti , fi parlano, Ci fl-
uitano , fi accufano . così diceua il Poeta di Didone, poi ch'era Enea da lei
partito. Quello effx affante e vede , & ode xffeme . fuol bene la vifta
dipingere nell'humido certi fimulachri, i quali tolto fuanifcono, come"
nelle nuuole l'arco celefte, male ima?ini,e rapparéze,chè s'apprefentano a
glfocchi, & all'intelletto de gli amanti, come effigie per forza di fuoco
vna vol- ta incefo , iu vn legno impreflà, imprimo no 4* PARTE no nella memoria
loro gli amati fembian ti> per rimanerui Tempre permanenti, co- me fono in
fé medefimi, co'i mouimen- ti, con la vita, co'l parlar proprio loro. io l'ho negli
occhi , e veder fé co forme "Donne , e donzelle , e fono abeti ye faggi»
6c altroue . Tarmi avdirla vdendo i rami , e l'ore 3 E le fiondi, e gli augei
lagnarfi , e l'acque. Quindi quell' eftafi , la quale fi pone di due maniere y
ò fecondo la facoltà appren fìua , quàdo vno va come fuori di ic in a- itratto,
e non fi muoue da glioggettie- itrinfeci proponili, fublimato ad akra có-
prenfione fenza applicare l'intelletto al (enfo . ò fecondo l'appetitiua,
quadol'ap perito ad vn certo modo trapafta i altrui, auido della bellezza
eftrinfeca , fi fcorda di defiderare le cofe più foftantiali.la pri- ma eftafi
fa l'amore difpofitiuamente, in quanto Innamorato con efficacia di fpiri- 10
cófiderafopra l'amata, fueko dalla co- lìderatione d'ogn'altra cófa. la feconda
fa l'amore direttamente , in quanto l'aman- te bramofo dell'amato oggetto, non
con- tento godere il bene ch'egli hi in fé fteflo cerca goderne vn'altro fuori
di fé, per ac- coppiacelo , & vnirlo à fé medefimo . la quale eftafi il
noftro Poeta lignificò , di- cendo . Quejli ni ha fatto men curar tocflejjh9
"Per vno. dormo, ho m-ffo Egualmente invìi cale egnèpènfìére, O : iri
èi'riitl citare fi 'vo'omieri , che fanno gli amanti , onde fu detto da Saflb ,
e poi ri* ceuuto in prouerbio . Amore iricgna ia jDUfìca.fcnhe Theophiaiìo vn
libro d^Iìa Mufìca, della quale pofe tre principi] . lì dolore , il piacere ,
Tiitmco dmino, eia- felino de' quali ci difponga ai canto . noi vegliamo il
gemito de gli addoloratila to hauuicini al canto? e però gli oratori nelle
conclusioni, e gli hiftriom nelle de- -plorationi à poco à poco difpogono la vo-
ce al cantare . (Similmente l'alegrezza in- duce quei che fon© più leggieri di
ceruel- lo al faltare , al gridare- ai batter le mani, ì più graui, e modelli
al cantare, ma fopra tutto l'iftinto Dittino, e perciò ne gli Or- gij di Bar ;o
feruauafi il numero, e gli ora coli fi rédeuano in verfi.cosi pregaua Enea la
Sibilla ♦ Solo, x le foglie nen mandare i tarmi) Tufieffa canta, di tua bocca
prego. Hor per- che non vi hi cofà , che più graui dolori , ò perturbationi
apporti di Amore, che più vehemerti alegrezze, òche ecciti i maggiori
alienationi di mente , perciò fa diuulgato in prouerbio. Amore infegna la
Mufica^pnde il noftro inam orato Poe- tatine. C he voleudo parlar contatta
fempre. e tan- to la mufica fi confa ad Amore, che Filo£- feao fcriflè; vn certo
Ciclope hauerfana- C to So PARTE to l'amore dolcemente cantando : Quin- di per
vltimo quella predizione delle co- fé auuenire. e donde forfè nel vifo di Lau
ra al dipartire del fuo fuifcerato amante , quel pallore prenuntio della morte
* e quello andarli qua fi chimerizando il Pe- trarca paure {pontanee , con
fogni , e ri- doni predicendoli tanta perdita, come in ombra , epofcia
efpreilamenteindouini- dola' j )3 quelle par ole . ìii'r> H fwm*n dì quella,
vltima fera, > Die elU, ch'io tafaaigli occhi tuoi molli} E sferica dal
tempo me ri andai f In mn teyl potei ah e alThcr 3 ne volli ; Hor tei dtcofer
cofa efperta , e vera > Tfyftfperar Hi vedermi in terra mai. fé non che
quegli amorofi fpiriti erano prefi dal Furor d'Amore, ch'occupaua lor la men-
te ? nel qual fìgnificato pure no faria pro- hibito l'appellare quello Furore
amoro- fo, Dio 5 ia quel fentimeiito , che in altra .occasione ) dirle il Poeta
Latino Deifony che vn taVardor danno alle Mentii Q il fuo defire à ciafcbedttno
e Din . ; Etmaùo t Così confiderato Amore come vn'aflet to dell'animo noftro,
prendiamolo hora- maiin vn'alrra fignificatione j^códo che nelnome della N
atura auu iene ,ilquale comeche fìa inftituito per lignificare quel principio ,
chel'vniuerfo nella perpetua 41/pofitione del muouerfi , e delripofarfi rego -
FK I M A', ft regola , e mantiene 5 fi rifèrua nondime* no ancora nella
proprietà delle cofe parti Colati , cosi diciamo la natura dell'huo- raoj la
natura del causilo. Ma^confidena- mo , che vie n poi à variar fignificatione
> appellando noi l'atto co'l nome della io- itanza , cioè l'atto dell'amare
co'l nome ifieflo d'Amore, e quando diciamo d'ha- Berconceputo Amore ,
intendiamo d'ef- fer fatti foggerti à quelle pacioni, che A1 more produce ne
gli inainorati . Intende? do adunque Amore per quell'atto è bene prima che fi
voglia difinire>hauerlo dittiti to , però diciamo, che e/Tendo Amore vn
certo appetito , quante forti d'appeti- ti faranno , tante ne porremo d'Amore,
euui vn'appetko naturale , il qualfegui* ta} non l'apprenfionc, ma la
propensione dell'appetente 5 fi come della pietra il de-» fiderare il centro ,
e quefto impropria , e metaforicamente è detto Amore , euui vn'altro appetito
animale > il qual feguita la apprenfion dell'appetente , ma con ne- cèftiti
5 e quefto è ne i bruti , i quali con tutto che ilo fimuouanoy fé nonper og-
getti conofciuti , nódimeno ciò fanno no {>er propria deliberatone,
mapernatura- e-iftintO) #>s'ì negli huomini la pietà* pa- terna, e quefto fi
chiama alquàto-più pro- priamente Amòre, Vi è per vltimo l'ap- petito
ragioneuole , il quàl feguita l'ap- prenfione fecondo il libero giù elici o
fpet- C 2 iati - ft PARTE tante alla volontà deliberante fopra le fue
operationi. efottoquefto cade l'Amore propmméce detto . il quale infino adeflb
jo prendo come vn nome generico conv- intine à quattro nomi , in vn certo modo
lignificanti l'ifteffo , Amicitia , Amore ,
(piùnfìrettaméte;Dilettione,Carità,che vengo io dà valcnt' huomini così fra
loro diftinti . che l'amicitia fia com'habito 5 ma l'amore fia lignificato per
modo di at- ro, ò di paffione \ e così la diìettione , e la'caritàj ma con
diuerfità , perche la di- ìettione aggiìige fopra l'amore vna cer- ta libera
eìettione precedente, come Tuo - na ancora il nome Diìettione quafi eìet-
tione, però non è nella cócupifcibile, ma nella volontà aflbluta . la carità
aggiunge fopra l'Amore vna certa perfettione in quanto la cofa amata ftimafi di
gran prez- zo, come lignifica parimente il nome ca- rità, quafi careftiaj
e*LPetrarca nominò Amore alcuna volta Cantate accefa : alla qual confiderattone
non ripugnando io, giudico in oltre efìere vn'altra differenza fra Diìettione,
Carità, & Amore : poiché dicendo dilettione> e carità, nonvis'inté de
intereffe di bellezza , come dicédo A- more. e perciò il noftro Petra^a dille
caa jtamente. \_ Corna difignore , Amor di donna , Hora io mi propongo à
cercare qual co fa> e di quace maniere ila Amore . poiché PRIMA. sì dunque
Amore è atto , & è atto di poten» za conofeitiua . diciamo , che nell'anima
noftra fon tre modi di conofeere, col fen- -fo, con la ragion e , con
l'intelletto 5 dal fènfo nafee l'incitamento , dalla ragione laelettione,
dall'intelletto la volonta,per cagione del fenfo comunichiamo co' bru- ti, per
l'intelletto con gli Angeli, rimane in mez ola ragione propria cell'hucmo, la
quale in guifa di centauro, può riferirò nella parte fuperìore, cosi tutta è
bella, e virile$ ò nella inferiore , così tutta diffor- me,e beftiale appare}
può parlar com'huo mo , può caminar come beftia . e quello auuiene in lei, fecódo
la diftintione de gli obietti, ognivoka cheò (ìlafeia trafpor- tare da quello^
che più aletta il fenfo, ò e- legge quello , di cui s'appaga l'intelletto,
vegga» dunque la diuerfiti de gli obietti, da cui prende quell'atto
diftintione. Due fono in fomma (pare à mej gli obiettÌ5 de i quali vno
maggiormente titilla il fenfo 5 l'altro inuaghifee l'intelletto, cioè il Pia*
cere*, e la Bellezza 5 rifguardando la Bel-» iezza (la quale al pref ente
prendiamo co* me in vnofchizzo)li vnione de gli animi permezo principalmente
della villa*. e5l .Piacere, lacógiuntion de i corpi, media* 4ti gli
abbracciamenti . quindi hanno origi ne due Amori» vno tutto carnale , lenfua-»
Je, beftiale, cheinuolto nella feccia della luffuria, & all'infame Jgiogo
della fenfua- C 3 liti J4 PARTE liti fottopofto, niente più defidera fopra
quello, che naturalméce desiderino le be- ftiepriue di ragione . vn'altro tutto
ragio neuole, e fpirituale , che alla contempla- ti one della bellezza
conuertito, pago del femplice contento dell'animo^ fpregia, ò pure anco odia
quanti piaceri dalla fetida fenfualità pollano efière fommi mitrati , intanto
arrendeuole alla gioconditàrdella ... fi i * viltà, in quanto per li Colone
lineamenti d'vn corpo ben comporto, penetra al ri- girare quella intrinfcca
bellezza-,che qua fi leggiadro cefpuglio di fiori da limpidi C- fimtTrufcello
placidamente irrigntodià vedere fopra l'acque infie me il faro colo- re, e la
purità deli'o nda, che lo rkuopre. -Il primo non so fé ben be e fi a degno del
.nome d'Amore: ma conueneMoìrncnteal /certo nomrurcrnlo Libidine, ò fepur dir
lo vorremo Amore, Ae^run^eremui be- iliale $ ama do cofi le beirie,che fenza
ha- iier tanto riguardo al pià^ò manco bello, -trabb oceano la dòuepia
l'indifcrero ien- fb le precipita, fra le quali e l'huomo be- ftiale poca
differenza faccio io , non mol- to cadendomi s'vn di nome , ò di cornami
fiabeftia , giudicando Pamor di colui be- -ftiale, che no prefo da vaghezza di
fem- biateme da maniera di coitumi di gratiofo donna, inguhad'vn gallo in vn
pollaio, té d'vn mot arce in vna gregeia s'hìbbia in- Jiflerentemaitc rerfo
qua^iì voglia fem£- . ff m della fuafpe-cie , ouero fèòfler.tìa porfc
qualche to, magnanimo!, veritiero
, deftro, corse cauallo non trauaiicante,grato.neli'afpet- ,to, leggiadro nelle
maniere , gratiofo nel conuerfare , moderato nel desiderare , e nell'ire
ifteflè amabile . Qu:llo pieno di furie, bagnato di lagrime, gridado oioie,
©ime , concita con miferabile horrore h tragiche feene . di quefto fon per ogni
fo- glio i Socratici ragionamenti con incom- parabile dilettarione colperfi ,
quello fin tanto che brama, ama 5 ma non fi rollo è fatto fa t olio, che fi
contri ita , e di fama* quello procaccia danno alla cofa amata, éc ì fé
medefiino 5 quello hi fempre inten tione di far beneficio ;da quello nafee il
vi tio , da quefto la virtù , quello termina io furore , quello in amicitia .
Soccorremi à propofito quell'Apolo- go Platonico d'vnpaftore , e d'vn cuoco,
che andando in viaggio di compagnia , e Vedendo vn'agnello 3 vi fi accodano
ciak chedun di loro per portarfenelo.Ma quel- lo certificato della profeffione
di ciafeun dri loro , dafsi di buona voglia in balia del Paftore , parlando
così contra il Cuoco, tu certamente fei carnefice d'Agnelli tu* e m'ami per
recidermi, e per Satollarne l'ingordigia tua, ma quelli m'ama per nu driimi . O
ioi^u o > ò dannoiiiTiino Ama- le ra
di coloro , che in guifa di famelici , & arrabbiati amano per danneggiar
l'amate loro, e l'Amore , cbe quanto fpera , quali to fpiraytutto è amore,e
gioconditi,con- uertono in danno loro , come fecero quei crudeliifimi amanti
d'Ariftoclea, riferen- dolo Pi utar eh o. A coftei amata da Strato- ne, e da
Calliftene, il padre Theophane copiacquefì di darei libera elettionevno de i
due per fpofo . la giouanetta nominò Caliiftene 5 ciò non potendo comportare
Stratone dilfimulò , pregando il padre , € lo fpofo d'Ariftoclea, che poiché
non na- tica potuto efferfì congiunto in parentela conloro, ficontentaffero
almeno di con- feruarlo inamicitia } il che efsi moftraro- no d'hauerei grado ,
coll'inuitarlo al fe- steggiare di eópagnia le nozze. epereC» fer.coftame delle
vérgini d'andari! i laua- re ad vna certa fontana , prima che al ma-» rito fi
congiungeffèro , Stratone fece afeo dere géte per via i luogo à luogo co inté-»
tione di rapirli la giouane, quando pallai» fé > e gii nell'arriuar di lei
fattole impeto ad ofTo, trahendola per vna mano, e tutta- uia tenendola per
l'altra lo /pofo eletto, e ciafeuno ftcédo Tettremo di fuapoflà per trarla a
fé, in quel contrailo la fanciulla miferamente amata, non fé n'accorgendo effi,
nelle mani loro morì di crudeli flìma morte . qual tragico atto è più ìiorrido
di quello > qual pin beitiale amore ? così hu C 5 tfu- fi V ' inanimente
dunque s'ama ? così s'acca** rezza no le amate ? non amaua così Age- silao, non
Socrate . O Socrate > ò otti ma Socrate , tu che fai proferì one di nulla
fa- lere, che fai covi bene, onde tu lìa dall'oc racolo nominato folo fra tutti
gli huomi-. ni fapiente ?- ló.nonsò ( rifponderdegli). tfkro'che l'arte?
&ell*araare: di quefta ne so fiiaeiiro, di quella profeflore. e come ami tu
ò Socrate ? affatturi le perfone, che vai eosì inanti a ituoi competitori in
amado? ^ià non fei giouane> non ficco > non bello dì Còrpo . cumandiamolo
ad Alcibiade,.- e l'intenderemo , *fe i 1 fu o ma ritto ama per Torro^ere i
coitami ,fe p&tfenCup.ìitì, ò m iqùal maniera . vdiamo ilnofìro Petrarca.»
-- L'Mrféteoffidafùoidòteyar - . 't ' S'ti*jìxwh*d*honeffa&fételdiuenì*r
"'Che il dirrioftro yelfenfier vince d'ajjài. " 'Bxffo-défirnon l}
eh' tuffi ferità* Matt'honorydivirtme, Hor quando taxi \- Fìifsey fommx beltà
vttvQglfa fféhtaf ' Matroppò inirero tali oggetti tanto fel- patamente
con(ìderati, l'humana condì tio ie eecedonoSe fi come quelio^che ama col
fempiice^ amore irfteMeetóale potrei**. Heifd^gn^iPfecolido . Cosi ciii:£ma eoa
l'amore ordinario, potrebbe dire burlane dofìdell'amore'intellettuale, quel che
dif fé il Cinico Diogene delle Idee > che non le vedeua. perche in fatti Noi
n'amo huo- mini : non debbiamo già aguagharci alle PRIMA, S9 f>eftie, ma non
fiamo ne anche Angeli . fc l'huomo no hauefie altro che fenfo 5 altro Amore non
farebbe in lui, che Libidine $ fé ancor l'huomo fbfle Intelligenza fé mi
]plice,non li conuerrebbe altro amore-.ché cjùètdiuino, co'lquale le
intelligenze iè- par'ate da compofitione, ch'ammetta fen- ftial dilettò , amano
la beltadiiiina, nella ètti contéplatione eternamente beate s'ap pagano, ma
fiamo ragiorieuoli : e la Ra- gione è di mezo fra l'intelletto, e'l fènfo,
partecipando dell'vno-, e JèìTàltroi fé be- ne è più adherenre alPintellettcr,
cnde ha 'ottenuto' di folerfi diftinguere contrail sé fo . Però làfcioip
piatone fu Véli j e mi obbaìTo £ conftdérar lramorey fecócfefleny {faÉfintìitft
fiamò'ràgioneuiDli 5- cortfenfo intellkeifali , e e orri ntellctto fenfuali 3 e
per lVnaparte^e per l'altra coftituifeo IV- no, e l'altro 5 Bellezza 5 e
Piacere ogget- to dell'humano amore^ (eco do che il Pia- cere fi rifèrifee alla
parte ferifuale, e la bel lezza alFintellettuale «, e qualuque di qua fti
dueftilchi alnoftroamore , nane per mio parere (ch-eehe altri féne'féttafém or
perfetto». -tie$pn#-ff dar£fecirmenre>ad in- tendere, bhe^ £ non fi v^dejjè
altro , che Le fi elle , Sofrvna notte , e mai nanfuffè l'alba, . . . £, non fi
trasformaci in verde felivt • Ter vfeirmi di braccio . In fomma il piacere in
amando ricerca la parte Aia . perciò le tre Gratie Aglaia , Talia, Eufroh-ne ,
fignificantii'vnafplen- dore, l'altra viridita , la terza lentia , ac- com-
PRIMA. 6i Commodate fono àgli amanti da vn Pia* tonico in maniera, che la prima
rifguardi l'animo, la feconda la viftaj, la terza il di» letto della mufica 5 a
cui non ripugnando io nell'applicatione delle due prime ,he ancora nella terza
, in quanto fi riferifce liei diletto .> ftimo , che fi habbia da accó- rri
od are meglio al diletto del toccaméto, & all' hora giudicherò , che il mio
amore habbia il Tuo compimento; quando d'ani- mo congiunto à bella Dona,
dilettato nel- la giocódita della vifta,potrò in oltre leg- gitimaméte
appagarmi ne ì diletti deltac to, coftituendo alcuni , come gradi in A- more.
Il primo la affètti one dell'animo, fondamento principaliffimo certo, ma ri-
motifsimo. poi il veder la amata, alqua- to più vicino, indi ( per dare anco la
parte all' vdito ) la dilettati one della voce . Ma tutti gradi infìn qui
lontani 5 e badanti za incendere , non ad appagare . iottofègue il toccare 5 il
che fé bene fi faccia con la so miti delle deta, trafeorre nódimenoil di- lètto
per tutto il corpo , commouendo il iangue infin nelle più intime parti delie
Tene . fuccede il baciare, prima leggiera* timor ofamèntej al fine più
aflFettttofo, ac- compagnato da gli abbracciamenti . per tralafciar di dir più
oltre . Che fé Amore è (come piacque ad alcuno ) vinone , gii non crederò io,
che fia maggiore l'vnione fola fpintuale, che la fpirituale accoppagirata,
conia fpirituale. eperchequefta amorofa vnione folo ha da farfi co'l mezd della
vifta,. e non del tatto-, fé nel tatto è il colmo de! diletta fenfuale l forfè
perché effondo Amore tutto candore non arnmet té attione -laida ? che fia
dilettevole* «[UEftaègratiiLd'amore, che fia fetida, col pac della natura
corrotta ■> che vergogno- sa , decreto noftro . Crederò io h bene 5 che
amore fi termini ne gli abbracciamen ti : perei oche chiunque ama fenza tal pe-
nero 5 non amare , ma efiere aftettionato, e benuolere più. propriamente fi
dice ^e'1 fuo non è veramente amore , ma affetti o* ne^ maarmeitia,
mabeneucglienza^, on- •de no fiuferiiia in quello tale il nsraie dyI-
namoratovche folo fiaecon^m oda i quel- li [(.vniuerfalmente parlando , perche
di particolare per ventura da gli altri di fiere ;te]non intendo trarne
conlèquenza) che invaghiti della bellezza , bramano il có- giungimento s anzi
potrebbe adalcun pa reré , che la natura ifiefla habbia pollo la Beiti nella
donna , non. perche fi rairrfo- femente,come vnabe.Ua ftatuaies'inamo aji
VhxsomadihhyX.ome ^id'coiiii delia \fe -nere fcolpittt da
Pfraffiiblej.nelqiialeamT) re egli pafsò pur'anco i termini 5 ma per*- «he ne
fia efea à quel diletto , al qual fece inclinatici me tutte le fpecie de i
viuenti, aedochetanto più auidamétedoueflìmo idfer'incitatinoiiiuominbpreclaro
germe della- fri m'a; c$ della natura alla generati one de i figliuo- li.e
comeche nell'atto ideilo inferito hab bia (ufficiente dilettoper' adefcarui
qual fi voglia animale 5 nondimeno habbia noi fopra gli altri 'fegnalatarrìente
fauorito di quello condimento di più incitatiuo.ch'q h. Bellezza, il cui'
Vocabolo ancora appref fòì Greci fignific^inuito,efca, incitarne- to.
&hàbbiaci aggiunto" quel titillamen- to, che per le membra fcorre ,
mentre da- mo intéti a. bellezza,che ci vada à fangue.- fi come in molti
frutti, ancor ohe fufficié- telòaù'ita ripofta haueflèp dilettare T ap- petito
noftro , volle di più aggungerui il colore*, per inaitarci meglio al guidarli,
e non a guidarne folo la fuauità'loro-, ma a fat oliarcene, & a hudrircéné
.-: ^ N^afpettoydlèmfifi di£à\ nonconne- nirfi a prudente* irfifUraré gli
affetti co lo ftaio degli intemerati , che fi làfciano dal- la cupi dì già
tiranneggi are, che fenZaraT gione ai piacer* né tira afe: l'altra maco buona,
eh' è acceflorio> e termine5 purché vinca il migliore,que- ito baftar ci
deue,fenza che fi efcluda a£* fatto il men principale, così pr onuaciaua il
noftro Poeta . La voglix j e U ragion combattuto hanno Sette r^ feti* anni >
* vincerà il migliore . |3 Come vince jj migliore? nonché necefla-t riamente
vecida il peggiore , nò j ma che lo leghi , come prigione 5 (è lo códuca do pò,
come fèruo 5 li comandi , come i fog* getto .così vince il migliore . e però la
no iira maniera d'Amore puoflì in due modi considerare . e com'habbia per
fuoprincì pale la voglia, che fi nferifee nel piacere del fenfo, e la beiti
confederi come mezo» inftromento , e condimento del piacere jfteflb, ò
informila, comeacceiloria>òfo Jamentc preparatoria . & all'incontro cor
me regolato dalla Ragione, fi proponga i bellezza per ìfcopo principale, i cui
ap perita il piacere del fentiméco , co.ne co* ieguente, & acceilorio, nel
quale con vna cera , Ss eertaacci dentai perfettione , fi termini 3 noifaro
amore . Nel primo modo ama co- lui , che arde per belJa donna , fin tanto, the
Ipera di poter godere ,. e quando non polla, non s'appaga del buon uolere, ma
jion fi tofto vede chiufo il varco al Tuo ca- priccio, che ne ancor picciola
fcitilla d' a» mor fométa.e quella chiamaremo, fé co«. sì ad altri piace,
concupifcenza : rcftrin-. gendo il nome sì, che non comprenda gli animali
irragioneuoli .Nel fecondo modo ama chiunque foggiogando la mente all' imperio
della bellezza , defidera princi- palmente dall'amata la ricompenfà dell'a-
nimo,e'l voler grati fi care, i cui come s'ag giunga il potere , e fi deduca
all'atto, vie- ne appagato l'amore \ e quantunque fìa meglio il non poter
gratificar volédo,che ;il non voler potédo,e perciò il volere pre- taglia al
potere5 non fi inierifee però,uie nò fia ottimo il volere,e*l potere infieme 5
rfi come le bene è più defiaerabile la faniti .con la pouertij, che non è la
ricchezza cp Ja infermità , e perciò è più defiderabile la ianiti,che la
ricchezza 5 fari nondimeno meglio l'hauere e faniti , e ricchezza in*. fieme .
non vorrei io , che ne potere , ne volere mancafTe$ ma fé vno de i &ie hi
ih [mancare, manchi il potere,refti il volere jie'per me fi rimanga-d'amare, :
vero è,cjie tale amore hi in fé mancamento, e tutto, fche no vi fia per la
parte eflentiaje, v'è.pe- re rò in
qualche parte accidétale, come nel- l'huomo pouero, e nell' oro di baffo lega.
Quelle due maniere d'amare vengono per auuétura fignificate"nel 'doppio
nfpet è© di Cupidine à Venere, inrperciociw moiri lo ranno figliuolo di Venere*
\m'X Hefiodo, e Sano lo fecero feruo, e iegua- ce di lei . Venere lignifica la
bellezza, Cu pido il piacere j quelli fanno Cupidine fr» gliuolo di Venere, che
amando cornerai ina corrtmunemente, confi deranoi) piace re, come della
-fofranza ideila dell'amare la bellezza , la quale come -fi moftri-irrfe- conda
di ta:i piacere , non fia contffeiuca ; non che amara, quelli fanno Cupidi ne
fé guace di Venere , che la bellezza amano per- prcp la ragione -;rna perche o
pn cofa defiderabile fi brama nelle lue maggiori perfetti oni confeguenremente
amano ^A piacere . I primi sì , chenell' amare fonò intemp erati, trabb decado
effi nella parte, che fbggiace al fenfo, la quale oue c'ondo mina, contamina,
a. cui-fan-ibggetta la ra- si oneu ole, la parte celefte alla terrena , la
rocca alla Italia , il capo alle reni, e non accettiamo oer regola del
ben'amare lo fquarflrodi tali , poi ch'egli è obliquo, ne definirò gii io Amore
per Prurito d'atto Venereo, conciofia che (come ben dice il Filofofo) non
maggiormente ama chiun- que più ciò derìderà 5 ma ftabilirò quello per
fondamento , che richiedono coloro, il PRIMA. 67 il cui Amore ragioneuole,
& humano è il vero, e compito Amóre^ di cui fi fauella . .e quella è
l'vnióne dell'animo : onde fu detto , che il cuor dell'amante è più doue -ama,
che doue animale fu Tentenna di Ca tone,che l'anima dell'amante viue nell'a-
mata. Però il Petrarca insultando al Pò, che bé poteil e portarfene la fcorza
di lui, ma che lo fpirito non curaua ne di fua, ne ■d'altrui forza , conchiudea
. Tt* te ne vai coH mio mortai ftfl corno . L* altro ?-c«prrto dtamorofe fiume
- Torna volando alJUo dolce foggiamo , che 4lpenfier dell'amante non fi fuelle
dall'a- gata , e perche l'anima non può eflèr Io- tana dal Tuo penfiero , però
lo fèguita , e di (batta dalla profondità di quello viene •ad abandonare il
(oggetto , ch'ella viuirì- ;caua, lanciandolo eom'vncadauero, tdv- •na
fbtua-.-onde il Petrarca . 1 Itti è il mio cuore } e quella , che /' imtoU,
rf'- Qui pioi veder l'imaginemia fila . però Quelle donne crudèli , &
inhumane , che aftiate* no riamano 3 ma fi pigliano tal voi ta traftullo di
tormentare ipoueri inamo- ;rati;, confideri no quanto delitto commet- tano ,
fogliando il corpo di vita , & ol- traggiando di fopra l'anima . chi vecide
il nimico, è micidiale j chi vno, che no fia •fumico, è aflaffìnos ma chi
l'amico, è tra- ditore . la donna , che non riamando cru- cia
rinamoratojcommette yn fi eraue de- A Ut- €% litto,perche priua di vita l'amate 5ma quel la
fi come bella così benigna, che fi degna d'aggradire, e riamare, reftituifce
l'anima all'amante, ò pure li di la fu a m contrae!- bio j e non abbandona
perciò la fua vita, non abbandonando l'anima dell'amante ifteffo in lei
riceuuta-, e da lei gradita . e così auuie -e, che l'amante nell'amato fi
trasforme, e vi cendeuolméte l'amato nel- f amante, con vna certa
giuftitiacommu- tatiua del render1 ani ma per anima, vita per vita. Amore per
amore, di coi non co nobbe mai la più compita Aftrea ifteffà . E tato propria
l'vnione, d'Amore : che l'antecede, che l'accópagna^he lo fegue. ma quefta è di
due maniere, ouero fecódo l'afTetto, onero fecódo l'effetto . la prima antecede
Amore! quato cagione,poiche ne muoue al de&derare , & al ccnquiftare
l'amata per accoppi arci .ilei 5 la fecódaè formalméte nell'ifteffo Amore, 1
quato di forte vnifee gli amaticene l'vn di effi è co- me parte d'vntutto,che
in virtù d'Amore Jìa colligato infieme,onde dùTeil Poeta, jimw tu che i defir
nofhri d*fyenfe9 ^il quale vrialm* in due cor fi s* appoggi* % il che H orario
haueua dell'amicitia detto E feriti la meta dell' alma mia . Queftav- nìonc hi
tre gradi, vnoc'hi ragione di principio proflìmo , vno d'a:to, & vn'af* tro
d'effetto . il primo è foftantiale in qua io vno ama fé iìeifov che fé bene è
vna co- * ù -"?!. * e9 fi medefimà, nondimenoin quanto ama- te , &
amato ha ragione ài due ridotti irt yno5 è ancora di fimilitudine in quanto ama
altrui . Il fecondo è per l'applicati o- ne dell'amate all'amato difpofto verfo
lui» ò come verfo fé fteflb, ò come verfo parte di fé . Il terzo è reale,
fecondo che fama- te cerca dall'amata l'vnione in effetto, fe- condo la
conuenienza dell'amore , onde conuerfano iniìeme, fi parlano, chiedono fauori ,
e fodisfattioni U I due primi gradi confiftono nell'wùone della mente, corno principio,
e foftanza d' Amore : queft'vl- timo , come effetto , & accidente fi emen-
de etiandio al fenfuale congiungimento, e quiui fi termina 5 tanto più
compitame- le } quanto ch'ei non fia mefcolato da rì- morfo alcuno, ò
difofpetto, ò di cofeien- fca, che poffa drfturbarlo . E vagliano pur coloro
co'i fuoi contenti, ì i quali i follaz 5ti amorofi tanto più fon. giocondi,
quan- to men leggitimi , e più guftano d'vn pia- cere rapito con fofpetto . che
d'vn goduto con ficurezza 5 nulla io inuidio lorodilet to. anzi merauigliomi
grandemente qua! caufa fia, che à tata cecità gli hu omini ad- duca, che potado
godere del bene con tra quilliti, fi procaccino dell'anguftie, e de t pencoli
con difficolti 5 fé non è,che ftraor dinariopiacereprouiamo noi 1 quelle co- fe
cne:ac e canti, e balli, e congratu- lationi , &epithalamij, e quanto
inforna ma Ili la giouentù di fèflofo, e di ^ìoconi. do. Vedi l'ima^ine preilb
Homero deii'v- no, e dell'altro amore, che ne gli abbrac- :iauienti iì compifce
5 e del leggiti mo , e del petulante. delPilleggitinio m Paride, k Hclena,mira
com'egli ritornato dal ci- ì>o> entra nella fianca , fimile apunto ad ^no
adultero^ma dei giudo in Hettore }$z /Viidromacha , di icambieuoli fiamme ac-
:efi; fi che ella nomina ìlfuo Hettore epa ire, e fratello, e madre, e marito,
& ama- le, e con tutti 1 nomi dimore , e di tene- rezza . egli confeflà ,
che non minor cura lo preme della moglie , che della madre ifìeila. Refta, che
per hauer cogniti one eflatta d'Amore, fecondo l'^eiTenza Tua , inuefti- *hiamo
il genere , Cotto il quale viene co Itituto r e per trouado/in tal modo meco
medefimo vò difeorrendo . la volontà non 5 muoue i defiderar cofa non
conofeiuta, aerciò il defiderio prefupone la cognitio- ne , quella propriamente
rifguardail ve- ro , che condite nella corriipondéza del- lajeofaài
fuoiprincipij , H che fpetta[più rollo all'intendere, che all'amare . perciò
non definiremo Amore per cognitione, ò Sudicio j fé bène ò è giudicio , ò
fuccede al ji al giudici^ . concfciuta
cbà l'ittelletto la verità atta al produrr* alcuna quieterò pia- cere,
larapprefenta alla volótà fot;o ima- gine di buona,e profìt teuole, la quale
in- continétel'appetifce , compiacendocene, equi ha principio l'amore . però
(quanto àqueftojnon difconuiene il nome di Co- ; piacimento j ma non G ferma
qui l'Amo- re > poiché al cópiacimento fuccedeilde- ildeno,ch'è il mouiméto
della facoltà ap- petente nell'appetibile per conquidalo, & vnirlo i fé
^onde più profilino genere Tuoi parere il Defiderioj vltimamente per compiméto
d'Amore vien la quiete, eh' è ilGodimeto, ìlqualemettédoneinpof feiìb della
cofa desiderata, fa fuanire il de- (Jderio . e però lenza dubbio , fé reftringe
re vogliamo il nome dei defìderic a quello lolo di cui mancheuoli fiamo, non è
già il Desiderio (ufficiente genere per definire Amore 5 fi perche ne
ieguirebbe , che dal principio del godimento fi dileguale l'a- mare, contra la
natura del (incero amore, che nel godimento acquifla perfettione,e vigore 5Ì1
perche nafcendo da vn iftefTa ri dice', quelli due contranj Amore , & O-
dio , fecondo che la cofa difpiace , ò pia- ce,e con egual proportione
rifguardando il defiderio l'amore , che il timore l'odio rifguardi 5
ficomepofsiamo noi odiare* fenz.a temere 3 pare ancora , che noipo£ iìamo
amare, lènza deiìderare . li Stoici ha- PRIM A, ?3 hauriano fecilméte
riceuutoilDéfideria per genere, che difineuano Amore .Cac- cia del bello,
imperfetto veraméte ne]l*eC- fer fuo> ma atto à farli perfetto: decretado
ch'ogni vitiofo , e pazzo foflè deforme > ma bello chi è faggio, e
virtuofo$e perciò 1'vnedi quelli non degno d'efìèr*amato> l'altro non amato;
ma fi ben quel di me- ro , non in habito virtuofo , ma in buona diipofitione à
farfi: aggi ungédo, che chiù que haura amato y.n {oggetto brutto per farlo
bello , tolto ch'ei fari diuentato tale imporrà fine all'amore': del; che
burlan- doli Plutarcho dice . Chi giamai hi cono - feiuto vn'asior firaile, il
quale come veg- lia la prauiti dell'animo, co Jà deformiti del corpo duri j e
quado poi appare la bel- lezza^ la virtù fi eftingua ? Tali eglirafTo miglia
alle mofche , che fi godono della fchiuma del vino > alvino poi buono, &
atto al bere fé ne volano via.che no Ci deb-, be dinruggere l'amore per l'acqui
fto del», la cofa bramata , come dille l' Ariofto, T$j cura fot che in man
prefitta uede Ma fòt dietro à ehi fugge affrettati fi tede» anzi conf èguita,
che uà, debbe maggior» mente fìabilirfi: perequando ilÈéfide» tio- non
fignifichi altro , che tal forte cac* eia , al ficuronó fa per la definitione
pro- porla . Qual genere vi accomodammo ? H co* piacimento ? par troppo remoto#
Il Godi D meu- *r PAR'TE: mento > è troppo riftretto , quafi die chi1 non
goderle nonamafle. Io mi rendo af- fai difficile di -accomodami nome, iJ qua!
non habbia. del troppo commune , ò ftra- niero , come farebbe Atto, paffione ,
ò fi- mile , che debba feruire per capo alla de- filinone ch'io tratto . Che Ce
non lo tro- uaremo, e fari chi voglia, che fé ne nomi nivn genere più
fufficientemente , che fi può } non è gran cofa , che venga in com- petenza il
Compiacimento co\l Defide-, rio, poiché dal principio dell'amore l'a- nimo
impreflb dell'amata beltà 5 iui fi co- pisce, che fé bene io fento poco più
leg- giera Tobbiettione del Compiaciméto ri- fletto all'efìér noi priui
dell'amata 5 di quello , che fia del D°fidcrio , rifpetto a quando fiamo
in'poflelTo>tuttauiaparmif che il Compiacimento fia primo per na- tura >
& habbia ragione di caufa , percio- chedorquefto alice ilDefiderio: e'1
com- piacermi della bellezza di colei fdeh'io defideri di poflederla 5
madalDefiderio non nafee il Compiacimento; ne mai, an- co ne i difpiaceri
ifteifi , quefto Compia- cimento abbandona Innamorato , quanto allahellezza ;
fé ben fi fente difpiacere, quanto à fuccelfi , e perciò fent'10 difpia- cere ,
che mi venga impeditoli confeguir' bellezza di cui l'anima mia fi compiace, e
s'è vero ch'ogni amore germogli dall'a- more di aoi ftenì, pereilère 1"
amore di noi PUtfDMA. 7T noi fofrantiale , tutti ,gli altri ( non parlo* dell'amor
di Dio,della patria,* deJ3>adre> che debbe eflèr prepofio a quello di noi
mede-fimi) accidentali, che al proprio no-^ ftro amore, come al fuo fondaméto
adhe- rifcono 5 chi non vede ìKDefiderio come vn rampollo di Compiacimento ?
dirai, ad alcun non piace l'amare, anz.i dopo ha uer confumato anni ,&
anni; auuiene,che fé ne penta, e pur'ami 5 non mi,leujrei pe rò il
Compiacimento , fé infieme non mi leui l'amare 5 ma tale fari operati one del-
l'animo fecondarla, che refléttendo fé fò- pra le operationi proprie , come
giudice di fé medefimojconofca di compiacerà* di cofa amandola, che non
dourebbe , onde li dispiaccia limile compiacimento. Quin diiUìpentirfi , che
giudicando l'intelletto fopra le cofe fatte (òtto ragion di bene,no efler ben
fette , fente rammarico nel rico- nolcere di quello, di cui nell'operarefen- tì
diletto. Il Compiacimento adunque potrebbe non difconuenire affatto per ae«*
finire Amere, faluo fé non fignificafle at- to leggiero , e come vna certa
quiete, eC- fendo quello dell'amare^per modo di mo uimento fopra qual li voglia
concitato . Alcuni vollero pure , che il nome del Defiderio baftafle , gii che
non efclude il poflèdere, attefoche chiunque desidera, £ofliede in qualche
modó5 sì fperche ir defiderio fi fonda nella cognitione ante- D a ce* 7* V ART
B cedente, e la coenitionc èvnaceropoC. feffione y sipcrche tra il desiderante
, & il desiderato occorre qualche fimilitudine, onde nafce vni certa
partecipati one . Ma ciò non s'approua, peroche fé bene la co- gnazione precede
il Defideiio 5 nondime- no il desiderante, come tale, fi pnua di co gnitione
> e però la cupidità è detta cieca, & infieme della poflèuionejcrfè per
ragio ne della cogniti one . oltra: che l'intelligi- bile, d'appetibile fono
dittimi; poiché la cofa s'i ntende come vera, fi deriderà come buona; dalla
cognitione del vero ne viene la certezza, dalla poflèffi one del bene il
piacere; il quale fi perfetta non la facoltà cònofcente, ma l'appetente,perciò
il De- fiderio non hi ragione di porTefEone$ Ma pofto ancora ch'io mi muoùa a*
defiderar per la fimilitudine, non vi è però la poflef fione, non effendo il
defiderante, e la co- fa desiderata fimili in ciò , che partecipi- no d'vn
terzo 5 ma il defiderato muoue non mollo, il defiderante è moflb . però quella
fimilitudine,ò più tolto proportio ne è di quella forte , cn è tra*l fine, e le
co fé dirette al fine . ma quello non dice po£- felli one, dice ben
mouimeutoperlapof* feflione.di più.chi dirà già mai, che il de- fiderante goda
il bene > eflendo il Defide- rio vn mouimento al bene, ch'é termine , C fine
? e fària mirabile per mia fé , che ciò Ch'io più defidero, più pofledcfiì.
Però fii d«> FUMA; a do noi in quella fignificatrone del Defìde rio, nò ci
potremo à partito yeruno fcher mire delle obiettioni $ Ma fé comprende* remo
Cotto t\ Delìderioj non tanto il mah camento , come di ricchezze $ di fàuori ,
amicitie, chenons*hanno>quanto il Co- piacimento nel pofledere quello,che
s'hi> nel qual modo fi dice, che k materia defi- lerà la forma, che fé non
l'ha, ì porte ma ni la brama 5 ma fé l'ha , fela ftringe tena- cernente al
ieno, nella qual fignihcatione ancorali Filofofo intefè il defiderarejqua do
nel nono dell' Ethica ,- parlando della feèneuoglienza dille . defiderarfi ,
equei^ che fono allenti, e quei, che premènti, ap- pellando il defiderar quefti
co'l verbo epi thimeo , e quegli altri co*l verbo potheo. io non ho dubbio, che
intefo cosi il defi» derare è fufficientiflìmo genere per difis nireA more,
perciò oltrailnome d5 Erote, col quale communemente fi nominò da Greci, li
furono affé g nati due altri nomi Himero*ePotho,che fignificaflero^vno il
Defiderio di cofà aliente , l'altro il Co*' piacimento di cofa prefente. il che
ancorai Platone efpofe coi verbo>che fìgnifìca de- siderare y quando diflè,
che il medefìmo incitamento dell'animo , eflendo prefen* te quello , che fi
defidera s'addimi da Hi-* mero 5 & aflenteilicefi Potho , e i Latini in
oltre Jo nominarono Cupido, come Cupidigia,, e Defìderio. Stabilito il gè ne- D
3 re 7* re, è neeeffario foggiunfgertii
madiSeréh $u,per cui fi reftringa, adattandolo ad A* more. Il Bene adunque, che
muoue.il De i54^rio,trasfóde come vn caggio:a]l*eftrin feco , che direttamente
vài ferire la vifta, atto ad imprimer fi nel cuore, ch'i la Bel* lezza ; per
quella diflèrenza G reftringe il Desiderio amorpfo , e contradiftingue da gli
altri . Ma fin qui non fi conuince di ne cerTifà Amore : chepoiTo'iodefiderfcr
di yedere vna bellaBonna, fenza pretensoti «i?.Àmore. ad onta-di «fucile dorme
.„ che più del cdnuenìente ri p u ca 'id olì belle ,• Ci rendono ■ litro fé à
gli amanti ; eiofterrei ;ch* vaia grata beki,per mediocre che Ila, preu agli a
a qualunque eccel- .(PiR^I M A\i rf eccellente* che diJJ>etto& 4ì moftri
y im* percioche iettato, à&i beltà l'amabile,noa creiti; e come farà mai
cóla amabileyehc ripugni all'amore?. Piatone in fatti toccò la midolla có'l
definire Amor'e^Defideriò di partorire àel bello , e volfe , che ì que-
ftoparto Qfìetrice* e Lucina foI*ela Bel-» lezza , nel cui grembo gli animi h
umani i certa età peruenuti V come .ii giórni del partjGrirej dopo lunga
«ra'uidania, pròdtt cetoo la p rotei j cola che Bon-poflòno fac pcj brutto^
alla cui vicinanza-fi rirtringj©*? nox e non valenti 0*4 partorire Ci cruciano*
p,nde Tempre delìderarie, che fìa loro pre-^ fente il Tuo bene , ch'è l'ifìeffo
co'l bello» e perciò inferì , che AmorefiVDeiiderio 4f immoLtaIivà\cui femore è
prefente il be ne. il chq Viene àdire>che il desiderio del*
larbellezaaj.all'àòratèjambre, quando ap- j> etifce non.folo di vedere, ma
di godere, - e.far tutele. operati oni più dilétteuoJi/jé doue ? non.certbin
aitrQoggetto? che in ^uellQ>che n*ftfapftC£)CJoè nella cofa ìftef favella»
attaàriceueretal'eipreffioue. main oltr&ref&* cacia ... Ilqbe
v^ienéadire*. Io veggio vna bellezza? U,deiìder,«J;h*raaoieEas «hebrai mo di
fare quelle operationi nel foggettò di lei capace, che per natura fìamo incita-
ti a fare, quando la beltà ci eccita. Che le D 4 4 lo * A m TEI. adsakttno
pare, che ciò bafli a fignìficarfi in due parole nel Desiderio di bellezza ,
intendendo piti efficacemente che fi può, di partorir nel bello , di vnirfi al
bello, di dilettar/i nei bello , fecondo la mente, fé- condo il fenfò , fecondo
ogni parte , prò* ducendo attioni amorofè ne i migliori, e più compiti modi.io
non ripugno, che fia per la definitone d'Amore fufhciéte il di- re , Defiderio
di bello: fi come è fumcié«> te per definire il lume, il dirlo, atto di cor
pò chiaro : ancorché 1 effo produca il lem fcianre di tutte lecofe vi/ìbili , e
vi faccia delle operati oni, che no può far nell'opa- co, e'nonmi par
neceflario à dire. Il lume è atto di generar fembiante di cofè vifibili nel
trafparente. Non ripugno ne anche le piaceffe meglio vna di quelle definitioni,
che dicono caufà . come & Natura è prin- cipio di mouimento , e di quiete
in queir lo in cui fi troua.r Anima è principio del- l'operati oni della vita
nell'animato « così diremmo . Amore è principio , e cagione dell' op erati oni
nelTinamorato , come ta- le . ma bifognarebbe poi ad ogni modo ri foluerla, chi
foflè quefto Inamoraco, fé colui, che appetì fee libello, cosi giudi- co
fufficientemente definito l'Amore, co a Je dichiarationi addotte • Defiderio dì
Ullo. ?» 1 A . A Bmnu he inuira al- J'amorofè delitic , fignificatcci per gli
horti dell' Hefperidi jj ch'è la feconda delle parti da? principio propofte.
nelcuiingreflbcon* uie nei' alquanto foggi ornare con l'ifieflè Hefperidi,
taHior non mén rigide cufto- di,cne Singolari coltiuatrici degli amorofi
biporti : già che intrighiti fiamp da quella Bellézza, che in effe daffi ì vedere
nel fuo eolmo illuftrc ", egratiofa. ammonendo auantiin generale ciafeuna
delle Donnei; fcelle , che fi come il leflb loro è fatto fé* fnalatamente
fpj>ra il noftrp , splendente i queftor^^ò^onjde inuaghifeono di fé
irifguàrdant^Voglianó ancora fare atrio* nidi tanta lord Bellezza degne,e
d'Amo- re 5 e no n vfare in male i fàuori coi moftrarfi àCpte , è
difamorèUoli : perche in Vero rifuka moftr o comporto {di parti ttoppo
ripugnanti dalla Bellezza* e «alla fcórtefiaconjgiunte inficine, l'vna defide-»
rabiliffima^ raitra òdiofiffima. Deh dite- mi, fé Amor vi profperi ò Donne .
oue la fondate voi^ad cflcr dilpettofe? oue la fon date ? fé belle fete, non
volete voi eflèr'a- mate ? che vi gioua per dio la beltà ? va- ne fon le
ricchezze , che non fi godono, Vhabkationcjchc «onVhabita, ilveftimc 8*1 io, che non s'inuefteinonf^petevoi, che
bellezza fenza amore , è come Luna fèn- Zk Spie,, 4i Tua natura tenebroni ;
ogni vpi ta5 che U Sole non la illumini ?;la heìtà yo; ftra dunque prenderà
eftkacia da Amore,; & haueri ardine di prqder' .ribellante l'ar-* mi
cptraidi Jui, ? Ma Te gradite pur d'eflèfe amateyhpr non fapete , che /correda
eitìn gue Amóre ? dunque la bellezza afTegna-* t£ui per nutricarlo cóuertirete
, anzi per- i$ertiréte_,voi belfejvoi felle in v-elenopei; ^,iftrug^ei-lo? p
quanto è. di belta\donna ij^mexkeupk j,che ferie fer*je in q'inp J Q quei-
SECONDA. tg quella^ c'haueflèj>o4e#à fopra gli inart^ *atiy é
rigórofamec^ptvniiTe d&unqueran,- datìè troppo* cfbfua .bellezza altero,
come appare neÌlà:feuok5U;Narci|fo-;. :& ;i k?jt£ di qiièfta fotte
yinanzi-tein^.q. negletta, iìa interdetto' il cojiU«rfa-r nei rcjgno df
Aftlp;-* re>xl^e Colo. nVgòutfrnatp^q «ella-, c^s regge con - benignità $
*QP the^ djr^iiff $gp già con info lenza v Ma per dar principe lì pròponiniento
, è bevi fatico rifarli da ;vtì| capo . e dare vna ricercataci la J^ellezza^
fì: afcfegiipM^bppofìei tanto -pi ù>'c4ié maJ** teò*s&
in^cjaefeiinàteria pjr iecjfilaji; j p^latwfltó- nelfecondp delPJEthicai nomi
rt&timrdi .virtù d'occhio, virtiVdieanaK tojevorremoToilréaererche Amore à
qi&e ftòmodo'risdefideri^i.beHo^cófèg!^. remente , quanto lia;p m propria h
b: nté di tal cofa i ingordi Ch* algufto e dolce,* alla fallite e rea . . i
Dalla intrinfeca Bontà, come da radice viene à ridondare nella perfezione
eftrin- ìcca , vn fiore piacente al fenfo . e quefla è h Beltà, però il bello
fi diftigue dal buo so , come il fiore dalla radice , l'efternc* dall'interno
.e quindi è , che il bello, ag- giunge fopra il buono , che acqueti l'ap-
petito con l'afpetto . onde fuolfì , e rare volte in fallo, conietturar e dalla
bellezza efrrinfeeca la interna bontà, perciò la Bel Jezza ift eflà fu fempre
honorata con parti colari priuilegi ., fino all'effer detta cofa regale , degna
d'Impero , alla quale h eb- bero princjpaliffimorifguardo nel racco- mandare i
domini], non folo gli Ethiopi» egli Indi, mai Lacedemoni ancora, fino al
multare Archidamo Rè loro, perche s'era ammogliato con certa donna , che diede
occasione di lamentarli , che à loro farebbono «generati > non Regi, ma
rego- li, e queila? cred'io, non tanto perche la %6 bellezza del prencipe apporti fplendorf a
ipopoli 5 e faccia più grata la fogger- tione, quanto perche dalla bel lezzi h
ar- gomenti t>ontà d'animo , la quale ne i prc cipidebbeeflère
principaliflirno decora; Mafe il bello di flint o èfolò dal buono, co irte
l'efternodallfinterno , come può effe* re, che tante donne d'afpetto belhflime,
fon d'animo crudeliflime,piene di quelle tjualitadi,che fé à loro nel volto fi
fcorcef fero, come fi prouano nel trattar fèc'Ojfca- fteriano à farle
bruttiflìme, e à fpauerlta- rfcogni animo capace d'amore? A me ce»* to, quante
volte riuolgoper la mere quéi fta difficoltà , foccorre-di qucìTherba Mó li
appreffo Homero, c'hà&eneilfiorei^. mile al candore dei latte:, malaradite
ha negriflìma , non conofeiuta da gli huomi ni 5 cale mi pare Jadonnabella di
apparen- za, e di mente fozza 3 che per non efiere al di dentro conofeiuta * di
feinuajsrhifce quefto , e quello . maio non driiruggo: la •obiettione,anzi Ja
fortifico, perche fé cosi e : dunque lari falfo quello c'habbiamé inabilito,
che la beltà germ ©«divalla boni- ti 5 ò pure ci fari necefeio foflétate, che
perfona brutta di animo , non polla effer bella d' afpetto.il cótradirei quello
c*hib biamo pofto di fopra, oltracheè ripu- gnare afe fteflo , è vri concitar!»
auuerfa- rij i più valenti Fi Iofofi. il pronunciare 06 tra molte donne , che
lì it i mano belle , e?- feo- fendo
nelHntrinfeco laide , è vno esacer- barle 5 ma'adogni modo ioltimopiù l'au
toriti d'huomini {àpientiflhnij cMiebbem fempreintentionedi-^finGeràmentegioiia
re con le fatiche loro 5 ch'io non pauento della jindignationedidone
crudeljflime," che fì godono di affi iggere- quelli iflefèi»* che;le
amano, àdducédoli con mille eftor (ioni atermine tale, che non fi ridurrebbe da
vn'aflaflìno il più capital nemicojcH't- gli hauefle . Nò, che la donna di
coftumi tali, fé folle vria Venere, non è bella, per> clie oue non è
intrinfèca bontà » iui noaè eftrimeca beltà. Ma dirai, 'quello. è vniri-
pugnareal fenfo, & all'elperienza, checé ìè 'ajjprefentapur belle . quali
che ilfènfb irrofiici apprefenci niolte i magmi fal-féw k vancv come i colori
dell' Iride* e del collo - VI * , della coloba .Replicherai, che quefte ap-
parènze] fuauifcono , per variar d'afpetti, e di mouimenti . mi la beiti dVna
donna permakiagia chtr fra, è pur tuttauia taàfr* ib tir hJ>emdo
colPeifèmpio dell'oro," cifcfc vi è il vero^ evi è 1? apparente:,
ékhtfìfcm tone, equièlloidell'Archimifta Bragadimà cnell'argentcs vi ma quello
no rifpòrtde à quello nell'interna foitaza P trouafì parimente-la vera
Bellezza, trou a- • » « -fi H gl'apparente .qual'èla vera ? quella, che rifp
onde alla bontà- interna 5 ma quella > cheiolaméte inuaghifeepei colori
eftrinv feci, chi più a! didentro non confidera,na è bellezza, ma apparente ,
ma fraudoléte bellezza, meriteuolc d'enerricufata,e b* dita.dall'amorofo
commercio, come fi ba difeono da i traffichi le falfe monete,ch'ai tro non
hanno di pretiofo, che il connio • Io la determino così.fe le dóne vogliono>
che fi dica meglio , effe operino meglio, ^ mutando vezzi, leuino la obiettione
, the non haureraò à mendicar folutione. 1 - La vera Bellezza è Quella,
chefèguita la perfettione eflèntiale , perone lincerà 5 che ridondandpal di
fuori fi moftra fple- dida, e vaga , però è gioconda j che aletta do per li
occhigli animi dei riguardanti ìfeh rapifee, però e amabile , Quefta al- cuni ,
che non diftin/èro tra materia^ bg- getto, & oggetto , penfarono effere
mate- ria d'Amore , impercioche la bellezza no f (Tendo efficiente (clie delle
attioni dell'a uima, efficiente è l'anima iffeffa) deurà ef ière oggetto, ma
gli oggetti fono come materia, intorno alla quale produce l'ani ma gli effetti
, e però Venere fò detta ma- dre d'Amore, hauendo la materia ragion di madre, e
l'efficiente di padre > ma que* ili nomi nel vero materia , foggetto , og-
getto richiedono dittandone , la materia s'intende il*icettacolo incolto
d'alcuna x co fa, . B$ eofa, in quanto è aggiunto alla priuatio- ne di quella ;
il {oggetto quando* congni to con la forma , e ridòtto in atto, l'ogget to è lo
fcòpó , ò berfaglio > in cui fi mira* come l'àr ciero nel legnò. Veramente
la bellezza, le nonconfondiàmq i termini* efTer nò può ne materia , ne foggetto
d'A- more 3 poiché non fi confiderà ne in qua- to priuata d'amore , ne in
quanto ridotta In atto1 da quello per éflere anneffa al fog §etto bello , come
forma, non all'amate, i più: la bellezza muouc non moliate co^ me fine ,=da cui
i come dà obietto prende ragione quell'atto diamare . però ad aku ni piacque
Amore eiTer'anzifeguàce, che figliuolo dì Venere : come quello, c'hab- bia per
berfaglio, non per materia Ja Jìei- lezza. Ma lafeiamo quefte fottighezze * più
conuenienti alle ftrepitofe feu oleiche a i domeftici ridutti , oue è diceu ole
par- lare più alla libera . e non curiamo manco di fol leu arci troppo
altamente dalle for- me terrene allecelefti Idee , acciocheper auuentura
tentando noi di figurare vn'jr- mor troppo fublime, no'l for malli mo va- no ,
e parliamo della Bellezza , fecondo, che cagiona quell?amore,chc fra noi tot*.
tidianamentefi tratta , alquato meno al- la Platonica , e più alla Peripatetica
, che fiprincipal fondamento nel fenfo . i Due forti di Bellezza fitrouano,
altra cauata dal compiacimento d^Uc per fone» i? altra alerà dalla, natura
delia cofa ìMTa-, fraj« /qualj è quella differenza , she quella de,]
piacimento^ none dellajne&iimalcondi- ti.oneappreflò tutte le genti,
casi-come ne ,tu tte parlalo a vn modo, ne tutte veftoao a vn:modo j
ma»Ktrian>ente , fecondo ài- uerfiiftit,uti,di varie rjatjonì, da cuipren-
dono dker,fiti,ma quella della natura ai- J^oppQfto delJ'altra^.e/lVnailteflà
fòrte , appretto quali! voglia nasone , fccome ù ciel.fì rauoue a4 va
mòdo^tutti i popoli de} infondo, facendo £iò: naruralmente3 no à piacjmento
de^l* hu^mini » I Permani amavano per belli Almi .coloro , c.'hauei* fero il
na/o aquilino', perciochf Ciro ap- preso di loro tale era flato : da"I che
ne ca uà Plutarcho, che di tutti;gJi amori quel- lo è gagliardiAimo,itquale
Wencqncepii todai popoli verfp alcuno per la virtù : quello vien dal
piacimenrojron^e altri p« poh haurannoper più.hello il naCo proJj- lato .i Hor
ari o.odoiLico per beilo . j . Dxgli Oi-cht ntri}é dà i spelli n&p ^ altro-
«e fauorì alla chioma bionda in quel gio- uanetto accarezzato da Pira. H omero
at- tribuì àMinerua quell*viìtatifsimo epitt to dL43Jaucopis iodando m tei gli
occhi ceittleijl'iftèilo approuò in Giunone i ha- mai nominandola Boopis .
& puore farlo fenza pfttfa dell' vnajò dell'altra}, :perche ital bellezza è
più fecondo il piacimento, chs.lsc.3nd0 la natura, uqjq vuo dire, che eviti tal
SECONDA. 9t falpiacirnehTonohfia fondato nella ha- :ura, ma come anco ne i
veftimenti auuiè rie ) l'vfo è dal beneplacito ., la ragione è lalla natura ,
onde i popoli fèttentriona* i Jianno il Tuo modo di veftire diuerfo lai noftro
, conforme però alla natura de luoghi freddi , perciò noi di feta veftia-
no,quelli di pelle, Altro è il dire , la tal co^ i è fondata nella Natura
>altro è da Natii a. la bellezza àz, natura non prende 'di-**
ier(kidairiftituto altrui , & però vn mo- trp deforme fari bene ammirato da
mol- t , ma non (ari gjamai bello a perfonà ••'■ 'auto baiti cPhauer trafcorfo
fopra la bel ?zza fecondo ilpiaciméto . Hor di quel t.ch'è da -natura
ifauellando confideria- 10 ne altra deij'eti , altra del foggetto. uanto alla
bellezza dell'età ( dice il Filo }fo ) quel giouane e bello, c'hà corpo al
iftrir le fatiche, aitlurar nel corfo còrno* è, e difpQfto , infieme con la
giocondità eJl'aipetto t queJl'huonio è belio , c'hi orpof aturà atta al
fofknere i difagi della i)erra,& è d'afpettptale, che tolto ch'ei a veduto
polla l'inimico fpauentarefPv- a, e l'altra bellezza-, e giouànile , e viri- ;*
fi ricerca ncll'inaniorato, e che s'afFa- ghi j-e che duri | £qn,a(petto
giocondo, on gii fpaUenteùoJe,iiia fi bene infuoca» Hi e*!' agone amorofo ) Ma
lafciamo tale gnificatione ;di' £elle,zza , eparliamo di uella ,; che n'adelca
pei' Jnamoramento. Dì 9% V AUT E v Di quella decorrendo i Platonici dif
fèrojch'ella è vna certa grafia nafeente d; vn'harmonia di più cofe, c'habbiano
coi rifpondenza infieme 5 ò nell'animo per 1 corrifpondenza di virtudi 5 ò nel
corpo per la corrifpondéza di colori, e linearne ti 5 ò nella voce, per la
corrifpondenza d fuoni, con «elodia concordi . per la qua cofà vollero, che la
bellezza fi conòfea © tre potenza . quella del corpo con gli oc chi , quella
dell'animo con la méte, quel la della voce con gli orecchi .il che efprt fé il
Petrarca, oue ditte . 2^e gii occhi miei, eh* luce altra non hamu 7if
Falmàycbefen/kr d'altro non vuole > 7%e l'orecchietcb'udir d* altro non
fanno . I perciò nonni che fare , fecondo loro , i amando ne odorato , ne gufto
, ne tocca mento .poiché ne ancor quelle cofe, eh rifguardano tali lentiméti
s'appellano ce uenientemente belle, non bella beuanda iion bell'odore, non
bell'atto venereo ma delicato si , ma diletteuole . che fé : congreflo amorofo
folle bello , com'è d: diletteuoliffimo, gran torto, per certo,! rebbe à fé
medefimo chi non l' esercitai fé in palefe, piàntado co'i Cinici gli huc mini
per le piazze, e pure l'inuoliam dall'altrui colpetto . e più tolto compoi
tiamo di vedere atroci ipettacoli di du efferati nemici , contra le leggi
guerreg giarfì contj-a mifèiabilinète} che due am . ,» permettendo Ioroie
leggi, e naturali ,e iuili, dolceméte follazzarfi infieme,:cow ìetal'atto fia
per fèbruttiffimoj fenza tie doue non è concordia di cofe diuer- i , iui non e
harmonia , doue non è bar- ionia non v'è bellezza 5 ma l'odorato, gufto, e'1
tatto han per ogeerto gli odo-; , i fapori , il caldo, il freddo, il molle,il
uro , che fono»forme {empiici , e perciò 1 quelli non può eflere harmonia, e
per nfeguenza ne anche bellezza . Io fot- ►ferino fino ad vn certo cerminei gli
alle iti nella Platonica dottrina* perche i» ero celebrando eflì quel fuo Amore
in ìratto,iontano affatto da ognipollutio- p materiale , non vi doueano
ammette- ^qual fi voglia iènfo. ma fceglier quelli, haueflèromaco deLcoj:pqreo,cheno
ria i altri , e foUèfo, più proilìmi alla ragio- : , quelli erano fenza dubbio
la vifta, e rdito, che paiono principalmente iftitut per miniftrare a lei .
onde fu detto del- rdito, ch'egli era lo Uromento della di* iplina , e perciò
^li animali , ch'odono lere difciplinabih.e col fegno dell'amar veduta, come
quella , che ci faccia co- lere mokiflìme differenze di colera* ìe non fanno
gli altri fenfi, confermato t , ch'ogn'huomo naturalmente defide- di fapcre .
Ma io , che più alla materiale , e più in increto tratto coj mio Amore,
volontie ri 49 . P-AUTB: ri da loro intenderei, fé il nomedell'har tnonia (la
prefo per definire la bellezza, ch fé quello è forma femphee , e perciò noi
inchiudein fé bellezza, vie meno s'inchii deri inquello>-"ch'èpur
formafemplic anch' egli : che fé in quello è bellezza pe l' vnione , &
harmonia , io chiederò , eh mi fi conceda bellezza parimente in que fio per
l'vnione > & harmonia 5 ò che noi fi prenda il nome dell' harmonia
traviati tà SECONDA. 9f o per definir la Bellezza, e cosi non co- ?rra ne a
lineamenti, rie ad animo, con, ?deramifi forfè l'harmonia ne sii abbrac amenti,
ma l'atto implica con là bellez, tj onde fi può ben chiamare dolce,' e di,
tteuole, ma bello non giàjconciofiache jrii bellezza fia bene harmonìa , ma no
ini harmoriia fia bellezza 5 Accennai di prà,che fé in quello atto è bruttezza
:una, ciò auuieme,perche veMiabbiam •fta.noi 5 nafcendo molte volte la lode, *
Ibiafmo, la bellezza^ la bruttezza no Ila natura femplicemete della cefi, ma Ila
confuetudirie ddk genti, e dall'ap, ouatione dei guftì AÌefiàndro non fò refo
di Filippo per hauer'egli cantato? e all'incontro iThemiftoclè per non Ha r
mufica fu riputato manco dotto 5 così itone chiamò per difpregio Cecilio Se-
ror non ignobile Fefcehnio, e vanee nella d ftintionede i nomi, co i quali Ci
appellane, propriaméte i beni ò delTanimo,ò del co po> ò della Fortuna viene
oiléruato da gl| in SECONDA. 99 fedenti > che il vocabolo chrifimonprin
palméteiì dice de i beni della Fortuna f [di} del corpo $ e'1 Gaio (ch'è il
proprio medella: Bellezza) del bene dell'ani- ù . di quefta bellezza tanto
celebraua la a fingolar Laura il giudici ofo Petrarca, landò diceua. Grane ch*à
pochi il ciel largo defìina : Rara virtù; non già d* human a gente • 9 Sotto biondi
capei canuta mente : E in humil donna alta beltà diurna . aeCTiu- ndoui poi
l'altre bellezze, comeàque- anneflè, che fulTe la bafe loro . & altro- del
medefimo lodandola, hauea detto. 0 d'ardente tiirtute ornata, e calda , Mma
gentil . e quel che fegue in quelli, in tanti altri luoghi;oue la raffigura col
1 di tutte le bellezze -, e principalmente quella dell'animo . Ma per dire il
vero, eira beltà non è quella fommamétepro ta ragion d'Amore, che per noi fi
cerca , me cofa in fé fteffa troppo eminente, de a più d'honore , e d'ammirati
one, che imore , il qual richiede vna certa agua- anza 5 ma fé trouafi in donna
eftrinfe- tnente bella, ò riceue condiménto di gra per la beltà di fuori, come
difìe il Poe- Latino . Virtù più grata riede in corpo bello: è dona npimento
alla bellezza ifteflà , la qua* fotto ragion d'amabile ci fi oiFerifce à occhi'
corporali , dico àgli occhi ccr~ £ i pò»- ioo ?AK TE porali , poiché
all'intelletto s'attribuifc ancora l'occhio . ilFilofofo -alcuna volt dilfe,
che fi come la pupilla é nell'.occhio cosi l'intelletto, è nell'anima . che
Tinte! to nollro è difpofto verfo le cofe per nar ra manifeftifsime , come
Tòcchio dell Nottola verfo il lume del Sole . e Platon beffeggiò Diogene ,
c'bauefle ben gii oc chi da veder le cofe fenfibili,non le intel ligibiliideé .
ma quando io parlo di hsi lezza propriamente , io intendo di quel la , che
apprendendoti con gli occhi cor porali , genera in noi l'affetto amorofo onde
fur detti gli occhi duci in amore. e: Filofofo ponendo diiiintione fra la bene
uoléza e TAmore:che la beneuolenza n fceua ancora in noi verfo €oloro3che no
conofeiamo di viiui;ma l'amore fi gener uà cosi alla giocódità della prefenza,
eh tiiffiiiio fia prefo d'amore, che no fi fia pri ma dilettato dell'affetto 5
volfe , che pe ciò il vederfi gliinamorati folle cofaam biliflìma, eflendoche
da quefto fenfo pri cipalmente fi generi l'amore . EfprefTe il nofho Poeta , il
quale par a me la Idea , e l'eiìemplare del compir amore, la fua cattanti fatta
da quefta b del muouere, eper confeguenza il prin pato frai mébri \ Quefti
fpiriti dal cuo- : nafcénti , come con vncotinuo proflu-» io efcono dal corpo
nolìro, ofTeruati an- dalle fatucchiare rielle loro malie , ma •incipale , e
maggiormente efcono per occhi , come per hneftre più aperte, dal ìe rédonfi
moltiflìme ragioni della prò* ettiua , dalle quali Ariftotele ifteflb no
fchermì ne i problemi.perche seza dub .0 efce da gli occhi qualche cofa >
come vede, che le. donne à i fuoi tempi mac>- fi % ' chia- io» chiano li
/pecchi, e fi legge notabilme: te di Mario, il quale eflendo incamer. anzi
ofcura , che nò, co'l fiammeggiare gli occhi fpauentò colui , ch'era venui per
amazzarlo .Gli ftem* {piriti faetts perii occhi ( e quelli fono, che diciamo
dardi d'Amore, perche efcono cornei due archi, e vengono per linea retta vch
ciffimamente à ferire nei berfaglio ) c li ìpirki che fcoc e co» le
adornrentato , lènza feritinclle, nulla emendo aguati, qua do aliali to all'i
mpro» ilo. ' ' '. ày, T(on hebbe famose vigogne fpatio > Che poteffi al
bifogno prender? arme, cosi tteftojche pàrea còntradire ì quel di fó* ra3 lo
viene a dichiarare . Conchiudo , che delle tre Bellezze ce* rbrate^vna per
éffer troppo impropria» h'èquella della Mufica,> non fa molto al ropofitò
noftro.» l'akra^h'é quella dei- fi 4 1'** f 04 HRT8 l'animo , ytt efTer troppo
eminente , et» cede la cohderation propofta. rettala bel- lezza corporale,come
vifìblle, atta al gè* aerare in noi effetto d'Amore . e veraraé- te chi lari
colui, che s'inamori d'vna don- na brutta d'afpetto , con tutto che fìa buo na
contatrice , od eloquente faueliatrice > potrà ben'eflère , ch'vno fé
n'inuaghifca tanto poco, che querce virtudi in lei hab- "biano, per
fondamento dell'amore, alcu- na particella di bellezza , che trasfonda, &
accompagni fuori per lo corpo quella beiti dell'animo, che mediante la voce, ò
altra op erati one virtù olà, cerchi di ma ni- fe ftar fi . Trouaiì chi per
vdir fempHcemé? te commendare le virtuofe quahtadi di qualche perfonaj dal folo
vdito le habbia prefo affettione, e fé ne fiainamorato , al che fauorì il
nofìro Petrarca . Dilli. vn che non ti uide Ancor dapreffi; . Semn come per
fama hmm s'inamora . co> Rie fi racconta ancora d'vna Dama , che
iUifceratamenteiiiamprata d'vn Cauallic ro , he anche ftraordinariamerite
qualifi^ ficato, non hauendomodo dipaieiarfèli, fi fcoperfead vna confidente ,
ij^eràdo per coftei mezo fouuenimento» ma quella ca nofcendola perfona di
giudicio , fenza ha uer notiria del giouane, giudicandolo me nteuole d'vn così
fatto amore, s'accefe di fui» onde cominciò A trattare1 per fé mede Éma .
occorfe , che vna lettera affectuola M « seconda; i*g [a lei fcritta al
Caualìier o ^ pefuenne in nano d'vn'àltrà, la quale comprendendo^ on quanto
ardore era il gìouane amato [alla Dona, che fcriueua, le n'accefe pria» he lo
conofcefle.Ma ciò auuiene, perche te gli allenti la ìmaginatione ferue in ca-
io di villa , e quindi è , che s'io leggerò na fpiritofa compofìtione di dona
da me on conofciuta di villa , argométando al- un fondamento di bellezza in
quella ta- ?> potrò non foloarTcttionarmele3 ma in» aghirmene perauuentura$
che quando* & non faccia concetto di bellezza eftrinfe a in lei, le reflarò
affèttionato S15 ma ina- fiorato non già . e fé alla bellezza fallarne simaginatami
in afTenza 5 che m'habbia lofio all'astiare» derogare la deformiti de afpetto
inprefenza , conferuerò ben'io 1 beneuolenza, e Taffettione 5 ma celTerò
*amarla, della maniera d'amore di ch'io arlo, poi che non la vedrò bella della
for> ? di beltà , ch'io cerco : le non in quella" uifa , che detta e
Saffo da Platone bella* dà H orati 0 nominata mafchia , per la vi- aciti, e
leggiadri a delle fue poetiche co- olìtioni , elfendoellain le fofca , picelo*
1 , e brutta , anzi che nò . É fé dopo, che 5 l'haurò ancor conofciuta
brutta,feg«K *rò l'amore appreflb, in quella maniera, he la pertinace Hiparchia
volle pur fegui are, in amado, il Cinico Crate,dopò eh* gh à lei hebbe anwra
molata la gobbaa ro* PARTE 1 non hauendo egli aJrro di bello, e d'ama- bile,che
l'effe* Filofofo,rarollo, ò perche chi regge i noftri amori mi v'inclinerà
ftraordìnariamente , ò perche la ima^ina- tioneconceputa,che fpeflo fi veder
torto ©echio ben diritto, me la rapprefenterà all'intelletto bella . Ma che
diremo del cieco ? come potri egli amare non comprendendo la bellez- za ? e
come la comprenderà fenza veder- la ? e come fé la potrà imaginare , norme
hauendo fcintilla di cognitione nel fenfo? Pare à me , che l'amor del cieco
habbia quella proportione con la bellezza , e' hi l'amor dell'impotente co'l
piacere.Ieua la bellezza all'oggetto dell'impotente, non li reftera, che amare:
il piacere del tatto al cieco, ^ion so ciò ch'egli fi amerà . perche l'amore
dell'vno , e dell'altro non può e- fienderfi oitra la capacità del fenfo loro .
èben vero^che per forza dell'intelletto at to à rapprefèntare ogni cola,
etiandio do- tte non arriua ilfènfo, e l'impotente da molte dipédenze , ò
fimilicudini c'habbia nelle fue parti il piacere , ò considerato in fé fteflb,
ò riferito ad altri,fe lo potrà, no fò come, prefTo à pocoimaginare . e'1 tic-
co altrefi in quel modo, che conofee que- fta conneffione , che il bianco
difgregala vifta, e'1 nero la congrega, onde va tento* ni j figurandoli il
figniheato de i colori , potrà ben comprendere, che l'amore, il *ua- SECONDA.
tof. [uale egli per lo fol.o toccamento cono» ce foauifsimo, hi per principale
oggetto ofa , che s'egli vedèfle ,. conoscerebbe , om'è al tatto fopr* eminente
5 e fé l'andri himerizando con l'ima ginatione , onde uado vdirà, che vna donna
n*a bella, egli erri ad amarla > ma che cofa fi a amor di ellezzapoco ne
comprenderà , fuor che piefìa connefsione feguente i nomi . co- ì5 con tutto ,
che non fappia quefta don» a eflèr bella > fé non li vien detto , tuttav- ia
imagineraffi in generale la bellezza er cofa fommamente amabile, fi come il
ole, e l'Arco celefte per giocondiflìmi Ha vifta, di quella giocondità , crTei
nonv omprende , pèrche non vede : e per ciò fi tm mancherà di no vederui per
poter co- rendere, che cofa fìa Cielo, Sole, Iride, :^gn'altra cofa vifibile, e
bella. Tali fono 1 ì querele del cieco d* Adria . Duol^i che gli occhi fmì, dal
ciel dannati Ìnfera eterna, contemplar non formo jQuefto cièly qt*e fio fole, e
quèfta luna; Di nonpoter mirar l* opra più bella Del cielydoiée di tutto il
mondo vn1 orma : Che siete voi pregiate^ e belle Donne . In so ala
bellezzàjcome vifìbile,è la fomma- entepropr'a ragion d'Amore, compre- Ulte non
folo la vaga mefcolanza de i co ri, ma è l'atta difpofìtione delle mébr3,
" b proportione de i Iìneaméti,detta aria. Macomehabbiamogià ftabilito di
foi £ 6 $x*) k>! T A HOT É pra, il noiìro amore procede p'm.oltrejrtmi fino
al terminare nel piacere , il che è ne- cellario ancora à Lpiù fcrupulofì,fe
voglio no mantenere ladetìnitione d'Amore da- ta dal fu o Plato ne, che fia
deliderio.nó fo- ìo del bello y ma di partorir nel bello , il che non fi può
fare Te nz a il fé me, ch'èil naturale ìftrométo all' efp rimere tal'amo- re3
eflendo in quello la forza del genera- re5 perciò confeflò ancor Platone effer co-
giunto con l'amor volgare il defiderio del congiungimento, diamo dunque vna
bre- ùe trafeorfa anco al Piacere della fenfua- lità. di cui comeche la fomma
confitta nel toccamento, e tanto maggiormente^quà- to più le parti vnite fi
corrilpondono, e fi. internano: tutta via no voglio negare>che gli altri
fenfi vi contribuifcano la fua por- tione . l'odorato, perche con manco dilet
to mi goderò io donna, di cui coningrato odore il fiato,e'lfudore mi percuota
il na fo . onde Horatio non hebbe più brutte villanie da morder fu'lviuo quella
vec- chia , che lo itimolaua all'amarla , che il dirli puzzolente,e fozza .
così nell'impie cationi contra Meuio. . Lanate sciolta efee con mali zaffici
> , "Portando seco ilpirzgolente Meuio, lì gufto v'ha parteyper hauere
ì fuggere co la fom jnità de i labbri , e della lingua quei licori Socratici;
ne i quah fi riduceua l'anima al- l'è iberniti delia bocca per vicirne. Ma ri-
SECONDA. ff: ttririgo l'vno 5 & l'altro lignificato , della Bellezza, e del
Piacere, quello alla fola vifta , permezo dèlia quale fi vnifcono i cuori,
queito ài foli abbracciamenti, pe i quali s'vnifcono i corpi, eflercitato,
feco- do la fu a fomma efficacia in quella parte, che de' mébri eftrinfeci più
cffere fimiglia te al cuore3 è oiferuatione non mia, ma. di Lattando cafHfìimo
fcrittore . così dichia rati i nomi, io raccogli o . che quella forte di
perfone, che pili da vedere farà vaga, € più da toccare delicata.; quella fia
mag- giormente amabile . hpr'io fono per mo- firare , che in amado l'nuomo
riceue mol to più dalla donna, di quello, che la don- na fi nceua daH'huomo , e
per confequé • 2» quefti giardini d'Amore fono , ò deu- rianoeflere molto più
deliti ofament e col tiuati dalle noiìre belle Hefperidi horto- lane, che da
qual fi voglia huomo giardi- niere : affine che elle conofeano quanto à fé
fìelfej & ad Amore pregiudicano* qual* hora vn terreno atto a cosi bella
coltura, per colpa loro fia ridotto a fìerilità , onde invece di giocondiflimi
fiori , d'herbefa- lutifere, e di frutti foauifiìmi,non genno glino fuor che
felci mfruttuofe, ortiche, e fpine intrattabili . Dico adunque così. Della
vifta , e del tatto altri fono obièt- ti communi, altri proprij . communi fono
come il mouimento , e la grandezza, per- che pofs'io fentire vria cofa3cbe ù
»uc»ue> toc- !!• PARTI toccandola fenza ch'io la veggia, e vede» dola fenza
ch'io la tocchi,c poflb iniìeme vedédola , e toccandola fèntir, che fi muo
ua.il fimile è manifefto nella grandezza d'vnacofa,che fenza vedere fentefico'l
toccarla,e vedendola, e toccandola infic- ine, à cui s'aggiugono altri, come la
quie te, e la figura 5 ma quelli ballino . Proprij fono:altri del tatto,come il
caldo, e'1 fred do, il duro, e'1 molle,e'fimili, che no per altro fenfo , fuor
che pe'l tatto s'appren- dono:altri della vifta,comei colori . Hor, pollo
quelle^ efùpponendo, che Amore: Zìa, (com'è) tutto delicatezza , io mi ap-
piglio à gli obietti communi per la parte del Piacere, e considerando la
grandezza giudico , che maggior piacere h riceua da la parte di colui, cn'è men
foggetto al co- pagno, pofeia che la foggettione nulla hi ragione in fé di
diletteuole, ma fi bene ap porta diletto à colui , che tiene fuperiori-
ta,perciò veggiamo i prencipi farfi porta- re da i palafrenieri, e ne i giuochi
fonciul Jefchi molte volte coftituir/ì per premio al vincitore . edere portato
dal vinto . ma egli è pur vero , che non tanto è fiata fatta dalla Natura la
donna fuperiore all'huo- jno nella bellezza , quanto è flato fatto Phuómo alla
dona fuperiore ne i congref. fì. Confederando poi il mouimento,epiu' che
chiaro, come il mouimento mafehile t afpro, violento , impetuofo 5 mail femi
nile . ni nile, piaceuole , vezzofb , lafciuo , tutto amorofo . Che diremo de
gli obietti prò- prijfilcalor dell'huomo no ha egli (gene ralméce par ladoj dello
ftcperato, anzi che nòj ma quel della dona per la compiendo- ne più temperato ?
quanto è più virile 1» pelle dell'Intorno , non ella tanto più hi- [pi da ,
ruuida, dura, pilofà ? quella della donna non é ella fenza comparatone più.
delicata ? onde gli huomini, che dann'o- pra per parer tali, diciamo
efeminati.che Ce cagione intrinseca non difpone la don- na i pari dilettatone ,
in quelle eftrinfe- che rimane (ìcuramente inferiore all'huo mo. perciò
miauuifoio, chea ragione rirefìa fofle da Giunone priuato d'occhi per hauer
egli (eatentiato il faifo , coitì- :uito giudice in fimile contefa, che verfa-
ua tra Gioue , e lei , come ch'egli pronun- ciando contra le donne, ò cieco, ò
paffi or- nato giudice fi foflè moftrato . Duque per ragion del piacere, e del
tatto è molto più imabilela donna d all' hu omo , di quello, che fia l'huomo
dalla donna5 donàdo el- la molto più diletto , che non riceue nel commune
congrego, Trapaffo hora alla Bellezza , & alla vi« fta capace di quella, in
cui fi rifguardano medefimaméte ouero gli obietti commu- ni, il mouimento, e la
grandezza 5 ouero iproprij, il colore , e i lineamenti $ com- prendendoui poi
(ottone maniere, la leg- ala- ili f> A £ T e- ziadria, I'aria,e tutte limili
cofe delle qua he condimento la Gratia . In quanto al mouimento , fé noi
reggiamo vn leggia- dro danzare di bel!a dona , vncortefepie car di capo ,
vnpietofo girar d'occhi , vn foghigno, vna lagnmetta, qual cofa (per la vita
mia)è, che più al viuo nelle intime midolle de gli huomini vaglia a penetra-
re, ad imprigionare gli animi? che non puote o^ni leggiadro atto feminile nel
volto di bella donna ? che tenta, che non ottéga ? che afìàlta>che non
abbatta ? che impugna , che non efpugni ? lungo ,enó neceflario farebbe hora il
far catalogo d'animi feroci, & inuitti, che ad vn mini- mo aflalto feminile
, quafi obliatin* di fé ftefsi, e della loro ferocità abbattuti reca- rono, e
prigionieri, dica ilnoftro Petrar ca l'efficacia del mouimento della donna iua.
. Toflo che delmio fi Atfifuffl accorta* Ì +A me si vol/èj in si nono cokore 9
C* haurebbe à ^toite,nel maggior furore* Tolte /' arme dt mano 9 l'ira marta, E
per dire il vero, quate volte Gioueifteflb ve- itiffi hor d'vna forma > hor
d'vn'altra pia- ceuolé, e manfueta ? tanto hónore portò egli tempre alla bellezza
feminile j e tan- to conto ne fece, che fra gli altri figliuoli hauendo quelli
due Hercole , & Helenai l'vn mafchio , l'altra feraina , quel forte, qfta
bella 5 1 quali furo rjccuuti nel nume" ré . f?3 o de gli Dei . Hercole
per caufa della for ezza confeguì quello honore per la fola erfona Tua , non
perfona a perfona ) erche pare , che quella fìa migliore cotti; atti ohe,- e
più bella, che più s'auuicina ak H eroica , onde il picciol corpo farà ben;
etto grati ofo^e ben formato, ma propria iente bello nò . come diceua il
Filofofc, arlando della magnanimità , che debbe fiere in quella marnerà
collocata nel-»' i. grandezza dell'animojcome labellez- a nella grandézza, 4el
corpo . & altroue atfer. I aflfermaua, che per effèr bello , ò huomo, ò
animale, ò fauola poetica,debbe nonfc Jo hauere ordine in fé di parti , ma
infic- ine contieni ente grandezza , nafeendo i] bello da queft' ordine con
grandezza . Ma il volgo non fuole egli anco appellare vti belmafchionevna dona
di ftaturaben fot mata , e grande ? e fouuiemmi ( s'io non rò tentoni)Platone
approuar maggiorine te quella bellezza, che più s'accofta al vi- rile . Ma
nondimeno trouafi in oppofto chi foftenga la mediocrità nell.i grandez- za ,
declinante etiandio ah3 picciolezza eiTere maggiormente bella, onde gli huo-
mini gradi fuor dell -ordinario s'ammira* no, come coloflrmoftruofiVnon fi
lodano come belli 5 e perciò hauendorhuomoi peccare in vno delli due ) vogli
ono alcuni fenfàti, che fia men male l'eilère vnpoccr diminuto-.perche i vani
di corpo fono per lo più d'ingegno ottundi (piriti diflìpati, Mianco agili,
& ancora (come viene ofler» uato d'Aiace) sfortunati . ma che quella alla
bellezza ? qualche colà, all'amare* ma della beltà ancora nell'huomo più to-
lto piccolo , il giocondiflìmo Martiale fa fede, il quale burlando Cotta ,
dice. Tt» mtoi parer beW hmmo inficne, e grande Ma chi e
beWhmmyCottaih49tnepiccoUttó% la bellezza eflere coftituita nella grandez za, G
deue intendere , fecondo lapropor- tione in ciafeuna cofa, e fecondo quel fé-
gno SECONDA. ny gno di conueniente accrefcimeto a/fogna- cole dalla naturacene
già non è di necefsi- ti più bello vn mattino, che vn fatino 5 ne più bello era
Polifemo, d* VlifTe : che ina- morò di fé (con tutto , che foflè di ftatura
anzi piccolo ) le Dee del mare : cofa che non puote quell'altro contutta la (uà
mac china ottenere dall'amata Galatea. ne ma co tragedia, che foffepiù grande
del furio, fo,farebbe più bella dell'Edipo.Per ch'ere ma cofa bella de hàuere
nel fuo genere co uéniente gridezza, conuenicnte grandez, za haurà quella donna
, che e non h* per- derà nella vifta perlapicciolezza , e non farà manco tanto
grande, che non fi poffo tutta apprendere in vna occhiata 5 fia poi la femina
quanto fi voglia al mafchio infe riore di ftatura > non fari per quefto
infe- riore di bellezza : ;fè poi nel Ceffo femini- le , quelle che
fouràuanzano l'ordinario, è quelle , che non vi giungono, fianopiù belle ,
quefta è contefa troppo difficile . Eriojper me-, haurei da appigliarmi alle
maggiori, ne mendicarci areométo di co« mendare la bellezza di quella donna,
che tutte le perfettioni rinchiude invnafta- tura anzi virile , che nò 5
etrouarei fcufà appreflb la beltà delle men grandi, che bé conofcono di cui, e
per cui 10 mi ragioni 5 e tanto più l'impetrarei ageuolméte,qua- to nò è dona,
che Ci affatichi per parer pie cola > mabeae invoiuerfale £ aiutano co U né
. ? le pianelle per parer grandi .
Haorei lar- ghiamo campo ancora da difeorrere del- l'aria, e de i lineamenti ,
di cui fon certo, che potrei così copiofamente arricchirei e nobilitare il
ragionamento mio , come illuftre, & abbondante occafione mene verrebbe
fomminiftrata dal foggetto ; ma per efler proprietà non del feffo , ma del-
J'indiuiduo ftudiofamente letralafcio. **• Aggiungerò purquefto perle donne, e1
hanno di pianella bifogno . che Amore non fi dice, che vada in compagnia del
padre , fia chi fi fia ? ma bene fi accópagna con la madre Venere,
fignificante, la Bel- lezza, la quale, che fofle di ftatura più to- iìò
mediocre , fi comprende dalla pittura d'Aneìle , ciìauehdola dipinta con le
pia? lielie, tu riprefo da quel calzolaio, come- che l'haueiìè malamente
imitate > e perciò correggendoli Apelle , feguendopureil calz oìaio i
volerlo cenfurare nel rimanen te della pittura , l'acchetò , con dirli . che
non li fi conueniua giudicare fopra le pia- nelle, onde hebbe origine il
prouerbio. e Momo ruuido cenfore , non Teppe , che d riprendere in Venere >
fuorché le pianefc ]e. e fé bene Homero nell'Hinno* ch'egli fa a lei, dice :che
A nchiiè vedendola am« miraua la ftupenda beltade, e la grandez- za fua ,
nondimeno poich'efprime la gra- mezza con la parola megethos , niente ci
prohibifee } ch'efponiamola grauita del- SECONDA. ny l*afpcttO) e la maefli ;
nel qua! lignificato raccontando Plutarcho (fé ben mi fouuic ite) di Acu&V
che ammirò fa grandezza d'Aleilàndro , via- l'ifteffo vocabolo., & e ur
manifefto , che Aleflàndro era picco'-' tt di itamra. ò fé vogliafno pure, che
Ho- aiero intendere, Anchife hauer'ammifa- :o la grandezza del 'corpo della Dea
5 non è già ripugnanza il dire , che Venere fia fra le Dee piccola , fi che per
aguagliarfi ì Pallade , & i Giunone vfi le pianelle , ma 1 gli hu omini
auuezzi à quella ordinaria grandezza , che nelle donne fi vede , ap- paia
mirabile di fiatura,poiche anco le co fé i gli Dei piccoliilìme , fono a gli
rino- mini grandiffime . Già che la grandezza per propria ragione non fi la
donna bellai (e non ha' feco vna compita cofìitutione delle parti , fi come ne
anco il candore da per fé, ouenon habbia proportionecon altro colore , che lo
rauuiui-. diceua Ca- tullo. Quintine bella, à molti , e^* à me bianca'. Dritta
) Unga . tai co fé miei C9ttfeffo ; Quel tutto inferme che sia bella , lui
niego, e perche ò Catullo? perche no era vn tan- tino di grada, ne di viuacità
in quel cor- po feoncertato . e quando ancora vi fi tro-. ui commoda, e ben
compartita difpofitio ne di parti, nò farà però men bella, e colie métemente
grande vna donna alquanto minore d'vn'huomo di mezana ftatura, di + li* di quella > che fufle grande, come vna gì-
gantefià . In fomma quanto alla grandez- xa> non mi da noia, che la donna
non pa- reggi l'huomo. ella hi il compiméto del- la bellezza così bene nella
fua mediocri- ti,come s'habbia l'huomo nella fua mag- gioranza . Vkimamente
quanto à i colori quale è colui tanto feiancato di giudicio, che vo- glia
riuocarc in contefail fommo pregio alle donne ? il proprio color dell'huomo è
più tolto il fbfco . eflortaua Marnale Diocletiano . Va , bei con felle ingorda
ifoli tutti, M entre stjfelegrin compirai belio ? Verrai) non conof cimo, a i
bianchi amici* ma il proprio color della donna è il candi- do, col vermiglio,
tale il Petrarca lodaua neiia Tua donna . 0 fiamma, è rofe fparfe in dolce
falda Di uiua neve ond* lo mi specchio, e tergo. & quella donna hi più del
virile, che nel co- lore hi più dell'oliuaftro.quello dell'Imo mo , quale fìa ,
è dall'eferementofa barba ombreggiatola quale effen do per fé flef- fa di
nifiun pregio , è nondimeno ne gli huomini principale ornamento, e perciò
leggiamo apprefìo Homero molte pre- ghiere , e feongiuri per la barba di colui,
chevien pregato. & il principale defide- rio de i padri, e delle madri
verfb i pargo- la figliuoli,che po/fano vedere l'età bar bu- A. tf jta -3 ma il bello del le donne è tutto
pu« , (coperto, euidente, nel che fi è dimo- rata in vn certo modo la natura
partiale ?rfo le femine della fpecie kumana (per on tralasciare vn penfiero
d'vn principi- ami o intelletto della noftra età) concio-, a che ne gli altri
animali habbia voluto, le più adorni fiano i corpi de i mafchi, ie delle femine
5 come quella, c'ha i ccr i adornati di belle, e ramofe corna, i leo i di
fiu>erbe chiome, le quali alle loro fé line ha denegate, & hi adornata
la coda 1 pauone di molto più vaga varietà di co- ri,che quella ddìe fue
femine. mi veg- iamo , che nella fpecie dell'huomo eli* ì hauuto maggjor
rifguardo alla bellez- 1 della femina,che à. quella del mafchio. ercioche le
carni della donna, fi come fo 0 più molli, così per l'ordinario fono aa ara più
vaghe da rifguardare , ne hanno volto ingombrato dalla barba, la quale, r.bene
non difdice nell'huomo , effondo ropriadilui : tal volta non fi può nega- ;,
che i volti de i giouanetti nò fiano più elli di quei degli huomini barbuti:
& minore non barbuto, ma fenza barba dal- : giudiciofa antichità è flato
figurato ;fi- ulmente Bacco , & Apollo > che tra gli ei furono riputati
bellifsimi, fenza bar- a vfaronh à dipingere.ma con lunghifìì- le chiome , onde
1 Poeti chiamano Febo 311 l'auggiunto quafi perpetuo , nontoj faro. ixd HKT
-fi?' fato,ò cornato: ma le chiome, Je quali no di grandifsimo ornamento nella
nati *a, non crefcono mai ne aliche par mi c'habbiamo do| jli occhi il primo
honore. L' aura, éi topati ai soly/hpra la nette , yincon le bionde chiome^
[opragli occhi, altroue . •Amor , che dentro afi'anima bottina , Ter
rimembranza delle treccie bionde, e vaghezza alcuna aggiunge l'ornameli!
eftrinfeco alla Beltà, chi non vede l'vfo ceuerc, che molto meglio, e più vagarci
te s'adornino le dóne dì quello , che fi £ ciano gli huomini , come che più
vago, pregiato veftimento i più bel corpo nn glio fi accommodi , quafi legando
in pr nortmi eftendi dofopra la voce lemimlejchepur'alpa lar fi lente quanto
fia foaue.j ma penetri do dalia fuperficie che di ma- hil valore non fon priue
le Donnesche condo la verità,lenationiintere(noo di » vna Semiramif,vna
Camilla) fur done fIlicofilIime,come le Sauromatidi, ch'in rno al Ponto per
lungo tempo guerreg* arono,e le femine di Tracia eflercitaro- l'agricoltura 5
perle quai cofè piacque Platone,che nella Tua republica gli huo ini, e le donne
attendeflero i gli eflèrci-r I indiflèréti -.tanto più non eflendo nell'- io, e
nelle forfici della donna minore in jftria>diquella,che(ìa nella zappa,e nel
feure dell'huomo:parlado,n5 della for 1, perche vn buffalo è ancor più forzuto
F del- pt% P A H f E -dell* huomoi ma dell'ingegno, eh* è pre prio deirhuomo:il
quale quelle Dóne, e hanno impiegato ne' iludij liberali, fon . nj sofèfsione
di nulla fapere, fu orche l'arte el l'amare j-ricofiofcédone la iftruttione
a-Diotima:& osella infuperabi le efficacia el ributtar l'opinioni altrui5da
chi appre regli maijfè non da Afpafia maeftra dell' loquenza? Per quelle,-
& altre cofe chi fa sbehe nieghi la Donna hauer più ragione
•$fnabile,&l'-h-uomo d'arriattre? poiché Èchi perùerte la ragion d'amare,
intanto ma la giouentù mafehile , in quanto ella fimigiiante alla feminiie . e
tofto ch'ella ominciaipigliar del virile, cefla docci- are à fiiìiil forte
affetti . dunque la don- ta, fertza contrarlo, fin ciò preuale . Che-fe anche
certa vtiliti,rifultante da bnepiù oltre 4el profsimo, rende più ama •ile 5 chi
lìorrvedecome il partorir figli- titoli i IWriehire-il mondo di bella ftirpe,
^proprio della «donna > Auanzifi pur 'huomoin generali : che nel fomentarla
lei partorirli vnel ; nutrirli , dou'è la fom- ha, no del di letto, ma del
difturbo; Miuo no non v'ha che fare . Et che colà riceue ti contracambio la
danna dalMiuomo ; fé i*n per momentanea diIettatione,torméf i , & dolori
intoferabili , (ìmili all'ango» «e della motte*? Haurià defiderato vn» t^fat
Euripide) il beneficio con la ricompen- rie fegue , che maggior debba
efier l'a- rare della donrra amata vèrfo l'huomo, ie non è quello déH'huomo
amante ver- r la donna .eperche queftòconuince del pùere jùnare ,:-non però del
così efiere l F s ap- l& .'PARtÉ appreiTo , per dimoftrartf > enfiatosi
ej fettualmente non mi apporta** in confa mattone fimilitudine di Filbfofo i
Aqiii le volendo fignificare il defiderìo, che & la fórma porta
naturalmente fèco la ma* ria efficaciffimo, non hebbe comparatìo ne più i
propofito,che del mafchioietfel la femina , dicendo , la materia defidera la
forma, non già come -il mafcnio la fe mina, ma fi beneal contrario, come Lrfe
». mina defidera il jtiafchiò, foggiurigendò e come il brutto brama il bello ,
dondel cauano due illationf contra le còte deteV. minate, l'vna, chela donna-
dc&teri riiafc. gi.ormente l'huotrio. l'altra, chela dòrp*, habbia ragione
di fen^b^o almeno di mi • bello, in fembiante della materia Yche'rtc fi
abbellifee fé iìón'p^I}?auaentméto-dA èJafbrma, ;; ' ^ ^-' :- °j^!/' — 7 ra v
Piacer pure ad Amo^èfìetfcorm ^l'addotte ragioni fonò àppàTtììtt^osi & !
fero vere,* fi effettuàflero df maniera.'die di donna crudele, oTconbfcére, non
s'h* «iene alcuno amate a la£nar gfaniai . Ò co. ine volentieri cederei Ve mi
difdireihcfa ; più defiderofo dì foluere> che diprouare,
'ma-douel'efpeiie-nziérnanrreftaJeg^é. • rezza d^intellettofarébée creder e il
cori. t-rano. è ben vero, che il legame ddla §ra titudineé tenace legame si-,
fenza il qua- le iJ beneficio termina in difetto ,' la q- ftilti in villania^
la beteuojézi* in fàe°hÒ, ma . ì%f piaegtf èpm vero ancora , chequcliirà- W
àyJLmosx fi godevi priuilcgio fi mo- ^,a porpiirgagliaEda^ durabile, così
l'a- jjiaaìla preienza4e| fijócofcaldafi inconti pente, ouatpì calorie }e
fomminiilra il.fuo Co, e tolto ancora ^jrimouer di quello Ce n^ ritorna alla
priéiBa'fua ciualita 5 ma il ferro imprèfio , che fia, ideila qualità del
ifuócoj molto più^al&ojra fi dà à fentir cai i*$ P ART £ r do, di quello
ifterTo fuoco , che Jo fcalda uà, e molto più conférua il riceuuto càio re, che
l'aria non facéa , contutto, cheii effe egualmente operaffè il medesimo fuo co
. Hor'èjmanifeito la donna diparti pii fottifi, e più gentili eflèr copofh di
quel che fi fu l'huomo , e per confeguenz; manco atta all'eflèr'imprefla delle
partì o ni amorofè, e non e ch'eliaca fti mata d manco amare, perche ami più
c.opertame tè 3 ma per quefto può 'ella facilmente ce- Jar l'amor fuol, pèrche
ama più leggierrmj te,che il veheméte amore nò può dìfsimu larfi .fu fentéza
antica d!vn Poeta Greco. Se Amor comprimiy più, ^pm s 'vicende , E fé 7
caiiighiy maggiormente infefì* . non cllendo pari h bellezza , ne riceuédp ella
eguale il piacere, ma Tempre lìain al difocto. V .... j Uè . iij Ne due legami
fragili ,.e fottili ,fbn0 tti a córtririgere più d'vn folo, beri forte} tenace
: tìiatroppò adamatino è quel via olo,colq:uale'AmorIegal'huomoinfer- itù della
donna, e tale, che non fi può,fe ;óhda chi lo fperimétaj, conofcere, né an Ò in
minima parte, non che fi potefìe mai so dir'io) pareggiare, ò per gratitudine,
» per cOrtefta , ò per mille altri nodi , che urti fariano come Jfila d'accia
fottile , in dragone di catena di ferro durifsimo,per a qual cofa non
difconuerri forfè efplica è la fimiìitudine apportata dal Filofofo opra la
materia desiderante la forma, coi- nè la fejhina il mafchio , intendendo di
suefta facilità dellajsiatéria, che quantu- :è traimut^àd o^hi-aiiueniméto di
nu.o J& forma [> per óbljaT la antecedente , co- me defidèro^ dittiate
generalmente, di tuffo na per Te t'enacèmente,oue per Io co- Erari ola forma
con tanto amore fi determi Àa alla materia, che qnaPhora fia à lei ne- ceffarió
di fepararfene , ricufa di trapalia- te in altra, ma nella priuatione tofio fi
di- fperde. e per quella fìmilitudine diremo che poche donne fi trouino, che
non hab- biano più d'vno amante . e fcarfi quegli huomini, ò fono , ò efler
douriano ( faluo fé nò leggieri drfenno^che fono purtrop- po in numero) che
amino più d'vna dona: - ( F S Per" **• J» A & T £ perche quelle fono
alla materia fimifi, d. fìderoia di varie forme, e quefti yafembra Ho la forma
determinata ad vna material l'huomohàdadire. t Tu sola miniaci .e chi nonio
crede i n* Veggalo nel celebratiffimo amore del Po trarca , fpetialméte nella
canzone . .- , .Amor se uu.i ch'io torni \al giogo anti;c,Er, |>ur morta la
donna fu a^ e chiudetta II mio caro thefi ro in terra trotta > . I Che mi è
naftojio , ond'io fon fimèndic; m j cerche non poteua più riuedere laiua he la amata,
difpregiaua Amore^e'fi godeu; in libertà, e forfè, che vn fi gentil cantore e
compito inamor3to non hauria hauutc donne , c'hauefferoafpirato , fenonall'a.
morfuo, allelodi(perchepiaceud ognV, fio l'effer commendato ) e forfè ancorai
n'erano di quelle , che inuidiando à gii honòri di Laura , hauriano bn*nato tfi
j>oter'eiTerpiù cortefi verfo vn tale inarao rato, che non fu ella. Ma
perche quelTvn modo , à cui fu legato , rottoera , eodeafi in libertà,
oltraggiando Amore . Diceva il Filofofo, non poterli Greche alcuno ad Tn tempo
iitefìò fofleprefo.dall'amor di molte , conciofia che l'Amore riabbiala fua
perfettione in quello eccello detto da Greci hiperbole , & in vjn'altro
luogaaf- fermaua l'amore èiTere il foueithio deil'a micitia , però hauer luogo
folamente con ?no,fi comv l'amicki^iaibmmo vfra po- -^.> . " chifsiml
ft. H* hiTsimi ha luogo; anzi le celebratifsime i narrano folamente fra
duejcome fra Pi- ade, e Orefte,fra Lelio,e Scipione . Co- oro che fi
dilettanojdella moltitudine d'a nici , fon ben piaceuoli,trattabili,galan-
Ì5'ma amicijionfono ad alcuno:hor quan :o meno gli inamorati di molte , effe
ndo Sororc l'hiperbole dell'amicitia ? E perciò biafmo io, e biafmo grandeme e
vn'huomo, il quale faccia dello fuifee- •ato verfo più d'vna 5 fé non à quello
mo- ta, che di cuore amando vna donna , non ^tenendola, habbiavn ridutto da
sfogar- li tal volta, che quefto non ripugua all'v* nicfi.amoré, però naufeo
certe querele di donnoimpertinenti, che fi lagnano : le eh. amanti loro fi
farano,per cafo, con vn aWprefcqueifolazaà, che da efle no por goho -ottenere
^dammitù quel c'ho da lei, e querelati poi a ra&ione , fé ne chiederò à lei
: Io biafimo chi p ragió leggiera arra vòlubile,e difami hor.quefta,hor quella,
come mefler Lisdonto nell'Amor coltate, perche non 1 foifenra il grado della
forma} ma non gii biafimo donna,che molti ama ti aggradifcx, e quelli, quanto
fi conuie- ne, e comportai' horror fuo , conpiaceuo Jezza fi conferui> più,e
men grata, fecon- do), che più, ré meno feorge meriti in qu£* fto, e mofuellò ,
tale in fomma , qual'e la che Ci deb- ba portare verfo gli, amati in
manieratici non fia per proprio di fectò cagione, che alcuno fi diitolga
dajl'apprefo amore.pe* che altretanto biaf mero io colui , che Iib$ ro vna
roita, per caufa ragioneuole, dalla feruitù di donna cerùellina, vi ritorni di
„ «uouo,quàto chi inciampa la feconda vo] ta ilei medefimo calicò, e quanto
ripugna alla natura della forma, efclufà vna volta? -dalla materia. Io non
loglio pero alle -dó- ne l'amare^er attribuir loro il kfeiarfi a- mare _efle
ancora , fecondo i'hiperiole' dell'affetto proprio, fi cónuertano all'am* te vn
folo -. così v*ri£cafi* fi, vero amore. ilcompiméto del quale c0ofifte.neHa.d9?
termi nata vnione di due icambieuolmert te inam orati, fi come nelkjnatura il
com- pimento del compofto, confifteintalma» tena determinata à tal forma >
fecondai» loro più perfetta anione , che fé bene & materia à tutte le forme
è per natura-di. fpofta, nondjmerto appagati defiderioi»
parte,perlaprefefi2adeffaromia^chenel fuo «embonceuei; quindi* forfè anco- ra*
che la donna a ma il primo , che à leHi Jia congiunto , come.quejlo,ilprimo hab
*>ia fodislatto al de^deiioibo^come trat to » afe , &imbeuuto quel fommo amore? glia
donna, non làfckndo à lei, fuor che \ difp ofiti one pallina del: lafciàrlr
amare. I la perche l'huomo al contrario della do iordinariamente,par chenaufei
la pri- lli con cui fi fìa follazzato > Io veramerr-*> ; ho il
prefuppofto del quelito per molto ubbiofo, & ho Tempre vdito commenda- % e
poco men, che paflare inprouerbio, Éprimo amore . mapofto, che fìa vero,la
àgione non difcorda dalle cofe determi- are . i'àtìfetto della donna (almeno
interi tì-amenteparlando ) è piccolo, e però è tioì terminarli nel vir.ile
oggetto, tant© ^rimanendo alla donna la difpofitione .lisina, àll^eiìère amata
phi éftenfìname- etyzrò la donna ftà come agiata -y e fpatio a j ma l'affetto
dell'huomo molto più in- emo, terminando nella donna, coirieco* ratto in
luogoangufto, viene iftarui di-f Commodore tanto più, che non li refta la*
fcfpoiitk*nepafTHia dell'amabilità , quanr :o nejla donna , ogni violenza porta
feco adio^ & ogni nferingimento fdegrio.onde ti Petràrca,'c6 tutto che
facelle la fuà do- nacosì dm ntìrabile , talvolta nondimeno come gerdify regi o
-parlò di lei . li Penuria donna homiflo 1 Egualmente in #Wcalè ognìfmjtero .
& al- troùe.-; r*»'«'(róì " '-' Che fi papa rbwtalien* caduca f£
^mar^Ms^^wrabUfHefj^U'i .Pertanto p; •; 1 huo- -*ft l?huomo niufeala primario
na,che l'hai bia cominciatOjComei riftringere,oue al- l'incontro la donna
rimane maggiormen- te affettionata al primo h uomo, che l'hai fciapoflèduta ,
come à quello , che la co •minciafle ad appagare, la quale impre£ Jione fi conferua
in cjuel modo ne gli anii mi , nel quale il vafo nuouo mantiene ii yrimo odore,
ch'egli habbiaimbeuuto.; • - Io raccogli© dalle core dette, che in va
modol'huomo defìdera pm la donna > in Yn' altro , la donna defìdera
piùl'huonw» per ragion dell'obietto , fotto forma d'a- mabile eccitante, eper
ragion deli' wfotM amatorio vehémente yr-huomoè pi» efB. fcacemente difpofta
:verf© la^donna .Mi Ipeffo auuiene, come nel yoier riempir* infuria, e con gran
copia dJacqu a i vali dalla bocca piccola» che più neridóda ma ridi quello ,
ch'entro vi fi rfceiìa 5 che il tròpp o affetto mafchile 3 co troppo impe- to
verfo l'amata bellezza verfato, faccia «niello , che diffeil noftro Poeta .
Così itdefio, che feco non s'accorda* "-. Tifilo sfrenato obietto 'vien
perdendo , :> Eper troppo /prona?, la fuga etarda. A què É© modo la donna,
lagnale con men via- lenza, e copia , riempie il vafo del fuo li- core
preuaglia all'huomo.-In vn' altro mo ^opuoflì aftermare,chel* dona maggior*
ferente defidéri l'huomo . per dichìaratio- ij» ideila qual cofuj pongali
quinci vn ma> -'■: •'= " febio ? Ichio nell'età perfetto >nella
corporatura zompito, e di mimna delle Tue perfetti o- aimancteuole.quindr
parimente vna do aa,-alla cui bellezza non fia nociua mini- ma imperfettione.e
poi fi cerchi qual del- li due* riguardanti!? per oppofto , conte-,
co.ciafcunadell'eflesein cui fi troua,mag dormente fia .concitato ad amar
l'altro * qui nonhaùrà^UogQj jftimoio, la fimilituv dine deHamatiew^,ma.l'huomo
con defi- derio maggióre fi riferirà alla donna, di tjuello > -che fi* per
far e la donna all'huo?- 010. Ma queftfciiteffi- confiderinfi poi, co* me (
fecand«^intentionc della natura , che feiiipre ^propone il più perfetto)vno
fott'ordiiwaill'altro. h dona, certo, piti
efHcacfimefiteriferkafltairhuomojCome ^ella^c1 babbitt» feakun mancamento» deìk
perfet**ahi} che nel mafchio fi ritn>- uano, eifcndochft nella generatione
di ql^ la,la naturaiCome di vigor macheuole s ar reftaflé quaiì imezo . nel
qual modo, anco fi potrà eip©Ère la particella , in coi fi có- pifce
IsEUofofica fiinilitudine , e s'inten- derà , duella defideri $ come il brutto
il buono, cioè» come il manco perfetto il pia perfetto, cosi confiderata la
donna, vierfe in fembiante di maceria, rifpetto alla for- ma, à desiderar
l'huoraò, cioè d'informar fiy anzi di trasformarli ( oue far lopotef. fé) in
huomo. e «on eredofà dire il vero) «he fi troui doanaaimondo per bella , &
r . , amata, che fia, à cui fé fiifle propofto qùal delle due cofe eleggerle
meglio,.ò'l reftar fi perpetuamente donna , oaeroda alcu- no difpenfatore nelle
leggi naturali, eflèr. ridutca alla perfetti on mafchile (nel retto- pan) non
credo , dico, che non eleggerle; più tolto d'elfer fatta huonio, che di rima?
nerfi donna : oue all'oppofto non mi cade! in credenza, che
fintrquarrehuomOjche; bramarle giamai diùétar don'na,fe non fdj le vn qualche
piii,.ch'efeminato Helìoga* balo,o beftial Nerone, immeriteuole d*ef /èr'huomo
: ne merauielia v che da tali fi brami eflèr donne, poiché fi fanno attioni per
parec beftie. _ ' .';' . £ non mi fouuiéne d'hàuer ne anco lèf to nelle fàuole
de' Poèti*, cné fi &n lecito na , "come ini (occorre dì Ceneo , per
be4 neficio di Nettunno, di fertiìna conuertfi to in mafekio, d'Incèdi Tfrefia.
mahuo2 mo trasformato in' donna t a me non vieirp in fantafia.huomo copulato a
donna, èfa£ tone di due felli vnfoggetto folo, Herma frodito,sÌ5 ma quello per
gratificar Salma ce inamorata. e fé Scitene Ci facea naò huo mo, mò donn3 , ciò
ìi auueniua, fecondò rna inconfiftente mutabilità , e fé Ceneo appo gli inferi
, fi narra tornato femina , quello cm luogo di caligo. Ma quello, che che feuolofamente fi dice d'In* , non è già
fau ola/ come teftifica Plinio, che le femi- tie fiano alcuna volta trafmutate
1 mafchi, fecondo eh' ei racconta dVna, che dopo ef £re fiata lungo tempo
maritata, per no- ine Arefcufa , fatta huomo , -e nominata Arefconte> prefe
poi móglie, e d'vh'altra> che il giorno ifteflo delle nozze diuentò Fiuómo,
détto Lucio Coflitio . e non è co fa imponibile, che la natura eccitata da
quegli inuitie titillamenti interni, che ne fanno rinuigorir le mèmbra,
maflìmamé- te le atte alla generatione,trafmettefle ql- ìo, che da principio ,
per mancamento di caloreY teneà' dentro rinchiufo . e fé vi è chi non riceua il
teftimonio di Plinio, veg |a in Plùtarchò quàtb è ciò naturale , che anco nelle
beffie,. non che ne gli huomini occórre 5 fi come ^ii nella vita di Thefeo fa
memoria d'yrm capra , che apparecchio ta per éiTér facrìficata ^ trafmuroffi in
vn beccòy'onde la Dea,a.cUi era ittituito il fa crificiofnominòfli Epitragia ,
dal becco detto dà i Greci Tfagós . Ma più appreùo a iiQi non fi legge, che
dell'anno 1456. *- doana, per bpmeEmili^flopo dodici an- nidi matrimoni
O^Càhgiata in huomo, & reitituitaì'e dàniiàritó la dote, per coman fomento
di Ferdinando Re di Sicilia, con làmie moglie > e perciò facile era, eproua*
feile, che Ricciardètto,apprefio l'Ari ofto> perfuadefi^ a Màlàìpinaiche per
beneficio il ' " ■' l ^-•;'-'" . • '• 'di *?* parti di quella Fata,
hauefle ottenuto, che Bradamate feminà,ch'egli fbffe in pnm A. ì&
tìcò'nofcìmèhip d'aìcuaa imperfettione, che in voi fi troni , non naueftè à
prende- re ogni figurtà di jtràpazzarne Tempre j fi perché fi cònpfcaj ch'io
parlo (incerarne- te ciò cfrip fento ^ e cq'1 mefchiarui alcu- no de i voftri
lineamenti per entro, mag èioriede Js'acqùjftì alle lodi , che merita^ mente vi
C\ ^annp.V Voi belle, voi amabili (opra gli hubm^ìj e vero, ma che? la na-
tura, che-v|lsia kwM&Qn &M&W& &fM$%*f> i fi fcffe
fòtto1ooXareb^e,né dó|i3ape|itu> fi va certo rnòfiro' . I^gu^to la i^atura^a
li^li'intentione disperare perfetto, e cp fegifeWmenféii màfchiÒ Ylàllònna cerr
to è va mancamento; ma in quanto il ma* q tìairiàj eperche fon p;ù le cofe
imperfetta Fh tewa, che le perfette, come più tacili al brodurfii per
auuéhttiràchi ben chiarir fé %-* «e \i4* p a k t:e € ne poteffe, trouarebbe più donneai
moi do, che huomini'j onde.volgar mente fi , ce. TrouarnYette dò ne percuotilo,
feti tefimetteflèroimano. - Ma qui mi fi attrauerfano due dubbi Jvno e:.fta.ndo
la moltudine delle donnoteuano, per con* u ngerfi ad yna dorma fola, ne anco le
ce iaia de gli huomini > hauer mai fino in pb a noue, ò dieci mefi più
d'vno, due, \o in tre figliuoli : o diciamo ancor fet- ,fe tanti ne può.inyn
fol parto produrre ladonnaj antiquato più.huomini fi fof t-o con yna donna, mefcolati,
tanto me- atto fi-rédeuaàlfenie alla genitura, co § ÌÌ,ve4e 'nejlidonne
publiche, le quali #ado partonfeonoj ma ben poteua vii* jomo.fcte?
coU'accpppiarfi à molte do* ^.genera^ mokicujdiae di figliuoli, & ar •
?chirela giur ifdjttyione della Natura, co. ■ erbeggiamo ancor-a (;per,
trasferir la finii : •udine ^Vtupmo ,ii bruti ) negliar-i [enti, vnibl pontone
>vn folo.ftaiìone, . ijorp folo hatìarealla fecondità di mol* : gemine de|ìa
fu^fpècie, Vi s'aggiunge, ìe quando a eri itiCa"méte!^n'Ìt?Sin v'na
perfona fola,del- m>i e d^lì'd&rfrfeflb càjpace 5 rotóda di *uw.
^òVfqUa&rò 'braccia > e gambe al- mam&fiQtìtè dueiV'óltf 'fimìlia
quelli di Ito wfgtòd^ali^B^hle:c^polle,_ Co- giti C- 14+ giunti nella ceruice . e perche gli huom:
niall'hora di cosi robufto corpo, in ci nfpondeuano le forze alle duplicate m
sì fa moke) à proposto £ mofìrare que- vicendeuole deiìderio de gli abbraccia
mti, e manifeila infieme la imperfeteio nella diuifioiie de i felli; e però
s'ofler- Orfeo hauer nominato Gioue ma- ìio > e femina , cofa che ancora
efpreflé ierio Sorano in quei verfi . v Rede gli hnomim è Dio potente Gioite ,
De gli Dei genitore^ genitrice: il che , non lo di Giouerma della Luna, e di
Venere detto:onde leggofi que'verfì divergili© landò fa, che Venere appare ad
Enea. Moftrando àliti la via la. madre dioicoì no e mafculino. forfè per
lignificare, che la fTanza de gli Dei è così copita in vn fog tco, chequello
folo può per fé ciò , che i o difetto del pàrtiméTò no poffiamo j Eccole noftre
belle Hefp eri di, coltiua ci de i diletteuoli giardini del delitiofiiP* no
Pfafòne. guardati da vn Drago inde- nne quello èia cuftòdia della bellezza,
minile.peróhe ficome giardino ameno, P G p« 14* per ben fìtuato, fecondo , e cokiuato d fia,
tolto conuien che perda della natii bontà, e dell'artificiofa coltura , calpeft
to che venga da gli indifcreti paflaggiei depredato dalla ferocità delle beftie
. ce li beltà in donna, oue nonhabbiacuft 4ia di pudicitia, ò almeno riparo di
cau la s ratto viene indifpregio, non folo chiunque l'amaua, maetiàdio di
chifel fatolla , e d'Amore ifteflo , il quale , tu meno ama honeftà in bella
dona, che s' mi cortelìain donna amabile . lapraui temperata di fapere , e di
bontà, lì che r riefea in aiprezza,è vna fìepe Gngolarifl ma cótra la infolenza
altrui, onde ci èp caro vn minimo ^atto di creanza d'vnad' na honelìa , e più
apprezzato vn fegnó- beneuolenza , quantunque fcarfo jche mofìrationi , e
carezze per notabili , e) (ìano, e molti delle poco riferuate . la di na tenga
opera di non eifer macchiata, 1 eh colpa, ne di fofpittione di colpa. Ma in vn
de i due ha ^a traboccare ? s'io pa locomeFilofofo , ammetterò più tolte
ch'ella pecchi nella fofpittione, conferì do intatto l'intrinfeco : perche s'hà
da r minare nella confidenza, che la virtù nne viaa:efe qual pria appare in
vtftaietal vifta ajpra}e ria > Via più che mortele dip upene amare. Tanto
commendò nella fua donna que io principaliflìmo decoro, che per bellis- sima
che la celebrarle , lafciò in dubbio juaPelIa foiiè più tra bella, e
honefta.chia riandò alcuna volta la bellezza, e Phone- G z H 14* ,- ftàdue gran
nemiche .non gii perche da no fra loro cosi grademcte nemkhe,ch'\ na non
compatifca l'altra : ma perche el fendo grandi ciafcuna per fé, marmarne tem
Laura, tantoché nemiche fiano, fo gran nemiche 5 cosi compagne fon era compagne
. & à lui erano gran nemiche poiché dalla gran beltà haueaquei rapi menti,
e dalla grande honefta hauea oik le npulfe tinto vehementi , che (peiìò h
combatreuano,come naue da venticoft erari] agitata, e quado anc riabbiano fra
fj nemifti,e lite ^corne dille Ouidio, fon be atte à conciliar/i in maniera,
che oue co» cordi Ci trouino, Ci moftrino l'vna per l'ai tra maggiormente
mirabili ; cheharmo ma in vero più foaue.non Q può: co ne or 4; re di quella,
che rimira dalla berti,e dal . la honeftà, tramezare dalla madri; edili;
correda corrifpondenti intèrne in queflj guifa , che il graue coll'acuto
trameza, to dalle voci frapofte^'hor più spaccona no al graue,hor più
all'acuto,in dilettemi Mima melodia ridonano. A quelli ec. dimenti delle
foauiffime delitie amoroiè non vengano ammcfsi fuor, chei le^Q. mi,emeriteuoli
poflèffori, tali faremo ga H ercoli valorofl , e fingolaru Trap- • '. Rapas
siamo alle maniere d'acquiftare,e matenerela gra- tia dell'amata 5 che diceuamo
w efière ìPomi aurei, de i quali Amore no è così largo à ciafcuno, quado «e
fùfcarfo à quel gentiliflimoinamora- to, che ci è flato fcorta p l'adietro.il
qua- le di cosi gra merito com'era s tanto fecej e tato fbfrerfe in vano . Sol
pervenire al lauro > onde fi coglie acerbo frutto : che le piaghe altrui
Guftandoy affligge più, che non conforta. Il Pomo certamente è così cóueniente
ad Amore, come fia Poliuo ì Pallade, il mir lo a Venere , il Lauro ad Apollinea
The dera a Bacco . anzi il Pomo e pure ì Vene re iftefla cofacrato (c'habbiam
detto (igni Bearla Beltà , propria ragion d'Amore) ónde né r giuochi antichi ,
oue della Bel- lezza fi eóntédeua, foìeafi dare in premio ì chi vinto
haueffe,vn Pomo d'oro.e creb be inantkòproirerbio'. Percuotere co'Por mi, cioè
inùirare all'amare . onde il latin Poeta dille. LafciuafanciuUétta, è
fugge a i falci, E brama ejfer la prima adeflh vifta. e iti perfona d'vn'altro
racconta , d'hauér ma- dato al fuo vago diece Pomi fenza dubbio meglio
perue mito farebbe à Giunone iie, alla più fag-» già, a Pallade j ma dicendo,
Alla più beU la, non fi poceua, fenza ingiuria, leuare a Venere . tanto più ,
che l'altre nelle prò- mufloni loro, nò offeriuano in premio CO: fa , c'haueffe
che fare col Pomo 5 fecondo^ che oftèriua Venere, che beila dona al giu- dice
prometteua. (lenificandoci in oltre il leggeruifi . Diali alia più bella, quato
noi, debbiamo edere ricercatori dell», belle/*fv nelle donne amabili , nonché
lì difconué ga 1 Dro là nobiltà i Tingerlo, la virt.i, 3fr qualunque altro
ornamelo» e decorose», nteuole di lode, e di iìima5 e poteuafì nel Pomo
eccitator della nifa, fcriuere. Diali alla più potente ,. Diali alla più
faggiaj ma perauueiitura ì'vna, di buon taléto l'hau- rebbe ceduto all'altra?
che oue lì fenti me i touare quefto nome> di più bella, m'Uin* puote
fopportare d'elTere, ne anche in>giu._ dieio, vinta, perche la donna, per
faggio^ per nobile >che fia , ancor che tutte que-' ite cofe reputi in fé di
ftima grande>come j fono, fecondo il vero 5 nondimeno in co-- fà veruna non
preme maggiormente, ehe: nell'effer bella , e fi vede quanta ioduilria vi
pongono^anto tempo \aJpendpno le> r Q don- TÈRZA. ITI donne ,■ ò per parer belle
, ò per occultare ti più che ponno, i difetti , che le pofTono far «giudicar
brutte . fia pur modefta , fia pur mortificata vna fé mina, che fé non le
diaccia d'efTer nominata bella, & alPinco- rrojnó lefpiaccia eflér detta
brutta, no ha orecchio, nefentimento. e più le giouerà (empre d'eflere
ironicamente beffeggia* ta.co'l nome di bella,ched'eflère fincera- mente
biafimata co'l nome di brutta 5 fé bene può eileré;che ditìì muli. Troppo fuo
na bene [entro le orécchie feminiliil no- me della Bellezza ..& a ragione :
concio- na- che, fi come in vn leuriero , non tanto fiàttendela Vaghezza,
quanto la-veloci*. ti-, oue vna di quefte due parti riabbia dà prevalere';
& vnafpada non tanto fi atten de lucida, quanto tagliente (ma oue bene
^accoppino; inficine vaghezza , e veloci- tà ; fplendóre, e taglio ha
poimeglio) do. ufend© fitnilméte preualere in alcuna quau liti la donna, che
non ie^habbb iri'perfet^ laone «5 cerchiamo che nonappaia tiiaenca» dibellezza,
hauendo ella'pifcragion d'a* mabile, che d'altro , erappreféntandocift amabile
fotto fembiante di-bello» il qua- le, qtiado poi fi renderà d'altri fregi adoi*
no. quanto più n'haurà, e più notabilità- to maggiormente apparirà lodeuole ,
& compito . e Però tu chiunque fai ftima della grati* delia dama , nontiaffaticharsin
celebrati" do 1J* PARTE do qualità in eflà lei , prima che Ja Bellei
fca:honora la nobiltà, commenda le virtù- di' y predica i coitumi ,-Ja
gentilezza , sì ina habiti l'occhio* che ciafcuna diquefh approuationi appaia
radicata nella Bekà e fé taMior fra i'ire, e frairamanchi^'oc. corre di
biafimare la donna , lagnati delk crudeltà , della ingratitudine , dell'orgo-
glio di lei, colmala d'ogni decrattione , ti h concederà per fino ad vn
certotermine, e rideranene Amore,pur che no la tocchi nella beltà : perch'egli
ha pofto ogni for- te di detrazione in bocca de gli inamorati ha loro folo
interdetto il bialimar la don- na per brutta . Qjiate volte ella fente, che
hauendopureall3 bellezzarjfpetto, ti & jni di lei, ti quereli, l'accufi,
giudica, che tu lo faccia per fouerchio amarla, riputai dola pur'ancobellai ma
fé tu ledetraggi alla bellezza , conofee chiaramente , che non l'ami più, che
la difprezzì : perciò fé punto d'mcUnatione tiportaua , tela cóì nertecoutra in
altretanto odio 5 edouca ben'eifere nel fuo maggior delirio per do tfero quel
gran cantore c'hebhe à dire . , uimo vox danna, brutti e men'auitedo . &
ch'ei fi voleua leuareda quell'amor del certo .ò pure pensò di portare vn
concet- to inufitato , il qua! fi vede, come egli acr compagna/Te co'l chiamare
ad vdire vn'ia cedibile miracolo : quali che ripugni à ^utti i principi)
della.yentà^ cb'Akuno ccj • * ■ * >i no- T fi R Z A. vgf tóftédò vnidoria
per brutta , l'ami pure. 1 perche "Hdratio non prefeà ricantar di Jcc, ne
di quella vecchia, che pretende* la, ch'egli l'haueflèhauuta inchiedere, :he
non le hauea però trattate ne dà-vbri* :he^ne-da fatucchiare, come prefe a
rica- ddi Lidia , ediCanidia, vna mórdura l'vtrriachezza^'altra di ftregherie ?
£cne quelle hauea dette brutte, e vecchie (ch'è a fecó da villania dopo la
bruttezza) che Wfatti l'haiiea tocche fu'lviuo . dicendo ttell'vna; 4: Cupido
fugge te , e* hai lordi i denti. Te j ciéi imitano 3 e ùrefye, * netti ti capo,
t phYfotto. &*loue la leggiadria, doue il colori & Ahimè e fuggito ,
doue il miuimentó ì e del l'altra , così acerbamente biafimando infili legarti
da non mentouarfi . di quefté non fféatoj né pensò di ricantare; e le Fhauek fé
tentato , non li farebbe riufeito 5 -prete bène i ritrattar fi H^ràtio delle
cofe dette còritra -Gamdià , tlfcui così bruttamene flràparlatohauea'jfcoprendo
le fue poltre Pèrìè^ hìa rtonl'haUea chiamata Bruttai & cautamente inqUèHa
ironia nel difdif fi ' Tu pudica , tu buona 5 Vajfegierai pe'l cielo &■ Uà
d*tro, lafciò di dire , Tu bella , perchè haifendo dettò di cantare il
falfo,YOlfe trattarla da malua- Igia^e dà itàpudtea;5«nà ho da brutta.Qua do
hauea detto mal di Lidia, moftra, che G f ih* l!h auefle fatto pei rabbia, e
gejofa ,' vtfit doh anteporre Telefo , lodato da lei . n« lippe trouare principio
alla palinodia ma pili li proposto per placarla^ farfela bem uola, che dicendo
. Dinttdre belilo figlia afta* più bella . Pei la qualeofaammomfco, che ne da
fcher- Zo , no 6 la/ci vfcir di bocca qual fi voglia armante defiderofo della
graua della don- nafua, parola ch'ella poflà. giudicare, q Spettare detta per.
fe:, che -la rocchiin «metto particolare , poiché in quefto Po* mo d'Amore è
fcritto . .Diali alla più bel- »>*ró fola bjfogna darle ad incendere
convella ha da te riputata bella ( ,che r*>a dice, Dia&aila belli) ma
ancora Cornelia fiaftimatapiù bella d'ogu'akra:, fé più d' Qgn\iltra,amarladei.
i E ben lecito alcuna volta > accioche la donna tf habbia i nconofeer-e dej
troppo filo faftp , p-er cagion deiquale fuole abu fere la/oiierchiafoggett-ionedichi
l'ama, predire, minacciane ;à hi il maocameo.? *° diqueila orgoglio/a
beJIezza,e!di quei Ja .fiorita età, per cui tanto ù perfuade. cq tìpmfe adire
il Petrarca . .-■-';,# Se la mix vita, dalpaffro tormento ih Si può
tàffehermir* , e da gli affami, ih £tiÌ9. Vfgg£Qe* viride gli v Itimi anni \
.-. Doppi, de isbery>jjìt? occhi ti Ifttuzftcmoj» tonquel cM&gue . ma
foggiuagei che 'Purmi'dard tanta baldan^ .Amore, ■ Ch'io vidifioprirò de i miei
martiri. SgUai fatto ftati gli armi, i giorni, ' t'hìfre. K$ pai- Hntefcèflè
pur'amòròfo,e là viene icitàmente a riprendere della fùa renkf- à, e a porle
àùanci gli occhi ^atiuenire ? Ififo-'bifògha eflere circofpetto nelmot-
•ooiàrein pregiudicio della Bellezza , irte porta fcritto a lettere d'oro
intorno al «tflo. - U: * \ liòn mi voler toccar 5 ch'io fon d* Amor* i'\ deca
pur la-donna ih o gr? altra cofa (cori tiferettione però ) ch'èper per
foppòrta-' n patiehza^ualunqu'e biafm opprima che fùeìlò della bruttézza, e
dbpo qùefto Pef ferie detrattò in quella cofa^hè- ne fà]p-» eflioné, che quefto
è naturalmente ma- ageuole da efler fopportato ad ogni forte li perfora, s'ella
ti profeffiotìe, di cantai :rice3 né labiafimarnsllamufiea., fed*ho- Mà, non le
infamar latria dici!tia:ne1re{to &ia(ì nValaà-bòccaWperta1 a tua
foderarti**- ^.particolarmente di quella forte di biaf mo, chefir può anf
ikuireà lode, che fé là iettami brgogliofa, ella ftimerafli magna ìiimà 5 fé
fiera, modefìa; fé pertinace j in^- uiolabile 5 quietali fono accufe , e de-
trattieni, che fuònano ancor bene, molte volternegli orecchidelle donne
Dianoia- te -e quello, ch'iodico deiracd&far ; la dGJùàd:0 l4uomo è|già in
ryóf felTo' ò Jn-o&rfioàlmeao. a^poMe della , e della gratia. i oi adefeato
, che tu fei , ti s'incrudelifce :>ntra con le faette dell'orgoglio , e
della ! roteruia feoftumato co fiume, degno di aftigo,più che di biafmo, fé vi
fi troua in mando la Nemefi caftigatrice, racconta* e permanenti gli amori, fi
di méllieròh \ non kfciarli ciafeheduno per fé vacilla- tifolitario j perche
Amore è fanciullo , unafcherzarecongli eguali , tanto poco li trattenirnéto,che
troui» fi rallegra,n'ar reca diletto», nia feompagnato , e troppo, li fua
natura fotcopoflo alla £f enefia. bifo tha adunque accoppiar gli Amori à due
{due. quello venne à lignificare l'antica lauola d'Erotey e d' Anterote . quado
Ero se , cioè Amore feompagnato fi trouaua* ftauafi tatto ritratto, afTidrato,
e non cre- fceua : ma in compagnia del fuo Aritero- te, cioèdel reciproco Amore
, s'aumenta Fiia , e tutto baldanzofogioiua . Quello ifteifo^olfevna volta
accennare anco Ufi Jofòfo , il quale negò effer perciò ne gH Innamorati l'amare
, non vi eflendo il ria- mare i E fi trouera fra le donne tale , che jfi
prefumerà «frhauerèad enere amata, di* sprezzando, ftràtiando, oltraggiando |H
iamanti ? pretiàgliafi quanto può della wa i beileiia «oóieè^ 4he opgogliofa
pttfiime , lo,» ' che i \ 1SV MRTE' che tutti i cuori khabbiano ad etfere feù-
datarij, e vafalli , macerifi nella fuperbia fua, no trouando chi
l'amijs'arrabi j,m*o dij., mi maledica, feruita da nell'uno, bia- simata da
molti ., -fuggita da tutti, tal che, ò-rimagaperpétuaméte fchernita da chiù,
que hi fpirito d'amore, ò impari à mutai vezzi» rendendoci piegheuolé con la
gra- tra fua all'afFettione altrui 5 ma la bellezza «t'vna donna gratiofa , e
ricrjnofcente, in^ uaghifca gli animi giouanilì.dgliotchi di
lei&mo.propoftì fpettacoli^&imprefe da glramanti, cheigara fi sforzino!
diTupe*. rare i turali, rifuonino canzonile poefie^ compofte inhonor del nome
fuo. & (i come fopra l'altre farà bella , e gratiofa jt Così ancora fuperi
ogn'altra di gìoriofi fa fti uè le fia lecito con vna diceuole aiterei «a
infiiperbita, non già contra gli amanti^ ma -ben fra l'altre donne ,
d'infultare-all* fcortefia loro , con dire talìhora . e chi hi dato à quel
caualliero il valore , fé non li beltà mia ? i quel cantore la voce, fé non la
beltà mia ? i quell'ingegno i concetti* (è non la beltà , e h gentilezza mia ?
Ma alla tale chi hi tolto la feruitù di quell'a- nimo valorofo, di quello
fpirito eleuatOy fé no la ingratitudine,'e l'orgoglio di lei? Perche Amore, ò
dóne, Amore no èvn fb: lo / ma fono due gemelli , che amano il
tfafiuìlarfririfiémè". Maquefta éptfr gran cofa in vero, che mente
pare(per fentert-' za' | TE ^2 Ai. iS9': Hi Marco fullio) manco propria del-
tuomo , cheil non rifondere ih amore quelli, da squali feiprouocato^ e non i •
meno non pare , che pérfona vogha.ef- r vinta nell'odio3ma nell'amore,: che
pò-? *i fi curino di pareggiare chi li ama. do- squefto a fé non che al mòdo
forì'hog- dì tanto (corretti , e peruerfi i cofturai, giudici) , che quello no
fi ftiraapreua- re a gli altri , che non l'auanza inmali- WÌ.e pure la
fapientifTima antich«à,nó jrì geminò gli odi] ,: come geminò gli a-» ion . i
quali non Solamente debbono eU ìtte-così dde ,xk'vn di loro troni nell'ai
f&nre , Pakro nell'amata,} ma due nelto- vanteimedeGmo s'hàno dantrouarenmo
e 1 quali partédofi da lui vada à ritròuar, amata 5 l'altro rimanendo pure in
lui, i b l'amata inui'ti.. ,-.--.■■ - \, E^ueftì fon quelli, che vna volta ap*
*eilo vn giocondiffimo raccontatore dei iadicio delle Dee , prometteva Venere,
a aride, quado haaeJTe pronunciato»* fuo auoue, :Himerb^& Herotc, ciofe
Aws»m i^tà) eCupido vdallly*o ^ceu4,Qnidio, ,faj perche ìmavu'y, chiamabile
degl'afe ;:ro Marciale. -, • ; f t .Aedo che enfia amati i è ah Marco , amt*
?vno che douefle rendere amabile lo ftef- ^Paride y l'akro *d»e andane à
ritròuar* Hielena, e facefl'ela codefcenddreall'amor & colui.,
ch'arin'dali'amabilir^ accompa* M. u sna- **o> PARTE pàto , equinci non fi
tolto dall'amor^ ramante la donna commoffa , eperfuafa, dà ricetto appreffo di
fé à Cupidine, ch'in vece dell'aggradito meffaggiero , eHa m rimandala foo,
come fcabieu ole nnncic all'inamorato, e così faffi perfetto il «a* mero de i
fopradetti quattro amoretti, co vna Amabilità propria,|&yn Cupido fora
itiero,che appretta ciafcheduno de gli a- mati vierfà fog giornate. li primi
due ii ma dano pomi l'vni'altro, gli viti mi due poj biadano faette cótta. Ne
prima i-due an- tecedenti , che dall'amate precedono deb bono fchenr.are con le
fa ette, che fianoed traci in giuoco, & habbiamo contratta do raeftichezza
co quegli altri due dell'ama ta^Sai quali fono i Pomi» e le quadrelli éoncui
vannofi traftullando gii amori, e mandando } e rimandando ? diciamo prti ma de
i pomi . quelli fono (per quanto io Ktfauuifo ) i'vno l'Affettione dell'amane
te,l'altro,ropere,con lequali.fi affaticai perche la propria affetti one rifeca
grati nel cofj> etto della donna fu a. Affettione^ quello è il primo Pomo
preciofiffimo^c ftporkifltmo jcheprefenta Cupido auan ti gli occhi dell'amata .
perche poche &»' ranno quelle dóne,cheprédano ad amar-* ti (ad vagellarti
molte) prima chefappiai, iio d'effer date amate . e vi bifognera, à vno
ftraordinariò sforzo d'Amore, ò vna più che (ingoiare Amabilità dal tuo cato,,
pre-i T E R Z A. i6j pretendere , che la donna fia lacrimai andarti il fuo
Cupidine . e queita pon- io la differenza fra gli Amoretti: che : i mafchili
-incomincia a giuocar Cupi- %l e ribatte l' A mabiliti -, ma de i femini
,1'Amabilità fuol cominciare il giuoco. Cupido feguirlo. ne prima Helena fu fìi
olata da Eroté , mandatole da Venere, prò di Paride , ch'egri ifteiFo
d'affettio- »amorofa commono, già già per defide o di quella nauigaflfe in
Lacedemonia . principio fti nell'aftettione dell'aman- za fomma nelle
opèrationi amabili>ché tu fai opere per renderti amabile, e che éramenteirdn
amiyquelVè fimulatione, ie fi comprai contanti , che quando poi uerai da douero
(& amerai al certo) ere ilo pure, che Amore non vuole effer bef ito) non fi
troui ih té Amabilità veruna. : oltra , che rìon ècofaal mondo più de- na
d'animo Amo^ofo, chela (inceriti -> dal fi voglia nobile attioné ancora ,
non he ramoroèirrtóko più fiéfcè compita in «no diperfonà verarhéte irtamoràta,ché
6 fi in altra qual fi voglia . Amore Amcv e dà nerbò alle braccia , velociti
alle ga- e, tuono alla voce, viuacità alHngegno, aanierà alla
convterfatione^fplendoreà' utto l'huomo ." Q^efto intendo , che fia
uuertimento àgli fcuomini , che debba- io finceramenteamaré; non che fiaferu*
ruìo allfrdòiWcJ.c'hàbbiamo a dubitar^ del- tól /ARTE della veridica affettione
de i loro amanti perche feleattioni faranno veramente^ morofe, giudichino
fecondo quelle; e f?ì ficunno d'edere amate 5 e fé mai versoi* ingannate da
certi ,che non amano fe°noi per capriccio, fappiano chenonriman giamai il più
ingannato dell' ingannator iiteho,e che non vengono eflè ingannate pia Amore ,
chea tutti i (Inceri, e credul ìnamorati, e feudo, e protettione j il qua
;P,e?° chl ha Prefo aeA- ^Ioue flaue#e pofto inditi j ma- nifjftì nell'oro, per
cui fi conofeeffe il r* ro dall'adulterino* e njflùna cofa.taie h& ueife ne
gli huomini collocato, onde così fpeflo auuiéne , che fotto fpecie di bene
fiamo ingannati . Dehperche, ò no fi le*»* gè in ftòjjte i ciafcui? di noi
quello , che portiamo nel cuor celato., ò non ci fece la natura nel petto
quella fcùura^^ueajio TERZA. 153 tiri Egitti] , da fcorgere alcuna volta
cheDdentVo a noi Chiude >> che ve- fmo affamimi belli di fuori , bruttim
mi il'interno, e molti, che noi fpresiamo, rchefembrano in apparenza deformi 5
» guifa di Socrate ) al di dentro precio- ìmi . fu chi fcriffe della ragione
del co- feere l'amico dall' adulatore 5 ma più ■Scile éil difcernereilvero dal
tinto a- mte. l'amico conuerfa Hberamente,par francamente, tratta rifolutamente
5 1 a- mte fempre è fofpettofo, rifpettofo,tre mee, di maniera timido, che non
ardii- manco di fauellare inprefenzadel a do r onde alcuni la nfolfero qui.
Chiama 'aitarla paco:al che fauorifcéil poetai l'bi puh dir corragli ardi* mpwd
foc ;.& framence «gli effetti d'Amore , non e à il piti leggiero
-ilp^UrrottoWlf^itofilenm.Duqu^O fètco,che tanto fpeflo al Petrarca occor ^come
appare in o^uel fonetto . ■Pien d'vn vagopenfier, cbemi dtjwa, K in. aeir
altro. ■ , r jpiUvdtegixderbelfimhtante bwnmo> li térauigliauà , echiedea ad
Amore. • \':€ùme fai Wjcónd'tfu fata foggi** , rMeno , per fin voler , le
voglie mtenje} li' ual concetto più modeftamente fi adat- tai voler
fauellare}cheaU'attovenereoj ^béne in quello parimente accade, che il volta
fiamaimpediti dal troppo amo- * re. J*4
re.imperciò che Ja sfrenata volontà ti *e Ji fpinti a fé , e li nuoca
alle parti fu non, occupando Ja facoltà delrfmaoù re, onde ne lW l'impote'zaall'altrep
ti : perche no «Bene polliamo noi dar'op con fomma efficacia à due cofe
infieme. la che fi vede ancora nel parlare, ch'elle do noi fommameme intenti ad
vn penfi ro, o rompiamo i concetti à mezo, ò prPiù chffe co m di eloquentifiimi
5 tutto fonafle faconda tanto più, chele cofe c'habbiaàdirepc ingannare la
credula donna, puoflele ha »er premeditate d cafals ma nifluno prem altera,
cred'io, come hauere a parer eoi io, e infenfatoi quella d6na,alla quale*
inamente defidera di piacere, e di manife ftare gli affetti Tuoi, co'l pervaderla
a ri conolcenza-. Horatio aggiunfe à queft lUieakri fegnali di nonpocaitima .
quan co dille. - Ufilentio^lUngtter connine* amante •> E daP'mtimo fianco
rifiato efbatto. quei! lonoitrepricipali indieij di veritiero ias TERZA. \6f
[orato . il languore , forco di cui fi com- rende il pianto, il pallore,
lofuenimen- . il filentio , àctii fi riducono le parole iterrotte , le prefe
vnaper l'altra, i con- Jtti principiati, e non forniti . e'ifofpiro con lui la
palpitatione del cuore , il tre- or della voce, e fimili. i quali tutti eccel
?ntemente ilnoftro cantore, che non la- rio , perturbatone amorofà , che no prò
;afle, comprefe nel Tonetto . T erettivi? babbi* guardato di me%ognaio\lt
•rincipalmente fi querelò della fua ingra« a lingua, dicendo , Che quando più!
tu aiuto mi bifigna, ' Ter dimandar, mercede} all' hor ti fiat Sempre più
fredda, e fé parole fai, Sono imperfette,; quffià' huom3che fognaàh- Ìjl
eìpreflè. il languore ? foggiu ngendo i » . Lagrime trijftete voi tutte le
notti '•■••*' Maccompagnatetfu'iovorrei fiat foloi " Voi fuggite cUnaniy
alia miapace: vltiitìa- mente i fofpiri nel finire . . . " . > ' * E
voi fi pronti à darmi ango fiate duolo 1 Sofpiri, all'hnr trahefè lenti, e
rotti ; fé ben poi il Petrarca corrifpondendo adHora- tio nel numero, e nella
qualità delle cofe, che vii' am ante conuincono, par che in ai- cuna parte a
quello contradica> attefo che H orati o vuole >,che il languore inferifea
inamorato 5 oue il Petrarca fi lagna , che li fìano mancate le lagrime, non
meno, che le parole. ' Prè- %Ù Pn
fentifi il t o Cupido alla donna, e le mani piene di Pomi > imperoche fé t
intrinfecamente amando , così chiuder; l'ardore nella fornace interna, che no
n'ch ioàesiotìti sfa> otti di a2ffii*nger«;4 i beni del corpo, le
otfdelhfgeg^, Vliile gj* che non era elio, ma era facondo , e pure molle ca-
ipfo,e Circe, la beltà del corpo e propria ella donna 5 Thuomo bifogna e habbia
ualche Cofa, oltraacorpo , che gu non pprouoio,, che .llhuomofacca dell efe.
Snato, per moftrarfi .amabile, diceua 1 fteflb poeta _..: ^ gli httomini
cownform* negletta.? l ne reo inuaghì di fé Ariana, & Hippolito Fé dra,
nifiundilorolafciuamente increlpa do i caPelli.;Dico 10 per quefto che 1 ma-
morato debba darfi alla fprez7.atura > Q certojanzifinoivn termine 10 lodo
la no allettata puiirezza • A mmoniua Marnale colui, che non fi fteffe ad
acconciare trop pò i capelli ,5 ma: che non fi fcapighaflc an- cora i
..nonoortafle la cotica fpiendida, ne «ìancofordida -, . . £ £ „_ -Pamkoyiù
mnmo trofpoy io no uuopoco.zp ,hrouovn decoro virile, congiunto a puli- tezza 5
fouuenendomifpecialmente, ca- nne Virilio defctiiia Enea, ali h ora , che idi
luitfìnamoròOidone . ch'egli era chi* *p, e fplenàido neirafpetto, hauea la boc
^,elefpaUefin^iàvnPio,la chioma au rèi* e bea cop otta ^colorito in volto, ale?
^o ne gitocene eia carnagione ali ano- bio fimìie* , , « . : ì
J^eÙPtarmOiOargemoùrcondato dmxm Ceadakuao patèiTe > che il Poeta lo to- ri
i *atte *f* P A RTf } fratte con qua/che or naméto dipiu ' eh'* cedette il
decoro virile , confi/eri ch'e* lo fa tornare per mano,4*vna donna , |
Venereiftefla Tua madre. Ouunquepc non ha dannato la Belti.ogni boti prò pria a
aafcuna- cofa e amabile inquelJa voglio perdo, che J'huoma fàccia attron
tirili, e.qneftoé.pireXentareul Pomo, eh per efler grato bifbgna, che, fia
aureola me quell'altro WAra^^Aftettionrf Ch e a dire precioftfimo, pehe nulla
deh*: be vn amate filmare di prfz*o,eguale al- la gratia dell'amata, ,*e
l'amata giudicare offerta pm pretiofa # creila dell'amate, che da m tributo
l'anima ifteffa ; dà d'ori i Pomi, perche Amore è dell'oro amato^ re.
cosileggefi. L W coHqiMle fi concili* Amor*, echi tratto copiofamete queft'arte
riebbe a diro di no venir maftro li ricchi ,i i quali pP^he aurea, pr*
ciofa,fingolare deu'cfler l' A ftèttione,e n5 ordinaria, ma tacche e Cupido no
fi te-' filtP IT"**' * hdoì>™ non ifchw 51 5g?yadlrÌa „ Cosi Scodelle
attioaì* che dal lato dell'amante tratta,!' Amabili- tà fora aureo,
operationiaur^e, auree ma.; n er. , efquifite quanto fi conuiene alla co •
ditione di colui, che. ama., che gii non ini tend io di fare ne così auaro
l'amore ùeL* U dona> Aè c™PtQài&*é%uorflo 5 ne . me- fÈRZA. 17» suòla
beiti della E nuli* grechi H fuor che carte inehioftrate , coftui n
prenda ad inamòrarfi. Dicefi ogni cofa in amore douer'effei àurea , fecondò
Jafighificatione gii efpli %\ duutte l'opere in Tuo géne?e ben fi te. chi e
ricco fi pfeuaglfà dellefue facol tadi in amando . chi è robufto della fua «
guardia , chi è mgegnofo delle Tue inueì non i,chi e parlatore delBrtua elòq
othitf etii e garbato fi ferua aiicòr di fé medeft ?*o in quella parte, per
farfi amabile , & in qualunque attione s'adopri quanto* puote il
meglio.quefto far* dare oro. feti fendo ricco ti dai allofp e ridere con certe
tenacità, mifurandóvìe fpefe fatte per 1>£
mata;conynadifdiceuoleparfimonià,eJÌ vuoi con alcuni vàntaggi^ìfminuizare. non
da i pomi d'óf o^jmiuef biò-aneifco? leborfedc gli amanti eflèrfcéftetòn vn*
foglia di poro . ne da ipomi aurei b fe**U meggiando nò ti porti di manierai,-
che n£ riporti pretto à poco il vanto gW meno*" prendi a celebrar l'amata
con modi triufcf li. In iomma in quella cofa y oùe riontó^ naturai
difpofitione, non ti aflStìcaré,còJ me intorno a principali mpreft 5 perche?
teateiom amorofe non hanno rirezo, off comprano gratia , ò oVrifiòné^ quefto
fo* Se gli antichi lignificarono ne' dardi d'A- more aurei, epióbati, ò fono
aurei, cioè pretiofi, e quelli fdncrattìaJFina'aoraFe^ I-E R % A- 17?. u~~ Ai
niombo, cioè ottufi,e vili, i qua P-i^rio effetto . fi dunque ope.
SuSg^/ftakquaUftudi,. X vnaxifia &meno, che fhmar fi pof 'aurelyl'atóé poi
Te o d'argento faran. '^idnàlclieSeiipretiofometallo.no, SiefcwM«o goffe
Vcoshftrut SSf nejcofpettffdella do.n r'JS' endoneqiiel ameVféd?. , che fi
debbea k! f£i e ficosmeiié ai cuoimeriti .al- fe ?£ W^olitono alcuni, che
fanno; 'Stilami impertinenze , chefia, -ìSrStanrore. ihuttoè, fé né; Kfc'èroV
fin""1" > '^.^"A- SrS^a talmente perfettroiuto, *f ò'^ol
ppì^hjedere , che nu ria, % Eperao wnbjarrflo ne ance fino ad SLtt» term&e
^retmenxa della dora, ^Sncant^ch/è fe» prona e dell» «**.»' -r^A .r£';..Wmi 6lk
grataPro- fS^Ùel^dhempo.etroppa org^Hofa fup^vchehfteflbappelk, Sitala a
Venere^mrotfnenao Lice a de- ^|SE f Wj Golena a *7* PAUTI «oftro Petrarca. • Quando
vnjòuerchto orgoglio ■ Molte vjrtmdi in beli* donna afconie i ^nondimeno
altrouefauoriitaJrea f^omaamorofaancor ^aggrada y - Mmytf* vada altera, e
dìsSLu / m su'*!"" '"&&' fi» imparo, f 'n^fffbdt, o-
pida t,^n"tanti,6c,1,tianc0^ S fcuitif 1w" e '" 2 and(«I«lJa
feci? leuma Horatiana s che nega, e fi torce perchefiap1ad,]etteuo]ejUo,ar°chà
ij Amandare, fi ttoua vile donne vnan! Kruia pmamara, che la coIoqui„t?d£
«iueftad»fg„fta, «firiproUa. fene™row che quando foflero troppo dolci fatiarei^
k° , j 3,^° deJi^W>"}ecde com'a^ 1 *** fer- $ È R Z A. «TV rche l'amore
non fuffe fatieuole, maro ,foggiungeua,ò Galla. _ ■ vncerto termine s'aumenta
il deGdc- 3 del fere acquifto d'vna beltànpugna». pe l'amo», eheftle
portaandrsMn- inincia à ciò volere , come ^v™"]* Zìi eo*r;nM.hauer ■ contornato
lema K&A«iW»*f "«^«a fi* fpetto . vltimamente fi naufea, «»che la onna
di fouerchioWtfrofa, quando fi ad- ucealvólergratificarl'amante, egli non, «ilo
riceueì grado, mafenefdegra, e U Sene ^quello , ch£»g»g te l'huómoamampexxo,
equandoegi» omincSi damare» aU;hor la donna co- nrp3^i«o»arel'alberop^« tni
rami polla n vaioi 010 u ^Fi' i neriali^heinamandce più difficili tal £ e pm
numerofi occorrono , che in «anpkandal- Acheronte : euurdibifo-
:gn0Pdfduecolóbe &*Icané, «le nel retto buone, e meriteuoli farebbe no
moJcevoltefu^dite'p^crenzaem, dt&o eflercicate , in vece di render Pope-
r^ue amabile , lo fanno d'odio , non die apprezzo meriteuole» ot'altra colomba
è la profumici, la qui I*fi nfguarda in tre cofe > nella Proemi- tade la
prefenza, che confitte nel fi-eque- tafeilluogo, doue ramata,veder ii poiTa*
n^JIa Profumici della codinone , che rl3 parda vna certa vguaglianza fra eli
amaJ tty eh e fondjfwnto ancora dell'amickia„ e nella .Profumiti
delkincliiwione , che- tmfcri&e m vnaconformiti d'auimf ver- ioyna terza
colà , onde veugouo ad efle-" re in qualche parte tefe conformi. ^Qua*;
toali-incliiiatione ; non egioco acTor-^ gimento l'auuederfi di q^i
£>rt4 celebra donna , che fé n* intenda . fu. ifpofto^l'armeggiare ?
fallo ingrana di ohna,chel'aggradifca. che febenequaJ [voglia lodeuok , &
honorata attionee: aiona *n & & a^; uva
éhaifetci^morb^piu-fecre«.«iualeiH-^ clini ai nobi^Mquàle. libello , &«ak
afro ■■ butto v àmivmmèma > #«*** aÈ?*te#; ti fi mofrra raga . Ma dimadéraT
quali pe l'ordinario fono i più fouorki delle etfér ben denarofo. poi- che la
regina Pecunia èatca adonarex>gni decoro, e chiunque ha prefèntiin quanti-
tà, coftui ha bellezza, hi fortezxa,,hi ek quenza, ha nobiltà, ha arte, hi
proflim& tà d^inehnatiòbè, ha moke cofe più de gli altri . fai come
s'elpong* la knola di Da* nae . e fi legge, che tìòn^rèV amore folo fé ce di fé
copia la Lun£àd Endimione 5 mi per hauer dà lui Vtf^réggè^i pecore biz4 che.
Quefto è il corano ouitia, che in Ègira, la Fortuna hatféuìi^ùvn lato, a
«fall'altro À morette* ejiefti aman do .fi ria cerca non folo buò8£ fortuna,
ma-ancora* di buone facoltà, chfc fonoéencfpeflo ql* le, cheti fanno hàutrk
buona fortuna.? ' Io non ihtehdatbpbìtrGorftpetézafci nobili, riccia eben
fòr*T«ati',,ftiaficiafche* duno nèMuò grado;. Ma4à bsneneflTendfo le lettere, e
l'acmi prò^lì«fli?«uaieahic atee àlfoi, per ^ì'imottìi^t^sÌÀk^^én breue
frafrorfà Spoetò § tenie tornei» y&*il fbldaso-; e^!^»attf?/«* eftercicano
-per amore innumerabili , fi té oare , chi ilcaualliero così tragga .«
fePauetóa la dama, e la dama J caualli* come il padre il figliuolo,.,
figliuolo^ a'dre , il padrone il feruo , **g"&& »one, equaliinoue
cofa fi riferite allaj, » , la viuaeità ctell'eloquenza non ntf m S-armi
afiarfi all'amare; chiaramente fi, omorende dalle piàingegnofe compofi-,
Staniti eleuaci ingegni foflero mai» eTq«li^uantepaefono,chenoa: tuonine Albore
? come che .1 ^o{°n' famentts e decoro, fia collocato in amo- «Cefi,che i
Komani pofero ne . ndu^ S'oM&rcitavémo i gmuam la .ftatua J doidioe inrae^o
di Mercurio , e d* Snuenirf. di pa«,fWell,cofo , &ggm tri aWun*noo,che
Venerea^ Mar e £rf , composte **f5gS8s8« m>« Iffi PARTE aite. Quinci
raccoglieremo noi>amm«:a ton.l'amore del Caualliero èfferepiù fcc petto, e
per auuentura alquanto più peri- colofo tquello del letterato più iruttuofoj e
più circofpetto , e celato* ©u* à gli ab- bracciamenti fi eonduca 5
maad-reftante molto più celebre y.e famofo: ne fi troua «fili , per attione
quanto fi voglia in arme valorofà , habbia auuantaggiaco la iua da na alla
pofìcriti a ma quante fi eommenJ «jano , mercé de glieloquéti, & ingegno* h
amantwefe nella perpetuità-del&f ama, come immortali > Ma,di
queftecofeaflài tìall'vn canto, e dall'altro dubitare j e dif# correre fé
nepuote$ affermar pbco^etod re a fomentare fenza parer proteruò jtan-, tò
meno,poiche molte volte amore è tale, «jualefelo fanno , fecondo il maggior co*
piacimento de 1 lor gu£i, Je donne amate» JNon e perfona tanto fuogliata, à cui
no* «dettino il palato , i Pomipropria , noi» Bietaforicamente d'oro ì quefii
giudico i pai ficuriycom^anco ipiu faporiti di tuttii fecondo, che fi è detto.
*i Delia Proflimiti della «rondinone pani tondo, mi vieneatagliodi cercare .
quaì conditione d'amore fia più deg«ibiJe:poi che 10 mi fento rifuonare ne gli
orecchi queleccellenti6imoinamQrato,chetan* *0 commenda l'altezza dell'amor
fuo, la #^*#fe4e& fua donna , e biafina per nk.Umoi d'Adua fiotti) ce* ama*
no ancelle- fino all'hauer per tragica npr ecatione quefla. % E di vii fermi*
l'anima ancella . a cui r ^ioftoadherifce. Tur ch'altamente habhia locato il
cuore Tiamermn dtifebenlanguifce, & muore* Ma in oppofto Temo Horatio
approua^ econ Peficmpio. de gli ifteffi vihpcfi dal etrarea, l'amore humile :
ammonendo iantia FocèD i nd fé lorecare à vergogna. cui fottofcriue il Taflò,
lo non d-fdcg.no ftgnoria Cancella . & non aftò ad Horatio di fauorire à
quefta forte l'Amore* cheancoral'antepofe alnobi-* e-, quando diflèv é «
Cejfafigtm matrow $ onde per trarne a Sei ?m fatica +&m*l, che frutto
cornette ^ mimile ,xhe nonlè il nobile , co'ncniu- fendo la forte di-amore
ch'egli approu a ; laDofjtfatrattabik'chepofla facilmente hauereaìfuocohimando,
che nonli coiti molto ; che fia candida ,& diritta , che ha milita &
nettai purché non voglia parere ipiù .biuta»; àqàà toaga di quello che i\
habtùadfftQla3iiatU3ra>& fi pofla godere late» tanti} foépecà^quatói i
fi trouano h* quelli ihe^aaaiiodeMobiiìrinammamèKU te lefmwitaré^è paranco
^uefìo "va d* quelii^uefoircdieipfaidóno più dal-va^o* gufto de eli
hu^n*eh&*lalk «a»***»** *T ,, * lacofa, xtó IURTE lauo;i© là,4onna j'n^
feriore per quefto srajtemmeitc^&godi.* mento > come di più fecilità.e
&>&thttic+) ne. ma perl'inamcrtanaento iqua^ :opretipitdfa >
LèDee da gliDei, kfw, midee daifttódèi , teDonne fiano dagl* bttoiuim di pari
cottditioTie amate . _ue-, dicarfi ancoÌDóà« notabilmente infc-r dorema •
matenej* mripotatione : Ama. % che-ricerca vfttertonfpeno & hono- : ratóav
téfechéTérfo-gh inferiori no teft SS&M ,v okraìhe P«.»'^»fj ptrfone humili
hanno^arimete cottami», kpenfiérivili,chefoghono apportar^ ^-T ■.» »-j --■
iu^naaoiori fono altere^ cariamo . il vero amore fari fra eli erti h, oue ne fi
moftrerd orgogli ofaiSentfr Jroflimita di conditane fi vede cofinr «tfefta i in
amando, che molte donne deì Plebe faranno più ftima dVn cotale baio «laccio,
che fé n 'inamori, che non farann d vn galant'huómo che impieghi la Aia a
fettionein efle chefenó fipuò cofiag* ghare a fiaterà la conditone de g Ji amln
ti>machepures>habbia Straboccare da v^ amino le donne fuperior, (conforme
an- Ìr£l ^reSoJa dd markarfi , prendi nobile, & di commode) ma perche ou a,
do fi richiedere parimente nelle Donne I amor Superiore , non fi condurebbe mai
a line inamoramentò>alcano: pofeiache le tu ami J« fuperiore.* re".
& ella vtfaS tro fupenore a fé ,non condefeenderi mai . tl aTr tuo
j.?>fi^me neòuel fuperio^ fifn,? • rodl lei «^«Vegl amare vna fupenore,
& qudJ, dinuouo vn'altro,& cofiin mfioito . è a«*flàrio che la donna
decim ali» amor dell'huomo inferiore e mXrÌaCn m0k° ?*«** gentilezza inoltra la
Donna nel conde£cendere all' amore di pérfona piùr humiJe di fé, pur che fia
per altro meriteuole: &ma«rior : fren1eZ2a,d,an,m° Coltra l'huomS^el
«kaone, gmdicandbfi-propria virtù così . *«£ Ila Donna , la gentilezza >
come deli* omo la magnanimità. LVltima , & forfè la principale Proni* * ti
è dellaPrefenza. quefta è quella che l neepifee. quella che partonfee rqueftat
e nutrifceÀnxorer.jdel mancamento di : eftafidoleakaura.- ; . ^ Dmlmi ancor
veramente ?h'h non nacqui » Mmen fià frfjfr A **» fiorit cH'attifsima fiaàqua :
nque amor oia.opwe>.atione, tanto>all'ae- t iiftare,y( quanto
alconuerfàre . onde fi - i^ibuifceìaacoraà gli- occhi il parlare, pi, dille
Ouidio * o 2^o» taequer f »&f ,■ i s & altr oue • Mirar con gli occhi
confejfimt U fuoco > Spejfìhàvoce , £ fari*?: tacendo il volto •_ r dito
tiene iìfecondo luogo nelPacqui- o.» & alcuni lenza la donna vedere fi fo-
ben di lei^ per la femplicè relatione ? :ome fece Per Ottino) inamorati j ma
chi :nza ve4ere>ò vdire^chi fia quellijch'ei trénda-ad amare,per.Ìo folo
toccamente^ uantunqué deUcatikimoj s'inamori , io on so chi eflcr fippfla
giamai , fé non vn ualche, Ùbidinojo.. ma il tatto è poi alla onferuatione
dell'amore , più fufiìcien- s , che non è Tvdito . rifguardando egli
ropriamente i\4ileK> co'l quale fi. fo- menta, ijé PARTÌ menta, e però ben
dille Dante. li foco dell* Amor te (io fefìingtèe: Se*lvedere, o*l toccar non
to vaccene ejafciouui l'vdire j non perche non fiaà to al cònferuare alquanto
l'affètto co ne puto nel petto dell'amata, quando ella & diaccarezza-
iriiStf: birra 11 trarfi sa?ue . fenza afpet ceirimedLJ;diCrate della fame ,
del te- ! vkimamerite delIaccio,chefilafcia làh cui ri nerefee -di viuere per
amar e. ?3& annouera&imedij dico ( & fé altri •«ntfonVì Jà l«armnza
tiene^il luogo A more col quale Ki niaggiorconformi- t ppcaaltSeione dimettere
conuertito -A : iS &£ ^«^ ficrmficare influito M fffi P A & T E «amento
(Ira ordinario col quale è rapi ranima,con efcjuilìta foauitàiper cofa e
•prefehte diletti, e'ifilofofo affermò $& re cofa à gli amanti
amabiiiiTima^il god «lell'afpetto dell'amata^ quefto fenfo . loro antep orti a
-tutti gli altri , quafi e dalmedefimo riafea, & confitta Amoi Per direi!
vero l'amore inGno che ne j . iflenti duraviuace,è più cócitato,& Crm rùofojil
tutto è poi che duri . Onde li il fo Ouìdioammonifce che breue fia la 1 tanaza
per efière fìucra . Voi altri che v Ute renderui grati alle donne ch'ama
crocacciateuele cofi profumane che n intorno a ìquaHiion mi ditto: derò , fi
perche £ peggiorano le co fé w volta ben dette da alcuno, oue non lì pò fono
migliorare, trattandole, ftperctie sparlo in vna certa generalità , fecondo ,
proportione d'vH'amore che non ridnj mai allaprattica veruna di quelle partii
lari ofleruationi dell'arte . Tali fono le e lombe di Venere che ci conducono
al ©pacobofcofacroiProferpina, la qua, yiene efpofta per la fecondità ,
fecodoch inuocaua/ìancora dalle X)pnnepartorie tifotto nome di Giunone lucjna r
il eh quanto hafebia pr^pjtKme.con Amor non è chi noi veggia^riel qualbofco gei
moglia il preciofo iieJojiekami , & nei I frenai ^aireé di maniera, |
ChgfueUqne vno ytmm^nunente forge ^ > Valtro^ftondegii***1 ftm^e
ntetaUo.QU£) rami, benché fiano fteifibili > nondime fono materia à gli
aurei ftrali, con cui, cefi „ che Amore fiede i petti di colorò, mali concita
acì amare . perche in vere,, 6n è faetta la più tenera , ne la pm tacile,
rintuzzarli dell?amorofa , tanto poco di paro, ch'ella troui dà principio ; e
tutto danò Clelia fa, procede dal ^Iettarci oi fìefsi d'egei- trafitta , e bene
fpeiio dal-» 3 fucileria a viua forza di mano d'Amo - t quando poi ella è
penetrata, , perche^ orce lapivnta flefìibrle.quì è difficoltà, uì è l'opera
per traimela fuori. . ' ^DalksomiBdioueliiramijdebbem- name cogliere due
'frutti , aurei anch'ef- i dà pr'èfehtàre-dr.nia propria,oltra quel- uche da
CùprcTihe, e dall' Amabilità fata- lo offèrti . V vnò è il Beneficio , l'altro
U Lode 5 Tetto nemesi Beneficio , intendo) oeni artidne, che rìful.ta ad vtihtà
j ri%U£s dio la vita, ò le facòltidi ,ò qual.fi yqgh* altra cornili edira
.rione il più tenace vin- tolo da còftringere gli animi nobili, gel Beneficio
": e non èiaetta, che più al viuo trafila vn cuor ge'ntiìcdella memoria
di- Benerfcionceuuto :fottola lode cigni £o- fa compteudoyche riguarda
l'honore^ e la celebrationedi colei, che s'ama, di rais ta
poira'artc-h'étla.xftei canti ddX'è'Sirene» f I eoa if 4 PARTE' con li quali
prendeuanoi pafTa&ieri,n erano altro, che iodi loro, così dico
prefloHomero. Vieni*, o molto lodato rlffi , fermi . La nzuej grand* hottor'dd
Pam*? Greca Beneficio vuol'efe pronto . mòftra,Òi morato di no hauer/cofù
alcuna maggie mente a cuore, che di gratificarti con & nefacr, la donna : e
non folo , fé mille ve tem giorno tu la vedefsi-bifoonofa deìì\ pra tua, tu
mille volte il giorno la dei fi derein giouamento dilei . apparecchi; tó dei
continuo,e per neui, e per pio™, cper fiamme ardenti, fenzamQftrarÉim: ne
renitente, ne pigco . ma afteortfeinio te volte a i dar medicando «ccafloni di
k cofe aieidi giouameatoy erdrfo disfamo ne > indonnandotene bene fpedo
molte che poflano eflèrc da i«i più de/ìderatè che domandate fchemoiripef
no-hauét altruigratiadelbendicioridiieftoi-òpé non s»humiiiare idimàndarnelo,
òpur lai fi voglia ama te. e nò che ti vanti d'ha - ;r toccata colei co'l corpo
, la quale per mentura non hai toccata ancora > fé non • ' 1 no me j ' m in
lo da n dola-molti ancora ■> quei fauori^ ch'ellacVt'habbiafàrti , ò * ì per
farti>en Meritato, ti -/offe faura # chtéè Ttoercede- e dopo ancora t'hwrti
bé bi fupphcato , fotti per ottenere . du si ci -Cofafia eflere ma morato , i
ntendedòc io dico . feruendo . La tua Donna è ore f liofa ? eterribi le* -è
fuggitiua > odi il p Setter dell'arte che fammoiufce.foppor rn?afcro ,
^fiiàVanknm csn tanta ©bedienza -, che àòfìJeìq' coni i*fòftaWcofa cofì ^nde
chelo>&auent* fie eehiiumile chele ofefcegiij j^oai bu£ **fafc
■**&&& taiitàu totò,ay3,i^hn»che iw «ifcmaicarrioiandi a
^SSai^ffione/^Uae^ eSa'rà>óa«w^toltwrapremi_o-U^i **** PARTB-- ' W.oafofo
fiaceoinmodi alinea/Toni aesagsBsgss vsZt^T**"»**» «mugnai * ■ me ? * %**^
*{omw& có Didone' vt ag^u»gc. ìm fttrgonfù le incorniate torri , fon l'arme
f&U gioitene maneggia , )l(ms*app*reccbianfict*rr,ip«rt celi adoftii
modd«WÌla d«bte*mf |°L. *^mea «ne tralafciafe apportino infem«,ifcraii te f
okTc 4ererminarei .Et quando fi ripi gna ad amata Pier cagione d'imp^fehoa
^oliAannofida»uu«rcir dueiofe. M 4W -fa fflofia a lei di.pigljarlemal vpiótS
^ma^iaon.potercontraaeni^alJa ni 3KSJ: la^a che quanto di valore* ma mko. Ma
i^igfcadeil » peOònb^di -^ * f amc*e ^ma che noi er coS ffftf^"^* vernane
^me adafeherci 4a-^om ,akri n^gociL ft^"*! 9^* «* ■ * tiWreWtetofi Amore
«t^fl^t nià peltro ci vuole iolleati & ddigeti. Quantunque vagliano aliai m
amando ifcedietòa,* Ìa'follcreittt£rié, Vale non* ■menofópra qutffte -la
fermeiza,la quale ^ntóte defidero tale, chétenapofFi fc^ncm'Vé^giaitfluil'amàtà
giamar *?. ànimo cenno, da cui ella polla argome- fè-l'animó cli-qjtféU 6
impiegato nella ier itfrd'alti^pe* quefta fola vma5per que-
a*Mì4:$clfrn^gitidico io pnuo di follia tsmnk drakum5iqualiPenfano difor im^mmm
le amate loro,; fesfl* *feftt^òutln6 d'aeéare^zarne altre, & EfllOCO lemure
-nnj/nv» , . feriti* di' Enipe^ènònon J'h^bepofle éutaf ma^iù mmfim quelle cofe
che ai . .._.-» * i-_«^ u^ià^Wp. ancora che tal «e al ttottJ»«»g; le fi mo(tó
No trentino da F*J*W ò «e 1 «r«gr*ffotóieétf* del? amo** traut*- r .' * ■ Viri
VÌX* (Pimznti e vn reintegrar (Catntrt . in quella guifa (dice Pluta^cho) che
il So le,p,er le nuuole,&.per la nebbia fiiol man 5%* l f^gg1 P1* MUL, cofi
l'amor dopo 1* **£$& pi" foauer& vigorofo . Erio qua,q
tc\l^»,f?^(firrchielto ddgwàicio,&, fe$!B9f °: dell'elettione. intorno
all'amo, re, da principio facile, & ri dente da vn cà* to ;
&alj:u,rbuÌente3;&; d^cile,dall'akroj megliqfenti^ri di queflq che ^li
quello: non tan^o perche fogliamo, noi naufeaa| IffrqCe taritp. facili
divengano à fatietii m#per io contrariale difficilici riefeoao, a^u.ifìate c^e
ilanq^i^:ca^5& iiletteuo li^!|gr^ooej-cheq^apfte^e^fo,^ ma». iede#o vilume
ito quando Paraq^^ijjcQmiiicia coi* quajGhfi^cplta,,a^9mfjr«)o.^ncejrkà^
perjla,pajrtft4ellf I^ri^y^^nanimirco 5 pouanvjc^n le par. pie 4iPtarcÌK*.Noiv
i di con|qfic^u?ndqa» aj^gra ferk#tf ■arti diuifo, la tua don ti firapprefentà
adeflo renitente , man •ne il Wtì decoro . ti è crudele , che lai^ ideila non
fòccìà^r prou3rti?eorgo. ^(a^tù/httoiie^m è feroce,^ forn- aio VtlU
^fi#nofeente e tu ofticiofo>. mbor^V^tìti^todonarf«al COm€' Eìlin^Sreci
Mre/& ^erràma ; £J èm*m > d*St*gin, ch'e fopporta «
^eèlro^^afe^tommoueri inter i^fcà* deUa'fiétà nel pecco ditóla Do là4a
toietóa-jehelà^ottura^ Et fi) pur U j tfro che non è créatura al modo>*e la
pur . 3JH 161 PAfc^I • Le mojìroi miei fiend*huniUta sì ver, " JCb\a
fortigni [mplegno indie tra tira, & pure noi; ti p otefti o e òftantiffi mo
marno- r#o, contenere fra ; 1 .termini delia fóiFer& agt:J ch'io t'odo
dire. ZJL tamii e ù dhkrfi ^ormemiimfofèrf; Che alfine vinta fè quell'infinita
' pila patien\a3ejnhiùoyfthhlla vita.Uqujfi #©ne ha'bifqgno , q &
rifehtìmento } o di rimedio : perche nalas'habbiaa conuerci- re in odio: che
troppo è, gran d'odio quel- Io-i nel quale fi Conuerte l'eccetfiuo àngoli re
^ecpndo chearrcò dir lì fuolerla corr*ot tione deUjottimo effer pefljoja . così
dVil padre, tanto amabile quanto e l'amore^ né •viene à nafeere vn fièliuplò'tanf
6 òdiofo. co^ri^P0^^^2^ 'che vn,oi bramiàmojper ^ffoi^ioliarela c6raa'hoij
perciò incon* t£andtf inperfonà, chea i primi incon^ definii.: m^uandola
fcpfgiarad 'affatto; jibeHàte, econ;e iotó%ii"tàWéi| con naa
Ìe3Ìa>ibbua^p>oV^ ?K:$MW?ft£ $ eS f^o Bell'odio contri &p£rf^;f d?
!>& an;a la, di quellq,che ci fiamó portati b e «*p V"6f . ib -di
quejla* nell'ani oxe.^cV^iperch e fo-' |fc£apiù forte dell'amore ,*omé alcuno
pò. fcrèbbe giudicare indotto dal vedere , rio clcia^e che ?m ef^ace^ìì.
appariamo dì affaticarci in ributtar -f o- ato, che insultar limato, cosi gjflS
tànimali' ff aftengono ancora dalle cote; Stabili , per non hauerbattiture'f
rr» »rche l'odio è affetto più fendbile, che on è Pampre , conciona chdarnum^
ft che ih noi prodùccper eflfere cjuafi td -a natura, & in atto,'pm
fenfàtameUte^at, fere itUoi diquella dell'Amorccfre ^ ^!«a4ùrale,-6c'in habito
. ^^gl enfibile ancora è la fatica^ dell'atteri- lere per effer grani, che non
e la commo- ìita del decadere , eflèndo^uefto natu- .-tie, quello contra natura
. umilmente •il ^a-ldo della finnica , febenenon *n*l catopèr^f^ióìiuefato,
comfe;inl%i^. perite rielfdfienta: bMg Lignina dell'odiato ^aogtorment^
l^rbaycherion^ laconùenien^-, PamatoVintendendo in gradina le l£- loaffetto,
el'aìtro; Ma l'amore nel re fta ^erafnétéépiù dvte'natura vigor of^co^ m PARTB
! ne,che al male.ne feeue,ch„e fia ma»ai« facondo ft 1-amofè, lell-odlo ;.coX
i*i e»»- :.v SRmtt a coiluertfteih q&o ; perAe no Ianon approuo però l^more
c'habbL fejermitare in odio , ncfiuQrifco'iqS «moxiiBiante: Accame por
dou&JZ Aare, d quale tan^/piacque iScipioqS ch*egIiAegò trouarffvArp
&r£v£ JT.\ j : i • wuu ari «li :quiftaV] - ~p«»-ai a «unione , a non
apmgjWraà coJoroi qua], pelame per alcun ce mAo pai dbuei-'odiare ouero fecondo
il Filo- JWg ilquaie folten^o, ^^N^W" fM»fefe^ ^ucor^ttamen. «^lafenccz,
attribuivate, fchei; 2.aMaraale3 dicendo. :*{**? C/i f I R Z A. n» tell'akro .
Habbicpsi vnpet*mico,cbf penfu ch'ei porla cruentarti mmieQ:n#
ffe,chetuhabbi^ainimicartialufr>,r^ bene , ch'egli polla f^*Ì*W&&tjm
, ì te , voglio ch'ami con fermerà» ^j turione dì non odiar gìamaj 5 tyfMtfft
yl'auuertimérko;4i^artiale,npnti laici ■ maniera tópratò& che nóur#«^- r*
ppdeftiò^rlfentirti alle occaiioni dienti i o ili r&ièdSare a 1 tuoi danni-
li imedio^rincipale magnatoci M Petra? ttnonp acuitone in uifteflo >n«
nconefcdhfee'ilGiafigliacci, equel k ^e^irnòfliàPTando d' Afluercu.
\fVo^&^M0miàifi rimedio , ì'tyJtoètfajie'fi lr%e chiodo cmjjand* - .1*1.
kiaFrimeéòfi e^etféaù uertire, dà oon a* fefetò^tìlfSi^^vnpittix.f*^^ fiutare ,
cérchi meglio, il chehafli da oli eruare sì p fé fteflo , come ancora per ma
iìfare aMa donna per prima amata., com* 'huomo no fi era poito à difdiceuole
un* yrefc* eflendofi impiegato nellaferuku di fefì e queftàjótfè érala
cau&> perche il Poetai cheftimatìatafua donna di m*nta . incopar'abile',
p tutte le auuerfita, ch'ego. fòfteife, non s^dnjlé'giarnai a dire, di va .
ierla lafciarè 5 àiMperche n'era irato ca- iunniato V^compble' Quella
imprecatici*. Cosi notatile* oue cpnchiufè, che no ha» .:.' reo- *n * A # Hbbe
farrnto vìuere con alrra . Mi nonàl- menoafsicuradola d'haùerla tempre amij
tó,e d'dler* per amarla ferftpré , quaiii «lice* . Tonon fUi d'amar boi lajpcto
vnquanco , Madonna, ne farò mentre ci? fa viua . nell fcje idei fónctta ff
rifènt?,.il difereto modo del ri/è;*irfi y*&\ fòitehtar la parte
fitòfeò^digtiifdE, toccai « |ò Ja donna Tifi tóudj cón\e quella, che^ dia 3d
intendere d'hauerló a tiranneggia; re 3 in maniera però, ch'ella -non fé ne pd
ia.cKiaiTiarepffefa, mapnitoflo flaconi* -Ouifa-ieruitiì nafeeil Merito,
ÌVterRàn- «Ìo :nèriti;fono altri generali^ altri pàt? Ìic(il4nv g'èneraliTon qn
el li, che Vàttemid sbjfi?iridu]tlr«Ì3 tófrà fono atti adacqui- Aarcrcredìto, e
iauore appreiTo tutti corti munemente . e quel valore , quella virtu^ $he ne ìà
degni di lode appreffo de i buo3 ni , d'honore nella nefira citta , di fattore
dai prencipi, quello iùefro è atto a farne rnerkeuolrdella gratin di bdh dona,
trop pò efficace , e penetrante /setta è quella, della» virtà $
pertraffì-ggere, econquiftarS gli- animi, che ferbino velUgiodi tiobiW ta.,
quanto maggiormente poi impennala» ie\Vaìì d'Amore ? Vi folio òltradicSd* me *
1 & % z % ' **& tói parcicote di^uardand^rett;a^ , Tamata, perche non
baftaa fare opere m'elle fian fatte per cagion dilej.il pnt o Merito
nell'amante fefó«BWjSSSH! 3 bene vno.p.er altro non meritane* affai » pretende^
demeritare, ^daard$ Ste.rteondòtoitoek^rtuf^ *valorofo , e in qualche virtù
Molare miellemffim^te.chràllé^nne p&noefle?grate,e;ipendih|ueran1e-; .tare
, e ad ottenere in pro-retfo la *rau* eli' amata per ritrófa the fia, impiegato
Vegli haura tuttai'induftria, e valoriuo llÌ\ronta , & affida {eruituj^^!%
i.mi,& ffità0mh la P^nìétte in m 1 tutta volta che nbyafappiarrK) prenda U%
ehzai^al confidenza òche Arno. § non potrebbe M&&Ì ma follo cafeb. 3éfi
nelventre della infeconda mmSj\ perebbe merletto, & no* dubbile Spr;o5Òpure
Oibbito nato in guiva di mo leraza è KoSkice, è la nutrie £ Ama *Vov £
efJzWlytt&Sfère LuCltta,& Olte- 8 dire la bellezza quadre di; Amore, }a
Speranza oftetrice e nutrice ,dalla miai*. m% non ha (JP^HS *I4 PARTE son ha
fpcranza ò ama lepidamente v tutto non ama . con* la Bellezza cagiona éefideno
amorofo , Ja fperania Jo forti! fica , & mantiene . diceua il noftro
am«ftidat ppreterirlo . a e.àncqra giunto il tempo , tu non Cei pet r*vUi$
aA^mine • camjnapiù oltre, fot *f f1 ^i'più É$e non credi vicino: il Petrat
^•vn, tempo mi^e^. quella Jpietata cheda.cJbje,s'accorfe che J amam , $
èmaggiórmenteiian*ata fem ore io orgoglio, all'hora che muti fima 'tra
ripugnante, forfè che più ti diuenv oiaceu ole , che fai tu^ fiaU^etemp, o ì; ■
P^H^le ^^Ppl^'è maggi orme^. « al Sole, oppofla di.mpdo che pare;chrogreflo di
tèmpo. Vangelkajtg^eldoLenfo, ti Paria del bel vijo, E degli occhi leggiadri
meno ojltsra. Mavì to anco di quelle che in "progrèflb fan *gio . che dirò
io? Te non che al tutto americano d'efìèr amate. Maperche altro è l'acquiftarfi
la grana damata, altro è l'ottener fiUOri per i' . ^uiftata, al Merito fi
aggiunge la Pre- i"era,che venga à traré à luce óuélla °;ra j i che per
auuentUra nel petto di bella ? . tana ftaffi come tette* , ne Affijgg che fi
tromS'qtìahdò^òtìne apjpilt ftgnale ♦ , gilè gratta è queilache il Tòto mèrito
Wa lapreghieratfiiteiente 9dScqlgJa y ma te Ifagfi^fti'ò ctfè tal gràtia
}rt?ga- ,& ìnf ralTata dalla rugiada d'Amore ger ó-li fella reconditi
fo&tffifhi: frutti fo°gna SùppHcare^ m?%%$MP& ' lo nohrè^éPt^nceu8?é
moltetofe fuor , \ÌtemiilflRàt& piviere I $^f&% fe zx a ili ili
ausici**. ifUK«fi n^m tttite for— . ••- *ig P AKTI ! £a ,,fe n'adira,& non
ci dona, Te non e inuoliamp 5 ma ad ogni modo & di qu le che di , & di
quelle che nega, piace la Donna , & fé n'alegra d'eflerne preg è necefiàrio
dunque lanciare con Hip] . mene il terzo pomo , Supplicando . m fuppliche
amorofe confiderò tre cofe. j mifri, Importunità, Pianto ; le preghi come fono
fuperbe non fono preghie. ma minaccie, cerne fono troppo nfpeti fé han poca
efficacia ne i tribunali d'Ai re 5 come non fono Jamenteuoli non fo eloquenti,
nella .hurmltà includo la p. ceuolezza,ead ogr^modp la difcretioi nella
importunitela foJlkitftdine , $ flar fermo in pròpoììtor nel pianto o^ atto
fatto in prefenza dell'amata per ce mouerla i pietà, quanto era humile,
difcreto U noilro P^ta-'che dice. . rt £i mi ccnàujje xergognefù e.tardo
^riveder gli cechi leggiadri yù/ìj io Ter non ejjer Uy grette. eJJÌÙ m\ gtardf
elianto era importuno , e tenace di proi tea r : lo atnat femore , & eme
fme «necra , £ jonper aìmrfi^pcrm ingUtno . a . ciò chefegue . quanto iagrimofo
ì Tiot4Cìxmi atnarelagrime.dal info , Con invento ango/Sofo differì . Hum* dcbbee/Tere
chiunque ama, non pere: puiilianime >impoituno , non mdifcrei querulo, con
faiiidiqfo.. confile tai'hoi "TE VÌA. V17 pérfettìone delPhumiltà ,
invn'oppor- no rifentimento : della importuniti, in ritirare 5 fé bene Amore
preflò i latini ifpoftain vltimo la prima lettera vierte :ar Mora , che
lignifica dueccfc Indiì- o, & Importunità 5 nondimeno mol^e Jte
l'accelerare vai più che l'indù giare, l tralafciare > più che l'importunare
: fi me taluolta è di maggiore efficacia vna ocóda domeitichez2.a,vn foghigno,cKe
n farà i! pianto proprio. Ne fi penfi che imorofefupplicationi nella fola voce
co [bno, fon preghiere nella voce> fon nel* fcritture , fon nei moui menti,
fon nell* petto , fon ne gli fguardi , fon nel filen-» òifìeflo : ogni parte
del corpo,ogni mu- ti one,Ogni cènno prega* & fìipplica per ttparte dvzif
orgeudo (Ufficiente portiò- e ad impetrar mercede 5 fecondo laqua- tà della
perfòna con £ui fi tratta^ feeoft- o la vàrretà delléoccàfioni cheli prefen-
ino, & principaimente fecondo l'opera- ione c'haura fattoi! maghile Cupida
ella perfora di quella dona > ch'è amati. Quandoi primi due Amóri próceden-
i dall'amante cominciano ad hauer con- ratta domel^ictvézxà tale con quegli
altri lue dell'amata* chepofTano à vicédafcher ;are, & folafciarfif all'hora
vengono à lu- x quei fcttiori*& quelle ricambiate fodif* àttioni7
chericompenfano i pàflàti danni k £itiehèàa|ttetsaìidè& appagandoci d.e- K
fiderio *l* PARTE fiderio de gli amatici, di cui diceua il Pet • Fn poco dolce
molta . amaro appaga : a Ijhora fi fa quella vinone almen d'ai me , oue non.fia
lecito dicorpr, nel quale confi/le la inefpUcabile quiete e t «juilliti,
ripiena di quei contenti, che n temente fi pollòno comprendere da chìi que non
li habbia fp eri mentati 5 ma efpr mere affatto non li vagliono ne anco qu li
ìièeffi, a quali Amore fauo?euoliflìra hi conceduti . Ma fé vuoi pure ch'io eip
chi alcune delle grati e da cui non fi hai bla a ritirare donna.per inferuata
che fii & zelante delrhonore. Io l'eftendoi qu( fte:al dar la mano, penla
vnione del cor» (-ejfendo collocata la perfezione -d'Aitu T£ nelkrvnione,) al
gpardo , per radon di quelli fpiriti trasfufi per li occhi^Eca co debb'io porlo
? .porrollo pure,a' crii 13 piace.non l'approui : per ra^iondel fiate eidèlle
parole interpreti dell'animo^ foi feaneora de]l:ariima- itìéfia ,. tratta7per
tt ftimonio di Socrateyalla fommiu dei la bri, aiBacio , al quale tantapnì
ficura*r te trii elìendo, quanto che 10 lo Veggio a p.rouar da [Piatone , e
dalla eonfuetudin j*ncor verde nella Fràcia^oue li baciar de gè, fi hi per
creanzahonoaratt&rna.E oc to quella mia maifima nelle co fé d'Arno te yche
quello non fiadishonorato att,o d frrfi\il cui nome nò e>ergpgaa£Qda d\?i
però l'amare, il guardar^ jlttiecsr^.e ii - • " . ; • , . -« mil . taf ImentéSi
baciare, non portano fecoak nroffore, non effendi *nomi d'atti ver-' ^nofiscome
farebbo.no altroché più ol» /procedono, i quali i bócca aperta, fe- ndo*! Tuo
proprio nome pronunciati^ tì G pofloriotoferaie dalle orecchie pu- elle,
rapp'réferftando étti cofe^ergogho^ : lì come àncora 'liberamente honiinia* o
occhi, orecchio , lingua, labbra, ma* : y ma andiamo il lignificato d'altri me-
ri ammantando1 con paroIe,.che :Itro "fi-, rsificano da quel che Tuonano :
comeche membra tali , '&a^ -intendere (pilo èffère e ch'io m'inganni) che
quantunque non' atto ciò eh' è lecito fra gli amanti fia leci ò fra gli amici 5
nondimeno a denegar no 'riabbia a gli amanti cofa iralcròi ch'àv 'li amici' fi
conceda, eflèndo l'amorel'hi-; forbole delì'amicitk. la onde non dicati unnica,
ma fòprà modo cortefe, &argu- ià fu «quella rifpofta d'vn Tiranno, il qu'a-
fe {limolato perche taftigaflè vnf giouahe, che ir».amrvràtxVdelia figliuola
Tua , in^u- blica ftradaàffròiitahdola , baciata ' Mi.àr- uea j diffe . Te
nèi'\to£lìàmofar'maleà chi n' amache forffmbìàèfti ne odia? Ma quàf bacio
concediamo tfòi all'amante ? ilpu- dico^uantò à mè'^ma quandi vifei con- K 1
dot- èottot fel tu ben godo 5 fé non te'l pigli tao modo, £ì tu, ch'io «oa ti
metto brj glia à bocca. Ma fi come non fu mai cosi grauetrau £|tip inumandocene
non fofle alleggi erit col l'aggiuto di Filomide, & H orario la chia- ma
ridente^ approwandop^r cqsi grato ji Amore il rifo dWB^^ki^ig^.2^^ K> 5
nondimeno Araope £ officio^ d«£ ,I".L;^.H'iA#efaK)rvittortofo.Qaeli« fe
della ifle/E. folhn?.a d- Amore, £ com W anche] ombra é corpo ; ma è cpme fi
effetto, fenza ilqualeVardente ,e ve« ?moreflonpar,.ch'eairpolla. impererò Che
quando vna y„ti pnfemcacememel rifen/ce ,n,qual,chevcprap o:tenèfla, fcac uà
allora .più Vjg«*Smgt«e V°nuiW2 gmnte Sedendo rjmorc vn m^n^ efhcaqffimp
ve,-fo,la eptà amata, cerca na *Wfe o al godimento , ó a?la cu 'e- », we/a
dmenire; tanfo, masaiormeoa ^ ftmqueJlr,;dr£llJ,fftrpetttaqd-a,(fi tei* za- **r
nt€Oua^quelbene r che amiamone^ i fetale V thè per altnn pamciparfi* flim« tfoi
-ocMfiòtic di Geìofia, fuorché r ce' coféi *hé «Hiatfdo bene ad altri le«)
^>ellW oocreredèlla fin|cfc«ta,n» Sffl£S»«fe»«f i effil cortame*. *Kw»«P^
ccfcttìncandpS •» m»|^ a**** à*2SÉ M W drf$i»M>i* tentennare àfeuM 4*
feoreèil^Merareai-goatrc. ».».".--- **4 HUE | trui, non ha per principale
l'amore , hi 1 inuidia per principimi chitolera ozi tofa, pur ch'effo goda , hi
J'amore iftS per principale , per cagion di cui fofferi ftequello, che J>a
tro per «J0fo non fol ferma Mi dimanderai fé fi lecito per G Jòfia ( formale al
rimile, detraherli, diinee Ciarlo» Io tengo di nò. conciona , che to
ito,chefeicofaperremedefima illecita, diueti cattmo,e vieni à detraherc alla
bo- la ricercata negli inam orati, okra di ciò, che fai tu di non t'irritare
contra la dona; facendo atcione,chel'habbiaàrPiacereÌ s ella poi-tana punto
d'affettione all'offe! £>? In amore ficonuien procedere coi deprezza,
e-galanceria . Vuoi ch'io t'i nf* gm di danneggiare iiriuale, e farli male*
jforrati di far meglio di lui . Molto più di fconueniente epoi lafciarfidi
manieVa tri /portare dalla Gelofia , che fi venga acf ok
^nderel'amata,comefeceHoralio, che intendo Lidia lodar TeJero, entrò in ca* ta
efcandefcentia,che le die infino dell V- briaca per Jatefta. À Vna forte di Gelofia
no» fi debbe ripm liarein We, la quale chiamaremo ( fé cosi ad akri piace)
oculata,* circofpetta, «iene , & a Te ;fteuo : perchTaitri non ne
auuantaggi nelle atcioni amorofe ; & aUa iZ^^ ìh Per note ^uragd! «■no»
fiatai € y*,^ ««*«],„£* e fecoav Tilt za: tt* condoquefta,* diremo piùtofto
2eJ^ , che Gelofi-vn-altra non deapprouarfi, m vn cedÌQàrr2#oneuole , nfulta in
ofj fa dell'amata., qu^ »rk>t; Vwcomt Domi mvnvtmrefchtmo^ Celi vn'bmmvim
>> fitto vn pmd^ veld. Seloiia nociutilo. foto perTe ftefla a quel , di
cui s'iropadroiiifce,ma ancora eraue Ilcperfone, di euHtfofpettaVe maPage-
^Imente tolerabile1?ercheil fofpettar ttor dirasi©»^** far* entrar ^pefièri
nel- IZSmH^^^ al fofpetto.e co JSStftóVo^ alle cofefuev tn* fe di femedefmó ^be
non tema tal . hor*> che lado»na.mtómaméte fegmta £ t do- merò , .nonpieghi
l'animo verfo altru . 6 Sben^r Wde i fuoì * lem c^u* w,enon fi mu^ adanuidiarh
ad altri , d IheegUefncairdménte non e inamotato,* Lrefeputa il fuo amore
giunto aterm* feche non fi p^a* altri pareggiar e,no Se a^Kianta^tale era quefk
^elPe* twcaSilaSISsTatóUua dtnoft effer log .'-(.-«-««or',»; 5WP«ff^|ft,?9^
au4àa/&ft toffiwr.o,, noq ^o quando poeti «a fmk > m*^tfzriQ3aL cor mi
nacquej mi «prouo jnfin.nelle midolle 3 e Io cófefe. -C/j ocehheUfrometfonfembJante.
humtm Bacìolie •■ sì , che raUegtò ciajbtnai ■ ro che Quanta Amore, h-r*™^ j™'
~tlT ^ ad ombreggile ^i'^ppofto^nneh^ ^ non parte^pi,^ luce. a/nplo&, eh*
»£ nlcaJd>^^i^we.reggfan>o iWaimtt je^uenire-ìnei, corpi., j ouah vogliano*
ben effere Sparenti, che riceuefein S la *«^y w-parte ^all'altra come
icuh" da9(idel r^eikluce^ nq^ffondano I:oii
|ra,,^p^qiiaJmeii^.f4cTó:dQ^p(ui2 ^menahaurano dell'opaco, e delt'erreT cosi
oiie^q'hanrino M*^}*^! £>s g^TOnq dopo qudt'om^^^^ fc, della fieloiia.
,Ma,aae^Jia^Wno^ itano , pm chiara neJla parte oppoftl la*, fcie^iina trafpam.
quella luce amorefa? fcic vi foOe Temprato d aaimo-c^i can^i da^;Jimp,d0 come
l'aer,, quando^ n>ai A ' to' . **f Xira^i d'amore trasfonderli mafr ££33U ne
** fecrdo ,fommalua capaciti , « «-rUmu 5na fuìfeìimata, e per amor ^™^ •
ancora ?ìi amati da lei , be n deuna 1 a- ^XluUotale, fra i più efquifiti , e
ÌSSo gii alberi del giard^delna Hi, con cui vanno# amoretti Tenerla E 3 talìie
quadrella > che ^opranadopo «omii taU infomma i bofehet , per cui Sendo le
panie, e i ^cmoh fmorg per imiefca^glf incauti vgcelh,, nella
nuartaonftdeiAUOnepropoiti. «. e A. -, -■ .--..••- ; in j y**a « hp ■ ; i o
orni; »"' ': .'- ;** » ( I " / y o I . - V e 1 1 1 che di leggiero vengo-
no aauiluppati ne i lacci amo roiì fono vecelli : vccelii, aerei per volare
> femplkj , per effer prefi j piaeeuoJi, per efler nuditi : loqua- ci , per
apprendere à cantare . Prima fono vecelli. Amore e/perco Vce^acore quai col
kccio prende . qualcun J* panu, del vi- fco parla il Petrarca/., ono,? - ^t mor
ctoefoU t cmr leggiadri inuefia. deÙ farete, Tifteflb. **mor fra l ber bevn*
leggiadra *e$* D*oro9^diferle^fef^Vftr4mt3CQu4 fu 1 elea, o eentihffimo? ,fl 3
VefcafU tìfeme ch*egU fparge, & tniet* . Dolce & acerbo ch'h paterno
& bramo # « *ouefufti,ndI? £«o3;n.i j In co si tenebro fz e jhett* gibbi4
\rc ^mhinftfrmipoyQ^Ufemenjfa^ «Tciamo à Diana h Bere , cioè gli anima* feroci
&fèluaegi, neaùtj d'amore 3 in- capaci r-T - ,Sorf* the jnco canape
faUotci* rrtanim* gentil davncapo,&va- *$• va n T E . fioni il foggetto che
fì per amore, è egli i Colerico, perche amore voglia i'huomc
loegliato&actiuo? parmi di nò: perche lo vuole itifieme .paticnte , &
perfeueran, tegola che ripugna alla codrione del co- lerico, troppo fubbito,
& impaniente, fari ferie il .flemmatico, perch'egire tardo &
^afpettareconpatienza> ne ancor qu e, ito : perche amore richiede i'huomo
cai-' 40 .& diligente >:maiapatienza delFlem* M*co.e fredda &
negligente, opure (ara- li Melanconico: per ttouarfi in queilo ta^" ie.piu
efficaci le impregni, che in tutti Zh altri >i ne- meno queiio è àtropo/Ita
( femphcpm^nte par Wo ) perche am ora y«o e>l:ruo£eguace- ttU;^ m^ k
irrmreffiqne nel ^elancowcol è Au! pietà & infenfata, itiredda > com'è
il foco nella callidità- ommamente caldo 5 il fimile aumene del E due paffute ,
delle quali l'humido e pnv tòtuere atto di quello che fiali fecco, tperciò le
cofe trafmutabili , s'inhumidi- cono anfci che fi lecchino : & ne 1
fossetti aldi & numidi, quale e lacompleiiione. kn^uiana^proportionata
all'aria, più agtf iolmente s'introducono le forme che noi «Wiiamt». equalcofa
è che richiami nelP tólerilhuratore Rannodai pigro fott w lauaturaiquafi
addormétata, pene ger (tioelies^ammàrttì delle vagkeifpoghe,fe tóifhumixloche
fidate auuianarelamr dò caldo ? .onde è detta ftagione che ìnul- U mrnmèicmì
itPetrarca. *lZ*firoh'ma^Lh*l tempo rimetta, rÌfio*i&£b*tke;Jha dolce
fatr.igh*.* e pò WitMU-fetto, • -£l*riarfCo. me farà egli difpoito al ben
giudicare vnà «pofata harmonia?ma e lingua^ occhiò & orecchio e ciafcuno
altro fentimeto co itituito nel fuo mezó , meglio femprefa. ra difpofto
verfoqualfzquJW gli o«r* tu momentaneo^irar d'occhi T^> j -•■ -
-.,.:-.mc;iifli:-: ^i/!è . *3I UTe il noftro Poeta. '", . , £ dtbegl*
occhi moffeil freddo faccio Che mi pafsò nel cuore , Co» k w fenza temer de'
roftri , polliate k* fciarlor le piume» che di tali n'hauretc «klcominuo
maggior godimento ? e tut- )?4 « -TARTE ? ta via ne difporrete à voftro
beneplacito lwbbiàtse.1' occhio al forui benevolo tal amante che voi habbute
hauerpiù toit à voi fle gk.ocijlor.,iìu^iìi^dt,conG3 ritta* mente
pacere.;,per.c^ efqfcae ditfèj] i>*fc trarca^Aoi^re. . 3-j£n;nn?;^ iJK&i
vanarelli e fcioperatj s'è abbia i far Ja.bellaidondii foggetta
nòi^he^ne|fti(ro p*a i tardi i ngegm erintua^aii de i quali Afflor'iii nulla'
preualere lìpuote, bàègll inodioj-come quelli che fono infidèit.adu latori*,
npj? vendici Soggetti d i .eiib.lui,dè ì quali non fi può ne avelie bella Dorma
& darei& dire . Colmi rri!ama,)ma accioche fap piano le .perionexroppo
Tenere > & n« inegqcijgrauiiinmerre , che amore ,noa aon è p er loro, è
vdruulgatoqud dentro. •. . Vere lUrzo>A- 'Ajwrvfil qaa4 leAcprueè leggiadria
4 eliaci ouéaiocid* Wei) fa, QUARTA. I3r jxosl è follia dell^occùpata vecchiaia
. ' [idimaderai,fino a die tipo é lecito dar alle cofe amorOfe?Io ti rifpódo
che ìlg guir L'amore in gìouétuapprefo,è lecito :eme nò v'oixftjecofa I cótrario)fino
ali* Itima vécchiaìa>& vi fono di quei decre- itkhe qnato a$ affetta
dell'ani mo s^mi tftflta frife huorrìO e dóna.quato s'amai ;roda gioitànettfij
&Jlodeuolmente in ve 5,per che amorfe non hi terminojMa dar- àiiumioanióre
non è già cónueniente imito che fia^l'huomo a certa età* . finoà piale eti^ è
d&nma delìtef *enf?o nÒ5 & p er elfer nu b fente oflèfa d3$e-brine5
però come noi 1 veggiamo l'argènto al mento , e le bri- Jc&tfjjCjpo ,
cominciatici à ritirare che }&&.$& iìamo per Amore . & per
dirla piùr thiar% Amore e Morte anticamente fra le . jartiyóno gli anni della
vita hnmana,pat» " :tggia'ndo: ehetofto ch'vno entrafìè nei' 3oi>fini
dell'altro^ potere quell'altrésìri-' fn'r la -ad; compagno,' però douelfe
ciafeuno' ftarfi nella fua giurifdittione, coftituendo illavita.deli'huomo,
così à difcretioner un certotermine, fino all'anno climaterio pò,
fdeJLnoiteriiQltiplieato'p^rnoue, feco» do chea punto viffe Platone, che mor
l'anno ottantuno dell'età fna , econfentt rono che fopra i primi, fi ho alla
meti,ha. uefTe libera giurifditrione Amore 5 da in; di in poi, non fé n'hauefle
ad impacciare, che fonerò in podefti della Morte. Auuet ne poi in vn viaggio
che fecero di compii ghia , cheleuandofì la mattina pertempc e in fretta,
perche amfeidue ancfcmano prò ttifti di freccie , non fé n'accorgendo It
barattarono, così Amore faertaìia i gio- uani \ penfando di farli inamorare, e
in- cauto gli vccideua , & morte fcoccaua le faerte d'Amore contra i vecchi
, & gli iriamoraua. del che\muedutìfì , corref- fero, ben l'errore , ripigliando
Ciafche- duno di loro l'armi prOprie-5 mtrpatri, «he per erróre erano ftaH
rotti j no^ fon* no pòi lafciati intieri , & inuiolàtrTcòrrie prima : &
cosi la Mòttéè ìffil dà ìndi ili poi , recidendo qualche gionàne;-.&aIf
incontro Amore impàdrortendofi di qua! che vectfriò$ma fi comevna morte acerba,
è lagrimeuole, &inMà; così èridicoloe difconueméte,vn'ambr maturo, &
fenile. Maperche fuol'efléreychfe quel fogge* foche focalmente apprende^
è&fpoitopa rimente al lafciar di logorerò l'àpf>refa quanti cornei
ctòaf'òtfelraèréydie ò nul la" j'ò poco la impreffionrcanfertia allon-
tanano chelìa quell'agente-che la viprodu ceua dentro . Amofcancbrdie^chieda
fa? cinta QVARTA, Ita neU'occupare vn
animo gentile tur- ila ricerca anco di tenacemente rimane impreflo , oue vna
volta s'apprefè, io tnbiante di foco nella pece accefoche tuampa incontinente,
& con difficolta eftingue. foggetto invero facile per ap éderuifi l'amore è
Ufanguigno, alla do£} zza. del quale ne anche ripugna , come racerbiti dèi
colerico , ilntenerlo , ma per auuenturafdegnofetto, e facile atra mtarfiper
rauuenimento di nuouo og- ;tto,che lo commoua . Onde fé non tati nigua^diamo la
facilità, quanto la te- icitain ara^rgo, giudico io più, taro i*. 1
rlanconrcp^tiLciuilefoura tutti e nelle Soni' S^e Mo. Pare tato aP rppriia)^
.airarnat e:i%empera|(ura mela» , mci[9i che^tf fofog1! ^ amanti , cagio- . a
radamente wi Melanconia ; ma ancora, uelli che fono di tal compierli one fono
tu inclinati all'amare de gli altri . Quan o io dico > ò donne,, che none
foggetto iù a proposito per Amore del meJancoiu o -, non vi penfate ch'io
quello lignifichi* [quale Viene communementecofi nonu- [ato,e intefo , ne i
coftumi noiof o , nelle prole taciturno , nelle attiom ipfenfato, 7 ìei vplto
confufoipellfintelletto balordo, lello fguardo {p£u$iteu©le , attonito
nfembiante di {tatua,, ftupefato ,' e tra- èco|ato, che queft? tale non merita
ne .nche diconuerfe'iti gerite akgra,_ & 7/i^w.»^"' w amo- *3* P'AWP
amorofa 5 ma trouafi vn'akco jmr di teli peratura melanconico , febennon è non
nato ne conofciuto per tale, tatto all'oa pofto formato del fopradetto , viuac*
fpintofo, ardete nelle attioni, chiaro d'i gegno , e foggetto à .quella
coftante vs neta, che ne gli acanti fi fcorge, hor rid te, horlagrimofo,
audace, iracondo^pia ceuole, mifencordiofo> inclmatiflimo a la beneuoléza,
& all'amore, e quello,ch nei propoftivccelli.fi richiede ,-Joquace e
cantore, che fé bene la melanconia è*quàndo vien beuuto da huomo fem- gemeste
afletato /di fr'eiMàj e tacjtur- ^ch'e^lt-eià/lò rifcalda, & incita alle pa
4eijra*c*6 gli a litichi fihferò, che Bacco ifle daiSatiri adcémffagnata, $cih
parti- lar dà Pahè»j aiìgiiiflcarè la iik»eldqùentef'car)tante/aJe-
rojecófifidehte/q^éftófòi'àggiurigerui i Baccàtii tia féiquallfi»diee Àgdue
hauè'r aerato Pfcareìo ? perche fouramfufo il vi to accende allii villania y
aliaritTa , infino Ha pazzia. vkiWfci'ntente'beuuto di foper hio, fa l'huomo
affatto impazzire, eli fi blue le forze, e però .non vi mancò alla
lompagniadi^Bacvsd vn caluo , per lo dah K>,.chenatifeeilceruello , à cui
confegui a la nfoiutione orò/e *ònuerrationi*fcii 1
cfQ-t?ollore,.ren4cilfoggettq •> incul^ troua , .d'animo trattabile, compafsicne-
ijole, che rodo s'adiri, torio fi plachi: nel- le corAieifauoni alegro, anzi
che ritirato, lièll e action^ iù cotto concitato , che già ne 5 la quale» come
incominci a ribaldar- li di fouerchio, partorire deljrio,però co qualche
lucidointe^uallo 5 pò/ come s'in,- cendain ìommoVréj-ide l'hucmo in guifa
Vbriaco affatto fuorfennato ., & à molte mortifere infirmit'adi fottopolto,
ma al- quanto più' rOTtfeorae il vino nel fecon- do beuitore, fp/ffiicuro ,
audace giocon 'do, l'eccita alcantare, e moiira in lui altri "effetti
cTaleHr.iavC.he tutti fonopur di me- lanconia, più; e meno, facondo che più,o
meno fi troua nfcaldata .quando è poi tei perata, e come tepida, fa l'hu cario
più ac- J, corto» me^flconia non fono, pve W ò nel v* Mche,.P nelle lettere, eqmndi
è, chefi] -fi WBttft WS ual cheprof e/fi onerataci fono
rum.a'h^iip.iB'elanconico, e tafà ^emocnto ##ffiTW lini p n pe* vi* a dmecar
tali. dice/I ancoraché ma^ior! fflfitfflF&^ì che ^ ™^acuti * ^f.^afcgna fa
ragione: pofciachc ^quelh, ^e vi Icorgono in Corrile, e dilir genremente
confiderana,, ^pajoitórari jueivol^ncuinonfe^in^n;^^ $WM
be,VconofcaitQda"chj^ia vi- ^eboole^quefhr^^(p^4 %^ì?rt%. m poftb -£è
:amaFd3 lohtanp* che da pteffoj |fa chèe Fàlfaijè ffimo-fa ragione di qufc
Itv&t.éi eiièt5viiàr dèlie dtit. ò jjche chiet- ine màn«o Vi ;fc«jf gè V ^
rnàrtfò difìratt© Llìa vàrìMj ^éj^a^refe^à^e'Jvetc^ fó> r^idé fotto la rete,
che fono "ffèggetti à propósto per amare 7 e per àp ferèddere
leVocfinTegnate loro, difp one- ^o fé fteffwri'éuete^guife, cHéfòtto là di «
ebrar la beltà* voftra, e'1 nome d'Amor^ & i loro imitàtione in/truire
altri, non fé load illustrar Je proprie amate j nia ad ap* premiere irtfiemeil
nomeglonofodi vqj •étetfè, cw.non viddero mai > dopo che an- fiora.ij tempo
hauerauuj confutate * non fanfcà-iflMi/d^,, ejft^rno 4i mp^ei>elkj >#
ooirhoiioceìnó £ 4^é4epià ojcr*jche ^ia- to la prefènza della ior 9 beiti ; «
gióuen> tu loi*ppt« fcnti 4-gft OÉ,c.m^ i#»fg«ér»Ó ti. E che péTate voi,
Q$^«ifefj&Aìtt àì-mé dodi moire, Cinthie,di moke Lesbie , di molte Laure,
olerà quelle de i Caccili, de i Propertij, dei Petrarchi > enoadimeutf
Sii.qUefte viue, e%viueri'tìeU^meaio«à, e nelle, bocche de gli huouii ni
-Laguri 3 p^r tempo: ineftinguibile -, che dV ml>|t£a]a>é giacefi infieme
con la. bejti {oro fpenta, p iepoka. perche * (brfeehe non f^on» balle altari
delle celebrare, òche la nacu> riforniate che l'hebbe> .ruppe Jafompa»
per più non ne dare ammòdo di fonili; clil (a, che nò fé ne fìano tronate delle
più bel Jeancora, dellepiù gfatioje, e per aauciv turapi.rmeriteuoli ? forfè,
che non furo* -no amate , come quelle • troppo lhm'io» che fuilero amate, fé mi
lì di , che fufler^ belle \& amabili, e nódinier.o p ruascamÉ to di
celebratcri , ò colpa di Amore, che no habbia dato loro in cuAodia vccelhca
nori> ò pur d'effe , che non fé li habbiano fapuconudrire, n* giacciono»
come del nu • À ^ mero rt£. **• minatore adeguar* in Wfwo N •>«* . iuot -u«
fé bene mi conofco deobou £»*& »rmi, Vangili. «Mft rinHo afi^ftid.t*»cho
fen» guUtcì* IL Bfe diletti il ^Iato,e 6t»lU il ventre» Vflendo fiato né net
volate , ne «* £»«* «savi Mela d\ftoto«ie]o, che & {etti* riafferri e*
tu& inulti ad afcoltare li fu o canto #oW -chie de.g]* nia.me73- «a
b^(ych^app3ghi , £birtcon»a«nia roponead\rcw m^t gopr^nderej^uf fio òfcàtf^tha
jaileiieho^rnai zoppicando verfeairipcM tgW&fgfl» ^^n^e JafttftimBaidi^ea©
am ^•ecK>CcJa«iéiKeco.^dtraad»9oanto a £j P^^^^a^n^^jecfiniii ^«effetti chi
AlSiOfp? ^o4^c%-y 4apoj^hftn'hà:iaibQÌia;ci lecondo feiMo, iao^a*y»;gsnekai*noi
effetti fmvJiaJla iUa d€&m«j0,* ; eifecori ^PW^ incanto /ìamo fo* to.la
difapjjna di queJ^ainmaeiirati. Di £euimo:g*4; nel pnmo^ imitane dt c]*e
Pfatoaev&tòrjdw^derNia* Mone dei «pme, figmficauaiqiiailjda, te
^wWttflofi** ò quandó/impàlli- diìfcec Ma perdl«»il>qu efito h£due
figriifi» catjy;o:fecondo4ihabito, 6 fetoridol'^re;. CLIC gì* uiuiu
w**u'>'f»1" " - èèfoetsMisMptàeì' conftguirèJa :dbnn
da^o^^^Wt^cdotèiniierrib allh .Jnje fi dice, rubiconda : al contrario il tri-
(r$$Mo fq&alli'da .- ma qaelto nò ì!ch?&t '.chiamo noi, 5 tantomeno,
che l'amie e, co .jutc.o^ che no fTa fuor difperauza*, può bé efler pallido ,?e
fra le contlenrezzeirìeìlè, ferbare iì pallore, noi cerchiamo di due amanti, de
i quali vno alla donna fi apprc fentifquallido, e l'altro giornale, e col rìrrt
. Ai /-in'-il»-. r\r\fFi *.M poiché chiama il:rjallore infc nuo- QVA^RTA.
m '.«nono colore, S i alo ere do,. di tinto ge- lile Tè dolce natura fi moftrao
tutto i.ma f efficace amor: > telo fece ben mutafisdl colore, che dice. ~ ^i
Volgendoci occhiai mio mimo colere , & Che fa. di none •rimembrar fa gtnu.
tifi pCf giudrriofiffima, come dice c*tiatìer fàttb, ^ ccpari'rl.é
auanti.riuerenté j è ^hiorto.cò- ipc appare, e nel foretto pur moàìlpgatò»
& inanello, che comincia, ,.- 1.4 OnnnAycheil mio e or nel i)ìfo porta.
fen> ra che j macilenti molto più fono lodane ipenfìerl ,e veheméti ne gli
affetti di quel loVclu fianoquefàrubicondi, ohdefilc'g gè (fr Celare',;
clVeflèndoJi riferito comi? ^jinto'niQ i" e Dofèbella mar-hinaflero no-
tÙta^coWa di lui r dille , io non nò paura di cm éfe éf aiti ^ e coloriti ,ma
fibene dì quei pallici» e macilenti, fignificado Bru* %o J. e Caffi o . E tanto
fia detto intorno al pallore per habitó . Occorre molte volte che,! pallidi in-
contrando la domia amata arromTcono,é parimente i coloriti impailìdifcono .
& pei ciò fi cerca quale di quell'aire atti ita più gagliardo arsomelo
d'efficacia d'Amo re . rarroflìre nàfce da due pripcrpij,e dal Ja riueren^a ò
yogliam dir vergogna 3 -Se dairalegrefcza '-..rrvha ma da fuori corrie à
ricopricirci datf afpetto disolei che nói liabbiamoin riiierenzai irràrrgiié
daìriftr ?V; L s me X :.me vene 'ycòsì faceva "Petrarca^ « 1* - Ei mi
c>-ridt$l]è. vergogni* fa v^tardo. l'altra *ft fluide il
fangue.ifteffo,.che'.*ifiede intor no al cuore all'è fìfinfecortfcfne ad
incolf* -traM^oggettòjdiecon la- ftra pre(ètì7:a.ne- -l^egt'a^rto
^griificiua^iiteflodkendo. *>tt v CturtUtite- tifa if&xdè
atjm&ps'tfjkrfe 'Chele fi fece incontro a tne^* il vifo,. lì paj Jore
procede dal (angue-che fèncendo il :"seuore graueniente òfrefo^^oorre a
luì ce» mei fortificarlo 5 e cosà kfèia'l'eftrinftéfr abbadonatoorideil noilro
Poeta, diceua. 5 ■ Ma U ferite Mpejje . Volg -. tip€vcfor%a il cuor 'piagato
ahrotft Ónd'io diu&nofmorttK^ « ó «juei che>fègl*s; Ijuindi raccolgo io.
ckèi&oi\r%bépiiPgen *il natura crrfiirrofrifre^ ma chiìmpallidi- •ice, mani
feflb eh' è toeco^iù alcvii*c^ pei* xh'egli ftfente ilcuoréoftefopertkycrerb &
perciò-afriotììfcono anco queMicheffi©^ €onó inani orati s n^
Hofc'lmjteliidjfbonos fopra tutti poi quegli èàrdèàtiflìrna#tìenr «e ma-morato
,~ che in breue oempopfcouà ogni perturbatrone ancoro fa; (jmbmrtc* « Che in
vn-funtoardt, àggiàccià, atrrefj'a s e *tia perche-i deferito il notìro poeta
nell'ac «$j>iar di;qtfèfti due effètti J4i* C [ È^ip-^gtferUr^éàk il pnàutr.
mi viene occasione di dubitare ouarwilMjiè fti?i(J 4 JL •> . ante»
«fnteceda, & jgtf^ fibguiti aH'altmv Iono ,$iò.4tib.bpo che iJ jyalloreffia.lVltirno
i&tffL ^ercioche1 il &n gue d i ffufo alla fup erftcic tJel ; torpòy
tofto dhabbia fatto l'o&cio iU-Qjquàltfp'ltàih -, 6 ritira alc*i©re , dotti
$rii ^acùr^biietìtfiTifiéd^Bntit^ij^nt tlo lo fe^f af^leeaéà^ ^ii^i
pà^JbaBgaitì en- te fóegiójcna. ? >*fc« che ritorni^ èl Aio fito .tti
prima?) &Tquin^i è che molto tempo jjjkmìXn^^floi^ii^^Hidi.jfecoodp'la-ppc
fe«te afte^atloné ài -colpetto 4ie]k 4onna amafcar 5 re. ^cj^ft©;fono
&*esM> gioni i percja^U^oftl-ó amor^ofo JPfafon« M^'^iift^U l3manci> J*vg&fo&s
, cioè io t tf Cltra *f^ ,F A~R TE *^ltra~di ciò effondo Amore faneiuHcv audoy
cieeor produceinnoi parimene ÙLtìdiuììcizz y nudità y cecità . fanciullo e
^nmante^ancor che d'anni maturo, e qua* fopin et elee ne gli anni e* j'mam ora,
tanta JPlinrtài&i u uVifee 5 fanciullo >che non ben ^•fermare il fkuro
piede , ne rncaminarfi /uWche doùe Tamara beltà lo feorge. Fan' ciuJloc'bi
vaghezza di ttaftuHara* eo'i pa. fi fuoi , che non è perfonaà cu* maggior*
m©nte gh huomini della fua profeiàìóW deletiinoydi^queilo che ad vn'amante gli
inamoratijfanch'JIo che di leggiero s'adi* sa, e di leggiero fi placa * pianger
gi'oipiei iòfpira>riae»,ctin^iand©jh^^uritttifeoij. voglia, colore ; fa
qcìuIJ© in fommabi n con- fante, vago.tamido, andito; poco conoide rato ,
mancoragioneuole , che ogni cofa amati rapeBoriliuaria> *«&
penirapcdfibil« che fia, crede t^iiicofaLcfi0ldracétq«nu doPairaraceV^nudo
pe*cì*e4laai|pre onde li lìaciurijioleuajtoeli Dei fli Regi di j»ogere>e
rai&gUÈar«raidi iti ho nore, e h>dc]oro5 corno quelli o'iatb biana la p
odéità.rnìii7iie«ta, e d?animo £n*exi4ij£ fcjro figùiftcafij per
Janudirà3(ieijfc«rp0jn6t amn.uatiiii vk;o alcuno'., è; audo-l'amani tèiiò
pojrero inàajouaSQ» d.come paueiae-* cào4*ei tu >*)udo , fca^ciowlpèr-Ie
piaggi e» per le nem^.pef l'ardo^ déi:SbieielU»Qi ., •; a r non '/ #oh trooi
tetto , eoo meriggia doue ti ri- coueri, & q ual'hora ti fi moftra jauara
dei fuoi fauori Ja donna tua,mifero te*ptà me dico tei d'Iroxe più. fciaurato
di Telemco* jieru foiri più ricco di Crefo* e diCraffo^ jè poflèdeièi^uate
biade prtìd&ce il" feccia do Egitto^fò ti
fcorreflè.pj5ntìiteaoideÌ5bècii là il Portolo , & 1- Hermo ; adjo^ni mod^d
poueriflimo fei tu ò i namoraf p> ip o g Hata della^etioÉa liberta, che
noticene lì puq Cdh cotto l'oro del mondoeontrat^are, lei (èruojfchiauo alla
eatena.e pur vero quel* detto. > • • ». "Hiffì*** liberta che voglia
amare, & qua! rnewsgiore povertà imagi nar puoffì giamai
c'haueri'aninwad-yfura . la donna tua , è l'vfùraio dell'anima tua
poueroj.& m efebi no debitore.; . .E finalmente, cieco l'amarne che Tene:-
vi iittgiriJia-d'crbo fenz.alucc . . - •. h -y-h :
Lbertsnfaottefivsitia&fitr fi fatte . noa vede^nonconofceifroh diitingue^
efe>pu- re ombreggia al quanto _, fono, prà le appa. renze var3e>&
ìilu^onirché 1'eiÌiifcéz.a deh, ìecofeche vi fiapipaefentanoumacome dir fi può
cieco Amore ? non ìpétta egli alla Virtù cogóofctrua? ia volontà j & la e
Jet-, Ubne rrortiìrnKent!be,gii,re non nelle coft^' a^tfraifCgHòicmtei; lo ho
per cieco quella MftóU&ia;ixh?èt che ftor>J»»ò face'ierFueoperationi
-diiirnguejst Jt&l fciO- HA fc A *,,T .Come (T può merauiglii
«Tofihaueuajer vn gran portento "cfietàj cptal cieco folle ar detergente,
inamoraVo* Sapete voi ò donne come £pnx> glMuréti> dir ouel^io.lb no
c,ome ifeéSi che nouveg. gpno.fuor che da vn'o^cpio , & da quella ajicor,
poco:, voi ne bendaterl'occbio3elI*' intelletto, §t.xhe ne gioua pòi a
ved«jxpni Quelli delfenfo fé folgnào ".taci Lincei* tan ti occhiuti"
Arghi ? che fé beh bène u ve^. deflequaritp fi potrebbe^ cuante di tqiie ne
vano altere, che forfè più h>umiliiImo-. ftrarebbono.? qùlte lìtìaónó de gli
aman- ti loro che ToiJfe fi sforzai ebbono di pia-* ciarli? & quanti
lìratij rTjFanao deri^miferel Jì da voi dò'ijne pertìdè^jifyù&àv 6 proué
de. • perche; non lWede^co.n Ì*pcc)uo, dell'; intelletto ? ma quello ilei
ìenfoe abbaglia -' tv frl i^">7' * L'A-life ; vìVpLifiU. Co anch'erTo,
dWQfe ^|M|^ 50 apporu ,, 1, occK afe p er^re.xljfry^^i feerna in lottile^ come
chfyfa,PpJ«tta|» 5H&É&&18 fguardx^ ina non già altra che mordala
dMt*: l'amante che iipv «rt f-rriii .iva -r ri'* ia rola,^iétìuane è Òttimo
Amore : cdn ttittb che- tìa quella d oppia vrna , ond'elmeicoìaà i inòrtali ì
benrè f njàli,verfì^> : Verter n" feti" •h% maggior jiortìBUe dì
feléfthe di mele, * ^fanciulli CHi/cr^à dare ancora fenno é foio d e i beni di
fortuna. , fi chjè noninui- ; diamo l'ero eie* Itoìcbtiè £i Kegi 5 ma de i :
?eni rftó deismo ^eccipdóci 4 1 ^iiiclp^ydeì^V^M morali per" ìBeiòpri^
cì&fim^htè ARTÈ- ■ ■ • Mi'- ' -. - i. Donna arista ; &dell'emularionc.qua1eiJ
Ja'maggipre alle lodinoli imprefè.di quel ja;''che ne ì,rJuaIi fi fcorge j>
Te l'amore. ci jpuò affliggere , cipuo coniorcare ancora^ & in
yn'ajum^ricómj>e.nfarci quanti afljtt Jii hab^umo gi^roai, [offerti con
fodisfor-. ^i.Qp«XilÌiruraca.Xeci toglkil cèruello)& ci.fi diuenrar come
quelIov .,: % Cktferamor venne in fì*fore.x 5^*i$» '.'> ,ci dona
accorgimentOjpe.r farci fàuij e c6 •pici,come.qùeiraÌtro che dice. ." 'Per
eh* io veggio & mi (pi a. e €he naturai mia dofeà mt non vale 2ìf mi fa
degno di fi caro /guardo % . Sfor^ntid'etftrtjU . J ; * jQ*#.t t'ali* alta
(perarrza .fi conface. E, q a e* Jito meritcuyple dafodiifarui . in quali et
•fetti qlirnortri maggiormete Amore Jafua efficacia, o ne i buoni/o nei
cat^iuuò doì Jiandoci ien.no, ò togliendocelo^ Rijpoè do con breuità,che Amore
fi fa piacènti?, renelle, cp^ auuerfè , G come tutte Jè co,, lecattiue pèrla
violenza che {annuali* matura f ma fecondo fé ftefto épin efficace
«uando'procfuce in noi buone c*péfp.chèj deliri j e le .pazzie hi egli communi
con jWvCpn li difpiaceri, cohPybriacKéjEzaj ^a, ilfermp , & l'accortezza
con lavi rtk, con la fapienza, della curale non eco/a che p^ti gagliardamente
operLae glìanrrru rar gioneuolufè bene con maggiore, dirrj^col- fàii'crc h ??i*perferri
onare vna colaVfn che confonde itr>en fori dolci # efquiliti ceuaHuftèrJo. '
; f: «éf xtvi>i 9- ??$$ partir fi
ddcemsnte **> Cu»? -mtor proprio ifitoi ftgu*è\ infìitU . di taciturni ci fi
dicitorijdi negligenti indù * ftriou , di trafeurau accorti , di pufillanu mi
animo fi , di tenaci efordidi liberali & mamèrofi,eintutteleatcioni
efquifiti, à* eleggeremo àue principali pei- l'intenti o~ xxq nom;ai.quali
produce in noi , fecondò che lì^amd vccelli inuiluppatine*larci anfra ro fi,
quelli due Apunto che il noftroaraó; |ofo jjo^ta ciprefle jnlìeme ,quadò e.i
diife; In coli iene foe fi e ììren a è ab bit " ■ ' ' È&fc V ■ v
-tftiui per tempo &Umìe.frìm*l4bbì*. ci cramttfcV Taltro^e che ne*, difoòne
!©• ali **??£ ^Effiffi?? ìtì yerQ 'fàpóHh*m&ir& qtfal'efFef irebbe ^0 a
wtg&wì&i gérier ofb ^rton sa tacere y.Scghu€ appelli Horatio
qUeil'àniore;ch^ nonJi; >fci*u* glduareiicàntàrecome^nma; uè sà^od* rrfef
rienefói terra viié.^jiièw> t £&€$[ ^e^ene^inf^qau^^ ynaj^lu l ^U€i
g^^Jimofpjrba^o.ac.uijunga Aa* gjonéto^ef fatò haueWip^lepjÀ^iki
q^àmeseeticciitato, ha&endplq eg^^rai^ té dall'arte di veh&r #6&fe
e.^enzpgrtejn haùendofó s'Jzato ì que;Wa.famar^»e per, & ften^nttó farebbe
irta) 4tùa, J^uèndo-*-, lo ritrattò -li mille 3ttftn>Qne;ft,fcauedfenipt£
humifi'dicòndiciòpé-, fempre ofturi diro: toinariiW&^traiiri dalla
inco^-fauella ^Uol^rrtórmohicòre , forìd'M#, & fo- go Srtèéirà'^atia
d^Àmore) fj^più foa- ói^fpiritofi cantori annouérat) ? Nò èió vSÉt--ò ^1ón--é
hàrmóhla la più dlletrèupk a Atàd&ìto'fò iiit?èTe humàn^opèritioni . per5
tftitf meriti /tjuàli gratie reiiaereiiia g noi 8&ffii eheiTójrt]
douerell^o-nofdar-* re ^''rimeritarti in qual fi vagUi.modo dp tanti beiieficij
>^'r quali fapefsjino i^j ^fig, i^cx^6ft^reV&y&e) come fono mot-i*;.
eif^^lan7:bn%o%ypiaci?iiole"t^ , déiì-i «n^H??* tW j^SluoIèTza Volpando,
ti nominiaDio^rudeJe, deteflandotiin've- cfcdi» jWèfrréfcia-rtf ^co Jpa
benetgenVnor^ -, già tii&3èldélitf^flinió^rafòneV mach " ^rt^ qpellc
rf«? ; a fM?j *; ^^ ' 2 ••.; v .0 cKielft-Hefperidi alla cui cuftodia e
difci-" piina q?e contegni- te quali foueftté&cen ilt?&
ar$^e&a^ i&lla rt^hida delle dòk^izetu^laeUérJi dici germoglianti in
rami, & in pòrti i d'o* ro$ fi cheJeoperationi de eli amainn ap- paiano non
men 'preciofe che -fecojfiley & fi ciie noèvccelii tuoi infondati iè"
?8c? felle tue Iodi, & impef^athvariffF delle, tue piume ci
ponriam!JÌòI1eu^e:'tkfl] hùr mìì terra, catando fino alle ftelk in Kóno^ tuo .
Graduine A^i *W, (S1^ N** ; - QVE- > j v a % a aVESI'TI CpNTENVTt NULA
PREDENTI OPEKti-TA. tipi .•* Pi .qual-firte T^whi ' s \'w* 'da >quaìè\.
^^==^=dj di fi dice Dio fèmore, !- .fdegnXi.:, . fj ;, : ^( zg) ^ercjo^
fbqonfqtfm'a $e venite fin àsjnna ,cbe Se: pfjtytxre fi^fer Disino , ò ^ ò la
Uelleiga, cH Piacére. j £ Come l1 Amore}qiiando termina ne gli abWac- dme :o. ~
^r ^Perche pu fogliano dilettare gli amori diffì- cili, 0$ Se il Defìderio Jla
genere fi 'efficiente } -per di- finire Amere . 7 & Qual fià la compita
difinitione dt Amore. 7 9 ;*0 laonde $mt* germogli la Beiteli «-» f 4 Se
labeh^mfke^aUm i^ntm0pritftèM.Yt^Sk ^ Donna d'animo fo^ ^ffer'fm dì volto
Smùnte foni di belleT^aft trottino. 89 S^Jr»^£g^iiwgtiitc& m j•-*•amx il
Cnd'èthetyuontojàfenàmatta donna r*ffm ^ f biafir,H»cdeirt donna ,ò Peffer m
j.© ff p*rem& impudica , e in effijìen^ cafia 5 ■ paiamtrario . ita
ytwtjkì^vt *.:> •., jjjfc ^ 9 igeila . . ^iktott(K\ 33 y o
£s^f&k$to^}t!^marÌ£&iù& \ q :qóieiQr»ime.i\. sii jj^m^; j«ti^fcis
*i jj, ^ $ fcff*&*pW}£te a)na*e$mnvi*maXo \^ìf £oméJij>pj]à, difettitene
il wo dxb&it* «>fc -r»- te. ^'f«fó^f*&ricm& étmtèiinìoi \ék f+fùaito impotenti i v - i '-'"'\\-x6f Qua" amor fia di
più merito* il celato y¥ìfa-r Jefe.. . -->:-°:--' ':'^&& Qtialfia
m$mti^initomlftùce termine .. -^ 'f^V^y Quali per l'ordinario fiano ipiu
fattimi "éelU nsrflSliié* .. m$«wrtVj * 1 : - : *'* ?& s fi itì
$l?\preuagUa in amando , // Catta Utero, o'I illetterato m*-,> '*' i8$ Qi\al*&mre
epiif. eleggibile 3 ii*l fùperìore > « 1 £ìnfmo**.\* ■"". sti-^-T
-•;" y« l'amore per lomanan%ajctmiì
b'f.accrefca-, mfftfuxte» gV,4E»>* * :-»«
18^ Qi^aifiano irimed'ij d'amore principali i iÒ via* 04-.len^,&
carnei. ^1^ ' ' v '''fv'^ rt9jT ^^m4e^^o.hÀ^}0arfHH^^'^fin^'Jà -: chtfitrminei,
1 w -;^ ^'ioi ^me.yiatore faccia^ alle volte negligente M- 5\ natrih'rai.o ypoi
ctixgii ricerca fsUtcitHdtne, ^yJ&Si
•- 1 $** >^miìkìt^%immò- nu 1 - ' Due per douer9 odiare • ( ir»
Secontiengafcioif dà vn nodo,& legarjràvrt altro;& come . ni Se dimore
fa fen%a Jperan%* . 1 1 j Quai fiano i fattori the pcfj'a far maggior* ad in*
amate ìdona •gelante dell*horxrfìto.x 1 8 Seanurepoffaeffrefer.Tagelofa. ili
Come la gelofà fa effetto d'antere poiché mi* f e dì fee the il ber-e
fctmmumchi . ili Chi ami fiù-ò chi Ji contenta di godere godend* ' '■ firmale,
è chi fi rch'ei nongiaaji totttent* di non grder'tffo. '" ' 12$ Se fa
lecito jer (j e lo fa far male-ai ritiale y ò* » come. z 14 Fino à ejual'età fa
lecito imfrìegarf nzfr'a- . mvrei *3? Perche i melanconicì}lifìudiof,i
debbolidì vi- • fa amino più ejficai emente degli alivi. l# J jQual fa maggior
fegne a amere il rojjire ? ò*l ' fall or e. 14j Dcndenafca l'arrcffre, &
l'impallidire neh l'amante. 2JO ■^jrU'alreratfone dell* ir. emorato ? che
preceda^ il rrj]ìre,c'l pallore, ifl fn quali effetti moflri maggiormente amore
In fxta fffcacia> ò ne i buoni } bne i cattiui.i $6 IN BOLOGNA, - . PER
GIOVANNI ROSSI.. M D X C. I Con licenza de Sup erbori* 1 }- fc»%. Nome
compiuto: Melchiorre Zoppio. Melchiorre Zoppi. Keywords: implicatura. Refs.:
Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Zoppi,” The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zorzi: la ragione conversazionale e l’armonia
del mondo – la scuola di Venezia – filosofia veneziana – filosofia veneta -- filosofia
italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The
Swimming-Pool Library (Venezia). Filosofo veneziano. Filosofo veneto. Filosofo italiano.
Venezia, Veneto. Essential Italian philosopher. Grice: “For some reason, in the
Veneto area they cannot pronounce the /dg/, which becomes /z/ as everyone who
is familiar with Giorgone – as in Quine’s infamous example -- knowa!”. Saggi:
L'armonia del mondo, Campanini, Pensiero occidentale, Bompiani, Milano; De
harmonia mundi, Firenze, Finestra; L'elegante, poema e commento, Maillard, Arché,
Milano Paris. Onda, Le vicende costruttive della chiesa e del convento, Il
progetto di Sansovino e il memoriale di Z.; La teoria ermetica di Z., La chiesa
di San Francesco della Vigna e il suo convento, Venezia, San Francesco della
Vigna; Campanini, Le fonti dell’armonia del mondo di Z., Ca' Foscari”; Campanini,
La struttura simbolica dell’armonia del mondo di Z., Materia Giudaica; Argento,
Il cardinale e l'architetto: Aleandro e il rinascimento adriatico, Apostrofo, Cremona.
Grice: “Zorzi is an interesting one, as a proof that, in
Italy, they take the Hebrew language seriously! They call it a classic, even! I
wish I had learned some all those years I boarded at Clifton – especially since
I will later make use of ‘Fiat lux’!” – Grice: “While the concept of ‘harmonia
mundi’ may claim a Judaeo-Christian heritage, as the Italians put it – a
heritage they lack! --, it is *so easy* to reconstruct the ‘harmonia mundi’ in
purely Aryan, that is, Pythagorean terms! The root of ‘mundo’ are complex
enough, and the English language lacks the concept, preferring vir-hood,
‘world,’ instead. ‘Harmonia’ is possibly so hellenic that CICERONE never cared
to find the proper Roman indigenous cognate! De harmonia mundi totius cantica
tria – three canticles on the harmony of the entire world. The book’s organization
is based on three main canticles, each dedicated to a different theological
subject. The references to tones are tied to Z/s muscal and kabbalistic
theories, which he uses to build his argument about cosmic harmony. The text is
organized into three canticles. Canticle I os on God – Deus – Creatio. This
section focuses on the creation of the world. Z. explores how musical and
mathematical proportions, derived from platonism, and the kabbalah, are
reflected in the divine order and the structure of the cosmos. Canticle II On
Christ Christus redemption. This section deals with the redemption of humanity
through Christ. Z. connets the principles of cosmic harmony to the life and
divine purposes of Jesus Christ, arguing that the incarnation is a key prat of
the universe’s harmonius order. Canticle III On man – homo comnsummatio. The
final section concerns humanity’s place in the universe and its ultimate
destinty. It detals how man, as a micro-cosm, embodies the same harominc
princiiples found in the macrocosm, and through this spiritual journey, can
achieve harmony with the divine. While the term ‘tones’ might suggest a modern
musical scale, Z.’s use of musical theory is based on Renaissance ideas of
harmony and proportion, which in tur are rooted in ancient Greek, platonic, and
Kabbllistic sources. Z.’s concept of tones is not about specific notes but
about proportional relationships and ratios that create universal harmony. Z.
believes that these mathematical and musical relationships are fundamental to
the structure of both the divine and created world. Z.’s reference to tones are
thus a central element of his kabbalistic and philosophical theories,
demonstrating how the same harmonic laws govern God, the cosmos, and humanity. Nasce
da Benedetto e da Bianca Sanudo. Scarse le notizie sull’infanzia e sulla
formazione che, com’è comune ai membri del patriziato veneziano, si svolge
forse a Padova. Non è chiaro tuttavia se Z. compieta gli studi di filosofia
presso la celebre università, oppure frequenta lo studium francescano, allora
centro di diffusione delle dottrine oxoniensi di Scotto. Difficile anche
stabilire tempi e luoghi -- Firenze? -- della sua adesione ai principi
dell’umanesimo accademico di FICINO (vedasi) e PICO (vedasi), compatibile con
la via Scoti, che favorì l’avvicinamento di Z. alla tradizione ermetica, di cui
divienne uno dei massimi rappresentanti.
Di certo, entra tra i frati minori dell’osservanza. Pur non rinunciando
a svolgere un ruolo civico come compete al suo rango sociale, colla scelta di
farsi religioso Z. indirizza dunque la propria esistenza verso gli studi e un
impegno rivolto in primo luogo al rinnovamento spirituale della società,
secondo auspici politico-religiosi e attese escatologiche largamente diffusi in
Europa alla vigilia della ri-forma. A tali stimoli deve forse legarsi il
viaggio in Terrasanta, esperienza profondamente significativa per lo sviluppo
della sua concezione sincretistica della fede, com’egli stesso ricorda. Assegnato al prestigioso convento veneziano
di S. Francesco della Vigna, vi svolge per diversi anni il ruolo di lettore -- in
un atto notarile viene indicato come «professor»; Agostini -- , assumendovi
anche ruoli di governo. Nominato baccelliere, riceve l’incarico di guardiano. È
predicatore e delegato apostolico per il giubileo. S’è distinto come oratore
sacro nella chiesa di S. Polo, ricevendo dal doge l’onore di predicare le palme
dal pulpito di S. Marco. Predica ancora nella basilica marciana in diverse
occasioni solenni, puntualmente annotate nei suoi Diari da Sanudo, suo cugino e
ammiratore. Di questo periodo sono anche le prime tracce di concreti rapporti
con esponenti della cultura ebraica, attestati dalla dedica, fattagli da Astemio,
di un libro edito a Fano dallo stampatore Soncino, qui ricordato come suo
amico. È assolto da una scomunica forse
legata alla vicenda di un medico incarcerato a Venezia per aver diffuso le
dottrine eterodosse di Biondo. Il ruolo
di Z. appare ancor oggi poco chiaro: l’umanista Bembo, in una lettera, lo
ricorda tra gl’accusatori, altre fonti lo annoverano invece tra i teologi
deputati a stilare una difesa del ricordo, il libro fatto circolare dal medico
in diversi gruppi devoti veneziani. In questi ambienti, si diffunde negli
stessi anni il culto per la clarissa Bugni, badessa del convento del S.
Sepolcro ritenuta depositaria di doni mistici e rivelazioni divine, di cui
proprio Z., nella veste di confessore, redatta una sorta di diario nella forma
d’una vita della ‘beata’. Il prudente intervento delle autorità civili ed
ecclesiastiche, che imponeno a Bugni la clausura, ne sopì l’incipiente fama di
‘santa viva’, alimentata tra gli altri da Z. che rimane comunque direttore
spirituale delle monache del S. Sepolcro, ottenendo per esse un breve papale di
approvazione delle costituzioni. Gl’episodi legati alla circolazione delle
dottrine spiritualiste di Biondo e al misticismo di Bugni sono indicativi della
pluralità dei fronti della vita religiosa veneziana che vedeno protagonista Z. Il rilievo civico della sua figura è
attestato tra l’altro dalle ripetute candidature alla carica di patriarca. Non
meno significativa la sua attività di predicatore; essa si svolge a Venezia,
come nel caso dell’avvento predicato nella chiesa della Madonna dell’Orto, ma
lo conduce anche fuori città: è attestata la sua presenza a Vicenza, predica la
quaresima a Mantova dove era in rapporti con la corte dei Gonzaga e in
particolare con la marchesa Isabella d’Este; sale inoltre in diverse occasioni
sui pulpiti dell’Aquila, dove conosce Pepoli in favore del quale al tempo della
guerra di Cambrai si fa garante con le autorità veneziane. Non è questa l’unica
circostanza in cui Z. si trova informalmente a svolgere compiti diplomatici al
servizio della repubblica. Anche in occasione dei frequenti spostamenti legati
agli affari dell’ordine francescano, cura ove possibile gl’interessi veneziani:
ciò avvenne a Ferrara, quando agì da intermediario con il duca di Termoli di
stanza a Vicenza, a Mantova e, dopo l’elezione a vicario provinciale, durante
la visita al convento di Valdagno. Com’è
consuetudine, Z. rimane alla guida della provincia di Sant’Antonio: eletto nel
capitolo di Treviso, è confermato in quello di Mantova -- nello stesso anno
prese parte al capitolo generale di Assisi, dove è nominato auditore delle
cause -- e in quello di Padova. Riceve inoltre l’incarico di sovrintendere alla
‘fabbrica’ di un convento e di un santuario a Motta di Livenza, ove si crede
fosse apparsa la Vergine. Eletto custode provinciale, nel 1517 prese parte a
Roma al capitolo ‘generalissimo’ voluto da Leone X, che sancì la divisione
dell’Ordine minoritico tra conventuali e osservanti, assegnando a questi ultimi
la priorità gerarchica. Di ritorno a Venezia, il 6 luglio 1517 si recò in
udienza dal doge con un confratello per difendere gli osservanti dall’accusa di
simonia, motivata dall’ingente somma – a detta dei frati frutto delle elemosine
– versata al pontefice alla vigilia del capitolo. -ALT Il rilievo assunto da Zorzi nell’Osservanza
cismontana fu certificato nel 1518 dal capitolo generale di Lione, in cui
ricevette tre voti per la carica di ministro e fu eletto definitore. Il
coinvolgimento nella vita dell’Ordine non gli impedì tuttavia di coltivare gli
interessi per l’esegesi biblica, la lingua ebraica e la cabala cristiana. Risale infatti a questi anni, durante i quali
lasciò Venezia per la quiete del convento di S. Girolamo di Asolo, la stesura
della sua prima fondamentale opera teologica, l’Harmonia mundi, poi pubblicata
a Venezia nel 1525 con dedica a papa Clemente VII (nello stesso anno Lucio
Paolo Rosello dedicò a Zorzi le sue Questiones [...] Ioannis de Gandauo, vulgo
cognominati de Ianduno, in duodecim libros Metaphycice; cfr. Vasoli, 1974, p.
179). Nel 1521 prese parte come custode
provinciale al capitolo generale di Carpi, celebre per l’intervento di Niccolò
Machiavelli e per la condanna delle tesi luterane. Riconfermato definitore
generale, l’anno seguente fu eletto ministro provinciale nel capitolo di
Chioggia e fece rientro a S. Francesco della Vigna. Confermato nel capitolo di
Piove di Sacco, rimase in carica fino al 1525. Al principio del 1523 si recò a
Roma presso il ministro Paolo da Soncino ottenendo la deputazione di Venezia
come sede del capitolo generale successivo a quello in programma quell’anno a
Burgos. Zorzi vi prese parte ricevendo la conferma a definitore e stabilendo
un’intesa con il nuovo generale, Francisco Quiñones, grazie al quale ottenne
dal papa Adriano VI alcuni privilegi sulle costituzioni (in particolare, la
facoltà di abilitare a tutti gli uffici i frati per nascita illegittimi).
Conflittuale si rivelò invece la relazione con il commissario generale Ilarione
Sacchetti, le cui ingerenze negli affari della provincia veneta condussero a
un’aspra controversia, risolta in favore di Zorzi e dei confratelli da Quiñones
nell’estate del 1525, dopo che i frati avevano fatto ricorso presso Clemente
VII contro la scomunica loro comminata. L’assoluzione non impedì che al
capitolo generale – svoltosi nel 1526 non a Venezia ma ad Assisi – Zorzi fosse
interdetto per un anno dagli uffici di guardiano e commissario (cf. Regesta
Min. Gen. 1517-34, Roma, Archivio storico generale dell’Ordine dei Frati
Minori, cod. 1/8, c. 67v). Deputato dal
capitolo provinciale all’insegnamento di ebraico e Sacra Scrittura a S.
Francesco della Vigna, predicò in S. Marco il 14 marzo per la promulgazione di
un giubileo speciale, il venerdì santo (19 aprile), la domenica di Pasqua (21
aprile) e il giorno di Natale. Su richiesta di Quiñones, alla vigilia del sacco
di Roma tentò inoltre senza successo di ottenere l’adesione di Venezia al
disperato tentativo del pontefice di giungere alla pace tra l’imperatore Carlo
V e la Lega di Cognac. Il 1° gennaio 1528 salì ancora sul pulpito di S. Marco
in occasione dell’abiura di un rabbino, Giacomo napoletano, che abitava a
Mantova in casa dell’oratore veneto ed era stato convertito da Zorzi stesso.
Predicò poi ancora nella basilica il 21 marzo 1529 (palme), il 25 dicembre 1529
e il 10 aprile 1530 (palme), come annotato da Sanudo che riferisce anche del
progressivo affievolirsi della verve oratoria del frate a causa dell’età. Nel 1529 presenziò al capitolo di Parma
convocato dal ministro generale Paolo Pisotti (cf. Regesta, cit., c. 78v), il
cui governo autoritario fu causa di gravi dissidi in diverse province, inclusa
quella veneta. La controversia si protrasse fino al 1532 e coinvolse
personalmente Zorzi, di cui si conserva una relazione ai vescovi Gian Piero Carafa
e Gian Matteo Giberti redatta in vista del capitolo del 1531, oltre a una
lettera allo stesso Carafa dell’8 ottobre 1532.
Nel medesimo periodo il frate fu interpellato da Richard Croke, un
emissario del re d’Inghilterra, quale teologo in grado di fornire un parere
qualificato riguardo ai passi biblici del Levitico e del Deuteronomio addotti a
sostegno della causa di nullità del matrimonio di Enrico VIII con Caterina
d’Aragona. Zorzi formulò un giudizio favorevole al divorzio (Sanudo riferisce
di un libro o parere da lui redatto che un vescovo fece bruciare), salvo poi
sottrarsi alla pubblica disputa in seguito alle pressioni del governo veneziano
e a un incontro con Clemente VII avvenuto a Roma nel luglio 1530. La vicenda
permise a Z., grazie alle risorse messe a disposizione dagli inglesi, di dotare
di nuovi manoscritti la sua nutrita biblioteca di testi ebraici e cabalistici,
oggetto di ammirazione da parte di studiosi ed eruditi, come il maggiordomo del
cardinale Lorenzo Campeggi, Bernardo Paltrinieri, che ne scrisse a Cornelio
Agrippa dopo aver incontrato il frate a Padova.
Candidato alla sede vescovile di Brescia, allora sotto controllo
veneziano, nel 1533 Zorzi fu nominato procuratore per la ricostruzione della
chiesa di S. Francesco della Vigna promossa dal doge Andrea Gritti,
intervenendo sul progetto originario redatto da Jacopo Sansovino con una serie
di proposte volte a garantire che le proporzioni architettoniche tra le diverse
parti dell’edificio rispettassero le teorie cabalistiche e la numerologia
platonica. I suoi suggerimenti, riassunti in un parere datato 1° aprile 1535, furono
sottoscritti da Sansovino e dagli altri artisti coinvolti (tra gli altri,
Fortunio Spira, Sebastiano Serlio e Tiziano Vecellio). Eletto custode provinciale nel 1534, l’anno
seguente partecipò al capitolo generale di Nizza che per la quarta volta lo
designò definitore. L’anno seguente, al capitolo di Mantova, fu nuovamente
eletto ministro provinciale; in tale veste, il 13 giugno 1536 presenziò
all’inaugurazione del monastero femminile di S. Marco a Lonigo. Nello stesso anno, diede alle stampe a Venezia
la sua seconda opera teologica, gli In Scripturam Sacram problemata, nei cui
sei voluminosi tomi raccolse circa tremila questioni ordinate secondo la Bibbia
e interpretate alla luce della letteratura cabalistica (in particolare dello
Zohar), con un impiego originale di fonti arabe, ebraiche, greche e latine che
denota l’alto livello di erudizione e la profondità della riflessione esegetica
raggiunti nel corso degli anni. L’opera,
dedicata a papa Paolo III, conteneva elementi di dubbia ortodossia e suscitò la
reazione di alcuni esponenti del cosiddetto movimento dell’evangelismo. Tra
questi il letterato veneziano Bembo che già nel 1533, dopo averne discusso con
Zorzi, aveva espresso a Federico Fregoso le proprie riserve circa quella
«cabala [...] cosa molto sospetta e pericolosa» (P. Bembo, Lettere, a cura di
E. Travi, III, Bologna). Fu però il domenicano Tommaso Badia, maestro del Sacro
Palazzo, a redigere una vera e propria censura dei Problemata, cui Zorzi
rispose con una Apologia oggi perduta, che nell’aprile 1537 venne esaminata
attentamente a Gubbio da Fregoso, da un cabalista ebreo e dal benedettino
Gregorio Cortese. Quest’ultimo ne riferì preoccupato al cardinale veneziano
Gasparo Contarini, rilevandone il carattere «giudaizzante». In seguito a un
colloquio avuto con Zorzi a Venezia, Cortese attenuò il suo giudizio in una seconda
lettera a Contarini («in vero a sentir di bocca sua quelle medesime cose, ma
dette in altro modo, non hanno tanto di assurdo»: G. Cortese, Omnia..., I,
Patavii). Quest’ultimo, tuttavia, richiesto da Domenico Trevisan, compose una
severa Responsio ad Apologiam Fr. Georgi Veneti esortando il frate, di cui era
amico ed estimatore, a valutare i rischi derivanti dalla divulgazione degli
«hebraica arcana» (sui rapporti di Z. con altri esponenti dell’evangelismo,
quali Giberti e Reginald Pole, cfr. la lettera di Cola Bruno a Ludovico
Beccadelli del 24 agosto 1537, Parma, Biblioteca Palatina, 1019, f. 2, c.
29rv). Il giudizio negativo di Contarini
circa le esoteriche dottrine cabaliste ed ermetiche che informavano la
complessa teologia zorziana sarebbe stato ripreso e approfondito, nei decenni
successivi, dal domenicano ed ebreo convertito Sisto da Siena (Bibliotheca
sancta, 1566), dal cardinale Roberto Bellarmino (Disputationes de
controversiis, 1587) e, anche in seguito alla riedizione dei Problemata a
Parigi nel 1622, dal minimo Marin Mersenne (Observationes..., 1623). Già dal
1579, del resto, gli scritti di Zorzi erano stati oggetto di ripetuti tentativi
di censura da parte dei consultori della congregazione dell’Indice, che si
protrassero fino al 1607 quando tanto i Problemata, quanto l’Harmonia mundi
furono inseriti nell’Index expurgatorius pubblicato a Roma. Negli ultimi anni della sua vita, Zorzi
risiedette presso il convento di Asolo e si dedicò alla stesura di un’opera che
non giunse alle stampe, l’Elegante Poema, componimento in versi ispirato alla
Divina Commedia e accompagnato da un commento rimasto incompiuto. Compose
inoltre probabilmente un Commento al Cantico dei Cantici e un Commento alle
Conclusiones di Pico della Mirandola. Da quest’ultimo dipendono i
Cabalistarum... dogmata del suo discepolo Arcangelo Pozzi da Borgonovo, l’unico
commento alle tesi pichiane pubblicato nel Cinquecento, destinato a dar vita a un
vero e proprio «genre della letteratura cabbalistico-cristiana» tra Cinque e
Seicento (Campanini, 2010, p. XXIII). Muore
ad Asolo, dove si era ritirato forse dal 1537, il 1° aprile 1540. Opere: Vita di una santa monacha la Beata
Chiara Bugni, tradotto dal latino dal frate Andrea Pilolini, ms. in Venezia,
Archivio del convento di S. Francesco della Vigna (ed. in Marco da Lisbona,
Croniche..., parte IV, t. III, a cura di B. Cimarelli, Venezia 1621); De
Harmonia mundi totius Cantica tria, Venetiis, ristampato a Parigi apud Andream
Berthelim e presso A. Macé; quest’ultima edizione, intitolata Liber prontuarium
RERUM theologicarum et PHILOSOPHICARUM, è tradotta d’un allievo di Postel, Boderie,
col titolo L’Harmonie du Monde, Paris, chez Macé; In Scripturam Sacram
problemata, Venetiis, B. Vitali, 1536. Di incerta attribuzione: In Canticum
Canticorum, Forlì, Bibllioteca Piancastelli, ms. O.VII.57, ed. in S. Campanini,
Ein unbekannter Kommentar [...] aus der kabbalistischen Schule von Francesco
Zorzi, in Erzählender Vernunft, a cura di G. Frank et al., Berlin 2006, pp.
265-281. Edd. moderne: L’Elegante poema & commento..., a cura di J.-F.
Maillard, Milan-Paris 1991; The harmony of the world, a cura di E.J. Aiton -
A.M. Duncan - J.V. Field, Philadelphia ; De harmonia mundi, prefazione di C.
Vasoli, Lavis 2008; L’armonia del mondo. Testo latino a fronte, a cura di S.
Campanini, Milano 2010; Vitae beatae Clarae, il testo latino di Francesco
Zorzi, a cura di A. Malena, in La Vita e i Sermoni di Chiara Bugni..., a cura
di R. Mueller - G. Zarri, Roma 2011, pp. 363-436. Cfr. inoltre Testi scelti, a
cura di C. Vasoli, in Testi umanistici sull’ermetismo, Roma; P. Cataneo - G.
Barozzi, Trattati. Con [...] scritti di architettura di... Francesco Giorgi...,
a cura di E. Bassi, Milano 1985. Fonti e
Bibl.: Per una panoramica completa dei numerosi studi dedicati agli scritti e
al pensiero del francescano, si rimanda a F. Zorzi, L’armonia del mondo...,
cit., pp. 2813-2862, limitandosi qui a segnalare i saggi di carattere
biografico e i contributi più recenti: G. Degli Agostini, Notizie
istorico-critiche... degli scrittori viniziani, II, Venezia; M. Sanudo, Diarii,
a cura di F. Stefani et al., I-LVIII, Venezia 1879-1902, ad ind.; E. Alençon,
Gian Pietro Carafa... e la riforma... dell’Osservanza, in Miscellanea
francescana di storia, di lettere, di arti, XIII (1911), pp. 33-48, 81-92,
112-121, 131-144; U. Vicentini, F. Z. O.F.M. teologo cabalista..., in Le
Venezie francescane, XXI (1954), pp. 121-162, 174-226, XXIV (1957), pp. 25-56;
C. Dionisotti, Resoconto di una ricerca interrotta, in Annali della Scuola
normale superiore di Pisa, cl. di lettere e filosofia, s. 2, XXXVII (1968), pp.
259-269; A. Stella, Anabattismo e antitrinitarismo..., Padova 1969, ad ind.;
J.-F. Maillard, Henry VIII et Georges de Venise..., in Revue de l’histoire des
religions, CLXXXI (1972), pp. 157-186; C. Vasoli, Profezia e ragione..., Napoli
1974, ad ind.; A. Foscari - M. Tafuri, L’armonia e i conflitti..., Torino 1983;
C. Vasoli, Nuovi documenti sulla... censura delle opere di Francesco
Giorgio..., in Censura ecclesiastica e cultura politica..., a cura di C.
Stango, Firenze 2001, pp. 55-78; A. Prosperi, L’Inquisizione romana..., Roma
2003, pp. 147 s.; C. Vasoli, Giorgi [Z.], F., in Dictionary of gnosis and
Western esotericism, I, Leiden-Boston, coll. 395a-400b; G. Busi, F. Z. Un
metodico sognatore, in Id., L’enigma dell’ebraico..., Torino; S. Campanini,
Profilo biografico, in F. Zorzi, L’armonia del mondo..., cit., 2010, pp.
XI-XXIV; P. Terracciano, Omnia in figura. L’impronta di Origene..., Roma 2012,
pp. 183-245 e ad ind.; V. Von der Heyden-Rynsch, Le rêveur méthodique. F. Z.
..., Paris ; M. Lodone, Invisibile come Dio... Gabriele Biondo, Pisa 2020, pp.
106-109, 112. Frontespizio dell'opera De harmonia mundi totius cantica tria di Z.
Francesco Zorzi, noto anche come Francesco Giorgio Veneto, Franciscus Georgius
e François Georges de Venice – m. Asolo -- , è stato un filosofo, religioso, e teologo
italiano. Entrato nell'ordine francescano, insegnò esegesi biblica nelle
scuole dell'Osservanza e fu a lungo guardiano del convento di San Francesco
della Vigna a Venezia. Seguace del neoplatonismo fiorentino e, in
particolare, di Ficino e di Pico, fu grande conoscitore della qabbalah
ebraica. Apparve a stampa la sua prima opera, il De harmonia mundi totius
cantica tria, in cui si mescolavano agostinismo, origenismo, scotismo e
un'interpretazione cristiana della qabbalah. Apparvero, ancora a Venezia,
gli In Scripturam sacram Problemata, enorme repertorio di domande e risposte su
problemi di esegesi biblica in cui si combinano conoscenze enciclopediche e la
persuasione della necessità di rinnovare la conoscenza e lo studio della
Scrittura. In quest'opera si registra un uso massiccio del Sefer ha-Zohar, il
testo più importante della tradizione cabalistica. La sua prima opera
architettonica è la chiesa della Madonna dei Miracoli a Motta di Livenza del
1510,[1] che da più critici (John Mc Andrew - Tafuri) venne definita vagamente
codussiana. Successivamente fece modificare le quote della chiesa di San
Francesco della Vigna in collaborazione con Jacopo Sansovino (che lavorò anche
nella chiesa di Motta di Livenza) applicando i numeri della Cabala in forma di
passi veneti. Un suo avo incaricò il Codussi per palazzo Zorzi a Venezia (Il
cardinale e l'architetto. Girolamo Aleandro e il Rinascimento Adriatico
Veneziano, Alfonso Vesentini Argento). Padre Z. era un insigne ebraista e
un profondo conoscitore delle scritture cabalistiche. De Harmonia Mundi totīus
ebbe una grande influenza sulla costruzione della chiesa di San Francesco della
Vigna. Con il Doge di Venezia Andrea Gritti sono riusciti a dare impulso a
quella renovatio urbis che ha fatto arrivare a Venezia anche il Sansovino. Ma
prima di lui ha lavorato il Codussi.[2] Tra le opere a lungo rimaste inedite si
segnalano L'Elegante Poema e il Commento sopra il Poema, edite sulla base
dell'unico manoscritto conservato presso la Biblioteca Nazionale di
Napoli. Z. (francescano osservante) è consulente di Enrico VIII e trova
le ragioni per sostenere il divorzio proposto dal re e motivo poi di scomunica
e scissione della chiesa cattolica con la nascita di quella anglicana. Curiosa
la presenza di Z. a Motta di Livenza, paese natale di Girolamo Aleandro che con
la Dieta di Worms propose la scomunica di Lutero. Zorzi dovrà rientrare su
certe opinioni, pena la scomunica. Due prelati impegnati su due fronti diversi:
Aleandro, uomo della Chiesa cattolica contro i luterani, e Zorzi, con forti
derive protestanti in seno alla Repubblica veneta.[3] Note ^ L'armonia
del mondo, a cura di Campanini, "Il Pensiero Occidentale", Bompiani,
Milano. Il cardinale e l'architetto. Girolamo Aleandro e il Rinascimento
Adriatico Veneziano', A.V.A.). ^ Manfredo Tafuri, Armonia e conflitti, Peter
Lang B,Francesco Zorzi, L'armonia del mondo, a cura di Campanini in Internet
Archive., testo latino a fronte, coll. "Il Pensiero Occidentale",
Bompiani, Milano 2010. Francesco Giorgio Veneto, De harmonia mundi, pref.
Cesare Vasoli, Lavis-Firenze, La Finestra editrice-Biblioteca Nazionale
Centrale di Firenze, Francesco Giorgio Veneto, L'Elegante Poema & Commento
sopra il Poema, a cura di Jean-François Maillard, Arché - Edidit, Milano -
Paris 1991. Silvano Onda, Le vicende costruttive della chiesa e del convento.
Il progetto di Jacopo Sansovino e il «memoriale» di Francesco Z.; Le teorie
ermetiche di frate Zorzi, in La chiesa di San Francesco della Vigna e il
convento dei Frati Minori, Venezia (Edizione a cura della Parrocchia di San
Francesco della Vigna), Venezia 2008, pp. 55–88 Saverio Campanini, Francesco
Giorgio's Criticism of the Vulgata: Hebraica Veritas or Mendosa Traductio? in
G. Busi (ed.), Hebrew to Latin, Latin to Hebrew. The Mirroring of Two Cultures
in the Age of Humanism, Berlin Studies in Judaism 1, Nino Aragno Editore, Turin
Campanini, Ein unbekannter Kommentar zum „Hohelied“ aus der kabbalistischen
Schule von Francesco Zorzi: Edition und Kommentar, in G. Frank – A. Hallacker –
S. Lalla (edd.), Erzählende Vernunft, Akademie Verlag, Berlin Campanini, Le
fonti ebraiche del De Harmonia mundi di Francesco Zorzi, in «Annali di Ca'
Foscari», Busi, Francesco Zorzi. A
Methodical Dreamer, in The Christian Kabbalah. Jewish Mystical Books and their
Christian Interpreters, edited by J. Dan, Cambridge (Ma.), Harvard University
Press, Campanini, Haophan betoc haophan. La struttura
simbolica del De Harmonia mundi di Francesco Zorzi, in «Materia Giudaica», 3
(1997), pp. 13–17. Alfonso Vesentini Argento. Il cardinale e l'architetto.
Girolamo Aleandro (1480-1542) e il rinascimento adriatico veneziano.Apostrofo
edizioni-Pieve San Giacomo-Cremona. Campanini, Ein christlicher Kabbalist liest
Ficino: Francesco Zorzi, in J. Eming und M. Dallapiazza unter Mitarbeit von F.
Quenstedt und T. Renz, Marsilio Ficino in Deutschland und Italien.
Renaissance-Magie zwischen Wissenschaft und Literatur, Harrassowitz Verlag,
Wiesbaden 2017, pp. 67-84.[1] Voci correlate Marsilio Ficino Filosofia
rinascimentale Umanesimo Casa Longobarda Z., Francesco, su Treccani.it –
Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Modifica su Wikidata
Zorzi, Francesco (noto anche come Francesco Giorgio Veneto), in Dizionario di
filosofia, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2009. Modifica su Wikidata
Michele Camaioni, ZORZI, Francesco, in Dizionario biografico degli italiani,
vol. 100, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Opere di Francesco Zorzi, su
Open Library, Internet Archive. Modifica su Wikidata De harmonia mundi totius
cantica tria, Venetiis, in aedibus Bernardini de vitalibus chalcographi, 1525.
Copia online della Biblioteca Nazionale di Finlandia. Copia online del De
harmonia mundi (ed. Parigi 1545), su archive.org. Repertorio autori
francescani, su users.bart.nl. Portale Biografie Portale
Cattolicesimo Categorie: Religiosi italianiTeologi italianiFilosofi italiani
del XV secoloFilosofi italiani del XVI secoloNati nel 1466Morti nel 1540Nati a
VeneziaMorti ad AsoloZorzi[altre]Oi> - nc(l ^nJl ~Ji>^'^^ fr/U>
fx-thj^ Pofktrj- Hy>^ •'3->'^‘ ' A ' 1 f ■ — P' ' il S[! ' I •■-f4 , ,
!i1 •‘ t ' ! H i. 1«• PROOEMIVM ^ FR.ANCISCI GEORGII VENETI MINORITA/ , NiE
FAMlLIiE IN OPVS DE HARMONIA 'MYNDI TRIFARIAM DISTINCTVM i l I Procu* Pyrrho
Pkuo ; AD CLEMENTEM. VII.PONT.MAX, PRiEFATlO. ON EQVIDEM PATER BEA/ dflime Eidu
ullo/nccp fecundum carncm,6C fan/ guinrai/fed bono genio, immo OC meliori
fpirim ducor/ut pro minus collulh-atis hac quatccuni} accfdcrc coner ficula, no
certe noui luminis,led cam.quf a luce illa omnes illuminate fubrntiiat,
Ecuedemeflie Domini opulcnnflima in Domi/ nicuffihorrcu pro pauperculis
cibandis aflitia, (alte ucl paruulos mergues , ab aLis melioribus, orlican
iubete Dominoi^deris dcroiidh>s:ex quibus triticu exculTimus, non certe
nouum/ed anoquum noua quadam rorma condudlum,nouo(]p modo fubadh]m,aqua
proculdubio non dlletnaru diflipatatum, fed me/ horis, K. falutaris
fapientiacrex qua bibenti lit fons aqux fallentis lo uitam (ternamrQuam aqua
haurientes ii/qui primi Euaogelicz dotHrinx iccere fiindamentauere filii
Ddelirifb',thildnam exiUimaruc fapienuam huius mundi/qux uiribns propriis,K ab
humana indufiria excogitatis initiiur, nulli ueritati cedens.nifi quam
fyllogiflicis rationibus (cfe ollcndcrc pofle confidunt/quicamlrtltantur.
Sedexdedudbones compofitx X impiis ieniibus radiatus fiindatx folitariam illam
/ ate^ ioteUtdhialcm Opiheis natura^ ut Proculus docet ^attingere nequeunttSed
necp interioris na/ turx elIedhis/propr>etatcs,aut palhones C ut aiunt )
docere poliunt: cum harum cauf^/ex quibus ipfas coniiccre fuis
argumentationibus opinatur, fint( omnium eorum confenfii^ mortalibus penitas
ignotx: Iniupa ex (infibus procedentes , qui Ellaces liiac C ficuu mulris
rabonibus probae Pyrrho Heliates ^ nullam nobis linccra prxbcrc pollunc
ucritatem: Hinc cum de diuinis agitur, qux oraculis C ut ait Plato ^ comparari
debeor, teUnquendx liinc huiufnaodi compolitx,C7 ex &llaabus fcofibus
dedudl{ ^ rationes his/quidrcafenfibiliauerlantur/K qui ca,qux in agendo fubii/
ciuntur momi/ extrema confinia fux dodbinxfiatueruot/OC qui omnia combinare,8C
concludere opinantur p>cr quaedam axiomata/ qux tcfellc/ re impollibile
exilhmant:Sed hi ab iplis occultata diuina irrident , qux tanto magis
exaltantur / qto ad altius cor homo afeendere prxfumir,cum duta luee ledo
diuioo lumine ofiendancur/ cotcDcioncn odaiac,filcntium •t ii PR.OOEMIVM
de(i(lernit,fupbos,K Tapieates mundi refpoac,parualos, K humiles corde
ampinftcaur , CC pafcant, fyllogiimos, O humanas dedutflioocs penitus
irridcanccum nullu iit diuinitads prindpium,nifail(peam antecedat, per 2nod
aliud probari poflinHinc tantum ad dtuma,t^c Areopagica,con/ Areop. icndcre Eis
eft,^cum fripfum diuinorum eloquiorum radius iniinuaucrir, qui expurgaris mwbus
feTe perdpiendum tantumodooHemldcoii ex/ tcrai,uc ucl minimam rdnrillam
diuinarum rerum pcrdpercc,omni cura, qux animam
oE(urcant,ammoucTe(hidaenint,qto magis ii,quibus diui/ na cbquia,K altilfima^t
raum facramenta credita funt, animi purifica/ donem omni (ludio pquircre
debentrBrachmanac enim nullum od ipfb^t Bradu admittebant fapientiam,ni(t
abdincces a uino.SC camibus,fcd a uitiis (iip omnia,ut Deum ipfum.quem
intelligcre cupiebant, diuina cooucrljuioae (fflularentur.Lcidc apud Indos
inEriores docebat Pharaotes, (i Philodra/ Pharao. to aedimus>Ly(ides
quo,aialibur9 (andbtacis,in oinm rc^ colbnitudcduceda cofeftu inruirus c(l,totu
ncgociii cocludcndodudcibt aTpcifhis eo^ uclud {Min TjVD IplOiI iiaophao betoc
haophan.i.rota i medio rot;,ut pro nuc (Ruamur tradudliooc nofira,qa mudanahfc
domos fph^rica tft I medio rotx.K fphcrz illius intelligibiiis.K (iiprrmxJ.in
ucrbo.qd in illa Tupra/ mundana rota mediu podider, dic&c lohine: Quod
Euflu clf in iplo uica xrat/In ipfo inqua uerbo,qoo Pater portat,SC (iilfcncat
oia, SC qd Iohanrs tierus uates uidit in bicipiti parnaro,Xpi vj pei5lore,in
quo bina diuinf.fi Kbuanf naturf Ealhgia cmioet,idipm Moles ho^ faaameto^
prim’’ rc/ ferator uidit in bidpiti fioa,aq Arabia illa
ucrcfxlicisoodicanomc/jtc flflcquuta c(l: Vn fiidd diuinf /cora/q ffpiuj
loqba£,8C poibrio^t etbstluu cft cacumina coccplatusiSrd hxc occuldnimis
fnigmatibus icIuTit lo fua mundanf fabncf grauida,OC taccudiliima dcfcripdanc
indignu reputans rude,8C impitu uulgus utrtur,ppon(:du tratlume lut^Umitou
hebeporibus oculis populi adeo ibe^s^ut no pofleoe init/ Orphe. Pytha. Stoid
Plato Porphy. lablicus Chald. Procu* Syria. Ilaiiu Ezcehf. Hcbrti Iohanea ^pfes
^ PROOEMIVM dcre in hai Mo6 ex diuino cofortio tumioc illo rudlanre,nri(!
obdutflo urb/ mine fplendorc ipm Cput illi contuaec oculi exibat) c5primem.T
radidtc igi^ rudi populo fub iuoluais eaarratf hiftorig facramcta alnlTima
rciinqua in recefTu fapi^bus locu,ut ad tncimf rapicaz/upnifc^ do
dcbuntar:(icubi uero difl!baabuiu,ao alicer,q inutiles chordas reouedos. Illos
itar^ andquos pfes e ueft^io (equentes iuter alia re^ noia,(di podlTime ipiios
opitids.latnis nfis pue ipii tradiderunc/reddae conabimur,ueI (idte ^ad ficti
poceric ppioqoratuc Si clarius expnmamus co^ pfiinda fcnla, SC Curamcca, qux
laccae ia fuis illis charadteri^s dcTaipds,adco,ut OrigoKS exilf imet ea Ortge*
ia aliud idioma cradu(^ ppna oim minime rcdnererlddrco no leuis,aut cu
Dominatioaum decem proprietates» - Cap. VL - concentu ealdem omnes
lupiterkaitetur» De tribus cofquadonibosMaaottis ignis cuVirtntibus»Qgomodocoueqiat
adhuc in aliis fex oondiriaoibtis. Magna melodia Sol in odo cu Poccfhtilw
conueniens qhafidiapafboreddk» » InquintpparddpantPrioapattiscumVenere» OHa
cantflma Mercurius cum Arcfaat^diaoBncinafa Quomodo dcnt'9 luoa coapcmir cum Augdii» Conucnit
iterum terra cum luna. Aqua cum Mercurio/SC Saturno iuterfonat. Aereum
Ione,Vcocrccp reboat* Ignis eu SoIc,K Marte fitruet* CapidrscumCodisfucccntaot.
Metalla idem Eidunt,cnmMampoti(Iime^ Viuadorirooo
rcfpodeotherbzcacliSymaximelooi* Occentant zoophyta cum Saturno* Intercinunt
animsdia eu (bellato codo/K primo mobili* Suooentant eadem potidime cum
rupeodeiH mundo. Qua; in particulari cum Saturno
cooueniaiic. Qgzharmonizctcumlour. Qtjz robur a Marte furapiant. Qgx cum Sole
aut Pholw codnant. Q^ cum Venere dclitientur* Qgz cum Mercurio interfonent. Qualiter
omnia ifta cum luna confummatam harmoniz - confonantiam deducant. Qtjx in
parricularicum quibuldam particolaribus • deUisrefonenc* Qgam belle omnia
hfcdepidtalinr in arca/ quam ote/ ledi oraculo btbricauit Moles. Qtjatomydcrioocs
enneades in (bodecimoconenianh . •fi ,f Vr uicefimo fepdmo numero a Platone Su
Qla prima Scriptio. Qp. Primii Qyz interualia cinide numeri npleri pof/
(tt,C7quxnon; Cap. II. Cur ad maiores
numeros redneatur haec otdinado. Cap. IU. Cor iterum ad maximos numeros
reducatur. Cap* IUI. Cur in huinlindi deferipnone
Piato nliis iit magis diato/ • nico genere.q ciiromarico,8C enliarmooico. Quo
mirabili artificio in prima omnium cteaturaroio, qua Hcbrd ^'cui/cotumeantuT
illi recs no/ uenariisqai.xKvii/cabamV}6otBmcompIcnr. Cap* VI. Qgod idc
numerus, K eode ordine in fiipioribus uiltBte quadafapexcdknoconQttifi^. Quod
ex unitate pnmlrefultctin omnibus cofoDatta* Cap« VIII* Qi;a nota eptachordu
exatatum animx conucniat. Qi}omodo tres illi nonenariirepcriantur in homine. Qyid
(ibi uelint ill( tres pportioocs mu(ica,grometrica,
Karithmetica,quibusaia,C7totusmudusdirponi^. Cur
feptrm limitibus mundi K animx negotium com/ pleantur Pythagorici/6C Academici.
Qi)5 in mundo omnia, more Platonico
loqnendo.Iimitu eorum imcrualla repleantur. Qyod ca,qux de cxiftentibns in fph^
didb C\mt,(cti/ pnirxlaaxconacnircuidrantur. Quid podit dici de coplemrns
intemalla^ triu rnneadu. Qyooiaruoaumcro/pondcre/0Cmclurac6(Knita(int. Quibus cauiis iutcmcnicndbus hacc multiplicia genera
conducantur. Qyomodo omnes i(H tres noucnarii adhuc codncanf iu fiiprcmo nomine
Dd,SC ab ipfo emanent. E
modo ,pccdendi,K concordia generali ho/ minis cu mudo maiori,K At^etypo* Primu
Quod Hoimi te { mudu in figura drculari* De proportione meofuramm in homine. Confonancia
mcmbrorom.K liniameto^ eius adinuice* Qypd omnia includantur in homine fermo
generalis. Cap. V. Qgantaekgantia elementa in hoc homine reperianf'* Cap VI*
Qgx in ipfo homine clcrocodsrerpondeant. Ex compofids cum quibus lapides oonumiant. Quibus rerpondeant metalla. Cap*
IX* Qijibus concinant quaedam mixta mineralia mirando ardEcio. Cum quibus
planetxuirercantOurgettnt. Cap. XI. i^Animalescodidoesin hole uiuere omnibus
patet, Cap. XII. tQtjiddetranfmigratiooc animx huroaux in btfUaS fenlcrint
andqoi/8C qux fit rd ueritas. Q^id depardcularibustranfmutadonibus miraconfo/ nanda cum
nodrisdepofuerint externi. Omnia cotineri in homine facto ardfido defaibit Mo/
lainarcaNoe. -s Cur animalia immunda bina ex uaoc^rcxu/munda aut frptma in
arcam dicantur intrc^utfla» Capientia,8C uetbu omnia ratio> nc ideali
c5tincns/ homo exidens omnia infmora a^ complcrftens. Too.
Primus Chridua ed uita,C7 fudentaculu omniu cun Aa uiuiticana.SC omnia ad fe
trahens. Ton. Chridus ed uerusfacerdos,ucrus pania,hodia,8( (a / crifidu omnia
purgans,8C onmia paddeans. Chridus
ed fumma ucricas,0 lux omnes doceas, C7 omnia colludrans. Ton. Chridus Pr omniu
p ucra regmeradonc ef&fhis, 8C ca^ put corporis mydid in omnia membra
ioHuic. Ton. n. Ton. ni. nn. V. V. CANTICOVM, ChriRus cft fioiSjK complaneatum
omnium opera omaibas(iaas,ut operentur. Toa homo/contina eadem omnia ia cude
cxcellendilima noa colkda. - .0 •T Vk^Iez,& unica eil ma omnium, Vnde omnia
Ibrtiantur uiiam* QgidiicaiborDitx. Vbi platuatafitbaxarbofw Qipilicer iic
£>rmaca tpla arbory Qgibus^^ quomodo communicata, Qsando^ cur ucdufitatbor. ■■•o Qgo ola fa ca
arbore,8t c8fqoewr io Chttfto ntoant. ChnflusetiruflcntaculiiroomDiun]» Curnonomncafuftcntcnnirabeo.
Cap« X» Qgomodo atetra fuerit exaltanis. • Qgali ter exaltatus omoia traxerit
ad lapfiuni « Quo oirtutc» Bi-numina in plura uidebantur dif&la. Qirilhis
liberans ab hac calamitate humanum genus deicrit tndpitem illam beftiam. Cap.
Xlllli Qijomodoaduocaucrit ad fe omnia aUa numina Hoc dominium obccotum,8C
attradlio omnium oumi/ num ad fe probantur euidend &dlo. Cap* XVI* Eadem
comprobantor uaricioiis. Cap. XVIfc Quomodo dilUahentia omnia tandem
ammouebit,ae ad fe unum omnia complete trahan Quod tande trahet omnes
attrahendos. Vid iit facetdos,K dos officiam. Cap. tum,cft tamc totam O pars.
Cap. Ex factis eloquiis habemnaChriftum efle onmia. Cap. Quod a«lb«»c cx
feriptura facta habeamus ipm Chriftu multd^ arrificialiu nomina fibi
uendicalfe. Cap. Quod etiam abf^ rapina Chriftus IESV3ucndica/
netttfibComatadiuina nomina. Cap. Qgomodo in nomine IESV omnia tapcodtiifbt,q
unaridminaandudanture Cap. Cur folu lES V nome hodie iuocef a neris Dei
cuItorib*.Cap. Qualr ex feriptura Cwrt pfiguraoi beamnsQiriftu efle . fontem
totius meriti,grarix,8C gloriae* Idcmcmn^ohamcuariciniis. Cap.
O^clareliaiasnaixoiaanfootclCTauericotacuIo. Ca^ Ex omnibis antediAis
concluditur IESVS fiullc co/ plemcotfi noq tm ope^t Dei,fed Doftra^t quot| opa/
don^atc(matto^8(cofcqiitedaas,anopemur. Hriflam rile ucrun Dnm uaticiaiis
Molaicis pr«nuiuiuum«ft, Cap. Primu Idem comprobatur aliis uatidniis. Qp. II.
Cur CSiriftus uo didf regnare in domo Abrah*, cu ipfi
fiieritdeeoprimofaiflarcpromillio. Gir nec in domo Izahac rcgnar.cui fecudo
rrpromiflio ^ Cdr angelico oraculo didhim fir.Rcgnabit I E S VS in domo lahacob
in anemum. De fru^bus huius domus.in qua Chrilltu regnat. Cap. VI. QgxnchaecdomusTctfmallegonam. Qgaca coibnanna
tribus ill( apricat diflributx fint iuxta
parricionefiguraduf.KfignaftclIifericoEli. Cap. VTII. didtibudoe.K quo mydeno
pro cctlo^ aTpcdbbus canralocauerintlingulf&milifKtribui. Cap. IX. In quot
trigonos cccb didindh' i!nt,cuif trigono.aut fi/ gnounaquacc^ regio fit
(ubicida. Cap. X. In quibus prouintiis.a quibus fignisliibicifUi praedica/
ucnrunulquircp Apodolus. DeconueniendaApoOoIojicufigniscodcftibus. Cap. XII.
Conueniunt edam tribus cu imaginibus, ad quo^t afpe/ duscadrametabantur. De
cocordia benediddonu.quas dedit lahacob ad fiLos (iios duodecim cu duodenis
populis.qbus prfdicarut duodcdmApodolifcdmordincfigno^t.qbusrnda. Digrcflio/cur
ordo pdmadus non feruabimr. Profecudo concordix bencdiAiotium Idacar.K Zaba/
Ion cum populis eomm. Cap. XVI. De concordia beocdiidioais
datx Ickuda cu populo di/ reA> a figno ipfi correfpondcnte. Cap. XVII» De
aliati dua^c b^diidioaum tribuu huhis trigoni co/
cordia,cufigttb,8:f»pulisipfisconueniendbus. De cocordia bddidhonu triu
Familia^,quz cadra loca/ rutcotraccrautngonu.cupopuLsabipfodircAis. De cocordia
bndidhonu reliqua^ tribuu.q cadrametatp
fiintcotraqrtutrigoou.cupopulisabipfodiretdis. Digteflio quare Paulo
celdierrimo apodolo nulla hiciic afligaaapardcalaristribus,aut regio. Digi' -
bv Quid fibi uclic in caihametadone circa cabrmaculu fit/ deris illa
inceric(fbi trinaria rurma. Capo(fit. •Mcditadooc prxiudit. Oratione modulator.
; ':r. ' Ciil.rjiLboI ' GbntemplaDooeiatrodaa*tar. - Amore unirar.
Extafi^exoefiu tranfmutamr. — Xlfi- Xttfs XftHr- XVr^ XVL- : .";n mSal nt*
Gap. »i)Uij,trjfr’'; Qip, XVffr .rradEHl^^Idi^ N rcfarrctfbo fic pofTibflis.
Cap. Aa(iicric,OCfuturane(ic. . An reTurmflio futura pofCc j>bari ronibos.
Cap. Q^isp dederit adicu rrfurrc(^',86 ^coumieter.Cap. Qux de reliirre(fb'oae
heamus a facris eloquiis referata. Si aliq coiechira pofTit di^fd qn hacc
refucredbo fiitora fit. Cap. Cuius uirtute refurre(flio conducatur. Qjjid fit
uox Angelica tC Dd tuba. Qt}x mutario corpo^ fit futura. Qyi fint
Imutandi,8Cqui non,8Ccur. Qqi
camr/fl£ quo c:;rpore fufdtandi fint dormieotts. Osis capillus non fit
periturus. Quibus membris gauifiiri fimus. Quo igne conflandi fint boni. Qyo
particulari igne cremaodi fint mali. f -, ’ ~ Quomodo mali cruciandi fint. j -
-u; ReToIutio difficultatis de boc igne. Prima INDEX MODVLOR.VM ET CONCENTVVM
:> . f Modulas Primus.Materia^ ■ .• Vr Vr dicatur duitas illa f dificata ex
auro. Coa. Prim* Cur parietes di iafpide. Con. II. Qijid fibi ueliot du^cdm
lapides I fudameto. Con. UI. Digreflio unde lapides habeaatuim. .. Con. IIH.
Qtjx fit uera materia fupcmxdnitaris. .. Modulus.lI.Dilpofitio. De generab'
partitione Ezechielis 6L lohanis. Cur in quadro pofita fit haec duitas. De
porris dufilcm duitatis. ^ Plateas ibefint. lO Modulus.ni.Menlurf.
Demcqrurapatricularifc^mEzechielem. . :bubuu. Coo. Prtm*
Demenruraptfiniriarara,autdedmaram. Cou. IL Dcmeolii^ duitatis rcdmlohinem.
.jumlnc': Con. • y # •14 Coa. PrimT Coo. Cotfe in. Cooi IUI. .1X1; " *
CA.NTrCOR.VM, • ' Modulus. Iin.Stni^ra* ' Qgiseamrtramfr. Con. Prim* Qaomodo,^
quo glutino compaifbiKunirafir. Con» II» Cur nomina Apo(loloK,K T ribuu in
fiindancto, K in pof/ ds nomina Angcloi^ cxlata (int» Coo» III»
Modulas.V.Omatus» Typicaomatusdefcriprio fcdmEzeehirlmi» Con. Prim*
Curlohaaesnooexptinnatoniatu.iicutEzeduel» Con» II» Modulus»VLLux» (it lux in
genere» - 0>n» Pfim* Qgx (ic lux genita» Con» 1 1»
QjjomodoaluoeomniaCTcataproneniant» Con» IIT» Quomodo illudra lux» » Con» Illi.
Qyomodo ipra lux acotndat,8C exatet» Con» V* Quomodo ida lux ampliiicct,K
dilatet» Con. VI* QgomodobxcluxIftiHect.K beattfiort» Coo* VII»
Modulus»VILPattirio» ^ Qyod parata (It domus/8C familia idaccctcdis» Con» Pnm
De panjcalaribus man(tonibus,C7 fedilibus beato^ Coo» 1 1* De Mercaua,(!uc
tribunali Da' fo^m Hebreos» Con» III4 Modnlus.VIir»Ho(pites» Qgoc (tot hofpitcs
illius duitatis dinis, ac quomodo in alios fripfum per (acramcntales ueffes,aut
canales - ' ^ diffundat, ante oes ^uc Cabaliflx aflouQ feriprerittud
docuerit,qux alii fcriprerut.Pro quo dtati Alexander,ac Eupolemon fiedeponue:
Abraha rancfa'tate,ac fapienria omniti pffibdimus Chaldeos primu,drindc Phoe/
ntces,dcmu Aegyptios (acerdotes a(frologia,ac diuina docuit.Sed lubos Firmicus
aflronomus ipfum ob mirabilem lapientia diuinum appellat: Qui unicu re^ opifice
non fine m'tx diferimine teffatus eff ,ac omnia qux ad (spieciam cultutp
diuinum fpedUnt,rcruauit,6C docuit pofferostQu^ liaadi quaf! haereditario iure
rcbquia ac hiclahacob : 8C ipfe himilix Ceae 'll CANTICI PRIML tradidir
moBOracnta^at ab esi fiiniiGa (apienoa omtiis cinana/ aerir.Qua fuper omnes
pcrfiifus fuit Mofcs,in que omoiu patrum cius dixfWnaconfluxifre
nondubiatur.EthaMrcftfapicnria Aegypdojj.qua (Lues teilimonio in aifhljus
Apoftolo9^)in^lru(j^uscrati^ac4l.Abraha Acgypdosdocuaat»]uapo(fca litteris
comcdsmcre poft fuam Io Inachi filia,quam uclud dea 'colunt Acgypdiseo ab eade
litteras habuidc opie nabancursSed falf6,quia Inachus Argiuis impare ccepit,quo
tepore iam Abrah; nepotes luce hanc cape((xbant.Scd Eupokmon Icribit Mofem
fiiifle Inachi K Ogigis teporibus,SC hunc (apientc,qui gt^atica fuos he breos
C^bus ab 'Ql^/quod c(l tranlirc nomen dcdiQ 8C om lapientia do/ cuitsQiji
poftea Phocnidbus ea ob uidnitate largiti funcsi ^bus K gjracci radonc
characflcru iufcepere. Vn Plinius dixit btteras primordiales fuillc
Ail^iasifiCex Phocnida Cadmon in graeda fexdedm tranftuliUesa qbus Aflyriis aia
Aegyptii didiceruntsquauis de antiquitate glorienturiNam MolcsCut
diximus>x>^ inftituris inidatus eos meliora docuinut a Stta/ bone
Sacerdos Aegyprius didhis iit. Fuerunt eria in coferibendis Athe/ nienfiu rdaus
clari Helanicus,Philochorus,Caftor,Thalcs,K Alexander Polyifter,8C omniu
hiftorico9t &dle princeps Diodorus,q Afia,6t Euro/ pam prope uniueiiam
diligder Tuis oculis perluibauit.Hi oes ucruilatu atnpliUima inlignia,dcc^ Mofe
pdadfliaio duce,8C re^j diuina^ Authore pr^icarunt» Ncc.n.ante cum inuenitur^qui
litteris aliqd comendaucrit: niii forte Abraham (_ ut terigimus ) 8C ^oesquo^
dodbioi Mofcs,tanq legidmus hff es pleniflime in fuis uoluminibus cogdlit
addes,qua: ab ore sI* ‘ E)d uiuends quoddianis oraculis accepcrat,ucl in iplis
omnia coplcclcs» Hinc nugtla audacia Augudinus noder loquituriNulla
gens,inquic,dc xndquitate lapiendx fux fup patriachas,8C prophetas nodios ulla
fe ua/ nitate iniqua iaidaueritsquado nec Aegyptus inueniturCqua; folet
foiro,8C inaniter de fuarum do^lrifuru uctudate gloriari^ qualicucp dodlrina
lua pacriarchai^ nodro^c tempore pr^ucniflc lapienda.Nec eos aliquis philo/
Ibpho^t prpiuitscu philofophi nomen a Pythagora famio traxerit origines
quieotcpore,quoiudeo^ capduitas foluta dl^orere coepit.Nec addu/ caittur
Sapictes,qui loge pracced(a'ut philofopliossqui K ipli pod Abra/
haai,I(ahac,lahicob,8C Iofcph,imo p^ ipfum Molem focrucutoprime fuppueat
Augudinus.Thalesq (Ciccrocttde) primus de natura re^tdif/ pu^it , floruit eo
tcpore.quo Erechias Iudds,6C Numa Popilius Ro/ manis piidebat^Et pod eu fcquud
Solo Atheni^,Qiilo Laccdfmonius, Pittacus MidlenfUS,8C CfteriVates.ct
uctudiflimi Gratco^ijppheris He/ brds iuniores funt:Mofes.n.ance Troix exddiu
treceds annis fupra dece fcriplksut Augudinus,at Eufebius fupputant.Homcrus
aut,8C Heiiodus Cuc Cicero air>:^ qnquagiaa anoisTroia fcquuti funtsquibus
paulo Eupole* Pliniua -t Strabo Augo« Pythsu Augur Cicero Au.EuH Qoeto . m
Anaba. Placo Cccro Augu. ApuJc. Procul. Nurac. PUto Hcrmf. lambli. Auga. Ambr.
EufiP^ Cyrillus BalHius demes Atdcus Eu.Ari. Ouid. pnor OrpliM cu fuis
&crts,t«snpofe vj Cedeoais, Ced poft Mdfcn anof
araterttececos,p^iit.Mofcsigi£'pnmusaiit,quipubbasbttmsc u r
dauita,quxlummc8Co5forobdiu.nocollunratusdidiw buaucIproi^fuipgenitoresdoAf^ '
inerudicf plebi.cu que agcbat.fe domdbcu prxbuicSapicrionbu» fccre oora doquta
crcdcs:Poftcris aute lapicbbus io receflu relinque» fub cor/ tiiu lumc
d.uioay,K natural.u re,: fpicndidiflimu introfpidendu/ucluri coluba illa,qua
Propheta comemorat &cie /implidflimam.fed pofteriora ous auri nitwc
fiilgcnua-Quo Ipicndore Sapientu ocub,ncc fenfibilibuy nec aliis qbufcutp
mquamend» liedari.cu ipfo introfpexerunt Dci.« na/ altiUima (ai^ca.Ho,: primus
magnus TriCncgiftus fiurig ioim Mofi fcquuw e difaplinaiut Mofeus a Prilcis
illis fapiebb» apptllarcf. TfriCnfgifto dicutur, hxc cade in Mofe
taiire^latoquc^phil.lophantiu magifter C utcu Qccrone, Augulbno Apulao Pro^o,K
mulus lapientibus couenia ( dicant alii gcgd utlint) !Tr“ ^ c5fentit:ut
Numenius Pythagorpi» dicat PlatonTnil al.uii «lc,nili attica lin^a
k>queatc.Pythagoras,a quo Academici di/ diOTc Ctdtc Heraippo Pj^hagorfo; de
Moli doianna mulca in fua' phi lolophia tra^htiut uc,: lit.quod lablicus magnus
Cwjcrdo» Aegyptio» in co,quod de eo,: my.leriis uoluminc
copilauit:inqt:Pydiagoras,Dem» cricus,Plato,Eudoxus,8i multi alii ad lacerdotes
argyptiosacccITiriitiub» cxcolunis Mercurii.qux omnigena docitrina inferipta:
erat : fccretiorem philofophia didicerunt: fed Mercurius Cuc diximus;) a Mofe
haulit. Hic «go d^ a quo ton fyra,*gyptia,grfca9 fapieria emanauit.Teftanf K de
noltris ultra Augulbnum Ambrollus, Euftbiu» Pamphilus K C^llus:quo^ i^mus ad
ucrbu air.Pythagoras K Plato cu i terra xgy / pdopm difriplinis daret,multo,t
uiro,: illuflriu, SC in primi» Mofi do/ ^na pro fuo (ludio no
ignorarut:Erat.n.id teporisapud fgyptios nome Mofi in n5 mediom
admirationciuoderatiooc Dei,hoccft priraxeauCe eosqdeaccepifienodubicamustquos
fequutus Numenius Pythagorxua mulca « Molaica docfbina in fiiis libris
cofcripfit: ut magnus BafiLus te Itis^Ec ut ab his meexpcdii.probat Qemes
Alcx^nus, Atticus Pia/ tonicus,Eurcbius,K Ari(iobolus:q> Gaile» f fi qua
haburruc egregia dog mataSC mydaia^a ludds ufurparuc:K bibularu inuolucris
implicucret ut illud Deucafionis a diluuii hilloria,8i Phaethontis figmnu a
tetrogra/ danW folisajux fiiit tepore Ezcehif. Vnde aia cofingerct de
gigatibu»,' qui mote mM impooercc,8C in ccdu tendere tentarct, a turri babykmica
traxiflc.nulli dubiu c. Hinc Sulmonefis.uii origiae SC &brica mudi dec5
wet,ufiirpauit.Homerus quotp.Hefiodus.K Linus.udc de leptima luce btufhncada
caaerenc,hinc pro^dubio acccpcruoctAit fiqdc Homerus* A iii / ri C'ANTI Nec
ucro uerbis &dle cnarraricr ullis, Exponicp queat lUo.quo femita dudt, Q^am
primi ante omnes ccqierunc cradere,palcfans Q^i nili epotant lymphas,phocnidbus
inde. Proximae^ Alliis ea cur3,fed indyta longe Gens hebrea illam nouir,notami^
recepit. Et iterum alio oraculo. Oialdds,qux uera etle rapienda,cantum Hcbrdlt^
tplis concelTum agnofccreipura Aeternum qui mente colunt rrgemc^deumtp. Ab
huiurmodi igif academia.qux diuino lumine c(l edodh, K noalidir/ de de Deo,deqj
rerum progenitore difccre pofIumus:!:>i tame a philofo/ phis,ucl aliis
excernis aliquid acceperimus,id iademus ea lege,qua docet Auguftinus;V't
aedpiamus taq ab iniuftis poflTeflbnb*, ficut olim hrbret ab Aegyptiis uafa,8C
idola qux in meliore ufum couerccrd.bcdicaruc. 02)od abfcp huiurmodi lumine
errarunt omnes dc Deo loqumtes per deuia q plurima. Cap. II. V a nccefTiriu Iit
hoc lumc iis,q de Deo log uolut.liuis ex pie da coprobabitili repetere
uolurrimus qualia hi,q libi (apie/ tu nome udlicarut,lioe hoc iplb lumine
dclirameu cotinxe/ rinnVtbn colligit Eufebius,Augulbnus, Laerdus,SC noui>
dores qplunmi/ed podUimu Cicero.! hales.o.mil> iius.q iter lapictes pri ma
tenuit excdra,aqua dixit efle re^ iniduiDeu at ea mde.qux cx aqua cu^fti co
ingeret. Anaximader naduos ede Deos aicbar,longis interuallis oricds,ocdd«if
AriQo. Cicero j Hycro. CHRI/ STVS, Diboy» Por.Ia. ProcuL ie Minmia K pirtu
louis^ortucpVirginis mu!ta (oniat.C/cfronis Cotta ocs de diis loqmnccs
rcdargom, 8i fugiliare utdcc':8C p tot fluiilus naui/ gat dus dmba,uc q iwfi
merrus ad arida omillo pclagu.defpcratoc^ por/
tu,pcncaaufragatusco{cdaccodudesdco9: nisoblcuras/diflialdtp ex*> pbcatus
hns.Omfcta/qux abfurdiora poetari uodbus (ufa.ipfa fuauiute Docueruttq OC ira
inHamatos^Sl libidine furcces induxerut dcos/frccrui(]p ut eoy prflia,8C
uulnera uidercmus:Odia pcerca,dil]idia,ortus,interitus, qrdas/lammcadonrs
cflFufas,in omni inteperada libidinrs,adulccria,uin/ cula,cu humano gfic
cocubiius,iurgia,odia,8C huiufmodi infanias mul/ tas. 5cd K ad tata
infaniadeucneruc multiuic Deos quos adoraret,maru/ busppriis c6fingcrct:Vr dc
Aegyptiis Hermes Trilinegiftus ait.Sic fe/ cere Aflyrii^qbiis (latua Beli a
filio Hino colf rucfla (uc quibufda placet^ pradjuit caufam
idolatrandiiQncxmulaci Moabitf.Palrftini, 8i popuh' muIti,K ipfi fuas pro
libito cofingtbat (lacuastflC Tibi aras erigebat: fui(]p idiomans uocabulo
^ominaban^ Ecfiqd iit Deus intelligere no poflumus/tamc Deum efle 8t oraculis/
SC ratione,6C conldifu omniu edocemur. Caput 111. E Deo itatj loquetes illud
Dionyfii obferuandu emfemu^, quo ait;T antu vj las efle ad cf Ifiora
conrcenderc:qtu fdpm diuino^ eloquio^ radius iniinuare
dignabic'’:C6paraodarGrfco^ pterca,BarbaroR:qt omniu cofen fus hi id
c6ucnit:Quod peurres Marcus Tul^it:Quid.n.poc ec ta aptu/ at(^ c6lpicuu/cu codu
fulpexerimus/codcfiiac^ coteplati fimus^ eiTc ali/ qd nume pilati acumine
qieris,q regant fQ^.n.ges c,aut qd genus homkiu,qd no heat fine doiflrina
andripadonc quanda dei,qua appellat ^lepfimfbx illo.n.cocleili Epicuri de
regula,K iudiao,uoluminc accepi/ tnus e(lc ancepta al.c roui quadi
informadooc,qua hic intelb’gimus:in q omniu na cofende deu efle:8C ipm mudu
regere: Qyibus ancdbt pcla^’ b cinus Atfaeniefiu^q Pythagorf fophift* libru/in
cuius prinripio.an Deus (u dubinre uidetur,c^ullcrut/ipro de urbe attp agro
expulio.Srd Eufe/ faius ulterius progrcdies,diat:De Deo dubitare no po(Tumus,cu
na,iino diuinitus oibus infitu fit,Deu ede ue^ omniu re^ creatore. Quomo p
aeataitt re)t udbgiu/aut imaginc/SC eo^ cofonaodacu Ar/ cfaetypo deuenire
polfumus in cognidone rius fcccuditads. Cap.IlII. T illa diuiniirima
fcccudicatc.q umbradee in omni dus bbre fieio inueni^,ex his q p manibus hemus
domcilica,apprchc derc po(limus,lingula falteadubrada funtteu nihH in rc^ na
fit (tcfle Mercurio^ qd no aliqua p fe ferat diuinitads imagi nc. Omnia nicp
uiuetia penes feipla^lem fua gignuttSC cocine pducedo ln,ppatulo,qd i
penetralibus coccpcrur,(umi opificis laudes uoce qda fua depromut. Ad quos
hymnos, K pueri in fornace Babylom'ca expurgad, K Dauid cu hymnis fuis fine
imponeret,o2a inuitat. Arborcs.n.SC plantx r--. r 3 r. ~ c David Arido» Auicca Plato Gerro Epicu. Pytha/
Euftbiaa cu brocDS fuo5,aut gemas ^ucut,femc quafi fiztu in co^ corpe giiant. Aaga.
Uan Mo(a J^auid Mcrc» Poctx C(T«ut fhi(flus Kddur.quafj partu Deu fna uoca
fecundaria et uniuerfalis amo Procul* ueat a rc uim,qua praertitit/prima minime
remquct:fi6 infra didcKDmnia hercctlentia a p mtr,6d prima ca,8C uiuerc a prima
uita: immediacetjp a prima,8C fumma inrclligctia:Qux fit omniu foccuda eo^i.qux
alii pflir, oecelle e(f.Etbf in friplo fume fixlix,6C bcatusrSed Beadnido ([ut
diffi/ nitSpcufippus^df bonu ex bonis oibus accumulatu. Beatus autctft,q SpculL
nullo Indiget, & q het qcqd uultifi bn docet Auguftinus,Boerius,8i Pia/
Augu* to.Nihil ^ dectb illi qui oia codnet,tanq uera ommu fptueratut dixit Her
Boetius mes.Et cu nihil Iit extra fphxra mundniic nihil extra diuinu ambitu,qui
p|ato oia c6pledb’cur:cui etl illud inexplicabile nome, ubi Irx oes numeros dr/
Hcrmei Culares c6ciner,dece vj/qncp,8C lex,attellates lingulx uetiflima effe
fphf / ta,qcf nominant, oia ambitu tuo codnente. Qua^c eda Ifa^ (ignificata ide
• r lnuui:t Io(h.n.fdaia,uel prindpiu interpreta^:n He efleo Vau 8C ipm» In quo
oia v^quieTcuttut fit ipfe prindpium omniu rllcnda^ pflas oibus ut tlnt/etld}!
ipm etl prima reu creata»,ut Proculus docet. Ideo
a prima caemanat,cui foli dare ipm cfle attribuit. Ideo alibi cocludit aperto
ore, eia ^cedere ab una duQ^ omniu putgrauida(ir,nece(lee(l:ti uera etl
Peripatetico^ fniatNemo dat qd no hct.Ncc aliqd ni pdudf ,aut Eabri/ Peripa*
catur artc,ni(i illud prius in fabricate pexitlat. Generatur aial,aut homo ex
teminaria uirtute,qua genitu codneban SC ex femine generad' herba q paat in
femine poteda Cut dicunt Peripaterid^aut uirtutc oliq.Hinc («/ jitiz» TONVS
PtUMVS VII i Moles Aogu. lohu. Piocu* Hdjrei ^illo4 Piocu. Molb Daoid Apule.
Ao4Gr» piennllimas philolbphus Mofes cu de plantis produrfdis agerrtjnqaiti
Cuius, vj plantx (anc ITc in c»,i.uirtus rcminaria ad alia planta ^duccda.
Extac K in ardlids mete labnea idcalis,cx qua codudt cxtraria;ut longo fermone
dilTcrk AugulHnus interpretado illud Iohants, qd faifhim elt,io ipfo uita erat.
Vita utitp crcatrix,K idea omniu re9i &dcda9;. Qgia licut aitifidu uiuit in
ardlids mctc,anq coducad' ; ITc uiuebat mundus in mae illa diuina,anttq
deduceret in opus.Cotinet infup omne nume^ exidena » ipfc ucra unitasiqux
prindpiu,K radix omniu dl numero9j,dans oibus, / ^ ut numerend'.
Omnis.n.mulcitudo(ut ide Proculus ait in theorematibus thcologids^ dl ab
uno.Nec aliqd efitt unum,limulcu aliis multitudine Eidens Cut ibi profequitur^
nili p unius partidpadone unitate libi copa/ ratet.Quod unu,8C antiqllimu nemo
ambigit Deu efle,qui af.q peculiari unitatem rebus inferioribus comunicarer,in
primu numc^' fe difludittE* hinc in denariu (fi hebreo^ theologia admittimus^
lanq in deam ideas, fiC menfuras omniu numerou,8Crc9t omniu &dcnda^; hac de
caufa ulte rior numerus dan ncquit/quauis Arillotelcsaliasronrsmultigenas afiS/
gnare coned’.Qui denanus coaccruatus in unu reddit, a quo exordiu ha/ buittut
fit denanus numero^ linis,Kcoplrmeniu,SC pnndpiu decadum. Qga numcro9£ ferie
omnia taq uc^t exemplar imitando,ad illud unu te/ dire c6tmdunt,undc
proceflerun Vt aliquarulu ^reflus noder Proculus rubinfert,dic«x]d omnis ordo
ab unitate indpiens procedit in mulutu/ dinc uniun coelementalctSC ipla ordinis
mulatudo tande ad unitate re/ a dudtur.Ei omnia qux fub globo lunari func,p
homine tanq p dedmum genus eo9t,quf funt corruptioni fiibirdlatEt coeli nouc
per decimu ccelu: quod empyreu dicunt: 8C nouc Angelo^ ordines p fua decade io
prima/ riam unitate rciliaiuntur;Q^fuo loco Latius dideremus. Q^od Deus fit
unus. Caput VI» Eum unu ede,habemus legiferu diurno oraculo intonante. Audi llrac],tu Vj qui Deu prindpem habes (fic.n.I(rael in
terpretatur^ Dns Deus tuus Deus unus cd. Et ite^ introda dt ipfum ad populum
protedante: Videte q> ego ^ folusi K no ed alius prxter me.Cu quo dus,imo
legis occentor c6ucnir,diccns: Non cd Deus prxter Dnm,K no ed Deus praner Deu
nodru.Cum qua oericate coueniut omnes (apictes-Abraham ob unius Dd
c6£cdionem,ia ur.i.fornacc a Chaldds proiedus ed,8C ill^s cuafittunde (ummo
hiuorc prolcquutus ed cum Deus, pro cuius folius gloria non recufauit mortem
fubire.Prohac uedtate aderenda Socrates & carccrcs,K morte fudinuii} ut
Apuldus,SC Aulus G. Ilius attcdanl’ tnulla tamen fibi grana coparaia, eo q>
fponte ucneno fufccpto fibi morte intulit contra editdum illius Dd, que unicu
profitebaturtqui occat omnino 6i fibi,K aliis qu^am infet»' OccentCT - SocTiUtf
brt utT4 8«» Digi izf - ay ' r ry CA.NTICt ttrtm/mw n at* c tctro fooitc.ProbatPliua
inTimxoTrifmegiftu xmutatus:^ Ocusmudiftce/ Pla.Tr£ clar fic unus:co ^ mudus
unus eft.Collantcr allracrac Auicena 1 mpofll/ Auic. ^ effe duo a k neccfl^a.
Nec aiiud het a fe,uc ncceirario (ic,nili Deus. Arifloteles Homeri fcntenria
celebranNoa eft bona mulcicudo numinut Ari Vnus I Princcps.fit Dcus.lllcm.
Vlixe fic codonance dccacat. O Adiiui no dl bonus plur iu prindpaus:Vnus g
R.ex. Hinc dc humano ad diui/ nu principatu confccndes,p analogia quanda
cScludic ncccflaria unitate priociptsdiuini ficut 86 tcrreni,qui diuini
fimulachru gerit.Quomo,pce/ \ dic Hieronymus cu Raifiico fuo dincrens.In apibus
CinquiQ unus prin/ Hioa» ecps,Grues omnes Tequuncur una ordine litterario:
Impacor unus, Vnus cuindx iudex:In naui gubernator unus:86 in mudana fabrica
unus Opi ^,unus moderator. Vn oes fapieces coieplances pi(fhiras, 86 formas ua/
rias huius mudanac doraus,unam tm cou cam,86 prima arbitrati funr:uc
N>o°niachus,86 poft eu B artus aquantiD eft^dequibus didmri^roduouu aqux
ferpitura animx t TONVS PRIMVS. viri •4 , , k Ccero Pliaiiu ZlhcoL . j1. 0>
/s id boi Dioa.Pf. PbLAft. Io.Mcr« PLC)rph« ducntii Ctit ottba hebcaica
fe^mar_) ^feturarc9^ fecretam Jononem, Amore, Vmcfc,Lucicla u)ta,Sole,aut
Apolhnc, K extera id genusrqux uulgus opina badpiures rilc ^x>s:qct alienu
biiUe ab omnibus iapicdbus Geero Ic»,que
fdiditdenaDco^alTmt:PbniusMfoeordiaquadadid^^ Soeot/U^ih-bi.* , inumeros
exidimate DeosifiC opinari mfimonia inter eos e6aahi,tantom acuo ex his nemine
na(ei*9C abos effe grandpios,ietnpas (becudicattnit p I (aiam dc fncrrdulis
quada impaiiAta coquenV diccs;Ego qui exteris geuCTarione tribuo/flerilis €tof
Eft § in fummo opifice germen,atcp feecudicas: Quia 8i fi extat Cait Rj-« . -
«-wT- cardus^ iucundiflimc felix, uoluittamc ex infita bonitatc,mens lUa feli/
dllinia hanc fua proletn pala producere coflruendo £ibrica dus imagin»
pknatlaquaordinacagraduufiriefcdifluBdcs aliquos fuf propagatio/ nis,8C
(bdiciuris capaces ellcdn Quo^ alios mometanea tni fubia^one^ alios autplixiori
pugna (latuit fux feliritads partidpes 6eri,cuicuc^ dc/ bitas manliones
a(lignas.Sed qa illi debebat paulo poli rc9! creatote im/ pugaarc,n6 adignauic
ds pegrinationis hofpitia,aut aliu indantanca; pu gnx campu q triumphi palatiu.
Mortalibus autCqbus longu cu diuerfia hodibus indixerat bellum^ dedit lata
certaminis fpatia,^ hofpida oppor r^fna.Fr qa unid cu alterabili 8C defetdibili
natura,de pabulis,K fomeds^ quibus uitx curfum ad debitum finem
traheret,prouidcrc curaoit. (^x V - omnia opportuno tpe prxparanda,clemms,8C
coriis,taq obediendOimis minidriscomifit.iubens Kadipfius
hofpidsuoluptateextcndicampos^ fubfidere ualles,&onde tegi fyluas,lapidofo8
furgere mootrstEt extera id genustqux podus ad decorc,8C omatu,q ad neceliitate
ordinata confpi/ dmus:Vcabhis delc^tadonibus.quasinhuiulmodi feruituds hofpidis
feidrct hofpcs,ad excogit^ fercula illa exquilidflima,qox in triuphali kuU funt
prxparata,c5rcenderet. Cognofcebatm.infelidcate huius cor/ pord carceristin quo
bona illa abfoludfiima ab omni degenerate materia non poiTuotnifi p fcnfibiliacxcogitari,nifi
pardculari lumine teuclentur. Ideo fummo ardfido dirpofuit re^ illa^ ccelcdiu
harmonicas imagines: ut per has fiidle abdutdo ignoradf ,auc peccad uclamine ad
coeledia ipb " craheremurtK ex pulchritudine ope^,X decore creatura^ Origenes
in Periarchon fcribiQ parente uniuerfi intclligamus.Id maxime,cu pro/ prior
imaginis rado in homine repia^ :qui diuinx mras folus inter mor/ talia^ut
dicunt Platom'a^hct fimuladiru.Hominis aut fimulachru ani/ mal tener Animalis
2oophytu: 2fe>phyd aute planca:Plantx uero me/ calla: Metallo^ lapides.Et qa
inferiora ab homine impfecda codnent Dei imagine,dicut CathoUd Sapientesilla
omnia tenere Dd uedigiu,pcrqd lm^e£bus dcifbrmem fpcdcrepraclentant:Vnuquodq)
magis 6C minus icdiii didribueS ipfis pfiedb'oo&>Sunt.n.elemencox,8C
mixto^ (brmx te/ nuifiima fummi boni fimuIachra.Viuenda ucro,codi,K fydrra
maxime Sol,ad fecredora cotemplanda deducur Radonales uero mdes tanq fu/ premus
imaginu gradus,indma penetralia introeutcs,ad eu coremplado nis gradn
deueniut,quo in tfaalamu praeparatu aliquando intrencimmo (dplos habitaculum.K
templum Dd condituanrubi uerum fympofium «mnibus muficalibui coaotndbus
celebracnr* Qtjod Di : Ilaias R.icar. I . ■ . i .,.:L Orige. Platon* Catho. Atitlo. Pb» Mae. Empe. Hoac. l^emo. Hcfio.
Orphe. Thales Py^. Hiero. Auicc. Algazel Ph.Alc. Plato Mo/ia Qgod Deus mundum
Gtbricaucric. Op, VlII* Ntcr ca,qux latent humana ingenia,^ naturales tr^ccduc
difcurfus, cft mundi gtnitura : an iit, fi de nouo faoir, K ii neocflario,an
libera quada mentis diuinx afflueoaddinc fa/ pientes funt in uariaspartes
dilloib'. Ariftotcles eu ea tutba,. qux non admittut nili quf propnis
uiribus,(uo dii eftis uos.Vnde86 fi Mofes docens, 86 eius alleclx prophetx
omnes tot particularia memphitico regi,tribubus illis, prindpibus,86 regibus
multis,deipfis,de duitanbus.dccp populis eorum uaricinati funt/quis dubitet eos
landlo numine afflatosJ' Quis de blfitatc eos criminabiturf' Qyis ambiget de
cojt dodbioafL.cgaf Mofi cote^us. j Ber.Mai. Hier.Da. |i PtoLMc. UiaMi.
E(fa'.The. Cho.E2Bt Dcm.Hci Iofe.Arilb Ter^ufei Ptol.Ua. MoCes TONVS PIUMVS X
omnia aanCTniis,8^ (imiris eucntibus pirna fune adco,ut nihil pr ftrnnife/
ritcjru,quxad facrameaca philorophicanim,8C diuinarum rcrum.luturi Meirix,K
omniu quxruccelliira cranc,ut facncibus lrgrm,K oculis coi/
Iullratiscftmanifi(lu:qua: fub uclaminc (ut lacramcnta illa txquirtbar^
rctexic-Quisenim (anus hfc poflbal-ens ad philofopho^mcnunieta,ncc
rarionibus,ncc oraculis coproban,nrcdiuino^ odore rcTpcrla rrcurral^' Ea tn qux
uni philofophi docct.S^ a Moiaia> innicuns no dilcrrpar.ad/ mitciin as.Q^ c
ai fola au horiucc.auc fob excogicacu.nullis ronibus,nul hT(p lods munica,c6tra
ea adducuc,q facris liis c6iincn^,oino rdpuinius* Arus uocas cos philofophos,8C
omiubus aliis uatibus Si faniflimonia pro/ Sit. Iu. fitennbus prxponcs.Urphcus
autem in libro que dc uerbo fano idipdt. Cor. ta. fic ^excluiis primo legum 8C
diuina^ rc^ conteptoribus^ decantat. De.ph. Vnus pcrkdius Deus db,qui cundla
cteauit Ec. Ab. Cun tla feuens,ate^ ipfc ferens fuptr omnia fc fe; Or.So. C^i
captur mente untumiqui menie uidenir: Porph. Qui nullumt^ malum mortalibus
inuehitunqt ' ' Orphe. Quem prxtct non db aliusuu cuniffa uidno Hic iphim in
terria mcbus quo ennne poliis. B ii CANTICI PRIMIi Hic etenim
aideorpfiusucftip'a:fortan ^ . . i> Hicqi manum uideoiuerum ipfum
cernere^uis fit, Nequaq ualco, nam nubibus mfidet altis. Nemo filum nifi CaUeo
de languine quidam Progenitus uiditiquem cadorum aurea ledci SublimiUp
tenateuius fe dextera tendit Oceani ad fincsiquem dc radidbus imis Concullicp
tremunt montesinec pondere quis Immmfo lint,fcrre queunt‘.qui culmina cti Alta
colcositerris nunq tamen ille fit abiens. Ipfe ed prindpium,medium quotp,K
exitus idem» Prifeorum nos hxc docuerunt omnia uoces: Qux binis tabulis deus
ob'm tradidit illis. Ecce q exerta uoce facenir Orpheus a tabulis Mol^'cis
dididfle,qo* de/, cantat de Deo cognito foli Mofi dc fanguine Qialdeo
progenitotquis ali.* qui opinent Orpheu dccatalTe dc No« AUi de Enoc,Platonid
de Zoro« ltre,qui fuit filius Cha 8C nepos Noe,ut Didimus aitiucru ipfe Qia
filius Noe fi Berofo credicur.Ncc enim illis datx fut tabulx,fcd Mofi,de qua
folo l*egitur,q> fade ad fade cu Deo locutus fir.Qijc multi ab eius dotftri/
na cdo^ xmulantcs,lan(ila: uitx fe addixeruaut propheta 8t qui fapien dam
oculis collullratis fuldpcre aflccflabant: dc quibus Solinusilnteno/ ta
luiejc.qui occidentem contuentur,Eire mei tenent : qui pratdid me/ motabili
dildplina a ritu gentium uniucrlarum diuilamaieftarisdiuinx (utreor^prouidentia
ad huc morem dcftinari.Nullxibi fccminfjVenc/ re penitus fc
abdicaucrut,pccuniam ncfdunt,palmis ui(£fa'tant. Nemo ibi nafeiturmo tamen
defidt hominum muUitudoiLocusipfc additfbispu/ didrix dl: Ad quem plurimi licet
undicp gentium properent ; nullus ad/ mittitur, nifi quem caldcads fides,K
innocentia meritum profequatur: Nam qui reus cft,ucl leuis culpf ,^uis fumma
ope adipifd ingreflum uc/ Iit,diuinitus fubmouetur.De Mofi enim difdpulis.fiC
filiis prophetaram K prophetis ipfis loquiturxic quibus 8C nofter Paulus cum
ipfis Hefereis dillcrens ait: Circuicrunt in melotis K in pellibus caprinis,
c^tes, an/ gu(liati,a&li qu^ quis magis haK inuriligaucrit, canto minus
inucniet^uia operum Do nullam poedt homo inucnire rationem» Ideo philofophi in
huiufmodi conatu operas iimul fiC indu(lriam perdi/ Lac^ir» deruttq i ueritas
SC arcanu 1'ummi Dd qui fecit omnia (fequitur Furnia/ nus^ ingenio SC uiribus
comprehendi non poteft : alioqui nihil inter Deu hominelcp dirtarct.fi condlia
atque difpodciones maiiilatis xtern^ cogita/ Arido* do alfcquerctur humana.Hinc
SC ipfe Aridoteles Simonidis fencennam Sdpocta celebrat in eo,q»ait:Solus Deus
haba huc honorem,ut fit meaphyficus: Nam ueritatis uia(ut alibi latetur) edam
fapicnnbus eft prxclufaiideoep a fonte ueritads expedlanda ell.Scd(heu dolendu
nimis)euenit multotits Ijblicos quod lamblicus ait: Vt nodrix rerum a Deo datx
longo tempore huma/ ois opinionibus confundanmr,cxiguum diuiniraiis SC
ueritatis retinentes: cum non aflendatur his,qux humanis illabutur fcnfibus»]ua
ucritate rc/ cedente fubaeucrut tcncbrxtquibus obuoluti.SC obcxcati fibi nimis
cte/ dentes cxcot)t duces fatdi funt:K in foueam cadentes multos fecu f»lfls
ar/ gumccationibus,8C apparendbus radonibus deduxcrunnDc quo^t multis . ud pauca
perdnhgamtqbusctctera qua uia proccdanr.dignofcanC. Mundi coodino non dat
philofo^is.ut coodudant contra cius geni/ , turam. Cip. VlIII,
Eripattdd,qulfrqumtesfunthistemporibus,a Tuis fcnfi/ bus non recedentes
opinantur nihil (larc.aut feiri pode nifi rxfcnliuis fyllogizando probent eadem
dcmodradone,qua pinxit AridoteIcs,(ed nulq in progredii naturali feruauiticu
omnes fux dcdutfboncs ex prxac^ris ab eo procedat. Sed aliis omiflis, oeniamus
ai ca , qux contra orbis genituram fordflima prxtcndunt to/ B ili CANTICI
PRlMt. bofa quadrifaria. Sed quid pofTunt Cut cum Origcnc loquar) aducrTu»
Orige. ucriuccm ipfam adducere,quod non inepnim,inulliduro,8i &llum coar/
eruatur ,cum deliramenta quardam propjuant , ncc ratione fubnixa , nec edenti
filtctn homine dignaf Qux uricp fumus CiuuanceDeo) tam die euerfuri.q Icuieor
illi obiecerunt.Et ut friuola magis omittamus Cquis omnia qux’ adducant lubrica
fint) adducemus primo rariones.qua!. cx mundi ipfius natura deducunt contra
mundi fabricam. Contemplaban/ tur ccclum a contrariis penitus femotum ; hinc
concludebant nullatenus Corrumpendum,ex confequenti ncc genitum. V idebant
infupcr,qux ge/ nerantur nouum fibi comparare locum : corium autem / quia
nequiuerit nouum locum fibi oendicare,ideo nec generari potuilTe. Intuebantur
ad/ huc omnia, qux moucntur tranfmigrarc ad nouum locum: aut mwcri drea aliqui
ftabile,ficut Iphaa-x omnes drea centrumtut omnis dilfor/ mitas reduceretur ad
aliquod uniforme. Pari modo putabat omne nouu redud ad antiquum:unde omnis
generatio K" corruptio fit drea materia smriquamtK omnis motos regulawr
cum flabili terra,aut immobile cen/ tro,cura quibus Bindamcnds non uidebant
pofle flare mundi nouitatem. Et quia generatio unius eft corruprio altcriustSC
nihil potuit prxcedire or bem.quod corrumpacturtVndc ingenitum afTcrebat.
Exillimabant-ul/ tra pr jgrc(5,omne produdlum prxfaifle potenda in matcriaadco
ut ne/ ceffe cxiflimarcnt materiam femper prffuifle. Adducunt aiam prxcipuu rob
ar,8C ab omnibus admifTum,ex nihilo nihil lieri:idco inferebant mu/ dum,^i
nihil prxfiut,fieri mimme potuiffe. Qux omnia utrum conclu/ dant nec ne,fadlc
demonllrabimus prxfupponcndo (ut ueritas efl ) tria operarionum genera, 8i ttes
operantes.Ell enim arrifextqui naturam prf / fopponit,materiam
uidclicct/tormam,8C totum compofitum.Efl natura/ Us agens,qoi Dd effaiflum
prxexigit,fubieaum uidelicet/uel materiam. Efl fummus opifex Deus nullo
exteriori indigcstcum fit perfeiflus omni/ genam continens uirtutem. Qgi
opifices analogia quadam conucniunr, ud fquiuoco difFeruntmeeex meta operandi
unius concluditur uirtusal/ ccrius:Error enim eflet procedendo ab arte ad
naturatut fi quis dicar. Ars prxexigit copofitu,arifex auru,faber aerarius
metallum.caiq^ntarius li/ gnum,8t archioiflus lapides,K cementu:crgo K naturale
ages compofi/ tum prxexquirit.Sic errant philofbphantes,duopnanturfummu fabtu ^
exquirae in opiiido fuo fubicdlu,ucl mattria,qua cxqrit naturale agens: Nec
quia hoc operatur de contrario in cotrariu:ut etiam eadem uia fum/ mus opifex
procedat. Vnde/quffo/didiccrut has illationes illi,qui doeuc/ rut artem
diflingui a natura,8C naturalia ad aliud genus docWnx peni/ oere,K ad aliud
axema flC (eiuifla a motu( Artifex enim indudt formam ardficiale,dC
prariuppoaic naturalem. Agens uero naturale inducit forma . xn fiibftaoale,»
prfrupponitniatcria,qux eft cflFcifhis Dri:Et fi Deus in ope . ^do aliquid
prfcxigerct.prfcxquirera etia pnorem Deu/qui illud pro/ daxilt-nac fic pruno
eflet aliquod prius.Qu* funt cigo hxc argumc tuou
^rtcntai'Paralogiraotai'am,dufncx pofldliocnoui loci quam acquirit dc aouo
genitu,uolunt mundu a genitura excluderc,quia nullum acquifi/ nent locum.Scd
dando,^ fibi coparaucrit locum.oindcm dicam fibi ac/ qniliuic/in quo nunc enim
drea centrum aut terrx,aut mundi,auc Hermes Iphxrx illiusintelle’“S;'f«J»nprimfuaprodu(5booe,Kabfoluta
ab omnibus natutflc/ gibus/quibus princeps iurc non tcnetur/hoc no exquiritur.
Cmne autem produdtia prfcxidcre primo potenaa quada damusifcd naturalia in ma/
^'atmundus aucem ipfe,8C reru fpedes in idris.uci in exemplaribus illis,
Platoof* ^bus Platonici iimul cu Iohanne noOro^longr Tupra pcripartcicos tra/
lobaae fccndentcs c5ucniunt/qui aitsQuod Eudu eft in ipfo uita crattubihabebat
efle in potcncia.Ncc monllra funt o Ariftoteles idex Platoois:fed uefper/ dlion
is funt oculi^ut ais^fi no uid^ea.qup funt manifeniiTima in naiura, aut in
naturx auihorc.bt ut dillbluamus naturaliu robudiUimu nodum: ^ ex nihilo nihil
iitirc^atos illos efle uelim,ut hanc (lia Icntentiam expo/ nant,cu ambigua
fit.Si enim dus (cofus fit,cx nihilo ptr arie, aut natura Oihil beri.qux
lubicifhi cxiguot,in quo operanturdiberas manus prxbe/ tnus.^ed quid ad
arnficem fupremu,quem longis pafifibus natura xmu/ ArSlo. latunlicut ars natura
ip(am,ucAriflotclescufuo Aueroi conlcntiuntf Et Aoerou Acut m e(re,fic 8i in
opere defide naturale agens dctcrminatum,ac motui, tcmpori,8t fucceflioni
fubic(flu,ab eo qui eft omnibus natur^ legibus ab/ (blutus.Si autc intelligatex
nihilo,idcft poft no efle nihil lieri,hoc relique I lut pofteris coprob^u:unde
nobis latus relinquit campus nt gadi,quod nec probatur,ncc ex fe ipfo euidens
eft.Si autc uclint.ut illud nihil exclu/ dat omne genus caufa^,ctia hoc
damus:S'cd in mundi genitura nos prx/ (iippoaimus opatrice caulam,8C
fupremsuqux matcria,fubiciflu,formas ^ d^as,inftrumeta,qualitates diTpoaeces^dC
oia qux ad opus aliquod con/ ducendu exquirunt ,fua interminata uirtutc
continet. . Nei^ motus idem prxftat. Caput X. Erfiftmtes adhuc peripatedd in
fuis Ipcculatfonibus rerum naturaIium,SC in profpedhi habdrs,moium efle in
co,quod mouetur,aut gmeratur,aut in fubicifto tranfmutaiionis : 6C cum nullum
fubieiftum illius antiqux,fiC primxux produ/ B ■ Illi d; ^'onts prxWit,coodudcbant/iplani mimmc
fiiiflcncc m«am er/ ^ rabaat:cum noluerint dilcedere a fenfatis: A quibus
(inquit Auguftinus) Augo* non cft expcabet aliquid antefeiSi pod fe.Scd
Cutali^d de promptuuiis nacurx K L>ci adducamus;) plusdidmustq, vj omne
flues reuern/ad id a quo X pnncipiu habuit fui fluxus. Aqua.n.ad muc,a quo
traxit origi/ nem rcuertif ,ut Salomoa lapicrilfimus docct*.K expienria
coprobat.Cor pus ad tcrra,ex qua fumptu cd.Spus.flC oia a Deo Ei«fta,in eunde a
quo p^enita funyeuertun^. Gyru Cinqt Proculus;)
produdla cla effidunr a Deo inapicna,K in ipfum defineoria Deu. Sic K tepus
reddit in candd pemitatc.a qua fluxittqux remanebit cdlante tepore,ficut X ante
tepus ^idebat.Hinc ad Auiema interrogante,qu5 opifex pceflerit mundi fii brica,dicemus
cu Augudino philofopho uricp integenimotg, pcedit du/ rarioe illa
pema.PlorinusquotpCquis fupra homine multa docuerit put luulit ex Ammonii
fotibus,&: ille ab his q fuerut edodb diuinis oraculis;) in hac mudi
durarioc paralopzat.du aitiQuod refoluiftn aliud dilTecat^ fed cu uIm mundu
nihil fit.in quo poflit diflbiui.durabit ppetuo. Cui di omusiMudu refolui fcdm
partcs.ur pfeucret meliori notatfed no de refo luti&difputamus ad pns.cu de
dus genitura fit fermo:nec diferepat a re/ ligioenfa^utppccuo duret
Dd&brica,ut coueoiamuscu Platone QC Plod Do:q nephas exidimat interirc.qux
imediate a Deo bndido fune. Hinc X anima immortale alTcnmus.qa a Deo ^utda,8C
infpiraa.Cor/ cofcquef.fi animp natura indueririut alibi difldemus. Minus
itidem tribuunt gubernatores eius. Caput XI. — — Pinabatur etiam mundi
£iutores,intclligentias fphxras mo/ i>*ntts fodicitatem adipiid' in perpetua
cedo^ reuolurione: ut uidetur innuere Aridotcles in fupiori philofophia,ubi al/
1 ' riora repetens,acrius pro ida mundi xtrmitate decrrtat.Cui plus coccdit
lohanes Sco.melius forfitan eius interptado uerba,q ipfe co/ ^LTit:qm b^tur no
folu mouendo orbes.fed du (illa reuolunone mc/ aunce^ ningetcs Dd
ofi^do^perfcdbone rebus inferioribus cets umeant- l '' Addipularfqux Plorious de codo,K de mundi
anima ^aacQcero^uttccul(^uar^quiinrcipfo6Gdidilimus erat, nec pro ie,q(ii nulla
re exteriori indiga,hanc mundana domu tanto omatu Eabdcauinfcd pro Anddite
homine no dulto, aut fceledo, fcd iu/ do anj (apictetuel Gtlie,ut in eadem domo
(apienda/SC bonitate indrue/ •' '
teturtutdignuseiretduisGipramundanipaladi.Huncludumcumorbe cerraru/8C cu filiis
hominum habuinQue Cicero, aut Addotrles non co/ TriCne. guouinQsia otTrirmegidus
aiuDeus (que naturam nominiu hommi die immifems miraculum aaulit,quod omnium
miraculo^ fuperat ra/ ' donem. In quo cHigiem propriam intuens, illi amore
ingenti rubrilit: 8C iibi tanq filio cogratulatus opera dus omnia ufui fuo
conceflictut omnia in fe reduceret per cum,cui immixtus crat,fcd ipfum in
primis: dumodo cxpurgatus,8C genus fuum diuinum recognofccns dignus Deo
efiiccred'} . S^ huic maximum afiert impedimentum corporeo^ delcdbuio, 8^ er/
1. * roneus amor in(niorum:Quibos prxpeditx mentes nec fe,nec et Deum, cuius
imaginem prx(cferut,agnorcut.Nec indrummris indiguit.Cice/ ro,qui ibio iutlii
omnia peragit. Nec adminiculo egebat ad fermas pro/ ducendas Archetypus iUc,8C
omnium formarum »tor exidens Cut do/ tJttKa, «eillc termaximus^ omniumq:
fbteunditatum pIcniflimus.Nec mirum ' fi cktarata d parucriot,qusc fob ipfius
imperio iada funt. Nec io CTodio
habitabat,fcd in ampliflima aJc illius immcnCc fphau^f.cuiuscm au cll
ubicn;IIIic rcfcdic per illa xterna fxcula.qux nec ra nec mens ali/ qua citra
ipfum apprehendere poteft.Ideo nec miru fi m 8C caxeri mor/ tales deficitis in
excogitando ea.qux in archiuo fummi architedh recon/ dita iacent,paucifnmis
referata.Et ut ad Aldnoum me uerta.non eft ab/ quid extra mundu.in quod
refoluatur.ncc ipfum refoluendum dicimus: dto q, habuerit fux durarionis
prindpiu.Et fi refoluetur,niha praxxigft, in qiwd diflbluatur.ficut nec aliquid
prxcxquifiuit.undc febricareturicu eius Eabrica,aut dilfolurio a legibus
generationis K diflolurionis natura/ bs abfoluta fit . Nec coadiutores
expctflauit o Auiccna.qui propna uir/ pite SC bencpladto omnia peragitiut ftadm
dedarabirous. Et no natura aut nccciritate.ut opinantur illi, quibus fempitema
Dd uirtus, K amor, quo mundu&ibricauit occultus eft. ’ Cur
abetrauerintPhilofophi a catholica ueritatc. Caput Aec,8C fimiliarobora.atq;
michinas direxerunt philofophi frulba cotra muros fupernj ueritatis/Cuius
difdplina no eft humano ufurpata fafhi„fed fantfti numinis claritate petfii/
fatqux eos/qui fibiipfis fcpientes funt, K alios contemnunt/ y «gg H faiqux
eos/qui fibiiplis lapientes lunt, ot anos contcmnuui/ imd«e^'‘> tenebris fux
offufcatx arroganrix relinqucs/quos uero coi/ luftrat
adpcncaaliaDei,8Cnaturxdara luce fpcculanda indudt. Et ut eorum’ qui fibi
fapientix nomen arrogant.uccordiam uel in parte in pro patulo’cxponam,hoc unum
cos interrogare uelim ; ut referent quomodo Deum beneditaum
agnofcannRcfpondebut utiepEx motu.&fenfibili/ bus iftisMuibus manududmur ad
ca,qux cognofa a nobis poliunttquia omnis noftra nonna haba ortum a fcnfu.K
experimentu fermonu uero/ rum eft (inquit Auerois^ ut concordent fenfatis.Et
illud nonus eft in q« plures fenfijs conueniut,Hax funt uulgariflima co9t
dogmata;fed dicant quxfo. Habent ne ifta fenfibiba cu Deo fummo propomonc
uniuocam, an fquiuocamfNon quidc uniuocamiut fcquamur eo^i inftitutatquibus
doiOTt Deu/8C creata non conuenire in aliqua ratione uniuoca fubftan/
rix,autcnris. HinePorphyrius eorum dogma profcquens,ait; ^quis omnia entia
uocet,xquiuocc(inquit.f.Ariftotelcs:) nuncupabit. Quem
muldnouidorcsfequunturxiuauis aliqui tenentes conceptum uniuocum Dd K
acaturx,fubftiix,8t aedderis conentur mente Anftotelis ad luu pro’pofitu
intcrpretaritdmcntcs forfitan tam magnifadto uiro abfi^ ne/ Altate conaadiccrc.
Si aute xquiuoca funnnon ideo miru, fi ^ inte/ riora hxe ocedendo obcaant in
Dri cognidonc. Quid enim poliunt per fuu motu aut fenfibiba ifta imaginari de
Dco,a fcnfibus,8C moto p^tus alicnofRemotuscft.n.Cait Ariftotdcscu fuo Aucroi
in fermoe decodo) penitus a modis creatnrajuHinc qd fit primu moues,quod no
moucaf , Auicena Aucr. Porphy. Arifto. Arido» Aucroii TONVS PRiMVS. XVI tmtno
cognorcuc/>mni alta cogntct one dc ipro p creaturas fechilatcu eu runoucant
a modis creatura^Tdeo nec mulca ta^ fibi ocdu(a,ab V opidee fummo auferre
coaentur«Qi}od vj mundu crcaucrit^qd libera ge ncroiicacc eu £tbrc&ccrit,€C
quando uoimt eunde crexeric. fecundu natura,Quid uc pro libi innata benignitate
producacK^o omnia etiam minima prolpidac/Q^id exqrat a Eibrcfadbs fuis/Cur
machina ifta con/ duxerit/Quo fe habuerit in rius &brica.Et miru quippc,cu
ex una pane remoueanc Deu penitus a modis creatura^, ex akera per ca,qux in
ifUs inferioribus profpidunc^acliot Dd omnipotentia, at^ uircutc coariflare.
Qjgny, Audiat qfo qd magnus Dionyi!us,primo eo^ imbutus difriplina^puOea radiis
(andb numinis collulfratus de ipfo dicat«Dcus 0'nquiQ cil omnia eminenter. Q^icqd.n.boni
in domedicis idis profpicimus/ Deo fubbmi, excellmuori modo quo
podumus,dcdicemus : qa omnia qux in artifici» pulcfarcrcuc,in Ardfice pulchrius
uigere debibe quicqd in mediocribus c6menda^,flC infimis in opnmo repniri
codecet.Bonu.n.in meliori lemp mdius ed.Bona dl lapientia in Ciue,melior in
Prpx>rc,opnma in Prtnci/ pe.bona ed poteria io Militc,melior in Duce/oprima
in R.ege.Simile ha beatur de demcria/liberaUcatc/cxterifc^ uirturibus/fi6
ornameris. Cu aut Eoecunditas/potenria/uigor/pktas/ pulchritudo/munificentia/fit
extaa id genus/in inferioribus lucewin diuina ilia mente fumo fplendore
uibrare. debent. Na in plebe ida mundana hxc omnia taq aduenridi colores/ani/
mu pingunmri Principe autfupramudano/riuliis fux inttrminatx edieo/ tix f qux
omnia fibi tributa actp dicata unit^ cotrufcat.Facenc' idi Deum primum/8C
optimu omniu/extera aut ipfi inkriora,atq; minidratia. Et (i inhuiufmodi
fixcuditatem/libertate/giiacionc/Stfimilia comendanctcur a Deo oprimo
negant,qui fuis domcdicis ait: Ego fi caxeris generarione tCuuM tribuo^lierilis
erof Dicent fbrfitan:R.emouemus a Deo/no modo qd imp Eeidionc (apitded omne qd
a pfe^one defidbHinc foecuoditate ad ex.*, aa ab eo toliimusuiec ali^ noui,aut
mutatio aliqua afiaiba^ illi attemo, K immobili.Libertatequocp coringendx ab eo
auferimusine tanq imper fic^s fperctributioisagereuideatunnec libertatem
negamus/qua agit/ fcdm quod ri conueniens ed. Arguta quippe fiint hpc/nec tamc
angudu» Non ne o Capientes gymnaCa omnia docent:^ infiriora hxc fimi^chru Platon.
Dd peo uirili fua tenere conanturfHoc Placomd paflim / hoc Catholici Catfaol.
nimia coofonanda refonant.Sed X ipfi peripatetici in idem cooucniuna Atidot.
ficue eorum tnagider infennoae fecudo de Anima ad uerbum ait : Na>t
tutalidimum operum uiuenribus ed : quxeunt^ pcr&dla,K non orbata^ ant
genaadonem (pontaneam habent, &cere alterum, quale ipfum ed. Animal quidem
, animal : Planta uero , plantam: quatenus ipio fempes cliuino, X immottab' ede
pamapent, quoad podunc: Omnia enim illuti cantici pr.imi« «««ntlt Killiuscaufa
agunt omnia.qufcucp agunt f«rmnatora:K non eolTunt ipm imitari c5rinuo,roo«p
ppctua pro eo,qd nihil coiingit corra ^bilium ide,K unu numtro pmanere, fcdm
qucd pot partiapare imu/ Euodcp fic comuniac:hoc qde magis,illud utro minus ;
huculcp Anto/ Slcs:quo« ucrbo?! fuma dbq, unuqdtp huius mudan. ar^ns mebru, 5to
ptcAius.tanto magis cdteodit xmulari opificc^uis inhdus Arabs e Lio
intcrprttrf. Quomo.n.cctlu o phde eft illud Icmpittrnu/qd omnia emulant hoc
fempitcmu fit,cuius gra tlemeta^ cocluipm,» omnia Lufltr No nc ubiffi rcfonat
ArilWis dogmata/Dcum tQc omniu fine/ cft cuius utamati,8tdcfidcrari
mouauromniai'StdhaK minima fune Inter multa, qux phdus canis cotra utntatc
lairaosmaginti fcnfa extor/ auet K dertruit;inqbuspotius delbudoris q comc^ris
nome a afen/ bi poflct.Nec miretur quifpia,fi cotrahunc malcdicu exc^efoo-^a
zelus D^iucntis urit mcique tflc mifer blallcmarc audet : 8i alios qplurimos
(heu dolcndu^ bbffemare ferit. Audiicquffo,qd itte canis de Deo opti/ (no ibide
latrcT.Soliritudo/iogt/diuina,cu no potuent hoc fecere perma^ (iere fcdm
indiuiduu miferta dl dando uirtutc/ut poflint pmint re in Ipe de.6bmutcfce
perfide canis/ncc de Deo loqui pfumas lucifuga.Qua te/ (neritate metiri audes
potentia omnipotriisf Cur no potuit dare homim, extet ifq? rebus inferioribus
pmanctiaiqua dedit Satumo/omnibufqi f U neas
KlYdcrftjus/utaflCTisfQsoEi^ftuscaimpotro^ i^crioribus;q ta pote^ fiiit in
fupremisrQuf dignitas fumi Dd.quicu unu bnfiau o6 poflTct fuis infcrioribus,dc
alio poidete curauit.Si ucro hac tohatudt/
netrLeloattribuis:mirorquippc,duprouidcnda,«opusfummiPri^ pis miniftris
afaibis.Et fi coeli hoc fecere nequerutteur fun^s Pnnec^ fecere no potuitfScd
redeundo, unde digrtffi fumus,fetenf ifti omnia dt ninu effe,atq) pfccflionc
5mulari,elcmcta in effc,plaiU5 in uita 8t foecudi/ iatc,animalia in meliori
uita/« fua qualicuep coditionc. Nomo ucr^ut. peculiari dono libettaris
gaudet/in eade Deu xmulati^.Hinc a libcnas In Deo coproba^ :qa omnia
cocinet/qux cfteris pftat.Ncc deficit fumma pfaiho in
deprefiisgeadibnstnecdeftrui^ in multis cius fimphatas i qua Lnia infinia
uirtuK codnen Nec.n.aniina intellcdtualis degnat; fi fcna ticndiVuepetadi/K
fcdm locu mouendi/iuxtaeoydogmata/uirtutccx».» eet. Senn t.n.Deus (ut ad
alriora cofeendamus) fiiis fenfibus: quosa Iv crx Ifx tribuut. Mouec extera
omnia ftabilis man&/uegctat/8C pafci^ foo ribo fepicrix.Sed hxc omnia mo/ K
pfaa»ne,qui latet humana in/ geniamificius lumine colluftren^.Ea nxp libertas
non uncp fcdm na^ LaioCut aliq opinantur) nec ad bonu/aut malu indifeedcd
adbonu pro arbitrio fuo.In pfaaiflimo autem animariu homine hxclibiius
fubicdhim ab ipib Deo fabricatum exqui/ mnrdifpofidonc pr^amtflC applicadonem
prfcxiguntitcroporis fucceC- donem cxpcidanc: K fauiadnodi adminicdis
indigcnc,qux exquirund’ in agente pro determinata uirtutc. Ideo radorinaners ab
huiufmodi opilid/ bus condidonads ad eu,qui ab omnibus idis abfolutidimus
i'd,in errores uarios inddunt- Si aumm ex his,qux in fidirica ida profpidut,in
cogni/ donc Archetypi deuenire conrcndut, d hxc omnia attribuant fua conue/
m'cnd,8{ perfi»5h'dima nou.Qgx autem in operante debilitate denotant/
ammoueantnunccp pro({Mdent diprema archetypi cu infcrioribus,8C me/ diis
fuauidima fonoricace,8C harmonia/qua propofuimus/ correljxjndere. Ncc^ enim eade
clauc intrant in concentu cantores/fucccncorrs/K occen/ torrs quauis in eandem
cofonanriam conucniant.Sic Si tres mundi,quos concordare
prattendimus/diuerfanotaprocedentrs eundem concentum effiduttSunt enim omnia in
opidcc/uclud in dmulacbro quodamtqux in idis inferioribus taq in imagine,uel
uedigio c6templatur:5cd driiat ima go,8C multomagis ucdigiu ab co/quod
reprxfcntat.Ex his nihilominus p anaIogiam,SC fymbolum quodda deuenimus in
cognitione opiddsiQux nec dirierra rone ueluti ax]uiuoca,ncc eade ad ungue deut
uniuoca,c6uc niunfed dmilitudine quada reprf fentado p& hocfolo pri/ uacur
Deus/gmica ingenita faccre.St igitur praxcllit hxccotingcntia,ca erat in
producentc,non quidc fecundarioajui ncccdario ordine primi pro fequitur,fed in
ipfo primo.Nec c(l indiuiduum condngcns, tantummodo qnia potcil ddliui:tpcs
autem acccmx/ qua; non pofiiint difibiui: quia fi potdi ddltui pod fadlu,
potuit tamen non fieri/anteq fadhim eilct:quod 86 ipfi concedunt de
indiuiduis,quauis dicant fpes ncce{larias:Nam pto/ duitio ad
iadiuiduu,udruppoiicum/ex quibus refultac (jxdes/tctmina/ tur,ncucipfi
ummc^docent:idco ipfi foluant.Qi)a infuper menfura uolut tnudi Eiutoresfua hanc
machinam mefuranYSi tcmpore,noeritattema: Si axemitatc/recordcntur q> ipfa
dl tota poiFefGo fimul ^uc integerrimus philofophus Boetius fcribiQ SC ea
femota a tcmpore,86 mocu Deus TuppTuit igne puru fub orbe Lunx.Quo/ modo
difpofoit,6:ordinauit,quod nec fecit.ncccogoofcitT Importunum > I quippe
foret omma adducere.qux concradicUone manifella ex feiplis de i ftrudla
corruut.Sed de mulas h*c pauca adduxerimtut intelligit Peripa tcdd,X Aueroillf
non omnia inooncufl'a,dC folida eoru dogmata.Sed ut
propolituprofcquamur,prxpondcranducxilbmo Augullini,Macrobii, Aogu» 6i multo^
fapientum iudiciu,qui non exiftimant mudi xtemicatem llarc Macro* polPc cum ta
parua rerum gcfta^i memoria.ac cum arrium,8C re^ multa/ rum adinuentionc
celebrata ab Eufebio Piphilo, Qcmente alexandrino, Eufe.Pi Berofo
chaldeo.Att(lotcle,Aueroi,Thcophrallo,Epigcnc,critodcmo,Phi Qe-alead lolephano^Suphano,
Egelu,Archimacho,Damallhcnc,Aulo Gellio,K Bcro.diil aliis ^plurimis diucrforum
idiomatum, fed diflblillime a Plirao in Tuo de Ari. Aue> |L naturali
hilloria,ubi multa cx Tupradi(5iis authoribus fc collegille fatetur. Theo.Epii
Qjjibusfauetanthoritas (aerarum literarumjqux diucrfaiji rerum inuen/
Crito.PH|j tores dcdarat:Quauis difaepet de inuentoribus,(icut K prxfoti
auihorcs Suph.F« inter fe:Quod conngitaut uarietate idiomatu , aut quia
hilloria/maxime Ardii.tSl Grxd/libi uoluerunt no Tua uendicare. Si igitur ab
inirio, imo ante iniriu Aulus 01 fuit mudus (ut Philofophi alTcrut_) cur p
inumerabiliu ffculo^: ferie non Plinius fiierac cultus,quo nuc uamur,muetusTNon
litera^ ufus,quo Tolo memo Philofopli ria effirif' axcma:Non multa^ rc^ experienda.
Viris cultum Noe tradi/ Diucrfaf dic.ut Mofes narrat : qui lanus fuit,fi Berofo
credimus^Tcd Bacchus,fi a rejj inue/ figmentis poericis aliquid mutuari
placenper que fobrem uirtutem,qua tores. , uinum refertum ell.ucri poeta:
intellcxcrunt.S^ Roma iam adolefcente Moles Galli uim' cultum didicere : Frugum
ucro cultura, SC uTum Ceres docuit. Berofiil GratciliterasaCadmo
pauloantcTroixcxddiu fufccpcre.Aegyptii(qui Mizraimi Hebraice dicunf_) a Mizrai
filioCam nepotemagni NoeCCle Qe.alex. mete Alexadrino tdlc^ medidna cofecuri
funttqua Apollo K Efculapius j ampliaruttOrdinauic Hippocrates
cooitcs:Diftcndit Galenus pergamc/ j nus: Auxit Auicena arabs,uel Perfa,ut alii
dicut. Hebaria medicamenta , Chir5 Satumi,dC Philerx iilius.Mufices Pythagora
authorc aliq tradut: Alii Amphionem.SedTubal inuentotJC pater canendum dthara
fuit,ut Gn. in facris literis habemus. Pythagoras aut malleo^t
podcre,diorda9t,K fi/ (lula^ longitudine coTonadd fub numerose proporrionc
collocauit. Mar/ (iasgemus dbiastobliqua dbia Mydas in phrygiatPan
li(lula:Monaulu TONVS PRIMVS* XIX hi Hnxo. Arido. Tbtop. gtt »04 ■04 v' . i.A,
Aifcgel. cs. ■ w*o» olh Dama. Tbocy. Ariflo. Mcrcorius trpertc. Qialdd SC
Aegypni' adrologtam adinucncir^ac dicue nonulIi.Scd ante lUuuionc aqua^t Hnoc m
ea pcririaimos fuit:poft qumi Noetquapod illuuionc Italos docuic:q a chitin
abnrpote Noe traxere ori ginetSed aThubal filio Iaphet(ut aliis placer^
Hieronymo refrrctc.Tur/ res adinuenereCyclopes,ut
Ariftoteles:Phocoices,utTheophraflus:ftd flC Namjout faerx litcrj ^hibet,
Aegyptii ite lucernas,» texiilia.-Inficere la na.Lydii:futim in lanifido Qoaer
filius arachnfjLinum » R etia arach/ ncFullonia arte Nidas Megarcfis: Aes
coflare, » tepare Arillotch s:L y du Scythx.Theophraftus Dela Phryge putat.
Aerana &bnea alii Cbaly bas,^ii OclopastFerru ia aeta,eos qui uocad funt
Dacrras,» crifi as Carcsurcum » lagitca Scyihc louis filiu,alii fagittas Perfen
Perfe i filiu inumifTe autu/ mat.Laceas attolosilaculu cu amento ferunt
inuenifle arolu Martis filiu. Hailas uelicares T yrrhenu,»Pilu;Pentefilca
amazonc Sccurim:Pifeum Veoabula:E( in tormcnrisfoorpioDC Creten. Catapulta
Syros phoenicas: Balilfa,» fiijda, AeneatTuba Pifeu TyrThenu:TcfludiDcs,^icmonc
cla soasenu:Equu,q nue aries appellat, in muralibus machinis Epeu adTro iatEquo
uehi BcIlorophocctF rena,» (Irata equo^ PlctroniudPugnare ex equo
Thc(lalos,qccatauri appellati fut.Bigas prima iuxit phrygu natio: C^dngas
ErichihoniustOrdincexerdtus, Signi dadoac,Tdiaras,Vi/ Elias Palamedes i bello
troiano:Specularc fignificationc eode bello Sino: dudas
LycaotFtrderaThefeustV^entojt ratione xolus hcKni f.liustBi/ reme Dam^enes
Erythrpos fcdllc tcfta^ iTriremesThucydides Amo/ dem corinthumtQuadriremc
Arifloteles Canhaginefrs,quos alii Char/ diedonios dicunt,cuius architctflus V
ofporiu fiiit. Quinqueremes Hcfi/ giton lalaminius extruxittSex ordinu
Zenagoras fyracufiustSrd Alexi der ad duodccim/Pcolemxus (bter ad
qndedm/Ptolemxusphiladelphus •d crigita/Ptolemxus philopator,q Tripho
cognominatus c(I,ad quadra ginta/Onerariam Hippius tyrius inuenit/Lembum
Cyrencfcs/Cymbam Phccoicts/Qlocem Rhodii,Sydc^ obfbuadooc in nauigado
Phoenices, X fe Rc^tram Copf ,Vda
Icarus,Malutn 8C antennam DxdalustHJppagium Salaminii, Amdiora T yrrheoi.
Adminicula gubernandi.T yphis.Omitco inaumcraWlium aliay inuctorcs:quos
fupraaddudti auchoresdeferi/ buat:bt ad uos:qui mundu xcernum
aflentis/loquar:Quid ante hfc bre/ uifliina [cmpora,quibus re^cinuentores
aifignan^ faciebant illi mundi ia colx line Cerere/ 8C Baccho/ line terr*
cultu/quos non mercatura/noa li/ tcra^ lludia,non difciplinf/non militia/no
nauigatio/noo fabricandi ara/ non eexendi/non fuendi/non tela/non lanitidu
exercebatf'Qsibus uefce/ banturS' Vbi habkabantJ'Qgibus uefticbanturr Quid
agebant arciu peni tus ignari£'Ridiculu qppe df/utifti qui mudu ftrrnu
alferut,artiu,8C ui/ £bis humani inuctores del'cnbac:cu eade limul (lare non
poBint. Cor an,uelport,qMofes narrat Deus mudu no fecerit. Cap. XV.
Icortcnditqplurimosncdu uulgares,fcd fapietes,afenfibus, 3C domellicis dedudla
imaginatio.Quid ^ciebat^inquiunQ Deusanteq mudum ^ricara.''Quid illucutp
cxpedfauit£' Cur 86 aliqoandiper non difhilit:' Hxc,86 iimiiia inuoluunc non
ligrcgaiues Dei conditionem a noifra. Sa^enti ioco relpondet Au/ Augu. guft
inus uulgaribusaium intcrrogant,quid faciebat Deus ante mudi fa/ bricam:ln
laltu CinquiQ erat ligna inddes,ut temerarios,86 curiofos c5/ burerettq uel qu^
heri fecerint,n6 recordatur: 86 quod Deus fecerit ante mundi genitura inquirere
ptffumunt.SedCut cu fapientibns loquar^di/^ eant qu«o;Quid intelligunt per
illud ante.de quo intcrrogar.Si fluxum temporis imaginantur, errant : cum
tempus fimul cum mundo prinapiu fampfcri^Sl uero per illud ante.aliquid in
xternitate opinant , cum xter/ nitas Iit tota polleflio fimul fucceflionem non
habens.in illa non eft ante, ocl poft:undequf(yo nulla conuinck';Fuit tamen
ante fuu opus iroparri bilis,at(| tota limul xtemitas: in qua 86 coxternu fibi
opus feroper exer/ cirit.fuam uidclicet continue producendo intelligenria fit
prolem.fuurot^ amorem: Sicut lemperproduxiflet Sol Cut inquit Auguftinus) lucem
86 (plcdorem igniuomutfi femper fiiiflct.Nec terminat fuu opus illa infinita
nirtustQuf habens obieiffu infinitum.infinita produdt germina mefura/ ta
xternitate ab omni (iicccfliua durationc feiuntfa. Ideo qux fuccefliua
iunt.xtema efle no poflunt!ut fbmniat philofophi : Nuc enim flans axer/ nitate
fignat:86 nuc fluens tepus conflituittut docet Boetius philofophus^ 86 ipfe
pr{flantiflimus.N6 ergo tempus couenit cu ftemitatetnec atemu cfle potefttNec
xtcmu fucceflionem habere : Vnde fama efl quxflio.cur ante tepus temporaneu
mundu Deus no fecerit.quafi fit aliqua fuccefliua duratio.anteq fucceflio
coEperitmo enim tepus fait ante mudu.Ncc aliud probat Ariftocclestquado mundi
xternitate demoftrare nitif C^t decuit _ uir grauiflimi iudicii loanes
Scotus^nifi J nuq fiiic tempus abfij mudo, lo.Sco* Idem Boettos Arifto* J Titnjus Dcmoc. 5alomo ncc mundas abfqj
tempore: Quod cum loco, pan' ambulare pafTu d/cunt fapic.Kcs: Ideo ficut extra
locu nihil dl ad locum pxTanes,fic extra tepus nihil eft ad tepus fpctJbns.Hinc
ad cos,qui lcifdtant',cur poderius oprfex fuu mundum non fccetit,loquar:
Aflignent mihi quo;ro fuu antr,& poft, (cdufa mundi machina : 6L ego
aflignabo caufam, cur Deus in illo ante, ucl poft mundum non &ccrit. Pudeat
igi^ qu.xrcre cur ante,6C poft Deus non (abricauerit,quali abfque mundi
ruccciTu hierit ante,SC poihnili forte (ut aliqui dicuQ fticrit ante imaginatu.
Nec profnflo neceflanu erat,aut conueniens Deu &bticaflc mundu in illo
ante^^uod tu nunc imaginaris. Quaopeime igirurT imfus locrus huiufmodi
ucrba,tuit,crit,antc,8C poft/ qux funt temporis conditiones/ iudicat
imprudenter tranfFcrri ad diuina fubftantiam. Audiant quadbilVcurioli non
ineptum Democriti iocum: Quod eft ante pedes nemo fpctftat: Si codi fautant
arcana, Dciqj fccreta rimanf.Hinc ctSapies:DiffidleCinquit) cxilhmamus,qux in
terra lunt cognofcere:K quf in profpetflu funt inuenimus cum labore:Qux utro in
cedis fut/qs inueftigabitf'!:! fenlum Dei quis fdre potuic,ni(i ipfe dederit
fapienda,K mirerit fpiritum fuum dc altidimisr Miitt quippe aliquando,
malti£uiam,multi(ep modis loqurns patribus in prophen's,nouiftime aut loquutus
eft nobis in filio.qui ea omnia,qux audiuit a pairc.nota fcdt ds qs elegerat
difcipulis:Qgi limul cu q>phctis multo plura de Dei,naturxep iacramdis
cognoueruc:q per fcrtpturas rcferauc rint/ memores illius pro/ phend fcmionistAbfcondi
in corde meo eloquia tua, ut non pccam tibi. Sapidiiun.Dd loqucban( inter
pfeftostQua fi literis c6mcdauerint,ea ta men lege fcnpfcrunt,ut introclula
myfteria nemo intelligat/ nifi qui code numine quo ipfi perfuTi erant,ducantur.
Defidut p^ilorophi,dum probare nituntur Deum necrftario agere ad extra. Caput
XVI. Xpeditisamundi fabricaaliud bellucum philofophisnobis dirimendu
rcftar,antrq intremus in Dei,K naturx pcncua/ lia:An Deus vj neccilitate
quada,an libera. Si cotingdi ele/ (ftioncduca^ad opus.Opinaban(philofophi
meliore necefS tatis codinonc qua cotingendf ,6C hac de ca illa Deo
attribucbat:Qi :ibus uiden^ adftipulari radoncs,ea podflimc,quiap propria
fubftanda agk fiC no p mendicata uirtutdQuia dcftetftus muld uidcniT
nrccftarii,q nuliai tenus a ca coatingde puenire uident :Ordo «ia re^
inuariabilis appares OC nece(Ianus,nc uniucrfum cofundi,aut difturbari poflit.
Ncc exiftimare poterat c6fditaneu,utdiuinusirclleifhisneccflano,8C uolutas
Ubere age/ ret.cu no minus pfcifla fit q itellc(ftus,8C mes illa
diuinai^ofltmus Si nos aliqs (aginas ex pharetra rdalis difeurfus in phos
dirigere,lrd cu hutufix/ modi oegodu ad Deu ptineat,id no ronibus
inucftigandu/cd difcedu ab 1 oraculis cu
Platone ccfcmus.Intonat magnus legifcrjDixitDcus,K cft,cum quo 8C cius fuccctor
Dauidcipfe dixit,K funt. Quod autem uidef (apientes illos pturbare nihil
penitus eft. Pracfupponut dif^fitiMC oeceilaria pfchilofophates fimul negent
uerbis.quod mulri tcftes,8C ipfi fapienriflimi, fadlo afierunt
comproba(Te''Atteftanf hoc fecrx literx,quibus magis credimus.q Ari/
ftotdi.Attcftaf K ille eximius philofophus Dionyfius,cui nome Ariopa/ Moles
Dauid 1 I Pla.Por. lab.PrOk Pyt.So. 1 Ariilo. Dauid Plato i l Aueroii Dio.M>
Andro. Philoc. ;o« id AcCu. Phicgro Plato Pcrff Chaidci Diony. Strabo Pcrff
loliph. Ardte. Ttrcul. Eufcb. Arido. Auice. Arido. AriopagotQgod conaliu prius rrat nouctn
uiro^i^qui cx noucm’ primis magi(tratibusdigebanturf*oftea ad gnquaginta ufq;
crcucrut cx praecipuis tu do teret uanarionc folis in Medix morte
cxhibita,hisuerbis redarguit: Ne/ frio quo Ipiritu afflatus,ad
diuinarioncprorupfli Apolophancs,quando uni mecu afpiciens edypfim cotra naturx
ordinem,tpe Qirifti paricotis ad me conucrfusdixifti:Hx prxclare Dionyii funt
uiriditudines rey di/ uioa^tEa fi potn argue:Ncmpc recum una prflcns (iii^unaq;
a(pcxi,iu/ dicaui omnia/dignatp fum admiratiocprofcquutus.Cui eria integerrimo
philofopho fi no crcdis,audi quid Aftronomi dicac. Aelculus in eo genere
pitidimus.tunc tpis Sole in Aricte,8i Luna in Libra uolui Aftronomico calculo
decemit.qndefcidumpaduseft Sol dante plenilunio: quo iudd de more pafcha fuu
cdebrabant.Phlegro infup olympiadu egregius fup/ putator lib.xiii.in anno
quarto ducctidimxlecudxolympiadisdefeiftio/ nem folis magna fuilLe phibet fup
oes.qux ante fiieranquo rpe Chridus padiis ed.ILecrogradationc (blisfimulSCaqua^illuuionc
tanq tori orbi notidimam Plato minime tacuir. Legatur Perfarum K Chaldco^i
monu/ menta,ubihxc&mofidimamiraculareeoadica funt.HincK facerdotes PerGc
memoria tripbris michri.t.folis celebrant : ut Dionyfius,8i Strabo tedanf :
Michros.n.uel mithras Iole PerGc appellantiQui tpc Ezechi^ ui/ fus cd triplice
peragere curfum,uel tres figere dationes, 8£ confucto pro/ gredii ad occafum,8C
nouo rccedu p dece horas ad oriente, SL rurfiis de/ nuo ad occafum tendes.
Omitto alios tedcs,Philofophos,Gcnrilcs,ChaI/
deos,Argyptios,PhoEnices,Grfcos,Sibyllas,hinoriographos a lolepho,
Aridobolo,Tcrtulliano,Eufebio ad hax citatos qplurimos-Et fi ualrt ar/ guendi
locus ab authoritate,ualeatK hic depofitio tot&pientu infado, quod
Aridotcles negat in acrbis.Prudenridimc Auicena motu illum netp necedariu,ne(^
uiolentu exidimat, fcd mediu inter utrucp.ut fit ad arbi/ triu prtneipis-Sunt
rn adeo figatx caufx fecudarix cu prima, ut tifi ope/ rcntur,qtu ipla
iubeat.Scd cade (ut inquit Augudinus^ res quas condi/ dit,ita adminidrat,ut
ipfas proprios motus agere finat:Quod quia raro c6anmt,K ordo a primama
indirurioe decretus,ur in pluribus 8C freque/ ter pfcucrat,ideo Aridotcles
iudicat naturale/atc^ nccedarium. Naturale (ut ipfc docet in dc p>hyfico
auditu ) ed,qd’ aeddit ut in pIuribus,K fre/ quenter. Nec poterat ultra ex
fcnfibilibus inucdigarc. Operationrs uero Dci,flC conexione re^ inferio^ cu
prima caufa,no ronis difcurfu inuedi/ -gandx,fcd oraculis (ut diximus,)
edifccndx fune. Hinc progrefliis cx a Ariflo. Plato Bcccflicacc.qux uidctur in
cfFcdbl^us ad neceflicatc cauff ,coufndtur nui/ lus,cu cfFc dicif ,alia ^
exquireda ncc^caris ca, qux eft (ni fallor) correfpodcntia ad illa
cxcploria/uel ideas xternas ab Arillotele fuis fcniibus imerfo deri / fas,a
Platone K noft ris lapictibus celcbratas,a Syriauo uiriliter dcfrnfa/ tas. Qm
corrcfpondenaa meliori necelTitate fuffultam exid imo: q ii illud Syria.
uniuerCile cx multis (ut opinan()paracularibus pullularet: Quod (iudi cio meo)
(lare nequit, cu illud uniuerfalc iit ciTc quoddam iimplex,quod nec
inteiligcntia,ncc natura (teftc Proculo 8C multis fapientibus) produ/ Proca,
cete pot:qa ct uniuerfalc/aut iimplex/eil pnma omniu rejt aeata^ anteq Sapie,
intelligcnda/aut coclum/aut aliud particulare/quodcucp iit/producerctur. Et
quiuiis modus procedendi Proculi ab aliqbus carpatur ,in concluiionc came
conutniut:C^a admiiia modii arguendi ipii cnodenc*Subrcquitur igitur effeiflus
(ut ad id rcdeamusiundc digreili fumus) imutabilem de/ ' terminatione SC
ordinem fupremx caufx,niii eade ipfa aliter decreucrit. Quod uero addunt Dd
uoluntaie coxqua perfeclione habere cu intt Ile/ tflu.qui nccellario
agic,admittimus, du in penetralibus operatur cfi ipfo q iotellecflu
conformis,fed cffetfhis extrarios/ quos intcliedhis ab xtt rno in uerbo
depinxit/ pro libito explicat. Miror quippe cos PhiIofophates,qui Deu &ten(
iimplidllimu.SC pfc^m omni exteriori feclufo,& ilatim fui dogmaris
obliti,Dcu ncccflaria conexione cu inferioribus habere exifti/ mat,ac fi
nequiret fine ipfis aut (lare,aut beatu efTe.Qu6 fimplicillimus, fi necellaria
het cu aliis conexionef C)uo princeps omniu (ut aiunt) ne/ cefiiuio m^*patus
feruido inferio^ Quxdignitas/quxue codido fummi prindpis^Nec timeanc,ut
definiatur ordo ctrieftiu, K uniucrfi, fi pro li/ bito difponic, & uariat
ardfex, cu fdat ad ordine reducere, qux fabrefe/ dt,SC ordinauit-Nec quippe
dmeda eft artifidi deftrudho,quado artifex apponit manu,cuius contadhi podus
pficitur,q defiruatur. Progrefllis pro contingenda in diuinoopifido. Cap. XVII.
Vcufcp fcutu pro ueritatis K diuinx exifitudinis dcfdifione fumpfimus: nunc
aiit ultra ca, qux diuina docucrut oracu/ la,aliqua in hofies ueritatis
dirigemus tela : qui Deu exifti/ ' , mant necefiario agere. Et fi potius
contemnendi, q confii/ candi,funt.ii,quos Proculus de mente Platonis in tertio
genere iropnatis Procn. collocac,nec cum ipfis agendum,cu dediuims
loquimur,deccmitxamen ut ipfi propriis fpiculis confodiantur aliqua
pcrcurrcmu$.Et hos rogatos rONVS PRIMVS. XXII oelim.ut expoaant:undc monftra in
natura fumiant.Dicct quippc:Qui a dtfuit,aut lupcrfiiic materia;ucl qualitates
debira propombne no rcfpon/ dcnt:fiue propter conanentis mabria;^
huiufmodi.qua: in dinerfa memx bra lubdiuiduniftScd fi caufic h* neccilario
agunncur non omnia debite prxparaat,cu natura (ut aiut^ no defiaat in
ncceflariisrQuomodo igi^ nccdltrio agunt,fi defiduntl^Infiare uis /inquient/
caulas naturales ope/* rari contingenter.Htfidicerc:Qgid fcqucreturrTamen ut
tollatur fuper/ flua altercatio,rccord«ur efle tritu in fcholis,neceflariu
duplici modo fe haberetalccRi quippe abfolutum.alte^ uero tonditionatu. Alteru
(nifi fa/ Iittera9t utritas me folbQ foli C)co benediiflo tribuendum ell. Alte/
rum uero infcrioribus,ut necellaria fint ex ordine ab opifice dato.Sed qa
fiarfican negaret phibrophi^ueniamus ad opus ifta9t caufa9t.Nam fi pec/ cant,K
m^lra producut.id cft,quia defiat ordo,fibi a naturaCut dicuQ uel ab opifice
fummo decretustut ueritas eft.Et fi defidunt ab ordinc,ille nM erat fimplidter
ncccfliuius,red datus a prima caufa: cui alix fubor/ dinatx in eius uirtutc ^nw
quibus fi prima fc fubtrahit/no folum defi/ dunt/ed nihil operan^I^ fi aliqua
uidentur de neceditate conducere id Daoid ^>uenit ex lege ipfis data.ut
canit ille Deo plcnusiT erminu pofuifli,que non tranfgredientur.Nec came legi
tenctur,qui aliis legem imponit» Sed dicctiSdentia igitur erit de pofiibilibus
aliter fe haberocuius oppofitum grillo, docet Ariftotclesf'Quibus dicemustSi
Aridotelcs uellcr intcliigit ea,qu* (auntur necellana ede ex ordine uniucrfi
> fic ent de impodibilibus aliter fc habere. Si aut intcliigit
necedariaabfolute/recordctur/qd in calce libri de phyfico auditu docuerir.q; ad
fapientem no fudidt diccretnifi dkfb’ ra/ . donem adignct.Nec adduci
cxpencnriaiquia inde fiidle cocludetur ne/ cedariu illud ex ordine
puenire:quodefirieotc,illa defidutiErgono funt iimpUdter accedarta.Si
dic&tergo podunt aliter Ic habcre:Quid ad mef Ipfi foluattPotedai, ignis
non comburere.ut de fiuflo fuit:Potcft 8C amo/ . ueri quicuc^edciffais ab ea
cau(a,qux cos prcxluxit,rrmanente tamen in/ haumda (ut diximus^ praedicari ad
fubic(du,de quibus eft eopt fa'cntia. . Sed ultra procedi a peripatetids ucliem
pcrdifccrctVnde illa necedario inhxrcant. DicenttHabent a natura,ut experienda
comprobamus.Sed . quid tft haec eojt naturafNihil certe/nifi author
uniuerfi,qui eft utra in/ figentia non crrans/podq(ut docent^ opus naturx eft
opus intelligen/ _ dx,non crrantis:Cuius ordine omnia fiiccrdunttquia ei
leruiunt omnia^ *uid inquit Prophcta.Nec dicant,C^id ad nos de Propheris/cu
fdre non exi/ ftimemus,nifi ca,qux drmoftrarione probanturrSed ubi/qupfo/het
ori/ ginem demonftratiofNonne cx prindpiis,quibus notis tcrminisadcnri/ mus^ucl
experientia coprobamusfSed fi dcmoftratis aedimus per prin dpia cxpcrimcntata :
ergo alia magis Iciuntur q drmonftrata.Ocxc/ k 0 ia. u ib Cfabik uiriu.quod inolcuft apud noftros,qui
chriftiano Guigun^nominr, Ut oon admittant pro certo.nifi probetur
detnoftrationc: qua pinxit Ari/ Arido. ftotclestVtitur ucro minime in luo
progredii naturali:ubi femp ex ptx/ fuppolitis ab eo fadbs proccdicut qua
credunt dcmonftracionc,(it dedu/ «aio p locu ab authoritate,uel ex paccepris ab
ipfo. Si catholici funt.ma/ gis faax paginx.q Aridoteli aedanSi Acadcmia,fdat
per illuftrariuos radios multa.maximc diuina cognofd.aut p coucnientia ditao9i
cu intcl/ |«au ueritati affdao.Si Peripaterici funt,audiat fuu Aridotclc/alia q
de/ mondrata polle cu certimdine cognofdtVnde hnt, q, fdre fit per demon
Rracione itelligcref None ab Ariltotele fic dicetetEt nos hdnus dogmata ooftra
a Prophetis diuino oraculo edo fdre eft cognido certa de quacucj re^peoaremus
ne in fpm lan9 (numeros criminaf Ariftotclcs,quo9t didla/ fi ru/ ' tniocotur/n5
forte di^a caftigadonc iudicabuntur: Ab his.n.ipfe dididt oia,qux fcripfit.Nec
fibi uendicat/coadlusueritatc/nifi clcnchos.Cattcra ucro ab anriqotibus aedpim
fuis fyllogiftids ,pceflibus inedticut ponus irdfidopiarcCfKd^iliimntodu^oededi
traxerit, qfdedvut ipfetnec ^ Dr • uate
£itetur^ubi deponcrioribus analycids tradbt docms,^ fcioida iTt per
demoallratioiie^SC hxc per quiddirates ([uraiunt^ X proprias rmiin difimntias
nobis occulcas: Vnde pnndpia demunllrationis couincuntur ! . ignota,8C nulla
inde/uel paudflima demoilranone haberi polle. Damnat inlbp demondradone
drcularc.K rame doca demodradone tieri ex his^ i . qux funr de omni p fe,8C
fcdm qd iprum,ut dus more loquarQvx enu/ dationes funr couerdbilrs,8C ad inuicc
fe in&rentes-Non datur 0'nquict^ drculadoindemo.lradoaeexcaulis. Sed
aducrtant,q> parum fupradi/ xerac demondratione dreubre aliquado
rcpperiri.His autem omidis,c(i nihil doceat in dotdrinis,qux ab andquis non
acccpcnt:cur ei magis cre/ dendum ed q andquis,qui ante eu cradidercrDicenc:
Suidpimus librata Aridotclica trudna: Ec udnam non dcprauaca in damnu
religionis chn/ dianx,8C wricads: Tamc petulantes aliqui, 8C in dexffa-ina
nouicii impu/ dcndiiimis bucds dicere audenc:Non allego tibi
GcndTn,lercmiam,aut Uaiamiled Aridotelem adducou^uad Moles, fiC prophnx nen
fuerint fa • pcntcs,8£ gnari litterarum: cum tamen ille fuerit omni fapientia
Aegy/ . pdorum indrudlus:podea Dd oraculo Tubueifhis ad iplius Dri,S6 natu/ rat
penetralia contemplanda:quxnecp Addoielts,ncc^ dusdudiolidimi P|oph« adcclx
aliquado cogitarunt.Ht Prophetx diuino aidati lumine/quod Iu/ dfiigx,86
obtenebrad uiderc nequeut/nedu uaddnati funn fed multa ea
indmisprompcuariisDd,9C re^ inferio^ Cfub fuistamc xnigniadbus^
tradidcruc.Dicuntaliqui modclfiores:Honoramus prophccas/fi( fantdos uiros io diuinistfed
in naturalibus hic eft regula.qua fequi debemus. Sed miror
quippe,quomododiuina,8( fupremacognourrintxK infitnora,per qux ad fuprema
deucnitur,ipfis fiiennc ocdufa.Ec cu Deus fit fpeculum, in quo omnia
luccot,quomodo ipfum cognouerut,non cognids imagini/ bus.qux Iplendcnt in
co;'Hinc no opinarentur illos archetypum rogno/ uide,non cognids qux in eo
coodocntur,(i conexione archetypi cu mun/ dana hac machina,8C humano mundo
percepidcnttQuorum quilibet al/ tenus (tmulachru,8£ imagine tenec:8^ ex unius cogninone
alius Eidle di/ Mere* gnofid^* Hinc X a diuino oraculo,K a fapiecibus
mulds,Mercuno,Pla/ Plato tone,Socratc,Zoroadre, X ab ipfo Ariftotele,
miruimmodu rommdalf Socnu cognido:qa ex ea in Dd,8C machinx huius pcr&dborc
cognido/ *Zjxo, nem,qua tradat ipfeAddotcleSjEidliuspcrucnitur.NecefTatium
quippe erat uodbus illis diuina,K humana,8C eo^ corrcfpondencia incucri:qui de
diuinis ia loquebantur per xnigmaa,S^ uclamina rcru infeno^, ut Dd facrameu
uulgaribus.si noiduinis oculis occulcarencur.Sed fi qs fublaco uclamincpphctas
icgait,pfpidct cos melius naturx.K Dd arcana nma tos,q Addocclrs.NecSol
culpaduscd,fi oculus no uidct.QuadoCinquit Hiao> Hieronymus^ Cicaoni addii^
era:fi ^pbeta aliqs^fumcbac' in manibus CANTICI PIUML fcrmo horrebat incultustK
putabam dcfeilum efle non luminis,(al foli» Caibgatus autc,8i fublato uelatninc
uidit in prophcris,qux in gentilibus ante non legerat.Scd ut ad rejt
contingentia redeamus. Acrius b'c arguit Algazel.ex eo,quod partes huius
machinx lint eo modo diTpoiltxiut iine Algazd aliqua cotradidlione potuerint
aliter iituariiunde coungemes funttSC non neceirttate.fed pro libito
difpolita:.R.efp6det ArabsiNos dirimus,q> mu Aucroii di partes non potucriit
aliter difponi:eo q, mundus fft animal.Vnde per/ fide didicidi a tuo Ariftotele
huiurcemodi arguendi modur Vis-n.ut tua authoritas iit pro principio
demonftrationis . Vnde infuper hax illanoj' Somnias nc,an frenelim patCTisj'Si
mudus eft animahdl ne reniibilc an infeofibilc^Si fcnlu priuatus.ergo non
animal: Si fcniiriuustuider nc,au/ dit/odorat/guftat/comedit.''Si
comcditujuis/quxfo/ri prxparat abumf Vnde illu fibi eoparatfln mudo ipl'o,an
extra^Si in mundo:comedit fe/ ipfumtSi extra mudutdl igitur alius mudus.Et
dubiu eft,ne comedendo fe,inuice fe deibuanc.Sed dimiflb ioco in re tam
graui,li detur q> iit ani/ mal Cut Plato, Ariftoteles,8C multi fapientes
inuere uidenrur ) uricp no tfl: Plato animal cotentu fub genere aniinaliu:qa
ea,qux funt in machina iibi.diui Auer. i dunrur priori diuiiionc,antrq deueniac
ad animaLSed ello q> dicaf ani/ i mal foiin analogia,8C iimilitudine
quada:Cur difpolitiones cius non po/ tucrut aliter ordinarii" Vnde
repugnat homini,ut oculum unu tmmo heat in fronte,ficut de qbufda diciturr Cur
no potuit in aliis animaabus ma/ dibula fupior mobilis tieri,in&rior(p
tirma, iicut in cocodrito cemimusT Cur no pollent alia animalia duplicia habere
genua,(icut Camelusf Qux repugnanda cHet,fi homo heret quatuor brachia.K una
tmmo auriculai" Hxc funt a fumo moderatore iic coordinaca,ut fine aliqua
cotradi Deus omnia inttlligat.Ncc uilefeie (boni uiri^ intellttflus lapiennsifi
hcrbatu,fucco/ ru,8£ lapidum gradus,qualitaccs,Si uires etiam minutiflimas
cegnofeir. Nec fi ccdcftiuin gradus,tninuca, fecundas, tertus, 6£ ctnufiinas
partes CANTICI PR.IML » * / minuto^ cognofcat.Omtiiu uoce comendatur Salomon,
cui cogoomcto bpi6s:qa difputauk a cedro libani ufcp ad hyfopu,qui exit de
pariete:8C q dideruic de iumcnds/uolucribus/ reptilibus/ 8C pifcibus-.Viluit ne
pp hoc inteIlc(flus,K fapientia ipiinsJ" V iluerunt ne AriftoteIes,K
Theophr^us, qui eu imitad,alter de animaliu,altcr de plancae natura
difputauitrfc t fi andquiores repetere uoluerimusino ne Hermes in fapieda
maximus, fy/ de.5:Voruda,lapidum,8i herba9i fingulare fcripfit concordiir Auus
dus Efculapius Cuc qbufda placet) pro Deo habitus eft fimul cu Apolline:qa
primi cogmos herba9t,« radicu ,pprictadbus ad fanada humana corpo/ ra ipfa?£
fuccos/folia/SC pulueres applicauaut.Quis qu^o fapictiores,an re^iila^ ignari
,an illi,qui tanto honore ob ipfau cognidonc lapientum
nomclibiuendicarutrfeddic«:FucrutIapietes,n6quiafingularia,fedqa re^; fpes,8C
natura uniuerfale fpeculad funt.Et quo rc^; fj)cs indagarunt, niit phabitaCut
docet) a particularibus expicnriar'Ncc cognofeere potuc runt fpes abfcp
(TngularibusJcu uniuer&lc nihil aliud fit Cut afferunt) nifi unii de
mulds.QHo iftud unu intelligi p6t,nifi K multa intelliganf ;a qui bus illud unu
p eos extrahfftuel p rationes idealcs,quas ipfi no fuftinemi' Et fi fpes
intelligere non repugnat fapientiuiec fi oes fpes intelb’gat,rrpu/ gnabit.
Cognolcere poterit igi^* animaba/pifdculos/uermes/fbrmicas/K planta&Sed cur
quxfo homine antiftite mundi ignorabitfQuo cum t^ pnneeps reget,puidcbit
dencceffariis,iudicabit,nifi indigentias eius oes, bime malccp aifta
cognofcatfintonat Dei rapientia, cui latius eft credCTC 3 Arilloteli,aut
AuaoiiSdt Pater ueftcr quibus indigctis.Intonat K dus cphctica tuba:Non eft
occultatu os mcu a te, ({i frdfti in occultotimprc/ dhim meu uiderut oculi
tui,8C in libro tuo oes feribent^tut aedpiant pro bonis,uel pro male
gcttiscodigna pmiaAbudj^u^Rqdforriflimuro bur exiftimanttnon pofle vj mente
illa fuprema in&riora hsx intelligere: ne ab as mota,aut pBxfla a fua
fimplidtate cadat.Miror quippe,quo Dei fummi cognitionem cu nfa fquiperet,cu
dicat Ariftotelesiqm intellec^ Dri eft fimplex,K pfedhis,8i afe.Et ftc,afe
intelligit oU qux funt in fe/ culo:Cuius uerba inter^do
Aucrois,ponitdiffcrentia,intcr Dd facoa Knoftra:qa nfa caufafab cntenlla aut
eft ends.Nec uult apenc dicere.^q» fit caufa mtisMt cathobd libere, pfitcnf’;ueritate
tn coaftus tacere no pot. Nam fupius p obfcura uerba dixcrat,qux ncfdo an
Barbarus barbarire otulerit,an ftudiofe inuolucrittqd inuitus feteri cogebarur.
Auditcquxfo portenta uerbo^i: Veritas inquit eft:primu q> frit
omnia:fccudu,q> fdt fe tm fdenda in dle,qd eft caufa 009: cile. Et ut
barba^; batbarico lermonc ofequamunSi in effe fdentia in rebus,eft caula eo^t
qux funnergo ••“tUi gendo caulat ea qux funr.Et fi ea intelligicnon ne eoru
intelligentia eft in tnTril>/>n ipfiusfCor ergo tu,8C prxeeptor tuus
deridetis ideastqux nM abud fiint. 'Digi Salonioa Arifto. Theoph, Hermes
Aefculj, Apollo CHRl/ STV& Dauid Arifto» Aucroti TONVS PRIMVSc, XXV aliud
(unt,oifi cogninones rtru,8£ exemplaria fiiaoicloji in illo int£llc«fhi ^
primoujui omnia cognofcedo,86 iubendo produdtf Nec ab obiecflo pro du(ilo
cognidonc furoit.aut mouemr,ud paScMf, mendicatq!,ut intclii/ gac,aut «dtcf:ut
nofter inttllepriis motibas.No ergo tibumodo hominibus, («1 ctii rcbnt
oomibuserk hic unicus intell«fhis:air ergo no omnia itclIigcrrHil ne hfc
bcncdi(Jlanatara,quxcorios,mebracorpo5J,8t organa omnia difpofuiu de qua
didds:q> non dchdt in necenariis,nec aliqd fruAra agit^' Quia ncc ■nebru.ncc
ccelu,ncc uililbmu paluifculu.nec motu aliquc admicdt fup/ iluu,cu omnia qopcime
dirporueric.Sed quis e(l ordinans hfc omnia,oifi ille que Dm proiitcmuri'Cur
ergo de natura loquentes innuitis aliqd ab ipfoDeo fepatui'For(iia ne fateamini
Deu mundum fccifletqood impie oegaftistCocefliftis tame,q; Deus cu natura fimul
fecerit, quali no pome/ rk rVtif aliquid line natura cfbcere.Q^ eil enim codido
naturx huius^ ut rupplcat in qbus Deus pfedliflimus dcfidtl'EA ne rurfus hxc
natura a fe an a Deo produ(fta;'Si a fcuTut igi^ duo habenda efle a fcipris,8C
dux primx caulx, duo dcnkp Dii.Si a Deo pdutfbi dberit ighf Deus opifex oacurx
huius uniucrialis: cur non 66 pardeubris ( lomnia funt iffa^' Dicennin
pardcularibusconcurnccaufapatdcalaris Itmul cum uniuer/ bli.St cocurriteauia
prima/66 coagic,int^'gitnc qu; fecitfAn deterions conditioniscfecaulisinferioribusi'
Siintelligitea pardcularia, in quibus nuniri- roagit, inepte didds ipfum
parriculaA non intcUigere. Quod non minus diAmdant in feribendo cum finem ,
quem omnia ap/ petunt. Cap* V. Vnde nofhrt conronada,86 illi didbnada
traxerint. Cap. VI. Qgi dotflores in diuini 66 mundani inAnunend penetralibus
perfonaue/ rinc concordes. Cap. VII» Cur andqui fhiduerint abreondere
dogmata.qup tradebat fub metapho/ Cur numeras fenarius febdcx.66 fepdmus dies
requid addi/ QVANTA DISSONANTIA ABSONI REPERJ/ ANTVR. MVNDI SAPIENTES IN SVIS
DOGMATIBVS, CAPVT PfUMVM. ANT A ditlboida 8C prra ceptorc cdotfb.pcnitus
diifonibSocrarid difdpuli Ari(fippus,8C Arllon Anifon adeodiddiauc
inlincuicakerinuo|uptace,altcrueroinuimicibastinem Alexa. noilrum collocaucric.
Aridoct iis ^'pui allecix Alcxadcr,K Aucrois eius Aucro. dogma feindetes biuiu
£aaut,maxime in negorio animx:cu ille mortale, hic aut unicu iotclkt^ in
omnibus aflcrat»]ui no modo inter fe,rcd a uc / Arido, ritate diflidcnt.Aridoccles
aut auditor Platonis uno anno fupra uiginn a do^'na,SC moribus prfccptoris adeo
didditittut eum criminet , SL fallis Algazcl caluniis ;pkqa3£ .Saracenus
Algazcl contra oes phdofophos infurgir.be Aucro. in cu Arabs Aucrois inuehi
nitic :fed uclut colubn in iplo conatu ftagif . Luae. Lucretius Epicurus 8C a
condifdpubs.fiC a fripfo dilkntir,nunc Deu cum mortalibus coforrium hdc
drcatas,nuc habere denegas,iic in multis aliis Pytha. didbnada manifella
^fequi^.Pythagord ucro circa animant tranfmigra/ Hiarcas rionem in plures
partes penitusdiilonates fecanf^.Hiarcas brachmana,8( Apo.th. Apollonius
thicncus tralinutarioes Seti et bdtias afleuerabiu. Vnde funt illy
metamorphofes celcbratxtqbusaliu in iupu. Illa in Philomela,aliam lablicus in
Lauru ,8C huiulinodi mutatos dedit». 1 iS>licus,S6 Porphyrius trakni /
Porph. . grationes huiufmodi in bdbias penitus reprobarut/ no admictdes anima
Procu. a centro fuo/in q femcl dcExa cd/ euelli pode.Scd Si rroculus,Hamias,
ITcmias attp Syrianus borredu exidimabat fiidnus/ccdtde aiam io bedias pdpi/
Syrian’ cari.T imyus locrus pyihagoryus nobiiiflimus ad tarores hoium has ti
af/ T imyus mutationes indudlas adcuerat.T hales milefius aqua opinatus ed ede
reyt Thales omniu'prindpiu:Sed dusauditor AnaximiUa rerum prindpiaardidit Anaxi.
iniuiarSubdifcipuIus at Anaximenes infinito acri omniu caufas tribuit: Anaxi.
Cuiusdifcipuli Anaxagoras,8^ Diogenes diddiricdo/1 Ile infinita mataia Anaxa.
ex didimilibus priculis contexta genc^SC (peru omniu/pro fui eoditione J^ibge.
peindpiu fuifie iibi pfuadebacHic uero aac (diuinx tamen rationis c6/ potc^ rau
mim opinatus cd.Supiluu,iaepiu(jt0ct oia retexae,quibus &f>icKS mudi difcordate* horredu
ftrepitu iandico^ aures icutific-.Quod f ds eucnittqa ab uno i que oes coucnirc
debcbat.dilccflerut/finguli in uia, l K figmM fpccularionu
fua9iabcutes.Hincco9idogma«Cqaabf9ullo, i q ApdloUco cmu limu 1 inter Cc* cu
fupermcitibus intelligendis in Dd condonabulo fuauiilima cffidu t
barmoniauJiacrfisquidc uodbus/code tamen fonotNam diifimiles uoces no
diflonaatia/idi cocentum effiduc,dumodo in unu conucniac Qux«a« coafonandadi oes
deharz ncrui graue/auc acutu redderent fonumf Vd ti Cot muflea: prindpia
tangamusj^ypace,perhypate,Iichanos/mcfe/para/ mefc,8C rubfeqoctcs oes
inftrumentorum fidcs/iic a muiids denominata:/ hypadstonu graui(Gmu/quo Saturnu
rcpntet,efIicerent:'Quxue plane/ ta^t cofonada:!! oes (uumi grauitate incederct,ant
Lunz uclodtatc cur/ rercd'Q^ eda corporis pulchritudotii oia mebra oculi
eflent^aut aures!* Sicunn.pulchritndo Cut Peripatedd doccQ ex uariis mebris ad
le inuice cofonadbus refultattSic ex uariis uodbus diapcdca,diaparonica,
diatef/ (aronica.ud diatonica cofuigit harmoniatQgz n5 in uariis uodbus fun/
ditat, tai in concordi ibnotqni ex illis diueriis uodbus refultat.Non ergo in
diuina dthara didbnandam generant perfonantestSi Iohannes SC Au/ guflinusdeuen^
ad fcnudos,K acutos feraphinostSi Ambronus,6! Mat tha»s inter thronos graues fentenda^t proferant
uoccs:Si Lucas,8! Gre/ .
gotiusdde^nturfuaaitatechcrubicatSiHicronymuscuMarcoroba/ Ifaori potc(latu,8C
uirtutnm noce diUonos h^redeo^ flatus eoprimat.an^ . fufFacenSi Salomon,K
Bemardus epithalamia fponn Si Tponix coddliu nupda^t cum Gabricle dccantennEt
ad Grzcos deuenicndo/Baiilius cum t Ezcdiide diuina femp cu fupioribus mendbus
depromit.Grrgonus Na/ zianzenus cu leremia tragica uoce padend fpofOyK fpolz
copades^ra/ ge quotp ad eo^nupdasiouicato^dcpiorac.Ifaias,&! lohanes.cui
cogno/ meto Chryfoflomus cu archagdis mirabili fecudia refonat.Danicl,U lo/
hannes ille Damafecnus Dd laaamenta clariori noce ptrat^lactfed hic in/
feriores 6L domcfticos iniluxus,ille ucro Gipcodefle fbnte,unde hxc infe/ .1 f
riora fluuc,dcrcribit>Subfequud (ut 8C alii liiccoores cofoni i hoc diuino
1.. inflrumentormas,K figuras La^
Leiinp. Dcmoc. Diodo. Thalea Anaxi. Dioge. Hippa. Herae* Etnped* Poctx Emped. (9i Anaxx Pyiba. «ip ct®* iolft uld Alcyn»
Anaxi/ Epicu. Socta. PUto Atilio. Zeno DiojRa )i«5‘
■lin» Pfltf Arido. Luere. Anaxi. Ttudes tau tmerotquod aqua,acr,ignis
&cercncqucur. Anaxagoias clazomc/ nius oia corpa homogenca,8i pces
homoemorias codnuac diuilioni fubie/ dias exillimabat:K limul collcdlas & i
gur5rotuda,fiuc fpm ex infinitis atomis tata faalitatemotUjUt corpus oe Dcmoc,
i ilL fit puiu* Circias fufum cordis fiuiguinct que Maro aemulatus decatat.
Lcudp. i Multo uita cu (iguine fiidit.Hippocratcs eous Ipm tenue p corpus
difiii Cirdas (iim: Afdepiadcs came cu qnep fcnfiiu exrcitio (ibi cofonoiZino
(loico^ Maro Priceps ex adminiculo diuiniignis.i.puideriagenita:Galcnuspgamenus
Hippoo i coptionc oM^pisiHipparchus uigorc ignis,a q Poetailgncus e olli uigor
, Afdcpii. j 86codeibsoriTO.Hcracb'tusEphefiusfdntill5ftellarisefleno’pHcraclitus
Zeno ^ podeuj luceiCritolaaspipatericusexqntaeentiagcitaiPoflidoniusidea;
Galenus ' Chry(ippusaiameefptti,qauna/cadeflfc(flu podus/^ eflenda/aut origine
aii de Critolaus darar-uclud (iqs decernere udlet,qd Pot. Max.aut Impator
fiKdicerctcp, Poflido. IUeeqmouetcxerdtu,regitequufuu,autpdpit
iregno.Circaucronam Chryfip^ ,
dus,86durarioncadeofefecoodnuit/8Cinuoluitihlas:utnullusadhuc,qd Aegyp* ^
fciidat,clare difliniatrmisqdcplenu,feddcmerfum/ 86 ppeditu corporea fyluaiut
Aucrois . Lethacufluuiu. i,obliuioncimbibifleuideaf:(3ucTimfuslocrus,66Plato
Pyth^oi cu ceteris Academicis imitant .Huiufce at aix eflendS,86 nSm taq diuina
TimfJo> (aera de more occulcare fluduerumut no expflde^qux nec forfita
intclle/ Plato xeraKUtin.x.deleg.Platotefta^:Quah'sCwqt!)*fi‘^t*®^fl“®^“^“‘™°“
Idem frrmc ignorafle uiden^tSiqd tn de ipfa traaiderut,p nueros taq fibi ma/
gis cognitos, pceflcrciQijo^t nam ^ri£arta,86 quo cx uocali ad formalc,8C C. vj
a. 31, n. op. nc. xs u. Lxia xdt ■dii
Lxa> .thc. DOC o> da5 iro 7pa Hippo. AnaxS. Artflo. Setur. Plutar. Atncus
Plodn. Afine. Thcod. Pocph. Proca. Plato. Empcd. lep* no leiu Ejpa Stoici gi1«
raci OiryiL iciii MoCa Aaga. M.Va. 2c.d. Qeaces Poiiid. Hecato Dio.ba. Stoici
Epicuri Ea.gni. Circna. Plocku mde ad roale ex ^ad iiuinu aue^t cofccdaf no
pdpictes,aat dcUnmaa ^^uc^pgrrilu p aue^ adindicarfinaat logioribus paflibus.K
dcu/is ' p,K Periis ab Oromafi: ^arodas carthaginenfibus a SaturnotSolon
athcnienfibus a M inerua: Zautraftes apud harimafpos a bono numine:Zamolyfis
Scythis a Vc/ OatMinos cretenfibus a loue:Lygurgus laccdfmoniis ab Apollinr.Nu/
ma popilius Romanis a nympha HgeriatMahumetes Arabis ab Angelo Cabriclctln gbus
nil cofonu inueniestnifi qd lex nalis a Deo infua menti-' bus humanis
luadettAurqd a coi dotJtore Mofe fuerim acccperuot.Sed ultimus prim a Mofe.prim
a chriftianis decerpes utrucp co&indit. In his iei^clcmeds fapicnrif mudi
fapiaes taro certamine pugnattut cui ex illis palma deferre debcas,ignores:quoufcp
C Firmianus ait_) aliqs dc ccclo delccdat*aqui fentcnria dc fingulo9t
opinionibus ferat.Sed interim,cu cos dilTjnantcs fuftinere ncqucamus.illis
omiflis ad nfos reuertamur. Vnde noftri c6fonanria,K illi diffonaria traxerint.
^ Capj VI. JVot^ muiicf inilituta tradidere, docet fudamciu cofonatif
tcunuiinqdmuItaiifiaKdiflilia coueniat.Etharroonicu Ib nu,quemulri
codnctrs&dut,Polyroniapoctf/6£ gramatid uocat,quait multo^ cantuu in unu
coucnrione.V n cocentu huc ex inllris,fidibus,fiftulis,aut uodbus couenientibus
pccde re neceda riu eftill in unu debeat couenire (bni,ucl uoces
harmonicx.Necji.rugitu LeonuiBoum mugitudiinitu hqui,auc ruditu Afini quis
c5uen ire fedn. Nec ex Lupi,K Agni neniis fadbc fides (ut excientia dididmus^
in co' fonaria aliqua dedud pnnqa coyt diflbna funt fiidamda. Coucniut nihi/
|jminusdiucr(b^idiomatu,0C narionu hominu uoces fadliconucntu.qa unicu fcdm
fpem eft ei fiindamctu. Coucniut 8C multx Aues muficx di/ uerfj^ Iperie^tquia
unicu eft cis ^pinquu genus,K a fupernis fymbolu» Cdueniunt di arrifidaba ioda
fitnul,8C cu uqcibus ollibustquia uttobiqj Pyr.ellic. Eurycho. Xenopht Periader
Lycoph. Herillus Orpheus Epichar. Milo Athicte Bioo Borillhc. Bias Thales
Pittacus Lcgifl.un hauferitq tradide. fimilimdo.aut uera,K expna,autp analogia
quSJlCSueniutadcx^ora Augo. %’6SC terminat’ canon 0'ngt Auguftinus^ ut nulla
ronc diircnriaKQgia un/co.K uero authore torius faptmrix icccrc funda/ mcu.fup
quf inumerabiles doprio illa ueridica cofirmarct.Mundi at no dica cocctores fed
diUbnatores Cqa diflidebat in Buidamcto;) faiOi fiJt penitus abfoni.Hi igiif
fibiipfis fapioites effefti rcligione.aut parrim.aut
praitusfuiblm5r^aculac5tepfae:^priisuiribus,« adinueriooibus ini »,unufqfqjfua
uoccreboas,adro diflbnarut,utaliiunu,aliimumcrabilrt mundos ^«A.Et ro^t q
colitenf ipm onu,^ii ortu,alii iniriu no hfe,alii •ntroituru,aL'i femp
fiituru,alii mente diuina.alii fortuito, 8i calibus agi, alu imortalcs
afos,alii mortalcs,alii reuolui in brftias,alii nequaq: Quiue ro mortale,alii
mox interire roqjus.alii et uiucre poftca,uel paululu, nd diutius no tn
fcmp:Alii coftitucrut in corpore fine boni,alii in animo* alii in urroc^.Has,SC
alias pene inumerabiles diddiiiones pho^ inueniest « eos n5 harmonica
c5fonatia,fed Babylonica cofiifione ftruxiire intuea nsK:uius ards aedificator
Nebrot4ub ^ prima lingua^; cofiifio &dla tft/ priora fupa uires anetare
uolens iplam turrim uftj ad xthera coftnicre lutuittut ab alterarioc Idnonis
cada,X fupramudana drcuamiiflus ad/ huc uelaminc alterarioni obnoxio.propriis
uiribus fpcculatwur. Quefc/ curi iiH mundi lapictcs,aut dues Babylonis,6C
cofufionis cfFctfh' funttaut f r • ^ debebat uolatcs cu Icaro in aquis funt
obruri,fic ptrilatc opifice luiM fumo Biuf ,P auli,K Abdif oracuIo,q ainPcrda
fapiaiS (apictu,K prude **'*pmdau reprobabo«5i qua tn uera/inter multa bilia
qu^ opnati fiint/ Abdias tradideruKca fine ullo lapictu dubio a diuinis uodbus
didicerctqa fummi lato Dri arcana nris uiribus apphedi nrqucut«Idroffpius monrt
Platome io/ oenes,Ct non adhuc initiari temere de diuinis fententia ^firattrrd
credant legibustdooec matorefeete «ate.p debitos difdplina^t gradus,8C p quan
p. . ^ animi fepationc reuelen^ oculi:^ hnt oes.utunf uero ppaud: Aut (ut ^hmu
Plodous^SC Proculus dfcut^ fubmolct a Deo lucne magis fibi unitu,^ nS Pnau
kxjao ipm Deu 8C patre omoiu cognofdmussK cius pdm(uam ftunura. CANTICI PHIMI
tC operatione irtimcdiats^K occulca: Qgod lumen Plato SoIem,naturalc Plato aero
Luna uocabat : Quo folari lumine pfufa magna noftro^; concentoj: copia, aliqui
prfludio quodaprxccircrut,ut Mofes/Iob/Salomon/Ifaias/ cxccricp prophetxtQgi
fuauiflimi peennone fub figura mundani indru/ menti diuine perfonarut tanta
fuauicace,uc expurgatx aures nunq offen/ dancur,K nunq faOidicnt.Scd
expreffiorc fonu fccerc Apoftoli,8t Euan/ geliftxiQgos fecuci inumerabilcs
Hebrei,Chaldaa,Graxi,atut denarb I hc faurusuica^^.Secrctu tidd,Lumc
ocuIofii.Corona nominis boni Sephtr Temunot,Mercaua Ezediiclis.De fecret/s
oraiionum,Imre fcphrr.ifdo/ quia puIchr/tudini&Etcoplures aW fcnpferc.quo?;
uolumina nen adhuc ad manus nfas delata funt.Fucrut quoep gplurimiiqui K fi no
feripldinr/ tn in ea doifbrina pialTimx cu multo tpe pleuerauerinr/collegiu
illud cele/ bmmu feptuaginta (apictu Cqd Sinedrim uocabat_) ,pmeructe:in q
("ut nonulli afferunt,) fiiit nf Paulus eruditus p ad pedes Garoaliclisiln
hoc.n. no admittebanf ,nifi qui in linguis,K re^: fecretajt notitia
pollebantrintcr qnos Cpoft feptuaginta illos.qbus Mofes Dei iuffu de fpiritu
fuo imparti tus eft,ut in libro numcro9: legimus;)fccrut f>phaf multi.K uiri
infignes» Sed ut ^phetas,8C toti orbi nodlfimos omittamus/E rra primus f ut
ferd',) hxctnooutncta lacratiffima comifit feptuaginta uoluminibusiqu* prhis
ore tmmodo doceban^'.Sed eoy/qux feripiit/intclligentia Simeoni iufto faeerdoti
magno fynagogx pra:fe « quibus
ApolioniusThiencus,&quatquotPythagoricamfemiliam fecuti fune: aut immediate
a Pro^ds, aut ab eorum anditonbus fuiceperunt. / CANTICI PR.IML 5cd ii ocs eo^
dogmata tradideruBt fub aelaminibus.K cortinis rcclufo, adeo ut nemo ntfi que
ipfimet uiua uocc doccrct,ftclligere pffettut 8C my fteria.qox tradbibat,K eo^:
inftituta exqrcbat.Hinc polleri,fcn& illa findiflima ad diuinitate
fapexcjllam prineda no incdligctcs,ad alia gria interptandi defcedetut,Gracci
attj Iatini,8C hebreo9: qplurimi. Cur anriqui ftuduerint abfeondere dogmata,qux
tradeb^ fiib meta/ pboris K piigmatibus. Caput VIII. tmp anriquo^t ftudiu fiiit
lacramcta Dn,8C naturx Inuolue re,8t obtegere,» Dei eloqa libi credita in corde
fuo abfeon/ deretne peccaret. Qya lege obferuarut cx Indis Brachmanx
Acthiopes,Pcrff,8iAcgypdi.Hinc dicebat ho9:fplcdorMer uriusiTraflatu tota
numinis maidtate plenilTimu / irreligiolx metis eft tnulto^ cofeif
publicare.Hoc Orpheus^» uatcsocsantiq,hocPythago/ ras Socrates, Piato, Ariftoxenus.Ammoniusinuiolabilihde
feruauetc. Hinc Hcrcni’us,Pk)tinus,» Origenes Cur fcribit Porphyrius in de
educa done 6C dilciplina Plotini3iurarut,ne Ammonii dogmata aJereuEt quia
Plorinus uiolato iureiurado ab Ammonio pftito facrameta publicauit,in iHagrelliois
poena (ut nSnulli aflerut^horredo pediculo^ edulio cofum/ ptuseft.Gru(f 8i
pipatetico?: dux,fe AlexadroCThemiftio referete) ea le « fua naiia inftituta
tradidifle,ut nemo intelligerct,nifi ipfo q tradidit in/ wptate.Sed externis
omillis,fumus omniu dotftor,» rtdcpior lefus Fi/ liusDei difdpulos docet,nc det
faniftu canibusmec m^atitas exponat porcis c5culcadas,Qux magiftri monumeta,ut
feruaret difcipuli,aut no fcripreruc,aut,q folu ad miracula,mores coponedos,»
legis inftituta pd nct,ab oibus obferuada tradidcrut.Sic fcccre ApB,» wageliftf
ocs,Pau lo,K Iohane cxccptotNa hic tribus euageliis ia uulgads,multi(c^ cMdUs
suis,ad extirpada haxefim Ebionita^t ,q Chnftu hoicm,fcd no Deu afle/
ocrabat,de ftema filii Dei gnarioc dcij p ipm hois unione cu Dco,mord
ficamp’aiaUnroaliqpaacis,Kobfcurc^nuciauit.Apcalypfisucromy/ tleria tot
inuoluit piigmtobusait nec Oedipus q folus Sphingis,ncc Sa lomo q Sabf Reginx
piigmata foIuebat,ncc quilpia alius cnodaret,nifi eo fpu pfufus.q plenas erat
ille,qui fcriplinSed Paulus cu ia pteriifle fen/ ferit fi^ huius mundi,aliquos
uel paucos elegit difcipulostde qbus aiK Nos aut reu elata fade gloria Dni
fpcculantcs,dolens fc nohere bene ini/ datos qplurimostqbus hfc lacramcta
aedere pollet,» de hebreis pecuLa riter sdhuc iudibus,»agreftibus coquerif
dioestEft nobis gradis lermo, » interpretabilis ad diccduujuia imbecilles
fiufti eftis ad audiendu ,» deberetis efle magiftri pp tepus,indigetis/ut
doceamini,qux fint elemeta exordii fcrmoou Dei£t £i(fti eftis,quibus latfle
opus eft,non folido cibo. Perfixfto jt aut eft Iblidos dbus,eo9t q pr o
cofiietu^ne exadtatos hot fen Macor Ariftm Theml. lESVS ; Pauloa fusad
difcrttioncbcMii K mali.Scd atrfdrqdfcgf. Quapp intfrmmetf» in^^ois xpi
ffrmone.ad pfeOiora fmmur,no rurfum ladctf s fiinda/ metu pccaitcrix ab opibus
morruis,& fida ad Deu,aiarifmatu,dcres nfi, quis diucriis indrumeds,. SC
uariis caciienis,th c6ronad(Iime pronarut.Et ut a pdpuis exordiamur/ Ccdnerut
in Dd codonabulo quatuor grfd,BC quatuor ladni taq bafes, SC fundamcca nodrx
cheologix cti quatuor iilis,qui euagelica elcmeta tra dtdcrut quatuor
didin(5h's,th cofonatibus candlenis.Enodat.n.Hicrony/ mus,6C(ihryro(lomusIfalctcda.Prorequif
utcrcpGregorius Romanus, SC Naziarenus negodu animz fub cornee reclurum. Figit
Damafccnus cu AmbroEo graucs fcatendas,8C allcgonca fcnia.Euoiat Augudinus cu
Bafilio Naz& La(da. CHRI/l STVS. Lucas Hiero. Chryfo. Grego. Nazid. BaHIius
BafiUa in anagogico cantu ac fuprcma pfonand.uEos aur,qui pcfccderfic Hiero» uf
qui manet in atanum creauit omnia Idem fimul: Cui oonfende
Auguflinus/Albcrtus/Magifter fentenda^t cum do/ Albcr. iribus hd}rds,K omnibus
qui rede fenduntiNa linita/K determinata ^frn» uirtus in agendo tempus
exquinc,infinita uero nequaq.qualis eft opifids fufnmi no qdc bcoc mcfrifata a
malcdido Arabe/SC a cjtens qui dixetui 1* Deu non operari infinita uirtatetquia non
cfl infinicu opus produdlnm; Vliis naqi cft fua interminata uirtute in
fabricado^quauis eadem infinita Bon explicaucrit in opus:fed illud dauiit
eis,quibusuoluit tcrminis»]uod 86 iubendo produxit» Cum igif omnia ioflii/ 86
uerbo produxcritidicente Prophcta.Ipfc dixit/86 facla funt:madauit,86 creata
funtiDiiflo enim uer Dau^ bo/fiat lux/uei fit firmamentu/aut globus coelorum in
medio aqua^,fiue producat terra herbam uircntemicur tana mora eil lux/donec
diei fpacium praeteriret, 86 ucfpera fieret^Et cur ufq; ad terdu diem dilata
cil terrx germinatio,86 ulcp ^ quanum folis,luna;,66 (lella^ produdh'or'Iit cur
in quinto tantumodo data efl aqux fectura.'' Et cur in Texto celebra/ ta eft
hominis plafmarioTEt feptimus cur ad quietem deputatus cftf Di/ eant fi quid
habct.Ridet hos Auguftinus merito ridendos:qui exifHmanc Augu fpera 86 mane
diifla funt fieri fine fole/luna/86 ftellis/86 prima die fine Coe Io fuide
exidimant.Magna quippe fi5mo SCxtemo opifici,cui prfdo fijc omnia,iniuria
inferundu ipm operari per tcpus,86 fuccediooc opinandi cuius menfura eft
amm'tas: 86 tota pofledio fimul. Nec debebant huius mundani animalis membra
(inquit Hiarchas Brachmana^ princeps) Hiare» feorfiim produa,fed fimul:
Animal.n.mundu ede oes fere antiqui cofen Antig tiunt:86 etia P
eriparcrico^onulli: nec Auguftinus n^t.De huius itacp Peripo. &brica tota
fimul cofetfta ipfe Moles eam,qua per dies diftinxidc uide/ Augu prius
intbrmis.poftca propriis figuris depidta fit,intclligad’ hoc/ordinem naturz,86
non temporis (igna/ ectut ooo modo Augulhnus.36 antiqui Theologi confentiut/lcd
Philofo/ Augo. phiinfigncs^SC Poetf
pitiorcscoacniut:TrifmcgiUus.D.AlcioousPlatoni Anoqik cus/86 alii Ctpicccs
dicut:Hefiodjs quoprio,qua ucfp/ dna uocattex quibus eoiundbs conticiebatur
plena cognitio: licut ex ue/ rp«c,86 mane pfcdhis fit dies.Sub quo^: typo
locutus ell Mofes ages cu 1 inaudita plebe,cu
rulUcis,opariis,coquis,lar(ftoribus,mactllariis,opilio ! | nibus,lutcaris,86 id
genus/mues fapictibus myderia maxima lub cortice tcclula.R.clcllut ume illi
boni uiri Augudinu: qa no uidet couenire cum , ipib^ fenfu litreralit^ed minus
conucniut eojt dcliraincta/figmctaij me/ tacil&ma: qux cum fialfa lint,86
textui repugnacia,86 ab'ttera,86 ab omni ueritate dil«cpaot:Noa enim potell
lemp,86 ubi^ litt«a laluari:ut illud . Si oculus tuus fcjndalizat te,«uc cu:86
proiice a te. Et illud:5unt cunu/ chi,qui fe cadrauaunt propt« regnum coriorum.
Et in pfalmotAfccndit Dauid fuper Chcrubin,86 uolauit lupa penas ucmorum.ldcm
quoep Propheta: Foderunt manus mcas,66 pedes meos. Nec.n. Deus,qui ubitp
ed,afcen/ dir,86 ddccdicmec Chwbinis,aut ucncoru penis indig«,ut
portendu(ffciillaanimatiaabaqsdicanir,pofteaaDeof;irc6dla,proutaqux fapcranc
a£produxeranc,ei quid fit auis uolans fupcr tcrra,K fup &atm i'. ocdo^
Scdnodatur hicacc^usad taincimapcnctraliaicu propoficum noftru fit percurrere
cur,SC quomodo opera illa per dies quinqi dicanfdi/ a ftio(£la/at in fexto
numero quippe pfisfto/SC nitali/cx littera 1 fex K uitam fignificace/fte^: beitix
introducantur produifb: in genere fuo: 8i homo in forma pfiaflilCma,cu
imagineA'} K fimibcudic Dd.Scpdmus quoep cur requiei dicatur aferiptustut
cdueniant vj rcquies/flC dies labbadificut eoy nomina in myfleriofa lingua
hebraica confennunt* Concordiaannquoruinrerumum'tatc. Caput XII. Ates ^
conouerfia Peripatetico^ cum antiqs / Parmenide. Mdillb St fequeeibus drea re^
unitatcQuf altercatio qppe ucrbalis eft:ut reifbc fenrit Simplidus/ St alii
(apietesiln qua cocertanone intrarut illi.q aut no intelligut,aut fe
intclligere di(1imulant/ut difccptadi anfam nadfcanc : Quo^ litigia ladlc
explicant Plato fi admittatCut dtba) Deu re^ authore,rufidaculum/8C uniculuiDe
quo Piato ad Hcrmia/Eraftu SC Cotifeu loqurs ait: Vos q tres e([is/hic epifio
iam legere oportet,uel (alte bini,8C qto &equcnus fieri pottut cognofeatis
Deu oium re^j quf fuerut,q funt^K quf fiitura fuc,Prindpe:8C prmdpis, ;; v
opifidfcp caufx Prem St DominumiQuo mo philofophando apte foelicis hois nim
atttingere potcrimus:cognolcdlo vj re^ caula fine,8C fufictacu Maon.
lu.autcotinuedirtufuinosDcuuuxtaqdfcribitfapies illeAfironomus: ' ... Naep cana
tadtx nax mete potente InMumcp Deu codo,tcrrfcp fretoep. :]l lercm. Sicud p
lercmia air.Coe1u,K terra ego ipIco.Quod nifi laciar.uiuificct St fuildrt oia
&diein nihilu rcfoluenCSic itacp oibus rebus efi unu efle dif' fulutin q
funt:8C coferuanf.Cuius rd excplu pbcre pollumus et in feofibi labficus
libus:Narol,quifcc(h;IabIico_)e{lprpicuaimagodiuinxintelligcti£ctaut Diooy.
pfpicua (latua in hoc mudano t^lo ^ut Dionyfius fimul cu Academids Acade.
docet^ unicus eft in cfldina,SC lucc,mulnplex rn in radiis: ficuti ipm pri/ tnu
efle unicu cfi in fc:S6 illud diuinu,.'ctcmu,8C Imutabile,mulnplcx tn in
creaturis difiuTu.Et ficud folc cotrahete radios oia tenebrf Iut,Pari mo
■uertente fiide tui diuino (bicoia turbanif:8i in puluerc fuu,aut nihilu re
Thalea ducun^.Thalcs igid’ hoc efle contcplas.in fua origine infinitu illud
aflerit. Panne. Parmenides aut illud in radiis cogit^ finitu elTe dictbat.Ncc
diti uin ne Arifio. garant radio^ diuafitataut ipfis impigebat ArifiotdcsiNa
ficut ipfcmct tated’.Parmcnides pofuit prindpia rc^ c6traria,e^o multa
c6cellit:cu in : eode ootranctas dic nequean Et fi prindpia coce(Iir,cfIedh3s
udep no ne/ Idem gauit aprindpiisdifiidtosulioq nihil ab illisdifiarent
Prindpii&Ncc opi MtUCRi natus eft AriftoteksCuc cxiftiuio^ Parmcnide,atq^
Mdidum uoluillc ge/ E ii ii Hcfips* Panne. Simpl. fiefattonc, cuius atlignabac prindpia fim
fccudu apparentiani tmmodot ik Jt delirando dicit Aucrois,8C nouiriores nonulli
luu uolcoccs defendere Ariif occlcm:qui inuehicur contra andquonun ucrba,8C non
fcn(a:uc inde nancilcatur occafione difputadi,uc latis urbane dictt
Thomas:Rcprobai Aridoteies uerba Platonis/ SC altore andquo^c non quide ut
re&Uat/ qux Plato fcriplinlcd quod uerba prxtcnduncne qui ex uerbis
metaphoricis Platonis/quibas occulcabat pro^ndumfenfum^ errorem labcrraturcuc
puta cum audiunt animam dici circulum ,auc numerum,credant hxc di (fta fuilfe
fecundum materialem mathemadcamdimiliter quando omnia unum dicuntur,opinentur
illud unum eile aliquod compolimm,aut rem pardcularem:Omnia fiquidem unu die
intclligancurtquia omnia ab uno habcnc,ut fuit : ficuci omnes numeri habent
iuum ede ab unitate in ipiis diffu(a.Nec multu ab idis didat Haaclicus : qui
omnia propter fui mo/ biUtatcm,8i indabilitatem conuenire dicebat in quodam uno
permane/ te,K incranfmucabili:quod ede nequit, nili illud diuinum ede» quo om/
nia fdntillant:Sed obfcurius loquens (ut Hieronymus ait^ a (udantibus
Philofjphis uix incelligicur.Cum illis quo Idem era Anaxa* nop ocaa Peripa. Pyifaa*
KJO :vs Idem 7i? Plato. Idem Ariilo. lod Abndia ^ Demo. Demo. lix fuuaiibus
latam dilatandi maceriam ,omncs lapientes &cile cooueaicc drea illud unum
in ^plurima diiRifum. De prima rerum producrioncconfrofus. Cap. XIII* Vantuin
aut ad fabricz ordinem Ipedtac omnes unanimes conloiciut:^ erat/auc
pra:incelligi deba Tubicdlum quodda ^»||9 J
inlbrmeomniuforma^reeepticiuiqdPhilofophi uocarunc materia/aut hyle/ SL aliq
chaosifcd Moles Tohu 6tbohu.i.ialormequodda:8C ia quo omnefbrmandu
crat,potenria v3 Deus de materia/aut malla illa omnia deduxitiln quacdudhonc,cu
prxfupponacur materia, in qua induci^,aut ex qua dedudtur (ut Peripaccrids
placet,) SC forma qux in/ dudtur,8C potdia.uci apticudo,aut dilpoiitio
macrrix.Hinc rerulcac tria prindpia pcripacctica,maceria,h>rma,66
priuario.Nec diUdidc Pythago ras^qui adruit in hac fabrica intercedere par,8C
iropariPar enim fccundu philofophanccs per numeros materia lignilicat/maxime
binarius: impar autem ferma.Gradus quotp farma^78C rey compolita^ per parcm/8t
im parem numc^ cofonantinime diltribuucur.Et quod Pythagoras per nu/ meros/Plato
per magnu/SC paruu dcraibit:cu omncquexldl/maiorem, ucl minore gradum
cdoicix.SC pcr6cidionis,foraatur,didin(fh]m per pa/ res,8C impares numeros. Vel
ii de corporibus fit fcrmo:quodlibct ad litte ram habet magna,uel paruam,liue
mediocrem quantitatem: qux etiam per numeros pares,8C impares ccrmioatur,SC
fccemif .Non igitur per ma 'gnum,8C paruum maceria tmmodo intclligit Plaio:ut
uidaur ipli impin/ gere Aridoccles:Qui dus alliduus auditor bene nofetre
pocuillcc Platone uocafle materia (Inu inlorme.potcnria matre mudi,nucrice
forma^,fubie ifhim,recrptaculu:flt huiuGn^i nulla quaritate, nullo^ gradu
didindtu. Qua roacctia.quia mada quxda ed,ut docet Abraha in libro dc Forma/
donc/Hinc Demoaitus dixit cogregatam ex atomis aliquando dendus, SC aLquado
rarius.lddrco Empedocles inter prindpia,dcnfum,8C rarum co1locauic.Ec qa
c6dnua,8C fobda condenlari nequcut,ipros atomos indi/ uiTibiles dixit
Dernoaitus ede male prindpiu :Qijx ma inanis dl,nill co/ dypata,auc dilatata
difponatur in fubiriflu capax formx pducend^ideo indiguit agcnte,8t difpollcore
aliquo.Scd cu nullus re^' difpollcor intclli/ ^ podic ante mundi labrica nifi
Dcus,8C auihot um'utrfi,igi^ Dcmocriiu habemus confaittentcm aliis rapknbbas:qai
dicunt fumnu opificem ex materia omnia compolita produxiflie : a quo ctia
formas omnes emanare Bcccflc efbfiue educantur de gremio materix : ut uolunt
Peripatetid,fiue ab ipfo datore formarum immediate emanenciut aliis fapiendbus
placet: quia gcncrans,8C producens didtur, qui formam deducit in ac5h]m,quo/
modocuc]^ id fjat.Scd cum Dcmocrid oculus non uidcreccur magis hxc pars,q alia
terdx cohxreaRauc cur podus forma illa in hoc, q aliud fub/ iedlum
induccretur,id caTu fieri opinatus dl : Quo4 tamen non e(l abftj caufa : fed
quia nobis incognita,A effc(5his expedatur, didtur a fortuna: (i ucro praxer
fpem, aut nobis non opinandbus euenic, fortuitus nuncu/ patnr.Empcdocles uero a
fcnfibilibus clementis exorfus eorum progeni/ torem tacuit;ucl quia das
perferutadonem cum phyfica,de qua int^e/ bat,minimc conucoircprofpiceTenucI
quia noluit proponcre,quod deter/ minare nequiret:Nam ^ut aUbi diximus^ nS efle
de diuinis ulterius aHir/ mandu docet Plato,niR quantu diuinum pandit
oraculum.Vnde qui 6/ let,non ex hoc difcedit a uentate, neqt a Moiaids
inlbtudstqui Coracub docente^ de clcmento^,6C omniu rerum progem'torc prxdpuo
difleniic. Aildit quocp per litem,8C amidda omnia difponi, generari vj per
coucn/ rionem pardum in compofitu,8C diflblui per diilidium pardum a toto,in
quo conueniebat. Et quia amore coneduntur omnia,ideo Moles inducit fpirituro/
qui amor c(l,8C nexus rc^ Cuc fuo loco Deo foueate cxplicabi/ mus^ incubantem,^
cofouente aquas,illas vj ex quibus omnia uiucnda generatur Animalia4i.ex aquis
ab Ardfice produd iubenturmee plance (inc aqua producuntur,quauis
didum]lTt:Producat terra herba uirentenu Nam terra Hne humore aqueo minime
produdr. De concordia Peripatedeorum in generali, aliorum quoc^ omnium ia
elTendalibus. Caput. XIII. TatuimusutPcripatcdd,8C aliiqpiurimiimucunda lapien/
tum harmoniam coueniant : Qsc^ pro&do tanto uid^itur diffidlius, quanto
magis illo^: pdnccps,ut fingularis,8C ex/ cellendor habcretur,ab aliis eda no
diilmdens diilduire uo/ luit,a Platone maxime,profo]uetis procefliim
oppofitu.Duplex e(l enim f c^stiicut K duplex naturamt ipfe Plato memink.
Altera fenfibilisde qua eil opinabilis rado:qua friendam uocanr Altera ucro
incorrupta na/ tura melio;: rubflanda9e,immutabilis,conilans,c6dnua,fempcr
eadem, qux non penetrabili cogitadonc perdpiturucrum mends ade uidetur. Hxc
uocatur diuina fdenda : quia de diuinis traAans,8( diuinitus edo/ Aa
cH.Prxcedens autem dxmoniaca nuncupaturquia de terrenis cfbK quia fuggdla ab
iis inferioribus intelligcndisxjuas MarcusT ullius lares, Apuleius modo lares,
modo genios, AUi ucro damiones appellant : qui Peripate. Empedo; Pb» ' Mofi» tT
• 1 Plan' TuLCie. Apuldol continentur infra lunarem orbcm,drca rc^t terrena;^
intrlligenriam ucr/ liuitcs.HincGraxi tam Peripatetici,^ Platonid ipfam Platone
diuinu, Arifrottle uero dzmonc uocauere:qa ilii femp cura iuir,8C dc diuinis
tra/ dbo.f«in.i6.Sc.]r> ^.uero io.i8>3C>j6>q(f apud mulicos comunc
hetur.Diuidi^ iu^ numerus nalis,qui dt re^ propordo,quauis uocalis non
diuida^,niii in lupiore nu/ nte^ rcdudhis.T antu.n.diHert homo ab homine/K
equus ab equotCanis quoi^ a caneutt necedani fint gradus in ipla^ fpede^t ladtudine.
V igihd igi^SC fepte funt prima re^ pdudla^ genera in tres nouenados dilbndla,
fupccdellem v}/ccelicu,S( elementarctQuo^ concordia harmonica a Deo fummo
infulam OpI° faucnte^ declarare ptendimustEx Archaypo.nud Angdicu orbe,hinc ad
fpha:ras,8^ inde ad terrelfrc uolume unitas illa oia reddens coTonandlHma
deTccdittut qcqd in unoquocp cll/iddc in reliquis ruauidima,pponione
rcfpodeat^uocibus utic^ 'uitx energia canons:Qj)as ^ uitx uoces Ipus uitx a
primxua inlbtudone rubminidrauit. Hinc Mofes Mold ' aittEt fpiritusElohim
uoliubat fup aquas,primordiaiia vjre^ fcmina,ea cofouendo/uitacp unica pradfado
luauidim£Dcus enim (^inquit ApC> ex Paulm Arad (nia^ dl in quo
uiuimus/mouemur/ 8C rumus/mcdiance illo fpiritu, qui intus alittfiC mente,qux
agitat tota molem re^ fabricau^ut andqui dixerut uaces.Scd 8C ipfe Deus p
Icremia inqt:Gxlu,8C terra ego impleo. Maro Quem fpum,8C que Deum infofum
coelo/tcrrat^frctoq; Platcnid anima lerctn* mudi dixerctuc nonulii eo^ clare,
pfiten^ :Qi}i mundi mebra uiuificando/ Placoo* colligandotp harmonica
cocordia/cocentus mudani inftrumcnd redderet coTonancidimos. Hoc uidit
Pychagorastcuius (fudiu in numens,8i^ his c5 Pydu» fonanbus incranHoc inuit
Anaxagorastqh unuquodtp in alio/aut quod/ Anaxa. liba in quoliba Cuc irridendo
dicunt peripatedd,^ contemplabatur.Non quidem Alinum in mufca^auc Elephantem in
carduelc,ucl coelum in pu/ licc addenstfed fpedes uniurcuiufcp in alio mirabib'
aifiniutc reprefenta/ ^ ^ cas,K eadem uniuafali uita uiuentes,8C amica fodetate
unitasmt unius ad ^ alteru per coaupdonc,K gcncradonc propria^ forma^ fodiis
relinque/ '■ retur tranlTtus,8C fymbolu,exidentc eade matrria,K uita omniutunde
ad inuicc refulcapportionatus coemtustSed noexplicauittqd nec clare for/
fitanpcepic.P^agordaut,K Academid lumine diuino^Kpphedeo coi Pytiuu I
lullrati/qa ab ds fuaat cdo^us. Capat ir. Hilofopho^ Patrr,nararalifcp
ordinis,K cocenms folerrilfi/ mus indagator Pythagoras, qui priore in
naturalibus no ha buit.fecundu no uidit, difdplina fua non tm ex ChaIdcts,8C
Adyriis haufic,red cx Hebreo^ fapictia occultiori imbunis. iM VA i idpiccia
uccuinon iniDUCUS^ y tm ternario numero attribuit (ficut ab rius fedtatoribus
hemus;) ut oen» /4* Deitatis rarione,K colequocr uniuerfum ternario pfid
adcratiCrefdnn. numerus omnis trino augmento/in longu vj/Iatu/atcp
profiinduyulcra qd no datur ,pgredus.Dimcofio infup pcrbtfla in corpore,eode
triplid aug/ mmto cofummaf,tripliri:T ribus aiam C ut fapicos aic ^ Deas mandu
diTpofuir, nutnero,poa/ Sapi6 dere,8C mcofura: Quibus omnia fupexcxUx
trinitatis gcrancuedigiumt Numerii enim ab illa fumma unitate, 8C &ate
omniu numerorum haben Pondus ab illa fapicnda.qux omnia librattMenfura ab illo
Artifids fpi/ ritu,qui unicuic^ conueniente porrionem eribuk.Hinc Magi tres
priori/ Magi pes fuper mundu opinabatur,Oromalim,Mitrim, 8C Araminim.i.Deu,
Mente,8C Anima.Dei enim excxifi propriu cft unitas:Mentis uel fapic/ Piae» rix
ordo,uel pondus: Animx autc,ucl rpiritus menfura,8C motus. Q^od Plato per
fnigmauad Dtonylium Rege percurrit,dum ainCirca omniu Rege cuifba funt,ipltus
gratia omnia,ipTc pulchro^ omniu caula.Omaia nac^ funt rirca Rege eius unitate
conncxa:K ipiius gratia omnia ponde/ rata funttSC ad ipm ciuufla ordioatatK
ipfe omnia numerado,SC propor/ tionando puldiro^ omniu e(l caufa ta cffiricns,q
finalis.K rcgcns,SC fu/ flencas.pnncipiu vi,ntcdiu,SC finis omniu:ut Orpheus
antea decantaue rat:3C Plato ite^ repetit in epiil:jlis:Omnia,inquics,ab ipfo
profiaTcun/ tur: 8C illum repetunt: atq; io eo quiefeunt: K fuflentantunA Patre
enim omnia tanq a primo fonte profirifcuntur:SC in filio tanu in domo p ideas
rcfidcnt:Cuius tilii,8C fapicnrix diuinx figilium ([ut ha^ur in theologia
hcbrcorum^cf '3 'bet,aut bait,quod domu fignificanOmniat^ per fpiri/ tum
fa'i^um in formas proprias explicata (unt : unde totum opifirium ab eUhim
cofet^um defcribitur:(^od nomen non eft plurale ^uc aliqui cxiltimanQ (icut
ipfius pundatura indicat/fcd lingularis exifiens in bina.i.intclligcntia,qux
fpiritui fando attribuif.Hinc in Eccldiallico dirit :Et fpiritu incelligctif
replebit illum.Qua trinitate eda Hermes fub piigmate fphatrx docct,dum aitiDeus
cft fphacraicuius cctru.iPatcr cft ubitp p fua pjcentia:circufcreda
ucro.i.fapienda,8C Filius Dd nu(qx]tt{a capi no p3t,SC omnia rircupledif* :ut
in e^e Ecclefiaftico legimus:Gy^ corii circuiui fola,8C in profundum abyfli
penetraui. Rclado uero mutua utriufcp centri vj/SC rircunftrcndx fpiritu 6L
amore reciprocum refignat. Hinc a crino /^chetypo emanare no debuit
fitbrica,nili crina,8C trique/ tro ordine, 8C numero foaoro:uc Pythagorei,
Platonici, 8C Boedus diflic/ runc.Non.n.ois numerus harmonix c5uenit,fed fuis
cofonandbus,ppor/ donibus coaptacus.Teriuriusicaq) fimplex Deo ITmplirillimo
attribuif: qui fuma unicas exiftes in tres cn diftundif hypoftafes,mo qdc
inexplica bili,qais muld explicare concncur.T emario ucro quadraco,aut
fuphriali diftribuutur tres enneades:ut fine nouc intclligenda^ ordincs,noue
corii, nouetp genera carrupdbiliu,K gcncrabiliu:Qux oia derimo no fine mi/
rabili facramento^uc fuo loco declarabimus^ pfidun^.Tcrnario auccu/ bo,uel
folido complentur oes fimul enneades:ln quo oes mufic^ propor/ Placo dones
cocluduntur.nu innuit Piaco:SC Proculus longa feric difil-rit. Procu* Qso Angdi
Orphe, l lato Tbcdie. Ecefia* Hermes Idem Pytha. Platon. Boedoa Diboy. lablicus Tbcok). Qgomocfo An^Ii per
noumariam noOrum /fmpKd remano cortrfpoiTy dentem ditlnbuancur. Caput III* Oucm
cfle Angclo^i ordmrs/fiue gradus apud Dionyfium^ Iamblicum,«
nouitioresTheoIogoscxadiflimu cft:htno/ uenario numeroCnon quidem fimplid.fed
aliquo modo c5>/ polito;) coIumantur:C^ia,« ipfi ab iotcliedu limpliciflim*
fciuntfli Cunde feparari intclietfhis ta a philofophivq a fapictibus hcbreis
dicuntur3aliqua complicionem admirruntjquia in eis ell eUcntia/& uir/ tus
ipfos pfidenstuel materiaCut inquiut;) metaphylica 6L forma.Nec.o, recedentes
ab atfbi puro funt penitua/a/macen a expoliacitcu in latitudine rerum pacear.t^
quicquid ab adhi puro recedit.ad materia necellario de/ Dkny. clinat. Vnde
Dionyfius de Angelis dotflor prf dpuus aflerit ipfos imixtos efle.materix
uidelicet.V^ quia in iplis gradus lunt perfafhonis/Deo f/ ximiores p ternario
di(lribuun ([ut in hoc Augullinus,X tota Theologo^i rcholacoueniunc^rcmpcr
trinus/X indiuifus operatur ad ex> ^ tra;ut nunq aliqua pcrfooa^ line
exteris opercC :Quod X exemplis com/ proba^dubemus ([inquit Origenes^ a
patrc,ut ITmustA filio, uel uerbo, tadonis uel ordinis comanionem: Vitam uero a
fpiricu uitx,qui rods in/ cubitmudanis/X fupercoeicflibus.Quia igitur dat Deus
Pater omnibus, utfiat/Opmiousonuiium mento dicuunde quo in lacto eloquio
legiturt I Hicrom CANTICI PRIML Domtaus umuerfojt tu es.Hi'ac ei domiaarionis
ordo refpondet.Et quia prxdbdebito ordine/poteftatc,qua tribuit fiIio:qui air.
Data eft mihi ois Manh. ^cftasin ccdo,K in terra. Potdlatcs nominanf,qui excquucur
ca.qui/ ^ prf fidere filio datu eft.Et quia dat uita/coftantiam/8C fandbmooiam
omnibus rite difpofitis per fpiritum Ian(fbtatis,8t uita: alius ordo exqui/
rebac uirtutum VJipff quasconduccrcni’ omnia ad ueraro uiiam/K lan/ aimooiam.Et
hoccft,quodPialmograpliuscanit:Spirituai oris cius ois uirtus eorum.Et quia
trinus trina fe coicat rarione,trinario(5 otdineadco «urauit produtfU
omniaCmaxime homine,cuius caufa 6ida funt omnia/ 8C in quo omnia cotinentur^
tri&rio gradu regcrc.Diftinxit nanqj homi/ oum genus per gradus
fupcriorcs,8i inferioresqwrituCj eft,8t diftribuit «gna% prouindas:qbus iuflit
prarferri aliquos in fpirtuab.abos ucro in auili regimine. Quibus prouindis,8i
regnis prindpatuu ordinem pra:^ fiiicArchangelos autem priodpibus,8i praclatisiAngclum
ucro unicui^ homini unu rdignauit;ut r«5le fentit Hieronymus fuper illud fumi
Prio cipisiAngcli eos^ femper uident fadem Patris md.qui in codis eft. Sicut
Deus defccndit in nos per tripartitum Angelorum ordincm,ita nos per cos in Deum
confccndere polTumus. Caput llll. Otidimum eft apud Dionyfium non modo
iatdligenrias in Diooyt i faiores, fcd eda nos illuminari,purgari,K perfid a
fupcrio/ ribustQuibus fi aflendmas,£adlc ad Angelo^ gradu^SC ordinem nobis
proximiore confccndimustEx quo rcdbe agen/ do,K expurgati aliis merito
prxfoimur,K de nobis Archangeli.i.prina/ pes Angclid curam habcnt:Intcr quos
praclatos,8C fubic£lx>s pnndpatus intcrfunt.ut hos fubiidant,illos autem
euchant ui quada occultaiC^m K fi neuter eo^i perdpit.fenrit tamen fubditus
iugum quodda pradlden/ tisa quo fadle fe abfolucre nequitammo timet,0C
rcueretittuim tUarqui praJatis prindpatus influunt: prout ipfi hauriunt a
terrifica fede diuinx maicftatistqugin aquilone fita,terrifids legibus,8C
igneis omnes tam an/ •^gclicas.q humanas mentes fub iugo feruitutis
l^;ar.Quaruro tranfgrcflko malum' culppK puniuo malu eft pocoxait Icremias
fpiritu diuino fubue iftus ;Ab aquilooe panditur omne malum. V nde ille
homidda, qui ab initio in ucritate non ftetit,peruicad arrogantia prorupit
dicens: Ponam fcdem mea ad aquilonemtSC ero fimilis altiflimo,princcps yj ma
lx,K cofufxfyluxdicut ille prindpat in regno pads,8^ quicris:lnde mu di,idcft
reru fdundlaru a Deo princeps (xpins a ucro principe nominat: ut in
Eu^elio,cuius dtulus eft (ecundu IohanemsVemt,inquit, princeps mundi huius;8C
in me non habet quicq.Et ite^t ait,cum de triumpho que de iplb erat
reportaturus diflwcrcnNunc Princeps mundi huius didetur foras.Et ad cande
aquilonarc partem mortales,dum legem trafg^cdiuo^. Icrento ' l lohaoK k fc confmintnit indc rcprtcot fuf
tranfgrcflJotus perna: ubi paue&de/ tes filii dohim.i.iu(li iudids Dd
fcuere diiud/cant : SC ludidum acerrime exequunc:ucd((iiotiibus/SC hominibus
timorem illu Dei incutiantii^ucni laiiaeob pahad hebrei dicuntiDc quo lahacob
horu &cramcnto9: magifter ioquens cum foccro Laba Aramco dixicNiii Deus
patris md Abraham, CC timor patris md Ifahac afliiiflet mihi.forfitan nudum mc
dimifiircs.E t Htm iteruriurauit lahacob per timorem patris fui Ifahac: Cui uim
Deus prf ftaucrat ab illo tribunali roboris.flCiuftiaiificutpatri
Abrahxabauftro mifcricordiatSCpietaristQuo^tfymbolodccoratusIahacobfedct in me/
dio folio gloriae Ab aquilone ^itur omne malu, K tranfgreflionis, K iu/ ftitix
punietis pcedit feueritate,fid terrore quoda,quo interiores in praJi/ dentiu
timore inducant .None princeps eft homo coxeris hominibus fimi lisf Quo eu
rimcrcnt,SC rcuercrcnd’ caxeri:nifi terror Diuinus eu cueherct: (SC Cfteris
timore incudescos deprimera:ut ipm taq prindpc reuerereni’ r' totu per prindpatus
illos fumus princeps excquiC.Prffidentia aut omnis deformis nimium habctur:nifi
isaffilbt ornatus,8C decor in prxfi/ dentc;quo merito alio9: princeps habeat:
Jdeo SC fuperioR: minifterium prxfideci ncceflariu e(l,quo excuciani'
impcdimcta.uitia uidelicer.SC cor/ porri mundi uoluptatestEt hoc uirtutu oido
effidaQuoj; tauorc copa/ rata c6(lacia,8C robore fortes cotra uitia,8C
eficcminantes uoluptatcs efli/ dmur.5cd ut SC cotra has aereas ptates
inuidig,8C malidx plenas prgua/ 3ifcus lcamus,etiaptatu prxfidiu nobis
neceflkiu efl:ut cu Elifco dicae poffi/ tnus:Plurcs liint nobifcu,q contra
nos.Ne etia mundanis affcifbbus prx/ pcdiamur,(ed dominemur omnibus
ipfis,allinut fua uirtute intclligetiau quxdominanoncs dicuntur:Qgo^ fauore
corpus in (cruitutem redigae ualeamustSC terra fubminere,iuxta imperatoriu
decmu,quo dide': Re/ plete terratSC fubmittite eam.Omniu itaq; intaio9: obtento
dominio^rc/ ftat,ut ad Deum conuerfi ipfi foli uacemusiQuod fieri potcft.fi
memoria fupacoelcfhu pa throno^ fubfidiu raincamus,contemplcmurcp eadem
illuflrariooechCTubica,8C cognato, parentiq; fummo per ardore faaphi/ cu
conflari uniamurtVndc ficut per Angelicos gradus fummusopifex in nos defeendit
fua uirtute/SC illapfu:fic etiam per cofdem ad ipfum,a quo
ptoceirimus,redcamus. Nec prxtermirta ea/qux Auguflinus dc hoc re/ greflii in
Deu cifde gradibus pertradlac.Et primo quamor aflc(flus,cimo re
v},dolorc,gaudiu,6C fpem connumaatiQqos ab irafcibiliSC concupi/ fdbiU
procedere cxiflimauic:quibus addic fenfum/imaginatione/rarione/ incellcShim/SC
intelligenciam/ quem nouenariu nouem Angelo^: ordim/ bus coaptans corii hominem
in Deu deducae conaif :quauis hoc prudeti kdtori relinquat pafidendutut tamen
ex eodem colbgac poflumus,fcn/ los Angelis/qui nuntii dicunf /refignanficut SC
ipfi (cnfus corporei nuntii CANTICI PR.IMI fuiuairtutu
intcrio94,intellcdlusuideIictt,raaonis,fltl5Enfuu animaE iai4/ ginarioacm,qux
plu(q fenfus perdpt/Archangclis coaptat:V inuabus ri
morcin:Potcltadbusdolorc:Qui enim meta uitio^/ confortatur intcnori uittutcdolcdo
dc pcccatis/potcft cu potcilatibus dxmonescffijgatctCi cq uirtutibus miracula
&cere;Prindpatibus radonrm rtfpondere ladnQuia 6cut illi prf funt
fpiritibus:fic ratio fenlibua/ attp aHedbbuKDominationi bus amorem, fiue
gaudium:R.efhis,mundas vj unicus, 86 unicum efle omnium reru: quia prima refu
pduAaftcd efic/inquit Proculusait reffe Idifit Parmenides, 86 MdilTus,86 cum ds
Plato in Parmcnide,86 T imxo:quis Ariftoteles co tra illojt fapientum uerba,86
non fen(a,&u(lra laborcbHoc igitur uniua fum tanq animal quodda unicum
quidem in fe,in membris utro diuer/ fum ab unico parente progenitu eft,unicacp
uita uniualali uiuit.Sapien/ tes uero catholid noftri aliis telis contra
huiufmodi congrediutunr/ afle/ Thcolo. rentes Ardficcm fummum in opus exire
nulla naturali lege ligatum , fcd liberum in quodcuncf opus uoluait omnigena
uirtutc,omnimodaq; foe/ condicaccp]enifIimus:Ncc is aliqua impulfus neceditate
, fcd infita bcni/ uolenria exiuit io opus extemumujuauis edam hi pene blalfemi
reifbe opi nentur prima caufam ncceflario agerc,86 eandem femper eodem modo fe
haberetNoo inde tamc (ri]uicar:q>n5 polTu producere nifi unicu cfiinflu: I i
Proca. Parme. ^ MclilitI Plato Arifto. r TnCne* Mcrcn« Augu,nuUacp materia ,
cm/ oia,SC etiam materiam iplam fua plenifiuna fcEcunditate produxit. Cau/ (a
uero fnb(ecundaria,aut naturalis (ut aiunQ fiibiedlum,6C macaiam a Deo
produdtam cxquirunc,in quam aganttEt in his locum habet , quod peripatedeorum
Princeps deponit: comuni vj acceptione animi conlcn/ taneum efle,ex nihilo nihil
fieri.Hinc Auguftinus ladnorum thcologoru mento pater di tota huiulinodi
fiunilia aperta uocc aildit Angelos nui/ lam omnino polle creare naturamtHt
q> non magis Angeli lint re^t crea/ tores,quaagncola: &ugum:Quam
fententiam munire iTuduerunt recen/ tiores thcol^',Aemdius
R.omaaus,HenricusGandcucnfis,RJcardus,6C acerrime lobancs ocotus,quac oia in
fuis libris luenda relinquo. Hic lu ma admiradone oblhipco,quooiam tand uiri
negent Deum omniu opi/ ficem:8C q> nihilominus Iccundarix caulx ex nihilo producat
contra eam philorophiam,qua profitentur:io qua celcbnorcs alltTunnec ab ipfo
fum mo opifice raundum,aut aliquidexnihiloprodudhim fuifibQui autem ueritatis
lumen fuldqicre, folum Deu omniu authorem profitcntur.Mu/ di todus Onqt Aldnous
Platonicus^ deojt 8C damionu author efttattp id uniuerfum uoluntads diuinx
munere nuqua in pode^ difiblue^.Plato at ipliim bonu lumu cam ellc fiibdada^t
fepata^,K eai|t duradois pfuppo/ nes fic ipm introdudt ad eas exotfu:Vos qdc n5
imortales,nec oino diilo lubiles ^’s:no tn aliqn diflbluemim':Na fi oia q
codituta (uc,ddtrui piit, atep di(Ioluiu]ux redle cSdituta lut, 8C bn fc hnt
didblucre,at(p dedruere praui animi dl,SC fibi rcpugnacis.Mercurins quot^ cu de
plancta^ pfide nbusagera,inqt:Dcin fepte &bricauit gubernatores: Bi fic oia
enumerat a Deo ,pdu(da.Ncc opinldu ed in tanta uniucrfi oonfonada plurcs fiiide
pgeoitores.plurercp eile rcgetes,plura^cx linpfis c6dare:Quia inde con/
niiw,diironatia,QC ex colcqucd ^lis difibludo e0dia uniuetfo. F i i i CANTICI
PRIMI Quo fccudo quadrato ternario cxdos Eabricauerit opfex. Cap.VI. Odetn
numero/dfdcq? gradibus fummus moderator ccdos diilribuit,fccundov3 nouenariotut
aariquo^j^fit communis opinio cenfa:quauisnouiaorcs nonulli dcrimum aiiirac no
Ptolti AriAoi Moftf _| pcrdpioitcs quomodo falaet in otflaua Tph^ra motus,quem
trepidationis dicut fmcdcdmo drculo:Ncccis uidc^* cofcntancu/Vc ip(a odlaua
fphxra,qux tribus monbus uolutcur, annexa fit primo mobiliiq(f uno tm gyro
condudturrHabet enim ipfii motu diumu ab oriente in oc/ ctdcncc lupea polos
muditHabet K ab occidente in orientem fupra polos zodiaci/aut
figno^/quibullibct cctu imis gtadu uno/ut Ptolemxo piacen Sed io fcxaginta,ut
alii aflcruntiHabet K illu aiTeitu motu trepidarionis: nnde opinant elle nonum
ccclum^d mouea^ tantum duplid motu inter ipram,K primu mobileiquod unico tantu
motu reuoluitunut ordine de/ bito reducant omnia in primu mouentemK^ui unico
motu gyrando cx/ tera omnia rapiat fecum regulari,® ordinato drcuituiEt
fcniet,quod do cet Arilloteles in ruperioriphilofop!ua,neceflcuideh'cct die
omnia debi/ to ordine in illud rcduci,quod ipfo^ caufa efl. Ve^ cum odfo
coafpicianf orbes:® armilla,® aliis inllrumenris coprobenf dillinifti:® ultra
bos no/ num efle^quod primu mobile A[lronomi,fcd alii,ncfdo qua ratione,cry
Aftni^ II faias multas coUcgcritrQoid Impator nifi aggrc/ gaueric
pccunias,capias^idrias, K utmucs, qbus merito pfid debeat^ Quid San(ftus,nifi
mcritis.ec gratiis mukipbcibusconftipcturrPcrlouc debito temperametocodudlilcgc
c6dimus/8Cferuamns:fubmmiftramns qd xquu dl:fubic(aos padfico ordine 8t
traquilla quiete debita prplatuia gubemamus:nc deteriores (tinus
apibus,gruib’,camclis,capris,8C exteris huiufmodi,qux fuu duce cognofcunt.A
Marte uim hernusA impetu ad opus pfidedu:ut fortunati Iimus in opibusiNa
fortunx ca eft natorf im/ -r. pws,(i reiOe fendt Ariftotelcs.ubi de bona mala
fortuna fcrip(it.ye/ AriW» aus leporc,K fieftiuitate pftat ,8C amorc:quo agitad
quaedtq) ardiu cu de ledbuionepfidamusiqa deledlado opu^fidt;Nec.n.bborc in
plcrutadis rebus nSibus^atq} diutnis fullinae po(Imus,nili adeflet amor ; Quo
re/ cread fopprimimus afHidboocm,qua affert cogitado a(1iduapda repctcns,uniq;
ca illis, qui illic funt,Patre laudattQgod fit Salomon innuit diceostSpus redit
ad eu»]ui dedit illu.Reliqua omma uanitadbusfobiedbi relinquun/ nir,ex quibus
ladsfcfaaaim habenws/fphacta^i tD@uxiis male diTpolidf X rONVS TERTIVS. XLV ^
fkm Ptolom Alcabt4 Mbut aooemA qaibos diamu.qaod ipfts ineracabfccflit.Sed illo
flante influe dx otnncs cedunt in bonutqux ^huc clarius explicabimus» Vodeproueniaiic
mala,an influenriu malitia,an ex mala difpoCtiooc redpientis. Caput VIII. Vm
fnmmus opifex omnia,qux fecerat uiderit ualde bona: no fine
admiraa6e,K^flemarione animi audimus tot mala, qux de fidcribns Dei oprimi
miniflris aliqui ailerunt dccer/ nentes planetas^quos maliuolos dicuQpotius
fceleflos q ctr kftes:^ Saturnus V} omnes deuorctfilios,quatuor exceptis: q>
aliquo in/ fenunio moleftatus fit
uorax,tenax,diffialis,exiliu,difcrimina,dolu,ne/ qaidam,proditiones
induc&,oiolenria infiiper, capduitate,damnacionc,
poriidiam,pertinacia,iram,omnir(^ boni odium,metu,ang^iam, dolo/
rem,fiincra,ludfaim,orb{tatem:Itemmalefiaa,furta,u^plloncs,polin(flo teff,K
magos &dat.Et de Marris fignificarione Firmicus iile Maternus fiia prompta
eloqueda hxc phibenq» eft proditio,pugna,cidcs,audacia,
temcricas,elario,redtrio,c6troucrfia,prxdx,infidix,latrodnia,uulncra,ca
priattates,fligae,difficulcatcs,perfidix,obrccenitas,incaucus amor,&dlis
oflenfio,uariacogitario,nullum confiliu,uiolenti prindpcs,fcroccs inhu/
mani,alicnx rem{m Cfto appetentcs,pcriuri,dolofi,inc6flates,ma’lcdid,
inoompofiri,omnia cotamtnantes/omnia polluentcstSignificat etiam de/
fbrme,inuerecudum,partubus pemitiofum,aborfum puero^: Et in qua/ eu etia abftp
mala irratione opprefliones mab'uolas,eflufionc fan gmnis, SC multa &dnora
pcrpetranAlm autem iis inlcquitur calumniis: quas paucis nerbis expUeare
neqmriOmitta/quf de Mercurio,Iooc, Ve/ nere,8C Luna aflount Mathanarid,8C
poetx:Quod lupiter vj,ec Mars Venereo turpi:^ congrediantur accubitutOC mulca
ne&nda perpetrcnnln copeflii maxime M^*s cu
Sammo,Phaethootc,Srilbone,Phorphoro, oclLunatcu quo^tquobbet aliquid mab'
femper cominatur/percuibones ttidebeet fem cu primo,a:ris cu (raindo,numo^
aurco^ cu tcrtio:Et fic dea^ profcquift Q bone Deus quul fecilbYOnomodo fuot
cucu^ bo/ ■ 1 /* na qaxEabricaftiYCur tam malos pra:fi^cs nobis prxfedibYQuis
ttmri erit a tot fccleribusf Qgis 'raniunis a miniaris coddhbus.lmo potius Icc/
lcais.''Necmiru,fiquiho9tcognirioncm proliremur,totmaU mmundo quotridie
fcquutura pradicunr.cu ad ta perpotanda codi,fidera,ucl ptf / fidentes Angeli
nos conduexre uidcantur.C^ aut non fcioli,fed uerx fa/ pienDf dilcfLrcs
cxiauntjalitcr penitus fendunuAb auribus omiiiu (in/ quit Auguainus) rrpellendx
funt huiulinodi (hildckmon folum eorum qui uer^ teligioocm tenentded etiam
eo9t,qui Deorum quorucutj uo/ luDt e(Tc cultorestHxc enim opinio quid agit
aliud.nifi ut nullus colatur, aut adoretur DeusTMagnam quipp^ cocio iniuriam
£aciunt;cutu ibi/ue/ lut in clariflimo frnatu, K fplendidiiiima cuna opinentur
l'cel« taciida decerni. Ciurc quoep pflem Origcne,Htcronymu/trobroliu, K qpkr/
rimos ex noftristqui cu Auguftino confenriunr.Sed eu apud luperluuo/ fos minus
Eiriat chriftiani autoritas,ucniamus ad extemosamnio ad eos, qui prxeepta ho^:
prognofticationu praecipui tradidiTunt* coprobabi/ mus ipfos dogmata fua aliter
tradidifle,quulgus8t turba Icioloy exilii/ met.Legatur ^tolcmxi eourextus in
principio Apoccleimatutqui merito in huiufmodi,K aliis pr.efaturrfii uidebitur
qd allris,qmd geniturf .quid parctu fpcrmati,quid cibariis,quid loco, fli quid
monbus tribuan Valde (inquit)imitatur genitus parentu remen,8L fanguinemt
unuiaie dl«Looo etiamultutribuitjquitllprincipiu generationis,ait
Porphyrius,qucad/ modum 8C pater. Hinc loue,aut Venere ITgoificante(proUquitur
Pto/ lemxus;) non erit natus albus, qui oaldtur in Aethiopia,regiooe,loco nihil
ccni,ldi opinio e> mulds dilD mibbus in hac arte colligi pc.lu cu aliquid
ccnafdcda aflime uqlucrinr. Aog* Origa Hierotu Ajnbtoi Augo» ii Pcoia ii
Porphjlj Ptole» Hali Virgili Ptola Dic: aIx>minabi1(m&duteaiT)dc>dntia:quz
bona;sc uul/scft,Ha:crpar(iiu Adronomo^ Dux. Sed plus dicam:q, fi omnia cado
regem difponerenf’: Mercu. dTenc unV^ ualde bona a bonis caufis mod a Deo opdmo
mala proueniat:8d a fummo moderatore trafgrcflio Icgisxu uellc dus fit ipfius
Icx.Nccdicacur:Con/ come Deus femper ad motutcoTequeater adeflrdum
iadcprouenicncc. m. y Jigitized |y LiOOg! ScJ multotifs «ft malus.fiue influects fiue
reapicds cau(a,cande eocurrit Deus ad malutSed efto g, tag prima,K uniu«61is
caufe influe do ad ma!u coueniat.oon coopaf ad d(rortnitate,rcd ad fubftratu
adhis: ut aiiiKin quod fecudaria caula dcfbrmiate induces culpada eft;C6ma/ IK
enim habc^rq, pluribus caufis ad eunde effriaum cocurrcntibus.dfe/ dius ipfe
femp debiliore 8i deteriore profequiif caufam:qux fi cu fuprema eoueniret,bonus
femp fcquered effedtusrVnde no prima,fcd fecud^ a culpada tJtSunt eria qui intelligcnna
pfidentc criminari prxfumar.S^ dicat iftiufmodit&cit ne hoc ipfa
intelligeda ex mandaro fumi prindp», que unicum moderatore uniuctfi ocs
fitiratur,an contra mtnte,K impe/ rium eiusrSi iuflu ipfius aliqd expleant, non
quidc malu efttquia non cft malii.nifi qd cotra fummi moderatoris ordine
perpetra^tSi uero princt/ pi aducrfantes id fadutnnagna quippe eft ia (umo
regete cofiifio:fi mini ftros tanta tebcllioneptcruos impunes abire finat.Necad
pr^os mdos rcrpiciant:qui uiatores funr.SC fuo donati arbitrio,ut mereant'
obfequctea fmperiu prindpis:8C derocreand’trafgreflbres in breui reddituri
uillicado/ nis fu£c radone.Quod 8d in Angelis tadhim £uit,anteq ftabilitati
darend’. Vn puniti plures a minifterio Dd expulfi funtnit no modoTheoIogia no
ftra dioinillima docet/fed eria AlTyrio^t, Arabum,Aegyprio9:,at9 Grx/ co^t
dogmata cofirmant.Phcrccydes Syrus cafum dzmonu dcfcribicK Pheit(|)
Ophin.i.ferpentc dxmoniacum caput tofle exerdtus rebellantis. Aegy/ prio^t
fplcndorT rifmegiftus eunde cafum terigit docens lapfum Angdu, Trilni6 K
homineCut patet bene intuenri^ a diapafon diuinz colbnantix in har/ fnonia
inferiorcm,aut diflonanria,8C miforimus feruus imo exodos clfe/ dius
cft.Homerus grxcojt pdpuus uates,8d myfteriojt pidfav cafum pri Hoo>rdinate
p cedi agunt aut a na/ tura.aot cx arbitriotSi a naturaxu ordo ipfius natutf
fit a Dco,ldco me rito celebrat illa Peripatedea fent&iadn his qux fimt a
natura,ncc lauda S mar,nec uitupamunCu laus fit ordinandsmcc uituperiu adefle
poteft in ordine fummi boni.Si autc libere agunedd &ciut duifh' irafdbili
aut co/ tt . cupifdbilitSi irafdbiliicu aliquis plancta femp deeema t fut aiuQ
impe/ tuofos influxus,cur non eofumitur ira femptcmaYCur itcji magis dicat
accendi in una domo,q in aliafQyid nancifdtur in propna, aut in pere/ B grina
domo: quod ipfum ad malu decemendu accdlatrQgomodo iteru acOTdjtur,quod
inalterabile alferutl'Si aute cocupifccnria ducunt'' ccrli; quid c6modi,aut
urilitaris ex inferioribus fibi coparantfNam ad huiuf/ modi tmmodo
concupifccnda extenditunEt qui male rocupfdtiid fadt fuboerfus cx inebriante
materiaiSed cu materia codo^ fit ab alteradone femota,no inebriat,nc(]p
fabuertit» Ex quo igitur loco codos criminaturf Sunt Cinquietj natura malitVnde
quxfo malu in naturaf Colligunt fa/ pientes has radoncs,8C ongines mali in
naturaiAut quia caula no potell modaari fupfluu materix,aut CwfFacere fi
dcfidt,aut debite difponere, . 8C id genujtQiut omnia ex debiliori uirtute
caufx proccdut.Sedcuecc/ loru raber fit infinitx uirtutisujuomodo defedt in
opifido fuoj^Nec alia defidens caula cocurrcbancu ipfe fine aliquo adminiculo
codos &brica/ Mobf aerittSi Mofi,immo ueritari crcditur.Quid ite^t
refiflere poterat opilid: • deducebatJ^Quis infinito refiflebataut refiflere
potcftj* Uuai Hinc facundus uates Iliuas aicDns exerdtuu decrcuitiquis potelt
iniir / Barcf'Ec manus dus cxcenta:quis auenct camT Qgad ncc Satumas.nccp
Mars,act| aliud quodcu9 fidus fit malumt uc pnferebatur. Cap« X* Vdiant
criminatores fideram quid primo de Saturno depo/ nae Aftronomid dogmatis
princeps in tertio ApotclcCnatu» Si Saturnus.inquit.fiicritfolusinllani animx
fignificator; 8C Dns loci Mercurii, 8C Lunx, 8C ad muodi angulos bona
irradiatione refertus,ait amator bonojt^magni.S: firmi confilu.fccretaru 8i
diuina^; rc^ perquifitor.Sed 8C Firmicus cu multis profequendo laudi bus
didttq, dus ducatus in rebus deliberadis cft.acerrimu ingeniutlermo
certus,ftabibs amidna,longa,puidentH,reg^c(p cofiliutAltu quexj figm ficat
intellc cu uita comunis a loue decernaf ,fepata atcf diuina Saturnus libi
uendicat» His aut,qui hac uitam fimuli,pcawris eft infcnfiortQuos ab ds fpretus
lupitcr dercliqttnec Saturnus ut fuos cognofdcqui ucros iblicarios,SC di/ uinos
diligit.Hinc tinxere antiquitq» lupiter fibi regnu ufurpauit,lngato Saturno cis
vjq bono Saturno ioimicant»Isaut in Italia latuittqn Italo^ ingenia fublcuare
coepinE Grxeia tu ucnifle didt sqa fublimcs K-^fundf fpcculatioes a Gixds ad
Italos puenere.Scd olim ab alrioribus/loogiori/ bufip plagis oricris,ubi (cdm
Arabcs,8C PerIas,fubriLflimi habitat datmo nes,I6gxu;,Saturaif9 uitx in
rcgionibus,illis vj Saturno fubirtfbstScd (ut ucrius dicamus^ a diuinis
oraculis fublimcs fpeculariocs edocl; funt. Albumalar arabes forfitan
xmulatus,in regionibus Indix Saturno lup/ pofids longxuos didt efle hwcs:ac
extremo lenio ut plurimu,dcccdac:co Saturnus domcflicos minime Ifdat» Antiq aut
Philolophi,8i uates Sa curnu oprimu dccantarut:8C aurea aetate fub eodem
pcurnflc.Sulmonea fis aut Pythagoreos K Platonicos imitatus hacc carminibus
cecinit* Aurea prima fata eft actas,qu; uindicc nullo Sponte fua fine lege
fidem,re(ftomcp colebat* Multacp plcquitur bona fiib Saturno cucurriHetSC ab
eius patrocinio folud monales dedinafldun de fuccedente curriculo
proldjuifdices: Poftq/Satumo tenebrofa in tartara mifib/ Sub loue mundus
eraefubiitep argentea proles Auro daerior,fuluo pretiofor xrc. Cui adftipulatur
alius uates decantans: > Ante louera nulli fubigebant arua coloni* Et
Polioni t^ quid magni aufpicando ait* lam redit BC uirgo/edeunt Saturnia regna*
Ncc ridendi funt uatesiqui p poefim fua ad intima meds, K naturx (Pia tone
tefte^ pcnetrarunNec puras decantabat &bcllas,ut aliqui opinan(t quas ncc
anus pueris,at(^ puellis narraret.Theologi tn didi funt^Buula^ Ptolem* IuLFir*
Alboa Ouid& Viiga* Plato* VIir ArKlo» Arche. Aoaxa. Bafilius Dantes Luere.
Orphe. Ouidi. Plato h j CHRI/ ^ STVS. Idan Ghryfc io. K arcana inuolucris
^bula^i occludentes. Hinc celebranf a fapientibus: qui ad illa myftcria
penetrat. Ariftotdcs Simonidis, 8i Homeri telhmo/ nio grauiilima loca
philofophix corroborat: Acheiillas nou* academix inuentor tih Homero tribuittut
nunq in ledhim fe redperer.-qn prius a Ii/ qd cx eo Icgcren Sed K in luc£ad
amaiiu ire dicebatrquo fibi magis Ic/ gendi daref copia. Anaxagoras, 8i Balibus
nofler egregia uirtutis laude in Homeri poefi admirand*. Thufcus ille uir omni
fdentia pditus,aceiri/ rniep ingenii Marone Homeri imitatore in omni nlli/atq;
morali philo/ fophia dodtorem prcponit.Sunt K qui tota dus EdUoncad allegoria
de/ ducat.Lucretius oia philofophix pr^cepta carminibus ptraiftat.Orpheus ultra
q facultas extenda^,humana cx lacns Ws (ut ipfcma fata' ^Theolo gia:,S6 facro^
decatat myneria.Ouidius et Pythagorf arcana in fua me/ tamorphoH recluGnSed
nimis lafduien ^grelTu deprauas.a dignitate illa aliquantulu
cccidit.Declioaucruc 8C alii,adeo ut magis Icnonu.q uatum, CC fapientu officio
funganf/cotenn tmmodo uenena texere uerbo^ lepod bustQuos merito Plato a
rcp.extcrminari iubet,eda q, herou &cad',8C coprimicur cocupiiccnsuirtus,
iulis amoncuius fedes eft humidu,8C calidutldco ipm frgregant ab hu mana
foaetatetut fit non ipfe plancta,fcd natus / que illc dilfxaluit cople/ xione
ipla pardm ab iofluxu,partim a geniiura,SC cibariis,pardm a mo/ ribus
coparata/ab humana fodetate fduiufhistid maximc,fi fuerit Mar/ as ficdtatc,aut
Lunx bigiditacc fuffiiltusilal hic contemplanooi,fiudio, diuinifep
iacubat,ei,qui ibiitada uita dudt,amids:8C fenda Saturnu no malu,(cd bono
influxu fibi Euiere. Si aut qsex Saturnia coplexionc trifle fe fendac,audiac
illum,qui dixir.Bcad q luget.Si ucro cogitabundu fc na dus fiierit,audiat adhuc
diceme:Maria opdma parte elegit. Si autc cu/ mulandi cupdicatc
laborauent,c6grrget fibi thefauros in codo:Eirdc le/ gibus fe modcrc^,fi Mards
inflamadone quis agitatus fuent.Si.n.colcra mardalis te impetuofum,8C iracundu
fadtmon ipfa in paupcs,8C pufiUos ataretfed ad uida c6pcfceda:qa ^ut
Chryfoflomus ille aureus aitj Vbi irf no eftyGdenda no profiettuudida no
conflaottcrimina o6 comp^cuntur. V Pugn.t
crgo,ct(Ies,audada,eIado,pclx,capduitatcs,(ugJt,DfoIcntf*,K (i qux huiufmodi
fut,cxcrceaf in hortes Dhi:S6 no erit malus hic Mauorsi cu Phine Ecleascri
filio de zclo comedato, 86 cu Dauidc bellate btlla Diii inter fandtos 86 amicos
Dei annumerabit .Si aut dolus,piuria,frau/ des,tcmeriiates,furif ,mala
homiddia,furu,86 huiurmodi fubrequun^ :ea omnia inde umiuttqa curuaifroais
moderame:qua porta data.ruut nenti pallionu,86 pfiant omnia lurbine. Si nero
fub impio Acoli.i.ronisdcbite regetis.aci Cut in facris litteris habc^_) fi
bertix introdu^ in arca,rtarec fub impio Noetimpetus oes qui cx marria
excandefcctia |)ucniunt,mo/ deraa,86 boni uticp crthit.Non fecus dc Venere
iudicandu erttqnx ad tur pem cocubitu inducere dftNa fi debite moderaremur
edeupifeetia a Ve/ nere confbta,eria Sole,Martcq! firruorc miniftradbus erit
amor bonus,8C fcruidus in Deu ipm,86 pximu.Et ficcoprobabunt oestq^Ealfo de
natura fui,aur rtellaei influxu (ut ait Auguftmus])c5querutur mortales:86
q>pec catu adeo uoluntariu cftajd fi no uoluntariu,no eft pcan.Vode aut
obii/ quitas uoluntads male cligcnasproueniat:86 qd fideribus,quid materix,
quid cocupifcenri.x.quid malis moribus,aut malx cofuetudini aferiben/ dum
fit/ahbi Deo iraucnte/deciarandum duximus. An rtellx agant in nos necnc,86 fi
agunt utrum cognofccndo,ao di/ f{>onendo. Caput. XI. Ontendut aliq,86
afloieratnos nihil a fiderds afflatibus co/ pararetVnde hoe dogma de influxu
fide^,taq abfiirdu 86 a philofophia penitus aIicnu,explodut.Subne(rtut q>
grauifli mi phiiorophi,quo^ cura 86 diligetia fuit in pfenitandis rc^t
caufis,mutuando ueritatem ^ fi qua fit^ a m^icina,a Mathematias,ab omniq;
arte,86 fdctia,86 tii nunq utunt artrologids caufis.Et ad hoc oo/ probandu
mittunt nos ad Fauorinu Academicu,Pan;durtoicu,Camea dcm,Po(lidoniu.Timfu,Pythagora,
Ariftotele, Platonc, Plotinu, Auice/ na,Aucroim.Mittant qfo 86 ad
Galenu,Hippocratc,EfcuIapiu,86 Apol lincrqa fiidle ds rndebi^.Recordcnc.n.qm in
Eauoredogmatu ab eis in/ uentoQt meminerint de agrario pceptoxjuo in
Deuteronomio iubc^tne qs totu demeteret agrutfed intaerta porrione paupibus
rclinquercttqui mer/ gites,86 manipulos ad &mc tollenda fibi acdperet.Vn fi
qsin nos inuehe rctur dicens, Augurtinus,Ambrofius,Hieronymus,Origenes,Damafcc/
nus,Rabi Salomon,86 utert^ rabi Mofis,cxtrri:Di(lanriac.n.8C motui attribuere
uo/ luit,quod naturali uirtuti afcnbidcbet.N6nc,quzfo,aliusdebuit melius XiJcm
pfautari caufam,cur ahiatus/aut radius folaris calore inferat,8d (i Ariflo
tdesfolertiinmuscaufaiv naturaliii inquifttor no indagauitf C^od forfita
neglexit: quia noluit tralcendcre metas (ibimet adignatas in inferiori fua
phik>fophia:qua naturalem uocanrtSed in his,qua: feribit ad Alexadru/
aliquatulii conlccndcnsdocct:q>in Tumendis medidnis diligenter obler/
uecurcodouarpe codi no agatmfed quia diifidllimu (it albro^ femper afpc(fh]S,K
fi/ HfCTi guf3S infpicerc.Nonc idc Hippocrates morbos, eualiooem,K interitum
prognoffica^ ex Luiucdomidlio:8( afpeAbas cu aliis pUnctisf In cuius Hali
libelli prindpio diat bdali de mete authoris,q> medicus allronomif impi
Pbdn. tus efb tanq cxcus baculo oia examinans.Nonne Plotinus docet reditum
fieri in Deu per Mcrcuriu/ Vcncre/dC Solemf Sed quomodo nos in Deu eonducunt,fi
nihil operand* in nobisfLongu c(1« retcxere,qua; Plato Tuo occultopgrcITu/SC
qux multi Acadcmid.K fecreriores philofophi doctat a coelis hauriri,8d
quomodo,8C quado.Quid enim fedunt codi fuo motu oonrinuo,(i in nos non agutf
lnHuuntCdicent)in plantas,8C eIcmcta:Sed dicant quxfo:Nonnc corpora nofha
calefiunt a foletK alterantur a luna Cnifi Birig ltmus)ao pfuadcbit nobis
aftutus Mercurius/^ no alteremur «
luminaribustquod cda uutgares ruIUci pdpiunc.Opaan^ OC atia (idcra cifcdlus non
minus cognitos lapictibus,^ cffetftus iuminariu uulganbus: ut lapientcr dixit
Adrooomo^t Princeps in prindpio Apotcldmatuficua,qux noxia fut:Cui iic opprdlb
mulca occuriitant deliramda,mortuo^ y} rpecics,lemures,laruf, manes, repulcho^t
terriculamcca,buflo^ cxpaucToeotiatOccurriccp inccriori ocu/ Io ira Dd,dxmonu
irricameca,blatfemix,derpara 8C inuiia lsdus.Cogno/ ui aliquando uiru ab
hutufmodi agicatum,cui orand occurittacula erant capiu mortuo9t,nigrx SC
prolixf barbx,ocuU horrdJi afpeifhi terribiles: Ad qux conduxerat mileru non
Saturnus/cu cflct na lepidus 8C fidbuus/ fdi bilis acra,qux ex mala cordentia
c6primcte,8( male aifbi: uitx recor/ datione infurgebat. Idem de martiali
dicendu efl: qui fi maniam uim,8C impetum non in zelu iulfadx ^ut debet^ fcd in
uolupeates inferiores ex/ plendas excitauerit:tucprxdx,tunc rapinx,tuc multa
mala.Poflint eria in malum deduci influxus eorum plaocta^ujui beniuob'
dicuntur: Nam PtoIcM Ideas AkxS. Laae. Aagu. Plioius Ezechi. Tbe.hc. TONVS
terti VS.%4^^ L lods decretu ex calido K humido^aut benigna natura^ ctemenria
de/ duceos/ponTei cantum augeri,uc animus flexus ad pleniflima diflblutionc
deducem. Sic Veneris mollis influxus benignu rcddens,non moderatus cfltnniaatu
flunctK libidini mandpacumnde frquun^ mulcotirs/ adulte/
cia/incrilui/(lupra,(aailcgia,infuper mortes/incendia,pr;dx,eueriiones inbiu/K
odia perpetua.Sol cc pacer uicae/K luminis daior,.qui 8C Apollo did£, ad neram
CapimdacoadacitfiCr^am dignitaccm.Si quis aut hoc animi fplcndore a Solctimo a
Deo per folem coparaco abutif,in Tupcrbia maUuelacioaein,arrogantiam,8C alio^
contemptum dccurrrniodc multa mala ex bonoproueniut/iTcutcx uino ingurgitato
orie^ cordis opprcflio/ deiedfao uirtutis,8C mulca id genus/qnod tamen moderate
fumptu ccr If / tifacat,6C uires corroborat. Aqua bonum eft elementum ad multa
peruci/ tc.futFocat tamen incaucostSC xdifiria non bene firmata dciirit.Boni
fune itaqi influxus omnestdummodo fubiedta fint bene dilpofitauit infla par/
dcularius diflriemus. Qualica cercio ternario quadrato elementaria omnia
produxerit om/ niumArriflx. Caput XII. Lexader Ccefle Laenio^ refert in
fuccefSonibus philofopho/ rum/SC in comencariis Pythagoreis adnocafle monadem
elTe prinripiu omnium:Ec ex monade indefinitS duab'taccm/ue/ luci materia
audlori.monadi fubicdllctK ex monade.ac dua litate numeros gigni,ex numeris
punegetabilrm, fcalIciuam,8C racionalcm:Qgam fubrequunc quacuor corporex
qualita/ tes,calidum,lirigidu,humidum,atcp liccum:lcem quadruplex quantitas,
pundtu,Iongicudo,Iantudo,pfunditas:Quadruplex etiam mocus,afccn/
(iis,defccnrus,proge(Ius,K circulus. Animus quoc^ noder quadraria uim a fupemis
furapit , illud.f.rationalc, quod Augudinus portionem fupe/ riorem,8C Plotinus
incellctfhim uocat,quod code Ploctno authorc fumus nos:3£ uim animalem,qua
hebrei nephcsdicunt:quarto fpritum illa om/ nia conc(dentcm:Sufccpit' 4tad
aumeri,mcdius eft feoarius : a quo ficuc ad/4/cft proportio refqual/ G iii teratPart modo a/^^ad/^/Sic
conummnt/9/cu/i^aIio qnadrato/ciaotairi medius dl/u/A quo (icat ad/9/cft
proportio frfquitmia/ K cade c(l a/i^ ad /it/ Bodem ordine progrediuntur omnes
quadrari numeri: Quos imi/ tancur elementa proporrionata cum Tuis combinatis
qualitatibus : qua^ akeram (ibi propriam unuquodi^ retinettin altera tanqua
medio cum (e/ quenri conucnic ckmento* ^qua eft humida,acq; frigida : humidum
red/ Dtt taq proprium.in frigido ucro cum terra parridpatari mo/ do in (icdtatc
cum ignetSC hic in caliditate cum aererqui in hunudo aqup coaptatur* Aliam
infuper conucnienriam adinucnere Academia in nu/ mero quatemario^ufci ad
quadruplam proportionem deuenictes,ad qua dutaxac mu(tcx rationes
proccdutniltcrius enim progrediendo aures ui/ dentur ofrendi: Nam ignis aere
duplo fubtilior c(i,triplo mobiUor aqua,' duplo acuriof :Ite aer aqua duplo
acurior.tnpio fubtilior ,quadruplo mo Duplo Gibl rilioi; bilior;R.urfas aqua
duplo terra acutior ,triplo fubcilior.quadru/ pio mobih'or,ut i obie propter
AIb.ni. eodnuu quorudam mondu calorem aqua: groilides in tantu decoquitur: 6C.
infpifracur/ut per tempus fiat argentum uiuum.Et ex pinguedine terr; eadem
dccocytnmqi;,qai cfamorofbi ligniticac ululatus, terr* propter uar/os
concauitatum anfradlustAche/ ronta ucro fluentem fluidx aquxtStygem autem acri
elimcntorum uin/ culo:tt de omnibus his fenhit Proculus: Qux in cedo funt
elemna,rum/ micates, K exccllcndx elementorum, funcea,qux fub orbe Lunx ex fe/
eundo ordine:Ilia uero,qua; infra terram funr.inflmum quoddam ac ue/ luri fiex
clementorumtubi mali crudantur. Sed ad noflros ucniamus. Eft ignis,de quo
fummus dotffor comminatur impiis fc di(fhirum:Ire male/ di(fU in ignem
atternum.Efl aer de quo I faias:Percutict te Dominus acre corrupto: quod
communiter de damnans exponitur. Eft aqua (tcftc lob qot ait} ad nimium calorem
tranfibunt ab aquis niuium. Lfl deniep in/ fodialfima terra in cctro terrx
huius:de qua iterum Iob:Dimitte me er / go:ut plangam paululum anteq uadam ,8C
non rcucrtar,ad tcrTam te/ nebrofam, K opertam mortis caligine , terram
milerix, K tentbrarum. Sunt igitur elementa in Deo feminaria reruro,8C
producendorum idex, Ct origines:In Angelis diflributx poteflates:In cedo
uirtutes quadam:ln natura rerum femina:ln mundo hoc inferiori aalTiores
formxtNiii tnim efldit dementares uirtutes in codo,quomodo ab eius influxu
generaren/ tur,flC tranrmutarctur elementa hxc:ut quod nunc eft aer in pluuia
con/ nertatur/ Aqua in aerem exhalet/T erra in lignum uertatur/Ex quo ignis/ K
ex illo aer,K dnis qux terra efl^Hinc aflronomi iigna,8C plancias ab clementis
denominant tria iigna cuilibet elemento attriburntes:Jn Opi/ fice ucro necede
dl,ut iint omnia,qux diflribuit:ut celebrata tft illa Pe/ ripatetica
fencentiarNullus tribuit ca;qux non habeuSunt igitur funda/ menta hxc omniu
rerum quadri&ria a Dcp,cui t(l nomen quatuor litte/ raramK^uarum
quxlibetdrcularcm numerum condna:8C hinc omnes numeros/ qui drculares dicuntur/
illx linerx complciffuncur :Vndc ma/ gno myflerio nobis innui/:q, omnis
reuoludo gencradonis,K corrupdo/ nii,8C uidflicudinis rerum reuerd tandem debet
in illud,a quo procede/ runt : Qgx (aaamcuca fewiitan Domino fuccurrcatc clanus
alibi cxpli/ cabimos. De figura elementorum fecundum Pythagorros,fiC Pia/
conicos. Caput XVII. imeeus Locrus ex officina Pythagorea , K pofl cum Placo
iftiufmodi figuras demends afcripfenincsTerrx primu cu/ bum o aqua fua
flexibili natura mobilis fit, attj diuifioni pcrfiicilisjQua omnes figurx ex
quaternario tra^ funt: Nam terra ex duobus primis quadratis: Ignis ex quanior
bafibus.K totidem angulis: Aer ex bis quatuor bafibus;Duplicanturenim,ut ex
utratj parte pene/ trariuus fit , facilioris motus . Anguli ucro plani ex fex
quatemariist Aqua autem ex uiginti bafibus,K duodecim angulis, qua-ji.conducut:
Qyi numerus efl ex duobus quadrans , quorum radix cfl quaternarius. Sunt itaum
bafes ex quincp quaternariis, anguli nero ex tribus: Et haec omnia collocant in
uniuerfi figura dodecaedra,ideft in feflili per duode/ nos fitustqux e ex
duodedm bafibus p^gonis, 8C uiginti folidis, planis autem lcxaginu:Qux omnia a
quaternario oriuturduededm ex tribus quatcrnartis:uiginti ex quincp:icxaginta
ex quindedm. Eorum aute ele/ mentnru omnium confonanda ex illis balibos, 8C
angulis colligitur ple/ niflima* Aeris ad ignem eft propordo dupla in bafibus,in
angulis foUdis fefqualtcra, in planis ucro dupla;unde rcfultat harmonia duplids
diapa/ fon,8C diapente . Ignis uero ad terram in bafibus ferqualtera proportio:
in angulis uero dupla:ex quibus diapafon itc^t.SC diapcntc.Tcrrf autem ad aquam
in bafibus cfl proportio tripla fe(quitcnia:in angulis idqual/ tera:undc
diapafoa, diapente, 8C diatei&oo in bafibus : in angulis ucro diapente
tefultat. Aqux uero ad aere in bafibns dupla fefqualtman an/ gulis UCTO dupla:
unde diapafon. Si diapente in bafibus:in angtdis uero, itej: diapafon
confurgit-Dcfidt tame aliquantulum confonantia,8t mo/ pordo ignis ad aquam: 8C
atris ad tcrram,quibus ineff plena in qualita/ dbus cotrarietas,ab ea
propordone,qua habent elemenw fiio ordine coi/ locata:K ubi duo femper conueniut
per intcrmediuajuod de uttof par^ ddpattut fiipputarc pofldnt txperd. ■'!il -
:3ji. , . . ' -i,- .Lib/iijoh. •"‘nr’’"; „ ,Ci .1* .. » ' 'I - ..jn .
; ' ni,i:i;niHl : W -i-fi-- ■-; ofiornur ,1 . ,4'i .la^oamL' '.ju ■ ,1 1 v
.Kit?; d ! , ttrslxraCT-qr!n>3;!;; in?d^ 13,1. 'ilnj; .! ■ Sil .Xii ‘ . -u
-oiuiLii •Y'- iim T Vibus moturs concentibus pnma re^ genefd coucnianc ad
inuiccm^cum Archct)po. Tonus Qyartus. Qtjomodo Angeli primi ordinis cSueoianc
eu primo codo: J quod primum mobile dicmir» Cap. 1« Qga concordia cherubini
ftellato codo rndcanc. Cap> I !• Confirmat haec mirandum Esecfakiis
oraculum» Cap» Id» Throno^e quinep proprietates» Cap» Hll. Qua coTonltia eifdc
^^prictatibus Saturnus cofqucf . Cap» V» Dominattonu decem proptimtes» Cap» VI.
Q^o concentu eafdem omnes lupiter imitetur» Cap» VIL De
tribus co^qtioibus Mauortis ignis cu uirruribus. Cap»
VI II, Duo conueniant adhuc in aliis fex conditionibus. Cao» IX» Ue tribus
co^qtioibus Ivlauoms ignis cu uirruribus. Cap» v i ii Quo conueniant adhuc in
aliis fex condinonibus» Cap» IX» Magnam melodia Sol in odio cu pottftadbus
cuuc/ niensquafidiapafon reddit» Cap» X. Inqnifparncipantpnncipatuscu Venere»
Cap» XI» ocs mittunf ,6C Dio/ oyfius dices, q> fupiores no deff inantur ab
aliis, vj intelligcriistfed a Deo ufimotut in caleiK Ilaix oraculo bemustquo
didcurtVnus de Scraphi/ Diony. Hictob Bit-t.rupremis uolauic ad tnc,iuflus vj a
Deo ad cuius throai,0C maiefta/ lis comicu fubueifhis cratainde ille Scraphinus
erat de(lioarus.Scd quia Dionyfius docet feraph efle nome offidi,no pfonxttuc
aliqui dccepd di/ xcruc dium no fiiiflc dc (uprcmis,fed fiuidhun fupioris
offido: Quod Cni &lIor>io efl ad mente Dioay(u,cu omnes feraphini
denominctar a V ideft (araph hcbraicc,q(f ladne accendete did^tEt eo^t offidu
fit fuccen/ derc no modo fc,lcd infierioresud quos mittun^tNec infirior fiingid'
co^ miniilcriomecfupio^ fibi nome uendicat.Cu igiquis (it tu medio plamu^,
uimite th dl maximus,K rex erradeo^t fyde9t:unde taq rex mediu tenet. Pata eda
ille ordo in ciuili R.epubbca,SC fupcr(xrldli:ln riuili.n.minillri agitatur,86
turbatur drcamulu:ut expleant iufla impcriuistArchimcli/ ni uao iufli iubent,6C
ad pauca moucnf ;Dhi autc grauitacc quada pene imobiles imperat no recedentes a
loco.nec a opofito. In Rcpublica et lup ocddli intelligcciae inStriores
hebraicc 0’38 oes fune adminiftratorii fpus miffi in (alute eo^,qui capaces
funt aatr ax, hxreditads. Intermedii aut frequentius fupionbus,8C rarius
interiori/ bus mittunt tSic SC ! codefti Rxpublica fupiores circuli tardius
moucnc , infimi ucloa'us.Luna omniucirculo^t infima in od multos drcuicus,proiei5hs
fecibus omnia purgada reddat opifici ex/ purgatatadeo ut in eunde dedioatu
reditum taciant. Qija cocordia Cberubini dcllato cedo rcTpondeanc. Cap. II»
Vccedit ordo Chrrubicus,qui qiu coucniat cu delli^o CCE/ lo,uideamus.l (f
cherub (^(i uere lunt interptanones chaldal/ cx ia triuiaUs_) imaculota
pichira:uh cherub opus 1 hrygiii, autficlu dici^:ucl (ut Abrahx a btnazra
placet_)cft pidfu/ ra,ucl imago cuiufcuc^ fi>rmz (iparatx: Sed q pulchrior
pidhira io tota mudi machina otdauo codoC' ubi ibnr imagines complures no a
Phrygiis lndis,ucl ab Arachne Lydiatfcd ab ipla Pallade,d( diuina iapkndaujuz :
I TONVS Q^VARTVS. LVII cafomilliid figuris femper urumtibosCutqoibufilani plam^
K picniS nittuce pinxiaficut fiC in cherubids mcctbas (pedes pmxrrac idca^.Ideo
■lia inccrprcuriooc did^cherub (dccia multiplicata .(iuc Tdemix picnitu/ do,aut
plurrslcirax,8C ordiocs,ucl mulcus ordota*^^? cara, quod tfi or/ dinauic.SC 31
rab, quod eft multumtln ipfis enim cft mulciplicau Tdaia, K
rpcdesrerumubplices,K in codo imagines multx«Vtrobi Et hf c cft illa prima
operatrix uiitus^ut Dionyfii ua bis utar^ua repleti cfaerubini fune ad
inferiora coaptanda diTpodritut V'go,K Albtrtus in cx podtione
(entiun&Etquod &dr per cherubinos, ranej p tr.iniftros 6C cau/ (as (ecudarias/ummus
opi(ex,idcm condudr per fttllifc^' orbem,tanqua per iaftrummtuuit cu ac^cmids
cathoLd multi conueniunt-Eft iofuper Dionyiius^ cherubicus ordo repletus diuina
pulchntudinc,K fapie tificaaaditioiie,K coicarinusad fecuda generatStcSC oclaua
fphpra pic/ na cft pulcherrimis ftcliis 8C uirtunbuscoicandisfecundo
gmeri,erracicis Mt0O4 ^ fideribus.Comune cft apud A ftronomos,quanram uiro
(igna prjftcnc plaactis,quando cos in domidliis fuis rrdpiur.Manifr(ba ift
etiam difpo iido,qoam inducunt in nafeentis alicuius horcfcopo/Ncep minus in
aliis mundi inderioris rebus difponcdistut moderari uideantur machina hanc
dibglobo lunari.diuore tamen haufto a (lipremo parente,K fantfto ipftus Md
Dominetut in Dauideo hymno canif* :Dnc Dominus nofter q admirabile cft nomen mum
in uniucrfa tcrraujux per (idereas illas (iguras,0C uircu/ tes imbibitas a
fantfto nomine uitam,pulehritudincm,8C uirtucem haurit. Quibus intercedunt
feptem erratica ddenitqux K ipfa a feptem mcndiris Jlifchb urlcircalisfiibricf
^uthcbrco^Theologiadoorc^ perfrptem ruasintclii/ gendas regulantes
fufdpiut.unde infiuann Diuidttur ille ftcUidx circulus in duodedm imagines
prxcipuasx}ua^ quxLbct,K pane terrx (ibi fub/ ieifbun,K membru aliquod minoris
mundi difjxininVnde utertp mudus Aigyp, ab ipfo coelo rcgulatur/cuius drculus
medius mioerux.aut iufUdx dreus Aiabi. a Mauphucudidc^SC ab Arabibus dwftoria
regisJUo enim ta^ uirga W DauJd ^ Dioay. Pf* Vgo Albcr. piody. Pb 6ANTtGi PiUMi
■ ijUadi fiiprcmus rex infmora moderat per chcrubmos,ta| per min^ron in gbus
unica illa regis cognido tnultfplicad':uc itrracis uiabus innlligac ra,qux
fupreinus unico adhi copledlic.SicfiC ccduin iccransreuolutiooi bus
explicat.qux opifex unico influxu tribuic4bt iicuc flellifc^ coe'u gy/ ratur a
primo mobili liicchcrubini exdean^ a primo ordine Angelo^,le/ raphico v}:uc
lacu etiam in ipiis habeat illud Acadnnico^,immo dmino rum hominum dugma,quo
docet iq» qui cupiutdodli eflia,a6 lapientes, pimo amatorii ethcian^^ut per
amore pulchritudini re^i attedb/ad iplas fpecuUn las maueand’:dc quo ampliflime
Piato in fympo(io,8C 1 loiinus in dc triplici reditu animx ad Deum
cofaibut.Hioc ea quae in Dionyiio uideban^ contraria facile conucniuctDocet
enim inferiores Angebs a l'u/ perioribus doceri:illuminari:purgari: K iceru
dicit: Cherubinos rufeipere immediate a Deo,qux fecundis coomnicwNam diuina
dleniia oes tine medio fpcculaad':ut in folo fbelicitaris fonte beentur: A
quocucp enim ca/ naii citra inflaitum haurircnt,poflait &cile fentire
influetis detrdtu iimul (C infl jxus,qui quide dctedlus cu beatitudinc (fare
nequit.bt illa diuinae cllenti.c uifio ab Auguitino meridionalis, reru autc in
uabo matutina,ia genere proprio ucfpcrtioa dide. in cognidonc igic illam
dexterx exca.hi, ubi funt omnes delirix,qux ad dextera dicantur eiic
Archctypi.frruntur mentes omnes Angelicx,8d bcato9t,Dco dirigmre : luxu illud
Dionyfiit G ludcnt omnes moucntc Patre. Ad inferiora aate peragenda diiponuof
interiores fuperio^ imprrioaquibus illi parn oculu tamen frmpr in Dcia
dirigendo:ut canit R.egius PropheratPonite corda ucltra in uirtuic tiust a. dit
tribuite domos dus.E(Ln.fcrmo Principis Angclids minii Iris iir.pe/ rantisiq?
corda,3i- atfafhis fempr in Deum dirigant pr incendium lera/ phicumtquo
cxcirari dillribuant domos dus/cotUlUm mundiale:.n quominillerio inflamanrurab
ignercraphico,immoalpu Dei igneo pr lerapliinos: A qbus cria iliultracionis ad
in&riora pitradhinda iiictemm fuidpiunuc aut Deo ptruanif,lamiac ipfius Dd
ptiiii collullraniT. Gantirmac hax mirandum Hzcchiclis oraculum. Caput III.
Ventis qpfimis^qup edeberrimo uari EzeduVIi rclcrata funt etiam negotiu mundanx
bibricf incofuittCuiusdcfaiptio/ nem hebraira ucritate frquaes propnemus,
quantu maxi/ me ad chrrubicu myfleriu atrinet.bxccndit/inqt/chttub ma aum de
medio cherubino^t ad igne, qui erat inter chcrubinosiS^ Icuauic, fle dedic in
manu dus,qui erat ueflitus Iinds,uel talaribus tunicistSe accey ptr.Se rgrcflus
cft.Bt apparuit ad cherubinos iiUcudo manus hominis fub alis co^. bt nidi.Se
ecce quatuor Ophanini apud chcrubinos:d6 Ophani/ nus unus apd cherubinu unu,8C
Ophaninus alter apd chtrubinum al/ cc;^Ec uuto Ophonino^ fleut afpiflm lapidis
thatlis.Ec uilio co|t Gmili/ Acadq Plato Ploriik Dioojt AogBJ Dioojii Plaloi A
EzedA TONVS ignis erat inter cherubinos,colligatos
yj gludno feraphid,imo diuini omoristquo exdtan^ ad minidcriu.oumpfit ergo
igncmtK dedit illi,qui erat ueditus lincis,aut dola landa,uel podere ^ut
feptuaginta interpretan^,8C colendt Hiaonymus^ .i.Chrido,de quo in Apocalypfi
didtur:Et uidi in medio feptem candelabro^ aureo^-,idcd (eptem plancta^; SC
Angelo^; ipfis pfidendum,fimilem fflio hominis uedi tum podere,aut dola fantda
ulq; ad talos,qa totus fantdus nazarxus no/ der a uerdee ufqi ad uolas prduKTui
data cd ois potedas in calo,8C in ter ra,8C per que pduida funt omnia.Nec cu iniutia
dici^iq^ ignis acceptus a H ii igi (mphtni^ pitr chmibicas tnanns datuit/ infett
uatcs/g> ad opus egrefii» efbquia ficut opifex amore liicdnifhis (ut Dio/
nyfius,Boerius, K alii (apientes tcftanO •« £»brica coducendam egreflus eft:fic
miniftri amore fuccefi cxcquund’,qux opifex iubet.Nec tamc mini ftri ipfi ,co
q> coeperetur Artifid,dicuntur rerum acatorcs.fed exeeutores i1lius,a quo
oia fiunttVnde fcqtunEt apparuit inter cfacrubinos fimilitu/ do manus hominis,
illius vj qui dixin Pater meus ufej modo opcratuijSC ego operor. Et nc quis
rufpice^ ex hac interpretatione Cherubinos aliquo modo efle rejt
aeatorcs.poflumus etia cauillofos cofolari locu aliter inter pretantesiut
cherubinus iit feieria idcalis,ucl cognitio re^i faciedaru,qux occeperit igne
amoris de medio cherubino yiiddl ideai^,8C pidhira^’»]u{ fn illo urrbo
diuinillimo funt,quibus aBidebatur anteq in formas ,pprias rxpIicaret,Idco didf
q» poft acceptu igne in opus egrdius fuit.Nec abu/ de quippe procdStiut in
&brica cxiret,nifi ab amore. Subfequic partitio fabricx cu ipfis Cherubinis.
Et uidi 0'nquic J SC ecce quatuor Ophanini apud cfacrubinosiQgi Ophanini f fi
litcram fequi uebmus^ fut cund,uel circuli ferrei ^ut bene fenrit Hieronymus^
quibus bjgno^ radii artantur, K (Iringun^ K non rotf/ut tradudho noffra
habet.Sed fi abdus re pferu/ tari iuuat/Ophanini^authore Abraha in libro de
formatione) pnnent ad mercaaa.i.tribunal fumi Dd firoul cum lcraphinis,6C
Angebs minifterii, K animalibus fan(fb*tatis.Na ficut codis K planeds agentibus
refpondeoc fux intelligcntixtfic materix,K demetis difponedis prxfunt
intelleifhia/ Ics uirtutestquf Ophanim' dicunt :qui iuxta cherubino^ plenam
fdentia, aut fccundu ideales pttfhiras/difponut materiamtK unicuicjp rd
difpooc/ df adeft Ophaninus unusiiuxta cherubinu unum.i.fecundu pardeubuem idea
rd £idmdx.Ec cum omnia re^t exemplaria abfeondita fint.taq tbc/ (auri fapientix
in uerbo humanatotut didt magnus ille Paulusildeo indu d( hominis fimihtudo in
fabrica c6duceda.Mirabib arufido uates coele/ (lis nuc fummu SI mercatum
cherubinu,ide(l plcniflima pitfluram idea/ rum meminit, nuc miniftrantes.flC
plures comemorat innuens cherubinu Deificum perpdutflos chcrubinos,8C Ophaninos
in harmonica fabricam difponendam exire.Etquia opus hoc haba non folum
confonantiam ab Arehimufxo,fed pulchritudine a pulchro,Sequif,Afpedlusautc
Opha/ nino^ erat quafiuifio lapidis charfistQuod Aquila,SC interpretauo noflra
het chryfolitu/Symma Aus hyadnthum/Septuaginta uero carbuculum craduxcrut.Scd
Tharfis multoties mare fignificat,iuxta illud plalmitCd/ terens naurs
charfis,idc(l maris«Scd ad interptetadones lapidu redeuntes Diony. Booiai
Hiooii AbnM Panlai Aquila Symniti Pfa4 t I I Plionis CaliHr. Aaroa Ardicl. Alured. Araol, !• Idem Thcthd ba PUnius
Amol. Bochas Badu. Ezcdii. itb i fkj TONVS 9,VARTV5 LIX /acntx funt,8! a
diucrfu tam hebrcfs.g grxds,K ladnts oarix habentur^ Mufquif^ tamen lua ratione
moue^:R|ibi Bachaiequotttharlim chry' foLmiaierpreraturuiue Hebraice det/
p’?’»’!? /cariolic/EthuncciTeco/ loris ccidcfbs.aac maris clati.Si eius uirtuic
&urre ad dtgr»cndu,fii Impin guandu. Vnde dc Afler^cui addidhis erat hic
!apis_) in laiiacob prxiagio diae > AtTcr pinguis panis riustK pradsebir
dclitiss rrgibus>Et fi nolumus omnes interpretationes accomodareq>oirumas
quidc ex fymbolo ommu qux uno nomine myfieriofo iancflx Imgux
codncmur/Si-n.fignificatum cius eft marctcu aqua fit rerum feminariu fimul cum
trrra,quid materix difponcndx aptius c5urnit,quam uirtus aquea per Ophaninos
fubmini/ ftratai'Si ucro per tharfim ,ppheta carbuculii incellfgit^qui aihrax
grxee dirirar,86 alio nomine rubic,rcd ille in notfle lucet: rubic ucro
nequaq:qui K ommbus lapidibus figura imprimir,ncc fufdpittfiC omniu didiur pre/
tiofiirimos a Plinio,Califtrato, Aaron.Archelao, Aluredo.S; Ainoldo;) K hoc
quidem accomodanflimu cil:Nam opiianini materia obtenebratam dilponendo
illunrant,8C ad forma,figuramq; fufripienda difponuonunde prenofa cft eo^t
operatio.Si aute per tharfim hyandnthus intdligi debet: SC ipfe aqueus eft (ut
Araoldo placet) SCcumariSCaqua conuriiims fua frigiditate ardore
extinguit.Coparat etiam grariam,6C gloriam, ait The/ thel,unde 8C ipfe
conumicnsril Ophaninis difponciitibus m.ueiia uirtu/ tc
aquea,undegraria,fbrma,8C gloria in fubiedhi deducat . Si utro chry/ folitu
bene intcrpretancur:ut in comuni ufu habe(/eft SC ipfe auro fimilis, cum
aliquali colore marino.ut Plinius, Amoldus,8C Bochus feriburunde ad difponendu
illa uircus accomodadflima efe ex aquea natura molliae, K aureo colore
pi(flurx,maxime llella^ apdflimo. Si uero Bachaie fcqui nolacrimus:^ fit lapis
&uens d^c(lioni,pingucndiniep:K hoc accomoda tillimu cfe:cum offidum
ophanino^ fitdigerere,8C pinguefiicere matcria> Addic facro^c interpres:
q> ophanini quatuor erant ad difponcndam ma/ ceriam fufccptura quatuor
elemento^ formas, anteq compoficum coduce retur>Sed quia in copofids una tra
cernitur fiidcstidco [tqai€,^ afpctfhis co^t erat fimilitudo nna: quafi diet
Ophaninus in medio Ophanini;quia in compofitis onumquodep dementum ril in
alio:Et fi coinntfhim rribi/ uicur,inquatuor ilia dementa reuerdtur. Ideo
fequitunOut^ ambularror, ex amtdda vj compofid ad feipfa in quatuor partes
gradicbantur:K non reucrtcban^,cu ambularennquia ad reioludonem deucniences
elementa non rcuertunt in copoficumtnifi a fuperiori caula deducant' tunde
fubin/ fert: Ad locu,ad quem tendebat caput, fiue dux co^tyfequcbatur 8C ipfa
cie meta fiipiori cauf; obedicda.Quodauc caro,dorfu,manus,86 al; o^ni/ no^
dicat' picnxoculis.pulcherrimu ciEcu in,dcmedsdirponcdistotocu Ii requirant in
diipopcdbus^quot luiit formf in fubicda illa imroduccdaD H iii CANTICI PR.IMI.
S Na formi oculi funt,K fpledores rcy co^fita^j-Et 5* ophaaini di fublari funt
ad fupramudanu,K fubli ntilTnaum collocari totis uiribus in ucre
exc;lfo.Q3arco^ut inde hauriant Dioovt Ptole. i I i . \ ,, i.»A M 1* - l •11
Vgo ; Alber,- Ecdcfi» Panloi Dauid Haas TONVS
(lantc ia cis omnimoda difpofidonc/SC propinquitace/cofuctudi n«p/ Si
imrdiao mJlcrio Dei Deiferi efSdufKDprima quippe defariptio qua fedilia Dei
primo declarent ab omni ind^nitate rcmoa/8C fublimif/ fimanuxta illud
EcclefiaftidiEgo in alrilTimis habito:Poftca g, ucritatc,8C amore fint
copaginatz fedestubi federe debet fquiflimus iud«:K g, femp in ipfum
tendant,cui ferujunt:« a quo hauriuRut digna fint fediliIiQu* adeo numen illud
imbibuttut expurgatos io ipfum Deu dcducanttlnqui lohanca natos autem
terreaat/8C offendant. Hinc dchuiufmodi diuinus lohannrs in patmodea uifione
aittA throno eius procedut Fulgura/SC uocrs4f comi/ aantcs,8( tonitrua
ptnrenria.Et de fauore ab illis nobis pra:ftito facramc »92 infpe^lor P au Ius
drpomnAdeamus inquiens cu fiducia ad thronum Dei.confrcuturi inde q lex illa
diuiniflima Saturnia fir/aut a Saturno edo lanu docuerit &picnda,flC partem
regni cicelle rit,in hoc inuens Capiendx effluxu a Saturno proucnitc:qua
retertus roa/ ximam partem habet ad regnum obrinedumtdilfudiuj Deiformes habi/
tudines in temporibus ipfi dicatis/ldeo fixbcinima pra:dicatur:£C luc au/ ream
fuiHeaaatcm,quanccfurtum,nccquicq perpera toraitt^aturiNo galea,o6 enfis
erat,n6 miliris uCustncc erat lub eo ias partiri limite cam/ pu:ncc alique Ctruido
premi:ncc tuc belli,aut famis iniuria quis moldfus erat:ldeo ipli dicata erant
Cur rctm Macrobius) folennia, flC lacrifida, quz Catumalia dicebanfiquz iepte
diebus celebrabaturdn cuius rd fide Nouius,SC Mumiusdtantur: quis MaCurius,8C
Malliu^aliter CenCerint: Qyoi^ prior unum tantum dicm/alter tres ipli
conlecrat: Fuit.n.diumuin dus iblenniumtScd a Cxfare primo, poftea dkfante
Augufto propagatu fiiit ulcf ad trium dieru ferias: Sigillarioj: autem adiedta
celebritas lu fe/ ptem dies difeurCum publicu,8d Ifutiam religionis extendit.
Accomodate quidem Cepecnarius dicat latumo:qui Icptimus eft planeta:qui requic
in/ Duitteui fepdmus dies aCcribitur : qui millenarium leprimum indicata^uo
(lohane telte) niilo^ Cuggeftore uinculis detento quicCcct mortales, tf a/
quillam uitam degcnrcs:(^od per Ceptenarium annum quietis/perep an/ ou magnu
lubilci/pofl quadratos feptcaarios io Leuideo lada prffiguta/ IuLFir. I
Alchabii Ptok. Demot Piato Arilbh Aui(% lanol uerCu^ Macfoi Nouioi Mumi»
MaCurii Malbid Cxfar Augu, Lcuicii I E" a- 5 b i rONVS qWKKTWS 1X1 A Duucl
M«{Ta. Alcab. Diooy» UctB' P^y* nun eft.Ec cum Saturaus ranirnios Tuos
Dcifermcs &ccre fhidcattcos qui praufs moribus,bufbs magis,q ucrbis
influxum «us bonum calumnian/ utfyindigoabundus merito deprimit, BC calbgaruc
in hebreis pluries eo/ probatum cernimus: Qgi affluentias diuiniilimas ueri
Saturni, prx ex/ teris incomparabiliter fufccpcrunt.Vnde exuluns Propheta ait:
Non fe/ dt taliter omni nanoni'^ iudicia fua non manifertauit ds.Hinc K tanto
grauius feruitute,capciuitate,K plagis multis prcfli funt/ quanto Princi/
pis,8C ueri Saturni dona maiora conten>pferunt. Alia (acuitur coaptatio
Saturni cum fepdmo in afccafu Angelorum ordine.Scribut Mcflahab, 86 Alcabitius
omnes planetas iungi eu eo:lllum autem quia fupremus ile omniu,nulli
coniungi:fic 86 Satumix religioni Cqu-c tamen fupramun/ dani Saturni omnes
adhaa-cnt/uel fccundu uerum adimplementum myiberio^in lege illa
diuinacontento^c^uel imitando tanq (Imix Molem illius Icgiilatorcm: 86
iadtitado fe ab Apollinc,Ioue,Mercurio,Mincrua, Nympha Hgeria,Vefta,86 bono
Numine accepillc,qu; a Mofe fuifura/ d funt» lp(a uero Lex nec alicui
adhxrctincc ab aliquo quicq acccpit,oiii a Deo ip(b:bt hxc grauida diuino partu
euagclii,cflaxa uidetur expulfa: cu tamc in fummo honore habeamr ab his,qui
redle fcntiuntiquia euan/ gclium legem iplam non rolait:fcd implet ufep ad
minimu iotam,86 api/ cem. Sic omnes Angelo^t
ordines cu Thronis iunguntur ad iudida Dei complcnda:ipfe aute nulli. Concurrit
enim Scraphicus amor,ueritaris 86 iuibtix zelus: Interuenit eda chcnibica
feienti j;qux in diflributiua iufli/ ria gradus dirponac86 in iudicaciua
retributiones,86 flagella, pro meritis eeflagitiis decernat. Adfunt
Dominationes idefl mentis bbertasCflc enim a Dionyflo declaratur dominario^t
liberum ab afleiftu,86 paflionc pro/ feratur ludidum. Virtutes aflillunc
iudicibus: ut iint uiriles,atcp conlban/ tes in iudidis proferendis. Prxllo
funt Poteflates : ut iudicium prolatum exequantur coercentes ^ut ucrbis Dionydi
utar^ omne tyranide,86 abu/ tentes uiribus fax poceibads* Conueniut Prindpatus,
Angeli 86 Archan/ geli prxlidentes Prindpibus,hominibus prticularibus, 86
prouindisaic approbent ,66 faueant iudido,86 diflribudoni dclatx a iudice. Nec
alii ad fua offida explenda Thronos afdfcunNon Seraphini ut ament:no Che/
fubini,ut incciligant:no Angeli,uc nundcntuiec alii,ut exequantur ea,ad qux
deputari funt oflida. Dominationum proprietates decem. Caput VI. Vm Satumu (que
maliuolum fcioli appellar^ cu (andbfli/ mis Dd fedibus couenirc fecerimustubi
nulla apparebat co cordia:Eadle louc Dominadonibus coaptabimus,potiflime
coucnicdbus his.quf de utrifq; afuis audioribus depoaunf. !>eDemuuuoaibu«
bxe magnus Pionylius(cribic,Saudla^ Dcmina/ 1 CANTICI PR.IML nonam
manifeftariai nominatione exiftimo dcdarare/Abfolutaq^dJ, K omni pcdtftri^
minorarione libera ana^gennn nullamcp tyranicaium i dilIimilitudinc,ullo modo
eam uniucrfaliter tncIinata'Libcralitcr fcucri
Dominadoncomoiminuiduxlcruitutifaperpofitafupiore omni fubie/ (fhoni 8C remoam
ab omni dilIimilitudine,8C diiationis inccflancer appe cente:Kad ipfiufma
naturaliter fub(l(lendsuirtuteiimilitudiac,quaani pollibilc cft,8t fdpfam,K qux
poft iplam funt opdme.K fpedofe cofbr/ manteud nullu uane uidedu, icd ad
proprie On uniucrfale coucifam:8C « DominicxfcmpDeiformitadsinparddpadonc,fcfmqucdpoflibilecft,
J ipfi 6i(fla.Hucufcp Diooyfius. Cuius mens eft Cutipfc pmitrir^ declarare
nomina autdenoiadones fan(aa9:DnadonummyHerio9:plenas.l:tho9: primu e(l,q»
habent abfolutaquandaclcuarione,bbera ab omni concuU cante dcprellutqui
diminuit dnands dignitatem. Et fecudo libera eft eojj mens ab omni tyranica
dillimilitudincadeo ut nullam in ea fendat indi natione.Ncc profedlo,qd
proprius aferibi potuit tyranidi/q diflimilitudo a uero prindpatu,eu hic
iure,& tyranus contra ius domini tAher Eaucre , K fublcoare ihidet fubie--
Augui funt ab omni peddlri uilitate b’bcrx:SC de loue/q. difponit ad formx no/
bilitate.Qnis,qu^,rublimiorecoolccndit locu,homo an belluar Vir/an
muIier:'AngcIus an homot'Ilie nempe qui forma elcgadorcfl/cxterisdi/
gncprxponit. Inter ota.n.animada folibomini.qui forma efloibuslpedo Geotfis
fior.diiitu fuirtDnare pifdbus maris,ooIucrib* c^i,8C befliis tcrrx.I£t de PlaL
Prindpe omniu dftSpeaoIiu (orma p filiis hominu.Nec fi)rma,q tmmo corporeos
oculos demulcet.in ^nantibus exqrii’ :Scd illa,qua popubat P auluf in
ThdTaloniccfibuSjUt merito alio^t duces K prindpes elienr.di/ c^Imitatores nn
fiifli,ita ut firis fiwma oibus aedcdbus.De qua forma gloriabatur lex ^ut
exponut hebrd^ aut Beata uirgo dicevue ori allciuts Psulus NignfumAiuantuv}ad63rinfccaapparmria:f«iformo&iDt^
Canaoi chricudmc;Si tamc utracp pulchricudo c6uaiut:magis digna impio fpe/ cies
rcfiilcabit. Didf fecudo loco dc illis.g, nulli fubiidanf tyranidi,ioiu/
ftitix,acl rapinx.Et dc iftis fubinferfj Nobibus animi fola cft atep unica
uirtus.ut ait Satyricus.Non ergo qui fanguine/diuitiis/aut poteftatc iplc
luucaa. dcnfed qui uirtutc fulget nobilis merito didf':de qua nobilitare l in
horofeopo fiidt genitos magnos,86 ppofitos duiuds.Ec fi magm funes mente 86
corde ut fint libc»i,accc(fc cfttQua libertate non folum in prin/ cipibus,fed
in militibus omnibus fumus Princeps exquirit.HincPadui Paulu* j cu Galatis
gloriafsNon fumus lilii andllx.fcd libcrxiqua libertate Om (Ius nos donauit
eripiens a feruitute pcccari,86 diabolicx tyramdis. iungicqnco,uc nihil
admittat pfides ipfi.quf cos degeneres ab Hierarcha ^ fumroo,diffimilcf9
reddat. Et dc benigno nofiro fidere didt Firmicus,8C lul.Fir. ^ Alcabitiustq,
ad U-ges/iura/ftaturacp dccemtnda/attp obleruada dedudt. Alcabi» Sed 86 hebrei
Ione/ plV/Zedcc dicut,qd iuftu fignilicacluftus nacp efb qui leges ucriuris,86
regulas illas xtemastqbus Ctefte Augufbno>>mnia Aago,- modcrantur.rite
obferuanSubnecibtur fexto.q, ex quada animi genero/ ^ fiutc nulli.nifi fummo
Prindpi feruiant.Et lupiter fuos phaethonteos lu ^ (fida, 86 bonirate femper
profequens ad fublimia connnuo eos prouchit. Hinc fcquitur feprimo,q,ficutilli
femper ad Ddfica pro uiriU fua p^n/ gere laborant,fic phacrfion iufbd* influxu
fuos in Deu continue induat. 1^ • di Pytba. Pioay. fixr* r Snwcdit odtauo
amor,8C cturauJaalioKunlloscoaducant quo tlipU «dunt. Iride &dt louialis
pictaj,K ,uft,ria. Penultimo .oferiur:g, pkni ftde dnantcs illi.fcmp mcnris
aciem in Deu dirigam.Et de hoc plancta di «nnq, fide prxlVat in Deu,a quo
diuinis cbarilmatibus repleaoif.CocIu ditur ulnmo loco,g, ili; mentes cu
Hierarcha unit* idc lior, omni boni/ uk.K pKdbooe rctert*;Et de plaona dicit
:q> coducit ad oia.qu* bene ic^nui uiri potdb animus coapere.Hinc Pythagoras
loue aflercbat efle uirwtem/ac harmooia/« animi tcpcrameotu/ianitateai/omnctp
bonuini 81 ideo eius ouorc OC iuuamento liare omnia» Dcm^ cofquatioibus
Mauorris ignis cu Virturibus. Cap. VIII. T qiwri ordinis ipla^ enneadu cocordia
ptradlcmus.bbeat infpicere.qd nr Diony (ius Deo plenus dc iandfas uircutibus
doceat, i piam (inqOf3n^la9t uirtutu forte quanda.ec ineo/ — mutabile
uirilitatem. io ocsicifm earu Deiformitatem ope/ rariones ad nulla fulcepcionc
inditaru.ei diuina^t illuminationum imbe/ eillitcr infirmaca/potcnccr i
imitatione Dei rcdudlam/no relinquente fui/ met irobedllitare Daforme motu/ltd
firmiter &retem in fupellenrialem. K pt^dfica uirtutc.ac iplius imagine
uirturis limilcm Ciuxta qd licet^ £idta:8C ad ipfam qdc.ut principale uirtute
potenter coucriamtad Iccu/ da uero umutc dans Deifomiiter prouenientc.Hxc
DionyliusiHt anttq *iuintus hic ordo peculiari nomine uirtutu nucupciur.
declarare conabimur/Licet oes Angeli ab eode Diooylio uirtutes dican/ turifiC
mrrito.cu omnis opatio uirtute operatrice pexigat.ldco cu nullus Angelo^
ocdo.aut particularis mttlligeria oao iDrpcatifed oes mandata Phadpis
exequanturiin quolibet eoi iwy omnipotes eft:dd d pugna:cu folo nutu oia
cotcrerc poffitTApiamus ^ thqd de fccrctii cceleftibus.Eft Deas lumus fuprOTa
uirtus^lcncia pte/ £l j,nullius indigcs,omnipotes,omnia fd«,cx fdplo iume
fodix,nihil pa dens nulla fufdptcscontagionc,nullaaim,nullaaioIeftia,nulI^
exter/ , na uoluptatcjqa bono?: nroy non iadigcnnec cotrario aliquo oftendi W
Eft « ipfe Deus in oibus omnia operas,8Comnia implenstut Iftari poHit, pati K pugnare
in mebris fuisnit ipfemet tcfta^dicens:Efuriui,fiuui Btc. qux
fequunir.Fcriidnimuscft ergo in fdpfo,8C in corregnitibus m&nsi proqbus no
ultra fumit fcutu,gladiu,nccbellu:cu pace pf^ gaudeant in ilh tTiuphanti
curia-Eft et pugnas 8£ pad« io mebris huius miuta ds eccfKttPugnauit nacp i
bonis Angebs cotra malosd^u^uit in Mofe, Iofuc,Dauid,aliir(^ militibusiq
bcllarut bella ipfiusanaximc cotra Icccontra que mdidtucn eft bcUu popctuunit
in Dcuccroa- tnio iubccur^ OC fortius in Exodouibi dicif :Quia manus fup fede
Da ad pugnadd pro Dno cotra Amalec in gnirioe,Kgfiarion&Hac pugna extreuit
(Mdiiune Chriftus Icfus, qnonfq; pminis eu foras de ccrit. De qua pugna
loquitur Mofes in libro Numero?: dices: Icdrco dice^ in libro billo?: Dm.Quod
Biulp no aduettetes laborat in dcciarido/quis fuerit ille bber,in quo bella C^i
Icripta lint,8C midtacotnemorit.quxno funt:cu de hituro loquatur Mofes.aC dc
libro cuageliiait interptan^ Cwie intcl!igacs:ln ipfo.n.ptra/, flantur bella
Pnndpis glorix cotra prindpc tcnebia?:.Quod darius cx/ preftit Paulus feribes
Coloftenfibus in hxc uerba-.Qiriftus tollens qd erat ad uerfus nos chirographu
deereri:8t fpolias prindpatns,8C potcftara,pa lam triumphas in ^eripfo.tradaxic
cofidenter oto fj^a, 8C exuuias ab Inimico tyranice detentas.Pugnat 8t quoridic
in mcbns militaabus,quo/ ufep coducan^ ad uera quictcidequa did^in
UataiRxqcfcet populus tneuS In palchritudinc padsiiu tabernaculis hdudxtin
requie o^lenta. Quic/ fcut uiflores ia pulchritudine pads debellatis hoftibusiK
ipfis fugaris ha bitant in tabernaculis fidudxtlcd ia requie opul^ porietes
rxuuiis.Q^ pugna cu Deus exerceat in mebris fuis,iubct eria fuis pecuUaribus
anlid/ bus.quiuirtutcscocleftcadicun^tatpronobis pugnetme opprimamur a ■alidj
imWa>y|iot^ria.Etdccxtreiiapugaa^qa«caiawcritaccrrii^ k Da»! % t IESV5
DeutO|. Exp^\ 1. Niu^f Paolali a 16^ ( Matth» Daoid lE Molb Pcolc. i^Hcrm.
lul.Fir. Akha» Diony. Palus loLFtr. didtor in cuagclio.cuirituluscft fecunda
MatthxumtVirtutcs ccdoram i^ebunf ,in fubfidium vj tuncpugnaniium.Iftf
iginir.quibus peculia/ riter comilTum eft bcllu,uiitutcs dicuntur : atep
uirili/ & inconcufla fora/ tudinedocatx fune» Et quod &cit (umus
lnip>crator per uimices,tanq per miniftros;iddem fedt per Martcm.tanq per
inftrumentum:Qucm taucre bcllMbus omnibus triuialc eft,ex natura cfnsCut
phyfice loquamur>m/ per igneo fouore fuccmfa/uc
colericos,iracundos,impctuoros,fert«s,uiri/ incocuilos fociat (lios
mamalcs*Sequitur fecundo dc iatufHs Virtu/ dbus:^ aggrcdiantur,K perficiant
omnes operauones fuas/tanq Deificx K Dciformcs,ficut 8t omnes alix
intclligentixtqux Deiformes tflttJfx ni hil ab ipfa uniformi,SC Deifica
puIchritudinedegencrant.Quod K Mars Iupitcr,8C Satumus,8CquodcuncpcotIrnc
infirumentu cfiiarAn boclau/ dans fumu Opificc,qui oia ualde bona
fabricauic.Hinccanic Ddformis ciiharocdustLaudate cu fol 8C lunas Laudate eu fieli^S^
lumc/Strllz uucp ta fixx,q erracicx/ 8C lumen omniu in circuofonatillimo hoc
theatro budant OpificCtExquiric tertiosutnullatcnus fint imbecilles ad haurien/
dum illapfum uirrutis diuinxsne fuccumbant drficine propria uisqux in nihilum
tendir, nili fiiuor a fonte illo fupremo connnue fubminifiret' pro fe,8C
proeis/quibus 6»uct.Hinc Mofes pugnanti populo cu Amaicchitis fuccurrebar
uirtute,qua cotinue orans brachiis in cruce protenfis haurie/ barsQyodaC
Marspftat ui fua ignea; urPtolcmxus,Hcrmcs,Firmicus, Alchibitius 86 oes
Allronomi conucniut,undc Empyrois dia^:Ignca.n. uis indefidens ell:86 fine
intercapedine operan&Eil etia femper augens,8t inaementum fofdpirns pro
augmm materixsEt ut ex fe defccfliuu fem/ per operetur, ut femper
hauriatjneccfle cfisIdeoMarsfimul cum prxfi/ dcndbusVinuribus,ut femper
luccurrant fuis/quibus pr;funt pugnand/ bus,ut femper imbibant a fupenori
uirtute opus ell. Quo adhuc conueniant in aliis fex proprietadbus. ' Cap. 1X«
Ltra j)grcflus Dionyfiusde Virtutibus deifids didt:q>uali/ dis uiribus Deu
imitant :86 ad eunde conducunt ueros mili/ tes,qui pro regno Dd certana ut in
ipfo coronam aedpiant: quia non coronabit O'ntonat ccdcilis ruba^ nifi qui
legidirc oertaucrit.Et quod per uirtures bdiatrices pfid^,per M artem bdli
figni/ ficatorem difponi^sQgod bellum fi recHa intedone fufdpimus,bonu udtp
cft/8C lan fi folus anim; diljxifitioi pradir, oams rric ford(Iinms,6C
potenstSi utro male erit dirpofitus,hoc no indu / xui fidcrco,led qualiunbus
repugnadbus ex qnada anciparidili induxuu afcnbac. Sed^uc melius dicamus^ id
prouenit rx (uhkxdo male dirpofico: ficut medicamina/optima uina,8C
delicatiores cibi male fe habecibus no/ cent.Etdc huiufnaodi iablicus ex
columais,aut pmptuariis magni Trif/ megidi hax depromit: Omnes codedes infiuxus
boni,bcnciia'^ funt fu/ fdpicnccscantumodoiprum bonuiEt hoc agentes intuitu
xtemo immu/ tabiles funt: quis in ipfa alterabili natura opnates degenerme,
ppcnio tn ordine fanp beocfid futd^roinde a fluxu cali in materia difeordtis
plaia ffcfulcat aliquado diilbnu/uiribus tamc ccekdibus.lrinp bonis permane/
dbas.ldco qualitas noces in tcrris,alia cd a cedrdi influxu.qui dum in fe
exXb't,9c a datote booorum itiflui^,quoor(p ad ima puentrit, bonus ed. CANTICI
PRIML tanq tn primo gtadu.Secundo du in fubiedlo uilion' fafdpii?:8J fpfc uik/
fdt/ fercto, pp:cr diucr&m rcdpicns natura,diuerfimode rufqp^.Quarto
qtulicacibus inter fe dittdentibuB in eode fubiedto,SC ipfe uaruf.Q^to paiicatc
fubicAo.patitur.Sexto cx omnibus in liibiedio coprebeiis aliud quodda pollremo
rcfulcac.InBuxus igif code(les,8( immateriales , qui fe in Saturni uim
coccntiua,86 Marris motrice cxtcndunt/frequctcr obfanc per acddcsiUla.quado in
materia frigidiori fuldpitunhpcaute.quadoin feruenriori.QBod oio fit pro
difpofirione matcrip:SoI enim,quis calore 8C luce nonulios offendere
uidea^,neceilarius tamen eft ad uiriufimiliccr oei cocleftes influxus
ucniuc&lutarcs,quisuel fubiecfb' puerfitas peruerlcfuy fdpiat,uel debilitas
facile tolerare non poflit efficadam fuperio^.Omnes iBocus cofauc uniuerfis,etia
minimis partibus eiustquis icerim parricube minimx hoc.ucl illo motu leuenf
,aut non faale illum fufdpiant/ficut in criorca,dum iinguli harmonice
falcanc,cogruuc(p geftibus inter le,8C tori choro: digitus iamcn,8C pes
offenditur premi^tbc fi quid debile incriic rit,peffundacur. Hax ille. Magna
mei .>dia Sol in oiffo cum poteffatibus conucniens qoafi diay paTon reddit.
Caput X. T lancfUffimaspoteftatcscu plancta^ rege conucnirc facta/ mus/quid de
illis doceat Dionyfius uidniu dblpla^ C'oqr) fandlaru poteffatu axjuipocentem
diuina^ dominationum, 8i uircutu bene oraaca,8Cinc6(ufam circa diuinas
fufccpoo/ nes ordinatione/ Et orcUnacum fupamudana:,fiC intellecflualis
potelfaast Nec tyranicc in ca,qux inferiora funt poteffatiuis uirraribus
prpdpttatp Sed poteter in diuina/poff bene ordinata rcdudlx/K poft ea
Dcifomiicct rcduccntes/SC ad potcnrificfi caulalcm potcnriafquantu fas eft^
aflimila/ tx/3C ea f ut poflibilc eft Angdis^ reudates in bene ordinatis p
ipfam or / dinibus potellariua uirtutc.Hxc Dionyfius.lnter cuius Termonis
princi/ pia dignillimu lancla^c poteftatu indudic priuilegium/ut fint illf ,qux
oia mala/fimul 8C malignantes coerceant.Qgx Grcgorius,86 Bnnardus apte
refixanctOgo^ prior aicPoccftates uocancur hi Angcli,qui hoc potentius exteris
in fuo ordine perceperutait C09: dirioni uirtutes aduerfx fubiedbx finttquo^
potcftatc teErenant /ne corda hominu copimcrc,autobubrare ualeat. Alter ucro
ait:llli rpiricus,qui poteftates nominand[,dum crucifixi noftri diuina potentia
ubiq; attingeres ea magnificare deledlan^thinc ad difturbandas
daanonu/hominumtp uires pro his,qui haxeditate capiunt falutis.potdlacc
aedpiut. Qux omnia Dionyfius tangit in co,q> diuina^t dominarionu,8C uirtutu
donis fiilgcrcdicit:quibus poffint rcbdles uirtu/ tes,K poteftates coercere.
Nec eft ordinu cccleftium confufio:co q» unius dona alteri coicetuurtSicutcnim
omnes amanc,8C incelligunr.doo tamca Grmii' BoSm ':.I I -f i CHR.T/ STVS. 4li
•.! Tob D^uii Plut ^ Drany. I&licos (iipremt ordines hoc particulari priuiirgio
liint dccorati,ut onus amaiir^ 8C alter incditgcntiu orda dica£’.Noo Iccusomnrs
Angi Ii inimicar.lf ma/ l(s,K contra cos pugnantes ipfts refidunt; nihilominus
pugna VirtutiLus peculiaritrr aflignac / 8i rciiilwa malis authoritate quadam
Potcliatibus attribuit :Qg e omnia in Rcpublica inlff iori typu gerente illus
luprccc Icfbs coarpicimuSila hac quippe Rex impcrat/miliccs pugnae/ Potcltatea
uero,ii ae Praetores crimina c5pcfcunt:rcbelles cot rcenr,& iuihiix mode/
ramine malis refidunt. In fuprriori quoqi repaubet Impcrator/domcllid/ te
Eamiliares funt Seraphini,lapetes miseratores chcrubini,8i afleiTores
Throni/pugnates fub Prindpc Michacle funt uirtutes copcfccntcs mala, K bigantcs
tenebras fceleilo^Sunt pocedates Rilgcntcs eu fole,8C &uen/ tes uero
Soli,qui ainData cd mihi omnis potrdas in codo,0( I terra:Qi'a ab omni inuidia
liber fuisfecrcdoribusamicis coicauic dircns:Eccc dedi nobis potedatem calcandi
fupra fcrpcntes,66 icorpioncs,K fupra omnem oirtutem inimici.Oat ctta
potedatc,uc lilii Dei fieri poflint;Et hoc per Iu/ oem,qua: illuminat omnem
hoiem,qui uult illuminari:8C tenebras pecca/ toru,auc tencbrola^ potedatu
caliginem non opponit.Hinc potrdatum ordo fuauiter conuenit cum nero Sole omnia
illuminantetdc quo diidum cdd''ccic Deus folem,ut pocedate haberet in diem. Sed
ad folcm fidaeu reucneio,uigct hic Martis Ecruorc,8C louis bcnignitatcific
potrdaics uir tutum robore, fle dominationu reflfaiudine referta: lunr.Fugantc^
pocdla tes dpnones tenebrofosinc molediam cicflhs indranrificut tol lugat tene/
bras nafltiS,SC cenebrofos quortellatum coelum exepl^i4,aut
ideasmuitipliasiPrimu tnobik MoH)remptimum:StraphiniainQri»ioc£dium:QKmbioi
Icuo/ tificam uimiEt dc 4c,fiogulis.V ndc cu Sacutnus prae & I^rat grauttattm
fcdioii/int>ites;^iwAmam prxfideodam/ Mars ioconcanam uirtutem^ Sol
dariitaiu/mpietium reftrtrVcous aure poculiariusscpra:rentac p^ dvitudiocm
illius/a quo omnia pulchrcliaioc^Dcqiutqufrcbat Socrates opndPiaiofKm aBHyppia
/ detetmioAtinphaedro ai^in Sympofioy Si
'daiU^^I™D»siorHodepuktifo«.yndrpod]eftaliqiiod pulchrum (itt iAtadcmid,fiC
Soiid dooraQnifi quaiuu paradpt de iUa Dd&a puL «chntudMiesquauifl
Pdipatedd dicant pulchtrtudiucfn efte cx cofonanda omqium partiumin toto.Qya
conii>nantwm,aut pulchritudinem a.fum/ «w puldiro accepfamyfi l£ruar«,titk]p
ip& pulcherttiBa cftdu: Sed quia «aniz lixuodis pra fi» fonts codinooe a
prima dciiciuot,uc fint in ds dir ilindi gradua, ex dcbibofiuiitutc.eonun non
ualenocs moderari fubie/ rftnm ptbdunim «onnnqua efteiftum defeamem. Animis
autrm/qui fune iiio arbitrio donad . i
qoxadbeadbidiaein/ruminac^pulchritaciincm tntrodudt/non ad cup{/ dinem
infcrioron fub typo pueri cxci, alan, nudi, pharetram K arcum gcrcnds a poetis
drpi(5himuit iapicntcr dicat AfhaniustAmabic fapirns, cupiunt cxccri.Hinc
Apuidus duasVencrrs dcTcribit/alteram ctrIcOtm/ qux (olis hominibus, 8C eorum
pauds prarfic, nullis ad turpitudinem fli mulis.nel illecebris amatores fuos
pcrcclIcntcm:Altcram ucro uulgarrmt quz lic perdta populari amorc,nd modo
humanis animisAicrum 6L iam pectiinis,8C ferinis/d libidinem imperitare: K
immodico,crudnfeederad fune ordine {iui(5t),8Cconucnicnti(nmo cum prindpa/
libus uirtunbus / a quibus uhh fufdpiunt: ur opus Tuum cdicadus con/ ducant.Et
quia non exigitur nitpis exigua ad rcdintrgranda,quz detur/ paca (untttdconon
folum a EindfasVirtndbus, fcxl a fummo Prindpc iibi fciuorem eomparattucterdo
loco fcquitur: Ad fummu principatum fune cora intendohe coauedLHcqaahtu:cos in
omnibus prolcquanir Venus, io propatnb efkii qua dc ipfa mathemarid ucra
deponnuDoccnc enim, q> bona funt Vencrisdccrcu: K ii bona hicrttradiadonc
illuilrata, me/ liora funoHinc loue,aut Sole ipiiEiuont^ad iudum/clarumq?
amorem £icilc condude conucnies cum Prindpadbns:qvi,tic uirtutem hauriant, ad
ucrum Solem femper afpidut:A quo habent edam uenim Prindpa/ lomainde polfint
alus domiaari.Hinc (equitur quarto,uc (int abo^.prp/ dpua dignitate duces,ad
illud prindticans prindpium, quantum poili/ bile ril,conuet^ informantur. Duces
quippe funt Dominatioaes, Ducta Pote(latES,Duces K PriitdpatustScd primi ex
magnitudine quadam ab omnipedrihri
fummidioaeelongati.Poccdatesautcmclaritatcqaadam pracodkmes,flC quaii ex prfmio
rerum dariliime geiiarum faabcc,ut ca/ priuia
domiaentur,Khibunt.Prindpatusucro,taiiquaarciutriclini in palario Rxgis,aut in
prouindis fibi eruitis prffidcnces,cuiantv'at omnia bene compolita
(plendrix.Hiac dicitur,q> praedpua dignitate fiiqt ducta jiif*nd‘y,q‘w^
furT‘eiut (ummo^K pulebetrimo Principe digni X V ! CANTICI*' PRiMt r Gat4 Ad
ados quoc^ defcendcndo/Iapitrr ex tofina ^ K tempetimtatd quodam compuftdi
iimus prxitdet nm dominadonibus: Sol cx cUrita/
conantur manifrilarein Duojit nobis illud (umu prindpiu dans oibus
prindpatu. Pate&ciut iniup deii^ cu illu ordine,8C decore in
incrinlecisd^horphorus at corporca,8( exainfis ca puIcbra»uenuila,8C corporas
luminibus grata reddere latagitoblrdaj .'jIatT i 1 luphcie/iicuc Saturnus iiia
obledlamda ad cetru,8( intrinllca colligir* C^a candlcoa Mercurius cu
Archangelis cocinat. Caput ' XLIt O Archangclos deueniens noder Dionyiius ak: i
pia autem Ucaa familorum Archangelo^; uirrus atquipotens quidan rft coe/ .vnojG
IcOibus Prindpadl^: hll enim eo«.£C Angtlo^ CutdixiJi Hierarchia,K diTpoiido
una: Siquidem non dl Hitrarchik oiii Si primas,8t mcdias,8( uidmas uirtutes
habens. Archagclorum fan/ Aus ordo in comunicaduo medio conlltcutus
c5muniquodam,focialicp iurc extrema compledbtur: Altioribus n^ Pribcipacibus,6(
fandis An/ ' gdis communicat:lllisqttidem,quontaai ad ruprtinum iplura
Principal tum prxdpue intcntuScil^ SC ad cius ^quantum £>s ell^ formatur
imai/ ginem : Si Angelos ordinadilimis. Si inoiiibilibui dudhbua unir^S iun/ .
, gkilplis ueto Archangelis fcieil Prophttiaim oHicium:ut diuiofUrillumi/ ^
nadones hierardiice per primas uirtutts infdpiant:£C Aogelil oasX)d&e micer
aonuncicntiK per Angelos nobis maniteilent iecundii Ihcra uniufif ^ cuturep
illuminato^ analogiam. Hatcndilcf.Diortyliusd^canucelritw dmu dcpromicq. non
fit hicra*chia,hifi in ipia fulgeant uirtuKS^lii chtU nknaca luprema,mcdia,€C
iniimaiur quaelibet hierarchiaa ttiko Opifick procedes tribus fit conexa
ordmibustdc totz mubendo in tres hictarcbiu diihibuatur: Quaru prima ad tpfum
Deum femper afpidens ifli imme/ diate feruiat^Seraphini v;X2herubiai,K
ThronitS.equcs ucro Sfd Ddiw me uirtutem nobis cdhfaendam:quod in
Domitiadonibas, Vutudbds^ U Potdlanbus declaratum rihScd ultima ad difpoitdonem
humanam» Hc Detformis efficiatur homo, addidbi eibNec tantu ad prouindas.pisu/
cipes.SC pardcularcs homines coducedos, ut omoibus tnuiale rft,^ cna ad quxdaoi
iecrcdoca iii nos deducenda: Pro cuius explicant accedemus ad triplice reditu
auimB in Deumide quo Academici ^Plonnus maxime Acad^
aHcoquarpiriniaccraelusJ)redalodil1crut.Q9reditusfirCu dis pulcherrimis
atfidainur;fer philolophiaiii urro raik>ois,6C difcutlus bcnctiao adiud
abtlrahamus uniucrfalcs rarionesauc ^ur habriu in uiu fcholaUid^quiddicatcs
rcrumrQijo^t primus Iit ptr rcoilbiicm quandani
raaoaan,quaperdpimusrcrumconronanciam:,biccundusptc raiioncm coacupiidbilem.qua
ahictmur illi pcrctptacnumcrofa:c6lonanu'.c;Ter/- dus uero per ractoae
iacciledtualem ablhahde ab omnibus finfibilibus/ per quos gradus euedd ad
aldora confccndcntcs animum iududmus ad ideas totius pulchricudinis,K
c6roaaatii':Dcmu ad ip&m boou,d: pul/ cfaru,ad quod omnes minii tri,8C
inlbumenta dus inuitant,&C attralunt» Ad numeru enim Mercurius.ad amore
Vcnus.ad abldachim utro coo/ templadonem Fhxbus impellit : Et aliquando Luna
iSoli Similiaris eius Eingitur olfido,8C nomen libi ucndicac a Phatbo didla phxbe:
Qux Cut Firmicus.K alii Matbematid ailerunQ fadt bonarum artium cultores, ac
omniu rerum Tublimium exploratores dilig«i(Cmos ii ti extrema loca tenent,
ArchangeH auce mediutltem qa Archangcli eu utrif^ illote coueniunnred ilio^
qui/ libet eu iplis tmmodo:» quia habent fe odine quoda fofro fub,8C fupiat
Vnde Prindpatus Archagelos'^ ifti Angelos, tanq eoji prophetx collu/ HranttEt
pollq terdua hic odo in alcedcndo.l.Principatuu cR tanq pro/ phcticus,non dl
miru fi Paulus euofhis fuit ufij ad hunc tertiu codumuic inde hauriret ea, qux
gentes,» prindpes,» filos lirati doccrettAd quod terriu fupcmu coelum
confccndcrut » prophetx omnes laiflentes ab lUis (acris ubcribus,dc quibus in
Cannas did^lntcr ubera mcacomorabic' diledbis.Ec itcjr.Quapulchrx lunt mamx
tux:quado vj ladb: plcnf lutu: qd pa Prindpatus,» Archagclos,» Angelos exprimid
;ut pi r iplos nos pafcat Deus:ficut pauit eledla familia illa ilfaclirica in
terra ladfe » mtllc ■lanantetBc hoc propriu eft paibris offidu pafccre fibi
creditu gregem; 6C cura fiidbusuwaji dodfrina» illuminare,» accedere. Hinc
ApoUolis quos prxtulit duodenis tribubus,» uniucrix cccldix milican(i,dixic ue/
rus Sol: Vos eftis lux mudi-.» de lohswc/qui docebat dirigere uias Dni, » redbs
facere femitas dus/ dixit. Ille erat lucerna ardens,» lucens:» ii/ cuc mulicus
omnes fibras, » uoces diflimiles conatur ad unicum fbnum dduccrc/fic Archangcli
cu imaginclummiPrindpisomniacobrmarc, » coponcre (hidcntait fibi perfeda unione
copulcntur.Sic K Macurius numeros uocalts,» formalcs,aut rationales conduarcin
eandem confo/ naniiam iaborat.Hinc docet Alchabitiu^q» fi Mercurius cum Saturno
conkingitur/deccrnit ad numerum quo tcrrx,uclatdifida menfurantun Si cu loue,ad
numerum pTallenduSi cu Mane,ad numeru bclUcum:Si cu Venere ad numeru
fidium,fono9:,at. Diooy* i' . . ♦ • Deata» CHRI/ STVS, i - bffido quoda prophetica fufripmtcs
iHuminationrs prr pntnds oirtures, d eas interioribus Angelis, BC hoibus
maniteilant magis,6C minus.fritni analogiam redpcntiu:Non enim au]ualinr Angeli
omnes docet:fed pro captu uniulcuiulq; uc in libro triginta duaK Icmita^' apud
rremiores ihto logos hebreo^ celeberrimo fcribitur. Eft ena hoc celebratu apud
Peripa/ tencos in co,qui de anima lcrtbitunq> agunt ageres in fubiedla fcdm
eo^ difpof)tionein:Qws Archagdostanqurrospradides,K duces imitantur boni
pradari docentes gregem ,8C dirigentes io Deu pro uinli iua,d unu/ quee^ pro
quanto dirpoliti funt. C^o droi(f Luna coaptet cu Angelis» Caput XllL D
Angdostade ueni« nfDionyl!usaic:rp(i.o.Angdi(ricur ^iximus^ coplcriuc coTummat
oes codeiliu anime dilpo/ nes.fcdm qd cofummandu eiLIn coddhbus quippe dlentiK
hntes Angelica proprietate, Oi magis nobis f pinqui Angeli aptius nominan^,q
priores/quato drea cuidetiora uerfane :d fjiniliarhtt nobis diuina nuntiantes
nfa oia ornare lhidet uerc annumerant inter Angelost T ertio,q> magis
dicutur Aogdi.i.nutii:co qd frequeeius mittant.d fami liarius agant
nobilcutVIdmo cocludir,q> ha*c mudana negotia ab eis ler me oia
difponunt.Hincpaulo inferius lubne uirrs amit tat,debilifiimu fit augmeatu,8t
decremento aqua?^SicfiC angelo^ efli/ dius magis findunturu^ui aliquado bene
expurgans animis fefe eria uifi/ bries prxbcnttuc uirgini Ccdlix,8C marito T
iburdo/ 8t V alcriano leuiro ' ' purificans/ bapnfrnatc fuferpto abVrbano
epircopo.Viderut eos 8C Gui/ dlx mulitTcstqux ad (epulehru chrifh' follidcx
couencrant. Petru de cu/ cerc libcrauit Angdus,qui adeo illi £xmiliaris erat:ut
puHiuitc ipro ad bo/ ftiu Marix Iohanismfis poft liberadonc,idcp ingenri gaudio
Rode an/ dlla nunriarer allcib us.nonulli dixerut: An^os illius eibVndc
colligid Angeli cofuetudocu Petro.LoquebadflC Angelos cu loh&CiLadtabai^ cu
lahacob.Tresiimol cu Abr^a£imiIiariuscgcrutcomcdentc8,utui/ debacur,8C
denudantes fodicifllmu uxonspartu,SC horribile pcntapolis ftragem.Egit 96
Angelus Abrah^ domefticos oimis EuaSarita cu Agar Agar X Gedean Manue Elias Pi
ladtcu Tresp. Daniel yi 'Za.daiu M*uir. Diooy. ' Ailroa» Mi Ptokt Prf *■ Salono
^ ■■ rONVS Q^VARTVS. LXXII expotfa a 5ara.Grdconi qaocp akicS expurganrt pflo
fiiit Angflus Dni tnbucs n robur cocra Madianica5.Manuch ctia BC uxore dus dr
cuncc/ pni,8C partu &rti(Timi Saronis,dc(^ uita,6C fancflimonia rius,S( dc
facriV lido Dno libado lamiliariflimc docuictlnfup uidnibus ipfis cii flama ho
locauDi in cccio cofccdit* Angelus bLa in Bcrfabec bis cxcul!ii:bis pabu/ Ium
rubminiftrauic:86 in Horcb docct,quc fup i rracl,8C que fup Ailyrios ungat in
rrgcs.K que ilbi fucceilbre ppheta coilituat.Fletr^ populos An gelus in libro
ludicu apta uocercdarguicujuo^ pres tanta etiebtitate pcc densde Aegypto
ltbcrauit,p marc^K defertu coduxit.Trerpus itacp cxtra,fi6 in penetralibus totu
difponit. Pa/ tenda.n.mebra pateladut Lunx difpones ferro taeffatqn Luna dl vj
in il gnis mcbns illis plidcntibusdn inteftinis aut eius funtdeaeta manilidla:
ut uideantur ad eius imperium pharmaca operari:8C nequicq aliqh fumi:
utPtolemxusfcribittSC clara expienda comprobatu tfl,utputa,qn Luna cu loue
cogreditur,qua(i ipit crdcns,uix quicq operatur. Coprobatu cfl: eda ide
cibcereVencri coiunifUi:bt qd operatur Luna in exteriori ttfimo, idem in utroq;
homine fodunt Angeli. Conucnic ite^ terra cu Luna. Gip. XIIII. Bfoluta cocordia
primx,K fecudx Enneadis fledlendus Qi/ Ius cft ad couenienda clem^^: cu ccclis,
8C fiipracoeldlibus mcdbus. Et p di terra Lunx refpodes muhiplid cofonatia,
Pnmo qa terra aqua attrahic,8C imbibictadeo uc lapies inter tnlaturabiba terra
annumerctxjux nunq fadatur aqua:(ic Luna perpetuo aaratfhi aqua dedudt,aliqn
aTcenderc fodens,quado vj ipfa ab orizonte orientali ad mediu ccrii c6rcendit,K
ab iplo medio cedo defcedes ad ori / 200 ce ocddcntalc ipfam aqua fecu dedudt
tanta ui,ut uideatur fogrrc a nobis.Gim ite^inde ad oppolitu medii cedi
pergit,aqua fecum dedudt: Rurfus rediens ad ipm orizonte orientis aquas ranq
fibi pedifequas con/ dudt:Humores eda in arboribus,corponbufcp humatus
exaefeendo fur fum trahit,dccrefceado ad ima depcllit.Conucaic fecundo in
qualitadbus prinus^tgido at' terpolita eft coanens illa ctdc(lis:in qua tanq in
tribunali quoda diiudica tur/qtum ex ipla aqua cuiq; tribui debeaoSed huiulmodi
arcana Moles fub telU reclufit pfibus/populifc^ illis / quibus in figura omnia
continge/ banoHx qbus muld^is,^ occulrillimis lacramcus anriqui philofophi, -
CC uates abquos coraces extrahentes fibi multa uendicarunoade o/ut cre/ datur
Pythagora:,Socraris,Platonia/Anftocclis/K alioj; fapiemia/qmt a (umo fonte Deo
per Molem ad mortales emanauit,ut ipfe Mofcs,& non Gorro Soaates (ficut
fcribitG‘cero^ Capienda uocaucrit de calo/6t primus lite .. ris publicis
comendauerit. Sed clanushacc explicata habent aChrillo/SC aus allixlis/ quibus
eade credidit. Bt fi>rfita hxc aqua lapicndx lalucads diHufius adhuc
propinabit mortalibus/ quado fupenores Dei minifiri in .r aqueu codi atriu
conucnienc omnes/quibus a Cupremo fonte dabit focuL tas aperiendi excxICos
illos canaks/nucob infodicia tempora concluCost immo ob mala merita dlo^qui his
deterioribus oftufcad,infadiccfer minillros in cubiculum aqueu
colligcndos/ficurobm tanta copia propinauit dilcipulis,ut Uumina de uentre eo^
fcaturirct aqux uiuentis: •jC
uadcficrctfonsfaliensinuitaaetctnam.SedadnollruMacuriurcdeun/ do,natura Capit
aque^Nam ficut hate lauado aufert obtegente macula: ot appareat nuda rd
formadic ille Hermes uerus interpres amouet tellS r extranei
idiomads/obCcuritaccm ^igmatu/6C parabola9;,aut cuiuCcun^ .r ; dccrufi Idmonis
dilficulcatcEt apies ea,qux in penetralibus arcanis Dd: K natorx recondita
luoc^nudam ofiK:rc unitatem coatucndam.Ec ut cui» K Mercurio aliquid prodamus
de intcmis^diuinKcp proptnaniVcft fn ta^f dinadonibusfupcrioribus fuprcma
aqua:Quf fapicria,8C Dei filiusdici^: Eft meJia pietas,miCTicordia,SC px:Et
iferior,uber laiileu/ quod omnes prophctx.K Paulas fimul cu iiis,quibus datu eft
cofccndere ad terdum coelu,uc iliis inuolucris propinarcnr. quibus praiiTum eft
cognofccre my/ ftcriu regni Dei tantumodo in parabolis*Habet ergo Hermes, ut
fapiat/ Inccrprete^/reuelet a fuprema aqua,qux aittNemo nouit PMem.nifi fi/
lius,8& cui uoluerit filius reudarctEt ite^iiOmnia/qux audiui a Patre/no/ u
feci uobis.Ncc didmus/q, hoc fiidat ftella Mercurii/ nifi quatum ipla operari
pottft aut difpooendo/aut ueluti inftrumctu inrelligdix pfidetis» Didtur
infuper Mercurius a merdbus/quibus praxftiqux comutantur pretio metallorutn/qux
aquea fuuuut uirtute aquea elcmctari , 6i codefti currant ipCc merces. Aer cum
loue/Veoerec^ reboat. Caput. XVU ErVeneri refpondet ipfius natura ^ut phyfice
in aftns loqua inur) humida,8C calidaiHinc animalia aerea ipfi dedicarur* Et
ficut acr,K. fpirinis difgregata copulat/K coniugit,fic uir tns illa
uenerea.Sed duas V eneres efle apto dogmate docent AcadcmidiAlteram quippe
xtherea Altera uero arreamifupoicr muda/ cafta/ordinata.cu
Iouccoaueaiens,fupcriora,diuiaa,8C fpiritualia cone/ dlensslnferior
deordinata,lubrica,uaria, 86 lafdua,animalia,66 illis infe/ riora coiungit.Detp
iftaVenere tot obreoena a poetis dccatao^iqa omniu malo^ eft caul^ficut illa
omniu bono^Hinc ait AuguftiaustDuo Amo res fecerut duas duitates; amor Dd regulatus
86 bonus/amor^ proximo rum ufep ad cotemptu fui fedt duitatem Dd:Sed inuerfus
amor fui ufq^ ad conteptu Dd fedt duitate diaboli. Vnde uis huius fideris a
gramaticts Venus didt xjuia ad omnia ueniat,malu.f.86 bonu:Qijod Orpheos cank
in hymnisiGenerasOnqO omnia/quxcucp in coelo funr/86 in terra/urges
inortalcs,86 immenfum genus fera9t amoris farenubus philtrisiOmniaep amore
replcnf:66 nihil eo uacuu eft, ficut omnia acre complet, qui naturx oacuu
abhorretis appetitu replet. Amofe.n.O’nqtBocrius;)cocli iungunf: 86 elementa
cooeniut in copofitis, Amore animalia cohabitant: Ciuitas co ferua^tSCincremetu
fufdpitomnis Rerp. Amore Deus orbem febricanit/ 86 gubematt36 fuma omniu,qux a
nobis exquirit,eft ipfe amor. Dimriui amorCinquit Dionyfius) non permifit tege
omniu fine germine in fcipfo maoere'.& ficut amore fcdiftiidit in omnia
extra fe,fic amore omnia ad fe trahere deleila^/hominc podfiimerin quo coclufa
funt oia:ldco iplb unito oia unica erut.Et cuifta hxc codudic Dionyfius de mete
Hieroihd dicens: Amore fiuediuinu, fiue angdicu, fiue fprinialc,fiue aialem
.fine naturale dutrimos^infita quadam iDtclligamus,cmifceotc({ oirtutesqux
fupiora j CHRI> STVS, ideoa Acadef I Augoi Grdma» Oipbe^ BoctM . Dioa^p
Idemi HictOi LXXIIII TONVS myrtu
podflimeiicer gemas margantasicer aues coluba:Qua/ rum couenieda fuo beo
referuabimus declaradamuc de ea/qua habet cu aereffequamurs Videmus enim
omma/qux de duplid Venere ditfU funt io duplid aere repeddihoc turbulento vj,8i
puro zthtre. Hinc enim ad feetu,c6oubiacp oondudt per uim fpiritus ipll
incubandstqui eif uera uis aereaiunde utercp,SC fpiritus,CC aer, aut uctus eode
nomine nuncupat ab his qui res uocant fecudu earum proprietates/T urbulentus
autem aer in lunonc defcnbid’ infefius fuprem; ueneri, 6£ his q fuo hiuore gauda.Sed
lande Venus fui louis pGdio pualet deteriori,8C infefix fbrtunx. Ignis cum
Sole,8C Marte feruet. Caput XVII. nLementaris hic ignis Soh’ refpodettqui cft
uerus,K cocleftis ignisCut ex ofiidna Platonica Speufippus dcpr5pfiQ deco/
qu& oia/qux ad cibu magni animalis pertinet: ficut hic tlc/ mentaris humani
aialis dbu coquedo perfidt.Didlus eif qtp ApolloCutdde Speufippo placct^eo
q> uis cius cx multis ignibuscoffm omniu vj fideru uim BC lucem ibius
cocinens. Nec (fclla^ concurfus fuos coducut elfetflus/quoufc^ phfbeo femine
grauidco^.Cui SC gallus Cq dat ut oua gaUina^fercunda finc]) dedicatus dbHinc
opinabat Chryfippus Apollinem did ab a/qd c(l fine/SC poly/muidtudine/quafi
folusfit coelo/ ru K fideru uim continens. Vnde 8C latini Solem dicunt/quafi
blum Iu/ ccatontEt Afl]^i Adad, quod lingua co^ folum fignificat. Hebrd uero K
ii CANTICI PRIMI. tpa» Semcs, qaod proprium interpccrari poteft,eo g, lux/ 8C
rius hme/ firium fibiipfi proprium fir.Alia autem fidera ab co umint^ impanmim
habent: Lucettp canto excellcndus/quanto fublimior eft ignis ille codcdis hoc
elemcntari:Calc&cit utai^.fed hic iatropellcndo,lllc extrahtndohu/
midicatcstHic tanmmodo propinquis benefidum pratftanllle remodfli/ . mis/ut
edam in uifcera terrae penetret rius radiorum uirtus; qua metalla coquit, K
pflciKqux hic elementaris poftea expurgat. Vulcanus quo^ h didhis eft a maiori
ui.acuiolentia ignca,autqacanus.i.candidus in fl^a uolattlUe uero cocleftis
did^ Phxbus a fpede 8t nitore,unde puldierrimu fingebant antiq. Medidnf infup
inuctorem dicebat.cx calore utui^co,8C benefica uircute,aut forfita
feaeriorespbilofophosimitantes*.q dicutRa^ phaele Cq medidna,aut medicus Dd
interpretat^ ddc pedribius fimula chru hic inferior ignistenet:q obfrigefcetia
animatia calcfado uita quo/ dammodo (ibi rdhtuit. Fuwit codeftis ignis
tenebrofos prindpes, 8C co^e turmastuc canit J pfalmissOmis eft Sol,8i cogregaa
funt,8C in cubiculis fuis coIlocabunt.Hr in lob didttCu uidcrinc aurora,
arbitrant umbram mords.Fugat K hic inferior eofdcjut ualeat fodo.Vnde no ab re
primi pullulantis eccldix fapientilTimi inlhtutores iuflixut lumina ad cadaucra
mortuo;: accoli» qbus no amoueant,quoufq) pfrtbs facris faerx terr* codant
tPublicaTcp orationes,K pfalmodias,accefo lumine fieri docucrutt Q nihil ab co
gignat .Eft came bonus C? naturalis ignis calor uita cribues,8C
foccuditatcm.Ncc.n.oua in pullos mutant/ncc eruca ucl bombix in nccydalu,nec
plantf crcfcutinec alunt,K fouentanimalia, nifi calore,aut fupcriori,aut
aianci,aut elcmcncari,qux fymbolo quodam cogenca ffit analogia quada. Et adeo
ignis feeeudus eA>t fdpfum gignat: CC caxcris,uc gencrent,]^c no calore foio
/ fed luds ui,qua haurit ab illo ; qui dixit: Ego fum lux mundi. Et ut
declararet Mofes oia luds beneficio j>du(fta/poft fabricata materia (qua terra
uocaQ operta trnebris/dixit Io g-pyj cem ftatim fabricatatqua oibos daret
uiia,8C forma:K qua (ut ait Plato) Mola cu(5la uideri poffcnt.Qgi uitf uigor
eft in igne illo diuino:qui fpiritus uitf ditius incubas fup fade aqua;:
omnibus uita pftabat,8£ feirmas , p quas unaqua»^ res ab alia feiutbi a
coTpidecibus dilccmact .Nccm.a matena TONVS
a matetia,forma,86 fpiricu pnenittquod p littrras.pudatu/ ns,8C accctus
iacri idiomacis innuitur/ ut habetur in recodinfllmis arca/ Uen nis hcbraicx
theologiz.Q^os Plato inairari uola in Cratylo/taiu defecit/ quantum gr^ idioma
hebrese lingux fcetusCut ita dicaj fpurius dchdi ab ipfo Gicro.SC myderiofo
eloquiotin quo fccudum rerum proprietates nomina ab Adam/iubente Deo/impolita
fiiert. Lapides cum ctxiis fuccentant. Caput. XVIII» Vm mixta multigena habeat
natura/ no &ale cu uno cedo coueniutad maxime/quia in unoquocp pnmo^
gcnc^mul ta interucniut genera fubalterna/K fpecicstqux diuerfo^ d/ deru natura
(apiut.In lapidu.n aquea natura fapiat metalla oiatSZ unuqucdcp liio planetx
na/ tura rcfpodeattin ditione ramen Martis efle uident' Ait ex fupremi Arche
typi arcanis docemurtin cuius pte aqlonari, qux ab hebrds gtbu/ ra didc'/K
Marti pfidet,colloca^:K hunctaq inflrumeniu habet fui op«/ fidi.aur
interpmc,aut exceutore fuf focrurf .Hinc didf in lob: Ab aqui/ Ione auru
uenit.Eo^: autem incrlligentia in aaterc fupiori cft ^^amacl,ut aderunt
hebrdaicl typhoAit ait Orpheus.In cratere aut infiriori.llle qui dixit poni
fedem mea ad aquilonctQyi a Saluatorc princeps huius mun di Mamona,K diuitiaru
dominus ditfhis eibut in cus^elio,cui titulusell fecudu MatthfU.dixicFadte
uobis amicos de Mamona iniqtads-Qqod oes exponuc dc diuinis,K pccunia,fic
argnca,aurea,ucl acrea.In cuagelio quexp l.ucx aitiNcmo p5c duobus dnis
feruire. Hic Mamona i lercmia dicit' p3SC ,i. Amon mino:Qgod nos interptatu
hemus tumultu Ale/ xadnxd^rxcTat.n.srgyptiis,q opulenti erat argeto.K auro:
ideo rius uim Peus p Mofem auferes tudic hcbrcis,ut fibi tollan au9t,argcntu,8C
ualii ; Hertfe i lob Hebrei Orphei CHRJ/ STV& LXXVI TONVS qyAKTvS. (ftxcf
pretiofa ab ipfts Aegypdfs»]U( tadc in iacra fnmmi Prindpis oibua rite donunibs
offenea Cuius imperio expoliatus (uic Mamona a populo l(nelidco,C7 a
Mofcdebilicatus uirtucetut fuos Aegyptios defendere ne / quireuVndc fublato
fauore dominatis ruerut Aegypdi letali, fubitocp p/, Roma» dpido.R.omani autc
OC lacrameta,8C fubordinata ptatem iplius Mamo/ nat non aduertentes,ut libi
acenlircnt auri dominatore, templu in monte aduendno loui Ammonio
dedicarut,idell Deo Ammonio ab Ammo,qui Mamona didtur:C7no ab arena,aec ab
Ammooc pa(lore,ut aliqui opi/ nane .Et huc in fpede Arieds Cq df iplius Manis
domus,aut robods ex/ i Ktbra cfUiinllrumecu3unicrabanf.(^i Aries
xgyptodnat'aithcbreo^rapic/ dllimi aUdut^quis alii ipfam Virgini fubiidat.Ideo
(ut ipli hebrd profe/ quutur^ in exitu patru eo^ de Aegypto primogenid mephitid
interfedi funnut demollraretur elifa uirtus,quam dsprjllabat princeps,K primo/
genitus ligni&ri coeli.Qij( li fccudii anagogia iotelligerc uoluerimus,rub/
bmiora hic includunf mylleria Gio loco fbrlica declaranda. Cur eda a re/ deptis
ab illa feruitute pnmogcnita a liberatore exquirebanf :Qui X im/ Piole. molari
iulTtt pro peccato Aricte,caput vj triplidtatis aqlonarisiut Ptole/ nixus in
primo fui Tetrabibli docet:A qua parte ^leremia tdle^ Paditur ocmalu.lnde
ereptus ille hebreus populus ue^ tralitu h;dt in Dei uiui oe leberrimu
cuku:Qtjibus pluries mdidhun fiiit,ne dmerent ultra calo^t li gna,licut cxierx
gentes'.quia ab ipfo^t uinbus ex^d,taq peculiaris fami lia foli Deo fubiei^,fuo
Uberatori foluerd; debitas gradas» quo tyranno acgypdaco,8Caquilonari,licut
Mofes eripuit populu il^Iidcu,lic Mef/ (^HR.1/ oc hominu genusuu diceret/ Nuc
priceps huius mudi didc^ foras. STVS. Io quo lingulari certamine I{tus de
uidtoria dtra pctum,ite^ didttVcoit Idea coim princeps mudi huius,8C in meno hn
qcq nec in p,nec in fecudo bcl lo.Primu4i.gc{lit pro fe in monte defcrdtfctfm
pro nobis in aucetia qua (poliadoprmdpatus,0'ptatcsaqioaarcs,6tteaebra92 ha^
traduxit fpo/ lia,cofiddia magna doces nos,ut hos inferiores thcTauros cogr^arc
non ^ curaremustquo^ princeps cft Mamonatfed .peuraremus thc&uros in coc
llaaluS lo:qao^ princeps ell ille,in quo, ([ut inqt Paulus^ funt oes chelauri
abfco/ diri.ln quos thelauros has inferiores diuidas pmutare debemus.HucufJco
Cancri/ ufcp ad tropicfl Capricorrunilcra quoslimtcej multat fignr^ animaliu
obferuacat fune ab AlIronomis.Et primo Draco ingens/ fle/ xuofo corpore inter
ambas ar(ftos.Ophiuchus,qui 8C ferpetarios didtur^ fupra fcorpioncm.Boote.qui
SC arcflophylax uocatur,pIauflri cuflos depi Ais.Herichthonius eu fua
capra,cuius genua apponunt Geminis,K pe des iuxta Tauri cornua. Cepheus, quem
feptetrionalis dreuius occupat» Cafliopea iuxta latus finuofi Anguis.Et nonpcul
eft Andromeda;86 l'ub jpfa dimidiatus cquus:propctp Cafliopea Perfeus.Sunt C7
Pleiades pene omnibus not3e:Cygnufcp iuxta Cepheum. Eft 6C Aquila ad oriente
fem» fpc(ftaas: Delphinufcp cu ftcliis nouem mularum numero gaudenstunde muficu
lignum didtur.Orion infuper anteT auri ucftigia fulget.Canis tn coeli cdro,poft
cuius cauda Nauis;C7 fub pedibus Orionis Lepus: ad huius pedem ITniftru
Eridanus:SC fub Ariete SCPifdbus cetus.Propeaut Aquariu pifds magnus: pofttp
Scorpionis caudam (acrariumaiite que Centaurus. In parte Auftrali ad Cacru eft
hydra cu fuo coruo in cauda, 6i mulca huiufmodi non line caufa finxit
anciquitas.Qgx animaUa,cum mulca lint,8C natura uaria,in oiftaua fphfra merito
funt colIocata:S( ucra animalia fubiidutur eitqux uaga eft in motu triplid,8C
ftella^ figuris di/ uerfiflima: Quaru numerus licuc foli Deo cognitus dltlic
earum effedhiS drea aucs/animalia/reptilia/pifccs/ exherbas: Quas O fi cum loue
eoo/ uenire feccrimus:no tamen lunt ftelliferi coeli benefido pnuatx. Planetz
enim excquucur ea/qux fuperiores ftellae influunt.Vnde magna concor/ dia
uniufcuiufc^ cu fuo figno/domo/aut triplidtate,8C particularibus ftel lis:A
quibus no minus.q ab errarids procedunt effc Elohim illa omnia fcceriDNcc
prxeereundum eft/ q> ab aquis introducatur produdla auis fupra &dem
coelo^, K non fub ci^o,uc ha/ bet tradudlio noftra:Id enim taxftum eft,ut
inuatur nobis 8C auiu,8C ani/ maliu imagines prius fupra coelos produiftas/q in
terra pullularcnc.uc o5 a terra,fcd a codo,8C a fupramundanis fbndbus fit eorum
origo.Cum fu/ periori coelo igitur non ab re conuenire firdmus am'malia, qux
& fi cum omnibus aliis ab omm'u Auchore proocdunt.per coelum ftelliferu
tamen, tanq per prxdpuum inftrumentum &bricancur.Afldunc edam Mathe/
Matfae» matid/ln primo mobili efle rerum fignorum imagines potioris uinu/ tu/fccundu
quas in genituris prognofticancur» , V Saccrntant cade poaflime cu Cupadefli
mSdo. Caput XXII f. — ■ Vm oiaa p,K unof ceflcrinnut ab codc dcpedcat/iprTa cor
rcf^rait/nccefle dl.DcOpificr.n.lapia faiptu tft/g, ipfi in telligTOf bp ocm
uirtute c^lcdbf ,oia^fpidr,o« imdligcn dx rpuscodnn: K in fe pmann unica uirtus
omnia ihouact Qyo cca (pirita rrpla orbe terra^ uniuerrum,uiuificans,anics,CC
dreu/ Sxiare £»dcns,omnia atringens a fine ufep ad fine,« difponcs omnia fua /
aicer.Qga; fuo loco ladus diilmada dif^mus. QuxinpardcularicuSacomoconucniant.
Cap. XXIIII. Bfolua coucniaia refe in giie.quo et ip&9t fpes cu fupiorf/
bus c^eniac,pcurramus:ut undiqj aedpe pofljmus.in qbus opifice laudare
aaIeamus.Et ut ab inferioribus copofitis ind piamus,Ex elcmctis het terra:Ex
lapidib* coucniur Saturno qui nigri Iut:Onichinos,ziazaa,ut color indicat,»
effciftus formiculofus ia gcrtantc.poriflimc cu in fomnis meliores fpus
fopiunf.Er ipfi (imul cu Mercono,» cauda Scorpiois couenit calcedonius.ficut
color rubfappby rinus,fiifcus,K pallidus Jouitihaba^ uero niger,plubcns, 8(
liuidus ipm co(cquun^«Sapores et acetofi,acriorrs,» graucs dus gra/ uc natura
imitanif.Simirr C ea,qux grauiter olenr. In tpibus aut autu/ no,» hyoni
pfida,uendf natus eius,C7 tota polkritas figere debebat tabernacula fua iuxta
fratres nus,86 manus fuas cocra omnea/manufcp ornoni cotra eutQuod totu hucufq;
ad ungue com pletur .Sed ad loue reuatedo/dus eil fpus uitxtqui 8C in oibus
uiuctibus rcperitur,0^ in toto mudano hoc aiali / fi mundu animal uocarc licet.
Ad quefpum coducendu interuenit quom Sol/atc]p Vmus/Oritur.n.a Sole, ic in
aiali acorde,quod Solare e(l.Inh]ndi^qn lupiter ingrate Solis in fe temperat
potcdateiExundacautc/profiuit/tranff^r/prolcm propagat/ K ad uoluptate cuiul^
frafus (efe dibcat/lauentc Venere. Quxr^uraManefufdpiant. Caput XX VL Am
codufimus igne Marti dicatutpan modo d conueniut aduUa S£ acuta omniaifaporcs
acres,66 aman lingua perute tesait cafiodi/eufi>rbii/rafiani,8C fimiliu.
Colores uao fiam md/uiolacd SC purpurd.Ex lapidibus amctfaifi os Maru cu loue
CHcrmctc authorcj) dicatus efiiHabetcp ex Marce unde faueac ca^ pturx fera^iK
uiiflotc reddat in pugna cu cis:8C uigilem fadat:8^ exprr> cu:A loue aut ut
bonu mccUcdtom augeat,fiC pjua menteificut ex Aaron OC Artepbo difeere
pofiumus.Eirde fubiid^ lafpis mubgenustQui hcc a Marte,ut potente reddac.Ted a
Ioue,ut (cbres,K difieperamera expellat: Oad aqua compofidone inducariK in
fopionbus conucnit cu AIramcc. Rnda et Mard capid OlgohEc utnfcp (^docente
Hermete^ xquatur hcllebo^. Marti iteru euforbiu/armoniacu/laureola/napclus/lcamonra,
86coiceruenenoracalida,excalonsrupabudada.ItcaIliu faduu,uel fyl/ ueftre Cqd
Diofeondes ophiofcoroduyOel claphofcorodum uocaO afcalonia,8C oia huiufmoduquo^
fapor lachrymofos dr. Ex aialibus aut. Equi in pnmis ad bellu
apdllimi/muli/hyrd/hxdi/lupi([ut tdam Auguv ftinus tdhmir^ pardi/ onagri/ 8C
comunitcraialia rapada:8C eda homini io6cfia:ut mufcx/pulices/ 8C
huiufmodi:Scrpentes quotp 6C dracones ue. neno infultaces.Ex mineris
uero/uitru/xs derinu/SC (crro/fiirni/fotnads/ pillnnitj magifiri/ficbocomaces/chirurgid/conlbres/
macellarii/ milicclt^ o&/qui pafiim mauordi a Marte dicunt .Ex regionibus
ipfi cu Scorpio/ PDit. ne Pcolemfus fubiidc
SyriaKIappadoda/Mctagonite/Comagena/ Mau ritania/86 Getulia/Cu Ariete autc
Bdtania/Gabtia/Germania/ Barfania/ concaua Syrta/Idumfa/lud;a:In pardculari
terras,K gentes armigeras: • Ventos quo^ impetuoros,maxime ex plaga aquilonah
tendentes ad oc/ cafum,C7 oia impctuoia,8( uiolenda.Non quide h^ ex malitia
fiellx fic dceetaendSyfcd ex impau male modcratoiOrigo cni lA a M arte
coclcfii. , tC ec fupccdc(li:clcordiaado ucro a nobis male rrgulacibus: hinc
ipii attri bunn^ Ipolia.rapinf ,pdf,depopularioncs,decfpdocs,8C nefanda omnia,
qux uiolentia,8C impetu pcrpecranf. Sed fi rationis,8C legu freno mode/ '
raretur uis,8t impulfus illcwmnia hax iuftc coduccrentur. Quxeu
Solc/autPhxbococinant. Caput XXVII. 01 media fedem inter planrtas/t»j rex omniu
pofiSdet, luce, magnicudinc,uircuce,K pulchritudine oes excedes oes collu/
firat:8C corequeter ad infrriora oia dilponcda intetueait.Sed qux pdpuc eius
motu fequun^ /inter elementa cft ignis,intcr metalla Auru/86 aurata oia:Ex
cofequenti ca,qux eode colore hilgent,ta in (loribus.q bpillis/Carbuculus no^
rutil^/Lapis,qui Sobs oculus di dtur,ligura hab& pupillftexqua lume
cmicat.Cbryrolithus/copacius ad ' aurcu cius colore
declinas/hyacinchus/rubnus/balagius/SC buiufinodi au rco/uei rubeo colore
refrrti. Panthaura.uel Patheus lic di(fhis:qa Patherf aiali maculofo
a(Iimilac':Habet.n.qualda nigras,rubeas,palletcs,uirides, ro(cas,purpureas,8C
uarias notulas:hinc counrc C^it Albatus^ tot uircu/ Albo, tcs.quot colores:K
podlhme uidore reddit gdbnteuiut qui eum rcfpicit (utait^ridefolc.Ethuc
AarooeuanthuappcllattAliiaucPanihoaeos; 'i qa oes colotes cotincre uideturdix
herbis multa; reducunt ad SoletSC per ipm ad ilclla;qux Canicularis a
ladnisdnuudicscanicularcs,86fcrucuo/ i A i res pp coniuncfaonc folis cu ca,Qya
Grxei Sirion «aa tw tasxint^ qd dl - lA J arcucio:qa tuc maxima fiedtas clf
:ucl tla» tou mucaca/«/ia/i/ quod t hiare fignificat»}uia tuc bcit hiare homines.
Si canes poadimethe collo/ rara dl io mcdio coe1i:uc Aratus/lgioius/8C alii
mathematici fcnbut. In/ Antf ter folares aut plantas periti conumerat
Ballamu,Palma,Cedru,Lauru, Igmid qux ucnenofa,8C hilgur repellit: SL ex calore
fuo folari algores hyemales no rimecqua 86 uates l’hxbei coronant. Hinc oes
Poetx ipfi eam foli di/ catam pr^icat.Fraxinu quoe^,qux cade uirtutc Phxbea
ucnenoia Ion/ g'usarcct.P(oaia,utnofolu uircus,fed nomeindicat,noquideillam,qua
iofeorides Chelidonia, ucl Cratea, Romani Fabiu,Galli Tona, Acgy/ [)tblcft ptii
Mothon uocan Sed illam,qua Graeci Glycilide,86 Theodorus apud nos Dulcifida, 86
Andqui Ephi^tion dixercmtpoce contra fupprdliones f^|L' Dolitis interioribus
infundat. Ab ea eria in ccdcllibas inripit rc^ fe/ riesiquam Plato cathetum
uocattqua unaquatep rcs,aut caufa alteri con/ nexa, ab ipfadependet, quoulc^
deucnia^ ad fupremam omniu caufam, a qua omnia.Ec hanc feriem ^iam inferiora
fequutur. Conucniunt enim Lapides cum hcrbis,86 ilLe cum animalibus : hacc urro
cum coelis: O illi cum intcliigenciis feparatistSC ifff cum diuinis illis
proprietatibus,aut at/ tribucistde quibus fuo loco difIricmus.Sed in pradend
deucniamus ad ea (]li qua funcjqux a Luna particulariter reguntur.Et primo aqua
tam ma ris qiluuiorum,utmani(dhimcil,eiusrcqui^ motum.SicfiComnia hu/
mida,0'humoresarboru,C7 aoimab'um,maximealbinit albumina ouo/
rum.piaguediaes.fudorcs.luperfluicatts corporum:Et ea, quorum fapot cif
parumper (alfus,y iniipidus:Florefcpalbi,quorum complexio dl &i/ gida,C7
humida.Ex gmis,li aliquf attribuuntur ri.poallime funt unio/ Dcstqui ex aqua in
conchis (Varrone K experientia teflibus^ genaatur/ Peculiarius in mare occano :
Aliqui tamen drea Boljjhorum Thradum, tC in Archania,86 Britaaia.In regionibus
enim omnibus.quiuis rxequa/ tur ca,qux fuperiora decemunc,peculiarius tamen
eidem cu cancro Pto/ lemaou fubiicic Bithyniam,Phrygiam
Cblchim,Numidia,Carchedonia, Aphryca,Carchagincc^.Ex animalibus quis (ut
diximus^ omnia fcquan tur odlauu coelum, rame (Mcrcurio,T imeeo Locro,alii(q;
fapietibus at/ tclfannbus^uxdam funt Satumia,aliqua Iouialia,alia urro
Manialia, Solaria, Vencrea,uel MercurialiaiLuoaria uero aliqua.C? ab ahquo illo
rum fyderum (ut ipH autumant^ fluunt eorum animxtSunt (ut redlius dicamus^
tauorc,auc medio alicuius illorum materia difpoacnDs, infiin/ dicur anima a
formarum datore. Inter qux animalia Lunaria (ut uider^ uideor^ funt
poci(Iime,Canes fidclrs,8C prx caeteris animatibus domtfti/ dffleue Luna prx
exteris planetis, quis inter Mercurulia animantia co$ 'ii Pia» Vano Ptole.
Merah Tinxs. .i J Thcbk Vngx,Croco,bonocok>ri, . M aui.nolxio,rapienrix,8C
dxmonum fligae.In Capricorni fepdmo, uultnr cadens ex natura Venerts/K Mercurii
teperata nimisu]ux pollida Chry folithum,Saturcgiam,Fumum terrae In Aquarii
fexto dedmo cft cauda Capricorni Satumia,8C Mercurialis: Cuius cft
Calccdomus.Maiorana, Ncpita,quf Calamintha didtur Pulegio llmilistlccm grada in
caulis,di^ uidarum augmcntum,atcpmcolumicads dooum.H^c pauca ex Herme/ Idea
te,qux ucl nulla fune rtfpeifta eorum/qux in hac materia poftm adduci: Virtus
enim eft in unaquacp herba/SC lapide: fed maior in ftclla a natura
infitauilcraq etiam a fuperiori fuo unumquodq; inlbius muka libi com^
parac,maximc ucro ab intdiigcndis pr$(idcndix)s:fcd podflimc a fupee/
macauCitcui omnia utuca,d:cofttmmacarefpoiMldccofonantia,qtiafem/ ' ^fuum
opificem laudant fiiis hymnis/uo^ conccgtu,prout’inBitanB,auc umbraculo,
imbribus.niui,roli,calori,frigoric]p fubdebatur :qux ifta fignificat fabrica
omni trafmutadoni fubietftiuQija no modo hoies mudi,fcd mudi,C7 pro phani,8C omnifiuia
aialia inhabitat:Erat pia tauic Pt cededis a nullo amplius eradicandastCui
pridet no (ine mytU-rto dicrubica uircus/iicuci BC Dei peepeo plidebac arex/qux
tx JIocaca erae ia |jco illo/q fetus feto^t nucupa^fifed in hoc l^uratiuo
heban^ rcmiilio/ nes,C7 domcdica cu Deo colloquiatibi aut in ucro habitaculo ia
expiatis itroeu cibus hetur cu ipo Deo pfcdla unio,8C plena ex omni pec
oblettatio. lulTf fune cc heri fepee lucemz aureaetquz fepte lidera lucetia in
fuis orbi bus repfentarenc-Scd X canddabru Icorfum nominat cu calamis tribus cx
ncroif latere, cugnificans,ad qtf terminan^oes noucnarii: ut fbtim
dicemus-Denario itatp numero,qui oes inkriores numeros c6/
pleditur^diflribuucur cortinac»]ux oia uelabat drcumarca, O uigcflma odlaua
mefura pficieban^tut oia illa ab Academicis diflnbuta fuo uige/ fimo fepdmo
numao codncrent.Tabukc aut clemcta fignabanttex qbus omnia collantnit numcrus,K
propordo utro^q; indicar. Viccnf.n.cranr, odonarix,8C fenauEt ex clemctis,aqua
deferibi^ aT imero locro in figura icofaedra.i.cx uigid bafibustSC acr
odacdrus.i.odono^ feiruuttrrra uao ex fcx:C7 igms cxquatuor.Q^ denotabat tabuix
uicenx,odonx,fenx, collocacx ^ quatuor mudi plagastin qbus efl proportio
fcrqualtcra,da> pia rcrquiterda,quincupla,tripla, Idquitcrda dupla
refqualtcra,quah's rfl ;ppordo elemdo^tut antea tedgimus. Illud quotp aduertedu
efl: qux/ li^ tabula habebat duas incafnaturas : qbus cu binis tabulis libi
adia/ oendbus coniungere^dic quodiibet demendi duas habet qualitates: qbus cu
duobus uidnis demeds conedlatur. Terra-n.bigiditatc cu aquatficd/ tate ucro cu
igne colligatur.Eadc fene extera elementa coucniuc. Et Hcnt Jnxlibatabuia^t
ducibus bafibus firmabatuniic quodliba elementuin uplici
mudor^a,corrupdbiIi,vjK incorrupdbili^C^coelefli.Vtrin^ ante tabuix con
edebantur qn dedmus femp upit duplice namra:S6 numcri,cuius ell finis:8C
illius,cuius ell: pdndpiu: D^ccm.n.hnisdf numcro9:,8C prindpu denano^: Nam cu
puenerisad dcce,dicis,unus dcnarius.duo denarii, fic ddnceps:ut indicat
caraiffc/ ves hebrei in fuis ligaificacioibus numeralibus. Sic dedmus in
unoquot^ primario^tgencru fapit utriuiq; natura.Pnmus.n.nouenarius.freru cor/
Tuptibiliu terminatur in homineiqoi ex incomipcibili,8£ corruptibili c6/
paginarur.Nouenariusautccelo^ terminatur in ccdu empyreuiqd quia ■materiale, cu
cedis couenit : fcd in dignitate materix cu fupioribus habet 'fymbolu. Ideo in
arca,qux cedo^ fabricam rdignabac,dedma porao.fi coopertoriu erat ex auro»ltcra
quippe materia ^ illa torius arcetqux ia vouc partes ^ut pauloanrc diximus^ paitiebatur.Noue
etia Angclid or/ dines terminant in Chriilu eo^ regetqui C7' Angclo^,SC Dei
natura am/ pledtitur:in que ctterminanfomnia:ut ait AprustQuonia placuit.f.Deo/
ocm plenitudine habitare facere in eo : 8C in ipfo recodliari,aut recapitu/
lari oia:ut h« textus graccus.Elxc in fecudo uolumine (opitulate diuina gfa^
explicare conabimur.Et oia tande terminant in illu uei^ dccimu,0' primumtdequo
ite^ Apfus:Eccu ipfo Plato in epiis:aquo oia,in quo oia, & per que oiatSed
inferiores nouenarii per medios, O medii p fupremos : (fb^m Dionyfiu^ uniuntur
cu {pfotcui ois laus,8l cocentus debe^. Hiet» Augn. Paulul Idem Plato Diony.
TONVS Q_VINTVS LXXXIIII Vacoafonantiaiiucniallaprimortun generum repleantur*
Tonus Quintus* Cur uigefimo feptimo numero a Platone liat illa prima de/
feriprio. Cap. Primu* Qux interualla eiufdc nueri repleri podint.Se qux no. Cap. II. Cur ad maiores numeros reducar hxc ordinatio.
Cap. III. Cur ite^ ad maximos numeros reducatur. Cap.
IIII. Quare in huiuimodi deferiptione Plato uius ilc magis diatonico genere,^
chromadco,8( enharmonico. Cap. V. Qgo mirabili arrificio in prima omnium
creaturaru , qua hebrd mitaaon dicont,contincantar ilii tres nouenarii:qui
uiginrifcptem,cu/ ' bumv} eorum compleant. Cap. VI. Qi}od idc numerus,8C eode
ordine i fuperioribus ntrtnte quadam fuper/ excellenti condneatur. Op. VII.
Quod ex unitate primi refulnt in omnibus cofonantia. Cap. VIII. Qga nota
cptachordum exaratu animat coueniat. Cap. IX* Quomodo tres illi noucnarii
reperiantur in homine. Cap. X* Qtjid iibi ueUnt illx tres pportioncs/mulica/
geometrica/ 8C arithmetica/ quibus 8C anima,8C totus mundus difponitur. Cap. XI. Cur Teptem limitibus/mudi/6C animat negotium
copledlanmr Pythago/ nci,& Academici. Cap.
XII. Quomodo in mundi anima Cmore PIatom*co loquendo^ limitum cotum interualla
repleantur. Cap. XIII* Qjjod ea,qux de cxiftenribus io Tphaeris didta
func.rcriptnrx faerx eoti/ uenircuideantur. Cap. XIIII*.-
QgidpoflitdiddeoomplemcrisiDtcruallo^ trium en/ ncadum. Cap. XV* Quomodo omnia
fuo numero/p6dere/C7 menfura con/ (lirata fint. Cap* XVL Quibus caufis
inteiuenioibus hfc mulriplicia genera co/ ducantur. Cap. XVII. Qgomodo oes i(U
tres noucnarii adhuc codneantur in fuprrmo nomine Dd,dC ab ipfo emanent. Cap. XVIIL •v. .0' ■; ^ •u» beabph.* o- t. ir ' Car ad
maiores numeros reducatur hxc 00/ ordinario. Caput
IIL T it m*i 7 ^ figura omnia interualla fuis generibus rcpleotur:Nam media
interie^ inter. funt.8 C7'°^l^^^ nobisdeferipas ctrminis,rcf^ccrna5pportioncsin
feiqo, SClonaiadi/ uidcre,oihil amplius negotii hcKtnus:5ed ^a id nullo modo
lieri poceihalia rurfum regula hoc a nobis inutHigandu ell* Cu igitur propofitu
fit a prindpb,dupla proporrione ^«Sis medietati/ bus,V fefqoiotilauis
coardhuT/replereep opus cft,ut iulxluplus terminus, fimul cu duobus
fefquiodlauis.aia fciqaiteitiu beat. Acdpiaf igif tertios numerus ab
unitate,fofm otftuplam proTOrtione &ctt.i.j34:I/Oco uero ii una cd prima
omniu creacuraat/ipfa^t omniu pfinftioncm codnes/qua uocant HW pTOPP/ided
miutron prind/ pem £ade^: quia femp dat ante Eidc Impatoris,iurcp haba
introduc&li benemeritos ad plriida ip(His.Et hunc dicut ipit hebrei loca/
cum hude cu Mofe,8£ i^ eo fubuexide: ut cu opdce loqueref &de ad
fedciQijo^t uerbo^ litterx fuppucatx teddunt Cut patet fdetibus^ 999» Nouc VJ
ccntcnaria.noue denaria,nouc(^ numerostut omniu acatura^t liirouc c5ncidac:Qsa^
itmpUdora explicant p numeros, media p dena/ tios,0C V sT »1W 1 Sene» ■ (
Proeo, Placo Aridoi Adra. Plato .. f Si Cadco. h li;. .. . h k k R rPaulai nos,Cr extrema, C/ cralSora p centenariosrqui
m oa tres nooenarn fanr. Qyx
omnia cu in uerum dedmu termincntur,qui complementu ril om/ nium,m|llcn^u
ptrfiduntiqui eft aleph,de qnodidtur in fine Canrieojj, nOltf ‘pxn . wdcph Cq
Tl tcn Tl* .Qua^ littera^ fapputanoCucmani&ilamcft ex/ i Tpy. fTlT 0’0
ipcrds^ reddit praecifc eandem numerum, qui dl 999sVnde clidunf omnia,qux ex
elemcdi uirtute magni nominis &bri VIIIIi Piito ftr:— >nwl T quia Plato
per hoc fuu cptachordum uidetur tam animae humanx,q mudanf opifidum
ddaiberc,ctia quomodo ipG humana: animxcoaptcd’ perferutandum rft, ubi hoc
primo prf rupponit :q> non c(l numerus,qtus ipfa anima femota ab omnibus
corpords lcgibus:unde nec diuidif , nec prr parces multiplicat. Sed eil numerus
fubllantialis,unifbrmis,ad (cipm c6uerliuus,0‘radona/ lis corporea omnia,C?
materialia longo fuperans interuallo: Cuius pard/ do no efl fecundu materiacnec
ab inferionbus, SC cralIioribus:fcd ab effi/ Procn. dente ea ^inquit Proculus])
proueniens. Ab his inq per&tfbs re^ omnium menruris,ad quas opifex refpidcs
operat,animam panicur, queadmodu €7 unioerfum hoc ad intelligibilia diuilTc
exemplaria. EA igitur in anima iAe diuiAonis modus
immaterialis,intellc(fh]aLs,impermixtus,aialis fub/ Aandf
perfctfduus/generaduus mukicudinis,quf in iplam ,SC fub ipfa eA, eiufdccp ad
unum ordinem per harmonia collcdbuus : qui diuerfas parces colligittdC
impcrmixtxpuricads caulaexiAcns,c6&renlq;ipA am'mx mul dtudinis confluentem
rationu comunione/ut (it ipla anima f licut docent Timce. Timccus,8C
Plato^ardbilis,8C impardbilis.Na iiCut AriAoteIrs retAe fro Plato ^0 pardbilibus
impardbile quodda,quod eo^ contenduu eAt multo magis in his,qux non
foludiuidua, Ad indiuidua naturam haber^ ~ aliquid impardbile neccile cA
eAd^quod femper mancat:Nam opiAx ipfe fempicemusCut aiunQ fabneator totu quidda
unu ante diuiitonem con> Aicuit anima,8C alia. Nec fempitemus produ(Aor,cu
unu produdt^aliud deAruit in totoajuia n5 perit totalitas dcArutAione.autf
dutAione partiu; fed manet,pardbufc^ ipiis prxeA.No enim panes ance totu
produxir.fetl ipium cotum ance parcca/ndquidcintegrale/rcd efldidalc.inlimul
igitur ^ animx fubAacta totu liabcns partes/ unu,8C muldcudo harmonia mi/
rabili colleiAa: Qga qui perdpere uoluent, no Aatuat meta fux induArix ad
Maihemadeas fpeculadonesded feipfum ad coucnkntc animalis fub/ Aadx bcum
qmaxime exdtatus eriganS^ rttAa trudna pmiitet cnpbccm elle tocalitacctHanc
quide ante ipfas partes,illam aute ex ipAs pardbus, aliam uero in unaquatp
parduro.Sed de illa.quxeA ante partes tradidit Plato Platoxjux eda in produ^oe
pardu minime abfumit/ed manet: Na qui partes tradit/bonus cAmec copa (Au
foluinqtf mali. 6C no boni cA oAiciu. Permanet igit ipm totu.qd’ ptes pcedic:8C
diAbluit id.qif ex panibus eAe didt conflatu ex noua^ pardu harmonica tone
foluds pardbus peritt Diifoluit .n.q(t in panibus eA Agnatum a Platone p
drculos illos.in quos ipiam alam diuidit. EA igi^ aia unica.tSC
muldpicx/unicatc habes io ipib inKlle(Aua]aalicate aut.se muldtudinc ad
infenora tcdes:Et qux in A exi Aes unica ^.adioA^defccdens diuidit sRutfus ad
fereueria coponi^, M ii Digifec CANTICI PRIMI. 0C reiuifcur pgcis uia
DiotiylIaca,8C Apollineatut tagic Proculus ex ano/ qua theologia
Orphd,Hefiodi,Eurij)/dis,0' Aclichylirg in Eibulis inuol/ ner Jt/qua: a uiris
diuinis didiccrant.Eftai. (ut illi docent) in Archetypo diuinus fol: a quo ois
numerofa pulchrttudoyoninirtp decor/ K couniens harmonia/uitaq) cmananln cuius
dextera cft pictas/8C bencficcntiaiSC in iinidra fcuera punitio.Sed uates iih'
genriles aut non perdpientes Dci la/ cramenta/aut occultare ea Ihidcnces, omnia
qu* in Tupremo folc uigent/ decantarunt de hoc,qucm oculis corporeis uidemus ,
fole.Et hunc appcl/ larunt Phxbum, Apollinem ,Solem,ut fupra tengimus: Quem
dicebant gratias gedare in dextera manutarcum uero, K fa^'ttas in lTninra.lprum
quocp uocarunt Bacchum,SC libeat patrem. Sed iftis omiflis quantum ad pr jffens
negotium fpetfbu.uocarunt ipfum in notfle Dionylium difeerpe/ ccm,8C
dilaniantem,C7 ipfummet in reptem partes difeerptum: Apollinem uero in die
componentem/qux difccrpta erant : K ipfum quotp in feptem partes concifumrSt hocper
feptenarium couniente/adeo ut femper fept^ nario procedat.Qyaproptcr uocabant
ipfum feptenarium ducem. Et hic ex unitate/binario/ac quatemarto refultuxx
quibus confurgit bildiapa/ fon/harmonia vj perfedb‘flima: Vnde merito lyram
geftare dicitur: C7 har monios dux. Et bme uitx,di(lbluuonifcp authori
feptenarius attribuitur: qui ex primo impari.f.ternario/C7 ex primo
pari,quatcmario vj compo/ nitur.Binarius enim a Pythagoreis numerus non didi
:fed confuHo qux/ dam unitamm.Ex pari igimr,C7 impari tanq ex adb’uo,SC pafliuo
gene/ rantur omniatS: eadem uia didoluunturtfed gno,K uia eft a liipcma ki/
ce,C7 ui uniente: dilToIutio uero ab infcmis^C^ooide dilaniante . Ideo in ncKde
Dionydus difeerpens didtur : In die autem unietis ApoUo,(ic di/ ^s quafi mala pe]lens:Ide>
ueteres ApcUinem pro Apolline dicebat. Et Athcnienles Alexiacon,{dc(l malorum
expullbrcm. Ab Homero autem VIion/ided (alubritads author ditflus efh In quo
etiam rciidet unitas illa omnia cofonantidima reddens:Qw (i infenoribus
indulgens diuiiionem pari uideatur/a datu amen fuo non diuellitur:fcd difperu
colligit, re/ unibQyo forfitan tendit illud prophericu: Aultres fpiritum
eorum(fpiri/ tum inq uniaris,8C unientem) O deridet ribiipris dimifla omnia. Si
aut remittitur fpiritus ille nitat , 8C unitatis , renouantur/6C recreantur
eadetn omnia: cum a Deo bcncdidlo effidantur : ideo fcquitur : Sit gloria
Domini in fmilu:Lmbitur Dominus in operibus fuisiquado vj ea con/ duxent ad
debitum temperamenmm , O unionem cum fuo prindpio/a quo procederac/uila quippe
ab eo ex fcdbli natura difoederetAb ipib a/ men non dedituuntur: ut diflblua
perpetuo maneant: cum femper adiit unitas illa/qux partes 8C antecedit, 8C
fubfequitur ui fua tadem dilctrpta omnia ad le trahens. Proco. Orphea Helio.
Euripu Aefdiy. Pytfaa. Veteres Athen. Home. PCiL Plato CHRJy STVS. Phto nfl
Pytha. Poipa. Quomodo tres illi nouenarii reperiaotur in homine. Caput X. Omo
perfefbflimu (imulach^ mundiexifles illa omnia ,qu^ in magno mudo
glomerantur,cadcm proponioae continet: Et pmmo noucnarium cnenario^in deterion
parte, qua: e(l bi£arium corpustut Plato ancrit:Quo^ utrumq; ex quatuor
elementistCorrupnbile.n.ex quatuor altcrabilibus/ 8C inoM-tuptibile falte pod
refurre(ffa'ont: erit ex elemends nobib'oribus,nequaq corruptioni ob/
noxiis»]ui duo quaterni dant mihi odlotQgibus Cuc copaginatum fit cor pus,C7 uiuaQ
ined uiu qoxdam unica:Sit modo illa ainma, qua hebret ided nc^es uocatuuit fit
uitalis fpus/uel ronalis aia fupplens omniu
aitarumuiccstutnouitioresdicut.Exeacu illis o ftuales.utTucp conieikiitts.Et
fiC«ltra q ptnitdc Plato^ ad pardculaHa de Pla» fccnckrc licetdimiccs illos oes
ip(i homini applicabimus.Na ia eo cft uni/ tas:portio vjquacda diuiaicatis:qua
Deu inidligic:SC drcaipni opaair.Ec hxc duplat in daplid incdledhi,agenci,8(
palliuo:quadrupiac io quadra plici ui clcmctara;odhipbt in clinaris (ut aiuOquadruplidbus
deme/ ds.i£x alia parce in crinu uenit per triplice animx potccia,In noucnariu
p noue fcnfui,qnq? corporeos/8Ccxrrifecos/8Cqtuor inccriorcs:la uigefimu
(eptimu auc pgit amplcdlcndo tres ipl^ enn^es cotentas in homine: in quo ipfe
intellenuuu iliace potcncia^/K partium-.red ad mund^u cptachordum rcucrcamur.
Quid libi uelint ille tres proporriones Mutica , Gcometrica,K Arith/
mctica/quibus anima 8C totus mudusdiTponi^. Caput VI ipm hemus a na:8C
futhoemus ipm qti lege. A naqppc e(l ^ greflus muldnidinis ab uno/86 ad cude
rcgreirus/qui p tcmariu ipm fiROpi&xakrdpfocatemuSySC claulus fuma unitas
ctl:in mulca auc ab eo^uda/qux altera dicun^/bi/ nanus difliindi^ :fcd cade oia
ad fe reuocado tcmariu copia. Vnitafcp illa pfdfli(Iima,86 &u(h'flima
ctbbioarius uero in&u(his:fcd ternarius coucr tens mulrirudinc.C^ iple
fodix cft aumerus:quo Deus gauda/dedu^ vj ope in debitu fine cu pft^ fui
imaginctln ipro.o.cft unitas illa pfccttifli/ ma gcncrib/undc pris nome forti^
• Secudus qui binariu £adc in diuinis/ cft filius genitus/non cn infiuiftustqa
non extra illam omnimoda p&dbo/ nem diuinx elidioaiv^rcd intra dus ambitum
cootineif : V ndc nec omnino cft alter ,auc fccuduVnifi in patboauum in
eflcnria cft penitus idcm.Tcr/ dus cft amor conctftcns parentem cum prole/C?
econucrfo.Hinc Cur Py/ Pythfc chagord dicunQ ubicuq: unum rcpcricur:illud
feeeundu eft,S6 genaans: generatu ucro binarius ^,auc (o:udus:led illud qd
ucramt^ conctfbcter/ nariu bdt.Nec.n.quiefdtbinarius,86 alter ,doncc per
tanartu.i.fi)rmam H reuertanir in primu.Idenritas igi^ omniu rau exillrotiu in
Opifice mu/ fica proportioc (inquit Proculus^ dcclaraif .Alteritas aut re^
produtfiay Proca*- Arithmcrica:(cd altcricacu unio Geometrica.Eadc tcrie animx
ncgodiun (ut idem Proculus aiQ procedic.eadc exiftens in fe,multiplcx in
poteriis, Idcna 86 renfTbus,fibiipti ite^ collcmetrica qdc fubftariaram
comphendte tnulricudinc.fubfiarialclcp unit proccflus:R.ario.n.unionis
fimilitudo cft lurmonicaiqux idratates o^iUatu^ cflmti» in cooneat uaioaem. k I
I i I» 0 AtMimedcs aut/qux alRricates/prifflas«r.me(lias/8£ ultimas in anu
copli Plan ttcSC coiungat.C^ibus rda medietatibus duitates gubernan docet Plato
in El^.Na harmonica medietas iuiKdx itmilitudocil/ maioribus quidc terminis
maiore tribuens ratione/ minoribus aut minorem/ Arithmcdca dans unicui(^/quod
feeandu menfura ax]uale eft^pacc in populis condu/ dt/Geometrica ucro xquado,8C
colligado unionem pftabEt has propor/ Procn« tiones finxere andqui nates
C^acco^tCut He(iodus,6C alii (icut ipfc Procu yjtSot meminit^ fiudeXhemidis
fflias^ux omniu potedas/uirefep condnen & c(l numen eo^,qux Eu funttNam Eu
grxee «lutr^eiafif Elix Eunomia Dice,Irene:Eunomix Emulachru cft Geometrica
medietas: qux e(l quafi bona unione conducens.Irenes Arithmedca,quxCut diximus^d
pacem Mardt dedudt:Na pax Graece f’/^«,ide(l irene did^.Hinc Mardanus iurecoo/
fultus^eos/qui difdplinx public^,8C corrigedis moribus prfEdebaotunr/
Irenarchas appdIabat«Dice aut in muEca reprxfcntaf :qua declarat idey dtas,8C
iudida aequale fecudu digm‘tatem con(d]uens.Et unaquxq: ligar, . K uindt/Mulica
in idedtate prindpii/Arithmedea in xquali didribudo/ ne/Geometrica in unione cu
prindpio,a qno proceflcrunt.Hinc T imoeus has propordones uincula nominauitt Hx
igit medietates per tota mudi, 66 animx penetrat Tubdandatunacp ipEun ex multis
effidont uaria^ for/ dtx fpecic^ colligaduas/uniduafcp uires. Cu aut tres Ent
hxiGeomctrica quide omne/quod ad fubdanda in ipiis animis, O* rebus
atdnet,collgatt Na fubdanda una eft rado.qux per omnia comeat condnn/copledtefc^
omma/prima,media,6C uldmatqueadmodum ipfa Geometrica medietas uoa/C7 eade eft
rado per tres penitus comeans terminostHarmonica aut omnem idendtatem anima^
diuiEim extremis ipEs radonu comunitate, cognatacpcopuladonc tribuit. Qux
inqidedtas in uniucrfalibusqdecoio ribus longe euidendus cemif :ln pardeu
laribus ucro minus,8C obfcurins. Arithmcdca aut alteritate colliganuariuc^ aix
86 rei jpccflu’.86 hf c maio/ ribusqde fecudu ordine minus incft:minoribus ucro
magis:Dnatur.n.in pardcularib*alteritas:iicut idetiras in
uniucrralibos,mtEoribur Tioice. Uon M iiii tha^na 86 Academia*. Cap. Xll»
irumcftlimaeo,86 Platoni ipfum xmulad anima Teptem E/ mitibns c6ploffa':In
primo prxponcndo unitate ,tanq ipEus aatmx Eiprcmuiquo io opiEcc fumma unitatem
condaena l DigitizeclL ~^Ok k- CANTICI PRIMI. idem fit cu eo:quia omnia in
uerbo j^xiftentia/idcm erat cu ipfo ucrbtr.nt dicutTheologi noilri.Sed Orpheu
imicantcs,dia'mus,q> aia in inttlle(ila Orph&’ primo fuu coUocac
caput.5ecudus limcs,qui dupla proportionem ad prt ma contina„pgrcllutn innuit
ipfius animx a Deo.Tatius uiro rgrcfium ad eunde. Q^tus autc egrefium a
TapTa/ut drea alia peragenda uerfe^. Quintus retroceflione ad fele/ita,q>
proceilus a Tapia anecA^r progrcl/ (iii,qucfadtabco,qcandcpcedic:cj'rcgrelIusadl'eip(kn
a regreilu fui/ ipfius ad peedenic ipfam opificem dependeat. Vltimi uero
limucs,qui ex folidis conlhtuunc ,coaucriioaem docent corpo^,quibos annedbtur
ip(a anima/Corpoi;: dixi/quia mundus ex bifiuio corpore coafht,incorrupti/
bili,8Ccoelclii:8Ccorruptibib,8C&culento:Pari(^ modo/ut pafidta mudi
imaginem codneat/homo ex bifiuio corpore pcrfidf/fccundum Platoni/ Pjatom.’
COS/cicmeotari,8C cotlelIi:Elemeatarcauc,pcr cubum,aut foiidum binarii qui
maceria fignac/Codcdc uero per cubu ternarii denotatur. Ita^ mun/ di
harmoniam^illa qux ell in mencc,8C anima, 8C coco homine conlequi^ : ut
plfrifcp lods ab Academids habef,maxime Proculo:fcd hic dicit mu / Acade. dum
decem modis harmonix parddpemunimam uero quadrifiiriam.Ec Procn. queadmodum
ipla unicas quaternarii dl cau(a:hic aut denarii: fic incellc dlualis harmonu
animalem cffidcthfc aut (difibile.Hinc dicunt Hebrci, ex rccondiiillimis iplbfc
arcanis,animam ex magno Dd nomine quacuor litterarum proccdere,muadum autem
totum ex decem auumcrationibus proucnirc,8C rcgi:Sed a tribus fupremis iu(lu,a
feptem uero reliquis exe/ cuiionediinc uocanc has lcptem,annumcrationes
&bricx.Sccuodu Uacf nnicacem (ut Syriauo placet_) perfoflus,8C totus mundus
reprxfcntatur. gyriji. Secundu binarium autem multitudo in iplb innuitur, at
harmonica medietas oem animx colligit idcriutem:coe/ leftibufqp infeparabilem
tribuit comunione, maioribus quide drculis ma iores mocus,minofibus autem
minores mocusdinribuens:Celcrius.n.mo ucncjr,qux codnent,q qux cocinmcur.Sic 8C
clementis fubtilioribus,te/ ■uioribulcp maiores.dC uclodores motus.craflioribus
aut minores,8( tar iio€ts,0 cofequenter infmoresgradus.in quibus refulcam
confonanciae ilLe uarix,di(lribuic. Etqueadmodum dux mrdietates.harmonica yj.C
Arithmerica,uniuerfum io duo diui(erunt:(ic fefquiterdx,C7 felqualterai radones
coafhcucrunc parricularc mundi omatu:Et in exemplum addu/ , cut diuina genera
anima9t,d(mones,K parriculares aiasrona)cs,qbusre/ . plentur fphxrx.Ec dicunt
(maxime Proculus^iuina genera tota fc totis prio^t gcii partidparctD^ones uero
(non illos quos diabolos uocamus: . fed imclligctias.qida cedeftes 8( lapietts^
(ic toco^ panidpare aiuc,n6 tu.^ flia
tota fupiara/ei ali^ j fufcipe nequeunt proprietates dioinoji geac9t.i.fupna^
inteiligcntia^t^aut annumeradonua^oz funt in Arcbety/ pa.Pardcularia aut
gaiera,animx y j nodrx ronales fupio^t panidpanc, non tn remptfcd
pardbiliter,0' pro tpc. ideo no aiiidue/ed tnulta inta/ capedine homo
rpeculatur multiplr a crafliori materia / cui alligatus Af prxpeditus. Anima
aut illa uniualalis haba ho^e omniu rones: qa in oa diHiifa omnia repla, C?
uiuiheat: Idc de anima noflra Taprema did pou qua Aridotelcs inteUedlu
agentc,Plodnus intelleiflu abfolute, lohanes Iu cem, Augultinos poixione bpiore
uocanfcd Mofes pto quo nos habemus fpiraculu uiixtin textu autc habrf uita^tqa
illud fupremu Cquocucp nok uocaur^ uiuit fupiori uita,& inferioribus cade
coicattCu quo 1? unif aia nra rSnalis Cqua Academid pardcularc dicuQ tunc fexfm
TnTmrgidu mente adipifdt tC? fendt uirtute ammx illius fupioristut cu T ado hUo
diddrens ait:Quicunlauic,du mataia informari iuditad qua Icmads ppordone
habebat* Qradruplauit aut.du in elemaa diilindbi effodittqux o 7t U li RCHRJ'
STVS. Pytha. AAion* Qsod ca,qu* dc cxiftctibus in fptmis didb funt,fcriptur«
lacrf ccn umirc uidcantur. XIllI. Hc miretur quifpia fi P^agorri.CT Academici
fph*ras te/ plaas dicant intelliged/s, 8C animabus in dfdcm locaDs,cu O in
facroeloquio a MofcditfHJ fir.C6plitifuntcceli,cr’oif exerdtus eorumtpro quo
nos habemus.omatus eo^^ Exerd tus.n.a mi itix codeftes intelLgetif funt.fiC
fbrmx intcUciftuales:qujc (ue ipfo^t codo^t ornatus pulcherrimus; Nam per has
formas.quas Tlato cu Mofc exercitus cado?; uocat , fphxrx codeftes Cait
Proculus^ ornantur. Ideo has Euripides.se poft eu multi dixerut domidlia.se
atria efie Deo9t ideft mentiu codeftiu. Qgjc autem.Si quot fint in cedis fbrmx
8C intellc/ (flus ab ipfo Deo fiimmo dilhntfb, folus ille nouit, qui numcra't
muldcu/ dinem (Iclla^t Cut canit P&lmographus) V omnibus ds nomina uocat.
Nomina quippe uocat non corporalium ftella^-.fcd intelligentuR: prffi/
dendum:ut nonulli fapientes expoour.Vnicui^ enim orbi, unam (altem intelligcnda
tota fchola (apeutu.cdam Peripatedeo^t afiignar.Sed 6L eu unaquxcp Itella fuam
habeat uim,6C influxu in inferioramccciTe cftait SC ipbi fua habeat pr atfidemc
inteiligeadatqux uim co&rac,ut agancu opey rado a puro corpore prouenirc
minime poffit. De animabus autc noflris rcftat difficolcas:C7 apud
mulcosridiculu exi(fa'marctur:q> ipfx animx in fphacris collocent .Nec
tameextraneu uidci’ (aneintelligoibus. Decanta runt.n.cda catholid aliq non
mediocris ingenii aias humanas ad fphxrai narias fubueiaasiQuod no de corporeis
fphxris tifimo intelligendum cft; (d de illis (iipramudaois rotis,ad quas
reuertun^ animxtput ab ds pro / cdTeruKut in (ecreriori Theok^ia hebreojt
plenillime tradif.Et iftx funt/ nulli dobium/manfiones uartx.SC multx in domo
Patristut fummaVeri/ tas intooa^Trafitu aut eas fiteere Pythagord autumandu
defcendut per eas intelligenrias.s: fphacrasad quas rcucrnintur pfe iUueufcp
pgit:ut a rubigi/ h ne, C7 ab extrands affedtibus nodatus animus purus pollit
cognato, ^ 0 pared p adhfrere/ipmcj cotcplari.Qgod exerta uocc admoiia ffimaVe/
ritas diccstBead mudo cordetqm ipfi Deu uidcbut.In quo ct,tanq in ar/ cfaiuo,K
idea^t fonte oes rey gradus di(tindte,ec clare pdperc’ poflint co/ ft Y VS.
gnidoe illa,qua Augulfanus matudna uocan C podea defccdere ad ea co gnidonc re^
in (d'piisu]ux ab eode uefpdna nominatur.Qua nedu Bto^t t amtnx,fed 6C no plene
a corporibus abfolutx potiuntur inextali,8C mnis quoda exce(lu,ultraqpada£ hac
caligine obtenebra» humana codido: _ Aut edtxfti funt diuinis oraculis:(icut dc
Abraha magno Pauiarcha coie tdare podumos ex libro de formadone,ab co (ut
afferif^ copilatotubi ex conoads p litteras nominu rc^ ia idiomate hebraico,C/
p reuoludones, K pmutatoes ea9t,pc^ numeros ab ds c6iignatos:8C pudbturas.at^
acce IUS tauit rc^ quidaicatcs,0,coucotu ca^t mirando quoda ardfido,podus
n6ccplando,5 exprimedo.ldeo bc rem nodra^fequatnur. C^o
oia mo numero/podere/flC mefura codituta fidt. Cap. XVL Od^ igitur pknam rerum
conuenimdaro defcTibere nequi/ mus,mcthapboricos fertnonts.C a rebus
inhtioribus mu/ matos proG^uemurtQui quaois uarii Depius uideatur,mul/
tot&a lami cbucniut in fontcndauiui ia uerbis difaepantci^ CANTICI PRIMI
aot extranei judicantur. Qs«I enim fapiens innuit per nomeru, pondus, O m en
furam f Plato deferibie per numeros ,figuras,aK5 folida : Numeris narp
ligniticare uoluit formas rcru rpcdiicas: quas etiam Ariftottlcs nu/ itieris
comparauit; Per menfuras uao uires unicuieprei pradfitas indicat: de quibus eda
fummaVeritas in euangelio loquitur dicens: Vnicuiqt de/ dic Iccundum propriam
mcnfuram.ideft fcdm id quod unicui^ menfura tu cft ab illis Archetypi
mcnfuris.qux omnia iurtillimo examine metiun turtPcr folida aatem.re^t pondera
deprehendi/atep grauia elemenca,quac nos femper ad ima dcducunttauc reru
inclinationes , qu* quafi pondera, fiuc in bonum ,fiuc in malu trahut.K
impellunt. Hinc Auguftinus amo/ rem pondus nuncupat dicens: Pondus meum amor
meus,illuc feror ,ubi amo. iterum per numeros mediu arithmcticu defignatur. Per
dimenfio/ ncs,arc| mcnluras medium geometricu. Per pondera autem mediu mo ti
STVS. i Auga. I V - i ■a : i i ;*»' I I I I I I i I XCVI harmonica /nflrumeca hurufinodi condnn/s
caufis coaptare (luducrint» ^Tcrc. Prifci.n.clcm«o9t numero cotenri, M creurio
inudore, quatuor habuere Wico. noruoKuc Nicomachus tft auchor,quo^ Hypate
terra^Parhypate aqua. Nete igne.Paranctc aere reffgnare uoluerut. Qui numerus
ipfis (aris fiiit nf^ ad Orphei tcpora.Ec qa tnum &dle exitu pbet addere
uolcndbus Oiore. polteri bdle ultra pgrefli lunr.Na qnta chorda Chorebus re»
lydojt adi Hyag. iunxitiSexta HyagoisPhryx:SeprimaTcrpaderLefbiusinuenicsfcptc
T crpa. plancta^i numero pquauir.Et huius fepcenarii hbra^ grauiorc,6C tardio/
rem gt^ Satumo/8C tardiflfimo in motu attribucruc.Sicrcliqua^i una/ quacp luo
ordine planctis coax]uaruc.Po(leriores aut adhuc ulterius funt Lycaoa
pgrdli:Lycaou.n.ortaua addidit. Prophralbus uero Periotes nonaiuc co Prophf.
cetu noae rphxra9t rdiraaret/aut primp,«ieadis qua dcfcripiimuE.ERM Efbiac* cus
autc G>lophonius/dcdma appofuit:T imotheus Milciius undedmi. Ttmoc. E qux
dtlignac caulas cogredientes ad copolitu illud conductndu.Et qa in unoquoq;
&/ briticio fupemina aliqd clemctu .aliquis planeta.K alk^d (ignu.opinanf
unuquodtp ntc denominatu :qn eSponie nomen ex tribus Itis denotand/ bus illas
tres fupeminetes caulast^icty allerut aliqui Ada cognouilk.qd nome unioiiqi rei
accomodatu imponera. ^ed qa corpora ablip uita.K anima mortua funr.CT^
impfolbaihiiic Ins illis.certa.fiC accocnodata addi/ . derut puni5ta.(;iux
ficut lateris lUis pllant.quo proteranturtK quodamo , uiaanr.iic p ipla
ddignare uolunt uita tc^ copolita^e. Ht qa omnia cma/ nant.SC iiicrcmcta
fufdpiut a fupramudanis fontibus.ab iplilcp lonp de/ pendet.uolucrut et p
accentus luprapolitos Iris illis ddignare fontes, ca/ nales.ac influxus illos a
denis numinibus.uel fonbbus pxdctes. Qui de/ narius numerus,(i iungatur cu illis
uigihnduobus.trigintaduo conflituic. Hinc Abraha doces de mudi gcnitura,ac(^ de
codnna formanone.SC c6/ poddonc ipltus inquinln trigintaduabus Icmiris liqMCtix
Deus Bddidhis fuu mundu creauittQuauis hoc ditium interpretan poibmus de
triginta duobus gradibus intcllcdtualibus.Scd qilequtmes negodu noflru cxpli/
cabimus.qd (ibi uclitillequarcrnarius:quo/ji/exceditnup numeratu nu/
me^i/iStquo monochordu mundi dcclarauimus complci(j,8C repletu fua unica oita
nofh-a diminata traductio habet: In die qua erauit Deua terram,8C c^um.ld
n>obfcruandum dbquoniam cum unuquodcp in fa/ brica hac mundana produdhim
enarretur fub nomine Elohim,(blumcdo introducit opifex.Scd dum repetit
coplemcnta.K confummaiioncs reru dercribit,(7mul cu tlohim introdudeur
tetragramos* Quando eoa dtfeti/ bit hominis fjbricamtqui e(I todusmudi
perfictfhim uinculu,K pulcher/ rlmum Dei opus,prf exteris diuinitaie repletum/
quadrilirrn^ iimul cum Elohim introducitur pUrmatoitclum dicit:Et formauic
0*117^ rnn’Ado/ nai Elohim hominem puluerem de terra. Hic nicf quaternarius
cil, tanq (bns,a quo nrdu quatuor elemttaria flumina C fleut alibi explicabimus
') emanant, fed cria quxcucp ex ris,in quacucp nota reperiantur, compoiita
funttiicuri ex quaternario numerali.tanq ex radice,8C hindamento omnis otimaus
pullulare comprobatun ut patet per arithmeticas drducfboncst Qui tamen
quaternarius in diuinisquatemitate non conflituiocu nunq ab unitate
diuinicatisdilccdar.Etcu fit fons, 9C origo totius harmonix,8C cuiufuis
pulchritudinis/ ideo in Archetypo peipua fede,(ecudu Hebreoji Thcologia.obtinet
in T ipherenQue^ pulchritudine,gloria,maie/ flacc,omnimoda pfeiftioae.K
c^mariflima cofonatia importat, a nobis miuime expircflibile.Benc igif imrodudt
in mudano monochordo, tan^ ttiuilicins,K omans,ille a quo omnis uita,C7’
pulchritudo. Quomodo omnes ifli tres nouenarii adhuc conrineantur in fopreuio
nomine Dd,C7 ab iplb emanent* XVI II. Ed ut uf(p ad primum,K fupremum
confemdamus prind/ pium, ultra quod non datur accellus.adumbrabimus quan/ to
myflerio , quabue racramento,illi tres nouenarii, fluccu/ bus trraarii
ruperccdeflis, a quo totus cubus rerum aeau^i I cfcendit.continea^ in fupremo
Dd nominetfiC in ruperexcatlfa Dd men/ fura:cui illud nomen attribmc :fiC inde
emanant omnia,qux in illo lineari quadrato,(iuc (upfidali,8C cubo coiinenf:Ab
illa.n.fuprema mcnhira.K Mte ommu cmanationuCque Ht brd CoronS fuprriore.O’
nos/Chrifto docente/Patrem uocamus) primo emanat filiustqui ab Htbrds,8t a no/
bis rapientia uocatunEt ab utroc^ rpiritus produd^:qui primum,8C ueru ternarium
perfidt.Nec,quia ad ternarium pcruoiit, eflma tft prima illa unitas,K
infeecundadmmo fixeundiflitna tota crinitas fuit; 6C, ternarium Tuum quadrans
nouem choros Angclo^tproduxinaccp iterum quadrans nouem oceIos Etbricauit.Et
per iteratam quadraturam, nouenarium rctfi inlviorum cduxinEx quibus noumariis
cubus rcrulrat zr-ultra quem no extenditur tcrnarius.Iddrcoad illum cubum
dcacnims,ultranon rfl pro grefliistcum numerus fuapte natura.cum in
logum/lacum/profundumqc (teacrit, ulcrrins extendi nequeat. Sed/quta omnis
grneraos prius dl iHa I . Digiti---: * .1' CANTICI PR.IML genitura fcccundus/ut
innueretur feeeuditas hxc in Pacre,0' in rupremo lontc pra:tuifle,nomm iibi
ucndicauic.quod utruc^ cubum ternarii ron rerpondet iIK',a quo Ale productus
eft:Qyi io fonte illo Tupremo exiAms,tanq idea, te prindpium pullulatiuu.nunq
ab uniratcrec^ic.Quod nemen labraiy eo Urmonc hoc ipCiiin eft il VW «hieh aller
ehich/Quod nos tra duiffu habemus/bgo fum/q fum« Q^a^ littera^t numerus, (i
fuppute^ in prima diiftione eu lecuda:0( ite^ in fecuda eu tertiatutrobiq)
(ixudum c5 putatione numeri maioris in diifrionc mcdia,a7iTeddittSiquidem
utruqt n*nK '11/pHat aut/6/Na K dat unu/gf/j *) uero,t/q (imul iudfa’ coili^
tuuc/6.bc is numerus cu/ti/rcddic i7i Ecceigi^ quo/rr/in illo nomine bi^
&rix reperiund' :uc denoteif O ille numerus diuinus,q nuq ab unitate di/
fcedens eft idea,6C tbns nutnero^:K ille creatura^t.q io generibus reat di/
ftinguid',8C numeraf .Et no line myfterio gtminus/z7/conncdti^ p illa di/ dhonc
afttftqux apud nos rcladuu importat/quod eft/q. Per qua relario/ DC,aut in qua
coiugund' lUi duo oumeri:S6 exprimit C09: c6iu(^b:itcuri p rel^ones indicant oa
opationes , quas Deus habet ad intra/SC ad extnu Na fummus dotftor Qinftus
Iefus,du rxpUeare uoluit illas (iuftiflimas p / fonas
;pdaftac.5iii>iliter,du regit,atcp ordinat ipm mundu,didtur reiftor, te
gubernatoruic p regime,SC gube^tionc coiugi^ nobifeu: licut 8C per creatioae,qn
creauic.aut j)duxic.5icdmitpfcmp repies Deu agrre,6C co ii^ nobileu p
relarioncs quafdatqux an Itnt realcs,uel rones.ut difputa^ a Theologis.no (it
cotdio ad pfens.Et du eria re ipia fefe in nobis no mo/ do per gratia.fed
meliori modo diftundit.ex ifta diftu(!onerefultae relatio replentis ad repletu.
No mi^t igi^ ft eria ille bifiirius numerus,Z7,reIatiuo coplc(ftic':quod tn in
Deo abfolutiflimu quodda eft,multo plura,multoQgod prindpiu, K finis rc^c cii
ipTe Deustficuc p litteras ipfius fuprenii nominis indicac'.Na ibi ^ prindpiu
littcraqt:86 unitate i^nificatxjuz prindpiu numrroijt cft.Et */iod,qux
deoariu.O' coplementu aamero^importat.Et fic ifbc dux Iit/ tene denot» ipfum
nominatu cfle prindpiu,C7 fine rcru omniu. Interce/, duc quocpduo/nn'he:qua9t
prima mediat ker unitatc,K dcnariu>indicas prima rc^ creauw (ixtura,qux in
mete Dd fit.emanatcm a primo pnnd pio (ignificato p,K, Alcph,Kccdde m ultimu
fine indicatu p,»,iod.Aliud aero,n,qux e(l ultima Lra,tam ilHus fupremi
nominis.q trtragrami.cxpli cacionc re^ innuit in genere ^prio.ldeo dicut Hebrei
Deu Eibricaflc mu du/|,he.In primo qdc ^uxit in mdxtin fecudo uero cxplicauit
in pro/ pnas formatae tamc lege/ut res in fccuda ,pdu numerari uiden^,oa illi
numeriT ctragrainf,^Iut/z^'reducun^ in/K^ux Lttera unu importat:9C figurat
cx/1/uautqux Jitiera/^Alat in numero: 8C. ex duobus/'Viod:quo^ quodlibet dat
deoetOgi denarii funui iundti red/: dut,to:Qgi numerus fimul cu
illis/tf/c6(rituut/i£/ A qua lia/ /indpiuoc £eri oia diuina nomina
oelebrioraK]ux funt n|(.Et fimiliatO' potillime illud fupremii nome.cuius
pmdprfieft ftipraro/Kdlcphxjuod cria fignificat mille,finc/V},8C terminu omniu
numcro9e,decadu,St cete/ nario^dnues illud qd cft prindpiu,8C finis omniu,e(lc
penitus unu:Deus igi^ unicosinrdproexifttc,K ctiadiifiilusfnffialtigenas
crcaturas,ficut nnu diffimdif m oes numcros,nuq difcedit ob unitate ipfi
ppria,8C pecu/ liaritinnno cxhac unitate oaeboraasmudani Enharmonii in unu
coUi/ gcs,cqMTatas,K codnnasreddir.Naficutiti ma(ieauocali([uc Boetius do
cet^harmonia,6C cofonatiacftparia,dirpari&^ uocn,in unu redadk eoo
cordia/pari modo in Enbarmonio machinx hnius,harmonia K epiboada. cft
pariu,diipariu(^ gene^,rpecic^,06 indmidiso^t in unu rrdada eotuie/ niettatln
illo qppe uno,aqnooismuldtudocmanattruftecaf /regi^/K pcr> fijndiif :fictit
ab unico foleeolluftranc ofa dotnidlix', K Tpatia no impedi/ taiUins
hemi(phfrii,in quo cft.Et ficut unu colligic omnes numeros/ po(b quadratu primi
numeri in dcnaiiu,8C poft tot dnarios,quot numeri limi: N ti r Io quadrato Rmarii,colligit ipibs dmarios i
uou cncnanu:^^ dmic^ rna/ maatis tot ccntenariis.quoc numeri, OC
dcnarii,colligic oia in millinariut quod (tgnificaf pa (( alephiQux littera in
lincis,qbus forma ^caraifter, copreh^it Cut diximus^ oes oumeros littrra^t
mragrami:Qva9! qliba non fioe magoo (acrameto importat numeru drculareuidco ut
oc nume ri illi iioc citcularcs:^ o^ numeri drcularcs in eifdc liuetis
coprchdlaoft Qyi (untquinarius.feaarius.K denariustEt quinarius denoue p
litteram n.hctScnarius p/1/uau:Deaarius uero p/*/iod:Qyi Itnguli numtri,CC oH
iimul,ucram illa fphacra incdligibilc,Deu f prie iignidcattq H. omnibus rebus
ab eo produiflis iiiu iplius iimulachru dedit in drculoiut redite co nen^
coplcto mudi curTu,ad id,a quo procclicrur. Aliud quotf lacramc/ tu,quod in
dfdc litttns codnc{ ,ch(mida e(l ' ToousjScxtus. De modo ptootdendi , &
concordia generali hominis cum __ mudo maiori, 86 Arehetyl». : a Op. Primuf
Qnod Homo imitet mudu in tigura drculati. Cap. 11. De Propordonemenfurarum in
homine. Cap. IIL DeCofonadamdiro^c/SCluieamdo^dusadinuioe. Cap. IIIL
QgodobuKludancurinhomkxrcrmogencralis. Op. V. Q^ntaelcgwaclcoieta in hoc homine
reptant* Op. 'VI. Qdd in ipfo homine clemcrisrefpondcat. Op. VII. Ex copofios
cu quibus lapides conucniant. . .. Op.
. VllI. et^meS. Qgibns rerpoodcanc
metalla. Qgibus condnant quadam mixta miaeralia miraa/ doardiicjo. Cum quibas
plantx uircfcant,8C uegonie. Animales codidones in homine oiuere oibus patet.
Qgid de tranlmigranone animae humanae in bcihas fenferint annqui:& qux fit
rei uctitas. Qjnd de pardcularibus trafmutarionibus mna caat fonanda cum
noilris depofuerint externi. Omnia condneri in homine (aero atdficio deferibit
Moles in arca Noe. Cur animalia immunda bina ex utroc^ fexu^munda autem fepeena
in orcam dicannir introduidoncm podra in animanda qufcut^ tribuitiarooenita/ ds
locu omnibus ddinis coalitum ad eius uolupeate plantauit: foriam iu/ cundilSma
dcdiriAtc^ omnia,taq Icgidmo haeredi, eius donauit arbitrio: unica tantum
arbore cxccpu: ut indie fuperiore Dominu recognofetret: in hoc enim tanq in
propria forma(]inqait Mercurius, fiC Salomon^deli/ MertO^ riabat . Sed 6C ipQtm
Eabricans,rolenilfimo acocrlito collegio,aut Gui(difli mxTrinitads.utcatholiri
dicuntuutliuKdo^ Angelo^,ut nonnulli he/ breorum autumanc (Tue rupramundano^i
numinu,aut meoTurarum re^t. ftrienda^t ^quas ideas dicere pofTumus (imul cum
attribuds,SC perfonis^ ut fecredores Theologi allriuttcxordio quodam
prxmilIb,non folo iudii/ fcd propriis manibus, C7 uirtute eum plafmauir. Qyod
obferuans fapim/ dlfimus Mofes Iongiori,8C celebriori fermonc hominis opihrium
narrati Mofia Bis cm'm rius formadonem repedt/nue aeatum,nunc faidum/nuc fpira/
tu in nares dus fpiraculu uita^.no (toe myderio exarans dilfancde omnia, qux ab
ArdfTce circa eu geda func,depromit:Cxcera quotp ad cude perd ueda folcnitiima
cnarradoe dilIait.Mcrito itacp opifcx,8t (aiptor hokm ota diligeda
j>fequua^/cum ia eo tou naturx uis,8C oumc fublimiflimd; s A^azcl &
ooDocatu/ ut dicat fapiens ille faracenus AFgazel: Ad copofidonc hcb I oeniens
natura odlauir/ca^ nihil honoradus coponcndu pf manibus ha/ bcns.In ipfo enim
codufa eft(Galeno reilc^mnis fapi«iaAiltra qua non rcpcnZ/fraCut rcdtius
dicamus])no excogitat a nobis>Coenofccbac infu/ per in terris folu homine
uirnitc,8( fupema e(Ie culniru/ioro ipfum ea di Ugenda Gd>ricauitfempcr
finis in redteagetibus ini/ L dis cofimilis eft.Stabat igiif circulus rerum
acata^t apcrtus/quoufif hoie cum uerbo um'to,illa duo daudactur extrema: Quod
podflimc fedt lUe, I qui dixit: Ego fum « CT* •• Et ficutT rinitas illa diuina
una includit efien/ Plao da/fic tres iid mundi unico concludunt drcoIo:De quo
ampliilime Plato Proco» Phjdro/ Et pod eu Proculus in de uods 86 pedbus fumadm
tradiuls enim ainCrcuIi gyru queda creata effidut a Deo indpicnda,86 in ipfum
delinenda Deu:Omm'a.n.in ipfo manct/C^ ad eudem c6aatunt»]ua co/ Iniwii.
aerfione fecundu pcrfedlncem trinitate habcnt.Hos tnnos mudos Ioha/
ncscSmcmoratdicatIn mudoerat,86 mudus per ipfum fiufhised,8C mu dus eu non
cognouin Vocat omnes mundosAit idc omnium efie declaret: Omnia»ni(uat,8C efie
habet coicatu ab illo/qui dixinQui cfi/mifit me ad aos:Eos tn difiinguitnit 8C
difi&rcnda inter cos efie demofirettAlter m eft alterius fimulachrii:
Mudus.n.que habitamus/fimulachru Dd condnett 8C homo mudi,8C Archetypi habet
imaginc:Hic(p efi hoi cu utnxp cocor dia»Scd indpiamns a coucnicda,qua haba p
corpus cu fabrica ifta mu/ dana^ut a uifibiUbus ad inuifibilia debito ordine cofccndamus»
Qi]od Homo imitetur mundum in figura drculari» Cap» II* Ik ■iiiiHl
lapientu/q> inferiora femper fuperiora xmu/ ' lanturadeo/ut fi fieri
polld,eda fupemi confequerent per/ fetlioacm:(di cu id fieri nequeat/altcru
alterius typum pro/ fequitur.Hinc metalla plama^t/K planta/Zoophyd, 8t htK
Phron* aaimaUs/animal aute hominis/C7 homo Dei fimulachrom habettot docet Cooau
PlatonicuEodem curlii Cioquit Boedus;) tqms aniictnio^ menfura,8( illa N iiif Dei (tcrnitamn, K totam (imul plcoicudincm
tmicaninQuam cu fquare non poiliac/;x tota limul plenitudine in fuccellioocm,
C7 illud cx immo/ bilitate dcdinat ad motum. Imitatur enim ignis hic
elemaitaris pboe/ bcam luccm,C7 illam diuina S( ioaccellibilemt^cd quanto Sol a
luce fu/ prema deiidc , canto hax dementaris a folariiii comparatio cum
infinitis perminitur. C3mnia igitur inferiora fuprema imitantur, etiam fumnuun
opificem: qui merito /Vrchetypus dicitur, quali primus omnium typus,
prindpatumif in omnibus tenens,immo omnium imaginum, qme in in/ ferioribus
conlpiduntur idea exiRens,ea quat magis ipli acccdunt,pcrfit/ «ftiusadimilat.
Cum igitur Deus fit intelligibibs fphxra,C7 mundus hic cocum fe prxbcat in
fphacrica figura cofpiacdum.homo etiam, qui inter Deum , mundumcp hunc medium
tcncc,cadem figura terminati nccelie eil : SC imitari intdleiflualcm illam
fphacram m atuma/iimfibilem utro ia corpore: ut hax prxfcns pi/ (^hira docere
pocdl : A cuius umbilico fecundu aliquos, frd a pedine^Cut ucnus c(l^ fi dr/
dnusducatur,drculus ille per firde condudt : Vnde tota cor poris menfura a
rotunditate pcoucnire , O ad ipfiun ten/ dere dignofdtur . Caput enim rotundum
eft , globo, O* orbi limilc/inquic LadannusiCor/ pus quotp omne tornatile mc/
fura pporrionandima: Ndab extremitate lacera uerfus ma/ aum,ubi pulfus
agitatur, ad pollicem in drculari menfura reperitur pro/ portio dupla
fefqualtcra: A collo ucro ad tibias eadem proportio: Polii/ ds ad braduii prope
fpatulam tripla: Brachii pari modo ad pulpam eo/ XX tripla. Alia qucx|) multa
dc numcris,cy proporrionibus humani cor/ poris profequi polIcmus,cam
patencibus,qocculris:rcd rimeo/ne dum de numeris dilidimus / numerum.O'
menfuram excedamus:^ tenues uires tanto oneri fuccumbant : cum ea lateant C
harmonice tamen conduda) in nenis/ncruis/C7 interioribus uifceribus:qux nullas
aliquando reperic,' inquit AugulUnus/ncc edam crudelis
diligenriaanatomicorum:qai cor/ pora mortuorum dilaniantAit abdita cnnifta
rimentur: C? inde, quomo/ do,K quibus lods curandum fit,addi(dmt: Completos
tamen numeros,' quibus coaptatio hax harmonica.tanq cuiufdam organi
incrinrecus,actp cxtrinfccus todus corporis condat , nullus ualuit inucnire:
quos Eorfican Idctn Hippo. Pytha. DaoiaE u Hrppo. Boraus Mofcs kaffu nullus e(l
aufus quxrerc.Extanc carnm ^ut profequi/ Auguninas,0: do/ cct Hippocratcs/SC
Pythagorei^ Vnde nos ucl quxda ((\ oon otnnia^ in hoc harmonico opere laltem
adumbrare poilimus. De propordonc menfurarum in homine. Cap. IU. Vm nihil
temere , nihilq; diiTonum &dhim in homine, fed omnia his numeris condutfla
. ut feruent C inquit Da/ mafeenus^ illius membra proportionem quandam ad inui
cem/C ad mudi partes/ ficut chordx in cithara: Ideo niam de cura Itimmi
Opificis circa oonfonanrilTimam difpoiitionem, O men/ furas membrorum,ex multis
pauca pcrcurremus:ln quibus omnis con/ ccntus,omnifc^ harmonia confummata
uidebitur,czteris omiflis,quibus intermedia,tanquam intcrualla repleta
pafidunnir: Totius enim corpo/ ris ad truncum dl proportio fefquio^ua: A trunco
ucl thorace ad crura tota ufep ad plantas,fefquitcrtia:Pc(floris uero a collo
ufep ad umbilicum, O ad lumbos,ucl aluum ufcpad fine trund dupla:Lacitudo uero
iliorum ad coxx laticudincs fefqualtcra t In quibus totius, diateOaron,
diapente, O diapafon refulcannEll etiam capias ad collum tnpia/ubi cft diapafon
fimul diapentc:Et iterum capitis ad genu tripla: Eademcjp ad pernam, ud
pctaroncm:Et fic omnia membra humani corporis mmfuris exadbO fimis condudta
comprobantur /ficurHippocratesTbcnalum filium fa/ pienter docet: Et Boedus id
longiori fermone diderit t Hoc quidem pia/ cuic Opifid per Mofem fub ty^ arcae
a Noc fiibricatx explicare : Ait etenim Trecentorum cubitorum erit longitudo
arcae/Quinquaginta cu/ bitorum ladtudo / 8C triginta aldtudotut fit
longitudinis ad laritudincm leTcupla proportio/ad
alticadinedecupla:Qv)ibusmenruris corporis no/ (Iri firutfiura doceoinut non
modo mea fentcnda cfi / ftd diui Augufii/ iiitQucm legens poii mea inoenca gauifiis
fum tc(limonio,K fiuipre tan/ ciuirit(rilCntueram&cear^dolui,q7 ante me
inuenta mea aliquisdi/ xerit. Extat itacp eadem propordo in arca illa / qux O
in humano cor/ pote: Sed fi edam numerum coaptare defideramus , attendendum eft
ad mcnliiras : quibus nonnulli microcofinographi meduntur ipfum ha/ manum
corpus : Diuidunt enim id per fex pedes / qui aliquantulum mi/ norantur a
communibus i BC menfiiram unius ex iis pedibus hexipedam uocant: & hanc
parduntur in gradus decem:unde ex fex hexipedis fexa/ ginta gradus
tefubanttGradum uero quemlibet in dccem.rccundum aK/ quos : Gxl melius , ut
alii dicunt , in quincp minuta : ut omnes gradus fi/ mul trecenta minuta
reddant t quae Mofes cubitos uocat : Qui fi com/ munes incclb'gercntur,ncc ad
arcam,ncc ad humanum opifirium conue/ ■itepollau t Nam fiad arodnrcfixanoir,
patin^fiiiC^a comuoibHf Digui/ed - CANTICI PRIMI. enbitfs:qui fune dao^t
ducaxat rpichama9:,pcdrm habcntei 8C dimidium, ooc Cac paImos.Idco prudencrr
Auguilinus , KJ Origraes Cut capax eiict arca, ad omnium animalium genera
capcTccnda^ opinad fune illos fuillc GcomctricosiGeometricus enim fex comunes
capit: Et hoc no ignorabat flle,qui indrudhis erat in omni lapientia
Aegyprio^i.apud quos hcc do/ (3rina uigebat qmaximc.Si edam ad opiHcium humani
corporis hoc re/ fierre uoluerimus,huiu(modi menfura coucnire minime
potdEConuroiuc itatp minuta, propordo ex numero ipfo^ reliiltans, qux in
huiufmodi a (apendoribus pendimr. Eft igitur corpus humanu in longitudine trree
torum minutorum, in ladtudine quinquaginta,8C triginta in altitudincmt cii arca
c6ucniat:Cuius corpons ardfidum Eimmus curauit Ardfrx po/ dns,q arcx,quae ab
arte natura imitante conftituenda erat. Duas inlupcr fendlras comemorat,alteram
deTuper tanq fpraculum ad aere, cxuxacp ncccflitfia capefeenda: Alteram uero
deorfum ad euacuanda Tuperflua^Et quid apdus corpori hnmano did pottft, cui c(I
&ndlra fuprrior, muld/ jpex tamc.qua BC ncceflwa pro fullentando corpore,K
luce pro co eoa/ duoedo rufdpmusf Sed hxc cubico didtur coTummata, modica quidem
menrura,cu paruu iit os in coparadone cattero^ animandfi. HoiUi auce infinoris
nec menfura,nec offidum ob honeftatem defcnbinfcd ex toe/ Rra dimifliim cornum
immundu,an^ columbam mundiflima comemo/ rat:86 q> coruus feoenda
pcdcrit,coluba uero cu oliua ligno pacis reueria iic.CIanim dl harum auium
my(lcriu:Nam ex fuperiori fmdlra noilra, ore vj,exeunt muda,8C immunda
qpIurima.De immudis codelKs doiftor Operto fermone loquif dicenstQ^x de ore
excuc,a corde proccdut.K co/ inquinant homHic,oogicadones malf v},homiddia,adultctia,(Drnicatio/
Des,Birta,6iira telfa'monia,blaiFemix,SC huiufinodi rite p coruu ligniiica/
ca,qui femp immudis del«fbi^,uocr,8C prognonicadoneinhuiHns.Exc& qnot^ ex
cadefmeitra laudcs,hymm',oradoaes,c6&niones,innrudioaes, uerba bona
mnldgcna per coluba (tmplidlfima qopdme de(dipta£c baec pads fignu reportat ad
arcaiqa bona uerba ^inquit Sapies^ amicoo BBuldplicat.diuinos vj. Angelicos, C7
humanos. Et q fibi grata (it Ians,ia pialox) Deus declarat diccstSacrifidum
laudis honorificabit met & i^ itcr,quo oflcndam illi (alutarc Dd,K
pacc,unionccp cu ipfo. CoronanMmebro9{,8Clincamcio^dusadinuic£. Cap. IIII* T
ni(i,url nimia curiolitate acculari dubiiatcmus Cq^ tamc IN HBM folumo a
uulgaribuscodngerct^ accederemus 8C ad ipla U/ |N ncarnm &dei,Kmanuu:Qu
omnia lagadflimusArtifinc ly non cafu ia ta elegand corpore euenire pmicdt,red
accurato Bgilh,(iajt aaimS,SC corpus fbrmattpancp modo SI omnia,qux adiacenc
ootpon' ool^gim/C impciniieut co awdo^uop corporis 8( animat por f I Zopy* Socra* CHRIy STVS. ^ Arifb. Codae.
Rafts Galen« ^ Auior. Alb.m. Mkfuu Scoois Cocdi. Pyifaa* PLku LaSy Cxfi» tes of
duiadflimas tnaebina hanc eu Archetypo reprefentaRarte aia/ma/ giIlenum,8C
fecrerinima compagine,diTpo(itione(^ animalis humani refiy gnara tanto Ceamori
indicio,quato SC ipfa, qus indicat, funt obreuriori udo rcclufa. Hinc muld in
metopofeopoK prognodicanonibus errores, O plores in chiromanda: quia fune in
manibus inferiora, debiliora ii/ gna.Ncc exidimet quifpia hxc ad uida.uirtutcfc^
conducere: qa talia ni/ hil penitus opaan^,fed uim.dirpoltdoDcfcp naturx
indicant,bonas udip oes,dumodo dux tonus corporis animus eas in bonu hia
prudentia diti/ gat.Ec eu fuo homo ducatur arbitrio,hiac fecudo errant
prognodicaces, fi uolunt ultra naturae diTpofidonc mores quocp ipfos , 8C
edcidus auipi/ cari.Qgod in Zopyri iudirio cSprobaru mi(le,in rcholis,fiC in
triuiis iam inoleuit:Qui eu ex forma Socrate non ad uida Cut uulgo didtur^ fed
ad Venacu opus propagadoni necedvium, O hinc illis uidis,qux inde ex malo
regimineoriri folent.inquinatu iudicara, O’ ideo irrideretur a So/ eradas
difapulis,qa huiufmodi uida in prxctptore n6 cognofcacntjCo/ prcdic cos
Socrates dicesiNe irrideads homine:T alis quippe edem,quale me Zopyrus
adiudicauit/niii rone,8C philofophif pcepds naturam fupe/ rademifcd melius
dixidd,in bonu direxidem.Quo ibriitan fcnhi cd illud SaluatorisiNoItte iudicare
(cdm 6ide.Nec omnino arpemeda ed huiuf/ modi dodlrina,qux non ex hipdidone,red
ex partium omniu harmonica correfpodenda pecdit. Hinc quotp accuratiflima
Ardfids diligentia ad/ mirari,K laudare cogimunqui et corporis huius
oorrupdbilis lineamaa, K colores tanto ardiMo,rancoc]^ faaameto o5duxit.Hinc
grauidimi iudi cii uiri, le duhnodi do^nx dedidaunt. Aridocelcs Peripatedco^i
dux, Knaturx folerddimus indagator id tradtacu pardculari,SC ad Alexadru, K in
p de pdbus aiaL’u,multa de huiuhnodi coferipiit. Aedidit quor)'rent,qbus
moribus imbud,quo pudore,8C aiFcif^ re(ad,examinari fuadebat.Idco cu Apollonio
loquens fubintulit: Ocuh' nac^ mores hominum plxrohp indicant • Mulu quotj in
rupaoliis/genis/totocp uultu poiita funcex quibus (apicntes,8C natura perid
homines imagincs,canq in fpeculo arpidcnces , qux mens illis fit. quod9
ingenium coaccmplantur. Luctus enim Sylla, 8C Cxhtt didlator 1 (ac Horatius canit,K Liuius narrat^ hoc
iudicio mores adueriario^ fub uulpc lateres (xpius coicdlabat.Ncc ab re Plautus
in Comccdiis lenones, CC£icinoroibs:9C Martialis S^lu pellimu ex mcdola
pi^ognomia de/ foribuCtEc Sacyricus ille Aquinas de Plebcia muliere
aic:Fr6tc(p,manucp Prxbcbac uad.5ed nc credat hoc alienu a debita
pietate,adducamus lob Dei ceftimooio c5probani,q aictln mambus hominu Agnac,ut
noucrint finguli opa fua:Qsauis dores nfi magis ad aios moribus inilruendos, 5
ad nacurf ,SC opiticis facrameta attendentes in alio fcnfii incerptad
lincalc:q(f fpiritui K diuino tlli fubikiaf :ut ipfo iacubante,cocipiat,66
pa> riat canta coTonanda,^ no folucn homo opus Dd, fed BC opus ipfius ho/
minis reddatur harmonicu O coToaandllimuiOsa utriufcpconloaaodi fuo loco
refcruaces„pfcquemur ca,qua ex pardbus omnibus maiotismu/ di,quibushomo
oopom'cur,rerulcarc non ambigimus. Quanta elegima clemcca in hoc homine
reprnan( . Cap. VI. fc C5mo per&^'(limu,abfoludnimu ille ,pducic ex aere
adiacoi refolutoded hxc no funt pexlenos fpcculadonis» AdTuoc edam olla
melioris hominis, de quibus Regius prophcta:Exulcabuc omnia olla mea.Ec
ite^iKIoncur/ baca fune omnia olla mea. Rurfumc^Arucrunc olla mea,qa oblitas
Tum comedere pane mcutPane uckp codelle,fiC Angelis comunc,quo pafdtur melior
homo in fupna curia»le quo fummaVericas aiceVe ed»is,K biba ds fuper menlam mea
in regno meo. (^ibusrefpondcanc metalla. Cap ucrfi eflis omnes in fco/ ria/ideo
colliga uos in medio lerufalc/ficuccoadunat!’ argetu/xs/ftanum, ftrft,K plumbu ,in
colatorio uafe, ut coflato igne liquefw,iIlo vj tgne,de quo idc Faber ainigne
ueni mittere in terraiQgo miflb dicato fibi quin/ Sfimo die fedbu cftf ait
Lucas^illis coflads omnibus cor unum, K aia uc illud Ifaix uaddniu impletu
efl,quo didtur:Auferaomne,flan/ amuu;KtccJeb(^uaiba:^PIp^ adducam auxu,pro feno
argenta 'V_ tS pro lignis acs,K pro
lapidibus &rru.Scd hac nodra tcpedatc(hai do/ kndum^Icremix uaddniu tragica
uoce proclamadu efl«,quo did(i\es K ferru uniuerii,comipd (uat,0 dcfcdc
fufflatoriuda igne coTumptu cil plubu:&udra cooHauic coilaconniaLdx enim
ho^t non dcficiun A^ouu abominabile uocace bos.r.proceruos:Nam Dominus
abominatus dl eos: Qyi nili cito fuccurrat.brcui oea abominadone ppetua digni
reddent, fi/ cut de Babyloniis fcriplic iohanes in Qu Apocalypfu Bt de aliis
lfiuas,8C EzcchicI: Vn collator exoradus e(l,ut c6ilet,0C expurget,K rcititnat
cora/ minatos ad puntare prilco^tq hicrut tepore magni expurgamed. Quibus
codnat qda mixta mineralia miriUo ardfido. Cap Andochus vj afportauita tem/ pio
magno Dd no folum auru/argcntum/8C omnes lapides predolbv fixi eda altare
aureum/candelabrum luminis/SC uniuafa ual^Et quid pa al/ tareaureu aTportatum
ab Andochodiabolu,8£peccatum liguranccintel ligi^^ifi uoluntas,in qua aurea
charitas refided' Et quid per candelabrfi |uminis,nifi intclle^s defignatur.in
quo fplendet omne lumen interioris hominis tam naturale, q diuinu;"Scd per
extera ua(a exterx intelligutur potcnd(rufdpicntc3,0' operantes j C^yas
pardcularius exprimendo fub/ in&rt:q> abdulit edam mortan’ola,SC uala
concupifdbiliatQuo^ hxc,d/ tra omne uelamen,ooncupirdbilem uirtutem
indicaneVern mortariola, quibus coteruntur dura,uim irafdbilem innuunt: qua
contra uida,C7 fe/ ipfiim peccantem iratus homo duros aflcdus,dura^opcra,C7
obliqua in pulucre redigittCJuod alume.K huiufmodi edidunt mordcntia,9C corro/
draa came lupcrflua,K cotaminatatqux mala operadonc.Si malos,cor/ ruptofep
fruif^ lignifidu. AuferunC aut huiufinodi uaIa,£C potcndx,auc MVOtqu^o cxcrcqif
in alios uius,q in eos,quibus funt dcputatx:ficut iq Icrcini. Iohaa. - iCuas
EzccfaL Alber. t - i Dnid Gak. Aoice»
Albcr* Ari(b* Dioid CHRJy srvs. Mofcs Cmtic. PUou CHR.I/ srvs. ■Ito typo hcmos
de uaGs afponads ab lerulidc in Babyloo^bns Baby/ iontus rex abuta ia lafduib
fcnlit manu Dni cotra ipfum faio«e fetue/ da in parieteau in Dankle luimus
cnarrace,K intcrproantr. Gim quibiu plancx uirdcant,!]^ uegetencurt Cap«
XI>mf capids mi/ficut pur pura regis iun^ ca^ibustillis v} fnpemis, pa quos
fluunt omnia cha/ nTmata a fonte omnium bonorum. Et huiulmodi arbores plantatx
fecns decorfus aquaruifa/boCtum dant io tempore fuo:K fbbum earu noo de/
fluetsK omma/qaxcnivf fidunt/prolperabuotunNa tunc arbor cfl bo/ oa: Si autem
friunCta a canalibus illis fiipcmis/tn tcrrenis/flC inferioribus radices figit,
tunc cft arbor malade qua fumma Veritas ait : Non poteft ■rbor 0^ booM firoCbu
SKOc&Qt Qcc atbor boaamalos fruCfais red/ - ' O il CANTICI PRIMI.' dcre«Et
illa/qux bonos frudus produat, firmatts radidbos in plantacotr unde mrdiandbus
frudibus/C7 mrauc plantatoris ipfiua/ cu c^cm ani/ tatcm conlcquctur/iaxu mediatoris
interccflioncm/ qua dixir.Rogo Pa/ tcr/ut iicutego C7 tu unum fumus,itadC i(ti
unu lint in tc,radicaii vj/c6/ cluii/C7 c6glarinad,reuer(icp ad cundcm,a quo
procdlmint» Animales condidones in boicuiuere omnibus patrt4 Cap. XIL iVfcucp
ad aoimaha pmincot/n in homine condncan^,quia mani£^ runc,brcuiusq materia
exquireret^/ percunemus: Sentit enim bomo/moudf /imaginatur, dmet/dolct,
cocupi/. rcit/odit/comedit,digerit/expurgat,mingit,dormit, iufpirac. Idem
damat,ulalat,cantat,garrit,ambulat,faltat,natat,fcnoorra,crahit,diua/. (iUmirqi
cibis pal'ci^,herbis,&udibus,camibus,pifcibus,radictbus,paac uino.SC
aquatlnfupCT omnigenos mores,8C efFedus uarios £adc diueriifli/ moru
animalium.Hinc naturas eorum potcftatci^ut dicunt Paipatedd^ aut uirtute ^ut
oouidores aderunQ condnere uidecur: Ideo Ariltotelcs in (iiode phyiiognomia
mores hominu diiudicat ex bgura9e,8i pardum co/ uenienda cum animalibus.Et
aliquando adeo bdbas imitaturnit Nume/ oius Pythagoreus, Harpocradus,
Bocrius,Piodaus, Hmpcdocics,8C ante eos Pythagoras dixerir, q> ad expiadonem
anima depoiita uede humana bcih'; indumencu aflumit, cuius fe moribus
iimillimam prxbuenctuei Hc comes &ia^,uc urbanius dicunt Hermias, Syrianus,
OC Proculus:Cuius tranfmutadonis,aut denominarionis authorcm,quis aliqui Pythagoram,
aliqui uero adhuc andquiores hiiUe autument / Mofes ^ni Eallor^ tamen noder,
(acri eloquii feriptores fuere: quo^t monumenta omnium and/ quidima habent :1
Ile nantp uxorem Lot in damam falis coucriam feribin Enoch non ia belbam,lcd in
melius immutatum.fdn Angelum, aut in ipfum Deum. Daniel aut Nabuedonofor uerfum
in bcdia,foenum9 in/ dar bouiscomedide de(cribic.Ieremias ob crudelitatem
populu fuu dru/ dbonibus fquipcrat:£C multa btuulinodi io prophftis,8C Salomone
repe/ riuamnScd Chridus omnium chxdor pcfcipuus uoraces/O^ cruentos h/ pos
appellat dicens:! ntrinfccus aut funt lupi rapaces.Ec ludam in ntqui/ ria fua
proceruieatem diabolu nominat/dum aicNonnc uos elegi duode/ dm,X unus ex nobis
diabolus cd ^ Ec a Mofe Pythagoras ^ut diximus^ accepitt^auis Apulcius
Madaurciisadirac ipfum Pythagoram imbutu edam a Zoroadre Oromali filio
Badbiano^t rcgeajai in fuis oraculis aic: xfc»'i>s««iffowrrduuu uas
bcdia:terrxiohabii»,iD tuo vj corpore uires bediaj: funriK no uermes comedet mu
uas, ut Gemidus ex ponit.Et fi Pythagoras,taq omniu dodtrina^ accuratus
pquificor aliqua in parte a Zoroadre edo(dus fiicric/camca,omni errore
{^pofiro,mulco plura ab ris,qui diuuu ubaa fiixcruc,didicu:Et ab eopodea
Archyta a/ Peripa. Arido. Numc. Harpo. Boedutf Plodo, k Empe.s Pytba. Hamb
Syrian. Procu. Mofes - ii » a i a a i K, n, ' g * \ a k CHRI/ STVS. Apuk.
'Zotoal Gemid. Archyta c n tt ‘ k I» a 0l k Eotitns Pbilob* Ib Hioo* Pyduu Phw iji.
rottiiius,EiirMns,& PhilobuKq illa paulufcula caraima, C? fymbola Py
rfiagorf afcriptaCut nonullis placw) litrcris c6mcdauit:(^f carmina ex/ poocs
Hiero^ irridet illos,q aiam heris in bcftias trafinigrarc exinimact Idco/^d
renferinc illi annqui ^ims inhuiulinodi re/pcrctirremui. Q^d de tranfmigranone
animx bumanx in bcftbs renferint antiqui, aquxfitreiueritas. Caput. XIll!
Etamorphofeshuiurmodideineme Pyihagorx,8CPlatonu dreantatas/etia pueris in
fchoUsnodflimu dhHanc enim iir lau^.illum in lupuRi,aliani in philooiela^aliam
in hyrundi/ nem,8l huiuTmodi tranfmutationes quaplurimi cecinerunt: Sed utru
Pythagoras,Placo,0C bcri authores/a quibus illi didiccrut,opi/ nari fuerint
illas tralmutationes re ipfa Eeri,aut afFedhi tantumodo,difpu tatur ab eo^
(eiAatoribus: Aliqui enim contendunt Pythagora (ic opina/ tum fuiilriAlii uero
feripta illa poetico more a Platone tradita exiftima/ rdt/utde atrias
Zcnocrates, ArdieiilastK Cameades/De Argypdis uero Ammonius/y requentes.Sed Carneades
ipiius Platonis uedigia obferua/ dolceprico^etnore/poriusq determinado/c6
raipfifle orbi arbitrabatun ArcheRlas ueritate potius a Platone deraiptam
opinatus rif :Zmocrates ucro,0 Ammonius,aUqua,uel pauca taq utra ipfum dixille
aediderunt/ tam de aia,q de puidcnria/flC aliis huiufmodi occuIriiTimis
negotiis:catte/ ta uero fub auiigmaribus uariis occultare IfuduiHe: Inter
quz,drcuitum anima^e(fa'turionero(^ rerum in tri^inca ioc millibus anno^/iuxta
coplc tam oeAauae fphaerx reuolurioncmtSed animaru traoGnigratiours in ^/ (Uas
no riiq a feexcogiuta/fed ab Aegyptiis lacerdoribus accepit/ ad aia/ ramCut
aiunQ expiationem c5fi(ffcun:Deinde ab Orpheo,Empedocle,K Heraclito carminibus
decantata. Qgi aut n£te fenretnnt,y uera Platonis faitcntia profecuri (untytranfinigrarionc
animx humanx in bcftias peni/ tusrcptobarut.ld effecit
Iambliais,idPorphyrius,qui anima a centro.in quofemd cfl: dcfixa,diueUi no
permitrit.S^ Proculus,Hermias,at(^ Sy/ rianus horrendu exifbmarunt
fiianos,codeflc anima in bcilias pr; ripita/ ri:quia humanti corpus non alia
capit animam,q humanammec humana anima io aliud q humanti corpus incbria^.Neqi
bs ril(inqoiunc^'o cor/ pus animantis ratione carentis anima rationalem
corrucre,prohibcte diui na lege ta nefaria generatione: Vnde Porphyrius,C7
lS>Iicus,c6fiitato ho ru errorc,c6cludut hofem moribus deprauatu nequaq
aitnu, (cd afininu, net^ leone ede/ed leoninu diri debere.Et ante hos quid T
immis Locrus Py^gorcus iniignis, SC eria Plato in Tuo de legibus (oiferint,
audiamus: Quciomodu^inqunO corpora qhtp uirulriis,ac letalibus ianitari reditui
tnus,cu lalubcrtimis o6 pojTimus,ita aias cohibemus (ermonibus figura/ tiais,8C
met^oricis,cu regi utris no poflmt.Ncal& igi^ multdxpnhi/ O lii Di-
‘itizecl t CANTICI PE.IMU benf infligi,^ Vj aninif improbf mcdoiloro^ muoria
(iibcic mulkbcw fj donii contumelut dacas unaianiu,ac (ugaine humano oocma
fixa|t corpora ruboindo afilidlan:LardiiiaKiuni animas.porco^/aproruue (n/ birc
fonna«:Lcuia,0 fublimia captanciu^^ura uoIuau,C7 aerea pemi/ dum:Scgnidm aucc,K
tncniam^uaiiliu klcam:Cua(fbi auc hxc &nim
(ecuadoorniidepiualIe/Hucu[(||Timoeus.Hinc drea tranlmigradooca
iftas^eintdligcodoyicde (i^>taca ^ ioad funt/immo fiddbtcr red/ tarunt/qux a
diuino,0' prophedeo dogmate accepaaoRobi docenf id3/ mucadoaes hmurmo^ citra
omnia udanuoatln imagtneCinquit Dauid^ pertranfit homo>De tranittu quotp
corporis ia mclios/didt Apoilolus eu
FhibppdibusagenstSalaatoremexpcdlamusdomiaumaoi^m Iduid Chrillum/qui re^armab•t
corpus humiiitads noilrx configuratu corpori daritatis fuf.De tranfinigradooc
uero animf Corinthus feribens ainln ea dem imaginem traniFormamur/Qtjf v}
Filius Dd efUNam potdlas da/ tacft nobis / quz fiamus fiUi Dd. Et de tranfitu
in peiorem coodidooem itcTu decantat RjcgiusPropheta:Homo,cu in honore efret^oo
inteUexit/ comparatus eil iumends iafipicodbusiC7 fimilis Eadus c(l illismon
quidc natura,frd moribus,6C confuetudinct Cum quibus Pythagoras,Plato,0 omnes
conim alTedaE^qui relus:Vdud aialia muta,put ducebamini,euntes.Et obtenebratu
popuiu,at(p ingratu per llaia exeerando DnsaittCbguouit bos pollcflorc fun,8C
alinus p(^ Dni fuiillracl aut me nocognouit,pctor v} bcftiis cfFedus.Et in
puerbiis Salomo hoiem nuc leone, tigridc,urrum,uel apru appellat: nuc leporem,
cane leporariu.autcuniculumuc h>rmica,heridu,fnpdc,uel aranea:nuc
aqlam,(ldL'ooc,galIu,ucl auc alia nominande multa huiufmodi in meta/ phoris
difldens mores holum p befUas,qbus a(Iimiland',defcribit.Scd oc nimiu excedamus
oia extemo^,8e feripturf facrf loca huiufccmodi expli cando,addaoefflus,qux MoTes
rummadm,8C p^ifle condulit fub typo VC(,qua Noe lumo myfterio iuflu C)d didtur
EibricalTc. Omnia coadneri id homine (aero ardfido
dddibit Moin in arca Noe. Caput XV. Oc,aut Noach (ut dicuot hebrd atep Cbaldd )
omniu hu/ manorum Deorum maionun,K minorum Pater,renouator humani
generts,(ementp mudi a Scythis dcnominatus,la/ ous quotji dK3us( fi defioradoni
Berofi creditur^ is fiiit,cut ArilUh Plocm. Pytha. . Acade. Sa.rcrt. Pettui
ICuas Salomo ■ J 1 A Scythf ■ Berofus TONVS SEXTVS. CIX nagao typo K myfltrio
dixit Deus:Fini's uniuerlz urnis ucniccora mc, rcpieu «ft terra iniquicatc/eu
rapinis; ut habet ueritas Hebraica ; Ra/ puerae enim homo inferioru rortes,unde
a ftaiu fuo deciderat. Pro ipfius igitur reparatione dixit fummus Pontifex ad
cum,qui Colus reperiebatur luftus in geoeratioibus fuis:Fac tibi arcam de
l/gnis leuigatis: pro quo in hebreo habetur de lignis TW iJtft gopher, quod
cupreflum (igniiicac, ut quibufdam placet,8C fccudu alios, pinum picem
(lillantem:Hinc Hiero/ nymiis in traditioe fuper Genciim ait; Pro quadratis/aut
lcuigatis,in he/ breo legimus bituminatis. Io qua arca Auguftinus, hebrd
lapientes, O* omnes, qui reifle fcnriut.hominem quo ad omnes partes putant
deferibi: Cuius atcx,0 hominis partinones cum paulo Cuperius faris expliuucri/
mus,ueniamus ad ea,qua: in ipla, C7 confequenter in homine corinentur: Gii
didturiingredere tu in arca,SC omnis domus tuatintrarc enim debet homo intra
feipCum , II Caluri fux conCulere uclit , (icut ad Abraham di/ dhim feiittVadc
ad te,pro quo nos habemus,exi de terra tua.Et in euan/ gebd Iohaonisdidtur:
Abierunt difdpuli iterum ad CemetipCos, cogni/ to uidelicet IcCu fufdtato : Nam
receflerant a femeriplis per increduli/ ratem contraiflam ex morte , pallione
iphus . Sic quocp de lafduo illo adoleCccnculo / qui abierat in regionem
looginquam/inquit Ambroliusr Quid eft longius ire , ni(i extra fe irci' Intrat
ergo homo ad fe , quando ad cor redit / in quo cubiculo colledhis, C/ claufo
holUo Q'uxta Salua/ lons ediifhim ) expeditus , C difpolitus ad Patrem orat •
lubetur quocp intrare cum libens, C7 omni Gimilia Cua/quam explicans aittVxor
tua,8C filii Dii,C/ uxores filiorum tuorum tccum.Cciebratur nimis in (acris
Utte ris uxoranum lacramcntum/ipllip regnum ccdorum coparatur.Nec uo/ luit
Chrilhis mulieri Camantat pandere (aeramentum aliquod,ni(i accer/ fito
uirotVadc/inquit/ Qf uoca uirum tuu:Et ad uirum ait SapienstPer/ frucre uita
eum uxore,qua dibgistQux non (It (lcn1is,fed taq uirisabun/ dans,8C producens
conuenientes feudhistde quibus didturtFaette dignos frudhis pcEnitcriauC^
appropinquabit uobis regnum codorum.Quo for/ Geao (aifu docebat Mercurius
praxauendum a uiro , cui nec uxor , nec fibus cflct. Hinc C7 Chriftus omnium
dux,C7 dtxftor non minus fedris,^ ucibis uxorem fumpllt, qua omnes nos
generauir.K de qua in Apocaiy/ pfl didtunEt uxor eius prarparauit fe. Sed quae
fit uxor, quam introdu/ oere debemus in arcam, faris in nomine uxoris Noe
exprimitur / fi uera fimr,quae in monumentis Scytharum,C7 Qialdcorum
repetiuntur/ diceretur Tychea magna,8C Areria.i.cerra/qua hebrd creztO Chal/
dei arha dicunnCum qua terra,rik]uam cu omnium matre unitus (fMiitus nofter,8£
mens feeeundos nos reddit.Hinc homini (fatim prodn/ cum fua Uxore iubet
oraculum dicens ] Fru^ficate , O mulriphcatr. 1 CC replete terram,C7 fubmitrite
cam,animal vj DoftromtQuo in (biiitut£ tedactejdigni efficiamur adhfrere illi
uxori,quac de coelo drfcedit a Deo parata/ licui fponla ornata uiro luo. Et hoc
ht repudiata priore , (icut Imperator nofter Qiriftus failbs edocuicqui cam
uxorem, in qua conti/ nebantur ca,qux landlificabant hominem animalem
.fynagpgam vj,aut dimifit,aut in mdiorern.a fpiritualem uxorcm,in qua
lanOtilicarctur ho mo fpiritualis,fua cxcellenu
uirtuteconuetat.Profcquiturfcriptutaenu/ tnerans filios, quos homo ad
penetralia mentis deducere debcr.Qgocum nomina funt,Scm, Chara, C7 laphet, Sem
nomen lignificat,quo res ex/ primitur,0' nominatur ,dcnotans/g> fiuiihis
debent ^e expreili , C no/ minad,cognitiqi Deotqui omnibus nomina uocat,8C
capillos capitis ena merat.’Scqucns eft Qiara,quod hebrei DO feribut, odorem
fignificae quo feruere debent opera.ne tepida l?ot,aut frigida/fed calida, O
feruen/ tia« Et quia fummo pulchro non debent prxfentari opera / nili puldva.
Ideo nomen tertii filii dicitur laphet , quod dilatatum, aut pulchram in/
ttrprctatur.Vxorata quoq; dicuntur opera, quia commixaefle oportet cumuirtute
diuinaxjuam grariam,lIuecfaaritatemulitatouocabuioap/ pellant : fine qua opus
noffrum inualidum eff, O inudlc, ut ait ccdelhs rponfustSinc me nihil poteffis
laceroSic etiam nec opera nolhra fine dus gratia perfid poffunt. Hinc llaias
ait : A &de tua Domine concepimus. Poffea fubinfertur de animalibus
immudis,q> bina ingoducantur,8t bi/ oa,ideff duo mares,C/ totidem
fieminaexSC de mundis feptena,8C feptenat f^Arm rcne,pari(| modo 8C uolueres.
Animalia ita^/idell omnes anima/ lium uires in arcam
introduddicuatarrabImpenoNoe,hominis yjf padfice dominands,C7 quiefcends in
arca mentis fiiae: fit, quando fubiugads pafiionilMS fdt homo premere,8C laxare
habenas fecudu exi/ gentiam,ut de Aeolo Poeu Mofem aemulatus dccatat. Eft autem
rado; aut pordo illa fuperior,ud intellcrde,ac epate,C7 aliii uaiis uirtutum
ani maUu. Supra collum ucro cll caput,tcrdum, K (iipremnm ho^idum^in quo refida
radodnadua umin,0 intcUedhis cu fenfibus interioribus,^ cxtaioribus,tanq fuis
cubiculariis; Sed hoc holpidum adhuc in tria coey bocnla partitu dlwt
inhabitare poflinc tres bofpites illi,quo^ medius ain Intrabo,K coeaabo
fccunuEc ite^c de reliqottdicictAd eum ueniemus,0 manlTooe apud eum
&danus,^o.CPata/'& Spitkiis lan(£his.Et pro toc hoTpidbus comoradbus in
hoc humano mudo iubetur introdua' cx omni bus dbis.qui madi poflum tam a
drtutibos animalibus, 6C radonalibus, § a diuinisu]uia nuUus aiEctflus in
homine rdinqui deba a bonis,K iki/ tis dbariis ieiunusudioquin eos dbos
appetuot/juos non Ika, aut fetplbt cx &tnc deuorates,inquietudinc, &
lidgiisarcam,K omnia in ea exiften/ da turbarentdmpoilibik eft enim (inquit
Hkronymua^ humanam ani/ mam aliquid non amare : idchroo prapatari iobentur
cfcac , 8C opera pro omnibus uiribus noftiisiin quibus dbiui,86 dditiari
poflimus.Et qued p ■tborcspIantatSsin paradifo uoluptatis,8lborauii in dbu
dicatas antrq cxpuUioocm,0’ diluuium pateretur, ditftum eft/ nunc pa dbaria
omni/ gena innuicunQgibus dbis cdaccdcftis hofpcs lefc dbandum proauedt, dum
aperta noce nobifeomeoenaturus intrare tcftatur. Nec praxacun/ dumctnfcoid.quod
didtur, arcam, fcilica bitumine linitam intrinfe/ cus,€/ extrinlectis/ae
yidclica cx rimis aL’quibus,uel modids exeat nen/ torum ftatusrpaifionum
viddtca/S( ai&dhiam nude frenatorum nuu ftn/ Ais tentadonum introeant» Sunt
tamen tn arca homanafr)ramina,atqi |>otto6tates,quaslagaciftimtis Anifrx ad
Daiur(cxpurgamcta,KBd al^ Dcoeftiuia difporuic, Gir aninudia immunda bina cx utro^
frxu,mnada autem frptena ia arcam dicantur introduAk Cap* XVI* Vareimnnda
animalia binario numero dedud inbcatnr ad arcam,quauia (nt Origenes ak^ diflidk
fit exarare, tamea (Si quid in his diffidllimts auGm dicere^ hoc efie exiftimot
quis ex congppifeqity^y fr|| nmnw iiT>"»1dA»« afiAis tra> 0 ^ - vo hkorigtiKtntldco infdbtlcm
partanCiaqok/JdiiOM^onWcuout Dd tnintiln in corde,cocupiCnljilra in loco, qui
cft inter umbilicum, OC dit/ oes/eum illic uincienccs tanquu Tyludlran bdlusun
uio^tam csihtnu Uf geuteauic illa liberum arbitrium.quod O ipCim ia corde
c(l,modcreturt O ad bbitum dir^acdiaoct^ uindfcun K incarcerata habeaout nihil
pqf'' fir fiifi quantum uerus Noe pcrmi(nit«Ec niii hii frenis moderaremur ini
p>ni€ umuf9 bcUuf ,rapide feoun frrrent omnia in prxceps.Ee bene im/ mundi
at£cdhis per binariam, defignatun qui numerus (ut Hieronymus contra Louinianum
dilfcreni ait^ in&ulfais A,0 malus, tC ad materiam nfn«‘n«"s , qux eft
omniu malorum fr>ns,0 origmideo fecunda die/oon abfe^caula/nientio
pcxtergreilum cft illud dckiflabiie uabumiEtuidic Deus ^ bonum. Hinequotp
mafenlus O frnnina dicuntur introdudU, quia in utroca bomiuc uigent immnndx
uires, qnibus prop^anwr otn/ niaifed in infoiori homine illx ex materiali
natura mfcdlx dicuntor, in Aldno» HJm (iipcriori uero per comixdoaem eum illo.
Benigne autensoimis egi no/ biloun Artifex infetendo in nobis
affiKftasimmudos,8t mundandos bi/ nosunundos autem feptenosmun quia ptures, tum
quia conanenoir nu/ mero cefeberrimoapn iocuni,0C unioerlum innoi ( inqni
Auguftious 3 quia ex toto impari feilicettenurio,8C ex toto, flt primo
pM,quateraarfO V] componieuruuc ex pribw numero mafeulino,& ex primo
fizmiunot qui compbcaaduodeaatiureddunt,huroerum quippe diuinuni,at9 ece/
leftem/ai Prooulnst quo oedo^t figna,intdligeatix prxiidentc/cuolutio magni
nominis,muit^aliaCatltatimdictmus^parDaotur.Pattrsautc illf ficat coplicatx
reddunt duodectm,iic oombinatx conftiraut feptsm, oumeru quide quo
expurgationca dlhribuucun ut non itie myflerto^/ fd illi patits in peccato^
expnrgatioac multa per hunc feptcnanumfta/ ruerint, rqxcnem v; paenitentiapro
quolibet peccato,iuxta lapiends fen/ tendam,quadidcurtEt fuper peccatorem
fepcuplum.Leprofus quoep mu dandus paderis Inguine afpcrgebaturfepriesUuxta qd
Naaman Syrus fepdes lauari in Ioraane,qni fluuiua iudidi iaterprcta(,iullus frut
ab Eli/ feo*Scpdmo quo(^ anno ddrant remillioacs/K fcpnmo menfe caiuflibet
anui/ac Hebreorum theologia docet£t poft quadratum feptenanum da
baturplcnarcmiflio,at in Lenitico legimus. Septem quocp pendonibus coaTummauit
cedefb Dodbor oradonem ordinatam in expianonem no/ ftramd^^ feptenario
purgantur edam doquia Domini (inquit Prophe/ ta^ uelud argentum a terra . Et ii
aldus ct^emdere noluerimus , fbo/ ceme^,C7 originem remillianisperquircrc,ia
fcpdmo loco,autin manlio/ ne tummi Archetypi eam reppcriemusmbi edam per
feptenarium ipfum expurgad uerum iabbatum , quod in hoc feptenario datur , laxo
animo celdirarc poi&mus. Vade & ^item , €7 iab^ oomioa apud Hebreos Tr
Aogaft. Salona LcuttL DaaU / adinodu
coucniunc,imtno pmicus idc lunc . Mrrito iginir munda in nos incrcduccda
diflnbuucur (rpccnano numero/ (juo typum gerimus ft pie/ Or^. narii
cxcxKT.Vlrcrius progreditur Origenes aliigniJo fepte uires mudx portionis in
homine,qux luo loco legenda relinquimus. Quod oes quocp coeli in homine
cotinentur. Cap. XVII. Oftq prima enneade conclufam in homine demodrauimus,
fecunda quoc^ in eode contineri nobis declarandu dl,ccelc a yj.qui adeo cu
homine c6ucniunr,uc aliquado homines coeli Dauid nomiocn^/dicence Dauide: Codi
enarrant gloria Dei:Qucd Prole. quide oes de Apoftohs/8C prpdicacoribus
incerpretandu autumant:Na Ii aera dl Pcolemad dotfhina.q) a^tedus huius
rardlris mundi coelellibut uuiribus fubiidanf,uc iit Scorpio terrellns fub
fcorpione coeleOitKTau/ nu.aur Aries hic degens fub o^eibbus
imaginibustmultomagis homo, qui eft totus mudus,coouenit cu omnibus cmo^
afpedibus»idco,ut oes ipfo^t ccAo^V intelligenda^ eis pradidcottu uires
fufdpiat,C7 cotincac. Tiilinc. Vnde Trifmegiftus aittCucp homo in fe omniu
potcftatc condnerct.opi/ fidi fepeem gubcmaco^ aotmaduertit : Ii aure humanx
mentis medica/ doncg3udearcs,linguli cok propni ordinis pardeipe homine
reddidere: Sed alnus loqm/,q ia cordee littcrf uidcacur.Quomodo aut ab ipfis
pia/ Plato haudac homo,doccc Plato,Plorinus,csted(^ Acadcmici.RedpitCin Plodn.
quiunt^ anima in defccnfu a Saturno radodaadone/incelligenda/SC fpc/ Acade.
culatiua uim: A loue uires agendi, 8C pradicamtA Marte irafdbikm.CT animolicads
ardore: A Sole imaginadonc fdendi,C7 opinandi naturam: A Venere
ooncupifdbiiem/SCdcfidedtmotutAMcrcuno interpretandi,
pronundandi,pcnetrandiq(u^rem: A Luna unde plantare,gencrare,8C augere
po(lic.Corpus autem ipfum cradabile ex ciemeds.SC interiori caJ neade
cofednm/Q' ddc iimile declarauimus. Et ut ab uniuerfo aedpiar^ Mereo. ^ quoddam
conficiatur, eda a fupremo fepenario (ut Mercurioli innuit^ immo a toto
Archetypo haurit ca,qux (altem pro parce fuo loco /X CDeo &uente^
declarabimus. Nunc autem profequamur ca,in quibus cu (ignis duodenis coacnjctfiC
omillis mulds,qbus qplurimi uolumina com/ Maml. piaKre,adducamtantuinodo,qux
Manilius Matheinaricusinl^nu de/ cantat dicens. Aedpe dturrlas hominis per
fydera partesi Singulacp in propriis patentia figna figuris: . . 'f In quis
praedpuas toto de corpore uires ExercennAries carat dl ante omnia princeps: :
Sortiair ceofufep uu pulcherrima colla , , Taurus:Et in G^inis aequali brachia
forte - . i ^ i .1^- A t.- . t Scribuntur cboexahuiiKrisipcdofipl^^ • r*i t:z-
t: jt 1 Sub Cancro cfhlatoiim
regnuin,fcapulx ad nollram nodda huculcp nec dcucnete,ncc illa eadem imagi/
nari pofiiimus t hixe enim ab eis fufccperant,qui diuinis oraculis ede^
fiicrc:Qyibus etiam inilrudhis iohanes/in calce fux Pathmodex uifioois ab
arbore uitx per fingulos menln duodecim frudhis produci enarrat: Quitatem
quocjp illam fupema ooolbruda dcfcnbit duodedm fundamen ds cx lapidibus
predofis cum duodecim nominibus Apoflolo^e / duode/ P PtUD bba.. dmcp
dtftin(flam ponis / quibus toodetn Angeli prxlMAanRK in ipfii inferipta meminit
duodecim tribuu nomina.lnfupcr ex omni lante cius/ mcnlura duodecim millibus
ftadio^t confummat/uc uatts Fzcchicl antra feccrat.Hos icacp fecutus flato/ut
Rcpu.fua codefti cofbrmarcuduitate, K agros in fuo de legibus hoc numero
difponit/fiC in libro de Repu.duo/ denartu folidatyin corpufqi rcdudt.vj 1718,
ad que cum deuenerit Refp, But dominium.difdplina fi uigcat.fuuCut allcrit^
finem confequitunflC fi ulterius p^ogr^^’, fcofim in pdui fatali lege decurrit,
id maxime dcgeiK rante ditaplina:Et idem huius numeri folidu Reipaermioum fore
exi(h/ mauit,cum fit aefeens primus,C7 ultra folidum non dc^ progrcnusmim quia
haurit totu cadeftem iufluxum-Per milleaarium-a.qui elt folidus de
narii,(lelli6eri coeli denotat inHuxus multiplex millenarius f numw ftcl larum
ibidem refideotium.Infeptingcntisautc feptem planeta^t uires.CC P uiginti odto
lunz fiuor defignafiius enim motus diilans a curfu alio/ rum fiderum
erraticoji.quafi fclitarius habetur ,reuolutiooem copkns ui/ gefimo
odauodie.quo redit ad idem puotffum Zodiadsfed uigefimo no no ad Iblem.quo
tempore ipfe procdTit gradu fere uno. Plato igitur hunc numeru celebrat
Mercurium aanulatus,8i ambo Mofero,8C Deificos ua tcs,immo ipfum Deu t qui
elegit duodenam fiuniliam illam liraelidcam, quam femper fic patritam ftare
iu(Iit,8C eidem pfid duodedm prindpes: 81 totidem lapides locari in fiindo
lordanis,dum per ipfum ad terra pro/ milGonis tranfmearcnnK in p«flore fumi
ficerdoris c^cm numero lapi/ des figi przccpit. Duodedm infuper panes fade^/pro
quo nos habemus panes propoficionis,io arca collocant i8C totide lapidibus
altare coflrui^a Q1J0 etia numero mare acneu a Salomone &bricatum pro
oficrendo^ la/ uacro/boues fuftinebant. Mari quoq; rubro tranfa« Proco. Porce
Mani. Pyiba. Principes per duodmanu coplicaram ex eius medietare/irnario
vjdtflri^ baun^ in ieptuaginta duos:C^o numero SC Imiores in figuratiuo popa/
k/8£ difdpuli in ucro,iuxta idiomacum numerum piicrun^ :Qwbas idio/ matibasCuc
ab anriq|s fapiccibus difeere poiTumus^ roride Angelici prin/ dpes prffmiof
:Qa; ab Hieronymo fuper illud pialmi/Circuamidla ua/ rietare,aliqaalicer
pertradlanif.Scd aflignando cuilibet fuu fcnaiium.noa fine myftcrio daodedm
prindpes potiores reilanrtideo Procalus huc nu/ merum Diis,gencribar^his,quf
aibeisprocedur,ooarccratu aflcric.Htno coelum diuiniraris (edes in duodedm
figna parritur, quibas piident duo/ dedm Angeli pdpui (iiHuIti duodenis
irrigarioibus magni nominis Deu Qyod poeta; uduc fimix imitares duodedm
adinucnere numina, quz fi/ glis illis pfcrrentd^allade Aricti,0 corequenter
humano capiri: Venerem Tauro,ccruid,C/ coUod^hzbu particularem Geminis,0’
brachiis: Mcr/ curium Cancro,C7 peifloririoue panicularem Leocu,humeris,auc
Scapo lis:Grerem Virgini,8( i1iis:Vulcanu Librf,K natibustMane Scorpioni, K
pudcndisiDianam Sagittario,C7 (emori: Vcilam Capricorno,C/ geni/ bus:Iunoncm
Aquario,(imul 6C cruribus:Neptunum uao Pi(dbus,at9 pedibas:Vude Manilius
decantat. Lanigerum Pallas,T aurum cytherca tuetur, Fomoibs Phoebas
Gcmiaos,Cyllmius Cancrum, lupirer O cum matre Deum regit ipfc Leonem. i
SpidFerx eft Virgo Ccreri5,&im'cata replaismt alios proftcmerccdeqbus
didiTin caridsiComx capitis tui licut purpura regia iiidla canalibus,illis
v}rupnis,per quosfluuc od efSiltones graria9i,qbus exdlts debilis ho a
hBnina4.panc Tmlidua uindf ,ut dc Safone legimuss Qgi capilli iofluxu,C7 uim
difdpiut a fupno fente,licut 8C flcllx.Scd ad intcllcclu rcdeamus.Coponit
SCui.conceptus,8t imaginrs,quas centinet, 8Coradoncs,8C
loicttias,qbusioflruimur!C7' generat fdeda tota,licutqn flcUayt influxus
oopoounf cu uurtupbus plancajtjOC elementisiquo^ uis P iit in calii
codnetur,intenKnieni« podiSme magni nominis,aut ipluis opi/
fidsuinute,producun^ diuaff fpeda,8: ^ticdares ra.qua^ nomina (uc aiunQ rdulunc
fecundu proprioaccm influxuum.K innuenrituQux cognofcms Protoplades nomina
rebus fccudu ea^ quidditates impoliua Qa j ^brfIcan tendit illud
(umxVeritarisiNomia ue^ fcnpca funt in coe li&TriCariaeniin pardun^ hebrd
uigind duas linerasTui alphabca:qua)t tres tria elementa,fepccm toddcm
planetas/ 8C duodedm duodena ligna, tanq charatfbres co^ iigntficare ailarucEt
illas fepte Utteras duplices uo/ cant,tum quia bifaria pronuncian^,bbcfe,C7
acutcitum quia planetas re prffcncanc/qui pro diutrluate (igno^,in quibus
reperiunmr,rcniittunt,K acuunt uim:Duodedm ucro limplices uocant,quia unico
modo proferd/ cur fcmper,K quia ligna repradencatX]uo^ uirtus femper eodem modo
Ce habettTres aucem tribus eletnendsafcribut,lgoi v}, Aqu«,8C terrxiAete uero
no tanq elcmentu,fed uclud gludnu demeto^ ha^t«Sicut igi^ ex planeca^,8C iTgno^
afpcifdbus Iknul cu clemm confidunf oia corpora, ita ex littcris,K
charaiflenbus illas partes lignificandbus colbtuunC no/ mina rcru ex iplis
compolita^ut in libro de lormadone,q Abrahx inioi bitur,my(feno n5 medioen
innui/ iQuo^i compoCto^i corpori Ipiricum, SC animam per pun(fta,K accentus
lignifican nonnulli aflerunt» Rapit primum mobile cum cofdc,aut libertate animi
ibi re/ lidends. Caput XXIL St nonus drculus,qd primum mobile didtur,ccelo^
dux,ui Tua omnes ccdos rapiens fecum c6dudt:C7 iplea nullo infe/ riori drculo
dud^, fcd a fola intelligdia ipCim mouentc,ucl a Deo iubcoteiln quc,taq in
primu motore,ne tota coeli har monia c6fundat'',dud/ ots motus, ut in calce
organi fui ^ bac Ariftoccles* Sic in nib hoc paruo mudo dl uoluntas dna
omniu^lia^ uirium,8C ea^c dudlrix ad libituiCui merito rcgnu,8C pridpatus
debe/, qa femp ad bo/ nu,taq in obicclu fibi ad^quatu tedittquis aliqn
errore,aut ui ai^ im pcl lm,malu eligat crcd&,aut plinges illud c(Ic
bonuiEt tuc no domina,^ ferua miferrima effidf ,ut fumma Veritas aitiQgi fiidt
peccatu, femus cft peccad.R.edle igic 6C in bonu tendens iure p&r/,l!cut in
PoIidis,q in me/ L'u5,8C magis bmu rcfpick merito pponi/*Hatc aut uolutas^t
fyndat/ fis cu poitionc fupiori iun(fla,uclud mobile primu,o« inferiores
uiresle/ cu dudt ad uotuifed ipla redla a nullo dedudtur,nili a fummo mouente,
ael ab eo influxu,que grada,charitatc,uel amore ifiifum dicut theologi» De qua
ite^ fummaVeritassNemo ucnit ad me,nifi Pacer meus traxerit eu:Ec
Regius^pheta,tuc currere didt p uia madato^ Dd,quado p amo re dilatacu,8C motu
fuerat eius cor. Ad dus quo^ uolucatis ordinatu mo ^ reliqui inferio^ uiriu
progrefliis fequunc',licuc orbiu motus ots ipfius CHRI/' STVS. Arilb. CHRI/
STVS Tbeolo. CHRI/ i STVS ' Dauid r I Auga. Ariflo. Uaa Pole. Poiph. Arib.
Dauul. TONVS SEXTVS. CXVI primi mobilis gyro rcguIanf.Ncc gfpfa diat
uolutatc,ta| cica ab intel kiftu dcdudt^a nihil amare poHumus,nili pcognicu:in
qd Iblu 6a( ipa uo lutas.ut AuguItinus/fiC Arillotcles cofennuttNa (icuc lux
oculo uia ode/ dit/iplu th mihimc dudc/iic iaccllcblus demodrac uolucaci
rcmitas,noa tn p cas ipfum codudt/fcd rdbac fux opatiois dha.Sic q cccliL illud
corpus rcplditat elemetare:86 eicqa integrat cx quadruplia genere ligno^e^aro
na quatuor clcmdo^ficut 6C corpus ex drdem coponiC. Nec carpac me qfpia/qd
paulo fupius couenire fecerimus (Icllacu coelu cu in/ telleifhi/nuc auc
aequemus cu corporeeNa ferpes nuc diaboli/nuc OirifU typu tenctefiC hoc,du
ipremet aiaSicuc Mofes fcrp«e exaltauic in eremo, fic oportet exaltari Filium
hois. Et planeca qlibet ouc aUcui elcmeco/nuc alicui Angelo^ ordini
xqpcra^.Huiufmodi ^multa rrpiun^ cu diucriii coparata ex fymboldcate,qua
diuerla nota res hab« ad inuicciRcfpcdlu enim fupio^: mttiu ccdu illud fe
habet,ut corpus:8C refpcdu rc^ inurio^ produc^^ (ImiUtudinem habet incellcifhis
pducetis ideas.5ic quotp in coordinadoe rc^ a PorphyTio,8C Anllotclc allignata
ide ad fupius copa / racu habet radonefpcdd.adinfniusucroradonc giiis.Ell itaq;
in j>po/ fico nfo motus primi mobilis,uelud motus animi,K motus fielliferi
ctzli, corpora motus fimulachru habenstfed plancta^ rcuoludoes motus uiriu iter
corpus, animucp exifledu rrptffcntat.Scd (i illa haec cu infimis,8C fu premis
aequare uoluaimus, e(l in coelis feruidius onim mobile primu.In panio mudo
cor,K uolucas,In Angelico (craphinus ardes. Eli iterum tua ignea in
rcraphinisinflibias.ia pdmo mobili rapia,in uolutate C corde tito Eierues
uircustideo h{c habitat in corde calidillimo oium mebrc^,ca/ lore qppe flC nali
K meliorude quo Plalmographus aiuCocaluic cor mcii intra oietHt
ice^erln/llmatum c(l cor meu.Ed quocp ais trtrca in Chcm/ binis pulcherrima
idea^: figura,in bellifero cocio fplcdida fidc^ piVfhira, in iniimo ucro
elemento ex uariis herbis,& floribtu ornatus.
Q3Xcon(h'pcntur,86rolidcnturcumSatumo. Cap. XXIII. bntetia Ptolcmxi e(l
explica» ab AlTccIis fuis/ planetas oes ad hoiem huc feuendu dr(b’natos/quo^
quatuor ad coTcrua/ dum indiuiduu.ircs urtoadopus coducendurQuatuor (unt
Luna/Sol/lupitcr/8C SatumusiSol afit,ut idedidt ad uer/ bu,e(l origo uirtutis
uicalis,quac cil in cordctlupicer rcfpicit uirtute nSIe in epaenSatumus uim
rcccpriua:6C Lana crefccntc,8C decrcfcctc uigorct Sed tres alii ad mores C7
opationes cxqrun^: Phacalh'ca.n.ais,6C penetra dua in rebus Eidedis a Mercurio
expeteda cft: Appcttcus,cocupTceda,U deiedtado,qua; opus ptidc a Venere:
Impulfus eu irafdbili.K impetu.uc (ominatu (u opus, a Martc.Saturnus igi^
uirtute rrcepciua rcgit,8C inter iaidlcdlualcs uires podlUme memoria receptiua
c,adeo,ut a Iria coIlocauit.Et ficutdomachus colHpatua ril ui Saturnia ad
coduedu cibu^i» matrix ad coodaendu fotrii.SC utcrfanguis Haiiab. extra uenas
coagulatus ipf! aifimilet :unde a Galeno uocat primu (angui Cocilu* nis oiganu.
Aequat (ibi CX (lomachu (tmul cu Satumoded hic parti ner / uoTf ,^idf ,at(f
(Iccf ^ominas.ille ucro pard came;,calidf humidf. Et cu uenter (it eda humido
calore fudulcns, ipfum quoqt loui fubiidun Occurreret hic multa de mnfculis
uctris,K aliis parncularibus dilTercdat Sed cu fotdtao hxc nimis longa/K
fupuacanea cura foret/abduceltp nt» ■ ptopo(uo/noa btoii tcmiciyUco illis
omi|0Gs,de (olis mebris prindpaU/ Mo(es PottX Gdcn. Dir- ifpQsLe CANTICI PRIML
bus.pfcquamur. Supponunt quo Galew. ' TONVS SEXTVS. cxvru mDS.Na ker cpar
louiu/SC cor folarc fitu hnt/ ficut Mars itrt utruc^. Vc/ nac ctcni ocs liue
epads porta,(iue maferaic^.in qs ipla diuidi/A>rtu hnt a Gakn* cocauo
cpans,ia cuius pudto,uelud cordr cctorii i ^uo^Galeo authore^ /Vriilo» colligae
, cui Tapictes muln cSrentiuc.Sirr tC uena/qu; maior ab Ariftotcle Galcn.
nucupaf/aGaleno/86 ab Haliabate cocaua/ab Auicena ucter/ab aliis p/ HaLab.
gibba:qa iuxtagibbu,8Cc5uexu cpanse(VomnfQq)^i(flo9(opioneCAui Aoioe. cetu
cxccpto^ collocat in epacc/SC ab eode ori^/quis phyfici no cofentiae: Idem -Sed
ab AuicenaAaq neutro ker cofdc fccr epar/O’ cor collocat :K ocs aUi Doiaci,ip(i
epad eas codnuari aflendunttiicur Mars loui.Et (icuc ker epar K cor fanguis
fluit p ucnas uica baiulas.iic iter louc K Sole efl Mars,qIn coplexioc uero
effidt calidu/C7 inde impetu/86 uim maxima coD£icrt:66 f mptu reddit ad oiathme
O ad mala ^ualidu.Et nifi impetus ille tonis frimo moderc^/&dk dudt in
pceps noucl/ Aniec, lis adhuc aialibus medulla auenca admodu dluccacc
auc^uedhj,0C pia/ Aefflo, giucfcctibus ad adipe trahit. Subiiciuc quo erat
rulFus.cu pulchritudine oculo^t, R!eg$ & bano afpcd^,pro q nos
hcmus,pulchcr aTpe(fhi,dccora9 fode. Et his poollime uuet cu in ortu lucrittflC
altius cofccdere uoIucrimus,id (adt SoI,qh fufdpit influxu a fupno odetc,de quo
df'apo(leniata,potaes opprcflioes,uel laguinis fla xus ex djullidoe illa/qua
nimiu audhi,lctalia eade fiut pingue / do,C7 oicu funt de natura acris
tepcraci.K utrut^ cx natura humida coi/ latur,cx calida autardenSed lohiues
Serapion pinguedine collocat in/ cer elmcta grauiora:8C leuia/calida/&
frigidaiHabn enim (inquiO pra fe ignc,8C aere.unde tempatiflimx eft
coplexiois/ficutSC Venus.qux cis p&rtur. Eadc rone fubiidtur ei caro
calida,C7 humida cu debito tem/ perametotut ab Auicena/C Galeno difeere
pofliimus : Rheoes etia,C7 (i rarionc fux calidx,C7 (iccx coplcxionis fubiickban^
Marti, tn qa uiget in ds humida radicalc.Veneri quocp mancipant. Addif
ueoter.qui loui, Vencritf ex fymbolica eo^t natura rfidctiun Venus louis dict^
hlia: O in eadc (ede ambo regnare dtcun^.Cur aut uulua,8C matrix Veneri
(iibiida cur/magis (9codo ptc(cundu,q ferpaone dcclatiidu duxiteu ol illa mebra
Digi ^ed CANTICI PRIMI. 1 eo pudore aifeccrit.ut cu uiro^e cadancra a flutfbbus
uchanf fupina^u/ lie^ prona ducun^,uc occultet occaltada,(lcut Plinius 6C
Solinus rcfmk. Pci^tini «,8C umbilico tiigppriu inllfis pfer^ :Vimis.n.omrrca
(authorc Iob,8CGrcgorio cius inrcrpce^ fceminis cft in umbilico.fcd uiris in
lubis: Si aute humores in efTdc peibus cxillcnces diAcpcran£,cunc xgritudines
uarixVcneris motu cofequcccs inducunt'':C7 &ciLus,li fupfluuc humores
ipfitNi ex fupfluo dbo,K potu,9C nimio luxu tfliufmodi generant infir/
mkaccs,qux inualcfccces mone inducucfcbrcs vj^SC morbi flrgmaiid,K prouenietes
ex humoribus fupabudamibus in mebris pdi(fbs,m qbusdl uirtus concupircibilis,8C
qbus CPiolcma» authorr^Venus pfidn:Qux ii dna bicric in horofcopo.h^ fuidominii
iigiUaimpnmit,colorcm aibu cu fuTcedine quada,auc rubedinc,capillos
pulchros,multos,K lpilios,6icicin rotudi,ucnuHa,C7 uaga,oculos nigros,fupdlia
gradlia,dulda colloquia, decente inocdum.motus Eialcs,8C lepidos. 6icd li
mala.K inferior Venus |irxualucrit,drlitiis deditos cifedc,mulicft
amatorcs,labilrsad omnia ui/ da molliatSi aut bona.cui animus legum freno
coerdtus rerp5da,rc(fta, C/ lan(fh> amore omnia peragit. Qgx acuantur/K
penetrent cu Mercurio. Cap. XXVllI. Ercurius in capite iibi uendicat
lingua,cuius fermo penetrat uftj ad iceriora mctisdiinc eloqudix Eiutor.86
Hcrmcs.f.na curx incerpstQuf lingua occulridima omniu mebro^t effica dlllmc
opaf ct in magni difburtia.ficat Macurius adeo oc/ cu!tus,ut cu di’Hicultace,8C
raro uideatur,tn acudflime penctrado magna cu efficacia pagiciicut fiC ei
pfides icciligeda Midiael Angdo^t Princeps, IU nonulli allmi c.Qgia ct
Mercurius (iia fubrilitate elficad.SC a(hi (Pto/ lemxo teffe^ reddit hoiem ad
opa difpofitu.SC pmptu.idco manibus ta^ omniu ope^j inffro neccllario pfer^:
Adduc neruos.quo^ aliqui,pailiui vj funt frigidx C7 iicex nacurx/modui uero
calidiores tu ex motu,tu ex iun plidori fpu in eis exidaaSic Mercurius(authore
Ptolcmp,8C fuo inter/ prete Hab'^ bibaria het uirtutctaliqn dciiccat,id maxime
cu foli applicat, a quo abudadorc uirtutc fufripituiliquado humedhu,8( hoc qh
cu Luna aonetfbtur uirtute,(icut contigui cojj funt orbcsJEx fuapte autem
natura conferingit Mcrcurius,undc reddit fuos mcrcuriala graales,K ncruofots
Neniis etenim peff,qui funt generale ope^ inllrumetu.ncut manus par/ dcularc.Ec
fi ulterius procedere iuuat.cria ex ortu ipfo^ ncruo^t coucnieo dam eorude cu
Mercurio coieiflare poflumus, et uarias autho^ frquedo opiniones.
Ari(loce]cs.n.ipros a corde originem trahere autumaoGalenus a cerebro: Auicena
uero, Auerois,Albertus,K Codiiator Ariflotcli feuere ntden^tSed qui redle
(apiut.eos cocordaners dicut nemos ipfos hfe ortu fcnediatu a oorde.a quo X
oetcbru:fettnari aut.K dinidi ab iplb cerebro. Ili Plinius Solinui lob Ptok. 1
I Iden Idem Hali AriRn Galcn. Auioo Auera Albcr. CoeSu »c •it n I Digitited by
' ■9: s:-g tsa a A corde tce^Cut in« Albertus^ hnc duricic/mollicic ucro a
cerebro/a quo diuidun^«Sic C7 Mercurius, cuius uircus in ncruis uigcr,a 5oIc,q
cft cor mundani corporis,h« uimtfiC taq eius filius femp requid* patre eide
obie/ ques/ adeo ucab eo uel nullis/ uel paucis gradibus di(la:Et cil luna:,qux
coucnicnaahct cucercbro,codguus:un uim fufcipic ab utroc^.ln cenbro'. quocj uim
hcc cu ucncriculis cius/ucnis/8t arteriis. Vltimo plct^crurtbus/ K p^ibus mamiu
coadiutoribus,ta et fidclibus,ut alteris deficiecibus al/ taa fuppleiktVili
nacp fuere n6nulli,qbus manus defidcbat/pedib^lurre, fcribere.K mulca huiufmodi
officia manuu pagere.Si aut pualct cius uir tus in hoie /reddit ipm [latura
medioae/a gracile/colore fubalbij/capil/ los/barba/CT oculos nigros O pulchros/
fronte clcuata/ &cie longa,nares pjualesAunifla fupdlia deces
minutos/digicos fubtiIes/8C Icgos/figura fa/ ds ffirmofu/id maxime Solis ortu
fuffiilcustrcd ocddcce folc effiat colore fiibnigru croceo pmtxtu,corpns
extcnuatu/coplexioe ficcu. Male aut di fpofito fubiedfr) indudt ameria,memorix
dcfecflu, morbos inquiaates.ua rios abfcp ca rimores,ignauiain mebris,K
neruis,balbuticc^.ite freneiim^ apoplexia,epilep(ia,colicu C/ morbos cofequetes
materias furctis,(an^ nisfputu, cuius caufa no uidrftK occultas xgritudines.Si
aut infirmica/ tespueniant a ca cxtrinfcca,ea
cft,ledlio,faiptura,rodnatio,mcnfiira,ni/ mia excogitatio drea poefim,K
huiufinodi.Ht qa efficax cft nimis in ope rando,8C uelox.breui fpacio (bu
mcrcurialc codude ad uit; cerminurut in iplb locu hearillud faai
eloquiiiCofumacus in breui expleuic tpa mulca* Qux agitentur a Luna* Cap. XXIX*
mT fi luna totu corpDS/& fingula mebra pro uariccate figno^t/ C afpeduu cu
SoIe/aUifi^ planctis dirponit/maxima tn uim hte didf in agicadis qbuidi mebris
peculiari coueninia ipfi rndetibus: Prxtft.n.finiftro oculo,ficuc Sol dextronit
duo in utrocp mundo luminaria mutuo coanatCrebro tjcj pd na^/8^ hnmoribuf
omnibus,q in utroc^ mudo,8C et in arboribus animatibus afcednt,K de/ Icedut
luna ipCampfequetesiQuod in mulie^jpfluxibus fiuis euidettr co proba^rq ideo
mdlrnales dicun^,qa Iunx pfcquucur curriculu:qd mtfe fere pfidf.In aliis quocj
humoribus itide A bmeintuetibus manifcfiu, cu pdiuiores fint,cu Luna cft in
aqueo fi^o,qua cu in igneo,ucl terrra* Et ideo obferuari hfc in Pharmads dadis
iubn t huiuimodi negotio piti* Pulmoni quocppfeiri adiudica^,q taq flabcllu
cor,K ea quf infiaman^ab ipCo corde,refrigerat,atcbcc/fiC uulgo lana
beniuolu:Varias infup difponcs pro uarietate iigni,in quo rcripif afpe dhiu
c5currendu,86 luminis,quo nuc femiplena habef .Male aure difpo/ tico fubieifto
infirmiaces inducit ex illis rnpfluitadbus puenictes.Omnia infup mebra ferro
,uel alio quouis modo agitata/pro iigni coucnientiacu mebris illis/lfdinSed
podilime cercbru/cui cfficadus ^omina^:unde ia co Ipfi (eda in feripeura faaa^
lunadd dicun^/K pad^ morbos dgmo/ niacos:Nam in huiulinodi lunaribus,K feeminis
larga uide^ dxmonibus eos agitadi cocrila £icultas.Quod ii ue^c iit/CT’ un
eucniat/ K quo cuiliba mefaro aliquis planeta/SC iignom/aut fupior uirtus fut
tedgimus]) domi/ netur,aldor hic exquireret indago farlitan litteris no
comiitcnda/diceote Apfo: Sapienda loqmur intrr pfetlostqui vj poiTint efle
capaces diuinx. Paulos CC fummz puidendxtQgz K ii omnia
regic,atcpdifponir,curam tn exe/ quedi uariis miniibris diihibuit bencfids,C7’
maleiicisqtrout magna hxc mundi exquirit Refpublica Angelos mcminit,0
nocctes.Ex aliis quotp feripturz iaerx pix/ . V.r:Z riftj lodsde utrifep
poitimus edoceri.Ecquod fedtiiimmusProuiforpa Angelos/raq per minilbos/idcm
&dt (ut alias diximus^ p ccdos,taq per soferumetatut omnia cooperentin
miniileriu Dd:Qgodandquitas/uel ia parte ol&aa uaria finxic numina mdiris
humanis prffetbu Aure aliqu i memorix,fed Phxbo dedicatam Vii^ilius meminit
diccstCynthius aur6 VirgiL Vellit, fiC admouitiDcxtera at ferdnidinis fede/C7 p
qua fit iurametu Nu NuJ^o. ma Prilius fiddcofccrauit,atLiuius narrat. Digitos
ilib Minerux tute TiJia. ' Ia collocarucGcnua mifericordif dcdicauerediinc ea
fictluc uenia,K mi/ I fericordia flagitates. V mbilicu uero,quc V eneri taq
luxurif fede fubicd/ ' mus/Ioui cofecratu phibettunde umbilid effigies
celebrabat in tcplo Io/ ' uisAmmoniixoq>olamcbraadipmumbilicu,t^adoentiu
referri exi ^ fUmabariiicut mebra oia mudana ad cdru fphxrx illius deducut
/cuiuf * dreufereda e(l nufq/fed cdru ipm ubiDc manibus quocp aitj Bndittw I Pfa!.
Dauid» CHR.I/ STVS. Ptole. ai •j a Aade* Bndiifliu Dominus Dnis meus,qui docet
manus meas ad ptf Ku,K dim/ to$ meos ad bdIum.Ec de orc inquit:Immi(?t in os
meum cadeu nouunt carmen Deo nodTo:Cum quo iliud Saluatoris,Ego dabo uobis os
& (a/ picntia:iicd flC capillos capids adeo curat.ut dicat; Capillus de
capite ue/ ftro no pen'bic.Sic igitur omnia membra utriuf^ mundi regi a
fupcriorj/ bus coprobahjr: De quo (alte pro partc(Deo &uete;)fuo loco
differemus. Quod ex propotdonc motuu plaoeta^ adiuuicem , 8t cu odlauo calo
ionuatur propordo uiriu noffrarum. Cap. XXX* Eriicic Saturnus motu fuu in
trigina anus:Iupiter ia duo/ dcctfflox quo rcfultat proportio uclociuds motuum
duplex refqualccra: louis autem ad Martc,qui duobus annis perficit cur fum
(iiu/eleupIatScd Mards ad Sole, Venae, K Ma/ curium duplatcum iftifere anno uno
compleant Spb^rx uolume aliqua/ tulum.propw epidclos muatis uicibus:unde nunc
uelodor.ouc tardior uideatur uniuTcuiurcp illo;; mocus,amen parita pafidut
iter,quod ca/ paant,mufica hanc calotum fuauiflnna effidentes debitis
modulamini/ bus,nunc alta altau prxcedens,nunc fubfequens.Satumi itey ad
fteliir fcrum codum millccupla,C7 ducentupla proportione eft motus uclodor^ fi
ueru tff,q, oiflaua Sphaaa moneatur cotra primu mobile, fiC quibufli/ ba centum
anms gradu uno,ut Ptolcn^xo placa:Nam utrutp apud no/ nullos dubiucff,uel
falfumiSed illud prxfupponimus, quod comunita tenaur.Marris eda motus,qui
miliccupla proporuone uclocior eft motu «xftaux SphxrxtC fic de reliqs planca;;
moribus ad reuoludonc ftcliati coeli,K iplb;; adinuicc Bidlis eft fupputatio
fdedbus ipftru rcuolurionu taminu.Hinc igitur in paruo mundo propordo
uirium,fic opaationum t&cftari potefttNam motus cogiaduf ad pradhea alis
effe deba, qua/ bs Satumi,qui ilU dominatur,ad louem huic &ucntc:Et hotu ad
impetu a agitatutVia aut,8C concupifdbilis uirtus,aKpingenium,quoru primu regit
Sol,(ecunduVenus,tcrdum Mercurius fimul cande Male/ tum eftidunt,cum unu
nequeat ftarc fine conrodo:Vica.n.podftfmc ra/ nonalem confequimr concupifdbilis,»
amor,fpirinif(p paagendi.Hinc Academid docent pa hxc tria fimul homini dari
reditu in Deum: Sed hfc cu ruperioribus Giis numeris propordonatur. Etqoptime
fempa c6/ cupifdbilis nirtus,0' fokrda cocomiatur animu,C7 uita; ut &
delcdhi/ do Edlidia,qux la^em, » opus coofcquuomr, nonnuq ammouat: &
rolerda,aftu9 omnia debite paagantur.Poft hos omneseft Luna omnia
c;^b'cans,C7haxconucniccumiiicelle(ftupaiftico,qui omne opus diri/ git,uelut
gubernator in naui,dum mare aanGncanIpfius aute,» plane/ taru ad fignifir;;
calum fc haba propordo , pro uclodtate motus corut Quapropordonem
fcquiturilla,qux eftintcllcdhispradbd ad omnes 9. aire- ta intcHedluales, ^ animalestS: a qux
cft ad inaicrm.&om/ Diam iplbrum ad corpus.quod no mouetar,m(i quatenus a
rupoioribos u hoc &dat quibuflibet trecentis annis; Nos aute Ptole.
comprobamm habemus ab anno natiuicads Chrini.quo Sol uigeiimo/ quinto
decebrisdie intrabat in Capdcornumhucurq;,quo intrat dicun/ dedmo,uel circa ,
Sole in. 1 5 1 o. annis prxuenifle fuum introimm qua/ ♦ | tuordedm dicbus,uel
drcaninde clara luce coprobarar.q» qbuflibet cen/ 4 tum anis prxueniat p die,in
quo fola moueri gradu uno: Sed hoc exifti/ mamr C ut nonulli airerunO ex motu
oifbiux fphxrx in cotrarium orbe, » quod eft exifta Solis uariationc.Hac aute
omifla limul cum proportio/ nibus,quibus uirmccs,C7 opera noftra
proportionantur adinuicc,8C cum rplixra V motibus,unde harmonia refultat
ruauinima,quod ponus ad ter rium uolumen pertinet.ad particulare cffirifhis
ipfa^- fphau'a^ drea diui/ , nas, humanafe^ uirmtes defccndamus. Septem igimr
uirrates prxdpup paflim connumerantur, qu? per feptem planetas.tanq per inftrumenta
a fummo bono^: fonte in homines diflfiinduntunPer Saturnum fpes,K co/
teraplariua uita: per loue iuflitia,K acquitasrp Marte fottitudo:p« SoK ^
omnium rege charicas omnium utrtutum regina; per Venerem petas, C? temperanda ;
per Mercurium prudenda in agendis; per Luna, qux nunc occulcat, nunc
apparet,fides:qux in ^ris.ocoiltifcp uerfans ducatu prf/ bet pgenribus p huius
noifhs caliginolas tenebras, quoufe^ illucefcat Soi fllc fopemus
matudna,uefperrina,0' meridiana luce,qux eda pegrnat« in hac uallc tenebrant
illuminat,quatu pegrinadois ihttus exqrit;K quatu ^ mortales diljxmunir ad
ipfam liifdpimda per fide, SC expurgatoria opa» De concordia admirabili rerum
inordinatarum , O fecum utriull^ mundi» Cap» XXXI» • T anteq ad concordiam
hominis cum fupereoelcfH mundo cofeendamus', percurremus eoa coueniendam.quam
habent j ucriufQ mundi huius corporei, O infinioris expurgamenta. nfcrn^ partesi Eft aiim in tnudo hoc (rnfibile
terrenum habitaculum eft domus coddhs,cft dcniij cxcfUa,0' fupcrcodcftis , ubi
fummus jcfi/ det Moderaton Sed ultra Ivec omnia fum expurgatoria loca , quo
feces tam huius domcft|d,q occldHs mundi conEuunt.tanq quid fuperfluum, 8C
expurgamentum dbi fupremx uicx.quf paTdeur mentibus angelicis' 8t humanis
animisuit ipfe cedatur in cuagclio,cui dtulus c(l fcd m lobi/ ST VS. nem
dicms:Mcus dbus cft,ut &dam uoluntate Patris md.qui in cedis eft.Quf autem
fithxc uoluntas,alibi declarans ait: Dcfcmdi de calo nS IDEM. ut &ciam
uoluntatcm mca,fed dus,qui mifit mc:Hfc eft enim uoluntas eius,qui militmc,ut
omne,quod deit mihi,non perda ex co,ied refufei/ tem illud in nouiiSmo dic.
Anima igitur,8i mes Angelica eft dbus Dei, fO Chnfti,qui comcdir,K rufdpc
rasomncs:ut fua caIefe De quo^t edam confiifionc,K inordinatione c5ronand,hfc
pauca taigimus, ne pars abqua huhis mudanx,&C humanx domus relinquat
intadla. Quod Homo codnat cu Angelis eos condnens. Cap. XXXII* Omo eft Cinquir
Sapiens^ cui data cft uirtuscodncndioia: ■ Ideo ultra iferiora,6C
media,altcrabilia uidelicet K cotleftia, I HBBfrl apprehediteda
Angrlos,8(iprumDcum:utfitquodamodq |jQ3L! uinculu omniu,omnibufc^ proximus,ac
uerus mundus oia oocinens,cum omnibuftp conuerlansscum fuperis quidem per
fidc,C7 fa/ pienda,cum mediis per radonc,C7 difcurduntcum infimis per fmfum.SC
dominiutSittpcu omnibus fymbolu habens,cu materia in proprio fab/ ietfto ,cum
elemends in corpore quadri&rio,cu plantis in uegeeadua uir/ tutc,cu codis
in inHuxu partium fuperio^: ad inferiores, K i motu arcu/ lati ad idem tendens
a quo ucniucu Angebs in mente , O fapiendateum Deo in omniu c6dnenda,qua habet
homo copofidone,Deus autem fim/ pbcicacc quadxHinc ait Mercuriusftdomo ud
c^licolis cft pracftandor, uel falte pari forte potitur:Et.n.quicuEt nifi (ym /
bolum,8C coicationc cu Angelis habem ho,no pofict in Angelu tralmu/ tari.ficuc
iam efiedhim fiiiflc fupra dedarauimus. Modulat ho cu Deo ipflus t^lu,8C imago exifics. Cap.XXXIII* Aos.fupeitp
homini datu (uit, ut ip(c alter mundus cfFedhia mundi ipflus partes omnes in (c
cople^cremr, id tame mu/ nificentiflimo Datori pa^ uidebatur,nifl8^ feiprum
homini, taq dile(fh> filio prxberettQuod aflcrere minime audere, nifi
rapientes,^ ipremet omniu l^no^t largitor idem teflaretur. Adiudicauic Xifhu
Pythagoricus hominis anima eflc tcmplu Dri,C7 inde immortale inflar hofpicis ,
ut locus fit proporrionatus locato : 5ed exerta uocc hoc Pauhis intonat
diecns:Templu Dei, quod efiis uos : Quod pluribus Ioda feripturx faerx
comprobari poflettSed prxmirtamus, qualiter homo fic Dd fimulachru ad imagine
Dd,C7 cu fimilitudine ipfius fatfhis, ut ipfe/ met opifex,anteq eu
,pduoera,refcrauit:E(l.n rtia in opationibus ( ^ adus fecundos dicunt
repr^foitarur diuinx illx proprietaccs,aut adlio/ nestfiuc d ut dicunt^
norionalia,& fendalia.uel quodic^ alio nomine di/ uina nuncupari
po(Iimt:Nerdmus.n.oec rdendbus loqui licet arcana illa Dd femod ab omnibus
creatura^ modis: flC qui efl f inquit Dionyfius^ omnia eminenterudeo ut hxc, quibus
udmur,uocabula ea , qux in ipfo lunt,cxprimcre nequeant.nilt per
fimilitudinem,8C analogiam quandam: fecundu qua ulterius progredictes dicemus,
q> etia in paflionibus noflris aliqua in Deo rcpracrentamus,qux quis in Dro
paiTiones no fint, analo/ gice tame pafTionu nomine ipfas nucupamustut efl
ira,fiuor,atc^ cocupi rcenda.Et hinc de primis ait Propheta: Dne ne in fiirore
tuo arguas me, nec]5 in ira tua corripias mc:Ec iterutCum exarferit in breui
ira dus:Et qs nouitpoteflatc irx tufflnfimn pene funt loca fcriptunc faa^
attcflanda inmJouoKjH. cxcanddcenria Dd. De coplacenda quo inde refulcet
imago,immo foedatur rado imaginis, 8C ttto ma/ gis,qoanto homo turpioribus
occupatur.Ratioaale igitur aeaturam ad imagine Dd fodiam
c6templantes,diligcntes,earacp rememorates rado/ nem imaginis exdtamus in
nobis’4^ auce ipfum excogitates, St amore profoquentes in cande imagfoc, qux
eft ipfe filius Dd , tranflbrmamun Nd amor C authore Dionyte ^ eft
airtiiscrafFormans amante in^atui iZ V) CANTICr PRIMI Qgc amorcm,C7concapifcibilc
uirtntc fi moderemur, irip.K fcetia ranoflc frenata exaceamus in hoftes
Principis.adhuc ima^oc por/ tamus iUius.de quo excandrfeoe in prophanatores
templi dicit Prophea ( ut Iohanes interpretatur ) Zdus domus tux comedit me:De
quo iteru amore fuccefo in Apocaly^ didtur: Dilexit nos.K lauit nos in frn^c
(bo.Nec tantu Filio coafbrmamur,fed etia Patris, C7 todus trinitatis ge/ rentes
imagine ipfi cofbrmari pofiumustDixerat nantp Deus C ut Mofes nanat ) Fadamus
homine ad imagine, a fimilitudin»OT noftram; Cuius doiflrina redolens T
rifmegiftus trinitate, cuius imagine gerimus, non fiA perfona^ nominibus,fed
^iis uocabailis cxpnmit dicens: At P ater omniu intcUc«flus,uita,K fulgor
exiftens homine ipfi fimilem procrcauir. cui taq filio congratulatus eftiPulchcr.n.eracattfp^
fui ferebat imamnem: Qgi Pater eft intelleifbis,habcnsC utdicuntTheol^
;)eflmtiap obieilo: Filius eft uita ipfomct docetc,dum ait:Eco fum
uitatSpiritus faniftiu eft fulgor ,immo CC ipfe ignis,fulgcns,K
inftimansjQsibus omnibus c6^/ mamur.rofta intclligentia,rc(fta uia,recftoq)
amoretCooformamurtj ipfi in particularibus quibufdam,qu* per analogiam
feriptura membrorum nominibus nuncupare folet,de quibus particulariter
uideamus. Deconfo nantia membro^sDdjK Hominis. C 7TI Vf autem fint mebra in
Oeo,quibus homo conformari pofr lit, adumbrando porius q pingendo
pfrcutrcmus,adducctes l MuS J de pluribus aliqua,qua: feriptura facra de re
huiufmodi attey llarunOt in typo arboris fuperexcadfx dcfcripferunt antiqui:
Omnes.n.tam creaturx ratione utcntes,q rcdcptor,CT ipfe Deus arares dicun^.ut
innuit Mofes in fuo horto uoluptatis,que deferibit platatu,C7;
eonfitu'diuerfisarboribus.i.mutagenisgradibos,C conditionibus aea>. curant
rarionabiKutScd in medio Arbor uita^ didtur collocata.a qua Mofesv i .■:A^ Theok TONVS SEPTIMV5. CXXV
no*,a maloiSed illud minime prxtn-eudu cefro,g, f .f.ha/n hebra/ce fonte
figoificat.Cr oculutadco ^ oculus.Cr fons diuinx pi«atis idrm lir, ■ ficut 8C
idc cft oculus,K fons ptoans in nobis;Qui ii aperiatur ad lachry/ 1 T
““^‘*«>‘*“P^oDciamore,K prxdolorc Chrin/ parimns, eiaffli(M " S*Vo
fo«>sad companendii lachrymantiape/ ^ STVS. ritur:Id«o faluamr no line cauia
dixinEeati qui lugent, quonia iplT cofoy J labunc ,exuberada uidelicet diuinx
pictaris fufccpta ab illo fonte, de quo Plal. dicitur: Ogonia apud tc eft fons
aitac. Sunt ibidem a aures , de’ quibus ■ quo udatu cftl'aut per que reuelatu
eft,ut habet ueriras hebraicatVtiep p illu,* aut (bpra illu,qui aibendit tanq
uirgultu de terra firimti,iudaica uidelicec Ji gente fuis fcckribus tunc arida
effe€bu Venit ita9 fine afp«ftu,K pompa Regii
apparatus,plenustamcnThcfauris(apentix,K mi(h'icordix,quac; collocantur ad
dexteratideo diftiidit lapientia, clemcntia.K miTericordia tn
diTcipuIos.populuep ipfi creditu oia Tua diftribuens,corpus,ranguine,SC
am'ma,bcatiusexiftimansdare,q acopcrc,ofourcpprotcftaus,8: clamans: CHRI/
Date,SC dabif uobistMouetc manu ueftra in pximu.K fentictis dextera STVSt Dd in
uos largiflimc aperriu In mcdimllio autc tanq cor, 8C totus urnter Danid. ^ uc^
pulchro tbaaticu^o diuinu,a quo da pulchra,dc ^ plalmogra/ phas are:Vimis,K pulchritudo l (aniburio ous:
pro quo noi habcmust C6&(fio & pulchritudo in
landhlkarioacciustlllud.n. Tiphcm, quod interpretatum cft magnificcatia.porius
illud ue^t pulchrum fignlfi/ cat.quo omnia pulchrefeunt uita,8C («Ichricudine
diuina. Huic refpon/ da pulchcrrimu,C7 excellentius omniu membro^j cor fummopae
a Deo iplb concupitu:Quo moto io Dd amorc,mouenir K eoe diuinu in amore
diKgeris,ui in Canticis didcunDilctfhis meus mihi,K ego illi.inrer ubera mea
c6morabitur:Vbera.nJiacc fub brachiis collocata fuot , qua: lad intra nos efl.
Sed hoc qui uult, fibiipii niolcnria inFcrat,cum foli uiolcoti rapiant
iI1ud,maxime a diebus IohinisBaptifl(,qui &iit terminus legis
Mo(aic5,Chrflh) euangelica kgc ordiente,in qua no animalium, fcd fuiipiius
mordficario omnimoda cx^ quiri^,C^ perfiedla in homine animali fubingando
uiolcneia. eujJC9d,initni. oiiiiii»* smsmoiiDoI-Aajdrn W*b JS.ais U tumv .I'-''
paft: amawliaViKam ol Jimq- »'>u r-= n'! jh,r.i do exidetia cu Archetypo
coueniact Tonus .Seprimm, R.attonibus 8£ auchoritattbus ^batur omnia habere in
Ary tlllVllll/4 #4«a T chetypo aliquid,cui rcipondeanc. Cap.
Cui maidtari materia prima fucetntet. Cap. Cum quo ilabiliatur terra. Cap. Cum
qbuscattera elementa in eodereibnent. Cap. Quid imhi notent lapides. Cap.
Quiredem illic habeant metalla. Cap. Quem locu ibide contineant plantf. Cap.
Cum quibus noiba hacc xqut£ planicies. Cap. Qgibus eleuentur montes. Cap. Qtjid dcrertu,e7 arida. Cap.
Qyidfrugifintcrra. . Cap. Qtjid mare.K aquae. Ca^ Qgid fontes. Cap. Qtjid
flumina O canales. « Cap. Qgid pifcinx,lacus,C7 flag;nju Cap. Qtjid mare
rubrum. Cap. Qsid nubes.Cr pluuia. Cap. Quid ros,ec pruina. • Cap. Quid
gr^o,nix,e7 pruina. Cap. Quidglaacs.aCcryftallus. Cap. Qtjid paradiius
uoluptatis. Cap. Quid gidn,phyfon,tigris,K euphrates ex ipfo para/ difo
fluentes. Quid Iordanis,8£ leor fluuius Aegypti. Qgid ui'num,lac,butyrum,ac meL
Quid terra fluens latSte 6C meile. Quid oleum. Qgid palma, cedrus, lignus fetim
, C7 hyfopos, atepfalix. Qgiduitis.C^uinea. Qgid animalia fantltitatis. Qgod
caprcf,cerui,8C hinnuli. Qgod oues.ac paftorcs ouium. Qgid ^lia,pifces,aacs,K
plantf mudx.K Imudf. Cap. Q^ia Icru&lcni,Syon,C7 ccmplum* Cap* Qgid
AfgyptusjBabylon.K Damafeus. Cap. Qgid Aribia,mons 5yna,ac Mefopotamia Syrix, RATIONIBVS
ET AVTHORJTATIBVS PRO/ BANTVR omnia habere in ARCHE . . TYPO ALIQVID, CVI
RESPON/ ’ *• DEANT. SAPIENTVM dogma probariflimameft,ncc mimis tririflimum
.omnia &bricaa praKxiftefc in araficc prudenter ,8C no fortuito cafii
fabricantetPari modo domus in arch]tedlo:iicquo(^fermopracexi/ dic in oratore
:ne9 aliter fotura in generante, C7 prxgnantcdic malina hacc uniucriitadsin
fummo progenitore Deo.tanq utta creatrix praorat.ad cuius meta omnia mem/ bra
formaret. Numerus 8Cem‘m, pondus , menfura.quibus annume/ rantur , firmantur ,
metiuntur omnia C ut Auguftinus (apientiffime docet ^ non fune in rebus produdis,ficuc
nec metuura, qua mmruratnr pannus , aut pondus, quo grauiora ponderantur, ucl
numerus , quo nu/ merantur omnia, in rebus menfuratis,firmatis, aut numerans
reperitnr, fed proculdubio extra eas. Numerus icac^, pondus,C7 menfura, quibus
metka, O librata funt omnia , extra illa omnia necefl^o funt. Et cum oihil Iit
extra omnia produda,nifi ipfe Deus, redac,q> i ipfo Iit numerus, pondus,
atep menfura . Qsamopdme igitur O eleganter Prifei Theologi celebrarunt dogma
illud andquiflimu,primoCut&nur}ab Abraham patriarcha propalatum, quo
docemur menfuras , 8C annumerationes cile in Arcfactypo.quibus omnia
dirponuncnr,6C numerantur. Et de bis AU/ gufbnusopdmeprofejuicnr dicenstin Deo
funt numeri line numero, cu omnia,quf in eo ruot,(tnt iple Deus uffl'cns.Eft
cct K minori.Maior monubus coparatur , dum dicicunluihcia tua iicoc montes
Dd:Qux ab hebrris diritur Din,Quod iudidu durum, 8( forte i!gnificat,ut nullus
ad ipfum poflit iulfaficari, (icut dicit Prophaa : Non intres in iudicium cum
feruo tuo Domine,quia no iudiHcabitur in con^ (pcifhi tuo omnis uiuens.Ec in
llaia dicitnnr aAi fumus immudi omnes, Cfquaiipannusmeftruatxuniaerixiuftitix
nodrac. Cum quibus Grc/ gorius/Omnis C inquit ) humana iuifacia iniuditia ede
couindtur , ii di/ dridte iudicetur.Deioditia autem minori didt Micheas
propheta: Ad huc ignis in domo impiijthefauriiniquitaris, menfura minor irx
plena* Mcnfa quotp dicunmr chariCnata n^is tributa,C7 donata fides,ut cum
Romanis Apodolus aittSicuc Deus diuiCt mefuram &ld. Et iterum di EphefiistVnicukpnodrumdataedgratiafecundu
menfuram donario/ nisChridi. Pcr&dam quoe;p mcnliiiram , C determinatam
corporis re/ fumendi in fedid ac beato flatu nos habituros ibidem protedatur,
dum ■inOccorremus omnes in unitatem fidei , O agnirionis filii Dd in ui / mm
perfedlum,io menfuram anatis plenitudinis Chridi. Menfura/ tur quoqne
fpiricuale corpus , etufquc membra , ut paulopod fubintulie diceu*Vctbatcm
fiicietues iri (baricacc crclbunus in illo per omnia. nui cft caput Chri(his,oc
quo totum corpui c6pa^m, K conootum pcf oinac iuo(ftura fubminiftrarionis fc(fm
operationem in mfluram uniuf/ cuiul9mcmbri.Exiftis,Kplxrif(paliislods feriptur?
Gi« coproban^ mmlurx.K libramina cfle ia Archetypo, quibus omnia mfoiora, €7 qn
creabantur menfurata funt,ut unu quodtj fuis ^dibus ftaret codnum, K nunc quotp
libratur ,8C penlitantur,adeo ut nihil fit in creatis,aut agaf , quod no
rcfpoodeat, examinetur menfuris illis xtemis, K tantu una/» quf cere.omniu
carunde formator.prima cauia ages in omnibus,mudi pater, fons in omnibus
flua.Et rurfum dixerunt, materia furceptricc,S£ expul/ tricem omniu
fpcderum,ficut ipCu opfox iuxta diuina,caulariuacp exe/ plaria
diftinguit.Hxcnonens,C?prindpiu paffiuu endom.ficut Deui aiftiuu prindpium
omniu,cxiftcns in omnibus, K extra omnia. Ex quo habet imagines, K obfcuras
oftcnfiones.exaiftioaefcp primi enristVnde omnis eflcnria eft ad adhonem per
ptenria dedudla, idcp iure: Nam ex diametro ad fe inuicem pofita fimuUchra
quxdam proiidunt fimilitudi/ nis.Incomprehcnfibilequoej!inrclle(ftui primum ens
conftituit incom/ prehefibile intdledfaii eriam extremumtEt fiquid eorum
apprehendi por, negariuo deprehenderar rariodnio: Nam primu ex negarioa
dtffira'tur , nt Dionyfius docet, q» nihil exiftat entium, fed effedbix
caufa,C7 me/ lioripfis. Ex negatione eriam diffinitur aliud extremum,^
enriumni/ hil exiftat,fed ipfis deterius. Simplidflimu primu, fimplidflimu
quoIepatcrnamentcmcritointelligipot:quffft ^erra. ,
fil>iinprimis,Ko5fcqucnta-oiumalia9trc9:primapullulatrix.Nadefi/ t Daaid. “crbu
St ucritas Dd dioT.canit Propheta:Veriras dc terra orta c, I Qui ctia did€ aqua
falutaris cx cade terra reaturiens. Eft itaqj terra hxc rcccpriua omniu
(becuoditatu, K cofequenter ucluri prima parens etiam Plortr. omniu
pullulatiuaadcoCutPlutarchoauthorc)phyfid opiner Deum Phifici. »»ff»catu mundi
creatione a terra taq a centro, C7 matre oium. Quod «C Mofc5. f^ofes innuit
enarrans ,pdu D;g by 1 CANTICI PRIMI Eft itcy tftra ccntru uniucrfi:cft SC
Pater ccntram fphaci» intelleAialis, ubiq; p fua cflentia O potcoria
exineas:red in ccddli palario aperta prx/ Icntia apparcns/taq terra/ O
habitatio 1II09; duiu.Ad qui fufpitado Pro pheta diccbaf.Crcdo uidcre bona Dni
in terra uiuentium* Cum quibus extera elementa in eodem rcfoncntr Cap* IIU» ^
Qua in qua eft feminaria utrtus animaliu C cum cojt fem£ aqueu fit ) cu filio
conucnita]ui ucra aqua exiftens continet Ifeminaria uirtutc omniu rcrum,dicentc
IohaneKDmnia pa ucrbu £ufta (ut«Et hoc eft,quod dixit Mofes ex parte iube/ Dauid
b. f osopificisrf^roducat aqux fcrptura,aut ficturi animx uiuentis, OC uo/
Jatilisuolitantisfijptrtcrra,Kfupcr fiicicm globi codo^t. Vnde forfitan Thales
Milefius,a quo Ionica feifta, exiftimauit aqua prfeipiu effc rc^K K omnia i
ipfam aqua rcfolui.K eade omnia ab ipfa nutriri,K ipfa pri/ uata arrfcerc.Et
quis frudluum OC herbari femina terrea fint.tabcfieri tn neceflarium
adiudicauit Trilmcgiftus,fi ficeunda efle dcbucrintiTabc/ fccfta n.fuerc a
principio in fonte diuina^: idcarum.Tabcfiuntquocp auc humore tcrrco,aut
rore.uel pluuia.uel dc induftria adiofta aqua: fi ger/ minare debent. Vnde non
ab redidtur in mundanx fabricas deferiprio/
ne,q>uirgulca,0’plantxn6gcrminaueratajuia Deus no pluerat fup« tariNcc eria
fpiritualis genitura fit fine aqua,qux Dei filius c:ut iplc/ met Nicodemo
dixicNifi quis renatus fuerit ex aqua,K Spiritu famfto no poc introire in regnu
Dei.Ex aquxn.illadiuinafiifdpit uim diuinx geniturx:fcd ex fpiritu illo igneo
fomentu uitx,K nutrimenti.Nec opi/ nandu eft hominem renafei debere ex hac aqua
elemehtari, ut aptus fit regno DriHed exaqua illa diuiiia,cuiushxc dementaris
eft fignum.Cf (actamcntu.Eft itey aqua neceffarius potus pro uita plantay
animaliuep omniu fuftcntanda:quis homini tanq regio animanti dcganrior prxpa/
ratus fit potus,aquxuiddicet, qua coemuo ftiliat uitis illa,qux ait:Ego fum
uitis uera,C7 Parer meus agricola eft. A qua uite uirtutc quandam folare,a
beneficam imbibens aqua,magiS proficuu 8t edebrius poculu efficitur pro homine
ommu re^t creata^ antiftitetO’ ipfius opifias legi/ timohxredc.Eft a fapienria
illa filii Dei pcws expurgatx menris,ut in Ecdefiaftico didturjEt aqua
(apientix (alutaris potauit illum. Qux etia clamat dicenstSi quis firit.ucniat
ad mc.C/bibat.Etitey.cum Samarite illa loqns aitsSiquis biberit ex aqua,qua ego
dcdcro,fiet in eo fiinf aqux falientis in uita pcmam.Sed hax quoqt aliquando
diftillata per uite illa fupramundanaconuertitorinuinulalubcrrimum ipfius
deiftx fMmlix propinidu J^d quod inuitabat Sapies in Cadas dicenssVenite, O
ine/ briaminichariflimi.Dequouinoinultimo (ympofio celebrato ab ip(a iiaauice
dixit: Bibite ex hocomnesi Ex hoc yjuino tcrrcftri in codefte comutato^
Iohines. t Mofis. ^ ThaleSt
TriCnCt^l Genefis. CHRJ/ STVS. 'V, IDEM. , 'V. i Ecde. CHRI/ ' STVS ' 1DEM.'i
Salom» CHRI/j STVS.' comutatD,fubihngcns:Scd ego ultra non bibam de hoc
genimine uitis, donec bibam illud nouu uobifcu in domo Patris mcitubi
adminiftratur Ql Hinid uinum.dc quo propheta ages de couiuio coelefti in Pialmo
ccanit: Calix meus inebrians q prfclarus etia aqua ha:c lauaqs,abIucns,8C puriy
Apoea. &3ns.Et de Filio Dei inquit IohanestQui dilexit nos,K lauit nosa
pecca Zadt3, cis nollris,aqua Vi illius ^tis,de quo Zachanasuaridnando: In illa
die erit fons patens domui Dauid in ablutionem peccatoris,8C mciIruata; non poflic
cohabitare grada cu pec/ I I>uI°banes}fbrasexpcllicdmorc.Con r fiauic uirtus
illius facri Eaminis tempore Apoftolo^ corda popuh' audie/ ds uaba illa
inEamata,ut omnibus breui eirct cor unu,C7 anima una.Ec ' Panlin adeo conEat,ut
Teparari nequeat, dicente Paulo: Qms nos feparabir a cha ritate ChrilbTPurgat
quo duo aflcranfbndt ^nrituSjdiccmuSj^conucnuaimuirtute fpiricus couniente
omnia, quas Digitized CANTICI PRIMI. diflidicnda uidmf / tC rrboanti in olbus
fithilis mudani inftramcti. Et hoc cft, quod per Ezechiele didtur:Et fpirttus
ukf erat in rods.Et quod hic de mudano,i^aulusdc humano indrumdo
docet/duait:ldeautfpiricusdi/ uidic lingulis/ prout uult4Et plxnTcp in locis
habef /Spiritus (aodhis hoics implet/qui ignis dicitur/quia purgat/8C conflan
Aer autem quia ncdk/b/ gotyConglunnat.SC impia omnia ab eo complenda. mihi
notent lapides. Cap. V. D demeuria uenidcsindpiamusa lapidibua/qui terrei lut/
SC ad fundameta ardifidatp accomodati Patri/Filiotp rndet. Hinc aliquando pro
uno,aliqusuio pro aIcero,aliquddo pro utrocp petra/uei lapis
acdpitur.FiUusai.pctram fe cfle ondit/ quado dixit Pctro:Et fup hac petra
zditicabo cccleiiam mea.i.rupra me/ ^fum/ut oes exponunt. Ipfc liquide ell
lapis hindamdalis/ ut Apoftolus aittNcmo potdl ponae aliud fundamctura/nili
quod politu cil Ghriflus lefus: 9C lapis angularis did^ /reprobatus q Je ab
.^iticandbus fccu/ du camcin/3t fanguineifed ab opifice (umo politus in caput
anguli (Iru/ Aarx.dC xdifidi illius (aerx Iaofolimx/qu.e xdifica^ex uiuis
bpidibus. Qgi ctia fiiit ilia petra a Mofe pculTa/a q aa fiaxerut aqux q>
poculo ilne liricf gcntis.li bene intapretat Paulus cu Corinthiis di(I petrd
nunc pro Patre,nuc pro Filio acdpiamusx]uia in facru lintris aliqii proutrtx]p
limul poni^.Na eum {3*5 hebraicc lapide lignifi/ cat,cuius di(5h'onis fi dux
primx litterx aedpianf ,3N ab fitdut,qd Patre ii^ificanSi aut media cu ultima
coiugit ben colhtuur.quod Filius in terpreta^ {M igi^ quod nos didmus petram/K
Patrem K filium refignat, qui ide fiinr, reprobati qdc ab illis acdificaribus
,K coftructibos,do(flrinas Ceflatuta hebrcts.fiuc gmdlibustqui non cofitmiT
Deum Patre, C7 FiUum dus lefum ChriftutQui nunc aqua fluens dc petra.nuc ipfa
eadem petra did^^utaaPacreproccdic,idrm tamen cu Patre femp extflms.Sed quo/
inodo,8C cur Mofes hac petra pcufldic.K cur cx illa pcrcuffione indica tus Deus
cotra ipm Mofem.St Aaron dixerinQuia non credidiftis mihi, nt lantfhficareds mc
cora filius ifracl, propterea no introducetis pcpulu bfie ad terram^qua dedi
ris.alriorrm exquireret indagine hoc nrgotiunu Ezrdib Paulus CHW/, STV&
Paulus • u * i Idem TONVS SEPTIMVS. CXXX k i. Dami EnchL Olet lod Dmid Pcrcodic
bfs,daplid errore vj:Mtero,quia minus credidit g dcbcbattAl-» tero uero,quia
praxeptu tranfgreflus dltDemandaucratn. Dominus.uc loquerend' ad pctraid^
Mofcs.cofcoticce Aaron.ipfam pcrcuflitddco^co qjeilus dl Deus,q> no
credideriar,folu vj fermone Tuiiircrr, O q> tranf/ gretTi funt limites
mandad pcadenttspctra,ad quam impcraucrac Domi Dus,ut cantumodo loqucren^«Et
hoc fuit eo^ peccatu.non aute, quia uc/ dicaucrinc iibi,quod Deo tribuere
debuidrat, deuri mulri exponunt-Nec pania (iiic tranrgrcflio coducere Dd opus
per fcueritatcmOdm.percuflio innuit^ qd Deus p pietatc,ut magis lancfbficare^in
populo,ppcirare fla/ ruerat iub«,ut pio 6C duid fermone abftp percufliooc aqua
de petra edu cereneu no edent extrahendae aquae mifaicordia; per afptra
iuditia; Hda lam.Poflq igi^ uolueri t in uirga ferreaCut aiut^gere cu
populo,meruc/ runt loitirediuina,&rreamcp ^teotia,quadi dus milites illud
dedicauerint Bahal polluentes dona/ K charifmata diuina/deut in locle apertiori
querela profequif dices: Ar/ gentu meu/K an^t meu tulidis: C7 dedderabiVa mea,K
pulcherrima mea induxidis in delubra uedra.Sicut K de Balthadiue legimus in
Danicle,q uafa aurea,8C argoea, K prcriola quxcp .pEinauit abutendo cis cu
epulo/ nibas,mcrctricibus,8C ganeooibus:QucmCproh dolor^ imitantes g^ori/ mi
donariuo grarix,K donis Spiritus fanA' abutantur in rebus pcilimis conflantes
idolu,C/ uitulum proditurionis fux,dcut olim prxuaticatorea 01i,quos deduxit
Deus ex xgypto in argento,8C auro multo.quo neceda/ ra compararcnt.SC offerrent
pro tabernaculo Domini condmendo.illud coflaucrunt in idoUim fcandali,8C
pcrdirionis.Gratia igitur,K charifinata diurna nobis per filium Deum imparata
llinr,ucyauram,€/ argentumy R. ii . vooiii A cutus pro|>r{us poflcflbr Deus
efl, qui prt Aggcu protcAaf dicSs: Meutii c(I aurum,S( meu argcntu*lllud tamen
nobis libenter comunicac gratam habens permutadone quanda.dc qua in Apocalypli
diciturtSuadeo tibi emere a me aurei ignitii,ut locuplex tias. Nrc habemus,quod
permuure pollimus.nid ilagitia,pcccaca,SC libeat arbicriumed BC de ferro pro re
bellica in Apocalypd didcur,q> gladius ex ore dus procedebat ex utra^ pMte
acutus.ad debellandos vi.fiC compdmendosrebellcs.Ht fi non adeft uindi(dx,aut
iuffadx tempus, adhuc tamen ferrum exquiritur , quo feri/ ban^ peccata
punicnda.ficut in Icrcmia legimustPeccatu lehuda fcnptu ed io libro fiarrco.Sic
BC lob aic/Vc exaretur in libro ferrco.Ed quo, Dihil
foculentum,nihilimpctfcdlum adede potcll. Hincaliquadoimper/ ' ^ a diuinis
recedentcs,tanq argenti fcoria illis comparatur firdbus^ ili Eaecbi. ut in
Ezcchklcdidcur: Omnes ilfa' a», lcrrum,dannum,8C plumbum in y, llaiji medio
fomads fcoria argenti Etdli fiint . Er per Ifaiam promicat Domi/ nus auferre
llannu,8crcoriam argenti a populo fuo,reduccndo eos ad ar «, S*™* ^ ueram
fpcdam.ldeo exprel&as & excellentius habet in Ar/ gj chetypo aurum BC
argentum,cai hoc mfinrins aliquid pretioiitaris tocina ^ corrdpondettlncrr qux
homo tenes locum medin alteri eorum adhxrcat (1 CHRI/ ncceffeeft.Sed audiamus
Redeptoris motu*ta dicentiscThdiuiriratc uo/ li) SIV5us,C7 ex utracp parte
fluminis Ugnuuitxafacii5firndhisduoderim,ptncnfafingalos reddens Eu^fais R iii
I Di. -!db> fues:C7 &Iia ligni ad ianicatan gnirium. Verum ut (ru^fcra
fit arbor co tinuo irrigatur a fonte illo fapremo.qui ainMr denliquaunt fbote
aqua rum uiuendum dominum.Idco dicitur, q> lignum 6L arbor illa uitx erat ct
utracp pane fiumiois . Nec ab re dicitur producere (rudus duodedm per duodecim
meniesajuia irr^ata cft a quadruplici fiuuio magni nomi/ uisquadrilitteri ab
aeterno dio fonte emanann: Q^' quadruplex (luuiuV qnt nomen ter reuolutum
duodenarium fiicinO pro qualibet rcuolucionc alicui figno praefert /ut docetur
io Theologia H^corum«Et inde omnhi fignorum 66 ineelligenttamm prxfidentium
foecuditaa/ 66 primarii influ/ xas/66 fruifb» duodenarii per rodus anni O
temporis rpariunuSed nedu Budus rarionales.idcft bem inidari/86 pnfufi illo
influxu fuot ialubres 6C proficui,(ol etiam fibiipfis infruduofi/ 66 non plena
gratia Cquam gratia focientem uocanc) donari.funt utiles aliis
iraparrientesdodrinam/66 co/ ferentes iiuiitatem per facramenta O
facrificia,lio.t nihd eis profit.Et iiU funt folia/de quibus didcur : Et folia
ligni ad Canitatem gentium • Et haec eadem arbor liquido didtur fdenda boni 66
mali/dum uidelioet exina/ nica.O* mortali unita cami experitur etiam malum
paflionum humanare fienui cum bono,quo pleniflime diuioa flia portioe
per&uitur.Quae arbor dl in medio paradifi , ut omnibus pro redpimtiam
cxigenda,aut dantis libcralicatc hrudus fuos aequa pordooe communicet • Et hinc
aliquando fefe uttem nominat diceoseEgo fum uitis,66 uos palmitesau in flatu
my/ flico,autiaucratranrmutadoae,quam£admus aliquando ioDeum,ea/ dem planca
fimus cum ruprema iimmo rami 66 furculi ipfius«Cuius atbo/ ris,auc uius,86
tonus hortuli cu exteris arboribus agricola efl iUr,de quo didtureEt Pater meus
agricola efl. Nam in illo Tupremo horto non tantu diuina illa,excacl(a, 66
fupramundana arbor plantaa efl, fed multx aliae: quibus totus (lortulos efl
complous, de quilws didtur in GenefieProdu/ xit dominus Deus de terra,illa
uiddicet uiuendum omne lignam,ucl ar/ borem pulchram uiru,66 ad uefccdum
fuauem.Et iterum: Ex omni ligno paradifi comcde.Nrc enim in illoparadifo fune
ligna haec argetadaxjax folent a nobis pro tempore plantari, 66 in ufum
aedifidorum conocrri,uel arefodioni exponi,ut combueancurded qux ab xtemo
plantatae funt ab illo agricola.de quo didtur ibidem: Plantauerat Dominus Deus
paradi/ fiim uoluptads a prindpto « Ipfrinrt quocp tn Ifaia didt : Ego
plaiitaui te nineam eledam.Et io pfalmo didcunPetficceam.quaplancauitdcxtcra
tna.Scd in alio pfalino nihil cxpreflius eo,quod dkitun Saturabuntur li gna
Adonaitpro quo nos habemus ligna campi 66 ccdn libaoi,quas pia/ taui.Ligna
haec.aut arbores uocantur Adonai, 66 tetragrammi, aut qua/ drilitccri:ut
iotelligatur de quibas arboribus loquitur. Et cedros adiungic guas plancauit
flle,qui oifi plaattt,omacs eradiobutiir.5i autem a fc^u Ictonii TheJib I :..a
■ : ■ i STV&' CHRIv ■ vo. Ibidea Ibidem Ifaias Pfidm. Idem .6 • Orte iH
Paalus Idem I CHRI/ 1 STVS. i.Ongc. Ifftmi. Ezcchi. i Hiero. : Ezechi. mi/
JTVS. aiugogfco ad fenrum moralem Origehem requetes traa(cenderc uolaeri>
tnus/ Arbores funt uirtuces plancatx/fiC infiiEc nobis a cccldti agncola/a quo
omne datum opeimu/ C? omne donum per&(fh]m:ln paradilo enim, C7 in llatu
hominis deliciantis in illis ucris / ic xtemis deliciis eft plan cata arbor
iuftitix/ac arbor prudcncix, fijrtitudinis,K temperantix: ucl arbor pietatis,
demenda;, O lapientix,aut difdplinxt Qux bonx arbores non polFunc malos
fruifhis 6icere:qa pudidcia bona eft,ncc poced atkrre &u/ ctum impudidcia::
nec iuilitia iniulbdf frndlus produdc:nec ea llulticia, qug plantata cR in
corde tuo , poterit afterre baidhim lapientif : nec^ ulla inmltidp arbor dabit
fruc5him,auc florem iu(lidx.Sed adurrtedum efl,q> arbores bonf liinc
Spiritus Dd OC diuinf , quarum fruifhis connumeran/ tur a Paulo,dum inquit :
Frudhis autem Spiritus eft pax, charitas, gau/
dium,padenda,longanimita8,benignicas,bonicas,C7 qux fequuntur. Ar/ botes autem
malx funt carais,cuius opera,8C fruifhis dcfcribuncur ab eo/ dem
diccntctManilelta funt opera carnis, immondicia,impudidda,luxu ria,c7 id genus:
Qux arbores infrutfhioff.auc mali bui^s fucdlx arciicc igne comburendx
incxdnguibili , ut fumma Veritas ait : In ignem mic/ ccnc,8C ardcnc. Ad
fuperiorem autem fenfum redeundo, in quem alibi ide Origenes con(ienuc,omnis
arbor eft omne genus pefonarum, fiuc rex fit, / ^ aut lvuus,duis,aut
ruflicus,artifex,auccc mulier:Vcer(^ enim fexus tam ^ in arbonbus,q in
animandbus repetitur:! lias aut aliquido plantat Deus pulcherrimas etiam in
codefli oaradifo: CT aliouando euellir ur ner Iere/ ^ • pulcherrimas etiam in
ctdefli paradifo: C aliquando cuellic, ut per Iere/ miam ainQuos plancaui,ego
euello.Scd per Ezechielem tota feries atbo/ tis plancacx in horto deliciarum,
irrigatx,coofecx, atep euullx deferi/ bitur lub nomine Aflur per quandam
hyperbolen,uc fendt Hieronymus; Aiccni Hzechiel:Eccc Aliur,quafi cedrus in
bbano pulcher ramis,06 firon dibus nemorofus,in exc^lfum elcnacus:Aqu;
nutrieruc illu,abyfluscxal/ cauic eum, flumina dus ibant in drcuicu plancadonis
fux, C7 riuos illius mific ad omnia ligna campitideo exalcatus,8C cletucus cfl
fuper omnia U gna agri£c adeo dcfcdbic iplam arbore exc$llam,q> in paradifo,ubi
erat placaca,neccedrus,necabies,auccuprcflus,uel aliaquxpiam arbor para/ difi
Dei ipfi poterat allimilad . Sed ne de tanta aldcudine nimium coofi/
dat,fubiungic:Iuxta impietate dus ded cu,8^ liicddenc eu alieni:Lt mul/
taprofequens de ipfiusruinatandcmfubinhn-tt Eccedefcendcre ce fed cum lignis
uolupcads ad infima terr;: Vnde docemur , etiam plancad quacunc^fublimicatcin
paradifo delidarum dcddunt,ficutprocoplaIles, intelligend; iilf,qu(
cedderuncteum nullus cx ie flarc,auc erigi poflu, ut fummaVaitas aiciSi quis f
inquies^ in me non manferit,mictaur fo/ ras ficut palmes,8C arefeet , 6t in
ignem mittcnt,8C ardet. Sunt igitur ar/ bora ucgecabilesduc arbores
humanr>fuac atborcs angdic('.ac elf arboc R iiii . fupr«tna,at(^ diaioa.Nec
iftx uegcabilcs atKfcuBt,ncc Iru^m prodo/ cunt,niii donatx uica/SC foecuditace
a fuprema per mrdiafcNechuinanf/ aut angdicf arbores uiuuat/auc (labiles funt
ni(i conferuentur ab ea,qux Ibla in le (labilis c(l:C7 ab eadem uitam (lauriant.K
imgencur a fefuc illo liipcmo,a quo omne bonunrt de angelis lob perhibet
diccs:Ecce qui uiunc ei,non fune (labiles , aut non credenc.f.firmiter : O in
Angelis fuis fKrlii pofuic mutahonem, qua aliqui prauitatcm,alii autem
fplendorcm inter/ I , /pretanTunt.Etdc arboribus humanis dixit fummaVericastQui
manet in Xrifftf me,C7 ego in co,hic ftrt frudlum multum: quia (ine me nihil
pote(lis bt/ cete. Habent igitur arbores omnes in&riorcs illam fuperna
arborcm.cui corrrfpondeant: K3 a qua uica, inacmenta , (irucflus fufdpiantale
qua mulroties in facris eloquiis innuitur fub typo harum inftriorum. De illa
igitur dc srvs. 1^ CHRI/ 5TVS. monniofa.Ec tnonnum aliqui,tnaxinie collrs,
fcccundi fune O pingues: K altqm de(mi,K ariduSed pro nunc de planitie profequamur.quain
in regione illa fupema reperiri cdlacur Pfalmographus diccns:Qiu afcedir, uel
equitat fuper planine.Ons nome illitpro quo mendofa tradudbo het occafumtNa
idcil harauot iucundu, aut planitie iigniiicat:qd rra/ dutflor noiler nerrit
occarum,exi(limas forte uerbum illud prouenire ab S^^/quod oefpe^ denotat, K
hora illam,qua Sol ad occafum urrgit:Scd hoc per duo fcgoI,illud autem per para
het camez puniflatur, (C differut penitus in iignifiato.Bene igitur didt
Propheta,q> Deus equitat fup ia/ cunditatem.K planinemtcu iit foelicilbmusex
fe,nihil arpcri,nihil hifpidi continens.Vcrum alii ^ 86 ferfitan melius^ illud
harauot interpretantur coelum empyrcum fumme planu,86 Icnetin quo ncc
tume&dtio llellaru, nec gibborum,ucl afperu aliquod reperiturtred totum cil
planum,totum incudum/attp amccnum. Si autem adhuc altius confccndcre uoluerimus
ad fupramundam>r (icut funt aqua: fupercoe/ le(les,qux Dominum continue
iaudant,C7 aqux,& ignisdiuinus.ut (a/ pra tetigimus, pari modo funt in
Archetypo illo planities, a qbus omnia ineunda, lenia, dulcia, amoena, C7
ddetflabilia procedunt. Et hxc apud antiquos Theologos dicitur regio
meridionalis fupramundana,de qua in Cantids condnitunindica mihi,ubi pafcas,
ubi cubes in meridie. Et ite/ rum:Veni auiler , perfla hortum meum, O fluent
aromata,0' omnia deleiftabilia: A qua plaga uenit ille, in cuius aduentu Cut
Ifaias iimul cu BaptiHa tcftatur^ fuerut praua in diretfla.SC afpera in uias
planas. A me/ ridie enim uenit R.edeptor,fi uera pracTcnlTt Abacuc,|qui ait
Deus P?’PO ided de teman ueniet fdlicct ab Auftro, ut bene interpretatus eft
Theo/ dodo,C7 confentit Hieronymus in commentariis,8C rei ueritas eft : Nam
uentre ab auftro,'e(l ucnirc cum lumine ueritatis , cum gratia , O mi/
lmcordia:Qnod totum tangit Iohannes dtcens,q> ipfc eft lux,6C ueritas, C7 9?
gratia per eundem &i^,86 diftufa eft.Et (icut a fulgenti meridic,C/ leni
planitie uenit, ita ab dusaflrclis hoc planum iter afldjuendum eft, pads
quippe,marurtudinis,patiditfx,quietis,xquitaris,pietaris 86 xqua/ aimitatfs ut
Cd deri podo: ) nihil afpcri,nihil horridi in eis perfentiatur* Hinc iudit
remittendas iniurias/pacc omnibus denuntiari,^ ai&rri,pa/ tienter omnia
(uffbri dicens: Beati mifericordes. Beati paddd, C7 bmti qni perfecutionem
pabuntur propter iuftidam : Immo 86 omnia inftm/ menta bcllica,C7'occafioncs
pugnidi deponi iu(Tit,iuxta lOdx uabdniu, quo ait : Er conflabunt gladios fuos
in uomeres, 86 lanceas fuas in falces. Non leuabit gens contra gentem
gladiu.nec exercebuntur ultra ad proe/ lium.Quod tmferuauit Chriftus iubens
Petro,ut poneret gladium in ua/ gioam QnuK uiodicandi animum iocetdicens.Sic 86
quando laoobus,8C 1 1 CANTICI PRIMI. lohfafs Cut narrat Lucas) uolucrut
aduocarc igne de cotJo,ut cofumera 5aitiariccs,qui neglexerant fufcipcre
Qiriftu horpitio, inaepauit cos di/ censtNefdtis cuius fpiritus filii
dVisTpocis vi/O charitaris. Et fubinfm: Filius hominisno uenit animas jJcrdcre,
fed laluarc.Vndc O ipfe melius &dbs q uctbis doccns,tanq mutus ftetit coram
tondente ipfum,non ape/ riens os fuu,K tanq agnus.qui dudtur ad uidhmam. Q^od
obfcruauere tet ueri chriftiani,qui per trecctos,K lis plurcs annos,
inumerabiles omne genus mart^Tii animo impturbato fiidinuerut: Apud quos nec
murmur, nec querimonia refonabat, imitatores enim eflccfli erant illius ucri agni
in dextera dei collocati,qui ad uidima lilcns duiflus cft,os fuu non aperiens
in blalFemia/cotumclias/aut querimonias abquas: Sed heu infizbcia ten» pora,cu
in Chriftianis folum nomen reliiflum fit,fijgata omni ifraelidca, immo
Chriibana manructudine,8C icnitate,fala's ti uomcres,in quos co/ Bad erant
gladii, iterum conflauerut in lanccas,0' rompheas acudilimas 8t noxias effeifli
Efauani,8i idumaa,hifpidi,horridi O contendofi fuper omnes nadones O populos,
adeo ut nctp in teporalibus, nctf in fpirituay libus aliquando a lingiis
uaccnt,fcmpitemis cotendonibus ubitp addidh', ut Ohrillus eos iam fuos cilc
minime cognofcat,rcd cis dicatjNeldo uost O excludat a regno
pacatiflimo/lcni/6C ajnccno eos,qui femper afpcra id nera,C7 uitani lepidam
profcquud funt . Pofledimus (inquit Moles fuo typico Itrmonc j omnes
ciuitates,qux Iit* funt in planide.laiftufcpeft ea riim bonus pollcflbr ipfe,
de quo in Numeris dicitur , q> aat uir middi/ mus fuper omncs,qai morabantur
in terra: Per qua uiam inccilit O ille, qui dixicMcmcnto dne Dauid,C7 ois
mafuetudinis eius. Quillus quoq^ fitis chrilKoolis dixiciBead mites,qifi ipfi
poflidebut terra,illam vj plana, iC pacadUimam.Scd quia montes,86 eo^
habitatores comendantur in 1^ eris eloquiis,idco,8C quid ilti montes fignificent,prorcqucndu
cB. Quibus elcuanmr montes. Cap. XIX. Ntrantes clcdi filii ifrael promidionis
terra non modo pia/ nidcs,fcd montes polledcrunt dcbcUatis,SC expulfis eo^ ha/
bitatoribus, ut in lofuc legimus, ubi dicitur: Coepite^ loliie omne terra
montana,86 mcridiani,terracp Ieire,& planid^ Lucas CHRI/ STVS f J t IDEM)
Nhm‘ Dauid Iolae 8C ocadentalem plaga/ monteq; llrael/C7 capcBria dus/K pane
moads|, qux afeendit Sehir ufep Baalgat p planide libani fubter monte herraon,
(uigala quacq; didribues tribubus 6C fiuniliis illis,ut longo fermone prole
quitur:Q^ uia in figura cotingebanc patribus illis,qui typu tenebit in/
trocuntiu uera promiifionis terra duce lefu,cuius lofuah figura pr^cellic. HI
nanep liiperna terra (ut diximus^ uera planidc3,ubi funt eda montes irrigai,K
aridi,C7 utrit^ ncceifarii. De primis canitur in pralmistRigans pioaccs de
fuperiof ibus,aut cxcaclfis fuis^ficuc idi macai^es irdgantur a \ 81, "
Canti. 'C Mlod V ”■ Cano. t t, i K D Daniil ' SalomS n X \) . sUiias 0 U •
■’> r ■ a Daaid V t, IJtm Iddcm BJif r \t f .1 f * t il . . I p».- nubibus
rupcnoribustfccl iili non producunt aromata (icut illi,dc quibus didcur in
Candds:Fuge diloftc mi,C7 adimilore caprex / hionuloc^ ccr/ uorum fuprr montes
aromatum.Ncc ibilant dulccdiocm (icut illi,de qui bus ait loci : Et erit
Icrufalcm ianomim,quia ucnin Et nirfus: Montes cxulcaaerunt/auc faltarunc
(]iuxca hcbraicam uericatem^ ut arictcs/C7 collei/ficut agni ouium: Qgx omnia
ad Tuperiores montes/ colles/arictes/86 agnos/quo^ iimulachrum habent, 86
quibus correlpi^ dent/referuntur/fi redlc intclhgi debent. Sunt eoa montes mali
magm' to bore/C7 maHtiaAit in leremia loquitur Dns dicens : Ecce ego ad te mons
pdlifer/aucdefohte/uel corruptorsaic Dominus/ qui corru(« uniucrfam
ccrramxxtcndam manum mea ad te/ 86 euoluam te de pctns,quibus fci/ Ifoet
confeiffus tsJU dabo te in monte combuftionis/ubi/ iuxta lapienda
(anencia/pocences potenter tormeca ruftincbannEi ad lathan/qui aduer/ fabatur
^robob^ xditicanti cemplu / dide Dominus per Zachariamt Qgis tu mons magne
c5cra Zorobobelr Sed hos hidle Dominus demo/ litur,C7 diflipt per fe/aut per
eleiflos fibi montes/ ficut ad I&iam inquit: Triturabis mooces/ O
cominues:86 colla quaii pulucrem poncs.Ec io for tem 1II09: montiu poltcus eft
ideft fehir datus in pofleflioacm Elau, 86 ducti, qui egredi fune de lumbis
eius/ided hominis animalis 86 omniu, qu.x ad iplum pertinent, ut in Gendi fnb
figuracina tefta longo fermonc deferibitur. Hoc enim indicat nomen l^ir/quod
non oh montem illum, fed cttrbincm,turpHudincm, mala cogitationem, malam mente,
crinem, pilum,capillum,hircum,C7 diabolum no fme myderio iignificat: Ad que
monte confccnderac ille,qui fuit caput totius rebellionis,turpitudinis,(u/
perbtx,86 malz cogitacioms dicensdn ccelum conrcenda.fupcr adra Des exalcalx)
folium meti, fedebo in monte tedamenti in lateribus aquilonis. Et ilti funt
montes merito explanandi, ut infert llaias de ido arrogamiaE principe dicens:
Vcriicamen ad infernum detraheris in profundum lacu Et tn porriculari de monte
Sehir per Ezechielem ait Dhs:Dabo montem Sehir dc(blatnm,C7' auferam ex eo
euntem redcunce. Et de omnigena hac turba Thquic AbacuctContriri
runtmonta(xculi,& incuruati fune colles mundi ab mneribus xtemitaris eius :
Per quos monta iieculi dx/ Itiones intcHiguntue ^uc putat Hieronymus^ qui
deuant fe cocra frienda Det,86 pa colla airic dxmonu fortitudina,qux fedut
homina corpore ^ll^ritudme/dignicata,diaiaas(xculi,nobilicate generis, cxtera
Tfafai g I Gendb ^ 4 . • \ i Ifiw > Eaxtfal» Abacoe Hfero» I 'J leraafe V
HTh ^ Regum J Hiero, Apoca, Dauici Si ,
Pfalm, ii ^ Dauid Hiero. Orige. Cantfe. { * Ezechi* Daoid ii P&Ln. Plalm.
Pialm. Haas Iodis l^Abdias lofaaiv xfma Dd mdignaiioac.oc muldplid qaerimoaia
in libris Rrgimi Limea tatur Dominus, C7 dc populo adhuc immolante in
cxcacllis, O de R« gi/ bus,qui ipfa exexifa non abihilcrant.lAi funt qnoep
montes SC cxcxUa in quibus 5aul Cut ait Hieronymus^ lacerdores Dei incer&dt
tumcLaiflus, et elcuacus appetitu regnandi cotra Deu,6C contra Dauid, cui ipfc
Deus iam tradiderat regnumiEtat enim in Gabaa quod excxlfum,aut elcuatu
intapretatur: A quibus montibus nobis dcchnadu cfl.caq a dtidimerui/ turis, C7
in nihilum deducendis, unde in Apocalypii legimus, q, quando eiSindeoir calix
indignanonis Dei montes no funt inuenti,ut Bt Pfalmo/ graphus fub typo arboris
loquitur dicensiVidi impium fupcrexaltatum, CT elcuatu ficut cedros Dei,e7
traniiui, C? ecce non crac,quxnui,et n5 eft inuentus locus dus. 5unt quippe 6C
alii montes nobis cofccndendi.culmi na uirtucuro,ut coueniamus cu uirtute
diuina, de quo diuus Cidiarce/ dusaittluftina tua ficut montes Dd:In iulbtia
enim,qux comunis c(l uir tus,ois caterua uirtutu deptebeditur. Et dc uirtutibus
nollns inquit idem Regius Propheu:Montrs excelli ccruis,idcftculmina uirtutum
funt pro illis robuftis ccruis.qui noucrunt oeddere fcrpentc,ut fentit
Hieronymus in comctariis,C7 Origenes in CantidstSed hic addit, q> montes
etiam fi/ gnificant eminentes cognitioes, dicens: Venit quis laliens fup montes
airi fcnfus,St fubbmis intclligennf,de quibus didtur:Eccc hic uenit laliens in
montibas,tranfilienscollcs.Etrurfus:Fugedilc(flemi ad montes aroma/ tum:In quos
confccndcntes udna mereamur cu Elia,C7 Mofe audire uo/ .^xm Domini
blandieads/doccntis/Bt pafcendseo latfle/et mclle/quo pa/ uit Mofera/at per
ipfum totu populu ex monte 5inai,ut fimus illx oues, de quibus ait Diis per
Ezcchielemtln pafcuis uberrimis pafca oues meas in monribus excadfis.Sic
Chrifius ex monteThabor tanta dulcedine tres pauit Apoftolos/ut Petrus omniu
aliaram rerum oblitus exclamando di/ oerenDominc bonum eft nos hic eflc.Pauit
quom ex monte Sion omues Apoftolos, ©■ eos,qui cu ipfis erant fupremo pabulo
Spiritus fui, ;quo adeo eos rtfedt fuggerens eis oia,ut bona crapula 6C
ebdetate made/ btfti crucflarent uariis linguis in populos magnalia Dd. Et ob
hanc cau/ lam,6t alias pro nunc fubcicendas Regius Propheta hunc montem Sion
celebrat dicensiMons Sion,que dilcxi.Et iterum:Diligit Dominus por/ tas Sion.
Et rurfus:Videbi^ Deus Deorum in Sion.Et alibit Elegit Do/ minus Sion,clcgit
cum in habitadone fibLSic in pixrifcp abis lods. Sed K3 per ICuam iple Diis
aitiDabo in Sion lalutem. Et in loeleiEgo Dns Deus ueftcr,qui habito in Sion.Et
ex Abdiatin monte Sion erit (aluado, lohanes quoep in fua celcberdma uifione:
Vidi fupra monte Sion agnu ftantem,K cu eo magnum fignatorum numerum, quibus
omnibus im/ pardeba^ de plenitudine Gia,qua omnes acdpimu&Scd fut opinorjde
Olgilized b> CANTICI PR.IML illo fupremo Sion loquitur, cui hic ia&rior
ia meditullio mundi cxidens perp^icuUriter rubucitur,ut ex umxp uerus
mediator,8C fons fupetnus omnibus diftribuat mana/mel/lac/aqua bpiedx,0C omnia
bonaait pofli>« d camus uoo Iblum planiciem, fed montana irngaam eorum pars
fuit ufep ad Bahalgad,quod pacroaus,acl Do/ minus fortunx interpreucur.Sunt
edam montes aridi, C7 dclnti , qui in fortem ueniuc cu arida,de qua lladm
dicemusddeo per huiuCnodi mon/ res (iccos (icco pede craniibtmus ufij ad
inculcam,8l ia&racem eremam, obi de ucnxp tractabimus.
Qyiddefertum,C7arida4 Cap. X* Vm nihil iit in mundo hoc in&nori abfi^ fua
pnciidente in/ tclligenda ^uc (apientes muld confendunQ X abfcp idca,uel
mcnfiira in Archetypo,cui rcfpodeac, K unde rcgatur,con/ ueniens dt, ut etiam
defertum, X loca arida ctia ipfa mana Damini Eabricau habeant fuas
intelligcndas, X aliquid in fupramudana curia quocutp nomine ccnTeacurtunde
ariditatem fuTapiant.auc fecludaa tur ab irriguo fupremi fbotis,undc omnis ncra
irrigatio. Eft itacp defertS (ut ab etymologia uocabuli inripiamus^ ddtitutus
Of dcreKChis locus M &uore ccridU,iicuc edam fonat uocabulum hebreu,quod
cft iddt midbar,K id fine aliqua re fcdm eius lingux etymologia didt : Vocatur
quoq; arida ucificcum, ut bene fonat uo^ulum heDKum congregatis aquis in locum
unum. Cum igitur cogregantur aqux fupramundanx ia locum unum,remancnt alia loca
cu arido influxu no irrigantia /nec ma/ defadentia ea,quz curantrideo
torrida,8C ficca remanent illa omnia pri/ oata cceldli bcncfido,ut in Plalmo
canitur: Aucrtente ce fadem turbabii turraufires fpirimm co9t,qui datur per
fupemum irriguum, X defident, 6( ia puluaem fitu reucncntur.Et in Leuideo ait
DominusiSi no audie/ Genn' i DaoiL' I i. * I p&yl Lcuadi'; ritu me,(Iabo nobis ccriutn defupcr
&rrcum,8C terram amca^^fumetur lacaiTum labor ucfter,no proioet terra
germcn,ncc arbores poma prarbe/ bant^Econerfo aut,^d bene operantibus fummus
moderator in Deutcro/ oomio promittat,audiamus:Apiet 0'n^t ipfc Dns_) Theiau^
fuu optimu exriu/ut tribuat pluuia terrx tux in tpe fuo:Bndicet(p cunifbs
opibus ma nuum ma^Sed adumendu loca deiuta.K arida funt in multipUef
diiferetia:Qua»la.n.runt tmmo priuata irrigatione Tupema non quidc in coco,quia
in nihilum tcndercttfed illa plus/illat^ minus pro fufdpiendum coadecenda,aut
pro imperio irriganris«Quteda eda funt arcEuf^ non tm pduadone fummi irrigui/cd
incendio chaldaico fornacis illius,cuius fla/ ma afccdebat cubids quadraginta
nouc,quadrato vj numeri remifltonis, O punidonis:C7 adeo torrentur hninlmodi,ut
flant habitacula tartarco^t ciuiu,flcuc de Babylone a fupno fonore dcfh'tuta,8C
fuo igne contofta in/, qnit Iohanes in Apocalypfl:q> eft habitado
daunonio^,C7 cuftodia omnis fpus immundi. Non fccus de alia Babylone, O mifera
R.oma c6/ minatur Deus per Ilaiam fub nomine Bofla.i.uindemiaaicis.ut rxponic
HieronymustHxc enim uindemiauit uniuerfum orbe,primo qde gladio tcporali,deinde
gladio fpualit Ait igitunEt conuertentur torrentes dus in piccm/C7 humus dus in
fulfur, K erit terra eius in picem ardentem nodle ac dic/0^ no exdnguctur in
fempiteraum. Afccndet fornus dus a genera/ done in generadon& O defolabitur
in Qecula f^culo^t.Non erit tranflens per eam fed
apupa,ulula,ibis,heridu8,oaoctotalu5,lamia,oaocentauru8 hirfutus,SC quioqd e(l
terrifid generis habitabit in ea.Pa qux omn ia di / ucria fpirimu immundo^
genera intelliguntanQtjo^t princeps efl idefl hazazd/proquo nos habemus/nefdo
quo fenfu/interptmtu emiila rium in libro Leuidd. Huk igitur habitand in
deferto/O' prwdpi defer/ to^ (puum mittebat haedus fords/8( peccadtK iubebatur
illic dimitd no fine magno myflcrio/ut v] diabolo habitad in inculta eremo/C7
fqualicd deidto dimittatur peocatu/8C quicqd ad ipm pertinet aridu/K hifpidum.
Altent autem haedu,qui eft caro 8C cocupifeenda rius/ofFeramus Dno cni
ciflgentes illam/iuxta apoflolicu monumetutQui autOirifli funt came Cum
crudflxerunt cum uidis,8C cocuptfcendistuttandem aiaat,t3 ipCi cu fpiri tu
coram Domino,ut denotabat caper coflinims uiuus cora Do/ mino.Ex euangelio quoej
habemus defertu cfle fedem malo^t fpirituam^ narrate Loca/ q> uir ille nequa
fpintu uexatus fradbs cathenis agebatur a dxmonio in d^erto.Dicunfquoep
habitare in defcrto,qui pduod (unt irri guo oadc(H,aat peccatis 1^'entes, aut
ea per poenitendam expurgantes non adhuc digni Cipemo rore.Ideo notanter didtur
in Geneii, q. llmad expulfus a domo Abrahx,arcuicp ac fagitds inferuiens
morabatur io foh' cudine ia deferto phacam« Et pro non adhuc
bcaciaidans,C7dilpol7da td ccdcftes
imbres dide/} Iohdncs Bapdda ^'cabat bapdiinu poenrtS/ dx ia dcTerco,ubi no du
bene pbifus morabat* pucr.Et Nlofes ccddtiu la iad jxuu pardeeps paTcebat grege
noa intra in pcnetralibus,ied ultra de/ fertu* 5cd U p derertu traduxit totu
populu llracliticu typu gerente to^c omniu,qui p pcenitenda ad fupcoEldte
patria cofccdere latagunChrinus quo(^ omniu excplar,C7 dux poenitentia C7 iniuu
euangelicx uitx uoimt agere in defcrco,quo dudlus luit a 5pu iandlotut
ieiunarct/C7 bcUu inirn cu.pridpc mundi huius de(dd,66 dcrcliiffa' a fupcceldb
irriguo.5ic 8C Da uid dgura pccdcs ipm Qiridu,8C hitura eccldia anq dcucniret
ad regnu, q(t tigurabat regnu illud,qd’ intra nos cil.moraba^ in deferto
ipfc,dt uiri, qui cu eo erat.in deferto dl et ois anima de nouo intrans in
ergalfuiu cor pons huiu>,ubi deferi^ a fapientia,uirtutc,cognitionc,C7
opationc bono^ ope9t,iuxta illud 5ophoni$:Ec ponet fpcdolam in folitudine,8C
cremu,uc lun in deferto. Sed qco magis anima a defeno huius corpons (equdlra^,
tanto magis difponi^ad ccddlem induxu,9C c&tipafahiuetia omniu bo bo^ red
jknciu,uclut aromata:ut in candds dr: c(l ilba,qux afccdit de defcrto,(Tcut
uirgula tiimi ex aromadbus myrrhf,8( thuris,8C uniuerii pulueris pigmetarii.Scd
O uidens ea huore dilcifbi^i hbi Dei munita, de cuius plenitudine oes
accepimus.ice^ ait:Q^ dl illa,qux afcendit de deferto delinis afilues,iaixa
fupra dilcdhun iiliuf Et aliqh tands charifma tib js phindi^,ut redundet eda in
corpus, qd defertu erat,ut f lalmogra/ phus ainPingucfcet fpccioia deferd.Et
ite^:Pofui(Ii defertu i (lagna aqua rum.Et p llaia ad egcnos,8£ paupes
quaerentes aqua dide DhstPona de/ fertu in (tagna aqua^,K terra inuia in eadtus
aqua^t. Sed multodes con/ trariu euenit,q> 6ragi6era anima adhxres arido
corpon deferic SC ip(a,di/ crate 2^achana:Pofuerut terra deiidcrabilem in
defcrtu,terra udq; bona BC apta ad fufdpicndu ccelefte femen,ut redderet
fuiflum ccntuplu.Quos rebelles odit Dhs,C7 deferit,ut ip(c ait per Malachia de
Eiau,qui aial no/ ftru ab ipfo odio habitu,8^ a nobis odio hndum
flgniiicat.Elau/inqt/odio habui,86 pofui monte dus fehir in foLcudine,8C
(medicate dus in draco/ nes dderd.Nec.n.Deus Elau,Ifmacl,peccatores
omnes,corpus nolbru,SC Ipus malos relegaret in de(erco,niii 8C iplius edd
defcrtum,8C aliqd in Ar/ dKcypoxui talia rndeant,86 plbo iinnEd ergo ^ni
&llor^ tribunal iulb'd{ jpfius feuerac,qua hebrd ideil din uocant.aut eft
menfura illa feueri/ tads,a qua oia dura,ofpa,8C aduda ignetVn funt et Angeb'
ignd, K mini Rri iuftidx dus feuen(bmp,qui in fcdptura andqua dicucur tilii
Elolumr fed a lohane in fua Apocalypli Angeli nocumcd/ quibus datu eft nocere
terrx/O' man/arboribus,hoibus/C7' cuneffasdiuino iudido fubk(ffa's.lnde fiint
et Angeli aduerfantes/C^ probates eos/qui funt in fiiforio huius cor/ 'porc{
molisditac Satfaameutcronomio Mofes:Si audieris uoce Domi/ ni/abundarcte foder
in omnibus operibus tuis/friidhi uteri tui/fru(fhi iu/ mento^ cuorum,fruHaec
deoit^ c(f terra illa, de qua in (jcneil le/ gimus/q> anteq plueret
Dominus/S}ns,uel uaper het uaitas textus^ r mae Codis P&I Illuc enim proficifd uoluit, ut inde
mifcricordiam , SC ueniam pro niniuids rcpoitara:Quod SC fedt,furccpta tamc in
fc pocna,ut ferua/, rctur dei iuftida.qux nullum delitfbum impune permitanHinc
ad fedan/ dos tepdluofos impetus a mtniflris feuerx iuflitix Dd exdtatos
ait:Ecce ego,mitdtc me in mare hoc agitatu ,8C ccflabut fludhis, fufeepta
uidelicce poma, quam debebant niniuitc.Gratu quippe habuit Deus hoc chadtads
opus.uoluit tamen.ut niniuitx ipii cooperaretur ad placandu diuinu ai/ bunal
propria poenitenda/ quam fecerunt ad praxlicadoaem,Ionx SC fal/ uad fut. Ad hoc
quocp mare Fugit Icfus redemptor noflcr,ut pro nobis in/ dc reportaret uenia,CT
gratiam tanta quidem copa / ut pro toto mundo, {/mille mundis fulficcret,Hinc8C
iSamancx illi/SC in t^lo omni populo Saloo^ g t DamaL I Plalon , L Gabrid t
looaa Hicioir. . Plialmns ' t j
lESVS». Pbiau ^ Bapri. CHR.I/ „STVS. Dk
Uaias P&Im. 1 / CHR.I/ r. ; STVS. [• Ii. Hiero. i / : F Paalus /P I f
Iohaa. 0 Apock ■quam graris ofTercbaRSed ac faoerre fatis tribunali iunitif
diuiox fce/ nam pro ddiebs exigenti / fponce mari agitaro fefe obtulit
fufeipiens io fe omnrs tempelbucs/C7 fluiftus / iuxea illud pfalmi: Omnrs Eudus
tuos induxidi fuper me . Voluit tamen Deus, ut ipii cooperaremur per opera
poenicencix reuenences ad ipfum Deum , ut clamabat ipfc Redemptor, C7 prxeurfor
eius uccrcp dicens : Agite poenittntiam,0' appropinquabit regnum
codorum/impetraca iam urnia. Ideo magno lacramenco didum eft: Non dabitur uobis
iignum/niii Cgnum lonz prophetx,qui iicut ue/ niam pro populo unius duitatis
impctrauic fufeepta in fe poenitentia tri/ duani fepulchri in uentre pifeis/
Sic tiniucrialis Redemptor pro toto hu/. mano generere remilSonem obtinuit
fufeepta in fc poena, iuxta illud lia/ ixtAtcritusdl propter fcelcra noiira,
contritione quidem qmaxima per/ lata in paflione, O deiignata per triduanum
(cpulchrum , de quo alibi. Hoc eli quippe exexifum illudi mare/86 regio
meridionalis/ ad qua am/ bulabac Deus commida tranlgrcflione a protoplaile, O
per quod mare deledlatur dirigere greiTus^uc in Pfalmo canicurtln mari uia
cua,86 femi/ exeuxin aquis multistMagis enim frequentat iter mifcricordix O
cie/ mendx fignatx p mare,q iuilicix 86 punitionis. Frequentat 86 aquas ia/
pienrix, in qua omnia freie, omniacp moderatur greilibus quidem a no/ bis non
perceptis: ideo iequitur: Ec ueftigia tua non ct^nofeentur / quia nullus in
illam fapienciafuprcmain intrauit/necipfcMofes,dicenteVe/
ricatein&llib:li:Nrmonouitfrlium,fuprema uidelicet ipiam fapidiam, aut
aquam,nili pacer:nct^ ptrem quis aouit,nili iilius/86 cui uolucrit ii/ Uus
reuelate. Habet quoc^ Deus iter in mari hoc amaro / 86 frculentotuc iuxta
Hieronymi fenccndam,tanq &ns uirx uiuifreet omnia/ qux in hoc mari falfo,86
ucneiico mandpata fune morti abfcp illius uicx adminiculo. Per hoc nihilominus
mare nobis cranfeundum eil , ut deuenire podimua ad portum/86 tetram uiuendum:(Tcuc
Apofrolusmyibco fermone diUcric dicens:Omnrsmarctraoiierunt:86 omnes fub Mofe
baptiuti funt in nu be,86 mariiCuius aqup cum rcprxfentenc aquas illas
(uperexcxifas gra/ tix,86 fapientix,ad quas pergimus / ideo a dudore noftro
nobis indidhis eil traniltus per has aquas infriio^es/taq per facramentu
illarum/ in qui/ bus mund araur,86 beamuniteud habemus in euangelio,cui dtulus
cil Ic/ eundum Iohanem:Ni(i quis renatus frieritcx aqua,86 Spirim (ando/nS
intrabit in regnum ccdo^:His enim aquis fenfibilibus renafeimur in con fpedu
hominum/auc in fadem ccde(ix:fed in confpedu Dei renafdmur illis aquis.de
quibushabetur in Apocalyplt:In confpedu cius canq mare nitreum itmile
cryftalio.Vnde (briitan aliqui fumpferc.uc dicerent aquas qux fune fupracodum .
eflcccdum cryllalliRum . quod primum mobile didtur:EUdicaIa quidem res, cum
ctrium illum &igacum,86 noo aqueu, 5 i‘i y-- lohan. .. .( s aut
cr^aIlinumtOaquxillxfopercodtftes,dc quibas in plxrilij Io/ cis (bripnir*
legimus, fint Angeli Deum laudantes,autipfumtnbunal mifcncordix/ud domus
lapicndx: A quibus aquis irri^tur K codi/ qia aqua' lunt/8t purificantur animx
luis fordibos coinquiaacx/8C hxcundi/ tacem SC uitam fufdpiunt omnes aqux iftf
in£enofes>Lt cum Deusadiu/ dicaucrit nolfris exigentibus B^itiis fubtrahere
irroraaonc^SC inHuxutn aquarum fuperexcxllarum/ deiiccantur iftx inBziores/C?
in mala occur/ fitacula aliquando conuertuntunutattcftatur diuinus noBer
lohannes io /i^pocalypli diccas£c lextus Angelus effudit phialam fiiam in
magnum Bumen tuphratem/C7 exiccauit aquam eius.Sccundus autem/K tertius/ qui
effuderant phialas fuas/alttr in mare/ C7 alter in flumina/in mortife/ rum
Dnguinem ea reddiderunt. Bt udnam Bumina,qux debebant fcatu/ rirc de uentribus
noftrij/8C mare.in quo bapdzan fumusCfic noftris expo Icentibus merids^ non
fiiiffenc nunc conueda in fanguinem, qui regnum Dd poflidere non poteft : Aut
non (iiiflcnt exiccata obftru^hs canalibus excxllistadeo ut aridi flC tx>ff
i/qui canq flumina imgarc deberent uniucr/ fam terram , nec pro aliis , nec pro
Ic habent uel unde uiuanc maxima ftd xffuantcs.Eit utinam no dcucniant tanq
Babylonii,ad quos leremias aitt Jcronii b Ecce ego didt Dominus iudicabo caufam
tuam: Ddiertum Eidam mare, SC liccabo ucna dus.Quod cucnit omnibus illis,qui
nolunt audire dicen/ tcm;Si quis fitit,ucniatad me,66 bibauSed ad alia
tranfeamus» . fontes» Caput XIII» On multum nobis laboradum cft,ut dcelaremus
Deum dic Eontcm,ipromctacclamantc,C7' in huiulmodi uerbis conque rente ; Me
dereliquerunt Fontem aquarum uiucnaum E)o/ ininumthoc edam R.egiusProphcta,8C
qui a diuinis fccretis CHRI/ STV& erat,atteifati funnAltcr tnim ait:Apud
tecft fons uitxJ Alter aute ipfum intr^udt dicentemtSinenti dabo de fonte aquf
uiuf graris»Qui fonsCut paulo infere aiO mittebat fluuiu procedentem de fede
Dd, 8i Agni.Sed Ifaias plures teffatur efle diuinos fontes dices: Haurietis
aquas in gaudio de fontibus (aluatoris • Qui fontes funt ipfc Pater pnma origo
omnium/ ipfe DdFilius,fan(5his quoqi fpiritusdit hic quis fit ignis/tamen
aliquan/ do (brtitnr nomen fontis/uei ffuuii» Vnde lohibes expones illud uctbum
fummxVeritatis:Fiet in eo fons aqux faliends in uitam xternam/inquit/ hoc autem
dixit de fpintu/quem accepturi erat credentes. Vd fontes lunt (ficut exponit
Hitronymus^ocumenta euangdica/K uctba diuina,quf lauant/K purgant animas melius
qaquf fontis abluat corpus,iuxta illud Saluatons: Vos mudi effis propter lermonem,quem
ego locutus Ium uo/ bis. De quibus fontibus ait Prophetatin ecclellis bcncdidtc
Deo Domino de fgadbus lfracl,illius yj llraclts uniucrlabs,dc quo dicitur: No
umi nili lercint» Dauii] * Iohao» Ifaias lohan» Hiero. STVS DauxI I CHRI/ STVS.
Tacha. Salomo CandFons quo^ eft Filius , de quo Zachariastln illa dic erit fons
patens domui Dauid,8£ habicandbus lerulalcm ia ablutione peccatoris,K
meoftruatx:quod omncs,dtra eon/ croucriiam,expoaancdeChrtftoe7filio Dd.Et q>
Spiritus landhis iit fonSyiam diximu&Eftcdam fons iapicnda,8( lex a primo
fonte emanans £adla 6C ipia fons,ut in prooetbiis ait Salomon:Lcx iapiends fons
uitftEc in Candds:Hortus cooctufus^fons iignatus*Eft quippe lex diuina hortus
coniitus ex omni genere arborum:quia omnis doiftrina, omniii^ difdpliy na in
diuina lege lub mirabili conice condnetur:8C ideo didtur,q>eft hor/ tus
claufustEft quocp fons itgnatus figillo Dd uiui eam doccds,ut non ii/ ne
myftcrio dicatur ,q> fumma legis comprehenfa decem praxepds defcii pta
focritdigito Dd.Nec enim tor,0C tanta iacramenta in ca kgc reduia fub tefta
hiftotix poiliint a mortalibus profpid^aut cxcogitari,niii diui/ no lumine
colluftrenf ,iuxta illud ProphetaetReuela oculos mcos,C7 con/ iiderabo
mirabilia de lege tua.Eft infup fons altquido humana aeatura, ut dc Hcfter
dixit Maidocheus: Paruus fons, qui creuit in iIuuium,6C in aquas plurimas
redudauit.Hcfter eft,Fuit quo9,8C/eft,R uindemiad mi(5 funt in lacum irx Dd
magnum. Et in Tre/ 1 f kttmi. nisaic ictemias deplorans pracnaricatricem
leroiblymam : Pofiierunt in i, : lacum uitam mcam.Scd hic lacus locum infitmi
fighificct,qui ^(3 bor 1/ Ifiias hcbraicc.puteus autem latinc didtur,aperto
(dmone habemus in Kaia di ^ cente t Ad infernum detraheris in btcra putd , pro
quo nos habemus in a Pblm« profiindam UcJ.Itcm inP(almo:Pofuerut mein
lacuinferiori.Etficpaf/ n fim.ubi de lacu fit moio,bor/ide(l puteus inferni in
hebreo habeturK^u/ j ius in Tuperais , cum ndiil infiiufium ibi fit, non
habetur exemplar. Efi ta/ 1 men illic tribunal.a quo diiudicantur.qui illuc
mittendi funtiCui re(jx>n/ j det 6C fubiidtur locus ifte, 8C confimiles
fimul & omnes, qui inibi detru/ j dendi (iinc fimul Cf miniftri illic cos
uindentes, torquentes/aut perpe/ , Zadta. luo/aut pro tempore.ut pofica liberentur,
ficut Zacharias ad eorum fal/ ^ uatorem,8C liberatorem loquitur dicens:T u
quocp in fangnine tefiamend } tui eduxifii uindos de lacu,ubi non funt
aqu^.ideft de puteo inferiorum: ^ Ibi enim non repaiuntur aqux linientes / C7
refe^crantes , quauis pet j aquas mifmcordix inde tempore fuo eripiantur
expurgari. Stagnorum ^ autem aliqua fiunt ex pura colletflione aquarum
extrinfecus aducnien/ I p rium , & hxc Eicile corrumpuntur.putrcliunr, C7
arefeunt. ALqua uero I ooUi^ntur ex fcaturientibus aquis , hxc non putreTcunt ,
cum uelud , ^ pifdnx fufdpiant / O difiundant . Altera itaque (lagna nocua
(iinr , j iobufiatquia cito arefiunt , O exiccantur.iuxta illud Kaix culoginau
i i CANTICI PRIML Arefaciam tbgna, K deduca m cocros ia aiam,qoa nefeiunt: Aut
quit ta fulfurcm C7 ignrm conuertuntur , fient legimus in Apocalypfi : T imidis
er incredulis pars eorum erit in fiaguo ignis , C7 fulfuns,qud etiam ma/ lorum
prinerps pauloanteraiiliiidcclaranir. Scdftagna/qux cxfcatu/ rientibus aquis ,
C7 fontibus fiunt , tanquam pifdnx/benefica/ C7 profi/ cua funt : Vnde inter
podora beneficia collata populo illi peculiari in tot prodigiis egredienti de
A^pto a Pfalmograpto coanumeramur , dum Dauid aicPoluit dcTcrta in Ibgna
aquanim,8C terram fine aqua in exitu aqua^tt Idem Et iterum :Qui conuertit
petram in (lagna aquarum, tS rupem in fontes aquarum. A quibus llagnis ad
Huuios/ac fontes terrx uiuemium condu/ cac nos fummus dutftor, & tandem ad
mare illud Imcnfum^ia quoabloi, mei^',inuolui,8C pleno haulbi compleri
ualeamus. 'i' 'i Quid mare Rubrum. Caput XVI. Are Rubtum non fine caufa adeo in
factis celebratur do/ • quiis , quod Ot iam fupb, ideft mare finknmyaut mare
paluftreuera interprctadone^nificat: Solus enim Deus \ mare infinitum eft.
Cetera autem maria,lacns,8C ftagna fi/ nita.determinata.perturbataqi funt/aut
fairedinc,aut tcrrajutoqi perfiila paludofa,K ctenofa reddunnir.Er hxc funt
maria a nobis tranfeunda fi/ mul cum adiacenti defirto.ut tandem penetraris
coILbus K monribus ad illud mare clarum , O duladimum deucnire po(fimus,a quo
utrum lac, K md Conrinuc fluit, relidfo Pharaone,ide(l dillipatore K ooncuflbre
cum fuis Aegypriistqui anguilix, aut anguiliances interpretantur t O funt ia
fpfa palude,qux fit cx commixtione aqux cum terra: Vnde paludofiiffl eifideur ,
C7 ut io pluribus chare^him t ut bene interpretatum habemul J textum illum,
quando mater Mofi pofuit filium in charcd» ripx flumi/ nis, ubi in hebreo
habetur quod alibi rubrum habemus interpres tatum: O fimul cum OJ quod mare
figoificar,intcrpretatum eft mare ru/ brum.Nec tamceharciftum hoc eft illius
maris rubri, aut paIuftr/s,quod finus Arabicus didtur a populo Ilraelirico
pertranfitum,cum diftet a d/ uitarc regia mulco itinere. Ideo per Zuph bene
interpretatum eft chate/ V ifhim,auc paluftrc,ubi (heu nos mifcros^ omnes fimul
cum Mofe poni/ mur, quando a mari illo lympidiflimo, fit imroenfo emanantes
intramus in hoc corporeum crgaftulum ad idem fupremum pelagus iterum reucr/
furi. Nobis igimr faciendus eft tranfiras per hoc anguftum , O" pahido/
liim mate.fed hoc quidem fd(Tum:uc libenim nandicamur cranfimm di/ miliis
illius accolis cceno illo obuolucndis,8t cum duce fuo pcrcinadflhno a fua
palude obruendis,in cuius uolutabro obuotuci erant. Qgo mari tra/ ieito maxima
foldiitatc ueram phafee/ ideft uerus tranfiras dudtore Deo ■ nobis celebrandos
eft.cu Pfalmographocp dicendumd^cccauimiu cu pa^ Dmw j Dr“ ■’,Ic . cxLiir
tribus nonris,iniqae cgimui.impietatc fedmus, dum in Aegypto, palu/- ftri
mari,arida,d^crto9 habicauimus . Patres noftri in Aegypto non in/ tf Uexerunt
mirabilia tua , nec fiierunt memores mulriradinis mifcricor/ dix nix : Nec nos
intelligimus opus , quod continue peragis nobifeum deducens nos ex hoc cocnofo
pclago.Illi irritauerunt,uel (ut melius dica/ mus ad ucritatem litterx;)
tebcll^unt fupra mare rubrum, ucl paluflre: oos rebellamus in corporea hac
palude, qux eft caufa, C exdtamen/ tum totius rcbcllionis.llli merito laudarunt
nomen magnum quadrilitte/ rum,in quo laluad fune : 8C nos laudare debemus nomen
Icfu/ in quo fo/ lummodo (inquit Petrus^ oportet nos faluos fieri :C7 in quo
uirtus il/ lius magni nominis quadrilittcri continetur. In hac igitur
altercatione eu mari , O Aegyptiis cu arida, KJ hoftibus multigenis collocauit
nos opi/ ferx nofter , ut notam &ccret in populis potentiam fuam a
multiplicibus laqueis nos liberans . Et hoc Eidt increpando hoc paludofum mare
cor/ poris noftri, docendoe^ oos illud mortificare, ut exiccetur ab omni mol/
Benti humore, C fodanti coeno,deducendo nos per aridam ipiius,©' per defatum
poenitentix fodidus / q per molles luxus : Quos qui fugiunt,©' aufteri uiuunt
in folitudinc , © in ipfo deferto poenitcnrix , faluantunut Propheta fubinfert
: Et &luauit cos de manu 'odientium / © redimit eos de manu inimicorum !
qui cum aufteris fadle in pugna fuccumbunt, cu mollibus autem uincunt . Qqi
autem temerarte illud tranfmeare prxfu/ munt propria uirtutc confiii.in ea palude
fefe inuolurntes fuftbcancur,ut de Ai^ypriis feriptum eft : Equum © afcenforem
inuoluit in mari, ideft inuolui permidt/ pro quo nos habemus proiedt. Vnde
fequitur:© ope/ ruit aquas tribulantes cos:unus ex ds non remanfit. Hoc eft
igitur mare, quod omnes patres illi ( iuxta Apoftoli fentcniiam^ traniirrunt in
nube, SC mari.fuprcmo uidelicet bapdzadiQuod X omnes tranfirc debemus,!!
nolumus portum faluds atriogere. ejuid nubes,K pluuia. Caput XVII, Vo ex
nubibus con&runtur nobis benefida: Alte^> eft obte/ (ftus: Alterum uero
pluuia:© ambo folis uigorem mitigant: Lux enim dus nimis excellens percellit
oculos minus difpo/ litos,auc tantf lud no a(Tuctos:K calor exiccans,6C
exxftuas perurit aliquando: utruep tamen neceflariu eft: Ad quo^ rrmperamencu
fiimmus moderator nubes pro tepore interiid iuber,qux luce ccprimat, K
arcfaifla madefadant, X irrorent.Non lecus nubes illf meliorcs.quo^ iftf
fTmulachrii teacnt.ioterponuntur tanq uclamina.quado non poftunt debiles
mortaliu oculi in gloria, © fplendorem opihds ueri quidem felis intcndcre:In
quod fpeiftaculum luddilTimum (inquit Plorinus^ii oculus fotdibus in&Aus
,nec dum purgatus, aut ignauia debilis inteudat, cali/. gabit protinus/oihilcp
diTccrnct. Ideo/ne offendi ocali fic infedH,opfx>
nitur nub«s:(icuri populo murmuraod gloria Dni apparuit in nube,ut in Exodo
legimus. Et iterutVenia ad te in caligine nubis,ut audiat me po/ pulus loquente
ad te. Sic K afccndcncc Mofe ad Dnm in montis ucrticc nubes operuit
monte,neoH«idCTcturuulgarcs oculi intendentes in glo/ riam Dni.qux erat tanq
ignis ardens fup uerdee montis.Et Ezechicb Io/ quens atrium O'domu,ubi
erant.nube copleuit.Sicquocp in ttrdo uolu/ mine R egum legimus, q. Deus loqun
Salomoni in teplo.oe gloria eius ibi appares offenderet coniuentes
oculos.nebula impleuit templo,C7 do/ mi5- In huc itatp modum Deus fefe
in&rioribus prxbet,ut in Pfalmo ca/ nitur:Nubis,ac caligo in confpedtu
eius.Quod 8i cu Apoftolis obferua/ uit.quado enim eis gloriofus apparuit, nube
prxmiilt,qux cos obubra/ ret,nc co^t adhuc debiles oculi a fplendorc glotix fux
inlf ar Iblis refplcn/ dentis offenderetur. Alteru beneficiu licut inualcfccntc
fole refrige/ ramur io corpore obtrtflu n ubiu, fic 8C finruet cete calore
diuinx irf in are/ Eidtos animos abfc^ coclefti rore nube elemetix eos
pietiflimus iudex pte git,ficut p Ifaia ad gente diffipata/C? arefeente
loquifdic&sEro ficut nu/ bes rons in die mellis. Qgo rare madcfa(fb',C?
nube protetfta tales euadi/ mus,ut in nobis illud eiufdc Ifaix locu
hab«t;Rorate cocli defup,C7 nu/ bes pluant iuflum,ucl iuflida/ut habet ucritas
bebraica.i.iuff us cfbciatur iHud fapemu irriguii,8C pluuia fufcipicns/dc qua
dici£ in Pialmo: Pluuia noluntaria fegregabis Deus h^reditad tuf,qux infirmata
erat p peccatu: T u ucTO perfccilf i eam pluuia mllericordix,gradx,8i omniu
biono^ajux diffipantur p peccatu / SC iuflitia punirua procedente ab aquilonc,a
quo panditur,ud aperitur omne malu fup habitatores terrf . Et hoc tft qd ide
Propheta antea dixerat : Pofuifti terra in fbmicadonibus tuis, O nialidk
taistideo prohibitp funt Rillf pluuia^.Et fi nubes f ut in pluribus,) buficf
funt,tamc aliqn tenues leuiter refoluutur in auta:6C aliqn nocuf funt. De
primis inqt lob: Abflulit quafi uentus defideriu mcu,C7 uelut nubes ptra fiit
(alus mea.Et de his, qui beftias uiuut,8C fruftra fufceperut diuina irri/
gadonc aitThadeustHi in epulis couiuantes fine dmorc fdpfbs pafctntes aiubes
funt fine aqua,quf a uento circufcrunf’. Et in Ofcc huiufmodi di/ Cuntar nubes
matutinf ptrafeuntes abiq? aliquo frudtu fup terratCT' utina ab.cp maximo in
fnpibs detrimcto.poftq in uanu acceperunt anima fua. Nocuf igitur fiunt aliqn
fibiipfis/ SC aliis/quado ex co/qd accrpcrut,noti modo no lucrantnr/cd abutuntur
io pemide: ut nebula, qua accepcrunc in pfe^m,uergat ds in dctrimentu.ficut
didtur in lodc: Coturbabunf habiutores terrf ,qa prope eft dies obfcuritads/ K
tenebraij:,dics nrbulf, O caliginis adeo colenfatf ,ut no leuc obtedu pbcat,fcd
obfcuru,8C tene/ bras t^(^ilcs.Ec adeo cofUpatw aliqn,uc tanq murus opponaf^ne
ali/ '0 « Exodos Erechi. Regu Pfidnb Idem PfjJub Propbb lob Thade, Otx -m u
TTIff f I . xLiiir lerctni. Hiero. Mare. ^ Locas Iohan. ^ Dauid .fc. • Simeo
Icmni. jCngo. (juis inter Deu & nos fiat acceflus.uc inTrenis in ucnit uox
de nube. Et Qinftu alcen dente nubes fufccpit ab oculis difdpulo^c/ ficut Lucas
tdla^. Necno rda fimilcm filio hominis uiditlohsbcs in fua celeberrima uifione
Tedente fup nubc.Quod cognofecs Dauid aioQiji ponis nube aldnlum tuu/aut tri/
bunal tuura:C7 mciius/ut habet ueritas litter^. Hxc aut omnia pro nobis dicta
lint/qui no podiimus intucri,0' cofccndere luce illam inacccfiibde, qua ipfc
Deus inhabitac.Vndc glona dus/aut iprc fedens in gloria fua dl taq nubes no
ualentibus ipfiun prx uifiis debilitate oontucn,quour9 da/ bitur uidere eum
fiide ad (adcm,licuti eft. Ogid ros/at pruina. Caput XVIII. Luuntfereno tpe ros
U pruina/ ecdo/red maxima diilmn/ na:Ille.n.purus,&ecudas,falix,at9 iemp
bnficus:Hac aut in&uAa,^ nocua deTccdcns cu maximo algore, qn exic/
cantur,8i defidut flumina.Et miru qde tft/q> humor ille ro/ ris f jueat, hic
auc brumalis cxiccet,urat(^ plantas,8£ ipfam terra quoda/ mo coHagra. Sic.n.ab
eodeccclo egrediif bnfidu,0t malefidu:A folc.n. induraif’ iutu,8t cera liqucfdt
pro uaria dilpone rcapirnds. A Cbrifio be/ neficennllimo fuferpe aUq
bnfidu,abqui dsunnu/ iuxta Simronis uatid/ niu:Ecce hic politus dl in ruina,8C
rdurredbdnemnlto^ in IfiaeL A Deo tande optimo egreditur C7 bonu,&
matu,diccnte l(aia:£go fiim 6adcns bonu,8( creans malu,(^cs iucc,^ aeans
tenebras.Cu h^ tn (lat ilhid, qdieremias inTrenis de ipfo Deo optio ainEx ore
aldflimi no egredim^ bona,nr9 mala-Er ne iint hi fermones in
c6trouerfia,dicemus,q> oa qux a Dco,8C a codope^ut/unt bona in (e,fed nobis
nec bona,nec mala,nifi pro nofira booa,C7 mala dirpofidoemut in qtu ds bene
utimur,aut abu/ Dmur.Prima igitur,Kfi inter nocua coputatur , fiuiet tamen
bra(ficx,ant cauli, qux ipla matara aqua tepore $ftiuo cogelctur in grandine, O
h maiori ^ fiat maior congdado, X grandioris aqux,unde didtur grando quali
grandis aqux gutta:Ideo no ^e caula inter thdauros Da, aut nanirx,quf eft opus
X peculiu dus,coputatur nix,C7 grando,dicetc q>lb Deo in Iob:Naoqd ingrdTus
es thdauros niuis,aut thdauros gradi/ nis afpexi(fa',qox prgparaui in tempus
hofti in dic pugnx,C7 bellif Hinc habemus, q> no tm produtfta funt huiulmodi
a caulis interioribus, K na/ turalibus,uc Phant^ce X fiudra declarare nituntur
illi,quos naturales, aut phylicoB uocant,cum ignorent ea,qux in thdanris
opificis recondita Di_.: VXD 'CANHCI .PRJT^I T RifinPi^cf da5Sed ad meliora
traofeamus. Qgid paradifusuoluptatis. Cap. XXI. Atus quippe nobis oblatus
eddicedi campustSed quia ea, qux ad iUu dclitia^ hortu.K fodidtatis Iodi
pertinent,lat« penitus fcnlus humaoos.ideo Sapies illius deferiptor Mofes Mofrs
ud pauca (ub metaphoris tetigit,innues femper adanago/ 5 gicum Ctnfum.cu non
terreftrisf ut uulgo didtur^ led ccrlcftis, diuinu% fe hortus ille plantatus a
codefti agricola,8C opifice fummo in terra qui/ dem non hac frculenta,fcd in
terra 'uiqcntiam figurata per terrS illa pro/ mifiam.de qua didturtVincam
tranftulifti de Aegypto.eiecifti gentea,8C PfiJ, plantadi eatSC radices dus
plantadi,8C impleuit terram. Et ne decipiatnr quis credens , q. de terra hac
crafla loqueretur, paulo infrrius fubinfdts quis creaens , q. oe nrra nac craua
uAjutTrtur, pauiu lu» • Vifita uineam idam,8C perfice cam,qua platauit dextera
tua/ 8C fup fiHu, ■ , quem coofirmafti/ucl coRoboralb' dbi.Eccc q clare iunuit
uioeam illam ^ f 1 Vn Si mcfiorem^K confi:qucnt«r oa arbores (acri horti
plantatas efle in filio 86 CHR-I/ in uerbo diuino,quo j5gi'(J Gio,Phy(5,Tigris,K Euphratcsex
paradifo fluctts. C.XXHl B illo feoK paradtH emanare aqua dicif ,ucl fluuius,q
ftadta IHK^M parn^ in quatuor capita: Qgx li fecudu ue^ Irarum incellu gere
ooliienmus,recordabimur,q> a diuino illo fenee uitf da carric aqua.elirada
V{ K effe omniu re9t,quod prima diuiiio nediuidif in quatuor clemcca taq in
pcipua,C7 primaria prindpia mate> rialia re^jQui fluuius eiTmdf egrediebatur
de uohiptatc.i.de datate fix/ licilTima ad irrigada/flt pfunddia uniucrfam
terra.i.matcria: qux primo ;pduifla terra appellata eibEt bene primo decurfu
diuidi cLd^ io quamor eapitaAn quatuor vj elemcta/cu qbus O nomina iluuio^
coueniut: No/ |ncn.n.unius eft Phyfon/qd oris rcuolutioac aliq interpretan^Sed
melius os,CC detatio a fen.qd e dcsdiccref aic a fana.i.pmutauit, tradbi
puttmus.Hinc et terra indicat,de qua didf.qj circuit ocm terram hauilat.quod
parturies intcrptanf.qa terra hauilat.i.foecuda K frugifera circudaf a littore
arido,unde illis uerbis utrac^ terra exprimit, ari^,& frugifera.Et bene
terra primo p arida exprimtV,cu in Graefi diiflu finEc uocauit Deus arida
terra: iic arida pmaoerct^ii irrigaret a fruuio illo egredim de paradifo
uoluptaos ad irrigiUa ^ut in textu habe^^ uni/ ualam terra. Accepta igi^ a Deo
feeeuditate pro captu fuo ^'dudt no tin berbas,8C plaiasCut oibus patetX«l«
®“*lfrAlap'd«s ptiofos.ldeo fe/ qui^ lEt ibi au9£,8t au^t terrf illius bonu ,8i
ibi nafdt Oi^H nbvtjfj Bedolach aliq Bdeliu^lii cryfrallu,uel talcu ioterptan^
tHt Aura afoham bpidem onychinum.Nec line caula hzc tria nafd dicuntur in
terra,ut v| pauds uerbis indice^,qd boni 8C mali habeamus ab ipGi terra.Kabemuf
enim auru.CT’ extera metalla,qux oia thefauros dcfr^bilcs,86 cotemnen dos
i^ihcac.conceiros th ad ntbs ufus,du in hac frculcnta terra peregri/ oamur:8(
ut p ipfos acqramus codeftes. Bdelius uerai.cry(lalius,ucl tal/ cus nullo fune
calore rclolubilcs,ut clara expictia c6probauimus.Ec ony/ chinus lapis
pibgiofus didf .intus circa cetru coloris terrd.in dreu frren/ ria uero
cod^stQux duo biuiu denotat mortaliu pgctiu.aut habicatiii lup ttrra«Sut.n.q
adeo terrena iapiutjut induret mens,8C aia co^ aquea, neluti ayftallus,uel
talcus.in qux nullus ignis pualere poceil. Aquea dixi oiam.cu no ab re!
feriptura dica^:Producataqux ocm aiam uiucte. Sed podffrmc rationalis eft
aquea, ut ITtcapax aqux lapiratix (alutaris . Sed aliquado adeo indurat malida.
O peccato,ut nullo calore naturali Iit te/ (blubilistSed ne mortales Iic
indurati derperct p propheta driMitritcry/ ftallu fui ficut bucellas ante fade
frigoris dus.qs ru(Uncbit.''Emittct ucr/ bu fuu,C7 liquefridet ea,flabit fpus
rius.dC fluent aqux. Alii utro lapides onychini eflidun^,q O li cerrd funt in
cmali na.mete tn K afledtu codu pootcmplantur^K ia coelum tendunt» Q^tum autem
^ ctymologiaia 1 Daosl flaali
attinct.dixicnus,^ os dmnim (igoificat: quia dom in tma fumoB dendbus ideft
certis uiribus animx prctncndus,contcrcndus,C7 nimin£/ iku cil omnis cibustquem
ore pro anima capimustQuod niH quis frccrit hnundus habetur in IcgaSccundus
fluuius pnu Gion didtur.SC pccfhu^ lignifrcac,quod pedum offidu prxilare
ferpend iufium hiittCuius fimu/ ' tachru tena aqua flues fine pedibus, KJ
manibus fuper alucum terreum, quafi pciftorc fuper tcrramiK aqua maris fuper
littora quafi eodem mo/ do reptae. Hic autem fluuius drcuic omne terra QhJ
cus,quod zchiopii j hterpraacur,8C eria coopertumtNam BMD cus a HW caflah
uenit.qif cft ooopcruitK^ircuit nancp aqua omnem terram coopenens &
inuoluens ei ia drcuitu.dempca hac parua pordone.qnam habitamus.Et nomen tertii
fluuii hidechel,qd a acMs interpretatu cft dgris:Sed uenit ab "m hadad,qd
fignificac acuic,8C v{? chal,qd leuc interpretatur, ut fignificatu dus fit
acatum, O IcueiEt denotat acrem, uel Ipiritum aereum , qui leuis cft,6C
penctratiuus magisq ignis»]uia Eicilius poteft excludi ignis ne ali/ cubi
intret q acr.Ethic pratuenit Aflur,idcft diuitem,qui ucto 6C aere in/ flatur
.Vel uadit cotra Afllir, ideft Contra fpeculantcm per fe: AfTur cnith utruq;
fignificac 6C diuitem BC fpcculametC^.n.uuIt per fdpfum diuina ipeculari.remanet
uento plenus.Ec cande fpus ille aereus adeo acuet cor/ pus per dote ia effeClum
lcue,ut penetrare pedit coelos, C7 quodcuc}; ipis obiidetur melius q aer hic
cradus. Ad quartu fluuiu ueniens Mofes aies Qgartus fluuius hu,ideft ipfe
f>erat,pro quo nos h«nus,ipfe eft cuphracestEuphrates enim mulciplicans,uel
h-uifUficaos,auc frugife^ in/ tcrprctacur,ficut SC perae fruCfaficare
fignificattVndc calore SC uim ignea deuorat,qi^ omnibus fcecunditatem
pr(ftac,ficud experienda compro/ bamusiNamaduenientecaloreindpiunc germinare
omnia,C7 ipfo &r/ uefccntc maturare:C7 eodem recedente fpoliatur cerra,0
arbores dimit/ tunc Eruiftus SC fi>lia:Sol enim,qui pater uitx
didtur,mcdiante calore re/ bus in&noribus uitam prxftac,K conuenit cu
Oeo,qui ignis exiftens dac omnibus ficcunditatem,C7 firu(5hjm:Qui Deus non blum
uim ignea, fed omnium elementorum condnens,tanq uerus (ons cxiftit.a quo omnis
ait tus elemcntaris cmanac.Ec hoc innuitur f ut feaedores Theologi aderuO per
quatuor litteras fui magni nominisiPer primam enim multis de cau/ lts,quas
fubdeeo, ignis indicacurtPer fecundam, qux cft nota afpirado/ tus,aenPer ternam
aqua,K per quartam cerra,8( cerredria omnia,cu qui bus unitur airtiis illa
diuina ignea. Et hocinnuitur in figura ilUus litterae fai qua * quod eft prima
littera igneam uirtutem diuina f ut diximus^ in/ dii^s focamr in uentre illius
litterx,qux 1 res didtur,& ducenta impor tat,binarium vj per cctcnarium
dedu^m,qui numerus reni macerialni cfttSed b{c canq extranea ladoii ooftris^
oontnidads id butoimodi dM dX. mittemu&Pons igitur 8£ mare fupexcxlfum/a
quo ifta quaraor fluminB fluut/e{I magnu nome Dei quadrilitte^: (ut hebrei
dicut^ uel uirtus im^ portata p illud nomen/quod Pythagorei tetra(fb'm
dntsCtindieat illud di uinu effe ftrcudu omniu reru,K a quo oiatC^od OrphcuijC
Homerus! ooeanu uocat diuina^,8Chumanaft re^i origine primo femp ewftcnrf.feA
cudo in Deo^t gcncrarione emanante/terdo irrigante tcrrena,quartoftil/ lanrc in
oem fluida mam:Cuius ite^^ emanatio p« forma qdc in angelis,, per partidpatioaeucra,C7
imagine in aiabus rationabilibos,p imagina/i ria in rationis exptibus,per
umbrii in corpo^: figuris repperit : Qux ema ■ado quadriuia innui^eda per
aialia quadrigena uifa ab Ezechielc,quo^ t-eo igneus cfttAqla acreaiHomo in aia
poti(Iime/8i in (emine aqueus/ut alibi declarauimustVitulus uero terreus/K
terrae cultui fp addidhistQu*- elemeta eSpofita limal unica odeddt &ae,8t
uirtutc.ideo didf :Quatuor (ades uni/8C quatuor pdix uni:De quo faris fupius
diximus» Et qa aliqd • neritads in littera cotine^ drea defcripdonc illo^t
fiuuio^ , edam de ipfis unde orianf /CTqua fluat dicedu cft/,put a
diligcriflSmis Geographis ac/ •epimus.Phyfon(ut nonulli aflerut/qbus aflendt
Hieronymus) Ganges eft Indix fluuius/inter fluuios aflcraesau^
pdpuus.Hi.n.aurifen conu/ meranf/Taousin Hifpania/Eridanus in ItaUa/Hebrus
inThrada/Padlo Ius in AfiaXjages in India : cuius ortus eft ex modis moribus/
Artemido/ fo autfaore.Et de hoc didt textus:Et au^t terrx illius eft oprimu.Qoo
aut l)ut Nilus exiftima( /trafies per oem terra icthiopix K ab ukimis finibus
terrx anftralis fluit ad reptOTioncmirabili,K uario curfu:Hic.n.quist6/> go
tepore incerds ortus fit fondbus.tamc tepore Neronis dus origo inuc» catraidid’
in mote inferioris Maurftanix.no longe ab oceano.ftagnate ibi. beu,quc Hflide
uocat: Dcide codit fe idnerc aliquot die9£,rurfu(q? erupit: nlio lacu maiori in
Mauritania C^ricnfitlteruqi harenis receptus p de/ Idta uiginti die^ for/ ad
pximos Aethiopas:Ddndepro(ilit in fontc,qui niger did/ :Inde Aphrica ab
Aethiopia difterminas medios fecat Aethio. pas cognomine Aftaplus,quod getiu
illa^ lingua (ignificat aqua ctene/, bris flu«&Et hic plurimas infulas
(adt,qua9t clariflima eft Meroe,a dui tate Meroea Ofoife codita,8C a matris
nomine uodtatatEttade ad mare cgypdu deuenies per multa hoftia iplam xgyptu
infula in forma ^ delta grecx litterx fadt.Hic igi/ in Aphrica oriifp mare
arabicu difterminata ab Afia, in qua alii fluuii trahut originetTigrisui ue
hiri (agitta uolare nidcanir:Medi»n.ddrim fagitra appcIlanr.Et mfluit in tacu
Arethiflamnndetp trafuetftus occurrctc tauro mote in fpccu mergi/^ fiibterij
lapfus ab altero latere dus erupit»pie locu Zeroaoda nominau Heberi ! Pytfaa. I
Orphe. Home. Ezecfai. Geogia. Arttmi. Ner» i Aliefe dande tranfft
lacu.qThcfbirisdr.Rurfufcpin cuniculos mrrgff, tJ poftuiginriquin^ millia
pafluu drca Nymphcu redditur tam uianu* Arianix.ut eonfluaor.non tn
mifccaturiLcuior.n. Arlanias innacatiQua/ tuor fcrcmilliu fpatio mox diuifusin
Euphrate mergif! Et tandem uafto aluco pfiifuslmare perficu dece
hoftiisinfrrtur.Euphratcs uero in mote Pariedro maioris Armenix oriri dr.cade
pbga pcurrc:, Armenia maiore a Cappadocia djftinguit.a in linu arabicu ucl
perficu C quod mare ru/ bru df ^ ilumHinc nulla coiedhira rcftar,quo ifta
quatuor flumina cade habeant originc,cu cxdillantiflimis lods oriri
uideantur.Ncc tn drfunr qui airerant cojt omniu unicu efle ortu primariu, fed p
meatus fubterra/ ncos illa currere ad diuerfa loca , a quibus uidetur curfum
fuu exordiri» Scdprudcnrioribusno uidenturco^tanca.curafintintn-pofita trrra^t
K mariii ipaaa,ut ortus illo^; fluuio^ coucnire no poflint.nifi dicfrc^,q,
marc,a quo omnia flumma oriun^.fit fens ctia illoti quatuor nominato^t
fliuninurSed tunc no erjt locus aliquis particularis,qui hortus, aut para/
diTus deliria^ dicatur a nobis inacceflibilts. Vnde typica uf omnino illa
ddCTipdofluuio^',p quos intelliguntur quatuor ekmea,0 prindpta ro/ rius ellc
peoduiffa':fi£ indicatur illa quadruplex uirtus nominis quadrilit/ teri, aut
quadruplex i filuxus prpdpuus archetypi: Qe? omnia dcfcribu / tur per illa
quatuor flumina:co quod ipib^ habeant fimularhru , ficuti p
arborcs,fontes,hortu,0 huiufmodi alciora deferibuntur facramtnta. Quid
lordaniSjK Icor fluuius argypti. Cap. XXI II. Oft illa quatuor elementaria
flumina,ex quibus eia cofiar, duo alii fluuii in feriptura ceKbrantur,alter in
terra pniiflio nis (andta,qui Iordanis df,C7 alter in reproba tara agypti
nominatus Icor : Qui magno myftaio &uflos, « infaufloa ^uxus a iupramundano
tribunali figniflcanr.Cuius rei fignu cft.qa oia in Iordane ppeaata bona
fuerunr,atq! benefica : K qux in Icor pparata fiinr, ecoutTlo inlaufla 8£
malefica fiierc.In lordanc Sap!£
fonacflcdcbent.Scribitur.n.Iordanisfuoproprioidiomate hdjrco fTJ! icrden quod
ucrfum facit nedcri.i.uotu meu.fpontanca vj oblario. qoa unufquif^ &dc dc
fdpfo uolcos pcrfedtc fcruire Deo: QHaoblariooe &dla oia foufte.a fodidtcr
fucccdut.Alter aucc fluuius qui prius in feri/ prara dicebatur iorah poftea
didlus fiut haior ppofterata Ira, n magno myfterio nunc fubticcodo. Sed in
prffenrinc omnimodo file/ rioptcreamusfignificationcdicnionispmutata: tantumodo
adducemus ■W’ lor.n.luce fignificat cui di(flioni prfpofita H faf m proprietate
gra/ madex hcbrcf habet uim interrogadi,ut fi^ificatu haior incerpre/
tctur,nunquid eft luxf Qsf interrogariua lentenda negariua infcrt, ut fit
fenfus:No eft lux,K cofequenter nec bonu.nec diuinu aliquod ibi
eft,imittentefefe dature qcfcucp pcterenAit.n.Daferuo tuo cor dodle,utpopulu
tuu iudicare podit, K dirccmere inter bonu K malum: Q3is*n.iudicare poterit
populu tuu huc mulriifCui DnrQuia poftula^ fti fapienria ad difeemendu
iudidu,ecce frd tibi fecundu fermonestuos, K dedi tibi oor fapiens,C7
intelligms iatantum,ut nullus ante te fimilis tui 6uerit,nec poft te
furreifturus fit.Nihilominus cu ect plenus illa fapieria, adhuc alia quzrerc
uidetur dolens,ep no podex ea adipifri, ut in coaona/ torio fuo.qi graecc
Ecdcfiaftes,hebraiccuero coclcrdf,inquiaEtappofui cor meu,ut inucnire
fapienrixEticc^tCogicaui in corde meoabftraherc Ecdft a uino camc mea.ut animu
meu tralTerrcm ad fapienria. A quo.n*uino abftrahit carnem fua,nifi a fapentia
terreno^: ,qux no bene coueniunt cum fupemis, ficut nec utroruc^ {apientiaf
Hacc.n.rc^ inferiorum pet uinu fignatur,de uiceterrcna.i.de humanis ingeniis
nafcens,quis aliqn aDeoelargiaf,ficucnup deSalomonc diximustllla autdiuino^ppnu
ab illis ubmbus cxc^fis,deqbus in Caricis df: Meliora funt uboa tua oiao.Ec hxc
docet ueri ^creriooe boni OC mali,oc in dc Cbrifto dri w ro. CLI Si Ibias
BotyruCritKlomiedtt, ut fd« «probare malu«el/gcrcboou.Nec.ii. ia but^o uaedno
fdet quifpiS diferenone &cc« inter bonu & malu, fcd in fapiotia illa
meliori, qof de forliim eft figurata per meliore parte la As, cx qua baty^
cofidtur dii cftis uos; Sacerdotes,quia funguntur Dd officio
diiudicandoanimas,86 remittendo peccata,86qa metatores exi/ ftunt inter Deu 66
hominestMediu autem C ut triuiale eft in fcholis ^ de utfotp extremo partidparc
debet.Et quia lES VS fbit Rex regu,fumus propheta,S pondfex maximus, ideo
refirtus efle debuit diuinitate fuper oes, ut Pfahnographus canit; V nxit te
Deus, Deos tuus oleo Icdtip prx paradpibus tuis. Bene quippe didiT oleu
leridp,qa nullu eft uc^; gaudiu, nifi ubi Deus rdidet:Cui fcruies (emp Iptus
efle debet.Hinc Chriftus ait: Cum idonatis,ideft Deo per idunium uacads, nolite
fieri licut hypocritp triftes ; Sed potius id temporis unge caput tuum , ut
Iztus lis uidelicet, iuxta illud prophedcumtVt exhilaret fadem in oleo. Et hic
eft hilaris dator,quem dibgic Deus. Nec adducatur illud cuangcKcumtBead, qui
logent , quia ludhis ille ad animalem hominem fpereo92,qui ufep in hodiernum
dic folenitatem illam celebrant fruAu dus, quem dtrinu Galenus uocat cu
frondibus fupra adduAis: Qtushebrcos^nlad Lacedfmonii Deos fuos coronare
folebant illis frudhbus.quosoxtmala perfica nuncupant,ut Aridophanes author
efENec uacat a my(lcrio,q> foldiitas illa celebratur hoc fiu Au,qui cotra
uenenu ualet pofitu in uino,quod bibi^, ut Diofeo/ rides fcribit*Ne^ ctia (inc
myftcrio fune alix arbores , qux in eade folc/ nitate Ixtu diem
reddebant«Palma>n.C ut diximus^ (aris exprdliim ani/ malis (imulachrum tenet
in coitu, C7 cerebro,K eda in eo, q> coma in ca/ cuminc habeat circii
extcnfam,C7 ramos in digito^: modii protmros,C7 fruAus quafi in digito^ figura
formatos, unde daAyli.i.digiti uocantur. Pulpa quoc^ ipfo^ fruAuu caro
nuncupatur, ualde quida medidnalis SC fummf nutridonis,aut ex ui quada quafi
animali,aut ex natura phodxat Et tand nutrimenti cd,ut Anachoritx quida illo
tatumodo dbo contenti fuerint, ficut ufep in hodiernum dic mulo in Aphrica
alios dbos no habet in uTurEdq; multigenus frru Aridtx DioTox Arido Plutab vr F
. CLUI ’Theop« ^Diolco* ^Piimus Hcbrd Plinius Dauid Utm tiad fune . Cedrus autc Cuc latis conucniunt ii/qui de
planaspertradlant/ Q/nef. Thcophra(lus/Diofcorides/8C Plinius^ ca ell/qux tya
uoca^ relina pbens clc^fliaiam/qux cedria dia/ /SC cedrium/dentium doloribus
unllima ia cauemas addita cos E^gic/K dolores rcdac:Expirantibus quo iAibus
cerallx impolica cu Dile remedio dhElcphandas curat,SC ad pulmonis ulcera
prodeft cyathu eius forberetAduerfus uermes, SC dneas in clyfteriu inicdb
pra:ndiu ell, tC contra quadnipcdu fcabiem,canum,K boum:C7 ardet uelut
&cula« Oleu quoc^,quod ex ca lir,multu celebrat indicans lorlican ueri olei
Ibn/ lcm,mifaicordix yj SC pictads diuinx locu, cui illa arbor rerpondct:Scd an
hxc Iit arbor,ex qua Arca &ed^'s &bricata(uit,an fuerit larix.ut he/
brei muld alTenint, fiue cedrus ex alio genere , ex qua (ut Plinius,C7 alii
narrar]) fiebant menf; nobiliu pndoff,iacmu hab^u&Scd in hoccon/ ucniut
omnes hcbreojt lapictes,q> lignu fedm,6C cedrus qua ipli fuo idio/ ■ ■ • • ^
mate DT!^ aez arezim uocat,^e penitus finc,arbor qppe a diuo cy tharceio
alcberrime decantata, q> vj fit arbor Adoaai,ab eo placata in Ii bano.idcft
in uera fyJua fupramudana,K horto dclida^ , aut in candida . ^ . illa mente
diuina cminenriHima;Vtrutp.n.libanus fignificat,faltum vj K x candidu uel
albu.Saaameotaria igitur dl hxc arbor fimul C7 palma,& Riyrtus,qbus iuflu
Dei dies fefti feprimi mefis celebrabant :Cedri.n.cmi/ oedores ladlos,8C Dd
primarios duces ab ipfo placatos fignificartPalmx aero ui(ftorias,quas in Dei
mifida reportatiMyrtusautimulriplia' infir ditate cofcTcns/muldgcna gratia
fanitatu,qua Deusuinccndbuscofitrt, Et ii Icgidme Dd fella celebrac.qui plancad
fune a Patrc:aincut.n.d^ triii phum reponant cu fiIio,atcp bcMfid fune
indigendis alio^ fuccarrentes cu fcptiiormi fpiritotuel Chebrcojt theologia
fcquendo^ ii uera Dei fefta cclebrant,qui polchrx arbores fune a dpherct SC
gloria Dd decoratf ,ro/ 3 ucTO roborecodelU,quod gebura dicut,8C Lnitx oleo
pictads, K diuinx benignitatis in propria,K alio^: lanitatc,at(^ faluce-Hisaut
ad duncur laliccs torrcods, non quia (ut reor^ ad hos perdneat infiruttuofis
arbores,in qbus fuQ>enla dicuntorgana a prophca,ne audiant Dei can/ dca,K
ctxiccotua fuper indigna Sumina Babylonis: Air.n.ln falicibus in medio dus fufpcndimus
organa noSra . Sed quancu ad aliud fignificatii eonucnirc poffunt cu arboribus
illis lacrammtalibus.O feftis: ubi.n.noa habemus SC laliccs eorreds, in hebreo
dicit uchii bc nachaliq^ fignificare poceft/8C iucudiiatcs hxrcdicads:Na harab
lalix,dC incun dum uel amtmu intcrpretatur.*JO? nachal aut torrcntem,K
hfreditatem itgni&ac, utntieit{liep^eirepolSt,lidic^ O iucunditata K , •i;.
1S?/' ’md.nn' V baercdicatis Cipemx.f K cockftis , quarti delibado fit a rite
celebrantil^s ucrasfolcnnicatcsridco pro fic celebrantibus
drcancarProphctaiExuItatc Deo adiutori no(lro,iubilacc Deo lahacob t fumitc
plalniu,K date tyni/ panu/pfalterium iu eundum cum achara:Buectnate in neomenia
tuba tn inligoi dic folcnicacis ueib-f.Si aut in alio rcnlu intelliganf labees
correa/ as iigniScati per illud hirbe nachal.per hos indicant corpora
ao(lra,qu( io6ru(5hiola funt^imo 8C nofmecipli infixeudi fumus^niii irrigari ab
aquis fuperioribus,C7 plantati (imus fccus decurfus aqua^,ut pommus fruclu
dtirc in temp jrc fuoildco no ab re (alices iftf dicutur torrentis.quf feccry
nunc ad celebrandas fcitiuitatrs Dci.Ncc abfcp myfierio i(h' celebrantes, nunc
per faliccs.nunc per arbores frugifiras deferibun/ xjuia unurquifcp infixeundus
c(l fibiipli diminus,fcecnndusauc irrigatus ab illa lupramia dana aqua,qux
ainSine me nihil potdlis &ccre.Cclcbratur quocp nimis planta illa, qux in
hebreo didif* SKK ezob,q(f ex uirinicace uocabuli tra> duxerut hyropu,(«i
pro ucritate libanoris e(l,qua Romani prius,led bo/ dic Italia omnes Rofmarinu
dicunttqux inter plantas quide nobibflima eftjK magis q cxiflima^
cxcellens,quismulritudine,C7 uequeria uilefcata Eft enim (em per uirens,nullinocens,8C
multis infirmitaribus mimica, ma xiinc morbo comiriali.qui daemoniacus cft.
Radix quo cuscontoucturildeonon fine caufa ad afperfiones faa'cdas cum fanguiae
animaliu in lege iubebatur airumi.iuxta quod decantat Propheta: Alpcf/ ges mc
domine hyfopOjC/ mundaborGradum mim illum aj^d fecreoo/ resThcologos
diuinitatis indicat, aut meiura illam ,qua nos 0eo,0 Deua nobircum
coniungitur:Cuius perfiifione a peccatis mundamur, expia/ mur,K perfidmuTtHinc
in huius m facramentu iuflx luerunt fieri alpcf fiones planca illa
(acramencaria. Quiduitis,Kuinea. Cap. XXVIU. St quo^ inter arbores celeberrima
uitis a Noe Cprout aperte in facris eloquiis concinetur^ primo plantata in
terra, a qua fublaca fuit malediua Excunditatem pradlans/ut iplamct uitis perhibet
dicens:Qui manferit in me/O ego in co/hic Cert fruifhim multu. •Et quia
Ohriflushuicuid iullitix connexuit pietatem / O mifericordiam, ideo lahacob cum
de Iehuda,immo de iplb Qiriflo,qni ex illa tribu defee dit , ageret in oraculo
cdlamcntario aicLigans ad uineam pullum fuum, uVad uitem fili mi afina
luaauAfina enim, O pullus pietas cft,^ gratia, V ii Viftf . I CANTICI PRIMI. ut
alibi declararam c(l,quac ia Chrifto obutanint cum ucritate tT iuftitfa, K
iaiLnuI cuiligaca pararunt a' fede ia domo lahacob io zternu.Et quod hic per
uitem & aiiaum^alibi per uinum V panem ianuiturtQyf duo or dinauic pro
Toaiticto ia ea domo, eccicila uidelicet,n6 fine magno myile rio indicans
aiinum ad uitem Iigatum,8i pirtatcm,at^ mirericordiam fi/ mul cum iuilina K
ucricace per eu ofculata.OC connexa liiiflc. Voluit itaEt quia magis
p^fumprerat q debuerat, fperaas obtinne , quod nec particularia fcelaa ultra
puniret;, inebriatus didtur C7 illufus a Cham, qui calotem fignificat,diuinx vj
excandefcendx, ne generaret cos filios , quos ipfc odere dccreuerat , ncc^
prxferret genitos ultra id.quod di bcbat:Statucrat cnimCut dicut do Pdneeps
illius tnbunalis, indudtur mundi febdeator 86 difpoiitor. Sequiturdl-e/ ^exidi
ante ipfamyOmaia V3 prxparado.ut omnibus prius rite diTpoiids V iit I CiCHRJy rSTV5. Eztcfa/.
niaodi C7 omnes.qui in ipfa operantor. Hanc igitur u«l pater,url ipiemee filius
locauic agricolis , ideft Dobifipfis , ut operaremur , O cuftodiremus eant
reddentes debitos fiudhis tempore fuo. Vitis igitur arbor cft, qui fu/ mus
nos:8C uinea locus, in quo fime uites.i.mundus hic, aur locu5,in quo plantati
fumus di(lributionediuinxiunitix,quaec(l uitis fupramudana, qua cxcoUcur,K
confituetur hxc uitis infcrior,cuius truncus Otrifius i (l, nos autem rami,oel
palmites tm frudhis afiaentes, quantum in ipfa uite manentes fufeipimusab
ea,unde fruifhis producamus,diccnte ipfa Viret Sicut palmes oonpotcft
Fcrrefru^hunafemrtipib^niiimanfiritinuue, Gc nec uos,niG manfentis in me. Qgid
animalia fiuiiflitatis. Caput XXIX. T quis alibi tetigerimus illa,qux EzcehieI
uiderai animalia, non modo quatuor cuangeliGas in fenfu allcgorico iigoifica
reCuc e(l comunis (mtenda noGrorum lapicntum^ fed aliqd in archctypo,ad cuius
uiGonem fubue^s erat prophcta,ut ads clare innuit,dum aittbt fuper
firmamcntum.quod erat imminens ca pdeoru.quaGafpc^s lapidis rapphyriifiiper
firmamentum enim thro/ 5 DEVS
nuseftillius,quiait:CodummihifedcsefttCuiusafperea,comedcs BC ccruum.Et iterum:
Vcfcentur cis, quali caprea ccnio,qaoram vj omma inteffana comcduntur.cxcepto
lluigui ^ fj m !»«/*'/• neajuia ia eo eft anima,qux no debet comedi limul cum
came.eo 5. aia/ /i) nt ^ nS in nutrimentum hominis/ed io deprauationem,
coinquina/ ; ' metu5CpcrnidemiplIusCutaiunQdnieoit.IndtuloueroPrabniuigcli/ mi
ptimi,ubi nos habemus.In fine pro fufeeptione matudna, habetur in ueritate
litterx,Vinccd pro ctrua auroraE.Ec aliis plxtiC opera mfrudhiofa.qux nec femen
habenc,undc poflimc feminari,8C colli/ gi’ &udhis, taq immuda befliis
relinquutur:Qsx uero hudhim.K femen ffudlus bmefiidendi habent, taq munda
homini aflignantur. De anima/ libus uero,pifcibus,K uolucribus apertam
diferetione inter muda tC im/ munda tribuens hxc uetauit,& illa
conceflit,uc in Leuitico,C7 in Deute/ ronomio legimustSccemic enim pnmo
animalia munda ab immudis du plid fignotQgo^ alterum c(l rumtnare,uel ^uc in
hebreo habetur^ leuarc granu: Alce^ efl ungula^ fctflio: Qux omnia de
animalibus didla Orige nes munitus authoritadbus apoflolo^.K Chrifli,diiudicat
ad homines p nnere:Paulus.n4Cu de patribus illis ageret,quibus hfc lex data
e(l,inquit: Omnes cande efeam (pinealem manducauerut, SC eundem potum fpiri/
talem biberunt: Bibel^t aut de fpiritali confequend cos petra.petra aut erat
Qinflus.Ec ite^:Ncc quis uos iudicet in abo uel potu,qu^ funt um bra
fiicuro^,hominu vj/ad quos illa omnia rcfmintor£t Petro/qui fur/ fum oraturus
afeenderae, quaxens cum Quiflo, qux furfiim funt,oflen/ fum efl uas,in quo
erant omnia quadrupedia/erpffi'a,8C uoladlia,8C ad/ iuiKfbi efl uox
diccs:Surge/occide/& maducatEt dmend Petro id Eucre, necScaminaretur,icc^
diiflum hiinQuod Deus mundauit,tu comunc ne dixeris.Ec hoc repetitu fuit
ccr,quia mudata crancCinquic ipfe Origenes^ ia uirtute
fandli0iiiixtriaicads,qaa Qiriflus ea^: rty mudator dooicraR ioogie Qui etiam
dixfcQuod intrat in os no coinquinat homine.Lcuarc igitur, tue reducere
granu.uel ruminare cft meditari cibum (aaj fcriptura:,que fumimus.C?
oraaones.quas Deo luadimustQgnri incadiim K2 in uanu profoutur fine mentis
attcntionc:fic St fruftra lerontur Iaera eloquia,nili qui ipfa
legit,meditctur.Idcirco canit PtophetatBcati qui ferutantur tefti monia eius.Et
iteru;Beatus uir,qui in lege Domini meditatur dic ac no/ dbs Vbi no laaura.fcd
meditatio comendatur, 8C in ea homo praedicatur beatus. Ruminat igitur,8i
redudt granu,qui attenu mete rcuoluic,qu(c Iegit,ut opere coplcat,qux
intelligit,8C meditatur: Lcuat autem granum/ quando l^na opera efficit
prxpondcrantia dcbitis,qux conuahuntur ex defe(flibusc6millis;ScifTamucro
ungulam haba,qui ex lege praanedi/ tata nouitdifcrerionc ponere inter bonum K
maIu,hocrefpucns,C7 illud amplc a bono progenitore Deo proucniat aliquod malu /
aut a (umme lympido aliquid deddat im/ mundu,tu potiflimcdiiftumfittVidit Deus
cundla,qux fecerat, C7 erant ualde bona-'- ized by .tioogie (\jcl ^■ j^dS cf- Utm ■ Rifi^ AUlfftijfk yt c.
tC ipfi inuifos (ut prouerbio diuulgatu cfisGxcus K claudus no intrabuc in
templu^ fed habitauitCdicit nofter textus^ arcem SjsouicLmuniiioDe eius,ut
habaVeritas littcrz.i.in ioHuxu prxdpuo, quo fefe corroborauit K muniuit,ne
pcccaretrVocauitcp eam duitate Dauid,6C acdificauit eam per gyrum a melo,
O" iotrinfecus,ut habet traduifbo nofira: Vcl fecundu uentatem hebraica
WTOn [Q min amilo,ideft ex plenitudine chariGnatu muniuit eam.Ec dc munidone
meliori q muro^ loquatur ccxtus,appa/> rct ia eo,quod requiturtEc
mgrediebatur profides atep fucacTccs, 8C Dns Deus exerdtuum erat cu eo^uia vj
donis SC effluxibus diuinis fe munie/ rat.Templu autem illud y>ricatu erat
ad indar arcz,uel tabernaculi foe deris mundum utruif reprxfcntans,maiore vj 8C
minore,ad quo^c exem plar Cut diximus^ arca 86 templu Gabricatx erant : In
quibus figuraduis fiebant faaa figuradua quoufcp uera (aera ruccedcret,qux n5
in templo inanulatdo pixliccrcntur, fed in meliori C perfe(ffaori,dc quo inqt
Apo/ flolustTcmplu Dd,quod dtis uos. In hoc fi bene pagerimus (aera iplum
purificaodo,conrcendcmus ad aliud templu, de quo itetu Apodolus aict T
abernaculu non manu&dtum, quod e(l ipfe Qiridustin que datur no; ^ bis
ingrefliis per hodiu,quod cd ipfcmea In que ingrei1i,0' cu ipfo unid
coafeendimus ad fupramundanu templu,dc quo didtur in Apocalypfi: Dns Deus
omnipotes templu illius ed,duitads v} fupcrnx.Sic itaq; ope rantes,uc mereamur
u(tp ad fuprcmu templu puenirc, tunc Ixti C^abft^ mdiado dicere MterimustTcmpIu
Dni,Templu Dni,TempIu Dnicfh In qux templa Deus fua demenda &dice concedat
ingre(Tum. Quid Aegyptus/Babylon/86 Damafeus. Cap. XXXIIU. Vm bipardtu femp
fiierithumanu genus/in Dei yj^iliai C7 diaboli,ut Augudinus pratraitdt in
prooemio uoluminis de duitate Dei,8C in toto cotextu ,pfequitur,conurnics erar,
ut io regione illa m>deriola,86 typica facra eloquia celebra/ tent loca,qux
utnufcp famflif edent hofpida.be ficut letofolyma cu omni bus drcuiacedbus lods
pro Dei Eimilia/dcra omne dubiu/ordinata erar, de qbus longu edtt enarrare p
fii^la,fic Aegyptus/Babyloii/86 Dama/ fens femp illi aduerliun fufccpere
himilia/a qua (xpius populus Dei uexa msed. Aegyptus amplu ab Ifraelidca gente
fufccpaat benc(idum,undc Pharao uocauit loii^ Zaphnat pahaaeah/qd cd uoc^ulu
Digjtized t CANTICI PRIMI. Acgyptiu nullibi ali^ i fcriptura repertu, ut ait
Rabi Saloraontpro qoo iradacUo noitra haba/aluatorc mundi, fed uc alii uolunt
iignilicat rrfe/ ratorc rcCTao9t:zaphan.n.rd’erare hebraicc imporcat, pahaneah
autc cft penitus xgyptiu/K occultu uel fiiniru incognitu fignincac.Vcru quicqd
& de uCTDis.loleph Ifraeliticus laluauit a^yptu rclicrans lecretu uilionis,
qua demoilrata tooant Pharaoni ea mala,qux fup populum ipfiui ueo/ tura erant
ab ds praxaucnstNihilonunus ipta xgypeus ducentis O dece anis oppreflit
populum.qui Ioiiq>h aulpido illuc dtlcenderatjVnde bcoe xgyptu,qui hebraiet
O^TTO mizraim didf ,angulbai intcrpretan^,qua/ uis aliqui/ nefeio qua
ratione/addat,quod etia tenebras figniliceu Ang^ ftix.n^ agulbatorcs bonoj:
femp fuerut Acgyptii.Babylonii quotp ta| Dd minilb I captiuos duxerunt opdmos
quoltj de lerufalcrtranilato edi rege ioadura in Babylonc.Po(lca itau iicdechia
rege obieflum runt cu toto exadra/oediis filiis,8C luccenfo tcplouenucrutep
populu ca pduu iepeuaginta annis. Damalcus et mukotics Dei populu amixit, fed
in capbuitatc n5 deduxit. Aduertatur hic quxlb diflcmtia inter hos op/
preflores. Aegyptus gratiofe fulcepit populum/poftea afilixit.tandc ui (U
miiit.Babyion ui capduu duxic/8C Idnper mitius agens dcnicjp fponte di^
mifit-Damalcus autc dtra captiuicaic multodes molcftauit. A^ypoisui»
angulhatrix diabobsciVqui lepide fufdpit hominc/at fufccpcu lubiugac nec
ditnittu,airi uirtucc diuina abftrahaf.^bylon confiiito dl caro,quas anima
furdpies captiuadatim tenet,atq; confulam p feptua^dta annos, cumculu vj comune
humanf uitf iVeru femper remillms agic,cu in diea anima/qux primo adeo
opprimciiaf , ut nihil inteUigere pollet, ablbluai ab opprimente 86
offiifcantecarne,utluccefliuc expediriusagat;tandem . poli cumculu uitx ponitus
liberafabfoluta a uinculis cofporeis.Dama/ fcusaucc,qux 1'anguinc bibens
interpretatur/mundus dkqui no pardtm oifi his/qux funt Iccundu carne C/
(iiguine/ nunc molcllat hominc/nuc abfc| molclba ipTum dimitdt: Didturtj
Damafeus caput Aflyrix/ udue Affur/qd diuinx interpretantur.quajt/non quide
rupema^ fed inferio^, mundus hic caput 86 rcceptaculu cft.Ho9taut I0C091
onera,ucl fcntcntix, aut iandboncs diuiog ab Kaia dcfaibuturiQjj* fumadm hfc
funtd!)nus Aegypd.i.diaboli dVq> (imulachra dus comoucbunf ,C7 tabclcet,in
ad/ aentu vj illius,qui dixicrNunc princeps huius mudi eiicktur {bras.Oaua
Babytonis,carnis.r.qux mente conbindit,dl,q> ois tnanus,C7 cor ,86 cor/ pus
corruptibile diflbluc^,86 erit homo in melius cranfmutatus prttiolior auro
obrizo.Onus Damafd,mundi huius vj eil,qa delinet efle duitas,C/ erit licut
acemus lapidu:Na fublads hofpicibus ddlroenc oia axlifida htt ius mudanx
duicads. Multa alia,quz ibide dicun^,po(Tcnt in hanc fen/ tenda adduci,qux
onucdmas,ac ulterius ptog^edifu^/q dcco 4: I£uaa ' CHRD ' STVS.' I TONV5
5EPTIMVS, CLXI Pulas Diaid Pnloi Uas. Qwd ArabiaAnons Sioa,K Mcfbpotamia Synx*
Cap.XXXV* Ec ab re in Arabia/qux (!na monte gaudet ferlix tfaure, aap oariis
gumis/data cft lex.Ncc^ (ine myfterio Abraha Spiri/ tu landlo plenus loramento
pftito exegit a fcroo (eniori do/ mus fux/ut nullatenus aedperet uxorem, nilT
dc cognatione iia/qux erat in Mefopotamia ryrixiQyem fcquutus Izahac,8C ipfe
Deo plenus praecepit lahacob/du ^fum benediceret dices: Noli aedpere coiu gem dc
genere canahan/ldl uade/ SC profidRrere ad Melbpotamia fyrix, ad domu Batuel
6ris m A's tux,8C aedpe tibi inde uxore de liliabus Labao aoonculi coi.De
Arabix mylWio inquit Apb(lolus:Abraham duos filios habuit, unu de andlIa,8C unu
de liberatQui dc andila/ firdm came natus eihQui aut de libera/per
repromiflione:Qux funt p allegoria diifbuHxc enim funt duo tcdametatVnu qdc in
mote lina in leruitute generas/qux cft Agar.Sina mos cft in Arabia/q coiuniftus
cft d/qux nuc eft lerufale, 8Cfcruitcufibisruis.IUaaucqu(rurfumcftlcruialc,libcracn/qu(cftma
^ ter noftra.Vbi aduertedu eft.quornodo Apoftolus dicat lina monte coti/ »/ir^
"hifU^^JfrfiJoLy/rM. guu efle lerofolimx.cu diftet ab ca p quindedm
dictas, interpolita uafta ^ . eremo.Noigi^de coiutfhonc localifqa magno fpatio
diliuDcf^ lunt^loq/ tor,fcd de coiudtioneinBuxus.licut metaphorice
didtPfalmographusdc ^ rore hcrmon/q> dcfcdlic in monte Sion/cu tn diftent
montes illi prr otfto/ j-jormop H fUft ■ ginta millia pafliiu.Coaiundla igic
intcliigunc p influxu,qui ide cft in mo te Sina,ubi lex faipta data cft,8C in
laoiblymis.ubi feruata eft magno fa uore Regis Dauid,qui cultu Dd fcdm lege
iptam ampliauit,C7 5^omo ius,g xdificauic tcplu,8C multo^ f pheta^,q ftorncrut
in Icrufale.SC lods circa adiacedbus.Hatc lex feruitutis figurata e p filiii
andllx,qux dctfta fiutab Abraha,iubctc Dco,adfolicudine Bcr(abee,qux coiugif cu
defer to Arabipnecpcul inde Sina cft,nbi Moles pafctbat grege poft defertu, ut
pauloan explicauimus.ln hoc igifmonte data eft kx feruituds illis,qui exkrut de
Aegypto,figurads p illos q egrefli funt dc Agar skilla ^yptia, ut biuitApfs in
ucrbisnupaddu(ftis4Ecqa cade lex fmiitatis feruata Eiit ^ in lerulale
in{eriori,idcirco coniundta dc cu Sinatqa code iugo feruitutis nc utenf locus
pmeba^,qooufc^ ddccderet illa noua lerufale ddurfum libe/ ra,qux eft mater
noftra,de qua lohanes in ApocalypfitVidi duitate lan/ Aa lerulale noua
defoendente dc ccdo,a Deo parata licut fponfam ornata
uirofuo.i.PfinibChrifto,cuierac fpon(a,aobisaiitmfu]uxaorx lapidi bus ferro quadratis
aut lateritiis coktfta eft,fed ex uiuis lapidibus fufeita/ lis in filios
Abrahx,qui nuc filii,nuc aut iniimul collc(fti,cx quibus pater myfterio no paruo/prfino did^in plurali.K
caftrametad funt in deferto, C7 poftea in fingulari did(, O caftrametatus eft
Ifrael co/ cra Sina.Hoc ideo didlu cft/ut doceamur,q> no pot mubtudo aliqua
in/ fluxui ocelefti appropinquare,nifi i charitate unita.Quod cognofccs diuus
p^a Cithariftadecatat:Ecccqbonu,Kqiucudu habitare Eres i unu:qain illos ' '
eexieftis influxus defc^it/ficut ungum ex capite ad barba ufe^ ad oram ucftimra
fiimilia illa.ut polfiderct rcgSoncm fpedofam,e a Deo dilcdam,cgredi primo
debebat de confrifionc peccati, O incendio cocu/ pifcctix,SC profidfdin
Hara,quod excandcfeenriam,iram,utl zelum fi/ gnificat,quo armari quis debet
contra pcccatum,e malum.Sed caucn/ dum eft,ne cxcandefcenda fit nimia,e
effrcnata,ut non moriatur ibi cu TarahtSed mafuctudinc corrigat, 8C frenet iram
cum Abraham,& cum ipfo exeat de terra confrifionis,e de progenie impctuoia,e
de domo pa/ trisconfradti impetu fuo.8tueniat miris ad poflidendam terram bene/
iRI/ diifbim, ut in euangelio diritur,cui ritulus eft freundu MatthaaimiBead r
VS« tnkes , quoniam ipfi poflidcbunt terram* X ii Oigiiized by t' . CANTICI
PRIMI. Qgid Amalech,Moab,Afnon,KPhfliftiiin. Cap. XXXVI. Ed cu aliqualiter de
regionibus tranligtrimus, per curramus etiam de populis ultra ea,qux dc gente
Acgypd,Babyloais/ SI Damald didlu dhFucrunt enim populo Da infdti nimis
Amalcch,Moab, Amon,0C Phililbim. Amalcch.n.adeo info/ lens (iiit.uc PiedlTimus
Deus dixerit in DaiterotiomiotMcmeto qux tibi fexrit Amalecfa in uia,qn
egrediebaris de Aegypto:quomodo occurrerit tibi,C7 extremos agmims tui,qui
lalli rdidebat,ccddcrit,qn tu cras Eime, K labore conFcdbis, O non timuerunt
Deum Cum ergo dominus Deus tuus dederit dbi requicm,5C fubiecerit cundlaspcr
aroutum nationes,in tcrra,qua dbi pollidtus ell^clcbis nomen dus dc fub oodo:
Caue ne obii luTcaris . Magna quidem uidetur Dd rcueritas in illuni Amaicch,
quod non abfcp myilerio Eidhim cITe aedimus t Erat enim Amalech gens ma/
gna,ueneno annqui ferpends infitdla,unde Eimilix Dd inimica: Iddrco huic contra
illam femper pugnandum erat,licut & fuperni redlorM bonf familix decebant,
ut in Exodo legimus: DTT inp p'??]?3:Qgod ad uerbum interpretatum didt: Quia
manus fup fedem iah.iddl Dd, pugnans pro Domino contra Amalech a generatione in
gencradonem.ldco grani indignadone dcifhis fiut Saul de regno:quia noluit fc
conEirmare cum bellacricc manu Domini, O pugnare cotra eu, in quem lata erat
diuinalditenda.SC indidhim bellum ,llcud per Samucle Bient ipH indicatu.ne vj
percutcrct,K ddlrucret ipfum Amalech, 8C oia qn^illi erant.intcrlidens a uiro
uf^ ad mulierem,ab in&nte u% ad ladbc cem,ab agno ufro Numero9t
IcgimustPrindpium gendu Amalcch,cuiusex/ trema perdentur. Et hoc.quia Mdlixfa
referuatum erat,ut penitus eum delcret.ficut CJ Eufhim dhnec per alium id fieri
potuit, immo alii uirtutc Qirilli uenturi contra iprum prxualcbant , ficud de
Mofe legimus , qui miliis milidbus ad concertandum contra Amalech pugnabat SC
iplc pre/ dbus.dcuads manibus in DeumtSed graues erant manus dus, quia non erat
d plena uirtus expugnandi Amalech.T ulcrunc igitur allantes petra, in qua fedit
, qux, ApUlolo interpretante, erat Chrilhis, cui inm*ccbacurt Et quoulcp
aduenirct Chrilhis , qui eum pem'cus dcleuic,fullentabatur ab Aaron,fitVr,ideft
a lacerdodo f^urante Chri(lam,K incendio ignis,que iplc ueoit mittere m
terramiVr enim incfndium,aut foroax ioccrpretacur. Deutm r, i Exodus Saul SamucI 1 Numoi Mola Pauloi Dcote.
DEVS Et ut innuat haec (aimlia Amalcchita^> penitus diaboIica,(inc
genealogia introdudif,(!cuc ccoocrlb ad denotanda diuinitatc Mclchizedech,d£
ipfc abfcp cognatione defcnbi^.Moab quoep,8C Hainon,quis dc genere Setn
&iennr,tanicn fempcrin&nii Dei £uniiiic,neccum ca aliquando comixd
biles,quis admilTa fuerit Roath cnoabitis no twi in Eunilia iplam Dei, fed ctia
in genealogiam (aluatorisdioc ideo.quia fixminis non fuerit fatfbi illa
pFohibitio,qua in Deuteronomio iubetur,utmanreres,8t diminud aliquo membro non
ingredianf templum Domini, nili ufep ad dedmam genera
doncm,8CPhili(lciur9adtertiam:fed Moabicis,8C Hamonins pr^ibe^ accelTus ille in
perpetuum. Interdidtur quoc^ pax, K commixtio cum cis taq penitus in^dluola,
iTcud in planta patere poteft,cuius Airculus,R in eodem trunco a quo diuelli^,
inferatur, nullum fruAu penitus produdt. Sienec femen filii cu matre, aut
patris cu filia poteft producere fiu(%is bonos:8C dignos &miliac Dd:ut in
Moabids 6C Hamonids fuflii e:q nad funt dc obGsocna eSmixdone filiarum cum
paac. PhililUim aut dc genere Cham fimul cu Aegypdis
proceflmittFuitm.Philifiiim filius Chafluhim 8C hic filius Mizraim,qui e
Acgyptus,8C ifie filius ChamtQui Philifiiim quis exiguus populus,tamc diu
Ifiaelkicffiimifaf fiiitinfifius,K nuq dc/ lctus,adro,uc adhuc aliqui
ccnfeantur Phililfei, qui no quidem cadentes, fed obuolud dicunf,ant
inuoluentes a palas, qd clf iouoluit: Multa enim reuoludone,8C uaria fortuna
pugnarde contra Ifnel,8C drcaqpluti/ ma obuolud fiint.Hos autem popnlosSC ad
renium myfiicum redneen/ do,Amalech diabolum fignificar, contra quem nobis
bellum continuum indidhim cff,diocncc Deo: Ponam inimiddas inter te K mulierem,
K in/ ter femen tuum,8C femen ilb'us.Moab 8C Hamob genid de patre Loc,qui
induGis interpretatur,carae fignificanc,qux generatur dc Ipindbus am>
malibus,K uirtute feminali induia in uifeeribus panrnis.Philifbim uero mundam
fignificanc , cum quo ludimus condnuis reuoludonibus , nunc ab ipfocxpcdid,
nunc in eo iterum obuolud. Hiiic contra Amaiccb, U contra Moab,8( HamonCquorum
pnmus diabolum,lequmtes uero car nem effigiat^ condoaa pugna fumenda dl,0 nnlla
habmda pax, nnUa conoordia,onILim commerdum/ut lege iubctur.Cum mundo uero nunc
pugnandum eft,auncuero d>nuer(andum:uc fuos dilcdoresab iplbnu/ he^s
deducamus in feruitutem Dd, licud ChriHus nos docuksqui cum pubL'canis,K
peccatoribus manducabat, O coaerfabatur, nt coi ad pce/ niernda rcuocarct.
Mulca alia adducere pofinnus de rebus naturalibus, plantis, ]^idibus,moodbus;,
C7naUib^4°us,pcr quos tanq per amigmaca quardam facra eloquia indicant melio/
ra,0' ca quat ad rptricum perdnent. Sed ne longius progrcdiamur,q de/ ceat,de
mulds baec pauca fiiifidant* X i i i Digitized b/ : ' ) CANTICI PRlMLj^ V^d ITt
iliad ultiinu/ia quod omnia diapalboica oonfonanaa coo^ ducuntur. Tonus
Odlauus. Eus omnia copia flam/8Cuiafuaui(lima. Cap» Qgis fit iftc/qui omnia
compkt/K quid dc ip(b cognofcae podimus» Cap. Omnia utre tmdunc in Deum» Cap»
Quo appcncu in eundem pergant» Cap» Qw cumculo udiantur» Cap» A quibus
nahaniride currus. Cap. Quid opcrauur Angelid Dei miniftri in ifto atiradbi,
comprobatur a fcripturaiacra» Cap» Quomodo omnia pa renarium a Deo egrediantur»
Cap» Qgalita per renarium in eundem redeam/in Chriftum maxime/qui cft ucra
quies/C7 fabamm» Cap» Quomodo pa fenarium aetatum reducatur genus hu/ manum in
ipfum Deum» Cap» Qgomodo homo paracularis regulate uiuens drucniar in Chril tum
(abacum pa fex axates dgnificatas pa fociUosdks».Cap.
Chri(bucilueraqaies/9((abatum» Cap» Cur oompleds operibus qukp dierum diifbim
Gei uidit Deus quod b^u/fcd coplao opere Cexd didtum (it/ SC erant ualde bona»
c .. Cap» Confummaturpa&((himdiapafbninomi4
poruit,Kicc9rdidbnac6cepcradoronad'HincPlalaiographuscaaidMi/ ^ fit uabu fuu,K
fanauit eos.Et fi coneniut af&dhis aialiu radonc carentifi ad inuiccm,8C ad
fibi aectfbtii padura,nonne hoc indidit naturf opifex, ut coddedlend fimilia cu
fimilibus habitare,fiC rdcdbs noxiis dbis llimat Iob« fibi couenientes pparatos
ab cofDt his prorequitur lob diccstQuis prae/> parat coruo efca fiia/jn
pulli dus damae ad Deu uagicntes,eoqi{ no ha/ Dkiid beant aljosdCum quo
regiusProphetadecaiitactQgi dat efcamoicam^ ei V) coueniente.Si quoQuis autem
(tt hic przcentor , aut quam noriuam de eo habere poflimus.per/ currendum eft.
Qgis (it ifte.qui omnia complo,C7 quid de iplb cognoTcere poflimus. Caput II.
Num efte.a quo omnia procefldinc,qui omnia copIear.K in que, tanq in finem
amatu.C? pradileilum eade oia tendant, nulli dubiu eftiEt illud idem Deu uocari
ab omnibus.diurr/ lis tamen nominibus pro diucriitate idiomanim.Hic aut ille
eft.qui p lliua didnEgo Tum ipic.ego primus, C7 ego nouiflimus:Manus mea
fudanie terra, C7 dextera mea mefa eft.aut palmo coclufit ooelos.Ter no fine
myfterio (ut habet textus hebreus ) repetitur ego.ut denotet ali/ qua trinitas
in fumma illa unitate conttneri.Ego igi( (inqQ fiim ipic,^ V] dl a fetaut ego
fum iilud,qia cmananr.altera ' uero rapicria,primogenitu,C7 aliis multis
appropriatis nominibus uocat/ no efte cognitas mortalibus.nec a ipfi Mofitq(ut
dicuQ necquinquage/ fima porta menfurf poeddis intrauit.Nullus igi^potuit
intclligcrc Prem^ ' MK fflium,qaour(} uenit ille, qui dixicNemo nouit filium,
m'fi pater,acq; Iohan. lob boobas Iohao* n 3> k/ t: i ii is j> V Paulos ■
V lita 'd 'Ii a id a fi 4 - • f / 5 ( ; I ICitt I EacMi I Dante! I
Isbsot Patre Douit,nifI Filios, 6C cui uolocric Filius reudare. Itidc O
Ioh&ics didciOeu nemo uidic un^/fcd unigcnicus/qui cft in (Inu Pfis/ipfc
annua/ ttauic nobis.Qgod SC lob fub nomine lodstcdgic dic&Indica mihi,(i no
fti,in qua uia lox inhabicaf Lux udep illa, qux a lacobo dideur pf lunu/ num,K
illa qux dixiciEgo fum lux mundi.Dc qua iterum IohanestVita erae lux hominum,8t
lux in tenebris lucet, 6C tenebrx eam non compre/ b^erut.Qsod 8C lob profequens
aiRAulierctur ab impiis lux TuatQuai omnibus c5municatur,ut ocm hominem
illuminct,dumodo fuis tenebris non oifiiToctur.SC taix lucis indignu fc
rcddatiHac quidc fola luce Deas/ O diuina percipi poiliinc.Si igi£'aliqua de
hoc pcentorc,K delciflabili c6 cctu,8C b^heate fine,SC paula habca^cognitio/cx
hac luce ut procedat/ nccciTe eftaiec eam a fapiendbus mundi.qui in tentbns
fua^ adinuennd nu inuoluutur.cxpedlare poilumus, Paulo attcllante, qui
airiLoquimnx Dei lapiendam in mini(leno,qux abfeoodiu cll,qua prfdtdinauit Deus
ante Gccula in gloriam noilramiK qua nemo principum huius ixculi eo/ gnouittNam
nc^ dnem,nc(p media, quibus in eundem fincm,aut in c6/ centum faauiflimu inter
Deum 86 hominem, quo ipfe beatur homo, de/ ucnitur, ullus aliquado philofopho^,
aut mundi (apientum docuit: quia animaUs homo,aut lapienda mundi , qux carnalis
dl, non percipit quae (unt (pus Dei,ut fequitur Apo(lolus:Et rdnem fubncdlcs
ait: Quis.mfdti hominura,qux fum hominis, nid rpidtus hominis, qui in ipfo dif
Ita O qux Dd funt,ncmo cognouit,ni(? (piritus Dd.Nos itacp no fpum huiua mundi
acccpimus,fed lpintum,qui ex Deo dbut (damus,qux a Deo do nata (unt,qui &
loquimur non in do^s humanx lapienti; uerbis,fed ia doAnna fpiritus
fpirinialibus fpiritualia comparantes. T nplcx enim ell apud pblolbphos
Peripatedeos maxime celebratus f greilus in fdenda, rcdiluduus aut
dilfinicns,diuideiis,66 componesd^o^ nullus ad Deum attmet,qui necditfinid,ncc
diuidi,ncc componi potcft.Hinc diminuta ni mis ell thedogia Peripatedca,6:
doiffaina illa minus fuffidens ad diuina, qiuc paro intdleiflu,aat expurgato
Ipintu perdpiuntur>Alius igitur mo/ dus nobis querendus c(l,quo diuina
furdpiamus.Ell na^ unus auf CibU nus,qui intuiduus didtur,du homo mundo corde
86,oculo afpicit in Tpe/ eula,& fpetffatcula illa dara 86 anenuuad qux
qiphetx omnes deuenedh^ hinc merito uidentes dicebantur.Sic Uiuas uolens
expbcare, quod fcnlcu rat,dixit:Vi6o IfaiactEt iterumtVidiDominu fedentem InpcT
lobum ex/ cxlCum,& deuatum.5ic Ezechicl indicans unde haberct,qux annuntia/
bat,dix^Fadlac(l llip me manus Dni,86 uidi.Similr 86 Daniel ait: Vide bi in
uifione mea. Ad que gradu dcuencrih Prophet; oc$, quis diucrla ul dcrinnQyos
fequud funt lohanes, Pau]us,Stephanus,66 aU apodoUd ui 1^ quoyt primus
aitiVjiJfmtts gloriam ciustEt uldmua de fdplb protulia Ecce uidco codos aptos/K
IcTum dante a dextris oirtuds Dri.Mcdiat at tedad’ fe uididc,8C audiuifle
arcana Dei ,qax no licet homini loquitqa nec uocabula fuppctut.ncc mortales
uolud in cceni uolutabro digni habetur (uTdperc prctiolos margaritos,S6 fplcdorc/a
quo coinquinad oculi porius o£fcndua^ / q iUudrtntur. Eft ita Pcus latens iimul
ac patens fit/ait:lta Deu cxillerc fcmpcr.oilT femper agat omnia, impoflibile
eft:la ctxlo vj/in acte,terra,mari,in mundo toco,in qualiba pardcula mudi to/
ta.tum in co quod cft,tum in eo quod no cxtat.NihiI c(l in omni natura, quod
ille ipfe no fittEft ille itquide,qux funneil ea ctia,quac minime funt: Qgx
quidc funt deducit io lucem quae non runc.occulic in feipib. Hic Deus nomine
melior, hic occultus, hic rurfus omnium pactndllimus,hic menti c6fpicuus,hic
prxfens ocuh’s,hic incorporeus,hic ^ut ita dixerim^ muln corporeustNam nihil in
corporibus e(l,quod no (it ipfcd^mnia-n. ipfe folus exiiht,uc etiam docebat
Parmenides/ que Arilloteles iniuile re/ darguere conatur. Et idc Mercurius de
Comuni: Nec quicq eft in omni, quod non itt ipTc Deusnuxea illud Orphei
redtatum ab Eufebio: lupttr eft fummus ucrtcx,atcp intima planta: Ipte eft
aeternus femper lTmul,ac totus ubicp Terrai fundus. Et iterum. lupiter eft
quodeuep uides,quocucp mouerts.Ec extera mulca,qux pluri/ bus carminibus
pfequid’. Omicto,qux Anaxagoras,Democritus,Zeno, Theophraftus,Hiarchas cu fuis
Brachmanis authorc Philoftrato,Plato/ nid qplurimi,Origencs,8C multi alii de
huiulmodi fcripferunnEt coclu/ dam cu Diony(io,qui omnia pene,qux illi
cradidcmnt/C7 probaruc mul cis rationibus,unica conclufione edilferit:Deum in
mentibus ede dicunt, K io animantibus, 8C in corporibus, K in codo.K in
tcrra,8C iimul in co/
dem,cundcmundanu,drcamundanum,rupramuodanu,fuperccricftem, ruperfubftantialcm ,
folcm ,aftrum ,ignem ,aqua,fpritum, rorem ,nubem, ipfum lapidem,8C pctra,omnia
cxiftenna,8C mhil exifteoriu.Et iic omnia implens omnia drcufooare fade. Omnia
ucre tendunt in Deum. Cap. IIL Abrica haec uniuerla, fphaera^ motus, fucccftiua
generatio, 8C corruptio re^e^qux omnia drcularia funt, Opinds gout ucftigium:
quo docemur,(icut Deus i3}iipit eft prindpium, C7 finis/complctac^ fphaera/iic
omnia , qux dns iimuUchru tenent in eundem tendere,a quo proceflerunt:Nam hoc
eft uoicuicp pro/ priumnic de fluminibus ait Ecdeliaftes: Ad locum,unde
exeunt,flumina reuertuntur, ut iterum fluant. Sic 8C de terreo corpore dixit
Opi&x ho/ mini deIinquenci:Puluiscs,C7in puluerem rcucrteris:Q^ omnia £t
cere docet ipfe Salomon inquiensK]>mm'3 pergunt ad unum locum.qux de terra
£idla funt , in terram pariter reuertuntur . Et hxc de terrenis didfa iint « De duabus ucro hominis
partibus profequitur in calce uolu/ Tridne, .!• ■ ■’ 1 Parme. ' ■ Ardlo.’
Mercu. Orphe. hit in (c oia Onqu>c
Arflloteles cu fuis Peripataids^ tanq concupitus, C/ pracdikdhis ab omnibus
dilc(5bbne,C7 cocupifccntia a natura in^taiC^i K uia mathemadea procedes antea
dixerat oia ad unu redud,(icut K ab uno proce(rcrac.Qgod AcademidCmaximc
Proculus m fiiisThcoremati busTheologids^ apcrdflime docent.Sic fiC non modico
my(hrio chara/ dfares hebraid numeros (ignificates eode ordine,pccdant:Nat( eft
cfaara Aer fignificans unu/ed completo difeurfu per omnes charaAeres, quo^t
aliqui (igniiicanc9umeros,aliqui dcnarios,aliqui ccntenados.deucnitur tandem ad
idem K quod pronuntiatu dicendo Aleph, (igniheat millena/ rium complemcntu
omniu numero^,K cubum denarii hipremi numen: ut (icut ipfo charaAere (ignificat
unu.ita ptonuctatum (igmiicet miileifiC eda idem (tgnilicat charaAer addito
punAo K:5ed O hoc A leph ducem (ignificat,6C cft (igillu fummx coronf.aut Panis
fummi conrinens in fim figura duo/V8l unum /Vquxlitterx innumeris reddunt,
uidecocc nc mc quaii mortuu lugeadstNam ad illam opdma/bcatacp duitate
regredior, ad quauniuerii dues mortis con donc uenturi functlbi nacp folus Deus
eil iumus pnnccps,qui dues fnos r^la fuauitate miritica,quo hzc/qua multi uitam
exi(limant,mors po/ dus dl diccda,q uica*ln hic fenteotia ueniunt
Didymus,Hiardias,Por/ phynus,ProcuIus,in dc oradonibus, C7 predbusmbi docet de
mete Pia/ tonis,lambUd,C7 Porphyrii oradones eflit nccellitfias,ut per eas
rcduca/ mur ad patria, aqua quadiu hic fumus pcgdnamur.inqt PaulustQgi cu
bebrds dillerens exerta uocc aic Non habmus hic manente duitatc,fed futura
inquidmus.Ec ut breuicer concludamas,in hanc (dueoda ueniunt omnes,quo^ lumina
collullraca funt« Qt)o appedeu in eundem pcrgant Quid. «i
Didim* I Hiarcfa. Piato lambli. Porpbyi Paulus 1 i Plodaa ( I I i I Paulul ! 7 . 1 i Boedni ! i EK Paulos K 'Piato is: ■ liCHRI-- mSTVS. in
k/.Wus ifl.*- j. st. Luas E: li {1 :ii Ango. 0 b’ n Pinont
i,Pftfaa. 0 D Ii . K •r » if md difarcriooe boni 8t mali:£i qui non guftat
utrum meI,lac,K buty^,ot fciat reprobare malu,8C eligere bonumiQui no
aud/r.quid loqua^in ipfo Dominus Deus,nec guftat.nec uidet,ncc rentit,nee pdpit
Cut Apoftolus ait) ipfe animalis homo,qux Dei funRfed a!!iaquia fit in pluribus
8c6-equenter:Sic.n.natoralia difbnierunttSed, utrd ueritu ed,fic ab Opifice
fummo donati funt: Qui utro rationis,6( libertatis Dd munere funt partidpes,hi
afeendunt curriculu fuz uoluntatis, aut ano^ ris,iuxta illud Augudini: Amor
meus pondus mcum.ud curriculu meu, illuc ferror,ubi amo.Ad hoc tamen muboties
magna uim confirentena/ cura,8C attrahente diuinitate Eidlius currunt: Ad
pro&du enim fapiencif , 8C do(firinz promptius ueniunt bene chordari uiri
in corpore, K fortiti bo nam anima, 8C ad doidrinam difpoiidi,&uente d
Phoebo, Venere,86 Mer curio,fi Platoracos fequi uolumus.Et hoc aut difponcdo
corpus,aut quia intelligcntix illis dellis pr {fidentes fuo influxu
&ucnt,aut (ut P^agotd dicuQquia in defeendendo anima induitnaturam
illa^intelligeot{a9:,fi/ cut lux uidc( fulopcre colorem uitri,per quod tranfit
rubeum.codedem, airidem,oel o-oceu.Cumintalii fadlius ad dominium,fi gem'tura,K
nir/ tus id pratdaRSC fi Sol,8( Mars 8( huiufmodi d fituerintdi uera funr,quf
tradut AdronomiiCurrut alii ad diuerias uirtutes naturali curriculo pro oaria
difpofidone corporis,© animi,© codi fiiumtis; ueru nihil boni at/ dngant,nifi
faueatfupema uvnis.a qua omnebonutNon enim fapkoda r iuxjoiritur uiribus
propriis, ut trilatur ifle , qui iure cognomtoto lapiens dicitur:Ec appofui cor
mcu,ut forem rapiennam:86 intellexi, q> omnium operum Domini nullam poieft
homo inuenirc rationem,eorum,qux fiut fub fokrEt quanto plus laboraucric ad inquirendu,
tanto minus inucnicet Et hoc quia (apienda datur a Deo,iuxta lacobi
fentcnciatQsi indiga (a/ pentia, polhila a Domrno,qui dat omnibus afilucntrr.K
folus dat.Nec ad dominium uenire quispoterit/nifi donante Deo,ut ait Paulus,8C
cfi co Dyon Platonicus in fuo uoluminc de regno: Non ell poteftas m*n a Deo.
Sed K ipfa fumma Veritas ad Romanum pracfulc inquit: Non haberes in me
potclbucm,ni(i tibi damm fiiifla dcfiipcr.Ncep ad aliquod bonum opus ualct homo
fine diuino &uorc,ut iplanapalfim protellatur dicenst Sine me nihil
poteftis £*ccre.Et illc.in cuius pc^rc ipfe ChriHus refona/ bat/ait: Non fumus
fufficientes cogitare aliquid ex nobii/quafi ex nobis: fcd omnis nollra
fuHirienda ex Deo cft.Hinc loram fut in quarto uolu/ mine Regu legimus^ propria
uirtutc cofilus/cootcmpto diuino oraculo, tC fauore/bellicum currum afeendit
congrefliirus cum Adyriis/ a quibua nulneratus fagitta in incenu iaifbi ita
domachum dC pulmonem, ud in/ ter thoracem K loricam.nt haba ucrius litterx ,
mifaabili cafu de iplb curra corruit: Quae non uacant myfterioKIadit enim curru
propriz uirtu tis,qua confidebanuulncratur inter duo (abrefida humano ingenio
con/ texta,ut denotetur textura/SC omne opus excogitatum humano adu,aut
laboratum ingenio,ac uiribus propriis hudrari: attp in peraitiem elabo/ rands
ab(rritudine Pharaonisaqui nudans,uel didipans interpretatur illumcp aduddimum
6C nudum ferpentem lignidcatx^ui fua aduda dilfi/ pauit genus humanum,K nudauit
protopIadem,adco ut aubefena a Ei cie Domini.5cqui^:Ec erit uobis fortitudo Pharaocus
in confiidoae/K d/ duria umbrx Argypd io igoominia.In uanu igitur laborat,qui
naturali curfu,aut inferiori Eiuorc diuina pertingtre opinatur : Quod
confirmate polFumus exemplo eunuchi Candaris reginf ,quJ in curru legebat
llaiam cado labore/quoufcp iubente Spiritu fandlo Philippus iunxit fe curiui
illi docens,qux ille intdligcrc neqbat:C7 lumen pr(b(E$,fidd9 infigne: ut in/
de opaari poda,qux antea no ualebanEt tunc pracfcntia,C7 Eiuorc Phi/ lippi,immo
Spiritus (snudi mittetis,C7 adidriiscIFe^s ed ille currus ad indar illius,de
quo dicitur io Plalmo:Currus Dri decem millibus multi/ plex miUia l{tandiLAdcd
fiquidero diuino currui ad Euiorc illuc confcc/ Sal» c lacoboii Paulas Dyon
CHRI/ STVS.k IDEM Paulus lotam . Hlc inu^q» diuinus cocionator magis attrahere
debet animos liniendo qcerreDdo,86 podus niaculischaritaas,q cerroris.uc ipii Y
ii fcciccu
adultera,pcccattice,pub!icano, telonario, &huiurmodi benignis nte deduca,K
no terrendo minis.H t quauis aliquado debeat orator diui/ nas alta uoce
annuntiare populo (celera C09:, nihilominus id facere debet non improp«ras,fcd
cu charitate admonedo proponere ea,qu; a rcdbtu/ dine iuftid; pro fccleribus
parata funt.In hac igiCpartc mitteees illi Apo/ (loli retia fua no ualcbat ea
trahere prz multitudine pifriu,ut doceamur, prouetus fiat in amore,C7 charitate.
Nec abfcg caufa fubinfertuKEc cu tanti elTent.non eft rdfilim rete; quia
uirtus,8( praedicandi offiaum in duritate cxhibitu/coadiuuate Deo,firmatur, C?
corroboratur,at frangi, aut fcindi nequeat : fcd oia perficere,iuxta illud
ApoftolitOmnia polium io co/qui me confortat.Trahut etiam Angeb',86 adminiftratorii
fpiritus/ nt exequanmr ea.qua; iubet (umus moderator, ut de cis dicif in
Plalmo: Benedidte Dominu omnes Angeli eius/minidri cius/qui (acids uoluntatc
eins/no cantu in hominibus/ fcd omnia moucndo,8t in omnibus influen/
do/qcucunt^ minimis. Hinc mulca uidemus agitari/K operari prascr id/ q(f eo^i
natura prfftat:Kncfdetes mortales,unde hfc eucniac/admiran^: ^od tamc contingit
mulri&ria: Aliquado enim praaieniuc prffcnlione, SC modonc quada ea,qug
homini uenmra funcuit ex authoribus grauifit/ inis extcmis.8& catholicis/O'
clarifiima experientia coprobare polfumus. Narrat Cicero in primo de
diainadonc/q> Lacedarmoniis pauloante leu/ dtrica calamitate in phano
Hercubs arma fonuerut: Ac cede teporeThe/ bis Cut ric Calidhcncs^ in tcplo Herculis
ualua: claulx repagubs feiplaa aperueruetSC arma, quz paricdbus infixa
erac/humi inu^ fune: Eadecp tepedate mulds lignis Lacedxmooii lcu^*cx pugnx
calamitates denii/ tiabat:Na Ly(andd,qui Lacedpnonio^ darillimus fiiic,dacux
qux dd/ pb's dabat.in capite corona fubito exddtex afpcris hcrbis.K agredibust
Stellzcp aurcf ,qux in ddphis erat a Laccdxmoniis policx pod naualem illa
ukdoria,qua Atheniefes condderut pauloante leudlrica pugna, dcci/ deruc:nec^
reptf func.Qyid memore ea mulca porteta redeata a lofepho/ ?ux pr^enerut
Icrofolymitana clade perpellam fubT ito,8C Vefpciiano^ una multo^ die^ infolica
ecbpfi uidebaf' compari fiicurx ruinx:Fulgur per media hora.caq meridies ccmplu
dreudedinianua eius xrca,qux uix ■ uiginti uiris moueba£,hora fexta nO(5h's
ultro aperta ed:Currus,8C exer deus armatoi;: magno impetu p regione drcuuchi
uideban^ omnia cofirmat Euld>ius cadaridis in terdo ecdcliadicx hidoria:. Et
ut breuiter me expedia,ocs pene clades inligncs aliquibus pocteds,K prodigiis a
Dei minidris prfucntf funbMulcos quocp ligna puenere in ortu,uc de Myda puero
refert Gccro ibide.cui dormira fermicf in os tridd grana cogede/ re,omen di(dum
magna^t cb'uida9t,quod cucnic. Platoni autc cu in cunis do^ra' apes ia labello
oo&difldic,rcfp6fum fuit, lingulari iliu fuauitact; 1* t Paulus • Pj^.
Getro CaliOb. lofepb» Eofib. MycU Ciccia PlatoB w J ,! » * Hcnc. s/ ». ^
Phflift* [0 B" c K V i f; t, V. (»• i Vi fi B II ']l 0 il 0' 0 ofoots
fererita &itura eloquctu purnta cft in inEuitciQuod Atnbrofio cpl icopo
Mcdiolioen/T in noitris hittonis legimus conngillr. Hccubz uxcii Prumi parioirx
Paride uifum c(l parere ardime £ice:quz Troia,8C toci Aliam inccdcTci.Macri
Phalaridis (ut fcribic Heraclitus poticus auditor Platoais^ uifum fuit Mercurii
iimulach^: (anguine funderem terra/quo tota domus red^aretiQsod imanis
audditahs iignu m hlio paricdo py buinDionyfii genitndCut Philiifusair^
pffgnati uifum t(f pattre iacy n/ fcu.Hortulanx uao Clarx Alliiinatis mxn nidu
ui(u eif/ Kd clara uoca iignihcatu fuit/q> falua parac deberet lumc qdda
clan(]imu. Purtctu.qd in iohwis BaptUtg uatiuitatehiit/oibus notu dftqiio
coprobafqd angeli agat nobifeu X ortu pucnicdo,86 cclebrado: quisin gctilibus
mali angeli operarent .Patri Zadiarif Gabriel apparuiiiNd aeddi fermo lubuahi/
tJrdferiiis fcccundaturmaco pucro,fermo Pfi ubmutcfccti rdfitui^iut ui/
ctni,fiC re^ cotcii cogCTcf exclamare admirates/Quis putas pun ilie aiti’ Ad
andqores au tcolcedcdo/izahac oraculo ceUbertimo pueni^utlteiili/ O anu
codpituria decrepito genera^tbius nlius lahacob in matris utero cu germano
altercai' :undc parctes diuino oraculo docent duas gentes ii* uctre lilo
materno cotincri.iKntiquus IcgiOator iluuio/fiC carcdfo necadus exponit a tilia
Pharaonis no calii/fcd diiponctc Deo fufdpif :q p an>t gelu luu eam
illucdcduxit,ut pue^ laluarct.dt diceret Mofcs.i.fuptUf ex aqs,SC q fauore
Angelico counuo dux ellct illius celcbcrrimx,SC decacaif tradueltonis UhuHicid
populi de xgypco.R-obulfo^ fbraliimus 5afon a Uenli agelico oraculo foecudata
c6apii':d( nazareus.i.iaaa(us Duo colU tuifanccq natus- Logu clid nimis
retexere oia,qux in fcripturis lacns,86 gcolibus niitoriis qpfimis pollent
addud exeplaiqbus^^barcnt' Dei n.mi (tri puniillc multos auc antc.aut in iplb
ortu,ucl tauille bello/iiuc aliis re/ b js arduis/auc familiariier mulufaria cu
hoibus egiildScd hxc pauca di ^ lint,ut difeat increduli, qui uolut admittere
nili ea,qux fuis aialibus fenlibusappr(hcdut/q>luntangclid minillri miUi in
mioillaiu nollrutg DO tm nobis fuadet pageda modo infeniibili/fed uilTbiles/8i
fcnllbilcs fele muiciplidtcr p builie irabaes hoies etia no adbuc natos.aui no
adultos ad diuerUidC pcauetes uariis portetis a luturo exddio,ucl ad opus
llreouutn deduccntesiQ^ adhuc ex laais litteris coprobare pofliitnus. Qiiid
operentur Angelia Dei mimllri in illo attradlu,coir protsf rx feriptura laaa
Cap. Vll. Inillri ctrcunfonantil&mi tribunabs/ 8t Ardumufpi fummi, ut hdi
liot.omnia pro uiribus deducere (atagut in confona/ dam cu Prindpe licut
Dionyfius fxpilltmc repi tit in lito d« angelica hiaardiiatHi euimOnquit
Propheta^ pr(ucniunc cooluodti pCiUcmibus/CC (cipfosharmoiuzaimbus/taq iolfrudli
concctu* Y iii T u: oAaU att' toros chordas omncs/C7 uoces adaptantes in fummo
Dd tnonochotdib, ut illud reddant conctnnu, C7 fuauifTimum. Et in illo ed nomen meum,uirtus Vj nominis
ilh'us,in quo omnia mirabilia effidii tur*Hic igitur angelus nunc pratccdendo,
nuc fubfequendo cadra defen^ dit,docuit,cudodiuic,iraxic de Aegypco.K deduxit
duoem, 8C populum, quo pgrbat. Angelus quocp comcs,6C dux fuit patn elcdbe
Familix Abra hx in Aegypto,in Oharam/86 quocuncp perrexit. Angelus Izahac Gdua/
uic ab immoladone/eudodiuit in peregrinadone Eiida iuGeraris,K in di/ uerfis
lods,SC a hirgio habito cum Abimelcch. Angelus ctia lahacob du/ xit in
Mefopotamiam Syrix, diuuit, BC protexit ab inuido Laban,C7 a perfccudonc
fratris E(au cum perrrquentis.Scd K quid operetur Angeli in nobis, profpexit in
fomnis non adhuc bene in huiulmodi initiatus, ut fomno fopircnmr animales
fenfus angclicx confuctudinis inimid, quos i,: non adhuc plene mordiicauerat.
Magnum quippe cd (aeramentum fca/ lx,SC angelorum arccndendu,Kdefccndendum:f(d
hoc ad prxfcns fuffi/ ciat/q> inde docemur omnes angelorum mintderio drdud
ad quemcunc| gradum nirtutum, meritorum, K dignitatis , 86 indignos deponi ufep
ad extremum midrix gradum: prout eorum exquirunt mala merita : Hoc enim
Angelo;: arccnfus/defcaduft^iigniticaREtfcala gradibusdidinida ordinem
uniuerii,86 rerum omnium gradus rciignac.Ncc ulterius in tan/ to myderio fandi
daf facultas. Netp defriic Angelus lofcph huius Patrias ^ chx fiiio,dum fratres
cum multo infequeretur odio uf^ad uenditionem: Apparuit enim d uir in agro/qui
hebraice V!'t( dici^,quo noie pbcril^ in locis ditdos ed Gabrid illius lofeph
afliduus comes/O' doidor,ut Hcbrei admnt. Lx>ngum quippe fr>ret omnia
adduccre,qup per Angelos in faais eloquiis pro hominibus fatda lcguntur:(cd
cocludamus cum illa Pialmo/ [^^uid graphi fententia pro quocuncp iudo^ut bene
fentit Hieronymus^ decan/ |.]icro» tata; Angelis fuis
Deusmandauitdece/atcododianttein omnibus uiis tuis:In manibus portabunt tc/ne
unq offendas ad lapidem pedem tuum: Super afpidem/86 balilifeum ambulabis/C7
coculcabis leonem/86 draco/ a&Nefcio quid clarius addud poflct dc
tutcla/cudodia, O ducatu ange/. Danid P&Inu Oiip. Eoaog. loram.Sed nc
aideantur/qui in lege euangelica funt^K gennles ab Ange lii dcrelicb/8C cantu
drcundlis infcruinic,ut falfd iacfbtanc hebrei / uidea/ mus quid in
cuangelias/SC apoftolicis faipcuris pertratflccur.Ad Philip/ pum,qui Spiritus
Gindti iuiTu currui eunuchi illius Candacis R^iof^uc pauloancc diximus]) fe
iunxit, locutus primo hierae Angelus mand^, ut illuc pergeret, docens, q>
etiam gentilium curam habcnc’4 Et Gimelio Centurioni gentili fefe uihbilem
prxbuic iubens OC Petro, ne contemneret gcnciles/CT' inctreuaTos/qui uidcbancur
immundi.Legimus quoi.animalem hominem fignilicatu per iumenta illa, de quibus
in Pfalmo:Homines,8C iumda (aluabis Dhe:H(&n.alina ali/ qu^o aiai nolfru
(igniticat,aliqaado uulgare populu,ut fendt Origmes, qnx prius portauic
Iegi(Iatorem:pollea,pt(uio ^charix oraculo, portat Ghnlhim, OC redemptorem
mundi : Sed hxc iubetur tblui ab Apoilolis limul cum hlio fubiugali,quia in
euangelio folutus eft populus ab oneri/) busanriquaclegis:Qi]i,utdenoccf nouus,noua(p
fynagoga.auc collecfho crcdedu,addi^ pullus,C7 filius fubiugali&Hic fimplex
populus Deo ad/1 haerens uider,quf non potefr uidcredcprauatus,OC maledicus
,pphcta,atc^ male operans dodlor.ficuc platrilVj in lods euangelii legimus , q7
a turba (iildpicba^ lefus,9C redeptoriq a Icgifperids, O pharikis, OC
prindpibus laoerdocu in fua raaUda obcxcads concdieba^. Arcet itacp Angelus
lim/ plex vulgus,6C per ipfum mulrocies maledicu dodlore,C7 qui ndaria mo/. Lri
oonacur.ln cafrris AlTyrio^i demonfirans quantum blalfrmiafit Deo execrabiLs
ocflogintaqntf millia de exerdeu blalFemands penitus dclcuie K abicdc dt
booumtEt tue imperat terrx metuis nodrx,ut germinet,8C producat herbam
uirentem, Cl lignum,uel arborem fratdifri^,iaxca genus fuum,idcd mulrigmam
aartutenuSed quia non poteft bx abicoodi fupra rnoocc poiica,ae(^ CANTICI PRIMI
cana acccla occulcari debet fub modio,red imponi candelabro, ut luceat
omnibus.lux videlj C? exemplar bonorum operumtldeofequcnti die,qui quartus e(l
iubencur fieri duo luminaria magna in quobbet bene operan/ tt> Luminare
maius eil opus meritorium in grada fiuftom lucens coram Deo ,86 Angelis
cius.Luminare minus eft prudenna,86 fapienua in rebus infirioribus
difponcndistqux nox qu^m fune rcfpcAu rerum fiipercoe/ kftium,quibus uocans fplenda
tanq fol.ln rebus autem illis depreiliori/ bus dirponendis cum multum profinc
do^in; exempla, 86 fiiuores San/ €h>rum,86 Angelorum.qui iunt can| ilellx in
firmamcco cotlorum/Idco adduntur (lell^ ibidem collocatz in lauorem Lun(.Qyinto
autc die pro>' fiaTcentibus de uirtute in uirtutemdiatunSerpanc aqux
ferpituram ani mx uiuentis,86 uoladle uolans lupa terram, & fupa &dcm
firmamenti codorum,86 non fub firmamento, ut habtt tradudlio nodra. Sequitur,^
aeauit Deus hataninim hagadolim/ quod nos intcrpre tatum habemus cete grandia •
Sequitur : Ecomnem animam uiuentem, qux produxerant aqux ad fpedem fuam •
Grandia fune facramena de illis oeas , aut hataninim hagadolim:Non enim appara
, cur magis de/ bucrinc exprimi cete,q alii pifces,qui fune fiarlican iplis
maiores. Alii au/ tem interpretati fune illud uabum hataninim,dracones, licut
in Pfalmo ulnmotOracones O omnes abylli.Volunt enim uocabulum illud Hata/ ninim
utrunc^ ligm'ficare,86 cae,86 dracones. Sed nec etiam uidetur,cur magis
debuerint exprimi dracoocs,q Leones animalium fyluellriu reges: aut boues
armentorum duces, nifiuelimus intclligere draconem illum, de quo didtiu' in
P(almo:Draco ide,qurm fiarmafli ad illudedum d:Qd omnibus adualacur,maxime
profidlcentibus in uia Dd,C7 canto aaio/ rem pugnam iple cum fuis
repcilibus,qui cum fequuncurabfquenumc/ ro prxparat, quanto quis rodius,86
uigorofius incrdic.Contrahosicacp oporta,q> fumamus pennas licut columbx,C7
aues,qux uolanc non fub finnamenco,red fupa fiiciem codarum per contemplationem
,86 deuacio. nem mends in Deum dicentes cum ProphetaiQuis dabit mihi pennas ut
columbx,C7 uolabo, ut fiigiam ab b's laqudsfHc icau:Anima nollra fi/ cutpafln
aeptaell de laqueo ucnanuum, laqueus contritus ell,86 nos Ii/ baati fiimus.Si
autem hataninim fecundum etymologiam uocabuli in/ tapretari uolucrimus,doaaca
fignificanpcr qux dona Spiritus fantfliCuc fende Origenes^ intelligae
poflumustC^ibus prxualcrc ualcamus edtra omnia reptilia , 66 iofidi.is paratas
ab aduafariis in hoc mundano man, 86 dfdcm uiuae uaa uita,quod innuitur in
eo,qd (d]uicur:Et ocm anima uiuentem.Et quia illa dona,qu( largitur nobis
Spiritus, parata fune pri/ moalilio Dd,q dl uaa aqua fupramundana,ut fup us
diximus,idco te/ quicunQux produxoataqux ad fpedcluatSicn.de hoc Ipu loquitur
ia i lU/ '6. Plalnk Daoid Idem Orige, TONVS OCTAVVS. cLxxirri CHRI/ STVS.
Ifaias Mo(a cui^cVo:IIIc fuggeret uobis oia,qugcuq; dixero uobit:Ec dc meo
acdpict,C7 annuciabit uobis fpiritus lilohim uolitabat fuper aquas/5ic homo in
prima mudi state dicitur fibricanu ex aia CC corpo/ rc,tanq ex codo 8( terra cu
aliqua luce tegis naturalis,fiC diuinicacc co|lu> nrante,maximc dum erat in
(fatu innocendx: Sed diuila hiit lux a tene/ bris,quado homo expulfus fiiit de
il'o paradilo uoluptatis:K quado lucca O diuinus Henoe fublatus fuit a tenebrofo
uulgo: £t in fine illius actaba didcur,q7 filii Elohim accellbunt ad filias
hommu grauidantescas. Ma/ xima quidem funt hic facramenta de correfpondenda
filio^ Elohim fiz> pindanriu filias hominu,ut gigantes, ucl cadentes (ut
habetur in littera j generarent uiros nominis,8C potentes a facculo cu fpititu
Elohim: qui uo/ litans fuper faciem aqua^ reddebat eas fixeundas inter
tcnrbras,qus co/ operiebant faciem abyih.Incepit fecunda stas in Noc,qui tanq
medium ti firmamentu quodda fiiit dmidens inter prima illa staic ldgfua,8C
fccii da,in qua occurrit lingua^ confufiu, denotata p aquas in^iorc:>:Et
illud mediu uocatu fuit coelu:qa codriHs fiiit Noe diuides/SC iulfus in
giioibus fuis. i.qtu padcbafillud cui riculu tpis:Diuila nac^ fuit ea tepefiate
famia lia Dei in Sem Si laphet a &milia diaboli i Cam cu poderis fiiis: Ab
hoo cni uenit Chus»i» Ac^iops/Mizraim.i» Acgypdi/fiC Chanaan/a quo Cha/
nanei.gnationes qdc deteriores, C7 reprobatx fignata: p aquas infiriorest 8C
diuil^ ab illis.quf irrigatf hurut ab aqs fupioribus:Et bfc diuifio huc/ ufep
manec,ut doide, C7 bene traiffat Hieronymus in Genefim.Vel firma metu, aut
globus ccelo^ diferiminas inter aquas aquas Diuus Abraha fuit, in q illa state
particulari figno foederis didinifhis fuit cu fua familia ab aqs»i.populis
terre(lribus,8C aialibus:lpfi.o bonumtquia tou mancipata fuic acrumnis,C7
calamitadbus:Dilpcr(z enim 86 diuilx fiierut tunc gentes in terra,faida9 fiiit
linguaru contufio,86 femper tunc tumultuauit mundua edam in ipfo patre eleidf
Eamilix Abrahax^ui tot,86 tanta perpedus cd a Chaldeis,ut uix ereptus fit de
fornace inccdii: Et inde peregrinatus ed in Aegypto i Qura,opprcfIuf^ nimi
s/qof^ eu cofolartf fiuniliarc hofpidii Iohai. Hieta» t f ■p I angelo^-K]ut O ijpS decrepito genitura, O
uxori flerili O uetulac partum denuntiarur,Izahac vj/qui nTus tnterpeatur, quia
in co gaiuTus cll pater, & coepit iizlidor xtas.In hac ^tur coeperunt
congregari aqup.i.populus I dc£txs,K Dd Eamilia ad locu unum,8C fecemi a
gcndlibus priuatis diui/ nis charifmatibus.ut tunc appareret anda«Segregata
quoq; illa tepeilatc I &ut gens Kraeltdca ab Aegypdis:C7 tang terra
madc&tfla aquis Icgis,do £fainx,lapicnnac,SC facriiicio^t diTpoiTta mit.ut
ipli diceret tProducat ter/ I ^ ra herba uirentem,C7 lignu frugife^.quz pdus
erat inanis, 8C uacua iuie I facrifidis lcgalibus:& procellit hxc xtas uft^
ad Dauid per qua/ tuordedtn generationes, duplicc vj feptenariu» Alter liiic ab
Abraha ul^ od Aminadab,in quo feruiuit populus oneribus preflbs.mare
traliuit,de/ ferta p /^ca* lyplisQ^i uiocnc,dabo d mana abfcoadicum, quod nemo
(it,nili qui ac/ cpit*Dacur quoqp d hic dbus adhuc uiudi in hoc mundo limul cu
pane Sio uiuo,qui dc cado dcfccndic,donec perueniat ad o xtas ipla fildio BiStc
nullum opus celebre perages: imo fi qd cft, diluuio obliuionis cofiiij
micunquia omnia ilia inIaatiUa deponumrtflC obbuifeuntur pauca £ami/ b'a
laiuatax]uia pauca reflant in adolefcdibas ex infiinaa,uis v} femina/ ria O
adolefces uirtustQuod denoac in capite reptenii mutatio dendum, qui robora,8C
uirtutes hominis fignificant, ut alibi longo fermonc deda/ rauimuscum,qux primo
erae permi xtx,ut no dirccmcrcn^ uimites animales a radonalibus: Tuc enim fit
melior fcquedratio uinu,0' apparet d,q (it arda uirtus naturalis (ibi/ ipfi
dimiiIa.Bc uidet hic Deus duplidter,q; bonu;primo,quia aqux uiriu cogregaex
fune inlimul:po(lea,quia tena madefatibi imbribus fupcrcoe/ Icftibus producat
&u inceilechis noder cu diuina luce unitus,C7 efFeiffais mens didtur fohli/
biipfi autc derclidbis e(l luna: immixtus ucro cu pafliooibus aialibuscft tora
produces inhnores fruiftus.Pofl iuuentute aut (cquimr quinto loco uirilicas,qua
homo debet efle pcrfofhis uir,8C pfeifdori uirtute decoratus, 06 (apicntu,quf
aqua falutaris in Ecdciiailico didtur: Et quia in (apeda produdt meliora
germina,idco didtur,pruducac aqux animam uiuenee, j>ducuntur eda cete
grandia,robii(la vjopera,86 (henua.att^ cofilia (oh'/ diilimau^uf nullos
impetus maris primefcunt.Crefcunt itatp uiribus.uir/ cuabus,opcribus,nominc,86
famatideo didlu cft exidendbus in hac xta/ tc:F rucdificatc.C/ mubplicate,86
replete aquas maris.ix6pletam habea/ ds aqueam fapiedam, qua heeat uobis per
omnes (Inus maris diihirrrre» Sed nifi hxc omnia in Deu dirigat homo,utuit adhuc
aliqualiter bdUa, ficuti SalomouiCquis eflet (apctillimus^enitddeo didtut,q>
fune bcih'x,86 iumcia,iuxta genus fuu:Si autc Deo uiuic,ip(I immediate fuc/
cedit fexta ftas cu fcnedhiteilla,dcqua in Pialmo didtunExaltabitur,!!/ cut
unicornis cornu meu,86 feneas mea in mifericordia ube^t.Miruiin- modu,qu^o
deficere credebatur in (cnedlnce, exulcat fc accepifle rhino/ ccronds uircs:Et
quado derilis putabatur,eam uberrima fiiifle iueunda/ tunQ})od pauds codgifie
legimus,ut robudiores in feneidute effwdi fiie/ rinc.Sunc umen.qui in feoc^te
no defidac a robore uiriu fpirituabu,uc tic Mofe ptouc^,86 mjttursB attatit
feriptu cft ia calce legis no fine my/ “ ' " fterio. * I Daoid Phto ,'j .
;l EcdrDcuounqpoenituit,qui omnia nouerat,anteqfrercnt.Neciogcmifci( Paulol Angw
Paalai CHRI/ STVS. Iohan. Mofes C«3! Paulus CHRJy STVS. Augu* CHRJ/ STVS. I
Aug;n bonui Icdcopleto ope Texti dicluiit/E^ erat ualdc bona» Cap. XllI» On
line indudria ^ut cum Augudino conueniam]) ditdum ed in Texto dietV idit Deus
cuntla/qux (iecaat.SC erant ual/ de bonatquia ii unaquxcp res habet in genere
Tuo menTuras proprias/iiuincros/8C ordines,qto magis omnia (imul,8C uni
uerlitas ipTa/qux idis lingulis in unum collcidis completurT Omnis enim
pulchritudo multo laudabilior cd in toto/q in partetNam maior pulchri/ ed todus
coeporis/q nali/aut oris/uci genarum: Et pulchrior ed Ter/ tno compolitus ex
dk5bonibus,66 clauliilis Tuis,q lint ipTa uerba,aut par/ dculares
Tententix:lucudiorc| ed cantus ex omnibus uocibus, O conTo/ nantia multonun/q
unius tantummodo,quamuis Tonorx uocis. Sic mu/ di uniucriitas pulchrior,melior9
ed,q ipTius panes,K membratideo com picta hibdea ditdum ed,q, omnia erant ualde
bona,perfe(da v} in Tuo to/ to»Pulchcr quide hic Teolus.Tcd pulchrior (ni
fallor) interpretatio in pul/ cherrimo Icfiidl ucra docent (apientes,q>
tantum res Tunt, tantum bonx, cantum denkp pulchrx,ut addunt Academid/ qto
magis (iimmum ens, Itimmum bonum,Tummuc^ pulchrum,a quo omnia
pulchra,partidpat» Hinc dixere Theologi nodri naturam humanam pctfeidiorem ciTe
pod lapTum,q anteaujuia Chrido Deo unita,tanq regio monili ornata ed : di/
oinoc^ demmate,86 proTapia decora ex iplius in ipTo Chrido regeneratio/ 5e,at
maiori communione cu Deo» Cutn igitur tanoim un^uod^ pul/ CANTICI PRIMI dirias
, Omclius Hc , quanto magts dc fummo pulchro, 8C fummo bono Peo
parridpat,ea,qux m Chrillo pulchrrnmo O opdmo omnium pro/ dudl^m
conucniunc,pulchriora,C7 meliora runt:ldcoChrilIo,qui prx ddUnatus e(l lecundum
Apol^olum iilms Dei,in uirtutc produdlo tcxco dic primo omnium creaturarum ,8C
collocato in capite xccroi uoluminis, ut (apientes nonnulli doccoc,8C redudfas
omnibus in dicionem cius,reccn/ iici(i:p omnibus in co,in quo complacuit fummo
Patri omnem plenimdi/ nem inhabitare Cacere,tunc omnia meliori gradu
pulchrehi^, K melio/ ra ctfcifta funt,fi-ugifera lcx,(a ccrdotium,8C facrifida
pcrtedliora cfFeifbi funt in Chrillo incremcu mc/ liora fufdpicnciatln ipfo
enim perhduntur.magnilicantur, 8C exaltantur omnia, ut line mydeno non dixerit:
Cum exaltatus fuero a terra, omnia traha ad mdpfum.K ipfa quoc^ exaltando. Qui
uult ergo periid,8C exal/ cari,ip(i adhxreac,86 feruiattq ait: Si qs mihi
minillrauerit,honorificabit eu Pt mcus,qui in ctdiseiltqaubi fum cgo,illic 8C
miniiler meus erit. Coniummacur pcrfcdhim diapafon in oiflonarto. Cap. XiUI* I
ad o(5tauum/C7 ucrum diapafon pcruenirecupimus/opor/ tet qde,ut ad inrima
penetralia ingrediamur:! une niim ad odlauum pauenimuV quando ad ipfum Deum/a
quo pro/ cc(Iimus,reuerDmur:utdiccTcpo(limuscum Qiriilo: Exiui aPacre,C7 urni
in mundumneerum relinquo mundum,8C uadoad Patre; Nam Bi nos ab eodem parente
exiuimus in hunc mundum ingre(Ti,uc in eundem reuerteremur per fex dies,aut per
fex xtates.uel progreflus: poft quos dabitur quies.iuxta illud ApocalypdsiBcari
mortui:qui in Domino moriuntur, morte vi iu(lorum,amudo iam dide fpiricus,ut
rcquielcant a laboribus iiiis,in Chrillo ldlicer,cui uiuunt mortui niudo.Poil
qua quic/ lem Craita quippe res^ fequitur operatio ipfa quiete fodidor,multum
ta/ men didans a primaaia operatione, immo quali iplt oppolica: Prior enim
exitum a Deo concernit in Chridum,in quo pBdmur,K quicfdmusihxc autem reditum
cum Chrillo in Deum,C7 unionem per ipfum cum Patre. Accommodate quidem inter
idos duos motus oppoiitos co niodo,quo di ximus, datur quies mediaiqua docent
naturales rcpperiri inter quofcucp duos moms contrariostSunc enim motiones
contrarix exitus,C7 reditus: funt & cotrarix operationes illa^iquia altera
laboriofa quiete expeclans, altera nullam quietem appetit,nec odendit
tamiaup::cum illa opitacio. Paulof I Idem
CHRI/ STVS. ' IDEM ' 1 CHRI/ STVS. Apocai f r St ooadnuiu ingrcdus m Deum fit ipfa quies ,
8C uoluptas fumma , ultra quam alia noo dacur:Hc hoc fecundum genus operadoois
&cic binarium non illum materialem inlaudum/ed faulUllimum,C7 urru diapfon
eoa Alens in proporoonc dupla/cum ieptem tamen iaceruallis,C7 odto limi/
abus.Ec cum per quietem habitam in Chrilb,8C per Chrilbm deucneri/ mus ad hanc
luptemam operadonem, non cft nobis amplius requiei dies fcpdma , O (abbatum
a-lcbrandum: fed dies ille , in quo fucccdit melior operado , q prima, qux
eodem die a prindpio effeida cft. Egreilus enim omnium creaturarum a Deo, St
operado iphus Dei in creaturas eas ex/ plicando coq>icprimo dic,8C
regreiliis in eundem Deum perrefurreddo/ nem.SC (labilem unionem eodem die
exordium (iimp(ic,qui iddreo domi nicus,uel dominica dies didturiideo ipfum
fabbatu. St (epdmus/K quie/ ds dies in hanc odbuiamySC domim'cam diem
celebriorem quidem fdtiui/ tacem myd£rio,at(f arcano prohindilSmo commutata
elECellant igitur metito in nobis / quibus per ueram requicm Qiridum datur
regredus in Deum/omnes lidibatarix bdliuitatcs ab antiquis celebratxujui
expeifla/ banc uenire in (abbamm, per quod folum datur rcgrefliis in cxftauam,
ut ipfemet aitrSine me niliil poteltis EuxretEt iterumiNemo inerat nili per
tue: Ec quia Hebrd hoc labatum/ quod iam uenic fulctpcrc nolunt, nec * J» ipfum
intrare curanr/ideo no poliunt deueniread oiflauam, ad quam deucnimus lolummodo
per fabbatum Chridum/ qui iterum ait : Per me flquis non introicrit,ille br ell
8C latrotPer me autem (iquis intrauerit, ad odbuam v3/ingrcdietur ad penetralia
diuina 1 8C egrediaur ad uedibula rerum creaca^t noo tpds lerutens,fed per
iplas laudans opilicem:C7 utro/ bkp pafcua inumiec» In quo fympofio fuauiihmo
perfendet illum concen . tum glorix, qua Seraphini ^uc Ilaias uidi'0 codnebant
plenum ede cce/ Ium/ terram/aeatorem.K creaturam, opificem,C7 opus cx amore,8C
coRdpondenda mutua ad inuicem* Qgod corii in
ruareuoludoediapafonpfeiflccoducat* Cap. XV* Vo fune in diapafon condderanda:
Alterum,fempa ad eun/ dem tonum a quo recedit rcuerdtun Alcerum,q> non efl
ille tonus riufdem clauis O naturxtFit enim a fol in fol/ ncl a re in rc,ut
mulicis terminis utamur ,K huiu(modi,ut patet: fed unum ril de l) graui,
Alterum de 1^ acuto,(icuc habent in ufu oomdorcs MnlTci mu(id:VeICuc grxoosfequamur^unu
e(l a prolIambomenos,qux adie/ Cscd didmr,quia pod omnes inuentatalte^t e(l in
mefe,quam nos mediam didmus t & ab hac ufep ad nece hyperboleoo,ide(l
ulrimam excellcnaa ell alterum diapafon:Et eodem ordine in aliis terminis
reperi^ :in quibus efl aliqnalis idcndtas,uel conuenno cum diibrenda tamen:
quia funt di/ uerfie daucs,8C acutior tonus alius q aL’us,fcd in natura
iiimmopere cor/ .rcrpondcnKs:Sic C7 cceL fuo drcuicu qaoddiano fonpcr omnes ad
cun/ dem locum rcdcunc,a quo per puncflu drcuitusrcocllCTancuion eft tamen
eadem reuolucio/neCcnlbnnus,Plinius,86 Eratoflenes diflacias coelorum ex
offidna pychagorea aflignances colligunt certae drcuicu cfle (ladiorum
ducentorum 56 quinquaginta duorum millium : Et quoc fladia in terra func.toc in
(tngulis cfle flellis adiudicarunt,quis diaeHam dicantur magnirndinum: Sed
hanc, ut minus opportunam concrooerfia dimiccences dicimus,(ladia h^ cfle italica
centum 86 uigind quintp pedu, non oIympica,qux fune pedum fexccnto^inec
pythica,qux funt palum millcno^. A terra igitur ad Lunam funt (ladiorum centum
56 uigind fex Riillia,86 fadunc coni interuallumiA Luna aut ad Mercurii
(lcllam,qux (lilbon uocatur,dimidium dus,uelud femiconiumiHinc ad phoiphoron,
qux cftVeneris (lella,fiere tantudem,hoc cil aliud femitoniumtlnde por/ ro ad
folem triplum, quafl tonum dimidium/quod uocatur diapente: A Luna autem duplum
cu dimidioAjuod e(l diateflaron: A Sole ucro ad (lellam Mards/cui nomen
pyrois/cancudem incenialU cfle/quacu a terra ad Lunam / idc^ tonum facere: Hinc
ad louis (lcllam,qux pliacton ap/ pellatur/ dimidium dus / quod fadt hemiconium
: Tantudem a louc ad Sacurnum,cui phanum nomen c(l,indc aliud fcmiconium: Hinc
ucro ad I I i i Cenfo. Plinins Etatoft. fi Pytfaa. Flato Proca. Oiald. Ptole.
Gocto Boahu Macro. Albcr. Sioici Ilabac rumtnum ccclutn,ubi Hgna funt, itidem
rcmitoniu:Ita9 ab ipfo cado ad folcm diallcma ellc diaceilaron duorum tonorum
cum dimidio: Ad terrx autem fummitatem ab eodem ccelo tonos eOc (cx / ia quibus
fu diapafoa Tymphonia/ut tota cccii madiina enharmoniura quodda (it
confonantidi mis didantiis didindtum , SC condnnis numeris colligarum.
Concentum igitur codorum Tuouidimu^K quos allcgauimas/' authores,K Pyrbageret
omnes edeadirmant non tantu in difhintia/ fed etiam in motu eo^t conio
nantidimu.Plato autem ad conducendu modulamc hoc (ingulis orbibus ingulas
(Irenas inddae dixit (ignideasCut quidam de eius Eimilia decla/ ratXph^ra^t
motus cantus numinibus exhibere. Hunc eundem concentu admit quotquot eius
dodbioaprodtentur.Proculuspoddimein Craty/ lo,& in R.cp.SC (imul cu
Chalddio inT imoeo.Ptolomfus autem codediu trutinator praKipuus in fuo de
harmonia inquit:5ol/8C Luna primi gene fcos, K uita; noibx moderatores certis
numeris Tonoris cum aliis non tih in motu,rcd et in ciTeiflu conueniut. Et qa
lupiter omnibus numeris foe/ lidbus Soli,pluribus aut Lunx adbciac7Venus ucro
omnibus Lunx/plu ribus ucro Soli coiungi^/ideo loue primum bono^:
darorem.dcindc Ve/ nerem deccrm't anim^K eorporis:Cui addipulatur Cicero in fuo
de na/ ra deo^ dicenstCodo^t tantus cd cocentus ex didimilibus modbus/ ut cu
Tumma Saturnus rcfrigcrct/his intendda louis dclla illudrat / C7 teperatt
Multae^ prol«]ui^ de coaenienda non tantu uirtuds qualitatiux,fed ope radonum
eo^ cofonantium ad mundi incolumitatem, rerumc]^ faltem per fuccedionem augmcntu,uel
datum.Omitto edam/ qux Boetius in pro/ cemio arithmedcx/Macrobrius in primo de
fomnio Scipionis, Albertus in fex prindpia PorphyTii, 8C Stoici Ctede Ifahac in
libro de diffinitioni/ bus} tradunt.Sed poddime fubticco/ quanto myderio in
Taiptura facra hebraica/S£ propda lingua fcnpra accetus fup (ingulas fyllabas
motu/co centumt^ codo^ rc(?gnrnt/qux quanto profundiora funt (aeramenta/ ta/ to
magis uulgaribusocc]ura.Patrarco quoc^ ea.qugnouitiores hic didu/ le fenferint
didinguetes Candea in tria genera fcnfuale,inttIlc(dualc,8C di uinu: Ad quojt
medium perrinet cededis concentus/qui non rcnfu.fcd in/ tdletfhi/K radone
perdpitur. Necgrauiorcs uiros odcndam,(i adduxero ca/qux coxui nodri
pcrfcnfcrunt,8C eomprobarut,attcdati9 funt de pia/ neta^/C7 ccclo^
moduladonibus ex modbus fuis magnis, SC fuper epici/ dos pucnicndbus,adco ut
omnis.qui hic exercetur coeentus/horridus q/ da (hepitus i illius coparatioc
iudicari debcat/li coparado dari potcd in/ tcrea,quxhisaa(IioribuB,8C ea,qux
melioribusfcnfibuspcrdpiun^. Et hinccu admitatione fidem prxbui,quia illi
roathemadea^ rerum ignari ta dotdc ca,qux diuina luce profpcxaat, exponebant, q
nec pcridffimi in illis difdplinis,nulli dubiu,loquctaur,Nec mijt (i
ordinacifTimx mentes, Z iiii L CANTICI PRIMI, It opifici conformes uldeac,8t
Ipeculantur ea^ux ab code ordinarifliina proceireru nc;Hinc Paulas ad tertium
codu,8t ad ubera cxcxJla,qux lo/ lailerc prophcuc,fabucdhis,qoaio ordine fummus
omnmm nio/ derator cnndta membra fui mundani inflrumenti coapcautntprofpida/ dixttrOmnia
quf funt.a Deo ordinata funoiK Vj inordiiuua fit coafiifio/ pe plena facile
dtifolucrentur» De cofonatifioccuditate in feptenario numero planetajr.
Cap.XVII» n' Iru quippe uidctur,q> plana; /per quos omnibus rebus fub/ I
mimlfarat' fcccud itas,dillributi lint numao feptenario/qui a peritis in
fontiali arithmctica.fit potiilime a Pythagoreis di/ [ dtur numaus
infixcudus.eo q> intra denariu nec numaum gcnaac/nec ab aliquo numero
gtocraf rundedicif llailis,8t inde intcefax cenfetur.fit infaurtus.Siqs tamc
recla trutina huc numeru librauerit,nan cifcnur illum tcecundu^ec
faulUniinuKjenaaf' enim ex pnmo pari qua/ ttmario.taq ex fixmina:9t ex primo
impari ternario, taq ex mafculoiunde omnis faecunditas.ultra qua alia non datur
. Hinc potlq deuenitur ad fe/ ptenariu,ulterior non fit pgrcllus,fed mutatio
aliqua temp in melius uftp ad debitu incrementu>Dc quibus mutadonibus/qux in
hominehunt per omnem feptcnariu^ampbflime feribut Qialddiu5,Macrobius,Galcnus,
fi aliitQuod coprobatiliimu ell in mundi fabrica,in qua cu deuenit opi/ fex ad
fcptenariu,quiruit ulterius non progredicns,fed relinquens tabre/
£aifb'somnibus,utparuareptcnaria curricula ij ipfa producerent-Hinc no erat
necefie ipm ex partibus aliquotis coponi, ut parerettqa ex primo oumero
mafculino,fit foeminino pafedla hauftrot foecunditatem:.bt(nl^ tamen didtur a
Mathcmacids,quia no parit numau infra limites dena/ riitnec paritur a pardb as
aliquotistSed a fecredoribus fapiedbus frecun/ didimus exillimaf :cu ex ui
foeminea,C7 mafculea, qua c6tina,da rebus faecunditatc,fit fru(ftus.Planax
igitur ,at in duodedm poc tis eius erat duodedm AngelitEt iddrco ipio^
Angclo^t, plancta^, O fi/ gno^ conuenientia tetigimustut intelligatur quanta
cofomnria O mini/ infirumenta Opifids conducant nos in eundem.Sed C7 figna ipla
cfFc((ba,8£ didU funt portx fupnae duitatis.illg forfitan duodenae,de qbus
ibide fcribiclohanes.Quo aut haec figna fint portf (upnf duitatis aliqua lita
ti^it Plato diccs/qr Cacer c(l porta p qua defcedic anima ad corpuss K
Capricornus porta, per qua ite^ confeendit in Deu:Hincillam horni/ num.hac ucro
deo^ porta dixere. Sed fi duodedm funt porta; Cut loha/ nes perhibet^ acquatx
cu duodedm (^is/aut illa fignanribus,quodlibct illo^ (igno^ dicetur porta,rcd
quomodo,brcuiter pcurremus.E(in.porta Aries,U T aarus,qui ofFeran^ pro
peccato,fine cuius purgatione illuc ne/ mo intrare poteft. Hinc deuenitur ad
Geminos charitatis adhis,Dd.CC/ CoximiK!^}x bina charitas roboratur in brachiis
fortiffimis Cancri,qui IS homo copledtitur omne obiedhi diligibilerPoftea
miruimmodu effi/ dtur uabdiflima in Leone aiaLu potendllimotQuo deueniens homo
de/ bilitat Tuum ammal in feruirate id redigens, (Icrilecp reddit per Virginet
Sed in Libra poderat utriufif oires,C7 adtiones recogitatis quocidic,qus fiiot
niaiora,6C oaltdiora opcra,aut fecundu fpirituin,auc (iteuadu catoL CANTICI
PRIMI. Venit poftca ad fodicem fcorpionc, de quo fu^a diximus: qui mordeat
eauda.^cft line omma opera mala, ficut my Ibce prxeeptum fuille Ugi/ mus Mofimt
fcrpcmem.Crfuggeftorcm malorum operum apprthende/ iw per caudam;Vidcnfcp quanta
fit ferpentis maliria.arrepto arcu.CT U/ guta feriat illam per
SagittariumtVenietcp ad Capricomfi Saturni do/ mialium Deo uacansptr
contcmplationcm.mcntc intoens cttlum figu/ ratum per pelles capearum.ex quibus
fiai iufliim fiut coopertorium ta/ bemawli; L inde pergat ad aquas illas.qu*
fupra coelos funt , quanra porta eft Aquarius coddlis:Nam per aquas
elcemofinf,SC mifetieordiae, qu* opera cceltftia liint,dcuenitur ad aquas
diuinx gratix, pietatis, O fapientix:Et tandnn applicabimus ad pifcrs,qui in
eilde aquis nutriun/ tur.dcnocatos per pifces, quos comedit Chnlfus iam in
meliorem fortem per refutreiflionc mutatustqui fimul cu uitulo K aue Cut
docetur inTheo Y|^.he. logia hebreo^i) parantur in couiuiu pro iuftis.Hxc pau;a
paibiifla fine ex multis,qux polTcm .s dicere de iftis portis fupemx duitatis,
O de in/ ducentibus.C? attrahenubus nos in eas-.ut ex iftis pauds intcliigamus,
q, omnia inducut nos in Deum,Angeli,codi,planctx/igna, C7 quiquid ex fupemis
cftifed potiflime ratio,8i condicio hominis.in quo coaceruantur, gC
concluduntur omnia memorata. ^ Dc ucra codorum
harmonia,qua aliqui non intelligentes falfo negant. Caput XIX. * Vntuiri
grauiflimx authoritatis, qui modulameta coeleftiil orbium ridicula penitus
exiftimentieo q> no auditur ille fo/ nus,nec fenfu aliquo perdpitur,
nullatenus fibiipfis pfuaden tes,quomodo ex triplid motu illo uelodftimo in
aere fpiflb. ucl igne non refooct cceleftis chorus, aut concenms non audiatur.
Hinc abftulerunt fimul cu Pythagora condnniu a motu naturali:8C cotra Py/
thagoreos omnes, C7 Aca emicos a mom uiolen.o,8C diurno adhxrenccs in hoc fuo
Ariftoteli huius hannonix inimico prjdpuo.Sed ne in fupre/ misfpcculatoribus
huius uniuerfi cofonantiftimi dilcrcparia fit,atcpdifli/ dium,&cilccosc5uenire£idemusattcdcntcsadid,inquod:lIident.Nc/
gant Peripaterid uocalem fonum his fcnfibilibus auribus perceptibilem: Peripa.
hoc fibi damus.Tranfeunt AcademidtK Pythagorei a numero uocaliad Acade.
nacuralc,uel formalem, K in inrimo rationis fenfu pedrs,numerof(p uni/ Py tha.
nerfi digeruncK uocalem harmonia prurientem auribus tympanoJyTa, organo.K
humanis uodbus relinquctes,meliore,qux cft in numais.qui/ ^ ^ bus opifex
uniuerfum difpofuit.airumplerut.Qu^ clare exprimit Ploti/ Plodn nus,quado nos docet
redire in Deum per mufica diccnsiQyamobre poft fenfibilcs huiufmodi
Iboos.numcros, 8i figuras fic ducere huc oportct.ut fwarrfia in qua fuiu
propordoocs fcnfibiles,C7 carum comparationes fe/ r parct:atcp
puIdiritu(jincm,oonrcnandam vj formaIcm,qux in his eft re/ ducatur.frxtrrea
addifcat ca,ad qux mirabundus uchcmcntcr aHiatur non cff: ipdim pulchrum,in quo
tendimus: Adeo^q, illud non dl hoc,uil Plodn* illud puldirum,frd pulchrum
cantumodo.Ht quod de pulchro dide Pio/ Augu. tinus.idc profequitur Augodinus de
bono, dum inquit:T olle hoc bonu tolle illud:C7 confidera bonum in fe.fi potes/
O illud cft fummu bonum' in quod cendimusi. mi atteftantur.Iob C ut ddem
Hieronymo placet ^ proria indpit , uerfi/ Hiero, bus exametris dacfty
lo/fpondeoe^ currentibus proccdit,K propter lingux j idioma aebro admittens C7
alios pedes non carudem fyllabarum,fed eo/ j rudem temporumtinterdumcp r^mus
ipfe duids, K tinnulus fertur no ^ meris pedum foluds,quod metrid magis q
limplex Iciftor intelligur. Sed ,j tbi probare m'tuntur,cerris adinuends
regulis metricx arris in iUo idio/ 5 njatc,progrelIum illum lob cotum exametris
efle carminibus : ut Romx ^Jden -
mihinapermonftratufiiit.DauidemautcHieroaymusprx&iusPinda/ rum,Alcacum/Flaccum
86 Sirenum uocanquia diucrfis metris procedet Gmul cum lyra Qinftum pcrfonat,86
plalterio decachordo ab inferis ex/ Swoo dtat refurgenccm.Salomon dilcdhis
Domini epithalamium fiudla^t na/ i/ ^ hominis cu Deo/Chrifti cu
eccldia,ucriur(p teftamcnd ad inuicem, jj feripturx cum fcnfu myftico,ex
harmonia utriufq^ mundi cu Archetypo ^ refultantem ooTonanciam pulcherrimo
carmine decantat in eo opulculo/ ‘ti . denominat. Cooeiicuuero,86unioaeni a Deo mod mouct orbem:K illi corpora
noilra,cfttrac^ in&nora dilpo/ ounc ad eam conlonantiam^quam iubet ijptc
primus omnium mocor4 Ve igitur illxmodoaes, se influxus cllnic concinni
accomodatas iotelligoi/ gcncias unicuiij orbi,86 lingulis flcllis
prarpofuit/Septem illos lupnmoi toddem planeos/Ut diximus/Se duodedm duodenis
(ignis, €7 coa lUi or/ bi,atc^ planetis coriorum Reginam,qux ideo coronata
dicitur duodenis flcllis pro numero (ignoram,& plurimis feptenariis
decorata.plcnat^ in/ numerabilibus charilmadbus , (icut corium flellifcrum
plenum cfl innu/ merabilibus fleibs : Et quia coriorum omnium , O Angelorum eis
prx/ fidendum uirtutem condnent^co mento exaltata afledtur fuper omnes choros
Angelorum.Primum autem mobile a pdmo moucntc regi deben se per ipliim exteri
orbestqbus tame pardcul^es minifld deputad funt, per quos,se per inflrumcta
codica omnia infedora,8e pardcularia difpo/ nat fununus ille moderator, hac
tamen lege,ut fupiores minifln,C7 liim/ mo regi propinquiores paudoribus, magis
autem dillantes pludbus mo dbus moueantiEt colixjuder illi feriiciores fune
magis cum lummo uno adhxrentcs,q i(fa,(icut docet
Arifloceles,Albcrcus,Ptolemxus,Mcflalaa felpodlSmc Academia' cum diuo
noflroDionylio.Ecquauis inferio/ res pluribus agitentur modbus, in eandem tamen
confonandam deue/ niunt ui primi unid,Se uniformis motus ab eodem unico
moucnte.Hinc prtmo,Se unico magis adh{rcs eft ipfa codo^ Regina paucioribus
agita/ ta modbus,uim tamc omniu in fc colligens, iplamcp coUeiflam diffundes
primo in duodedm pridpes Aplicos,8C cofequeter ad particularia defee/ dendo in
qpliimos,licut uis illa flelbferi codi diuiditur I duodedm Agna, K cofequeter
in flellasinumaabiles:Kflcucuisanimxcollc(flap in cerc/. 1 Archetypi cu paruo
mundo in uentre mulieris cclebratum4andcfcp mu/ Ieris iplitm gelfands hymno
mirabili praximdleremias quo ipli Angeb mo uentur a Patre,qui elt lons,C7
origo,C7 primus omniu mo/ tor.Hinc DionyliusKjaudent omnes mouete Patrc.ilb
itacp Icremb Ifaia •t ^ Orpbc. I Aglaoi' 1 Empe. Parme. Hnad. Lucte. Dicny. I!
Arifloc. ( Albcr. , Prole. ^ Mefla. 5 Acado 1^ Diooy.% it -I J r TONVS OCrAVVS.
CLXXXIII bro per collum unicu canalon,quod in corpore myfUco ccclelix typum
Hiero, gerit Bcatf Virginis (ut docet Hieronymus,) drtcedit ad duodenos prfci
puos arriculos corporis.K inde ad plurcs, K magis panicuiares/Non mi Dus cade
uirtus reperie in capite Chrido collelebit illiun : edatn ddic Ecddl
Prophctis,K Apodolis rmiin recretarum inccUigenaam : A quo loco hc/ brei
rufoeperue Tuum (abatum^ diem fcpdmumucritp Saturno codcftt fcilicet K
fupramuadano dedicatumtEt i^c remifliones^K anni quieris, O iubilei pa
feptenarium Itmpliccm.aut quadratum: C^x omnia Deus operans (Udtur HlH’ il
ideft littera n hc eu nomine iaef}abili,8C quadri/ litttrotde quo fari nos
uetat myderii magm'tudo.Stelliferu corium Tubcil chocmah.qd (apicria illa
fuprema eil,qax eft Dei Elius plena ideiai K formis rerum omnium producendam
m,K produ(ftaram,(7cut coriom illud cil plenum fyderibus uim omnium in fe
cootitienst ut pauloante di/ ximus: In quo throno Filiusad dexteram Patris
fedens, 8C ipfe Deus no/ minatur * quod cil ipm fcmaphoras,K quadrilitte^ iimul
cu » iod, littera quidem ligniEcaateiplam diuinitatem iimplid(Iimam«Primam ue
ro mobile primo mouenri , 6C fonri omnium rerum rcfpondet»^ui omnia mouens
trahit ad fe omnia,ueluri centram omnes lineas drcunfercnrix iu | fe codudn
Centrum eft enim K drenius, C7 fphxra omnia compledlens, C7 complens, K omnes
lineas in fdpfum conducenstQ^uem attraiHnm do auderem aferibere Patri
rummo,niiT dus me doceret Filius dicens:Nemo nenit ad me^nili Pater meus
attrahat ipfum:Q^m uim attradiuam cum habeat Filius a Parre,idco dixittCum
exaltatus fiiero a terra omnia traha od mdpm:ln qua fuprema fede reiides Pater
fummusdt n’rttC quod nos interpretatam habemus/Ego fum.qui fum,f«i melius
diccremr ‘ ad fenfum litterx/Sim qui iIm:Vel fecundum aliam uiam nomen cius cil
,! folumodo n*rnc quod itmpliddimu ede diuinitaris fooat.de quo ci&ri no
licenVndc a peritis cognominat K/ V]}. hain Io roch.id^ oculus no uidecquia nemo
nouit Patrem/ni(i FiUus / 8i cui uolucrit Filius reuelare. Solum igitur hoc
dicam/q> cum nominetur ille,qui eft,aut fum ,qui fum, IjcoJjjg*' Pater
luminum intelligiturta quoftede lacobo^ omne datum optimu,C7 | omne donum
perfnffaim emanat, per diuerfos tamen canales in omnia in feriora induens,ut
omnia ipfi coopcrentar,prxdar / quo omnia condud/ bilia in ipfum
conducantur.Kinc omnes orariones in ipfum dirigi debett ut ille docuit.qui
folus ipfum agnouir dicenstCum oraueriris didtetPater Boder: Et fiepius repetens
hortatus td, ut a Patre omnium bonorum lar/ cumdem Enem/ propter CANTICVM
gitorc petamus:Qd fua clemcnria dirigat nos in quem,S( ad quem afpidcndum
indituri Etmus* r / qVOD NOVVM DICITV.R/ IN Q^VO OMNIA IN CHRISTO MVLTIPLICI
CONSONANTIA CORRESPONDERE DEMONSTRABIMVS DVLCIORIBVS MODVLIS/ Q^VAM ARTICVLI/
ET MEMBRA IN MVN/ DANO/ AVT HVMANO CORPORE. PROOEMIVM. It Damd Iohan. I Paulus
Idan VM inplacril(pIocu,P.B.KrzpiasKp«itutncoa/ fpiaamus a Regio propheta in
fuis hymnis illud tu/ cundumCnc ita dicamus^ celeuma/Cantacc Domino canneum
nouum/perquirebam,ah aliqua noua (a homo/ cotinct cade oia in eunde
excellenciflimanoucollcdbi. C?p* XVII a ii Primu II. III. IIII. V. VI. VII.
VIIL IX. X. XI. XII. XIII. Dlgitiz^ by r i - V/ V CANTICI SECVNDI MESSI^H deitas
FLATIONIBVS COM/ . PR.OBATVR. ESSIAM CHIUSTVMVnifhiin noftnun fiiiflc/SC cflc
Daun aedum tcIbbus.K oraculis/fcd ferd(Tunis rationibus probare pof/ fumostNam
facilem omniu o6renluffl,8C abfcp diferepantu uidcnms , ^ Deus benedidhis a le
exiifu omnia habet a fcmetipro,ab alio autem nihil : Ca«ra autem omnia ab iplo
habent, ut (int.SC opercnmr: ideo dicebat magnus Theo/ dorus.tcfte Proculo:
Omnia orant.prxta pnV Theod.’ PttXlb 5 Dauid mum,K aliquid haununt ab eo/qui
eft a fr.C7 eft fbns,8i ongo omnitm; alioqui in ndiil defluerent. Cum igitur cnncfla O efle,C7 naturalem uim, C7drcus/ar
ficut omnia continenf. Ida» / CHR.I/
STVS. Paulus il Idan BC rrcapitulatur in homiof.ita omnia rccapitulanVK couniri
in Deo mal/ to magis debuerunt per hominem: Per hominem quippe illum, qui inter
alios primum tenere debebar, C7 obtinet locum : qui omnia traxit ad fe ipfum,ut
ip(a omnia in Deum reducrret.Ncc contendant aliqui dicentes/ iila unio non
arguit diuinitatem in unito , fed coniuntflionem tantum/ modotquia ipfa Veritas
rumma,qualis iit idiurmodi unio, drclarat.dam ak:R.ogo Pater ,ut iicutego K tu
unum fumus.ita C7 iili unum fint in te. Q^lis
autem (it eorum unio,alibi exprimit dicens:Ego in Patre,86 Pater in me cft.Et
iterumsEgo K Pater unum fumus. Quod BC Paulus exerra ad monet uocetQui adhxrct
(inquiQ Deo unus fpiritus effidtur cum eo.Si omnes igitur unus fpiritus efhd
podunt cum Deo, cur non erit unitus cu Iplb ille/qui ex antonomaiia dicitur
Me(liah,Qitiftus,K Vndus,diuini/ tate V}, qua adeo plenus erat , ut dc
plenitudine eius omnes aedpiamusr' Nec enim^ut ulterius progrediar^ebebat
omnigena creatura homo re/ parari per aliu,q per quem fuerat inditurus: Sed
omnia inllituta.C? effe/ cla funt per uerbum,quod budu ed caro, igitur BC omnia
per ipfum idem reparari dcbuerunc.Et uthonorificenu(limo liberatori deberent
redempti angeli, K homines,omniacp in ipiis contenta.conueniens fuit, ut
liberator cuiomnia mandparentur,omnium enctexccllentidimustquod fieri neqr,
nili per magis participatam diuinitatem.Nec debebat reditutio,K repa/
ratio,quac maioris a:dimatur,q ioditutio,fieri per infenorem,q per quem
ihditutio ipfa rifcida fuerat: Sed hxc & homo perizomate ex blio licus
contexto cooperuifln; nuditatem fuam , uediuit cum cunicam pelliceam confeiflam
quidem ex pelle ilbus Agni.de quo dixit Baptida:Hccc Agnus Dd.ccccq tollit pec/
cata mundi. I£c q> de lefu nodro redemptore loquatur feriptura illa, ma/
nifenum (d cx reuolurione litterarum textus Hebraici illorum uerborumt Et
uediuic cos:Et hoc (ecundum do forte fignificectqa incongruus edet feriro
dicendo forti for/ ris:Nam proprio (ignificato gibor fortis didcur,'^¥ EI uero
comuni ufu Deum ITgnificac.Nec poterat efle Pacer hituri foculi (quod paradifus
Pilatus Herodes Ifaias- I Idan I a »
BiCHR.1/ II 5TVS. if Icreni. w tt a Idem Taigon Moln Bflutn dclidaram eft,ut
lapientes Hebrei docent^ botno aliqiiis,ncc introdu^r ad cum ,cam totus homo in
protopUlle ab ipfo fixrit expulfus .Si autem pater futuri faeculi intcliigatur
pater 6L dator beatx uicx , quod idem exi/ Ifamo, nullus poteft efle hic pater,
aut anemz uitz,oi(? qui ca habet ex Ic, uerus exKfcs beatitudinis dominus,qui
cft folus Deus in Chrido dicente: Ego uitam a:temam do onibus meis . leremias
autem claro contuito hoc ^ idem profpidens Eimiliari fermonc ipfum Deum
humanandum alloqui/ tur dicenseQ^rc colonus.K peregrinus luturus es in terra /
06 quali uia/ tor declinans ad manendum modo quidem inlbbtof Et quia habitu
inue/ nisfuit,ut homo fragilis, 06 palTionibus fubie^s/ ideo feqoitur Prophe/
ta:Quare (utunis es uclut uir uagns,C7 fr>rris,qui non pot^ laluareT Vi/ fua
enim fuittiq leprofus.OC uir dotorum,06 obnoxius infirmitati nodrz« Sed hzc
quomodocunep fe habeant , Deus ipfe cd fub humanitatis pal/ lio:Vndc adhuc
profequitur uatestT u autem in nobis es Domine,0 no/ men tuum inuocatum ed
fuper nos. Qi^ uerba folc clarius exprimunt Mefliaeh diuinitacem/cum di^m
(ic/q> peregrinus futurus erat io nobis: C7 q? inter nos ed«,modo vj quodam
iofi>lito:C7 q> nomen Dri uocarrtur lupo nos,idcd fup hoffline,Mediaffl
v}^ui peculiariter uoeatus ed Dei nominc/ut alibi exprimit diccnstEccc dies
ueniont diat Dominus/ 06 Iti/ fdtabo Dauid germen iudum regnabit rex,^
intelliget:06 fridet iudi/ ctum/06 iuditiam in terrikln diebus illis laluabitur
Iuda:06 Ifrael habita/ bit conlidentrr:06 hoc cdnomcn.quo uocabunt ru
Adonai/ueI E)o/ minus iudus noder:Quo nomine ^ut omnes fapi^ Hebrei citra
cotro/ uerltam aderuQ nullus poted nocari nili Deus^ Mediah diuinitare ple/
nusidc quo^ut omnes cSlenduQloquitur Propheta:Quod 06 T argon ce/ lebctrima
intcrpretariochaldaicaexprcnc habet lic dicens: Et fufdtabo Dauid Mediam
iudum.Qui Mediah accommodate ditdused Dauid,06 Filius Dauidx]oia de lemine dus
: C7 quia regnum uenim habuit, quod Dauiricum regnum uerba przcedit: O quia
Itint in Dauid multa facra/ menta nunc fubac«la/per qux Izpius Mediarh perfonam
iodua de ipTo loquitur fub propria pcrlbna, & nomine, ut illud Dominos
dixit ad me. Filios meus es tu, ego hodie genui ce/06 multa huiufmodi.Sed
coTcenda/ mus ad Mofem/a quo exordiri debebamusiHiceniindudtBilham Dd rpiritu
arrcpnim de fjituro Mediah, 06 de eius diuinitare haec przldifide 0nan.»10n( de
Mediah loqua^, daridime pacet ex his,qtuc fequuncuriAit enim:Et £3ius hommis/C/
poe/ M vxxxn . IDEM Mola' lofUS Eli» pwil nitcb!t('Stc equidem retpTum oocabac
Mefliah/ ut illudtQs«n dicut ho/ ^CHR.i/ mmes cflic filium hominurSC
pkntcpaliisia lodi.Scquicunlpre dixit, flC STVS. non ficnlpTc loquutus eft.or
no ftabitJ' Qgf.ut declaremus aliquid de re/ conditis arcanis.producamus-Omnes
prophetf in aliquo dcfccerut prx/ ter Chriftum»]ui ideo dixit:Ccelum,K terra
trafibiinc , uerba autem mea non ptftertbunt.De&dt enim Mo(n,cum non
introduxak populum in terram promilitonis, ficut prodixerat* Defixit lonas cum
Niniuioa/ quia non ftarim poli quadraginta dies iiibmcrla dl duicas.ut
^icaueranDe/ tecit Elias cum Achab, cui praedixerat multa mala dus tempore
affii tu/ ra: fed Deus propter ipfius Achab potoitendam diftulic illa mala u(
iprorum omm'um uatidnia reperiebantur aliquando conditiaoa/ a:0 uifi funt.O
fccundu quid fuctuntmcndacestChdfhis autem Deus, 6C homo nunq repertus
fiiit.aut repedetur mendaxtncc dus uerba muta/ buntur.aut deficiet* Et Bilhan
loqueretur de iptb Chriilo clara luce eo/ ic^tare polTumus tam cx addudfas
uerbis,q cx eia/quo fcquuncurtSubin/ fert cnim:Bmcdi(fh'onem
acccpi!bcncdicam,5C non mucabortquia no ui/ demr iniquitas io Iaoob,nec| fi-aus
in lirachquis noilra traduiflio habeat. Non ell idolum in lacob, aecp
(imulachmm in IfracI * Veritatem autem bttcrz peoOsquentes dare confpidmus/q*
dc populo illo pleno iniquitate; rebellione,8( fiaude non poterat uerifican
(cncenda illa , q* in eo non efla iniquitas,8C fiaus : fed tantummodo in
Mciliah de illo populo naTdeurot in cuius ore non eil inuentum mendadum, aut
dolus: U qui iniquitatem non ficdnuc inquit Ifaiai * Propter ipfum igitur non
poterat Bilhan male/ dicae populum iIlu,8C progenitores dus*Sequicur
VacessDominus Deoa duscum co,K dangor,8C applauTus regias in roiquia fiiic
uerus Kcx re/ gum,K Dominus dominadum de (Hrpe regia lehuda progenicus*Seqoi/
tunl^s deduxit eum de Acgypco,idcfl: de angudia,8C crgadulo huma/ Bx
calamttadsiEc edam ad beteram ex Aegypto rcuocauit cum defiuiflo Haodr,uc
habetur ex Euangelio fecudum Matthxum* SeqnitunPord/ cudo dus / ficut 0^,quod
dl animal omnium pocendilimiim in tradu/ A'one noilra uocacum Rhinoceros cx
,quod narcm,K n';«e,quod cor/ nu fignificanqa cornu habet in nare ditierens ab
unicorm' t qui cornu fuu habet in fiontetSC uocatur gr^cc monoceros,ide(l
unicornis*Dil/ fert etiam fixodcatc.C/ corpore»]uia hic equinum.ille autem
bouinu cor/ pus habet:Vndc ab aliquibus didtur bos Acgypdus, ut Sextus Pompe/
ius refert* Adualatur hoc animal elephand cum eo pugnans cornu prius ad laxa
limato , longicudine d fimilis crura habeas breuiora , colore bu/ xeos,corpore
sl«quanr»l»iri gibbo.afpetfla horribilis/obore ingcdlfimot ICuss Matdb Sex.?* [
Ideo MefCah omnibus prxaalens uiitute, 8C robore oadeiK illi fortiflimo i Zadia
ndiil clarius: tndudt enim Deum loquentc fuper linei / K poil muka dfcentctn:Ec
cifondam fuper domum Dauid,C7 fuper habitatores [ leruialem fpirttum graria:,K
precum:C7 afpident in mc,qucm tranibxe/ runt. Nce|; enim poterat Deus
tranlFigi, niH in aliquo corpore aflumptot 1 Sed aliud corpus.qMeilixh.non
legitur aflumpiitldncccoumimsenc, I at ailiiraerct illo rctedbo.De Mcfliah
igid^ loquitur,in quo habitans tnnf/ Loogi. fixus dl a R.omano milke : qui co
uulncrato ilatim afpdms in eum me/ lion ocnlo exclamauit dicens : Vett PiKus Dd
erat iile : Dequo omnia, qax praRxdunt.fid rubfcquantur.citra dubium didta
funcNunqua enim cadi Urge diiluius c(l fpiritus grad( (afiO prccu.ficut tempore
Mrfiiffat r quado fupra multos orantes uifibili lpccir,K ignds linguis
apparuinNec aliquis tralfixus biit aliqaido,qai tanta celebritate O ab afianti
pop ulo corporeis oculis alpiccretur/6d omnibus retroadbs temporibus ab omni/
bus credentibus oculo mentis, O contemplationis non fine lachrymis,& Actu
o6rpicrrrnir:Dcquoplandhi magno fade o a diuerfis fiimiliis fub/
intulicProphctaiEt mirum quippe cfl,qt a mille SC quingentis annis dtra rem|iec
in die parafeeues a popule) ^blicc/8d quotidie in prinaris cubicu/ lis a
deuotis deploretur mors nofhi tranifixi I E S V:Quod de nullo alio Aggtns fabe
puA annum aliquando Eadbuin fiiic. Aggeus quotp Chrifii diutnitate 6C fi noa
claris,faltem obfcuris uerbis profitetur, fi bene ipfa interpretatur Hiiro. Hicronymus:Ait
cnim:Adhuc modicu,8C ego/qui vj moui codum/qui/ do auditacA uox meatmoui
terram/quado me legem tradente, caligo O surbo ceaebrofa,86 mons ardere
uidebatunmoui mare rubru/quando uta tranfeund populo prxbui: moui aridam
Aegyptum cultu Dd uacuam per denas plagas: Si folitudinem tegens populum in die
per nubem, C7 io nodbe illudrans iguea columna , mana pafcens eundem: moucbo
adhuc cadum liigans folem, & inducens tenebras in morte defiderati a
populos 6C a me diletfti Filii : moucbo cetram magno cerraanotu feindens
durilTi/ ! mos lapidcs,rcferans,flC ter. ens fcpulchra,ut reddant mortuos fuos
: mo/ uebo mare inccrfeiflo dracoue.qui in eo cu multis reptilibus capiebat gen
tesnnouebo aridam, K eremum repleas cam contempladuis. Si folitariis airis:£C
mouebo omnes gentes ad fufdpicndam Icgem/K Dd culcum:qul (cdummodo fufccptus
fuerat ab Hebraica &mi1ia , K pauds adurnddis: Vnde fcquimr : Et ueniet
dcfideracus cundbis gendbus : pro quibus-pn/ \ muslcgiflator MoCs non fuHccerat
• Et implebo domum i(lam,rciiicet nouam ecdefiam / Si colledtionem populorum
gloria.Ec erit magna gto/ tta domus ilbus nouKlimx/plufq ptimx : Prima enim
fiiit fynagoga: K nouilfima ecdcfiaxjuamuis iudd neCdo quid cbfiogant de duabus
TONVS PRIMVS. CC nri I qui uocauit nos de mundo,ut 6rudfaim af{CTainus.T une
loquutus es in uifione fandbs tuis.SC dixinitPofui adiutonum in potente, SC
exalcaui cledhim dc plebe mea: inucni Oauid fetuum meum. Induatur hic Pacer
loquens non de Dauid Hlio lefle, fed de proprio Filio Chriifo: qui Dauid pb^fc^
inbds di(fhise(l.Oleo(imdlomeo,idcft diuinitate, unxi eum prx omnibus
parridpibus dustManus enim mea auxiliabitur d,0 bra/ chium meum
con(ortabic:Ideo dixit Filius: Pater meus non relinquit me folum,fed mecum eil.
Nihil prohdet inimicus in eo, O filius iniquitatis non apponet nocere ei t
iuxea illud edidhim a iiIio:Venir enim Princeps mundi huius.SC in me non habet
quicq.Et conddam a &cie ipfius inimi/ cos dus: K odientes eum in fugam
conuertam: ut in alio Plalmo didtur: Ponam inimicos tuos fcabcllum pedum tuorum/Et
uericas mea,K mifey ncordia mea cu ipfo:unde idem ipfe ciFe(flus cfl ueritas, K
mifcncordix, gracixep plcnus,adeo,ut de plenitudine dus omnes aedpiamus. Et in
no/ mine meo exalcabttur cornu dus: Nam Pater cum glorificare curauic.Ec ponam
in mari/uideliatexcxlfo,0 fupramundano manu dus,C7 influ/ minibus dextera
dus:de quibus fupra difleruimus.Scd uide-imus/q clare fubinferat:Iprc inuocabit
me,Pater meus es tu,Ccns meus / C7 fufccptor lalucis mextideo uocabat Deum
Patrem:Quod arcanum non intcliigm/ res obtenebrari iudd uoluerunc ipfum
lapidarc.Et ego primogenitum po nam illum in mulris fratribus: ex quo f inquit
Paulus^ omnis paternitas in coelo/SC in terra nominacur/Excxlfum prx regibus
cerrx:unde rex re/ gum uifus.K prxdicacuseft a lohanne.ln xtemum feruabo illi
mifcricor diam mca,C7' tdUmonium meum fidele ip(i:ldeo filius aic:Hic calix no/
ui,fiC xterni telfamcnd e(f in meo fanguine. Et ponam in fxculum fxeuh' femen
dus:quo regenerauit nos in fpem uiuam fecundu fpiricu. Et thro/ nus dus,(icut
dies cocihQuod dc filio lefTe uerificari non poteft, cum de/ fecerit thronus
rius.Et paulo inferius didhim corroborat diccs:Semel iu/ raui in fanrflo
meo,ide(f in Chriffo (aniffo, uel in mdpfo Archetypo fan/ dfo/fi Dauid
mentiar,cum mentiri non poflit,neq) Pater dans/neep Filius fufdpiens. Semen
dus/fpirituale uidelj.in xternum manebit. Et thronus dus ficut fol femper eodem
modo perfeuerans in confpcifhi mco:C7 ficut luna perfedla in aucmum:Q!}orum
neutrum in hlio lefle habuit locum: quia nec ficut fol cade continua lucc,C?
gloria fpimduit thronus dustnec ^'t ficut luna perfctffa in xterau:Nam O fi
plenus fiierit in ipfo Dauid, fiC SaIomone,f?cut luna perfc(ffa,dimlnutus hut
rame in Roboam,8C ex/ tiiKfhis penitus in Icconia, abdudlo ipfo, O populo ia
captiuitatem Ba/ bylonicam.Et tefUs in codo hdclis:Nec enim reperitur alius
tcftis in corio (fi redfc fentit lohiuies ) nifi Pacer, Verbum,C7 Spiritus
fandhis: qui tres uou (uobHinc alibi dixit magno myffetio,8C confonantia cu
Pfalmogra/ pho:Et al E S V Chrifto,qui
eft tcftis Edclis,primogenitus morraoram* Profequitur psflca Propheta domcdicam
querelam cum Patre/q> permi/ ferit Filium tot,C7 tam indigna patt dicensTu
uero derebquilh .abomi/ natus esfii excanduifli in Chnlium tuu: Ideo omnibus
audientibus cla/ mauit in cruce ad Patrem Deum diccnsiDeus Deus meus/ ut quid
dere/ Kquidi me,tanq abominabilequoddam, 8Cinimicu,inuifum,pacu(Tum, CC
humiliatum. Fregilh' foedus ferui tui , ideft humanx naturx, cum qua unicus
erat foedere perpetuo,8C uifus fiiic eam relinquere in monem.Pco/ phanalli ad
terram diadema ,uel coronam lantflam / qua eum coronaue/ ras/C7 conftitucras
fuper opera manuum tuarum. Di(lipalb',uel ammo/ niili omnes fepes, fiuc
muniriones eius. Angelorum uidelicct caflodiam, ut nec legio eonim,nec
Angdus.nec homo hierit ei in adiutorium:fed fo/ Ius calcauerit torcular cruds .
Pofuifti munitiones eius formidinem , ucl coo6:a£h‘onem;quia K ipii Angeli pads
amare ileban^ Sic profequitur ufep a i calcem hymni de progreflu &Ao drea
hunc Deum hominem in pallionc fua.quam fulbnuit in humana natura pro toto
genere humano. Baruch etiam Cquauis in hebreo canone non habeaturquia tamen c(l
in Dulgata cradu(flionc,8C communi ufu eccidiz ^ q clare de diuinitate no/
uiflimi Irgidatoris.qui c(l Me(Iiah/loquacur,audiamus:Hic finquit^ eft Deus
nollcr , V non exdmabicur alius ad illum : Hic adinuenic omnem uiam
difdplinx:C7 tradidit eam lahacob puero fuo, tC llhiel dilciflo liio dans
legero, tC prxcepta,ac^ ordinans (acrifida ; Pod hxc in terris uifus eiV,K cum
hominibus conuerfatus eft foiftus caro , K aperto ore docens, qux in Iege,8C
prophetis atnigmarice ante tradideraRadeo,uc difdpuli di cercnEcce palam
loqueris,S( prouerbium nullum dids. Ex multis autem oraculis, qux poddnus
adducere hxc pauca fuffidant , quibus non cre/ dentes nec aliis credent.
Qyomodolicdricas/KoerbuminiproChriflo. Cap. III* Vamuis modus/ quo Deitaserat,
K eft in Redemptore no/ ftro/ilt diftidb's,C7 pene impoftibilis explicatu, imo
nec in/ telle(ftu perceptibilis, cum dicat Damafeenus, q; incarnatio uerbi foic
ignota etiam fummo feraphino nedum quantum ad tempus, (ird S^ quantum ad
modum,tamc pro quanto nobis fori per/ miferit Dcus,explicare conabimur/quomodo
ddcas/8£ uerbum iit in hoc homine redepeore. Aliquid patris femper reperitur in
Elio per femen, quo generarar:Hinc Ariftotries in Ethtds coocludit/q> pater
magis diligit E/ Uum , q ceonuerfotquia fentit in iplb Elio abquid de fuo t
unde in multis appara no tm patemus fpus.fed
loquela,uox,mores,rpedes,lineamcnca adei,ilatura corporis/S^ huiuEnodi. Sed
Deus/quauis iit omniu pares p analogiam quadam/ pafodbori ratione eft pata
hoministqui ipEus gerit CHRI/ta STVS. Batocb I I 0 b r (> . ii §'il(
AriftoTj cxa inuginnn, q altarum
cteaturaru,qua; uncumodo aus ucftigio gaadnc. Sentit igitur,C7 eexidacthomo
aliquid diuinitatis excellentius , ^ OEtera crcataxjuia ipitiis peculiare genus
fumusmt inquit fapies AratustHt ante eum Pythagoras ainDiuinum genus hominibus
ineil : Cum quibus am/ bigens ille Icmipythagorcus inquiet Natus homo cfttliue
hunc diuino Ce/ mine (edt ille opilex rerum/Multo uidcanc opera trafe^enda Ii/
mites naturx humanx,quz a fuppofico neccflario ucniunt»]uia actiones
fuppodcoae.auc fingnlanum funt.Eft criam per iofertionem dicente laco/ s
bo:Surdpiteiniicumucrbu.Acc5modataquippetrannac}ocllu]uiainibi Jacobul i dux
naturx unic( iimul glutino quodam natutali,auc diuino, ac fupema turali fruCtum
producunt magis fecundu naturam in&rtt lurculi.q fufei/ picncts crund. Sed
ipfe Ohriitus dixit fe efle unicum nobircum oondnua/ donc quada dicestEgo fum
ukis,ac uos palmitestHc ac dus natura alium/ pta continuadone quadam meliori
nota unita c(l cu uite diuimtatis9 exempla poi^caddud ilfaus unionis diuinicads
cu dia natura hu mana airumpta,rcd hxc ad prxfens fuffidant» In uerbo diuino
codncbancur omnia» Cap. IUI* Mnia prxextitide in ucrbo,antcq io proprias formas
expli/ carentur, lohannes huius myftedi fummarius, €7 compen/ diofus defcnpcor
aperto fermone cedatur dicens : Quod Ea/ Cturn ed,in ipfo.uidclicrt uerbo/uica
erat: Quod non ex Ic/ CHRI/ STV& Iohaa* Aoetiu gis tantumodo admone ( ut
blalphemat impius Arabs ^ canq loquens, K fabulator dcprompiic.fed ea
procuIit,qux tanq Aquila ultra humanos limites peruolitaos uidit. Qgod (inquiQ
audiuimus,C7 uidimus,C7 con/ trcClauimusde uerbo uicx.hoc annundamus uobis. Et
iterum: Vidimus gloriam dus,gloriam quad unigeniti a Pacre.Ideo merito ipfum
fequfitur fhipcntes fapienddimi non tth chddianorum.fed edam externorum non
paud. Aemilius iplTus lohannis dogmata, quando de rerum emanadooe Actnilb
dirputac,ad unguem prorcquitunconatun^ cum cum Heraclid carmini/
buscocordare-Proculusin Parmenidem lohanisdoCtrinaadconcncraf, ut nullus eam
pludbus/aut fordoribus ronibus .pbet. Alpharabins quo^ in libro de endbus
mutatis ponderat ncflri Iohanis diuinidimalapienda: que Iohane Chridianu
appellat. Nec dididet Platonicoj: dogma de ideis Proculi Alphan Platoii) cxeii r f i 3ap.he3u materix difpolitg
donantur.Q^od non pacipientes Pcripatcdd.maxime oouidores.ingenti cotrouerfla
diTputat dc incrodu(5h‘onc,auc incohatioae £>rmaru. Sed fi antiquiores
recenfere uoluerimus.hi mulngcni Tuanqua/ Anero. uis Aucrois dicat eos
tripartitos: Anaxagorei enim nihil opinabantur de Anaxa primo materia,podea
formx iplam determinantes ab eo/ ^^***»"« dem fontedalicct diuino uerbo
emanarunt* Accedit ad hos Cinefius ilk . Cyrenenfis philofophus illudris : qui
in hunc modum philofophatur di/ " censtEnda prima fimplicia runodefeendens
utro natura ab cis multipli/ „ ' d radonc uariaoir : Sed ens primum
fimpliciflimum cd : a quo media. 8t
ulnma proaeniunt : Illud autc (ImplidlTimu Deus eft p fuum ucrbutn omnia
c6a'ncns.Proculus uero Dyatocus in fuisThcorcmatibus theologi sans,9C
philorophans pbac,^ (icut omnis numerus ab unitacc,iu omnis muldtudo ab uno
procedit, in quo corinebatur uircuce.Iprum autem unu in oifaus eft aiflutqa in
ternario funt tres unitaces,in qtemario quatuor,8C iic de rcliquis,ut copiofius
traiflat Rabi SamueI in cometottis libri,cui d tulus rft de formatione re^ Sic
O illud fuprcmu unum e(I adhi in oibus oia fullmtas,ut ex Dionyiio hemus in fuo
de diuinis nmbustubi aitiMo/ nas het omne ia fc numc^ unice,8C omnis quidc
numerus complicatus in monade efhqtu ucro a monade progreditur,cantu
dircemitur,K mubpii catunQuod de numcro,C7 unitate ^mali,atep cflnitiali
intclligendu eil» Et ut antiquiores repetamus: qui Bucnf oia pfuifle in uerbo
diuino,anteq in proprias formas explicaretur ,audiamus,qd Hermes cu T atio
filio co/ donecur:0 fili /inquit/ arcanu c(I fapictiat uerbum faneffum fandb
folius Dni omniu ,quod efEiri fupra homine eihquia ab ipfo homo , omnia, ec in
ipfo omnia>Placo in Epimonide.cu de diuino^ cofordo,8C a:qua di/ gnitate
diirereret,ainHt nos honores reddamus.no alii menfem.aUi aonu, alii nulla forte
dellinantes,nullucptcpus excludamus:fcd totu ei tribuat: in quo fuum curriculum
peurrere mundu facinQ^od ordinauit uerbum omniu diuinillimu:Nihii apnuscu
eo,quod noilcr Iohanes didt/Omnia per ipfum uerbum fadla funt : 8C cu eo, quod
canit ProphetatVerbo Do/ mini codi firmad funt» Ibidem omnia funt numero/pondere/K
mmfura. Cap. V* jj—-^T(Tcut omnia funt ab Opifice difpofita numero,pondere,8C I
Swra modo prxexifiebac in uerbo illo rancfliduno: I tggBfl Numero
quide,quianumerofitas reru uniuafitatc exquirk W ^»^fuoy exemplarii) in
Archetypo, ut fupra lanus dificruimus. Proca, ^ Plato I lohan. Daoid • f ii
& d 4 t i ■ ■ ‘AfJ Proco, I, f 4 l» tamc multitudine ibi funr,uc nunq ab
unitate promptuarii difcedant, Qgod SC Proculus in fuis theoremadbus thcologids
docenOmne/inquic/ quod unu parttdpat.unu e(l,K non unum.SicSCdiuinot pfonx
Cutdo/ cemur a n^ris Theologis^ fiint unu in radice efimdx, qua parddpantt SC
tres fdpfis diiliniflauCrcatnrx aure oes funt unu in fonte,a quo fluunt ^ ^ut
fapiendllime dicebat Parmenides Eilfd ab Anifotcle de errore calnm/ Parme,^
niatus^ in particulanbus ucro formis diftindbence^t tame uniendf cu illo uno,
ad cuius unionem Academia f Plodnus maxime^ tanta celebritate nos
fuadcnc.Numrro(a ergo mafla (Icllarum efl in Deo,C7 io uerbo.quo cadi firmad
funnfic O numerola muldtudo animalinm, arborum, lapi/ dum,8C omnium,qux creata
funt,Ncdum eft ibi numerus fpedcrum,fed eda fingularium fuppo(ito9t,dicente
ipfo uabo ad pardculares homines: CHRl Nomina ueftra (cripta funt in ccdis.l^
qd maius eft,et eo^,qux fupflua uidene Acade, Plod. STYS i TONVS PRIMV5. CXOII
^R.T/ uiJcn^to nobfs.nuroeras reppertf in eo/dicote eodc UfrboK:apiUi capidi
!CTyS. Dcftri oes numerari fun^Pondus quocp,» mmfura omniu: K quo omnia Ibtas
ponderant ,8C roenfurantur in co praxffc ddx «de quo inquit Haias;Quis menfus
cft pugillo aquas,8C coelos palmo ponderauicf'Quis appendit ai/ bus digitis
mole tcrrx.SC librauitp^cre motes/K colles in aanrar Deus l ^ip|x,qui in
forritudine ucnict,abrachiu rius dominabitur, Omercea eius cu eo.De uerbo quide
incarnando loquif Prophetajquo Deus Pater ; Pmiku omnia fixit.omnia fuis nexuit
ordinibus.iuxta illud Pauli , qui cu de filio 1 loqucretur,ait:Quem conftituit
haeredem uniuerforumiper quem fedt & i laecalatQui cu fit fplendor Patris.K
figura fubftanrif eiua^rtansomoa Aogn* a«bouirturisfuf.QuodAnguftinusinGcncfimcxprim&ait;Nihilcrca
I tum fiiit,oec ante tempora produdlum/quod non in Dd uerbo Patri co/ I f
aeterno coaeterna uita uiuercr.Ideo fciiptura priufg infinuaret nnSr,, i
creaturam ex ordine,qoo condita funt,rerpidc ad Dd uerbum prius pro/ ,
poocns;Et dixit Dens/Fiat K fiufhim eft. Non enim inumit caufam ali/ ' -
q>unirdaeaodx/nifiquiainucrboDeidepi(flamiamrcppcritcamper ^ oerbum/aut
iuflum in propriam fijrmam conducens,K explicanvfccun/ dum quod in diiSo uerbo
didinifla erant, O enumerata rarionibus fuisr I Pytfaa» Hinc Pythagord numeros
abftradh» ponebant in Deoiquos uocabanc i, ideam rerum fadendaru fut ftarim
diccmusjquas immutari in res Phy/ . ! 5 ■ ^ ficas opinabantur.Sed K Plato
aliquatulu eoji diifbim corriges doceb» ideas illas parridpari rebus
phyfids/non aut iplas mutari cum perpetux f, mutari non poffint,nifi per
mutationem intelligant earum com/ 5 V municarionemcu rebus, qux ad
earam&bricanturimagines/dCearun/ , dem uiitutem furdpiunt:adeo,ut nihil fit
quod ab aliqua illarum non de/ , pendeaoEt hxc eftCut opinor;)elcgantillima
rado,cur non pollit tranfee/ di denarius numerusujuia vidcl j numerorum idea no
ultra extenditur ut ^ Mnbi Abraha in libro de formarione codanter afldierans
didnDecc,8C non no oem.deoemfiC no tmdccinioln hoceiieclciuuio/tdn^ in omniu
mnifura/SC ^ pondere omnia induduntur/C? ab eodc emanattQgx tn omnia prius co!
locata funt in domo diuinx lapicdx/K depida in xtemo uerbo,qd’eft d ^ tnun
diuinx fphxrx ubi^ exidensujuia omnia c6rinet,8( in ota fc exten/ ditt ut polchemme
docet diuus Dionyfius infiiodediuinis nominibust ^ Eft CuxiniO centrum fphxrx
uniucrfi oes lineas continens, K prindpiu
fc9^^'>cftC/iprumc(le,8Coia,qoxquomodoIibeclaot.Eteftomn« ^ jli
infrium,omnis finis,omnis utta,immortah'tas omnis,omnis fapienria, ob
ordo,numerus,K harmoma omnis.omnis uirtus,K omnis cuftodia,firm j ^ tas
omnit,omnis diftnburio,omnis intelfigenria, omnis ratio, omnis fen/ ( Ol
(bs,omnis ftatus.omnis motus,omnis uaio,tempctamaum omne,omnis fS
tn»'cfru,oninis coodncnda,difcretio ffnnis,omnis di^ao^Ot alia qupy (qufokp futu^b ipfo exculpuntur, Hcut erant in
ipfo uno/ a qoo oflidic numcrus,C7 harmonia mundani huius initrumeari
^cedic,uclud ab uni/ catc/ran^ a fonte omnium numero^, 66 propordonum omnis
numerus, 8C harmonia uocalis en lanattut Nicomachus, C7 Boetius diiliifc
pertradbit» Et hoc unum omnium principium e(f illud , de quo diuus dodlor MoCrs
aic:In pnodpio iddl in (apienna/uel urrbo creauit Deus codum.K terra. Qjjod
clarius explicat Paulus dicens : Ipfc cft primogcnicusomniscrea/ urx,in quo
condita funt uniueria. , Cognitioescxcplarcsinmereaitiiidisidcf dicunc',86 lut.
Cap.VI* Vplices ec regulas in mete, flC uabo diuino a (apictib’ qplu nmis
dididmus: Qua 9: altera; funt rerum haeda^ a fdpfot SC funt proprie ideae 6i6tz
«»>' r»vuAo* qd fpedc.lormxp ii/ gniiicacrAIccrf autem exemplaria
funt.adquo^c metas ope/ ra noftra deducenda funt.qux K ipfa ideae dicuntur per
analogiam quan dam.Sunt ergo ideae formx,fpedes,exemplariac^ rerum ztema in
mente diuina femper exiflcntia.K anteq res fierent/ut ab ds taq a propriis
iigil/ lis unumquodif fubictftu imprimeretunEt nunc in fua exidmda perfeuc/
rannuc fpedes ipfx rcmpcr|C^cruentur,C7 xtern; iinraiec corrumpantur
tranfmutcnf ad comip«onem,auc cranfmucadonem indiuidui. Et per analogiam quadam
etiam oogitadooes reru a nobis per artem ^denda^e idex dicutur/ 8C
exemplaria:uc longo progrcBu diTceptat AiuguiHans fu/ per Iohanne.Sed quia non
funt exemplaria fpede^e^ac rerum edendaliu/ non funt proprie idef,fed analogice
cicontur,pcr quas illas diuinascoic/ £tare po(Iumus:Q^t ut PJath docet^ ia
paterno itelleifhi una,8C (implex idcaen/uirtute,8Ccau(alitate uniuer^'s/C7 in
feipla uirrate przhabcns fcrmas omnes cxcellcnnori quodam modo.HfC autem
procedens relucet nuldpUcata in eo,qm' oia habet a PatretEt ultra diffunditur
aliquo mo/ do diuila in diuerlu lods,aut manlToaibus archet) pi . Deuenit poBea
ad motores orbium,8C alias intdligendas.quibus intdiora difponcnda com/,
milit/prfbcs eis quali l«nentrm:C7prxdpiens,ucexequan^,0' conducat fecundum
libi datam inlufione . Ip6 autem explicant per ccelos tanqpcr ■oHrum^diucrlis
irradiat6ibus,8( afpciflibusoppommis/trigonit/xa/, gonis,C7 tettagonis,nunc
accrdendo,nuoc recedendo : Et tandem infiin/ duntur formx fecundu fubkdlo^
difpolidoncm.quas (emper appctdt,ot w&nncntur/O' pcrfidantur : licut
fcemina appedt uirum, ut ab eo fufa/ piatfirtum,0' geninvamtud ut duslexu
gaudeat. Illa autem omnia di/ Iponucur uirtute luminis caulx pnmxs]uod a
prindpio tuUum fiiit illa/ ftrare,C? fixcundareomnia,tanq (dnea/forma,9C uita
omniuni.Hinc di/- xtt IohannessEc uita erat IuxhominumtQt}ia lux illa fuprema
cft iprotu, K omnium m*ta:Qgx uita,S( lux induatur in materiam per caufas
freu/. 1. f Niean^ Bociiia Mofa Pauloi I ■.r\ i. I ( Ango, l
I Plato ! I I .i I I ^ Augu. -DEVS j. . Augu. I Ariflo. t Procu. l Porph. A t
Zeno i I Mcrcu« I k • t t t } Iohaa. i a i g Htbrri i! 'v t» i t Apoca. Tbobi.
das,8C codica iannuncnta^ficut forma excogitata in mente artifids indu/ atur in
fubiefhim |xt inftrumenta artifidalia.Snnt etiam rrgulx.Si exe ploria in Verbo
diuino/quibus(inquit Auguflinu.>.^ coformes uiune de/ bemus; Quas
demonftransfummus opifex MofidixiKlnfoice,K 6c \€/ eundum exemplar / quod tibi
in monte monib-anim tft . Nec tantum de tabernaculo I^neo condruendo loquitur ,
fed de tabernaculo / K templo uiuo Dei uiui componcndo,quod fumus nos : quorum
uniufcuiuftp illud cum (bis (acris ibi peraifbs typum gercbanut fuo loco
ladus/Dco fauete/ refcrabimusiQsas regulas eoam Angeli (inquit idem Augudinus^
con/ (iilunt in agendis/tanq uitx SC ueritans fontem. Qgi has ideas admiferint
Cap. VII. to mCfl (apientum in eandem fentendam H UM autoritatis
pradlet.quantxtp ueritatis illam ede de/ n Bre Aridoteles,Proculus,
Porphyrius,8C alii fapic tesrqui urriMtem rei probant multoties ex fapientum
com/ muni confenfu.In negotio itaepidearu non folum Catholid/ancOindia/ ni
omnes conueniunc,fed externi lapientes tot/X tanti uiri, ut omnis fu/ Ipitio
merito rolli podit/q> nodri magis lege,q ueritateeas affirment.Ze/ no
anoquus Philofophus Deum praedicat nararp prinapem.Kdifpofito/ remtque
logon/idcd uerbum nominat/quod / td intelligentia fuiipiius.Qf rerum
focicndarum,K cofequenter idea:Quod accepifl opinor ex offici/ na
Mercurii:quiinPymadroait:MensDcusutriul(j fexus foecunditate plcniflimus/uita/8£.
lux uerbo fuo mentem alteram opificem peperit : Qui quidem Deus ignis / atrmcs
in ratione rpcdrica,ut dide Plutarchus in de Pladnsphibrophorum.Et an/ Plutar.
s ce hos docet TimoeusLocrus ideam ingcnicam,ad extra ucro exemplar, Tim.lo«
adiuuantemtp caulam / uel lormam omnium,qux tranlmutantur: Cum quibus
Epicharmus Sphg’anis,8C mulri alii antiqui coueniunt.Nouitio/ Epidu» res autem
Platonid,IambIicus, Porphyrius,Plotinu8, Hamias, Nume/ 5phar«^ nius,Proeulus,C7
dus praeceptor Syrianus hanc dexffi-inam ampliarunt: lambli. Quorum ultimus
adeo in Apologetico pro Platone (c diffiindit , ut uolu/ Porptu men ampliffimum
xdiderit . AIdnous edam magidri dogma explicans Plodo* in libro/ cui dtulus eft
dc dodlrina Platonis/ 6C in Epitomis inquinPIato/ Hetnii. ni placuit ideas ciTe
/ non quidem ardficum proprie, ut fcuti/K lyTxmee^ Nume« eorum, qux fune
praeter naturam/ ut &bris, & biUsenecp iingularium, ut Pmcu. Socratis,
aut Platonisenet^ minuddimaru rerum,ut pulueris,ucl feftuex: 5yri>* fcd funt
endum perfectorum ,8C nodones immucabiles/fcmpertp maneo/ /Vlc^« tes: menfurx
quxdam immateriales exidentes/ eo q> mundus non iit a cafu/red (ummo ordine
ad indar eorum exemplarium/qup erant in Arri/ fice labricataeQt» idep in
opiiicc una ed,K uniuerfalis caula, uirtuteoia habcns/8C ptfhabcs/ fed
muldplicacaper rerpeChim ad ideataequia mui/ to^ cd;Vndc origine ed una,multx
aut ex determinatis ab ea:Qux opi/ nio luldta tot rapicndbus,8C diuinis
oraculis,maiori adotione digna iudi catur,q AridotclishaerelTs,ui.lirrilTo:quisodurcadAlexaoder,8C
Aurrois ArAo» oonaarium ioifcrint. Et pulchrum ed Cd bene perpendatur
Aridoteles^ Alexi, ipfc 8C n uerbis, ncfdo quo fpiritu , diferepare uideatur ,
tn re tamen non Auctotf aliud (oidc: Concedit enim potendam aCbuam, 8C artem
praxde in ard/ licc,anccq ad fuum opus dcueniat.Nec minor rado ed in artifice
munda/ nx &bricx,quem cum non cognouerint , BC quando,8C cur, X quomodo
mundanam hanc domum fabricaucric,&bricam ipfam, C? modum, ordinem negat
alicubi»]up alibi uentate coaCtus coniitetur.Nrgauic fer/ dran idcas,8C mundi
fabricam / dum in&a terminos phyiicos contentus prodtetur,8C docet: Aderit
enim in eo aaClatu de mundo, qui eide aferi/ bjhir,hanc machinam a fummo ardficc
&brc(aiflaffl:C7 in fiiprrion pbi/ lorophia a phyfids legibus abfoiutus/
(acis bene thcologizans dide , ^ (i/ cut tncelligcntia nodra caufamr a rebus,C7
obirdfas cognitis, ica Tdemia^ Ecce q dare profitetur in fapicda dioina e(&
ardfidu, quo omnia formarentur ,8C moderarentur: Et illud cd exemplar, 8C idea
rerum facit ndarum» Qyi ideas rcfpucrinc,CC quibus rationibus. Cap. VIIL
R;dpiius inter eos, qui ideas abiecemnC,Aridoteles ed cum fuis Peripacerids :
SC hic uir quidem grauidimx auchoritatis apud eos,'qui (cnlibilem tantummodo
fnjuuntur dotdrina, SC inferiorem philofopbiamtqui nec pe,nec iudc,fcd ingrati
difdpuli more magidrum irridendo aic Valeant idex Platonis t quia ni/ hil
(unt,ant mondra funnfuperduum,ridiculum,inconucnicns,8C falfum exidimatis
ipfiun ideas admittere. Superfluum quippe exidimabatxum fuffidat primo ageri
obiedhun fuum,quod cd dus effimia,pcr quam oia operatur:8C m qua oontioet
omnia.R.idicuIum quidem,quia non indiget Deus (anulachro,aot paradigmate,p quod
aliud cognof^, licut indiga 16 iii homo
fpede {oilibili,aiuinicUigil>iU.Incooueniciis quo(|,8C abrurdutli eis
uidebatur, q> « formis lUis lonpitcmis generentur corrupribilia, fune eile in fobftada illa (implidflima ab
omm' imper&dbone aliena. Ab/ 'furde edam dicuntur conferre ad numerum.cu
zquiuoca exilf anc diuer/ Gc radonis a rebus numerans. Falfum inliiper
opinabantur per illa exem plaria res produdtas aiSmilari opifid ; ut idearu
fautores aiierere uidcn/ tur,cum res produdtp non aHimilentur pdmo^nifi per
attributajquorum radones mulra infbiod nota , K per analogiam quandam
reperiunur in produdbstHinc uacillant,edam qui Cbriltiani funt nomine, afleclx
aute cacodxmoms, rxiilimantcs eironeum , &L ridiculum, quod non dl ima/
ginatus ipforum Aridoteles folerd(fimuscaufarum,6Creru perforutaton id
maxime.cum foent Platonis auditor uiginn 6Cunoanno: Vndemi/ rum eft,q> R
aliquid boni de iftis ideis ab co percepilin non approbaikt, 86 feriptur;
cdmiiid^Et ulterius progredientes Icue iudicant,aflmu eda in dodfrina
Qirilbana, quod nulla authoritate feripturx faax fulciatur: O id ponflime cum
de Deo/ dc cognidone nodra / decp rerum xtcmitate abfqi ideis omnia,qux dicutuf
ibiaaii polk exidimenNa cognido nolira (ut aiunr^ ruihdennilima ed per genus in
uniuerlali/ 86 per differendam propriam in parnculari,dumt^o ipfa
cogoorcatunQsx rpedem,86 for/ tnam propriam Ipedficam decernin qux non ed
exemplar in alio, fed ut cd adfo exidens in compoiito etf ipliim informas.Nec
Deus uidcmr illis f^uris indigere/tanq i^illo imprimente/quia uirtutc fua omnia
agere po t(d,C7 agit abfcp indrumentotSi tame iolfrumentum aliquod concune/ rc
iuba,iilud elf extra ipfum,86 non in ipfo,ut de idds did^.Nec pofliint
(inquiunt^ exemplaria illa caularc generanuu, 86 corrupriuuni motum; quia non
lunt in fubiciffo/ncuc uirtus in feminctNec per contadum mo/ uent,dcut uirtus
fyderum paungens ufep ad qualitates elementarestquia ipfa penitus feparata
dicuntur.H^ funt ponilima monumeata,86 robo/ ra eorum/qui negant ideas. Errores
funt , C7 non radones , qux contra eas foctre ui/ dentur. Caput IX. R.ga
idearum hodes an nobis pugnandum fit,necne,dubia cd mens : quia non funt
exponenda fanda canibus:neNe tamen ledores penitus ieiunos diroitumus/aliquid
uef Icuitcr pcrcurremus,ca tamc lege, qua Orpheus dc arcanis diuinis decan tare
folitus ed/hac in primis dc more protedadonc prxmiila. 1 Orphe. I i TONVS
PR.IMVS. CXCVI Idan Panlas Arido» ^ Tixmi. ^ Stmpli. Fnnd» otfhemf Je'jtin*^ .
Vos/qiri uinuton coliris,uo8 ad mea tantum Didia aures adhibete^anirnofe^
incendite ucftroit Contra qui Cuidlas leges concemnitis,b'nc uos Eriugice
procul o miferi/procul ire profiuii» Vos inq/qui dioina conctmniris/ oracula
fpemitis, leges abiictris , ut ilk malcdidhis Arabsuuc uouri uulris rationibus
Deam/8C flia arcana/ quae propriis uiribus inueftigari no pofliint / fed
tantumodo ab oraculis addi/ fccnda : unde Orpheus btetur Deum cognitum foli
Abrahac Ccui foli/K bunilix fux aedita funt doquia Dei^ fubinferens de Deo
ipfo» Nemo illum/niil chaldeo de ianguine quidam Progenitus uidittque caelorum
aurea f^es/ SubLmiTcp tenetteuius fc dextera rendit Oceani ad finestquem de
radidbus imis Concu(Ii(| tremunt montcs,nec pondere quis Immcnfo iit &rrc
queunttqui culmina cali Aaollcns,tcrris nunq tamen ille fitabfens; Ipfe eft
prindpium,medium,qui 6C exitus idem» Fatetur igitur Deum ede prindpium,8C iinem
omnium, K medium,quo fiunt omnia,iuxta illud Pauh: A quo omnia.inquo omnia,per
quemom/ nia.Quod arcanum explicatum Olit Abrahfchddeo,8( poderis fuisCqui i,
Hebrd didU funt a tranlitu tt feripturx comendatum in libro de For/ hflrriA
mationctqui ipfi Abrahx inferibitur» Vnde 86 Aridotcles, cum de ipiiua Dd
cognidonc in prima philofophiadi(ldcrer,patrcsChaldeosuencra/^ tur cedens
ipiisxjuia ab oraculis accepcrunrtQsiCut inquit^roculos ne/ fdo quo lumine
coUudratns^ apud Deu epulad,86 in puro uiuctes fplen/ dorc,lecundum pcrfiedla
nn^(p,dabili'aq; initiari funt Phantalmata.ade^ nerantes opiniones , rationes
fdencificas pro nugis, 86 anilibus &beUis tepotabant,cum illx quidem
inccrtz,C7 dubix iint , non procul ab irra/ rionali exidunt uitatEx autc
fyllogidicx funt,86 compo(ttx,nullo^ mo/ do opificis ipiius folitariam,
inrelledhialcmep naturam attingere pofliint» Illas tamen ladles,86 hillaces
rariones,ne uideamur eorum uerfuciam de/ diaarc,iam enodabimus • i ^ cibas
expmis:AItera,qa1 * {s]e(;(nirum,fi ex exemplaribus
a:temisgenerenturcorruptibIia,&tem/ poranea: cum femper opus degenera ab
artifice uoluntario, O libcrotC/ tnultotics ab inffrumentorimprimic enim
figillum argenteum,fiue aureu in ceta,ucl luco multo ignobiliori ipfo auro.Ncc
funt idex relaaones alio modo.q ea relario/qua Deusrcfatur ad crcaturasrlint
autem rationesCuc aiunt^utquocuncp uocabulo nuncupentunSicut erum creatura
depen/ det a Deo,ita dependa ab iddxqux idem funt,cum ipfo Deo . Confirre quocp ideas ad numerum non abfonum cibeum tot
(int fpedes/quot ide^ carum. Nec funt fpedebus acqniuoca, ut imaginabatur
Arabs: cuius cu/ ra fiiit femper mordae diuinos(apicnce$:Intricat enim
hienefeio quid dc numeris/adeo ut Albertus ille magnus merito ipfum fpernat:
cum efia in acquiuoco/eo q> non fiat fermo de numero mathematico/quando
adigna/ tur rerum prindpia,C7 idex/fed de meliori numao/ ad qurm non perue/ nic
Arabs.Podea exculat eum Cfi cxculatione dignus ell^ afaibens erro/ rem
fcntenrix corruptac:qui porius aferibedus aat corruptx mcnd,qux • fempa diuinis
inimicabatur. Ad aliud aut:Vau cft,q> aflimilado in pro/ greflii ad Deum
fitpa attributa/8C uircutes:ex quibus cofcendcntcsfum/ mx uerirari , SC
exemplari uirtutum magis ac magis apropinquamur.In exitu autem ab ipfo Deo
progredimur limiles p>er ideas , quibus figurae mur cius imagine: Platonis
auditor noluit / Simeft Plato Arifiob Paulm Ciocto t i Aueroii AlbcTt .i: 1 'V
TONVS PRIMVS, cxcvu f inuidia admicterc/aut quia non erat confonu progrefliii
fiio b£bs ex feo/ (ibus,udquia illi cacodxmoni Placo non explicauertt.nec
crediderit di/ nma,quid ad oosfNcc deheiunt (aaa eloquia dc ideis
perhibenda/dum^ modo (ane inteUigaocur: ut lupta tedgimus. Nec admittinius eas
/ canq ncceflarias ad modum doedrinx , quam docet Aridoteles^ oculus noder ad ca,quf funt maniGcftidima in
nacura,8C in Deo iplios naturae, C7 rerum naturalium autfaore lic canq oculus
nyedicorads ad lumen (olis • Dolet iniuper, Idmo de diuina lubdanda Iit in
nobis perpaucus O debiIis>Hinc uenerandi funt ili/, quibus Deus credidit
clo/ quia, C7 arcana, quae nos propriis uiribus inuedigare nequimus . £c uc/
rumcd, q> non indiget Deus in operando aliquo indrumento, uel re ex/ iraria,
feipro cootcntus,C7 (iiiHcicns : fed ideae in eo funt idem cum ipfo, edam
impardee rcbus,non autem excrariac.Nec inconueniens cd fccun/ dum Platonicos,C7
diu/nos lapicntes,quod a fummo eote emanat, 8C ip/ (irm patddpac,e{Ie aliquo
modo unum, O aliquo modo non unum: ali/ quo modo idem,C7 aliquo modo non idem,
licuc fol unus cd in le,mulci/ l^ex in radhs:8C calor ab eo procedens idem cd
cum fole,K in ruTapienec Don idemtSic SC arbor una ed in fe,mub'plcx in
ramistc^em cd cu fru/ IVocai ao eadem in (apore,gudu,ec natura: Quod a Procub
in T imoeu, OC in tfaeoremadbus theologias do^,at9 (apiencer dilIaitur:Sic Oi
Io/ hannes Scocus docet,q> obicdhim,uc ed in cognofcente,ed idem cu iplb, dd
in proprio ede diuer(umn fecundariis.Mul£li prolnjui poddnus diifxitanccs cum
bnin(modi,fcd (uperuacaneum adiudicamus/cu haec non line io cootro/
aerruundcducendatfcdpodusfnfdpiendacum omni reacrcnda,gradas ruendo Deo
coUudraod intellcdhim nodrum ad atcana,C7 daturos fuos fufeipiendos* Qyid
habeamus ex ideis4 Cap» X« T ne credantur idex frudra ede,0 falla imaginatione
coo/ fidl(,uideamus,quid udlicads adequamur ex ipfis,quas tao cum ueneramur»
Habemus ex ds formam , O cdclpcdfi/ CANTICI SECVNDI.
cum.ucconfmicniurySCinccUigamusrfiabeinus deaicp noftnim pondus, actp
mcnfurani. Ec quantum ^ prunum/ difpucacur a mulni de origine, O incohacionc
formarum.undc progrediantunEt communi grcUu con/ ueniunc Peripatedct / q>
animx oomipdbiles/ac mortales cgrdiantur dc gremio matcrix/ ut eorum ucrbis
utamur. De intcUedfaua autem,cu ad/ huc apud cos dubium (it, an iit
mortalis,ocl immortaiis,nec unde ueniac dcterminarunt.fcd eorum Princeps dubius
loqucns ainSi dl aliqua fer/ ma ucnicns de^is/ipla eft anima intcUedtiua : fed
ncfdo ucrc,quomodo quis imaginari polfit , q> ferma educatur de materia ,
niii (it ucra opinio Anaxagorx afaipta,q> quodlibet (It io quolibet. Sed
dicunt, q> ioeft po/ centia in a(fhim aliqu^o deducenda. Sd o
Peripatetia',quis tilam dedit materix in potentia,8C quis in acftam dcducitf
Natura C inquiunt^ ma/ tcrix 8C fubic(5ta hoc tribuit,K particulare agens
uirtute feminaria dedu/ dt in aifhim. Quid autem (it h::u natura C ut alibi
diximus^ non deter/ minant , fed aliud ede non potcd: , nili primus Opi&x
operans omnia in omnibus,autrecundarixcaurx agentes ad imperium dus,C7uinute
ip/ (ius.lpfe eft ergo primum agcs,8C primus fermarum dator,a quo omnis uia,
forma, K ordo. Sed cum nemo det, quod non habet C ut ip(! Pai/ patedd docenQ
necede eft ergo,ut omnis ferma (it in opifice,a quo pro/ cedicEt fermx ibi
exiftentes idex funt,ad quarum metas habemus par/ dculares formas, 8C dfeEt cum
illud condnue duat ab ipb , qui de/ dit,habemus ab ideis, fecundu quas
tribuit.undc feftcntemur,ne dcftna/ mus in nihi1um:cu noftrum ede continue
duat:Et quod fluir,necc(re eft, ut in aliquo permanente fuftcntetur:Fluut inim
tempus,8C motus,K fu/ ftentantur in coelo permanentetFluit calor naturalis,K
fuftentatur dbot Fluit aqua in Aaaio,0 fuftentatur alucoft^iuit deni(j omnis
creatura in nihilu,^ fuftentatur diuino uerbo: in quo omnia condita funt. Hoc
eft, quod inquit Paulus de Patre omniu bonorum fonte: Portans omnia ucr/ bo
uirtutis fuae.Hinc habcmus:undc intcUigamus ab ds,qux inuariata, 8C immuta»
permaneanttNam ex his continue duendbus,K nunq per/ manentibus in eodem ftaro
nihil fari poteft , ut opinabatur Heraclitus Ephe(ius,Cyrillus,Paron, O mub'
dfiitquia cum forma rerum nanlhui/ abibum continue duat,exi(fa'mabant illam non
ede femper candcm,necp habere determinatum elTeudco, q> neque diftinirio,
qux eft permaneo/ cium,fiC oecedariorum,dc eis haberi potefttQijamobrem dC
Parmenides addebat nihil fdri de inhrioribus, nili inquantum a fupremo , de quo
eft uera cognido , dcpmdent: Qgi poftq de diuinis decantauic de inferto/ dbus
fubinfort. Haiftcnus 8C uai mratem,tntemcrata^ uerba. Nunc res mortales carmen
quoc^ fomite follax. Perips.'' I* 0 Arido. Anaxa. ■ Paulos Heradi. Paron
Cyridos Parme. I ^ Arido. Aucrois Auga.
i Paolos Piuioa Gabrid PyiiUi f,- ^ i I ■ i PtO€U, Ecce 5 pie,5 5 mente uocat
diuino^ cognitionem ucram rdentiam / C? iermonem de eis intemeratuma^uia
Habiba, C7 lirma funtt Inferiorum autcm/5C tranimuiabjiium
opinionem/fallacrmc^fertnoocm diiudicattQgac non uidit,aut uiderc noluit
Arillotcles , 8C Aucrois : quia noluerunt cxatare,C7allumcre oculum, quem (ut
tlotinus ait ^ ha/ bene quidem omnes , utuntur ucro perpauri t aut noluerunt
admineret qux docentur folummodo in icriptura lUa Iaera biparrita : ex qua ,
tanqj ex ucro thclauro extrahi potiunt noua, 86 uetera, quat nouo,6( ucteri de/
cantamus cantico: Qijod perpendens Augulbnus ex lacris eloquiis coi/
lullratus,0' diuino (ubuedhis fpiritu/quiddeidris dicat, per quas ha/ bemus efle/C7
cognitionem,audiamusdn ideis cd canta uis,ut nili eisin/ tellctdis nemo lapiens
elie polfit . Q^z cum in uerbo incarnato lint,non immerito Paulus de ipfo
dcpromit:lbi funt omnes chefauri lapientiz,0 fcknrizabrconditi.Cuirentcnttx
huict Philon lapientilfimus in libro, quem faipfit / qi peiora melioribus
infultare folent/dicens:Deccc omnes, qui Idcntiam quaerunt / ad Deum patrem
mentem erigere : Si ucro ne/ qucunc,ad imaginem falcem eius,fcilicec uerbum
lacratifliinuffl.Fadanc eriam idex necellario ad numerum : quia io rebus
tranimucabilibus , & continux uariadoni fubieidis non potril ucrihcati/auc
dabiliri annume/ rado. Neque aliter omnia difpofuit Opifex in numero
j>ondcrc,86 men/ liira/nili quatenus in uerbo annumcraca,pondcribus fuis
librata, C7 meo furata fune. Septuaginta hebdomades ( dixit Gabriel
adDanielem^de terminaex Itint (liper populum idum/pro quo nos habemus
abbreuiatzt Determinata fune enim ibi non tantum hebdomades, fed omnia,qux ia
boc mundo fiunt,0 £aida funt:pondcrantur(p,ut harmomea lint : Nam ( ut
Pythagoras primo / SC pod cum muld comprobarunt^ a ponderi/ bus ucra harmoniz
rado deprehenditur : quz tamen ia numeris funda/- turt bt idi numeri uocalcs
limul cum naturalibus, uel fermalibus, 86 ra/ tionalibus a diuinis procedunt,
fine quibus, tanq primariis fiindamcnds illi penitus nihil cfldic Quod omnis
harmonia a uerbo procedit. Oip. Xf. Vm in uerbo omnia numerata , C7 ponderata
finr, O har/ moniaa numero/pondern^ dependeat, fedlc concludimus cunida cofequi
fuam harmoniam ab ipfo uei bo,in quo nu/ merad, C7 dilfanidi fune rerum gradus
coodnnitQui 86 ne/ cclferio harmonia funt,(i ucra cocet Academicx dotdrinz
illodracor prf a'puusProculus : q> omnis muldmdo ab aliquo uno defccndcns
barmo/ Diaindigct«iua uidelicce inter fe,86 cu ipfo uno conueniat. Verum omnia
ab illo uno uerbo cmanarunc,86 latda funt ud^ harmomca,prouc ab eo/ don unico nerbo acctpiunt,0 dus uimitc in
unitatem pnmi tcndonnK rius attndbi conduointur. Hinc accepta fuit portio illa
, de qua inquit Plato inTimctotVnaminprindpio accepit opifex ex uniacrfo
portio/ nem:Ex fente enim uniuerii, 8C totius cfle accepta eft una portio, quae
rft (ni fallor^ ipfum ede omnium rerum communicatum ab eo , qui dixin Ego
fum,qui rum,habens uidciicct cfle a meipfo t ab inuidia fcmotni omnibus iUud
comum'co, fuis tantum diftnbutum gradibus* Qux com/ municadorcum flt £vfbi
materiz ptimx ab eo ad extra produdtac , ideo feqiitVir Plato / q> ab illo
uno primo emanat binarius ipfl materix attri/ butust quia primo dualitatcm
conlcquucadlrNam fleut ab unitate pn/ mus numerus emanans efl binarius (fl
numerus cenferi potefl;^ fle ab illo fumme uno efle communicacum primo
determinatum fuit in materia: Et hunc binarium congeminat ufqi ad cubum ,
trinam uidebeet dilata/ tiocicm,ultraquan6damralia:Qgodex illa Platonis
offirina Aridote/ les tradit in principio libri de codo.Ex alio ucro latere,quod
fbrmx cope tit fecundo produ Et cum adhaifionem, conexionemq? doceat inter
generante CT genitum/confitetur etiam Spi/ ritum &ndhimu]ue nexum/C amorem
mutuij didmus. Ecce quomodo confitentur T rinirate in diuinis, qui ipfam
urritatem uenanturtStd me/ lius perdpcrcnt.ii ipfum fufdperent,8C audirent, qui
omnia.qua: audiuie a Patre, nota fedtfccrctioribus difdpulis« Portea ad animam
drrctndic Plodnustquamdidt uerbum diuinx mentis eius gerentem imaginem: Nam
ipfa/Cr omnia alia produdta funt Dei uerbo exirtentia/K ipb aer/ bum non quidem
illud ef^dale/86 Dei fi1ius,fid exptcfliuum quoddam conceptus idealistSicut
enim uerbum/quod uoce proferimus/manifefiac cogitationem/quam mente
conccpimus,fic creatura produ(fh,quafi uer/ bum quoddam manifcrtat,quod Deus
mente coceperartEt quauis quod/ libet creatu portet hoc modo did Dei
ucrbum,nullum tamen habet ima/ gincm,nifi anima: Ideo O ipfa gaudet ternario,
quo Oeias progenitor: Et quxcuncp Iit rerum T rinitas,ert a primo ternario , a
quo per uerbum omnis effluit muItitudo:In qua cum
fitfimilitudo,C7difIimilitudo,pari/ tas, O imparitas, hinc ibi refultat
harmonia,qux ert (authorc Boerio.CT Nicomacho^ parium,impariumcp,aut
limilium/diffimiliumcp uocum in unu redatrta concordia. Ecce igitur quomodo C7
omnis harmonia a uer/ bo ipfo procedit. (^onoodo irte idex intelligantur a
nobis. Cap. XII. St dogma Platonicum, q> naturalia funt difeenda, moralia
ufu comparanda, fed diuina cum reuerentia ab oraculis fu/ fdpienda : quia ad ea
non portumus , nili quantum ipfa fu/ prema lux nortros coliurtrauerit oculos:
Vnde nec Angelus, cuius intelleertus non ert materia przpeditus,linc luce illa
diuina Dd (a / bdeam intelligi re ualct> Ideo Niofes f ut fentit Auguftinus)
miro artifi/ do innuit,quomodo omnia,qux producebantur,manifirta fiebant mm/
tib .s Angelids fuccelTione quadam illius luminis corufcantis.dicenf :Si/ cut
ratio ,qua creatura cond:tur,prior ert in uerbo Dri, qua in ipfa nea/ tnra,quz
conditur.lic C7 eius rationis cognitio prius fit in creatura intcl/ leirtuali
peccato non obnoxia per lumen uerbi, purtea in genere proprio. Ex quibus binis
cognitionibus eodem lumine,tanq ex mane O uefpere, integratur dic$:Et dbo q?
indpiat feriptura a uefprre, illud ladc refumen/ dofuccdlionem a porteriori
parte. Mulca profequitur Augulbinus, qui/ bus demonrtrat Angelos non
intclligere illa arcana,nili quatenus fiierint diuina lucc pci fuH:niulcomiaus nos grauad
mole corporea fubuehi pof/ (umus ad illa fpcC^acula.nili diuina gratia noller
emudaur ocuIus,8C fuo lumine colludrcnir : Ideo hxc abfcondunmr a rapienabus/ O
prudrnd/ bos huius fa:culi:8^ rcuclancur paruulis malitia eftedlis difctpuLs
uerx lu ds,66 ueritat s nccerox,qux omnia condidit, 8C ordinauic. Et miru quip/
p nolint muln endere de mundi,SC rerum particularium genitura progenitori,SC
opihd carum, 6C credant Ari(Ioteli,86 Aucroi, qui nec bricarunt,nec eoru artificem
,ncc iplam &bricam cognoucninr.niii qua/ tenus fub^ animalibus
fenflbu&Satis eis fuit flare intra limites fiif l-*hi/ lolbphix naturalis :
qux de rebus, prout motui mulripLd rubiiauntur, pcrtratflartQux autem a Deo
rfTeifta funt, relinquunt his, qui ipfius Dei fcholam frequentaoe: C7 aliquando
ad cius penetralia introducuntur: ut non tantu audiant,fed uidcant,C7 manibus
cotreiflcnt ea, qux latent ex/ trario: Quomodo uidelicet ab ipfo uno procedit
haec numcrola multitu/ do/ Ab ipfo bono cunifta hxc ualde bona/ Ab ipfo uero.ut
bfc omnia uc/ ra llnr. Ab ipfo uerbo,SC intelligetia fuprema,ut cognofribilia
fint,0 co/ gnofeanturtAb ipfa uita,ut uiuant: Ab ipfo lan(5h>,ut fanifla
finc,qux (an bhlicari uoliit: Ab ipfo pulchro,ut pulchra fint: C^od in parte
fua beni/ gnitate manifeflauit ipfum Dei uerbum dicens : Ego fum uia,
ueritas,& uitatEt fummatim concludens ain Omnia dedit mihi Pater : qui eft
fons omnium bonorum immenfus , ut per me videlicet producantur , C7 co/
gnofeantur. Rerum necc(Iitas,6C omne eflc ab idris dependet» Cap. XIII» X
ofBdna itacp fummi Architcdtihabrmus,q> ab ipfis ideis non tantum fufdpimus
formas , ede continue ducni/co/ gnitionemq;, O numerum rcrum,pondus,
att^menfuram, 8C cofequencer,ut cocinna (int omnia,fed habent,unde lint, 8C
necedaria (innquod probare podumus:Nam omnibus notum cenfe/ mus,q7 nullus habet
ea,qux acquirere,8C conferuare fatagit: Qnxrimus enim ueritatem/ O (apientiam /
quia eam non habemus a nobis: Quaeri/, mus boniutem,C7 uoluptatem,C7 uirtute
proficere, ©'prxfid.cum hxc in nobis non fint,fcd aliunde comparanda: Laboramus
K ipfum ede con/ feruarc,cum illud cotinuc ab alio hauriamustSC tandc,quicquid
boni efl, acquirere procuramus, tanq aliunde proueniens: Deus autc niliil
quaerit, cu bonorum nollro^ no indigeat/inquit ProphctatCu quo Arifloteles in
Politicisaic:Tcfle Deo/no eft fixlidtas in rebus exterioribus: quia ipleeft
fetiix abfi^ aliquo extra fdpfum omma abfeondita uidec,fubinfcrens i Non eft
pccultatuffi os mdi a ce,qd kcifh' in occulto,6C fubdada mea in infdiori/ bos
ccrrxtlmpctfrdlu mcu uiderunc ocuti tui,& in libro tuo omnes Idf /
bentur.Sic 8C omnid mctica,SC Hagida conocantnr in code Iibro,qui dtra omne
coturoacrHa,uerbum diuinu,K lapienda dia cft^qux unita cu ho/ Mutate
&cunqnruniMc0iam,6CQiriltiinu ' o Chtilhis CHR, STV& SalooM CHRI/ STVS.
Baruc «■ -fa- CHSJ/ STVS ICdaa % t I
Exodos Dott* i, b' «i ^ Paios I I/ k Ucm k 1{ .CHR.I/ sSTVS. [t Lbcr. t Pakis f
k X t 'f UtM / * Uem I» Qirifhucftumishomodminitateplcnub Cap. XVL 1 Chnflus
^ua^c ucrushomo/cu oes paflim cofitcanmr/fup/ fluu dl diTputare:Vn/ cur
uoluctic rcditncre genus humanu in humana oa allumpta/nobis redat
pcurredu:Cuius rei pn* ma ro fit, qa cu in p hoic totu genus humanfi puaricatu
tu/ ttquu crac/uc K fatilfadbo tribunali fununx iudicix Dd fieret p homine^
dante ipfius Dei lege,^» puniri debet,p qux K peccauiuSC iaddadtio Eicieda cd p
aequalcn^icut in Exodo,fiC in Deuteronomio legimus repe/ noces alicui reddat
anima pro aia,oculu pro oculo.dentc pro dia/ te,manu pro manu, pede pro
pcde,adudtonc pro adudione, uulnus pro unlncre,liuorc,pro liuoretldco ho pro
hoie exponi drbuit:i'cd ho qdc cce/ kfti5,8C inocens,8C noxius a peccato pro
hoie terreno, trafgreliore, dC Bz/ gitiofotuc no tm fumaef debita poxia, fed
legidma redeptio fieret a non obligato pro ferQuod Paulus fuis reboadbus uerbis
intonat dices: Qno/ nia qde p homine mors,8C p hoiem refurreidio mortuojuEt
ficut in Adi oes moduntur/ita K in Qirido oes
uiuificabund'.Ne9.n«fadlFa(fbo/qux poena exigic,ficn potuic.ntfi p eu,qui
padioni eet rubieifhi$.Prxfid infiip debuit is unicuit^ operi, q in eo expertus
fit:Hinc homini fi^agili.fiimultia (libieido padionibus coucniens fiiit Pnneeps
in huiufmodi indrumhotninc fanq famcntu^Don quide corrupes maliam cota,lcd
perficiens: deitruens uero.86 expellens corruptu,C7 dcienus:Aut taq uirtus
perfitfla auri fuit, quam lapidem philofopbo^ uocaot.qua: CutaiunQ omne metallu
Ifadin in ?unirn couadtjfic iltc ea,qux per peccatu couerla erant in Icoriam.ia
juinun ucl argentum imutaul^ Hinc per Uaia did^ :Et conuertam manu meamad
te.i.Filium,qui nunc manus,nunc brachium didtur (tani Pa^ tni;y excoquam ad
purum feonam tuamifiC auteram omne (binou tuu« Et per Malachiamd^t redebit
conflans, O emundabit argentum, pur/ gabit filios Leui,8C colabit eos quafi
auru.SC quafi argcncu:8C erunt Do/ mino oflbremes lacrifida in iuflitia.Ec per
llaiam itc^,cu de Mdliah ia/ turo longo progreflu agerctur,aperta uoce intulit:
Et fdas.quia ego Do/ fiiiniK falnani tc,redcmptor tuus,liuKflus Unul-.Pro acre
educam aurum, K pro ferro educa argentum : ponacp uifitadooem tua paccm.O
extera, qux fcquuturtQ^od O fi difpofidue in omnibus, efle(5hi aucc in quibuO
/iam fedt in primo adumcu,pleoius fiC plwfbus faciet in fecundoiut Apo/ ftolus
ait: Saluatorc cxpeifbimus Dominum noflru lefum Chriflum,qui reformabit corpus
humilitatis noflrx configuratu corpn clai itatis fux, lecudu opcradonc.qua
poflit fubiicae fibi oia.Tandcm cu homine uniri uoluit,8C per ipfum genus
humanu redimere, SC purgare,ut ipfe Deus ho uia fiiccrct ad diuinicateud qua
conlequcda inflicud lumus,licut ipremet teftac diccs:Ego fum uia:Ego fum holtiuip
mc fi qs introierit laluabr^:8C iagrcdie^,SC egredietur/ 8C utrobi^ pafcua
inucnict. Venit itacp Deus ad boiem,ut hoiem deduceret in Dcu:ldeo cu in forma
Dd ellct,non rapina arbitratus eil efle fe xqualc Dto/6C hoies deos ficcrc,cu
ad hoc cfldu in/ (litud:Proptcr qd coducedu ipfe Deus exinaniuit femetiprum
forma fer/ ui accipies,! fimiUtudinc hoium ft£his,C7 habitu iuctus ut
hoihumiliauk fcmcapm faclus obedies ufty ad mortc:,pptcr qd’,8C Deus exaltauit
illut 8C dedit illi nome/qd c fup_ omne nom&Exaltabicqppc cc
illos,quoluerie (ecu uniri/cas eis nome diuinitatis/qd efl lup oc nomctldeo iqt
lohancst Videte qlc charitacc dedit nobis Pf ,ut filii Dd nominemur ,8( fimus.
5icut Qirilhis in eo/ q> Deus/ conrinet oia uirtute,fic in eo,q, h6,cdri/
net eade oia in eude cxoellctiffiina nota colledta. Cap. XVil. On abftp f
findiffima dotfbina, facrameto Paulus ex in/ timis peoctralibus,ad qu; aliqn
fuerat introdu(ffus,alFat no bis cdcberrtmu Chrilb dogiu dicesKl^lacuit Deo pfi
in eo rccociliari.fiue rccapitulare oia:ut expfle fcnat,8t logo pro/ Ifaias
Malaa llidai .1 !( Panlos ■ 'rm ' t /i> lohao. PanloS' M greflu difldit
Hieronymus io epiflola ad Ep(^os,dolcs/q> tradudtio U/ tina habeat iflaurare
pro rccapitulareiB.ecapitulat utit^ C^riflusoiain fe «ia codnoKNa ficut in
fummaria, ij extrema repradoe ofonis orator o4 .M Hiero. 1 w ccr ^ CHRIy STVS. IDEM IDEM ) A I 1, i ■ I I l
i I idem r i Lamec i i. f* : '^Panku ' Wl/ I >TVS. Kcapitafat,K coplc^^^quf
diffIifc,8C (ingilaom in tota oratione ptradla uerar.fic lumus opifex
,pdufortitudine,puldiritudinc,impcfiu.rcgnu,oiaattributa,« oJa chanTmata,oem9
uirtute fabricanditVh diditi ipfe fabricator m»1/ di,0 per que oiaEatfla
funr,0’ fiut.Hinc ainPatcr meus ufcpmodo opa/ tur.K ego opor.In eo aut
q,ho,cotinetoia,qux in hoicc5ne(fiunc,rrd pfe dbori notatlicut Si ipfcho Deo
unitus pfeifhdr eft,imo pfetSiflimus oium. Hinc dicit' primogenitus ofa
creatufx n5 trii tcpore.W dignirate.K per/ fe(fHoc;Et per fymbolu oium reru,q
in aliquo membro pati uideamr defeifhim/diminuta cft: Nam ii debilis effet
oculus,ueI manus/non inde minor e(l in cerebro,ueI corde. Ex quibus Eicile
dignofeemr, quo uita illa unica muldplex eflet in mem/ bris/fi admitteremus
mudum elle animal, ut mulri fapientes conueniunt, edam illi,qui facra eloquia
ueneran^/ cum ipfa obilare minime uideanf ; ut exatadliimi ingenii, C7
excelletis dodlricuc Augu(hnusdecernit:undrp manibus: ArillotcLs.n.qui hac
tcpcflate ex Piiilolupliis potiHimc ce/ cbraf',cu rhcophrallo eius
audicore.atep Aucroif litet" mundu cfle aial. Democritus aialis mudi aiam
dicit ee Deu.itoid (^Eufebio K IMutarcho rcferetibus)dicut Deu ifle fpum pa
uniucrfum mudu penaracem,diucr (is nominibus appellatu Tecudu rau,pcr quas
tranlic,diurrfiucc.lndiCut Hiarchas apud l-’hiloltratu docetj mudu ce aial
dixcrut,8C hoc androgy nu:ga pfis K mfisuicc fupplet in aialiu
gcncracione,educacfonc,C7 amo/ tr.Zdio ,pbat mudu aiatum.fufdpictcij cilc cx
eo,g cx fe generat aian/ da. Et Crpiercr T rifmcgiftus in eo libro, cui titulus
cft,q> Deus lates fimul ac patens cll,ingt:Nihil cft eria in corporibus, qd
no fit ipfc Dcus:Oia.n. folos exillit,qux fune in luce dcduces:8C qu.x no funt
occkidcns in fdpfo. Hic occultus,hic oium patentiflim js:Hic meti c6fpicuus,hic
pus oculis: 'b 1 i Cardi. Cula i Arido. Theop. I Aucrois I Demon ^ Stoid j
Eufebias Plutar. c Indi ' Hiardi. ' Philofla f Zeno TriliiA' j TnCne. lohao»
Orphe. Mani. Pbtonu TONVS SECVNDVS. ccriir lObald. Hic incorporeas,hic 0'a
dixerim) mulcicorporeus. Et f I/bro de comani aitxNec qcq eft in omni,qd no fft
ipfc Dcus»]ui eft ofum uita. Sed uidea musq corinc loqua^ cu Iohanc
no(lro:[s.n.ioquit:Quod 6 illud qd feiftu eft fine ipfo c6feruiue,rcpplete,K
uiuificate, nihil eft, Cu his Orpheus in fua theologia logopgrelludecatat Deu
efle,K cofpid in oibus mudanis md>ris:Quc ad ungue pfequcs Manibus canit.
Cum fpiritus unus Pcf cuntftas habitet partes/atep irr iget orbem Omnia
peruolitans/corpufqt animale figuret: Quod nifi cognaris mebris coeexta maneret
Machina,8C impofito pareret tota magiftro. Ac cocum mundi regeret prudcnria
fenfum. Non eftit ftado cerris,non ambitus aftris: Hacreretep uagus mundus,
ftandoep rigeret. Nec fua difpolicos fiTuarcnc fydera curfus: Noxep alterna
diem fugerct,rurfumcpfi]garet: Non imbres alerent tetras/non atthera uenti, Non
pontus grauidas nubes,nec flumina pontum. Nec pelagus tontes,nec ftaret fumma
per omnes Pars/fed per panes aequo digefta parentet Vt net^ deficerent undf
,nec lydera nobis/ Nec coelum iufto maiufue,minufue uolarett Motus aUc/non
mutat opusdic omnia toto Difpenfaca manent mundo/dominut^ fequuntur. Hic igitur
Deus/SC rario/qux eunda gubemar. Platonici autc o« iftud idem una uoce
affirmacteorurn enim peculiare eft dogma/Ec ex multis rationibus/quibus itide
aftaierabat,biu; oh a Plato/ ,
needucemus:Huic.n.placebatduose(lemocus/unuppriu,alte^cxccmu: ^14^ Efle «
diuinius/qd ex fc fua fpotc moue^ qd pulfu abeno agitaf’ tHunc autem motu in
folis animis collocabat, ab hifcp prinapiu alterius motus deduci
putabat.Quapropter/cu ex mudi ardore morus oriatur ois,K hic sudor no alieno
impulfu/fed fua fponte mouetur,ut animus fir,nccefle eft; Ex quo intclligimus
aiante efle mudu: ate^ ex hoc quot]^ intelligi poterit,' in eo efle
inccllig«ia.Sed merito quis dubitara,cu mudus fit animal , cur n5 alcerctur,aut
infirmetur,auc dcficiat,ficuc caaera animantia.Placet hic Chaladii
foluo'o,qiaTimocu aittQuod a Deo inftituif,ab imutationc fta ris,morbis,fene(ftutc,C7
occafu immunc eftsut oes Academici confeoriut,' 8C dedudioe coproba^,fi bene
ppenduo^ ca,qux a Deo Imcdiate, 8( qus Illi Digi!i;Gd bV/ CANTICI SECVNDL Bcr
fccudas caufas,pdu,Lapis4ulads,Chriftus,Vabu,Vcritas,Vita, 8C huiuGnoditSic K arbor
uitf df,quf collocata e il io medio horti dclitia9t,ut omnibus uita
impartiatur,ficut fupra patefecimus. Sed quare dicaf arbor,nuncapimdu rcilat.
Eil arbor in terra radicata,a qua uit* fofdpic iocremctaiEt Qirilhis eft arbor
radice hfis in terra uiuctiu, un prima traxit origine,quis corpus, C? organu
fu* diuinitatis traxerit a populo ia ficco,K arido,ut inqt Ifaias:Afcedit ut
uirgultu de terra,C7 fi/ cut radix de terra fitienti.Diuidif arbor p in ramos
ma’orcs,K paudorrs, poftea in minores qplurimos ! Et Qirifti plenilTima
uirius,C7 gfa diflula primo fiiic in paucos Apo(lolos,fed magnos K robuftos
uirtutc,K p illoi in qplurimos alios,quibus ideo illi merito prxfdedi
funt.bdaurit arbor a terra corinucuitf increraeta
palmitibus,ramufculis,floribus,K frutflibus comunicanda:Viuic O Chriftus in
terra illa diuinitatis / 8d patcmatficut iplemet phibecdioenstSicucmifit
meuiuens Pater ,8C ego uiuo pp Patre: Qya fufccptam uita a Patre,c(tcris
imparritur.ut uiuanttundc fiibinficrtt Et qui manducat me Ilimendo dbu, ficut
ramus a trunco,C radice , ipfe uiuee propter me. Ec icerutSi quis in me non
manferit, hauriendo.f.a me uitam.mictctur E>ras,ficut palmes, 8C
arefcet.Viuut.K pulchrefcut flores in arbore,fucdfi autem (larim arefeunt, aut
putrefcunc:Viuunc,K flores oogitationu noflra^t in ea arbore, qux ait: Sine me
nihil potdlis Eicere. Necp cogitare aliquid a nobis , quafi ex nobis poflumus,
inquit Apoflo/ Ius. Maturefoint quotp frudhis in arbore ab ea fiifdpcotes
conrinua (b/ menta,ficuri ipfamet arbor loquitur diccs:Qui manet in me,8( ego
in eo, hic fert frudtummultiiau CANTICI SECVNDI Vbi plantata fit h*c arbor.
Cap. IIIL Bi at h*c uiuifica arbor hcat fuas radiccs.duo hcmus cx di/ uiais
^inptuariis monuincta.AItc^ieft/gjpar.ndifuSjUclhor tus ille dclida^ plantatus
fuerat a Dno Deo michede/ qd a prin®/uel cx antiq fignificat:cu totus hortus, K
ois uera ^ a uoluptas radicata fit i antiqfiimo illo Pre ftemo omniu bonojt
origic^ matfiue platatus e hortus in eflentia illa diuina / q cft uera terra
uiucnuta qua ois uita,ocfip dclitif ,K uoluptatcs pullulat. Alte^ e,q> lignu
uit( erat in medio paradifitqa uerbu diuinu.qd^ uera uitf arbor,eft pfona media
in illa fetiflima trinitate:8C carae humana indutu cu hoib^couafans femp *■
raediu tenuit: Nafces.n.in medio aialiu,difputas i medio dodto^,morics io medio
latronu,rcfurges in medio difdpulo^t inuctus eft.Et quis ipfe.ui Verbu.ut
Filius,ut Dei fapia fedeat ad dextera Pfis/tn ut dodor.ut rede ptor,ut
Mcfliah,ut arbor uitf ftat in medio archtt^ pi:ficut uita hois/q cft od imagine
illius,hct fede in cordc.qd mediu obtinet in humano oorgeta quo 8£ uita in oia
mebra dcfluit.Et quis Deus fit totus ubiqi.no p partes, aut mebra diuifus,ncc
cofequenter in co fit dextru, SC finiftru,mcdiu,uel extremu his aris corporeis
legibus/ift tn diuino.Kcxcellcti qJa mo nobis no plene pcepdbili difpofitio
qda,no rei,qux fimplidflima eft, fcd influe xus p rcfpedlu ad nos,fcd m qua
ipfius tenemus imaginetSi de qua ucri^ ficat feriptura Cepius rdicris de
dextera.finiftra.medio.oricnte.ocddoe, mcridie,aquiloae,€7 huiufmodi
difpoficionibus ipfius diuini influxus,fc/ cundu que arbor illa uitx didtur in
medio collocata. Qualiter fi: formata ipfa arbor. Cap. V. Igurat hac uitf
arbore lapieteshebrd eo meliori mo,q pi^ hafta Irae 1 quae rctfta e ad ioftar
arbord trud,cu illa fupiori pce,q cft taq Ira * unita illi haftf , fupmu uitf
fonte figniiicas Prem ftemu in Filiu influctetque ipfi hebrd corona fupiotc
Sap4ie. ^ aviaa ^ ■>.«« - j-, - - uocatteui uolut dicatu efle K C7 ^tquay
altera unu,C? pridpu fignilicatt altera dece,8C numcro9J coplemetuait inuaf
,q> Pr xtrraus fit prindpiu, K finis omniu.Et p cotinuatione.K unione cu
hafta illa/qux ai bore uitf figuratjdcnotaf unio.qua het cu Filio:in que oia
ifluit.ut K ipfc did pof/ fitpridpiu,C?fiois‘.Ktotu l attribuat' Filio.Hic
magno facrameto iuflit Deus in Exodo fculpi i colfinis tabernaculi ®l’n uauche
chafcph.i. uauim co^ argeteatpro quo nos hnnus cu capitibus aigcntdstQuod aut
ignorauit tradu(ftor,qd importccaut noluit padere Guametu: Coluna.n*
tabernaculi ,8C totius mudi,ad cuius excplar illud fobneatu crac,Chriftus, K
uerbum humanatu eftxjuo SC codi finnati funt,C7 Pf oia pottat,8^ fu/ ftentat.In
hac iginir iuflii Dd infculpta erat littera, qux uita importattuc denotaret, q?
prindpiu uitx collocatu erat in eo a Patre actcpioaic ipfiun 4 r CHRI/ STVS.
Pintqf M«cn. Ubeop. f aliis imparrirrf.iicut pace&ccrc dignatus c ipfcmf t
Qiriftns d/c£>; Sicut mific mc uiucs Pf.86 ego uiuo pp Pfcm« qui maducat
mc,ipfc uiuct pp me.Et diUingui/ hfc arbor in radice,trucu,ramos,florcs,8t
&U(flus:Ra/ dix.n.dl ipla pullulis dcicas:Trucus dt uerbu in ipla a
P*«^dudlu:Ra/. mi fut attributa ipfi oSicata ab eo,q dedit ddc oia:Folia,&
flores fut idcp uiuetes in eatSed folia idex funt rejt irronabiliutq in obfequ
itclietflualiu pduffta fut creatura^t.ficut folia ad tegedu flores.K frudus,»
qfi in eojt obfoquiu eolbtua lunc.Flores at idef incellcdualiu rcjt.a q^s
expedan tur debio frudustSed ficut muln flores deddut fine frudu,fic muld An/
gcli,6: holes abfij hrudu cccid rut/3C cadut counuetSC ab illa uitf arbore
iemori ardiut.igne incxtinguibili coburedi. Frudus ucro funt regulx bn ^edojt a
nobi oia,qux uita gaud«,ipfam hauriut a uitx fonte.uel fufdpiut,K comedut de
6rudib* arboris ui/ ta^tSed in cotrouerfia uenit.q fine uiuctiaiK utru oia
uiuat» Viuut qppe Angeli,hoies,aialia,8C plantp.unuqdtp fua uita, nto«
coueniunttlcd dc metallis,lapidibus,elcmctis, calis extat apud nonullos
dilficultastqa cu co^t uita no appareac.diiudicat ipfa minime ui uere,8C inaiaa
uocattSi ucro mudus c aiai,ut fupra diflcruimus.SC ut co neniunt pl{ricp
fapietes,nulli dubiu eft.q, hate o2a uiunc,ficut mebra oia,
caro,inc^'na,nerui,ranguis,8C ofla in humano,ucl beflia^t corpore: quis ofla,C^
hmoi femota uideanf a uia priuata uideacur Deus aegre tuUfle Adaeffeiftum efle
boni O mali cognitore: Non. n.de ,pfaftu, fcd de arrogacia uindiiftam
fumpfir.cu ucllet diTceraere bonu,86 malum, K deoemerc qd iuftum/SC iniuftiixjd
Elohim/6( iudicu efhin quo^r fyna/ goga & cftu aftat Deus diiudicans: qa id
homo fine ipfo Deo Eime ne/ quit:Aucqauoluita(rumcregradum,SClocu Mefliachcqui
fut alibi dixi/ mus^ eft uera arbor fdenrix boni,C7 mali.Prohibucrat igitur,ne
quifpii filii Dd,8C Mefliadi dignitate xmulando fibi ucdicarer,qui eft uerx
uitx trucus/K arbor fdmx boni,8C mali.Sed hocalriuseft myfteriu,q ferili/
ceat/Ideo alia ratione aflignemusx]ux ab oibus intelliga/ :Et ea eft,ne ho
peccato infers indigne uitx foradu fufdpet in fui pernide:Na fi in im/ munditia
deucnilld.perpetuo ftedlTa.Sl ftaretimudus,fiimudicia cu illa nica flare
potcfhVel ne indifpofitus fufdptd uitx nutrimcntu,ri cederet in malum, ficut
opdmupi uinum fitbridtanci,C7 delcdtiflima caro quauis bene codita pleureoco
nocec-Et hoc cft,q2 inquit Paulos de comefliro pa nem uicxtProbet autc fdpfum
homo,K fiede pane illo edat, C7 de calice bibattQsi enmi miducat,^ bibit
iadigne,iudidu fibi maducac,C bibit* Quod enim wat primis parctibus arbor uitf
.nobiscd panis oitz‘^ai io/, ttidiritur indigni^.iicut C7 illa arbor
inttrdi(5la buc pra:uaricatori Adae, C7 cuicuff indigno,0 aliquo fcclcrc
fcrdaco intcrdicicur:Qijia cu fcdus, ec pcccacu Iit opus mortis.cSucnirc cu
uica minime poerft. Qu6ouineaarborc,8Cc61itquctcriaChriftouiuat. Cap. VIII» T
cracafx pius eli illa celeberrima lohannis fcntenria,^; oia, anecq
iicrenc.cranc uica in uerbo.Nec opinandu in for mas proprias explicata
delbtuan^ ab illa uita creatrice, qua in opibds mente uiuebac: Sed ultra hanc
alias acquirut ai/ tas pro captu fuo: M ultiplcx etenim c(l uita.ideo celebri
nota didtur hxc arbor 0’.’n tz haiim.ideft arbor uitaji.K non uitx in
lingulari.Viuuc icac^ omnia illa uita crearricetuiaut O propria uita naturali :
quat tamen ab illa fumma uita dependct,8C clI radius,uel Icintilla ipfius, in
quo uiui/ mus,moucmur,8^ fumus. V iuit quoep homo ultra naturalem uitam mul
tiplicem uita quada fpiricus,de quo didcurtSpus elf,qui uiuihcat- bt hic duplid
uitx EiuettNacurali.iuxca illud bzechielissEt fpiritus uitx erat in
roci.s,omnia uiuihcans:5pirituali,dc qua idem Propiterat A quatuor uen ris ucai
fpiritus, C7 infuffla fuper incerfedlos iftos,C7 reuiuifeant: Mortui enim erat
peccato ,SC ind gebant uica fpiricustde qua Paulus: Si fpiritu fa (Ha camis
morcificauericis,uiuecis:Quf ucrat| uita.fiC (i a fpiritu uitf (ub/
tniniiharar.proucnic came ab arbore uitx,qux e(b ipfum uerbu Dd ha/ manatu.quod
aic.Qui acdic in lilium Dd habet uitam xcerna. Ec iteru: Sicut enim Pacer uica
habet in fcmetipfo,(ic dedit Filio uica habere in fe/ tnenpfo. Et fxpius
repetens allirmat,q> e(l uita, aliis quoe^ pro gradibus (ilis c5munic^a:per
quos gradus protendit nos deducere in uitam illam bcata,C7 aetcrna,ultra qua
non elb alia:Ego CinquiQ uita xtema do oui/ bus mds:Et ite^ttOportet exaltari
Filiu hoIs,ut omnis/qui credit in illum no pcreac,fed habeat uitam xcerna. Cuius uitx (bns e(b Pater ,qui ait:Me dcreliquerut Ibntem
aqua^ uiucneiu. Filius aut eft Huuius uitx de Pacer/ oo fonte ^ced&,auc
arbor uitx plantata in terra uiuenciu.Spus ucro clb, anq pifdna, uitx aqua
fufeipiensa bmc. ,C7 (iuuio uita^ in nos quoe^ ea difFundcns:Quod Origcnrs in
Macihxum longo fermone diderit» Chrilhis eft fulbentaculum omnium. Cap. IX. k —
tafll ^ ^ Chridum diuinicacc fua,K uabi uirtute fudentarc hanc H fabrica fupra
cetigerimus,tame clarius explicares 8 fc^lM profequemur: Paulus.n.id aperto
fermone depromit,primo r cu Hebreis dicenstPortac omnia uerbo uirtutis fuac*Et
iteru Cu Coloflenitbus ait:In ipfo condita lunc uniueria , iiuc qux in
terris,liue qux in cedis funt.Ec profeques rurfum air.Omnia in ipfo codant.
Quod K Iliuz uaricinio roboratur,du ait: Et ^dluscd prindpaais.r.coaus ma/
Iohaa ab utrotp pcedit.lalua clemctia,8( dignitate diuinf elcdtionistQgx a nfo
coldilu no depedet,fcd uult nos coopatores in his,qux Ipciftac ad nofttfi falu«m:Nam lient corona regni parata cft nobis
a conditutionc mundi, non rame coronabinir.nifi qui legitime certauctit/ pari
modo nec ui^ fufcipiut omnes ab arbore.ud fluuio uitx cxiftentc.fiue fluente in
mriio paradUi omnibns comuoicado.nifi qui fe difpofuermt ad iplam uita fufc»
pimdamtQga: ideo damat in calce Apocalypfia; Qui fitit,ueniat:0 qni oak aedpiat
aqua uitx gratis.Nec foliimodo coot nfum.K uotu noftru exquirit a nobis.fed
ctia ftrenuitate noftra: qua bellando uincamus,linu in peiodpio dufdc rcuclariooia
deferibitur; Vincenti dabo edere de hgno uitx qd^in paradifo Dd md.Etdum in
came mortali degeret, dama/ bat in tcplotSi quis firit.ueniat ad mc.flC
bibatSatis quippe eft.q, uitam nobis procurauerit,C ea dare paratus fit, t? q»
tulerit iniqui^ omntu ooftra,oonfcofum a nobis e> quirens.K ut ipfi
cooperatores fimus in ne/ gotio noftro:Qui igi^ no uult audire uocantc,ncc
acquiefeere attrahenti, nec adonante munus fufdperc,mcrito a tanto bnfido
fecludinunu inge/ oae,K conftanta dixerunt Paulus, O Bamabas ad ludeos,ficut
legimus hi Adlibns ApoftobdstVobis o^rtebat ptimu loqui uerbu Dd.led qm
indignos uos iudicaftis xtemf uitf ,ecce couerrimur ad getcs.& ipfe Dns in
cMgelio a Matthfo,8C Luca annouto.cu parabola de nupdis/pradio/ nel cpia
proponerct,fubintub't,q> mula fe indignos tanto couiuio ludica/
runc,cotemntntc8.f.uocante nunau,ideo feciufi (unt.Ec ubicutj fit forno de
acquirendo regno codefli,aut babedo QirilU fuffragio/ uita axrrna dom^ in
exaltatione Filii hois/ V 5» ipfe exaltatus dicaf" a lerra/icut lerpcs in
deferto. Nec opinor hoc inteUigcndutn de exaltatioe corporis / qn in ligno
appefum a terra.K tnote/in quo Hxa erat crux/(ablcuatu fuit.Ncc aibitror hoc
iotd 1^' de ilia exaltadone,qua fetnp apud Pretn rxcxllus eft in dc> tera
ipfiua fcdenstfcd de ca exaltationc,quac ht in confpedtu noilro, qh vj
fublimitas diuinitads dus hoibus apif^: ut uidetes ipfum qualis fit ucnerenf,
exalter, €7' m^nificettSicut in dus morte Ccturio,C7 q cu eo erat uidctci aerem
praeter ordine natur; obfcuratu,tena tremere japides fdndi.monuos re/
fiirgere,exclamaucrut dicetestVere Fibus Dei erat ifle:Aut dc illa exalta/
tione, qua per ipfam crucc meruit Chrifhis homo pfici oi creatura:, ficuti
Apofiolus apto firmone loquiif dices : Ohriihis fadhis cfi pro nobis obe/ dies
uf(| ad morte, morte aut cruds,ppter qd Deus cxaltauit illu, C dc/ dit illi
nomc,qd eii fup oe nomeuit in noie Icfu oe genu fledla^.coelefiiu,
terrellriu,C7 intcrno^:C7 ots lingua confitea^,qa Dns nf lefus Chrifiusia gfia
cfl Det Pfis:Qi)od 8L ipic faluator cofirmat dicenstOportuit Chnllu pad,C7 ita
intrare in gloni fuatQtjibus uerbis apte dernofirat Ic, inquatu ho
cil,acquifiuiile glona,6( regnu p opus cofummatu in pa(Ii6e,8C crucet Sed
exaltatus dr a terra,qa opus,qd operatus e(l, 8C regnu lublime, BC excadfum,qd
obdnuit,no erat tcrrcUjfed CGelefie,fublime,8C altu: Regnu finquit) meu no eil
de hoc mudo,fed cil illud,qd parauit 1 f a cofiitutioe mundi:Cuius pofieilionc
pro nobis.pro (e aut impaiu obtinuit in crucc. CurautexalcatioChrifh ia cruce
aequiperetur exaltationi ferpras, que erexit Mo(b,iubac Dno,(atis apta hab^
littera in libro Numerosi: abi l,qucm Impera tor Qiriilianx milidat in duello
habito in cruce reportauit de hofte hu/ mani genens/fleut ipfe praedixerat
pauloante q crucem rubirct.Ndc C>n/ quiO princeps huius mundi eiidetur
(bras.Qi]o debellato fpolia diripuit: capduos redemit: fubegit mundum uinoendi
omnibus Eacultarem tribu/ cnsaot millia attraxicAic non (it numerus eorum,qui
ipfum imitantes ui/ tam dederint , ut uincerent : Qgod minime &d(knt , m'(i
attradh' uiitute morientesin cruce.Eft quoip inter attraa mortales iuuer^
appellaiunct^cd serem cifixminatum lunonem infcriorem.cum nihil mollius:
Etusautem aens inferioris uirtutem,qui lunari luce illudratur,Latooam dixere a
la/ tcndo,quia latere Eidt,K obliuifd animas eorum/quibus inditutx erant, amoq
lunarem orbem defccndercntiuc uideantur, taq tabulz ralx in huc inferiorem
acrem ingreflx«T elluris autc uim Vedem appellannquia her/ bas/florcfcp
producitxiux funt canq uedes/8C omameta ipfius terrf^ qa uirms hac ierax eil,
in mulieris fpecie eam denotare uolucrunt • Rheam uero Cquam Opem Latini
dixeruQ lapidofx,at(^ montanf terrx uirtutc ede atbitrad 1'unt : Cererem autem
fei^s planae : fed feminum uirtutem Perfephonem uocarunPlantarum uao omnium
Oionylium promifcuu/ quia herbx liint femper ucrocp fexu combinacx:Qua uirtutem
Acgypdi lrim/C7 Oiirim nominarunc.Bl edaCut ait Plato ia Cratylo^ Dionylius/
quali didus inon,ided uini dator, K conrequenter cancrorum trudhium, ipibs
maturans fua ignea uirtute/non quidem elemcntari,red lolariilgnis enim
elemcntarem uirtutem Vulcanii nuncuparua Sed ignis edacis uim dixere Vedam.flC
hanc infoECundamtVnde Poeta* Nec tu aliud Vedam/q uiuam intdlige Hammamt Natacp
de damma corpora nulla uidcs. ‘ lore igitur uirgo/qux femina nulla reliquit*
Sed ut Plato fendt Vedcm,quam SC Vediam dicunt, nocaninc rerum ivtiKt idcd
cl1auiam»}uia ipEk omnia ucdiuntur*Et derilis ed,qiM efleu/ na aon generat, nec
generatur, fed indiuiduum generat , C7 generatur, non quidem ranone cTfentix,
fed ratione uirtuds generauux exidends in geaerancccui refpondct potentia
palliua in geaito.Scd profequamur*ln Sole igitur hxc uinus ignea didtur
Apollo/a motu radio^.uel quadrul(w cdacc dicunuEt bene, Statias Plinius Idem s
«> B s V ■ tl I ^ Jcranu Matth. 3 Loiitf. • Thobf. }
loban. i i‘ I I Paabs Enfcbb J Mane. Eufcbi. Diony. ■ Dtodo. quia fonper drcuic qujreoi/qnnn deuorct/nnili
parcenii/red condnue ac/ cufans.ael nooenstVnde Poeta. Dux herebi populo
porccbaecnmina uitae Nit bominum nuTetana/iraniiomnibusumbrist Stant
fuHxdrcum,uanzcpcxordia mortis Sfuacp muIoTonas cxcrcct poena caifaenas. Ctu K
ailignarunt mdcntem fceptrum, 8C curmm trium rorant que trrs equi ducebant:SC
canem cerberum. Alii qnocp ipfum pinxerunt triripitet Et haec omnia,quia tribus
rcelerum fixiribus praciidet^uariric.fupcrbta;, K Iuxui:Qgod a feriptura facra
non cft alicnumsHacc enim ipfum uocac Amonmino in lercnua.fed in euangelio
Mamona, inqcum przcft diui/ tiis: Azazcl nero in Lcuicico^ubi nos habemus hzdum
emi(I^*um:ihl in Thobta AGnodaeum: luxta quz crina nomina triplicem habet
poteibitS ih mundoaie quo inquit lohannestOmnc quod eft in mundo,aut e(l con/
cupifccncia carais.aut cocupifcencia oculorum,auc fuperbia uir^Et per/ belle
prorequuntor iaccularinm litterarum gnari , collocatum deferiben/ (es in
feceflu tartari,domo quidem obfcura,8C Luentibus femper umbris/ K dira caligine
opaca : unde princeps tenerarum diritur : fed princeps mundi , quia fuggrilor
eft malaram concupifcenua^.quz uigent in hoc mundo t Habitat quippe in
fece(ru,idcft in feculentiibmis rebus, quibus dominatur:Quid eaim aurum,quid
argentu hocinfimum,ni/i fex terr;^ Quid camis cocupifoenda.nin ftmor quidam, K
ri)ullido terrez carnis^ Et quid ambitus,nili fiecnlencz huius portionis
apperitus f Ad hanc igi/ cur calamitatem deuenere mortales, ut in kce hac
miferrima fummeriido ininu fecis ipiius adorarent: Ad qui calamitatem fere
morales oes deue/ nere,pr^'pue R.omani re^ domini:cd quibus anq ^'puis huius
fcelcris authori^s ages Paulus dide : Et mnauerut gloria incorrupdbilis Dei in
iimilitudine imaginis corruptibibs hols,K uolucrd,8C quadrupedu,K fer
pou:propter qd tradidit eos Deus in delideria cordis eo^Jn imuditia,u(
ootumeliis affidanc corpora fua in femetipGsQuia comuaucrut uirtutc Dei in
mendadum*.SC colucrut.flC feruierut creamrae podus,q creatori£c adeo pnidofis
fpiridbus agiad erat.ut feiptos ma/bucc dacmoniis,K felio ru (anguine fceleftas
quftera placare uircutcs.R.hodiiCccfte Eufebio;) ho mine bcrifecabac Satumo,no
quippe bono,fed malo, lo Salamia quoEc eius imperio Angelus defeendens de cado
ligauic cachena magna (uc ibidem diacur;) ferpentem magnum,qui cft diabolustque
in cruce exalucus iam debdlauerac,Acuc promiferae diccnstNunc princeps huius
mundi dide/ tur A>ras« Pro quo cxulcans Paulus cum Cbrinchiis aic t Abfotta
cA mors in ui(Ax>ria:Mors quippe cft ipfc angelus morns, CC prioeps cenebraruro,
uc exponue omncs,qui retftc renduc.Sequimr:Vbi cft mors uitfloria cuaT Vbi eft
mors ftimulus tuusf Snmulus nat^p , 6C fagicta morcis peccatum cfttquo ipfe
agclus moras feric,0C ocddicnos,urIuti lagittaucncnacatScd uirtus pcccari,8C
robur dus cft lcx,cuius tranfgrcffio peccatum cft; qux fi non efin pcccatum,non
impueatetunSed Deo patri graa'as,qui dedit no bis ukftoriam pcf leTum Chriftum
dnm nfm dcteftari diuicias/proteftans,q> no pollumus feruirc Deo,8C Ma/
moaae.Ec ut fuppedicarctambitum dominandi/ docuit nos cHc mites , C/ humiles
cordetEcinuicatus ad regnum rccufauit Aigiens. Et ut ammoue/ rct a nobis omnia
camis deiideria , iudic nos lubos prfdngrre,nof(^ hor/ catos eft caftrari
proptir regnum coelorum.*Ncc contentus uerbo cantu/ modo inftruxide mortales ,
edam docere uoluit / ut tanq ucr us dux pr^iett in bellum dicens: Venite poft
mc. Dutftus enim a fpiritu in defer/ tum illa criua pnelia fuftinuit;in quibus
femper feriens inimicum gladio fpiritus / quod eft uerbum Dci/glortofum
reportauit triumphum : Qjjid enim per panem Atmcnoim prxeipuum animalis
hominis/ nifi concupi/ foenria,K camis illrcebrx,86 rotum.quod ad iplam
perrinct,totclligicur{' Ec quid per fuggcflionem gloriz comparanda: in
drietftioae a pinnaculo tcmpli,nifi ambirio,C7 fuperbix Aiftus denocaturfEt
quid per omnia re/ Apoca. CHRJ/ STV& Paabi il- 1 I 4 B nv !■ iit ia fk »'l m in m a ' CHRI/ m STVS*
■,1 Paulos CHRI/ STVS. Iduas Dauid omi/ STVS. eoa nrnndi odeoTa^O promifla.nifi
podidcndi cupidins lOKlligi potcfl^' Viiflor itacp in prinapeoi tenebrarum, C7
mortis,peccaciuc fuggdlorcm effrtfhis , fortior illo totum dus r^um ddlruxit,
Ipolia dirripuir, prae/ damcp capdoacn e manibus iplius cruittQgo
proilrato,bicile omnia,qu« fuo nequitia machinatus Iiicrat,oc aucrterrt homine
a Dri cultu, demolitus cft. Qgomodoaduocaucric ad ie omnia alia numina. Cap.
XV. Erum, ut idolatriam,C7 cultum plurium numinum ammo/ ucret a
mortalibu5,totum numen in multa diflufum (fic iu/ bente Patre^ ad fdpfum
aduocauit: Qijod lacramentu fane intciligcdbus patefadens aitt Omnia mihi
tradita funt a Pa tre meo,ide(l omnium uires,omnium uiitutcs,omnium numina, ut
Pau/ Ius exerta uoce nos admonet dicestExpolians prindpatus, 6C poteHates,
palam triumphans in remrtipfo traduxit confidenter omnem alio^ uitn ad
fdprumtEt iterum: Euacuauit omnem prindpatum,8C pocefiatrm,8C uirtutem,ut no ultra
ab aliis procuremus necc(laria,8C opportuna.ffd ab eo,cui Pater omnia
donauits,fed tanq ueras fpoolas inuitan a;, Et qui has carnales nupdas pdus
copulat in codo , q coniuges iungamtir in terds.Et fi quis debdas appedt,noa
iam aVenerc/Gipidinctp expetat, , fcd ab illo,qui hortulum dclitia^ planuuit ab
inidodn cuius dextera funt ||, deledadones fempitemx : C7 qui torrente
uoluptads fax potat omnes ad iprum accedentes.Si quis deniqt rtgnum,86 pdmatu
ambit,no iam fup/ i plex a louc rxpofcac , netp Mardo &uore,bello,86 armis
quxrat , fcd ad illum accedat,qui dixittEgo difpono uobis regou,ficnt difpofuit
mihi Pa QqgJ/ tenEt qui fc ditfhjru promific Venite benedici Patris
md,po(Iidete pa/ 5TVS i ratum uobis regnu a conditudone mundi. Sed quid
plurafDicamus cu ApoftolotDiues in omnes,qui inuocant illum:adeo/q> ad nullu
aliud nu/ men podhac recurrendu e(l,nifi ad Patremuid que intramus per Filium,
tanq per hodium:86 deducimur per Spiritu Gmifhim, iuxta illud prophe
ckumtSpiritus tuus bonus deducet me in terram reiftam«Qni ume tres Qggjj unum
funt in deitate, 86 numineta quo folo quaerenda funt necefisuia, 86
opportuna,C7 non a diuerfis numinibus: Ad cuius unici Dei cultum ipfe pnus
deduxerat familiam lfraelidcam,nunc autem totum humanum ge ^ . DUS,edo q>
Hebrd Mediam nenide non admittant,86 Ifinaclitx fequau/ tur hxrdes Mahumedeas /
unicum tamen Deum omnes adoranr.Qs° dxmo/ II I nes moriatur. Hanc autem uocem
ddatam celelm' fama diuul^tum cft, I Tybcri. edam apud T yberium Cacfarc/ qui
examinaris tclbbus in ardriuis regiis :
depofitionemcoUocauit.Cedauitigituroraculudelphicucdcbraridimu: ; j ce^uit O
Pyihium/C7 alia omnia. Sed O paulop^ mone debellatoris \ dxmonu ddlru^ funt
t^la omnia Apollinis/loais/Iunonis/Minerux/ I Dianx/SC qaorumcun(| lairorum
deotum/O’ ereOa funt templa QiriiU, t O in honorem corum,qui ipfum fecuti
(iintnic exclamare poiSmust l EcceDcusnoftaCHR.lST VSperCecularegnat; I Dantep
Creatori cun^aeata preces. : Potphy. Et quid Porphyrinsaduttfus nos rabidus
canis dicat in eo libro/que c5/ I cra religioni noftra fdidit,audiamus:Nec
miremur (inquit^ fi iam mul/ I ris annis duitas pelle uexatur/cu Acfculapius,K
alii Dii longe fint ab ea: Ex quo.n.Iefiis colitur ,nihil utilitatis a diis
confequi poHiimus. M ira dl quidem ueritatis uis,ut fpiculum,quod acerrimas
hoflis in nos dirigit,tn drigente ui ueritaris uerfum/eum/qui miferat,
feriat.Si dii ceflerunt I^a o Porphyri , nonne profiteris inuitus lefum
fortiorem mis diis:'Si dicas: Indignati abicnidtiCur Cinquam]) non deprimant
eum.qui fuam digni/ , tate occupat,& cultores ipfiusf Puniunt (inquies^
morbo uexantes:Sed oellantc morbo,K pualentibus lefu cultoribus,nunqd pemitetia
dudh' dii ^ tui ceflaruc a uexanone cultori lefurHuc.n.colent^a diis tuis,K
Roma nis principibus p mulca tpa impugnati (iemp meliora incremeta fulixpc, I K
cultus dus adm cll apliatus,ut mudi prindpes prfus debellari fiier^ ! r I. S
fodus mandi uircspauas/K pauperculis coagclit nuntiis ccflcnat.In/ fuper fit
Aefculapii.K ApolIincs.O Plutoncs, K Scrapides.K Mmenue,' O
Pallades,&Vcaeres,8C Cupidines,K quodeuep dl portrntt gcnus,auc qux erant
idolanix noaitna,refurgentc (Jhnllo ex mortuk, quafi auduo
terrxmotucornKruntnit nec retponla dare po(Ient,n«: cultu exquireret nec
hominum craorem expofctrc^ecaugutus/autquibufcucf prxdigiis 6iuere,nrc lefii
obdare nundistquibus d^it pottda^ in illos bol tes Ea/ dk fuUugandos,0 dciidiudos.ut
in euangclio,cui rtulus cd fecHodum Lucam,aic:Videbam Sathanam.ficut Eilgur de
codo cadente. Ecce dedi f Dobis pocedacem calcandi fuper ferpentes/dC
fcorpiooes,86 fuper omnem uirtutem inimid.Sd nihil uobis nocdiinScd O hanc
potedatem dedit no in nominibus aliquibus inuocatis.ut folent Magi,uerum in
nomine pro/ prio ipfius umcends, SL obdnends imperium in omnem uirtutem inimi/
cam.iicut pod rcfurrcdbonem triumphans de omnibus ipiius cultoribus dixir.Signa
autc eo$,qui crcdiderint,haK fequenturtln nomine meo dx/ CHRJi monia
eiicicnnlinguis loquentur nouis:rcrpentes tollennSC ii mordfitum 5TV5» quid
bibcrinc.non eis noerbitifuper xgros manus imponent, 6C bene ha/ bcbum.Llli
autc profc(di,prfdicaueruc ubi(^Oomiao cooperantc.SC fer/ monem
contirmance.fcqucndbus iignis.Q^ perpetrata ab Apodolis.flC lefu triumphantis
adccb's,a Jco manifeda funt,6C ubkp coprobiua,ut no/ ois probadonibus no
indigeinnQgx propriis oculis conlpidcntcs mun/ Paalat dl prindpes.cu negare non
pall(Sit,aanbuebanc magicis atubus opera« tC miracula illonim,qui
magia,necromanda,au^>icia,pracdigia, 6i quic/ quid dxmonu arte moliebatur
gentdes.toto conatu dcltrucre lacagcbant* Nec dubitandum cft dc Cmpturx
urritaie , cu tot conueniant in diucrfia ' mundi partibus tdles,ut impodibile
iit eorum conuentum efle {^um,id maxime,cu 8C ipii horum aduerliurii huiufmodi
Eida ab cis conliteantur* , Verum quid egemus tedibusi'lam ipii uidemus templa
deorii dedruda, q oraculac^ exunda :Qtjxdadmmorrao,immotriumphandChrtdo ce/ ‘
doe coeperunt, ut O ipd audiixi hodes fua fpoiuc faii funt t & in no/ i
(faris Lbris amplifliine legimus.Siquidcm cum Albanam maioris Arme/ nix urbem
Bartholomanis ingredcrctur,0 intraret in templu.ubi Ada/ rot colebatur .dxmoncs
ulterius dare no potuere refponiatAdmirandbas incolis, O ad uicinam duitatem ,
quo adhuc non perrexerat Apodolus, proficiioeiidbus / rdfdtandbufcp ab idolo
illic exillcnce , cur in Albana ‘ refponla non haberent.failus cd cacodxmon
ucritate ui Qvidi compul/ fus, Albanoru Deum, immo cacodacmoncm ob ingrdlum Bartbolomxi
i in duitatem, tJ templom,caibcnis ligatu , ut loqui amplius non oalcrcc» I
Confein edam funt mali dpmancs Cypriano tunc mago,auc neeromanti 1
Cbridumpr(ualuiireincos:QsarefpcedsCypriaausuidtsadhxiituin/ cena-Fodtx
praefbytcr,8C martyr n8 mododxmoncs Ugauic,rcd folo fla/ tu Mcrcuni flatuam,C7
Dtanxflmulachru ddedt: Arborem quocp ubi- lacus,86 tcmplu cratyfoto iuflu la
crudfixi nomine cominuic tes,8^ immundos daemones confugiunt : 8C ad
necromanria illam artem ' omni lcge,omnK^ religione damnata:ut mihi proprio ore
(alE iunt,qui in huiulmodi magis experri,K praedpui habebantur. Aliqui tame.ut
fuam inaedulitatem,6(periidiam obcegant.aiminantur peregrinarionem fua, in qua
longe diflantes a terra promilHonis,8C templo,nihil (^ut inquiunt^
authoricaiis/ aut uirium obrinent. Sed haec uerba C^nugx meradflimx; liint,cu
lofcph io Aegypto, Ezediiel in Qialdea flmul K Danid uatict/, nari tuainctEc
hic etiam Oagoo ibidem deftruxerit : O' Chrifli difdpuli ubi(^ terra^ in
dxmones prorflis praeualuerint, U mirabilia operati paf/ fim comprobentur.
Eadem comprobantur uaridniis. Gip. XVII. D oracula autem/quxhuiuCnodi negorinm
praeuencrunt/ nenientes, indpiemus a Mofe, a qiio habemus in L euirico,. A
Nadab / 8C Habiu filii Aaron arreptis thunbults impo/ fuerunt ignem,C7incenfum
defuper.ofleremrs coram Do/ mno ignem alienum/uci extraneum, quod ds no
prxeeperanEt egrelTut ^is a Domino,dcuorauit eos,0 mortui fune coram Domino.
Non fine •dmirarionc legi pottfl hic textus, nifi intelligatur latens , O
myflcriofut foifus. Laborauit Abraham / Mofes / Aaron / eleifb' illi
facadote3,uc •dolatriam exringuerentiatc^ omnes ad cultum Gimmi Dd deducerent;
quod fiiper omnia peroptabant. Hoc zelo Abraham,cum Deam uni/ cum doceret
Chaldcos, in ur, uel fornacem miflus fiiit ab eu. Hoc zelo Elios impetrauit
igne de codo cotra prophetas BahaLHoc zdo Nadab„ C7
Habiaarrepduoluouncadolerccuigne alimo.idifUacraoffcmpro cxaancis:bcd cum
arrogarcc ftbi maximum opus Mdlixh cancumodo relcruanim/ V minime ipits
c6mi(Tum/de arroganda puniti fune t Viide cudolera Aaron de tiliis
pcrdidscxopcrc/maxime bono zelo perpetra/ to,dixicd MofestHaxdicic
Dns:5andliticabor in proximib,ucl propin quis mcis.SC in contpeftu toctus
populi gloriticabor.Propinquus/K pro/ ximus Deo,in primis Chrillus dus Filius
biittPodca Apoftoli: quoi^ pix ri aliquis mons prosimeeleua tus iit l'up colles.auc
alios monces.ad que eduxerint gcncest Vnde moos bic cleuatus fup omnes colks
r(l ille.qui feriptus dl in capite libri,K efie/ AusRjexregu.se
Diisdominandu.przlanis.attp cleuatus Tuper omnes prindpcs.qui tanq colles
eleuad fune fuper populos Et ad huc coofluxe/ runc gentes fuCdpicntcs c^us
charaAcrc.Se donaduu.SC ipfum adorantes: tunc cnim.nt (bquicur.cicuatus eft
Diis fulus contdds pcnitus,C7 demoli/ ds idolisiunde fcqui^ :ln illa die
proiicia homo idola argeod Itii.Se flmu/ lachra aud fui. ^charias quotp fole
clarius loquitur dic^In illa die erit bms pates domui L>auid.8£ habitaabus
lerui^ero.in abludonc peccato/ ris.Se mendruatxiQui fons Cut oii interpretatur^
Mrfliah liliqui abluit peccatu.SC mmllruata,idcft adlualc.Se originale peccatu.
Et tunc ^inquit Dns exo dtuu^ diiperdam nomina idolo^: de trrra.Se non
memorabnn/ tur ultra^^uod iam &Ao coprobamus. Iterum in Ezechicle inquit
contra Aegyptii idolis opulcntatDifperdam Rmulachra, K ceflare (aciam idola dcM
cmphis:C7 dux de terra Acgy'pd non erit ampliustEt mulca prole/ quitur Vates de
(Iragc Acgypdorum/qua prinepes Romani.Oe alii exe/ cudoni demandarunt . hxc
omittentes de idolis profequamur , qux frimo in Aegypto, Memphis.Taphcnr,
Canopo, Alexandria, Thebis, Icliopoli , O altis iplius Aegypd locis , florente
cultu crucifixi , demo/ lita funt t O repleta loca Anachorids , Monachis , V
qpludmis Icfum a terra exaltatum umerandbus . Sed C7 Malachias uidmus Propheta/
tum de abicifbooe Ifrael, C7 uocadone gendum per M clluch uirrutem ^ •pene
loquatur, uideamus : Non t(l (^inquit ad populum lliaclidcum]) Moib I IGun
Zatba. EzetU. 4 pj,' M dt u ps D P V
Tfaiau‘^ui Iegic,mceUigat* Veh prxgoacibus,8^ nuairobus ia dic illa/in qua eru
tribulatio magoa, qlis no tiiic ab inido mudi ufcp mS.oecp ficaC7 multa, qua;
fcquun^tqux apte inuut,nuaq acriore hoftc in Qiiiltu,C7 Deu,0 lalute noAra
inlur/ rcxi(Tc,auc inGirrcdhuu:Dc q nihilominus crudhxus nf reportabit uidlo
ria,K triuphu trahes dc manibus Tuis ocs,quosaccepit:ut liibinlcrc Pau/ Ius
diccnstQsc Dhs lESVS kcrficiet fpu oris fui:C/ dcftnia illullratioe aductus fui
cu,cuius eft aductus fcifm opatioes (athanf in omni uirtutc, O iignis,fiC
pdigiis medadbus,8C in omni feduifdonc iniqcatis iis,qui pc reunc.eo q,
i^aricacc ueritads no accepcrHt,ut fani ficret:8C merito attra/ bacnir a
crudfixo nfo.De eius qcp uii^ria fcqcur iuma Veritas dicens,q7 tuc apparebit
(ignu filii hois in c^o,quo ipm fodcfium vj debellabit, bt mittet Angelos luos
eu cuba/SC uoce magna/8C cogregabut cledos cius a quatuor uctis codi,a fumis
codo^ ulicp ad terminos eoij:.Po(Ua fubinkrc Calu SC terra trafibut.uerba at
mea no pteribut-Quo debellato definiet, O inimica morstquac in hoc uldmo,0
fupremo conatu co&ada peribit, triuphanec Icfu/SC attrahete ad (c oia
attr^enda,ut flatim dicetur. ^oinodo difirahenda omnia tande ammoucbit, ut ad
fe unu omnia perfe^ trahat. Cap. XVili. ^gna qppe ex andidtis infurgit
admirario,cor no uideamus attraifbim iftu omniu gcndu.SC ct populi
irracUda',(iciU ui den^ pdixific oracula: Ait.n.Regiusq>phcta:Et adorabut eu
ois rcges,o& getes feruict ei:Et HaiastSurge/illumioare Ic/ rufalcm,qa
uenit lumen tuu,C7 gha Dhi fup te orta tfitquia ecce tenebrf operiet terra,8C
cahgo populos:fup tc autc oriet' Dns,86 gtiaeius in teui/ debi^ :C7 ambulabut
getes in lumine tuo,0' reges in iplendorc ortus ruit Caligo.n.&C tenebrx
operiebant popuk>s,quido idolis,8C potefiadbus tc/ nebraru feruiebanttSed
orto Dno in lerofolymo^ ^ cius glo/ ria,getrs coeperut ambulare in lumine fuo/
K reges in fplcdorc ortus lui, uifa cius ildla in orioe.Sunt quotp inumera alia
oracub,qbus pdidlu eft oes illuminari,dirigi,6C deduci debere a luce ifia a
terra exaltata pro illa/ (lradonc,8C falute nf a.Sed hoc infirt fpeculandbus
admiradone no mo/ dica/fi hf c lux ^ut didtu o« collullrauic.cur tot remanet
obtenebra/ d,C7 illi,qui fpurdflim; beftif chara^lere (urcepe,8C q ea luce
rcfpuctes a figuris,6C fnigmatibus difccdere aoluri'None (J illi,qui nome tmmo
lii/ fccpe,un chrildani denoieof', opibus at illud nome impugnatrcmant.n. inter
fe odiis,8C lidgiis,Dcucp uelnd detrufi taitards carcerib* blallemac, carnis
illecebris obuoluutur,idola pecunia^ adorat,terrena (apiut,rpiri/ lualia
odcrut,callrimargix inlduiunt,cultu Dd cocemnunt,adio/ut non attraifb'. Padul CHRI/ STV& Daud Uataa ( a It I tf •$ V m
1^.: ■ ih-f.il- II .! ic =■'■ i, X I ; f?,-- . *
I ■; I S^o. '■i." i Hebfd «ara I d ApocaIy(>fi£c aiuenr,8C regnabunt
cum Chrido mille annos,omnes &dicore prxdixcrattNa ficuc Deus cl^it, ita
mo/ Paulun dii adinucnit.SC uia, qua iplbs ad fc deducat , Ecut docn nos Paulus
cum Romanis dilkrestQ^os pr(fduic,8C praeddboauic cotbrmes Eeri imagi/ ai Filii
fui,hos8C uocauit:C7 quosuocauic,hos C7 iudiEcauic»]uos autem indiEc3uic,illos
8C magnificauitiquid ago dicamus^' Si Deus pro nobis, attrahes vi,0
deduccs,quis contra nos didrahens SC deuians;' quaE dicat UaB nullus.Et de
huiulinodi actradu forddimo fequi^ Paulus dices:Quis ago nos inarabit a
charitate Ovidii' An onbulaQo,an angudia.an (ames, an nuditas,an piculu,an
parecuno, an gladiusT Nam i his oibus fuperamus propta eu,qni dilexic nosiSC
qui nosattrahic,C7 tena.ldeo deprecabatur SalomS ille &ptensdices:Trahe me
p^ te curremus.Traxic qppe,8C trahit Pacer aaemus in funiculis diuinis , fed
Deus fadus ho trahit m ficulis hoinu, Ofix deuri per Olce ^xicln uinculis
hominu traha cos,in uincubs chatitatis: uel in (cruicute amoris,uc
habauaicaslictax. Q^us uinculis hominis exteniis ab illo.qui habitu ed
inuecus,ut homo,quia feniibiba.quia dome (faca.quia maximi amoris pignora
traxit multo maiore multitudinem, q irrerierat uinculis iUis inuiEbilibus,86 no
peepeis (difibus, quibus uulga/ rin copiola turba inniti^. Sed hic infurgic no
modica ima multos lapic/ tesdircepario,quxna Ibb' pauci elc^' ex multis uocatis
lalaenturiScd quid dice/ Paulos mos ad Paulam,qui non contra Quidum, fed pro
Chndo loqui^ dicens: , QSosuocauic,hos6Ciudificaairi'Omnesigicuruoca4innumcruelc«do)c
C ii k L CANTICI SECVNDI» nenfre ctnfcnnir.Ncc quidem a ucritate eft
aL'cnum:Nam illi paad dciH non fccemuntur a uocatis.tang a rcprobis,fed tanq
confignari ab illa tat/ ba magna,qua dinumerare nono potcrat,dcligunt , ut
ordine,6t numero illo duodenario facramento?: pleno aliis prffirantar . In
cocoa quo^ Ala, ad quam multi uocati fucre/unu tantumodo cx^lfiim /8C abinflu
legi/ tnus/ ctterii aut in oupdis illis setemz beatitudinis perfidentibus: Vnde
edocemur, ex uocatis no paud/lcd pene oes laluanf .Nec illud uerbum Chridi,quo
ait: Mub' funt uocati/pauci uero eledbV ineciligi poted de illo uno tantumodo
expulfo/fed de illis,qui multi inuiod fiiaeiquis Hierooy mus dicat per illu unu
intelligi debere omnes,qui fimul unid funt in mali ria.cu iudeis vj/qui erat
uocati p lege,8t ex ipfis paud nupda^t parddpcs funt cfFe«di:Ne tn fedilia
uacua remanerent , mifli fiierut nuntii ad exitus uia^t.ided ad gcnriliu
populos,qui erant extra uia legis , ut introducerent ad nuptias, quofcnntf
adinuenirent.ficuti bene interpretaiT Hieronymus. Sic igii? paud ex uocaris per
lege eledh' liut,quouf nullus ea inuenir,no dilcedemus a ueritate,acclam w
BaruetNon ed,qui pollit Cdre uiam dusmoj qui excogitet femitas eius. Et fi no podumus
excogitare,minusadinuenire,nifi odi£dat nobis,6(du/ catille.qui fdt uninerfatC/
nouit ea, O tradidit ea lahacob puero fuo,C7 Ifracl dilerdo fuojPodea in terris
appares docuit eam ore proprio: immo fcdt fc uia,8C hodiu dicens: Ego fum uia:
Ego fum hodiu, per me folum datur introitus ad uita.Hic ergo folus uia
inumit,C7 hodiu,fine quo nihil facere podumus.aut excogitare:illu rn
doccnte,ducete,K pr^cunte fccuri funt multi,K turba magna,quam dinumerare nemo
potcd.Nec arbitror fuide ta paruf uirturis illu,qui uult oes hoies faluos
fieri,ut falute pauco^ CHRI/ STV& Hiero. v: Idan Ifjiiai t CHRI> STVS.
Bame CHRli STVS’ 4 4 cura dcftiterit.Nec tam exigua fuit dudsufrtus ut io »
Paulu* paucoyattra damnilTcaa tes proximu debent applicari ad Dcos,ide(l
iudices , qui przdpueex ia/ cerdoribus ddigebantur,ut iam ex teftimonio
Deuteronomii comproba/ uimus. Vldmo loco,debet facerdos tanq bonus paftor curam
habere de ouibus ruis,(acranKnta mini(lrarc,inuigilareruper gregem.K omnia ex/
ponere pro falute plebis commiflie,edam animam ,i! opus eflet : quia bo/ nus
paftor dat animam fuam pro ouibus fuis» Hzc runc,qux podlTime pemdent ad offidum
fecerdods» Qyod Chrifeus hierit uerus lacerdos,8C omnibus refettus,quac ad ue^t
lacerdotc.SCfummupondiiccipedlant. Cap. II. Hriifais I E S V S undus in regem/
prophaa/C7 facerdoie prx oibus coibrdbus fuis,merito hiit Rex regum, Propheta
Ppheta^,Sacerdosracerdotu,autP6dfex podficu.Scd pri mis duobus dimiifis loco
fuo declarandis/ q bene fencfhis fit offidoiaccrdodsuideamus.Pdmo.n.orauit pro
popolo,non femd tm/fed plurics/K toto tepore uitx fuac.nunc in monte,nunc in
fpelunca,ouc pu/ blice,nunc feacte,ut ab euagcliiHs placni^ in lods
redtatur.Nec Paulus tacuit,fed cu Hebrds differens ainln diebus camis fuz
obtulit preces cu lachrymis,8C clamore uaUdo,8C exauditus efl pro
ruareuercda:Et podili me in extremo uitf ofeed^ qoaiu io hne dilcxeric
eos.fumpta myAeriofa K uidma cccna orauit Patre diccns:Pater fanifle coferua
costquos dediiU miUmunc aut pro ds rogo£t ite^utEgo rogabo Patrc,K alium
Parady/ tum dabit uobis.Ec rarfum orauit pro tota ecdciia, ut habemus in euan/
gdio,cui timius cft fecundum Lucam:Ego/inqaiens/pro te rogaui Petre, at non
defidat fides tua.Sed K nuc in gloria triuphans interpellat uukui Dei pro nobts,utinquic Apoflola&Sacra
quocp obtubc Deo, K facratiffi mu omnium (acriiiciorum.fctprum vidclj Agnum
immaculatu: De qua oblarione.cu mulca didiruillcc Paulus cum Hcbreis/ tadcm
fubculic:Hic autem unam pro peccatis offerens ho(liam,in fempiterau fedet ad
dexte/ tam Dei. Cuius bo(b'( fcmel oblarx uirtus pra:lbit,uc nos quotidianum,
C7 perpetuu racrifictum ofInamus>Ec quid effecerit hac Tua oblatioc Pe/ aus
innuit dicens : Chhflus femel pro peccatis noffris mortuus efl olfe/ rms, fe vj
aeterno Patri/iuffus pro iniulfis, ut nos offerret Deo mornfica/ tos quidem
came,uiuificatos autc fpiritu. Do^torem infuper fc exhibuit docens eam
doprimidf primi/ riaru:Qgx fic deligebant rPopulos ex centu dece offirebit
facerdoabust Sacerdotes uero ex decem unu offerebant Deo, ut in libro numero^t
1^’ tnus.Deo itacp fimpbdflimo dabatur unu/populo caq materiali centum:
Sacerdoti aute.qui mediu tenet inter Deum K jxipulum/deccqui edfi/ ois
numerosi, prindpium denarioyt/roediufcp inter unum.a centunu Qirido aut nodro fummo
faoerdoti debentur unum,8C decc:Dcce quide tanq homini iacerdod/Vnum aute tanq
Deo:Ed enim mediaror.Si fini* qui«ans/flC refieies. Sacerdoti infup nodro
debentur no tm primirif uir/ tutii/ed hominu.Et ii fiierc inocentes primi pro
ipfo ocdfi.deqbus lohi/ pessU empti fiint ex omnibus.primidx Deo/K Agno. Nec ex
hoc quide alios refpuit,dumodo uelint d offdrc primitias.K dedmas.i.inida,6C
co/ plcmeta operum fuoy.Vnde inquit:Qsi perfcuerauerit uftp in finan,hic
raluuseriRPerfeuctida enimeduerarumdcdmajt oblado.Exquiritetiq primitias
die^:Nam in antiqua lege cotentus erat Oeus,ut fandbficartt* pidmus die^ 86
feptimus in hebdomadatOrrido autem fimul cu Deo Pa tre damus primir,qui ex
eo,q>ed Dnocofeetams,dies dominica didturr In qua 86 mudo dedit exordiu,iImul
86 uitf fpuali.rcTurgcte Qirido iplb dic, ut in eo prindpiu daret beatx
uitx,l?cut in eo exortus eft fiabrica tua. Hinc dicut nonulli hunc (bre ultimu
diem, quo Deus daudet datum pe/ regrinatiois nodrx,ucluti in diapafon pfeilo
deduiflo ex multis cxflona/ riis carricuIisrPro qua odtaua Cbuid nonullos
celebrauit hymnos, ut pa/ tet in co;: ntulis.Saccrdoti quo qua C7 in
Pfalmographo didt DeustSaaifidu laudis ho/ norificabit me. Et hoc tam in
coti&flione / 06 laude fui nominis,q in gra/ Paulus harum adfa'one.De
fecuda uero obladone idem Apoftolus nos in Roma/ nis docens inquiRObfcao nos
per mifericordiam Da,ut exhibeatis cor/ pora ueftra hoftiam uiuentem,6ui(ftam,
Deo placetem.rationabile obfe/ T quium ucftrum.Si edam ad parricularia
defemdere uoluerimus.in Leui/ deo luimus/ q> (acerdod dabatur pefturculum
paaficoru, flC armus eius dextcr:In pedufculo exeat cortC/ armus in hebreo
dicitur piBl qd apud nos armum iignificac, O concupifeendam. Cor itac^ quod
refidet in pe/ I (ftuTculo,& armus in quo eftcoocupifcentia,e; appedtus
iacerdori dan/ I tur iudicandi,0C mundandi.Hinc C/ nos exponimus (acerdod in
confef/ CHR.1/ fioae^itariones,e7affoftusnoftros,C? omnia ea mala, quxCutChri/
STVSi ftus ait^ de corde exeunt, flC mala coocupifoenda fiuntnit ipfe ea diiudi/
i, ctt,aabfolurioneO poenitenda iniun ctrdotem Dei magnum Hebreum reueriois eft
, ficut edodlus luerat no/ ^.mn oraculo.Theodolius Imperator reuaitus eft
Ambroiiu ipTum ia/ crepantem. Attila (ut diximus^ perterritus eft a Leone P
oofice.^ed loi^ gura nimis eflet omnia adduccre,qu* de his SC huiulmodi feriptt
repeti/ mus.Vcmm dolendum nobis eft de calamitate horum tempojt^in quibus (cu
ruborc,K ftomacho loquar^ (acerdotes adeo fefe uilibus, SC turpibus
immifcuerunt,fcelcftii,8C non coleftibus «feruientes,ut iam ludibri^o fine
Dco,angelis, 8t hominibus.Qirifto aute uao,0 maximo liuerdod i^/ non comuni
chanuftcre (accrdotali, fed pontilicatus maximi.SC Imperii fup omnes do quatuor
colores ad quatuor elementa reflcruntur,ex qbus uni/ uerfa c5(idunt.Bidus,qui
ex terra gignitur,terrf deputa^:Purpura mari quxexduscocheoUs
dngitur:Hyadnthusacripp coloris (imilitudinc:, Coccus quafi ardeas igni,8C
ftheri* Aequu enim adiudicaruc,ucPond&x fummi opifids gradas agem illi,qui
8C ip(a clemcta,K quxcucp ex eis fii bncata fuat,^duxit:reprffcntaretcp ipla
elemeta,8C cofequeter clemctata omnia opifid fuo. Pnmu itac^ uedimentu.quo
pudenda cooperiebantur Itneu erat terra fignificas.a qua traximus,undc
genitalia nobis cooperic/ da fanttqa inde uoluptate fend mus,ad qua nullatenus
coadefeendere de/ betla/ 1 I Piap». Hicrodi Sapdtb TONVS TER.TIVS CCXXV bct
(acerdosajec cu ipfij meoibrit aliquid agcre^tfi quamias neotfliraf^ qua cx
terra dcduxifnuVcogic.Sed de terreaispaulanm adexcxlfaercdli/ a capite tiTcp ad
talos coopeneban^ uellc hyacinthina: quz aci« indicat a cedis ufep ad terra
diBuTum:Cui appefa erat tinnnabula,& mala panica* Qgo^t ib-cpicus tom'cnia,
ue/ (lis linca.i«tcrra dngitur/occanus dl rerra drcundansrln eo autem ,q>
dr/ cumuoluicurpedhisracrrdods,quod mudi minoris meditullium t(l/Zb/ diacus
incelligitur,omm'a mundi maioris centralia drcumdngens. R.atio naic in medio
pedlore poiitum terram, 8C rius ornatu cdiflirunt floribus/ herbis/8C Frudbbus
ueftita: Quz meditullium tenens huius mundani cor/ fxidsfurdpituirtutesduodcdm
iigno^/qupduodedm lapides in co rado naii flxi
rcprxTentanr.QuataoriKTOordiaibuSjin quo^i quolibet funt tres lapidcs/quamor
anni tempora,quibus terra uaric dirponii’,di(Hnguutur/ dantes cuilibet tempori
menfes tres: Vel per quatuor ordines quatuo^ fl/ gno^t naturz repr^entanf ,cum
tria in cuiuflibet elementi proprietate re/ perianf.Et ut otdnia,qux in
pcdlorali funt,terrz applicenlf,uolunt edam uc per urim ue tumim daritates,0
perFcdfaones iignificen( :qux in terra, ubi cfledlus fecundant caula^
apparenc,pa(Gm diguoldin^ : Hic enim ali qualiter coprehendimus q clara,k q
paEedla iint opera Dei,& fuo^t mi/ niilro^t.Pulchre igitur hoc ipTumyqucxl
in medio e(t,radonalr appellatur: qa io terra hac media ratio caula^ (ecunda^,U
ciledluu (umi Dri ab cx/ putgvis medbus pap'( :R4uiooe.nlmdore docx Domini
praecepto aduocaco Aaron/86 filiis eius ad hoilium tabernaculi cu uimio pro
peccato,86 duo/ bus arietibus/66 can^a azimo^.couocanxp cami filio^ Urael ante
feres tabemacub',ait Mofesdfle eft fcrmo,quem iuffit Dominus fieritSntimqp f r
|ii !i obtulit A^on, SC filios ous, 6L lauit eos, O ueftiuit poncficcm fubucula
Oi linta,arangens cu balteo, C7 induens tunica hyadnthina,0'deiupcr ha/ f
lueraleimporuit,qd: afinngens dngulo aptauit rationali,in quo erat umn tH ne
tumim.CicWe quotp texit caput.K fuper eu contra frontem pofuit Ia/ ih mina
auream colccratam in lan^ficadonem ,ficut prxerperat Dominus» ■ i Lauabanir
itatp lacerdos anteq indueret ucftimentu aliquod/fed lotio illa a erat uinute.K
iudicio Itgis/qua dedit Dominus per Mofem.ideo dicitur, P Hkro» J lauaba^’a
MofcQuod tamen^ut inquit Hieronymus^ mundi purga/ ta uonefigurabat.K baprifmi
iacramentu,uel poaiitenri*:in quibus ablui/ ilf PanlnJ mur,anteq induamus illam
facram ueftem , de qua inquit Paulustlndui/ pi mini Dominum noilru lefum Chrifi
um : quinimmo K ipfe uoluit lauari i in lordane,8C indui,at9 repleri Spiritu
(andlo.qui fup eu egtedifte de Ia li uaao afccndit in fpede cobmbf, antequam
intraret in (acra,K in expia/ f aonc generis humanitQua baprizatus (latim
coepit, alTumpta pugna in ■ . eremo contra hodem humani generis, profequendo
poftea docens & fa/ a nans,8C tande offerens fe in faaifidum . Lotus itatp
facerdos induebamr i primo fubucula,aut focminalibus,quia lacrificaturus hoc
primu obferua s re debet,ut fucdngat lubos fuos,quado nec uxori iure matrimonii
feruies s Idem p6cDeo/8ifacrisbeneuacare,nifiaba(ihiuxorarioabftineat.HincApo I
(tolusdoces uxoratos, ut alter alteri redderet debitum Cquia neuter habet
poteftatc fui cor|X)ris,fed alter alterius;)fubiugit:NiG uaceris orationi ad I
tempusiQyod nihil cflet,niii praefiipponeret no pofle quempia feruire rei , :
uxorarix, O orarioni/aliiftp facris fimul : Qgia iicut non poflumus Deo ,
feruire,» mamonx,ita nec fpiritui K cami, abitui mudi,K Chrifti iugo. (
Succingebat poftea balteo confedlo ex quatuor coloribus / per quos (ut ,
diximus>juatuor elementa primaria,» oa ex eis copofita intelligunt,de ( I
notans.q» oia haec,qax dicuntmudi huius,» cx elemetis corrupribilibus
funt.fcmori » parti inferiori alligari,» ftringi debettut ibi dimilla no ptf 1
pediat parte fuperiorc facerdotis,quado in lacris agens Deo tft facrifica/ ,
curus-Induit poftea tunica byadnthina, ut ex colore difeat tetus caleftis i , ,
|iai:Na hic tedes in (appbyreu ccdu facerdotem ad cccicftc manfionem ( Estefa/»
*n“«M,q»»auiditEzccfaieleflelapphyrinicoloris£thocmagnom)ftcrib , j fuo loco
declarando.Imponebatur ipdus ed uedire denudatos.Impollutus itaepefle
dcber,(iui(dus,C7 mundus.Necobdat,qr oderat pdmo pro peccato fuo uitulu,arietcs
duos.86 canidru azimo^,cu nullus dicatur mudus a fordc,cda infans unius
dida^uia omnes nafcimnr Elii irx,86 peccato obnoxii.Siquidc funt pcccata,qux
uenialia dicuntur, nec fdndut uedimcnca,86 digna fadlis uenixta quibus
nihilominus mu/ dus debet ede facerdos agere uolens cu Deo fan ad nulla animam
mortuam accedat.ne polluatur, C7 coin/ quinrt lupra mortuo,cdo q> fuerit
ipdus pater ,uel mater : Ex quo habe/ tur,quato maior mundities exquirar in
ponddcc,q in facerdotc, cum idi concedatur in prindpio capitis acccdiis ad
funus'patris,matris,filii,iilif, fratris qaocp,86 forons uirginistPondfid autc
fummo interdicit accediis ad quodeuep fimus. Et quid fixditads condneat
fiinus.ut podit coinqui/ nare accedentem ad ipfum,non ed pr^ends tra andqui
Patres in rebus fpiritualibus peridores q hi,qui in relationibus, O quiddiudbus
inumiendis phantadicanmr, quas nunq inueniunt,non dne cauia ordinarunt, ut
cadauer fepeliat io loco (acro,lumincadbdctur. Danaf Hitrih Daoid CHRI/ STVS. i
« «1 DI 1^ bf lohaa. Thnlo. .Cunea (jioorcp fup terra onthrit.aqua
benedkflaafpcrgaf.K inceoro thurifictft oia no frufha.ut uulgus opin»^,Ced ad
expiatione cadaucris/qdual/ de imenundu eft,ordinata functEt quis ida inditas
non graurt fccdatu de mottali,tmo cu merito contrahi/,qn quis diaritate mortuu
frpulchro de/ inandatuiihtiominus ab ida et bxditate iubet Deus (acerdote ede
itnmu/ nem.Iubct etiii,ut nuq de faneduario exeat/cd femp (d deri p6t^ fanidus
linqui (anido fando^i minidraturui ed; Nazareus cd enim.ided frpara/- tus a
turba coinquinata.K a uulgaribus operibus ferdannijus dignitatem fiiatAut
Nazareus,ided coronatus diademate faniditatis.SC perfufusdi/ uinicad}
oleo^Subinbxt Deus pod oia hacctEgo Dominus,idcd ego ado/
oai,iKlquadn1itterus,qui v)fan(didimus,K puridimusrum,ideo exquiro minidrosmeos
puros/ tfianidos/dcuti alibi clara uoce ainSantdi edotc, qm ego (iuiidus
fumiNcc uulc,q> (oede^ facerdos cu muliere uidua, repu/ diata,ibrdida,aut
meretrioe^ habeat uxcecuirgincm/cu qua copulatus facramencd tenear unie;
copalx.qua cu Deobabere debemus nuptiis/ad quas plcrifcp in locis fctipnirx
faax inuitamur : Quod 8C in facerdotibus nodns obrcTuaf , K dicunt irregulares
ex digamia, q duobus mulieribus copulati funt,aut cu mub'ere,quac ab alio uiro
cognita cd:ne uiole^ faaa/ rnentu bi&tio matrimonio.Scd heu
in&diciat^ra,K pditos raores.qn uerba datuti, K legis poepta (eruanf tmmodo
in cortice deprauato trun/ 00.8C putre&tda radicc.No admittunt ad
(acerdoriu huiulmodi digami, Qiii a Potifice, 8t gercte uicem Dei in terris
cotra Dni datutu diTpcfe^.Et meretrices, C/ cinaedipadim admirtun^
afacerdotibus.q uiolati,deturpa/ d,comqnati9 ad p6dficatu,8C (aera pageda abftp
difpefatione / K puni/ done/nudata frotc accedut.lnfup SL gibbi,K claudi.K
bemio(i,C7 fpurii, K habetes nafiim tortu,6C imodicu,S omne genus
modroiuadsiQux (c/ cudu feofum mydicu inecUigetes uida/8C deSc^his in aia
denotar.qbus di/ minud no pofTunt portare tumim.qd pfetdiones, K coplcmna
(Ignilicat/ ta in nllibus,q in rpiritualibussNa portare ueru urim ue tumim ed
habe/ re lumc Dri.SC uera pbnfbone in opetut de Iohane inqc Chridus (ub aliis,
(ed his (imilibus ucrbis,diccstllle erat lucerna ardcs,K lurcsiLucebat qp/ pe
do^'na,0' ardebat charinte (imul cu bonis opibus.Cidaris uero/quf iubeba^
portari in capte,pro quo amiidu nosgerimus.ed ccdu.K cede/ dia.quf femp
fpeculari debet facerdos adlu,uel uirtutrtut dicut Theologi nodri.Hinc Nazara
no tondebat capillos.aut comastquf fut in Canticis diaT^ iudbc ce debft
canalibus.p quos ueniut indu xus,K charifmata fu/ periora ad nos. Nec adhuc
didici,cur nobis (it indiifla denudario capitis, 8C rafiira cotra id.qd Chridus
obferuare uoluit,q capillos nutriuit, K bar ba. Dicut aliquitHoc fit,qa Petro
barba,6C capilli in Andochia ra(i bicre« Sed miror,cur ignomkiii Petro illata
repr^lentarc curamns,K ad ca,qtUD ^ iiii LeuicL Paula Idan Chriftus magno laaamcto.at
&pictia maxuna fcdt.no atted/mus.id ma xtme ^'ptetc lege in Laiiiico:No
rondtbins coma in rotudu.ncc radetis barba Infup miror/fi P«ru rafum imitari
uolut.cur pmiteat,^ ubicp pin> ga^cii barba, 8C capillisiqux indicat.gj
Parus ipfe iliufiooc illa nutri uerit capillos, « barba. Ad Apoftolu cofugict/g
cu Corinthiis ain Vir no debet uelare caput fuu/qm imago/K gloria Dd cftjNa uir
otas,aut pro/ phetu udato capite deturpat caput fuum,qd vjChrillus efttcui
debrt bo eiTc expofitas atep aptus. b iteru:Vir Ii comam nutriat,ignoroinia rft
illi: Qtjibus dicae poflumusiNo iubet Apoftolos caput radendu,uel barba, fed
dicit non nutriat coma,curiofe vy.Na ucla caput ornatu mudaiio,8t p5panco,cu
nulU gloria ex mundanis ornatibus capid coparare poi^, qd Chridii Itgmfkat.Vd
dicamus,q> hic farno eft ad comunes homines/ O muliaes,no ad pdcihcc,ucl
(aardotenit inde codudi poifit rafurS ede oeceflaria potifid.aut facadoci.Sed
qcqd lit,Deo,0 Sata* ecdeliat me, ee mea oia comKto.Poiita tande diot lamina
aurea fup caput bcerdods, in qua deferipeu aat nomemagnu Dei:Qgod SC
infcrq>tum ed in hronte uniufcuiufcp aedetistut in Apocalypfi did^tQui
uicait,fcriba fup eu no Aptwu ' 3, inen Dei md.Et ad nume^ ucnies iohanes
peeuKariu elcdbo^t didn Vidi fupra mote (loo Agnu rtante,^ cu eo cetu «
quadraginta quatuor mil/ Ka habetiu nome eius,86 nome Pfis dus feriptu in
Erotibus fui$.Qgi cetu 6C quadraginta quatuor millia funt collodi ex illis
duodenis millibas,ex ^ i . qualibet tribu/magno myl^o fuo loco declarado : Q^od
nome Qiridf,' O Dei,(i oes milites portat,tang charaidrrc,e7 (ligma,aut iniigne
Chri/ dianz religioois,quato magis poetare debet Pontitex maximus, (imul 8C
faordotes/q funt taq Angdi,C7 duces diuioi exerritusi^Sed P5n&x fum/ tnus
8C maximus unq dux totius milidx lmpatofuc,cftrri aut facerdotes indar ducu
priuata^ legionu feu cohortum.Qgid autem hxc cu Potifice maximo Chridoagat,in
quem ipfa omnia cendunt/uideamus. Qgid illa oia uedimeta cu Chrido,quc podlfime
figurabat. Gap. VII» ■ Am ad Chridu nobis deucnicdu cd,in que oia tcodut, C? ad
que oia refpiciut,tanq ad dominum reru,propter que ilia oia ordinata funt.SC in
quo oia uerificari deblc:Quia femp Mo/ fes cu Chrido,8C lex cu cuJgeliotIdco
erroris n«a^ Parus/g I in mote thabor.qn Mofes affiiic Chrido.uolebai facere
tria ubcrnacula, eu unu fufficeret Chrido,Mo(i,Si EIix:Na unu iut lex„pphctia,K
cuage |iu:6C unu alteri adeocorrcfpodcs,8C c6nexu,ut ide penitus iinttQuod ui/
dere po(Tumus,dumodo Deus fua benignitate auferat a nobis uelame, ut reuelata
fecie ualeamus glorii Dni coccpIari,tra(Ibrmati 61 nos io eadem imagine neri
Filii Da/q primo fub xnigmadbuslcgis,8C ppheta^ cood/ aeba^iOse nobis ia
exhibitu cot^labimur afccdentes a claritate kgis ia ■ Lnttu claritate
euigcln.DiafmLemVco/g,cogrr|atamDltfradfncadho|liuta/
bcrnacult.Aaroncoftitutuieft&ccdosaMofRC^i rijdtaueratfliucdi P lilns.at cu
uitulo pto peccato/K duobus arirtib*,K caniftro,asimo9gaomin>a.Ethxc eft
illa pellicea tunica,qua Deus ucftiuicAdam: cuius ^ pecoM i^ominia non poterat
tegi, nec tolli, ni(i uirtute, SC merito iftius I, Agni/qui tollit peccata
mundi. Extat 8C tunica byftina: Qux ex terra fii/ , (fta,terra(p iigniftcans
(ut omnes aftirmanQ came tcrrca,qua aftbmpiir, ut in ea nos redderet Deo
placato, abfcp dubio reprxfaitat: Qua indutos I habitu fiiit inuentos ut
homo.Et hxc retorta erat uirtute diuinitaris,ut ne I quiret rupiuuit frifluram
aliquam pradxre peccato,K fenfualitariiQuod ^ in noftro fummo Ponrifice Chrifto
tantumodo locum habet. Et hxcftri/ ^ Aa &iit balteo cx qoatuor cobribus,
quos diximus iignificarc quatuor CANTICI SECVNDI. /. detncnta.cx quiboi
oompo(itum/artatani/8C compagtnatutn 6iit oorpas iHud> Miznepha ucro^dcd
pilcolus.ucl tfara,qcf ^gniiicarc c^ii diximus/quo inuolui, 8C contegi caput
debebat (iuxrdos/ 1 E S V noftro omnibuf coaeninqui code^ fuit totus/atq?
diuinus,codo,Dco facer/ dos illud tegmentum nunq deponere debet» TV? Mahil
quo(^i»pallium byadnthmu no dica rump(tt,fed cfFetJhiseft eu tintinabuIis,S malogra/
oatistF uino folum colore ctrle(b's,ut hyacinthas, fcd re C7 operc.iicut dicit
Ap&tSecundus homo de cado cocUftis. Quinimo Cut idc Apfi ak) Panini coelos
penetrauit mdioripfiseffeeo Sium) rercniabimus.Cur aute ipm peidorale ex qtuor
coloribus ff pe antediidis dica^ intextu, Butie enodare potcrimus.li
meminerimus nos dixifle qtuor illos colores dgniiicare qtuor elemeta,ex qbus
oia coponunf in qux et ipm cadu df partitu ,86 ex iplis copolitu, no quidc ex
his elcmeds defndtibus,fed melioribus.Hinc illius dgna tria dicun^tcrrra.tria
aquea,totidem aerea,reliqua uero igneaiQyibus oia ds
corrcrp6dcotiacoucniunt,adeo,utoia tacodcdia,qtcrrcdria didribuan^ illis
demcnris (igniiicatis p quatuor colorcsildeo typus utriufe^ Eimilif p illos
quatuor colores didinguif illla aut duo iacramda,qux dicunt urim ne tumim,adco
Qirido nfb Pontifid fumo coueniunt.ut ipfe no tm por/ tcc,fcd eade penitus
l!t,qux p illa lignificanf, interpretent' quocdi^rSi.n. traducatur dodtrina.SC
ueritas,iam ipfe publice clamatiEgo fum ueritas: 86 dotdnna mea no td mea
origine/^ dos,qui me milTt,mihi aut ITc coi/ cata, ut ucrbo,8C &}i6.in
numao: Cui (T addant quadraguua dao,c5rccnde^ ad.}^8 qtu red^t nome huius
ronalis.qd c(l enim dat.po f.yotU n 8>qux fupputata dant mihi.}y8> Ex qbus
concluditur a pidoribushuius artis/(aaf.Carithme0ces diuina^: li^/q> illud
pc(floralc my(Icrioliflimu,in quo aat duodedm Iapides pdoli infcnpd cum noibus
elc(flx familix/O cu urim uetumim (aaatiflimis/in qbus fplcndcbat oia
intclligcda,o6addla,Chri(lumuae repntabattinquocftuiitus mundi crcad,diccte
IohmetOmnia p uerbum &(5ta funNEcce igi^ qbene nome illud quadraginta dua^t
lra^,in quo Eabri catus eil mundus.coutnic cum IESV:Sedintot8C tanta intramus
lacramcta,q> ii uoluaimus oia ex/ plicare,qux hic occurract,nec me; uires
fuppeteret ad diccndum.nec k flores pdpacr,qux feribem^ «Nec coucnies eft,ut
ea,qux funt ore coi/ cada ita paucos iapioes, publicis Iris comittanf t/Vbfcodi
Onqe |>pheta^ in corde meo doqa tua,ut non pcccc tibi.Ne tn idmi lc(flore3
penitus di/ mittantur ,aliqua uel pauca pftringcmus t Dauid i CHRI/ STVS c-
a^-s. Pinku Ponis CHRJ/ iSiys- faifit
drtute magni nominis fibi a Patre donata, atij in nomine fuo pro / pno
cocluiam. Dedit itatp poceilate hoibus,qui perpetraret miracula,lo/ queren^
linguis, K huiufmodi, qux fiebant uirnite magni noisquadrilit/ teri.Sed hoc nfo
tpis curriculo a lefu dtra.porcare debemus nome ipfius lefu,fl6 conlequeter
nomen magnu Dd in ipfo noie lefii inclufum: 8C hoc in frontibus nris ligatu
uittahyadnthina,8C «riefti.iouta.conucilauooe, K mente ariefti,8C Ipualitqa Cut
ingt Apoftolus;) Nemo pot dicere dnm Ieium,niii in Spiritu fandlo.Non ergo
nominiJo lefum polluto ore,auc taq nomen hois cuiulda,uel etia indiuidui
aflumpti a diuinitate,illud ore j>fitendo,flC illud intcUigcntesrcdm
doiffrinas hominu,fiucre pollumus nuracula in uirtute ipfius noisded
uocantes,illud in Spirim landlo mente expurgata,8C animo frruend cfifequemur
ea,qux^mifla fune in nomine ifto,maxime c^nitionc pr£uia,iuxta illud
fpheticutProtegam eum,qtn cognouit nome meu. Nunc iacp ia noie Idu fiunt
mirabilia,» datur ia/ lus,qa no eft ^inquit Petrus^ abud nome fub coelo datum
hoibus,in quo ofwrteat hoies ialuos fieri,nifi iiludtdc, quo X de uirtute
illius,» quomo alia noia fine conclula in ip(b,cui pater dedit onuiia,Ioqui
uolentcspoilc/ mus illud Pauli adducere:Gradis eft nobis fermo,»
interpretabilis ad di/ cendu,C7 muld imbecilles bufti ad intelligolunlli
podllime,qui in taaa/ tiflimis Dd arcanis uolunc habere duces/ Ariftotele/ a
AueroimiNa ifta no addifcun^ in fcholis,uel gymnafiis gendu,(dl a Spu ianifto:
» a diui/ no lumine iiifdpiunt hi tmmo,qui a Patre xtertio ad huiufinodi fiint
de/ ^,dicente FiliotPater nmifrftaui nomen tuu hoibus,quos dedifti mihi. Nomen
dixit tuu loquens cu Patre,» (iiu manifirftamf Filiiu,qui loque/ batunHoc
ideo,qa in ilio nomen Patris indudeba^ :Q^ nome,» quo unum in altero fit
inclurum,nec totus mudus fimul intelligere pofler nifi ipfo reuelanteiqa
abfeondita fiint haec frpientibus,» prudentibus, O re/ uelata paruulis,»
his/qui fiint puro/» mundo corde. Qiriftuseftfiuxrdosinxtemum. Gap. VIII» Erus
itaqp Sacerdos,» Podfrx maximus eft nofterOhriftus, fiingcs aeterno
lacerdodo,uc Paulus cu Hebrds ait: Alii qde plures lacerdotes fiint (cdm legem,
idcirco, quia morte Oaiid 3j prohiberentur permanereiHic aut,eo q, maneat in
xterau, dnpiternu habet lacerdoautVnde C7 Giluarc in perpetuu poteft accedes
per Idnedpfum ad Deu,fempcr uiua,ad interpellaodu pro nobis. Hinc ^xit Dauid Spu prophcdco:T u es facerdos in actemu.
Nec morte prf / p^i/,quin fiinga^ perpetuo lacerdodonmmo io morte obtulit fdpm
ho ftia Deo Patri Acerata,» p refiitreiffaonc mutata in mcL'us:Vnde pma/
nens,atcp indefriftibilis cfie^,lemp,pfeueranterc]p afliftit cora Dco,ut fit
«terna ppidado pro pciis nxistPa qua pfentata aeterno Pri,» diuino tri/ CANTICI
SECVNDI, bunali.interpdlat pro nobis impetras ucnia ea mcdiatc.K folutiooc a
de/ bias:6uinia.n.folait Cinguine fuo fparfo/quo O mudo» de du iii dic nos
prflentat Deo/quos lua morie.SC&CTifiao Icmcl oblato expurgauitthoc
qdeOnlwt ApoUolus^ 6rdt le lemel otfacdo.Et talis erieikus eit potifcx, qui
cofedit in dextera ledis magnitudini:, in calis lanCtejt tniniftir,6i w/
bemaculi ueri.qd fixit Deus,& no homo.Fungi^ ago Chrillus laeado/ tio
attemo in ccelo.mcliori q Michacl,de quo dide itt laaTdoi,Si pria ceps fup oes
animas (iirdpicadas.ncc minus fup corpora; Na 6C, pro cor/ porc Mofi alcacatus
eft cu diabolo.ut rcFert I hadeus in cpti lua canoni ea£)iabolus.n.uolcbat
illud auirrre,taq peccato obnoxiutlcd Michael cx nduerfo illud plimtarc uolcbat
Deo,taq lege purgatu,C7 purificatu cxdi/ uino c6foroo;un a i tanta claritate
deduxerat &ac,ut no poHent intcdac filii Ifrael in ea ob fplcndore uultus
dustQuod flt merito nti aeterni lacer/ dods.de quo ipfe Mofes multa dixit.fiufW
ei1caedimus,utanima,flt cor pus illud ia expurgatu pomait Deo pfentari.Pugnauit
itatj Michael laq uCTus facerdo$,8i Angeli.i.miniftri cius cu eo pro aiabus
oniniu.cocra Ict pentc antiquuiqui eas conrinuc quxrit.ut deuorettSed pualuit
Michael. K dctfhis c draco.Nec minus nuc.K cotinuo c in adiutoriu populo Dd, ut
in Danide legimus: Michael Pr;nccps magnus, q liat pro filiis populi tuui-pro
cle(fbs.Dc hoc canit ecelcfia.^coftitutus fit princeps fup oes ani tnas dciflas
a Deo fufdpicdas. 5i igi^ Michael fiingic ppauo (acerdodo hns continua cura
anima^t.qto magis filius Dd.K fumus facerdos Qiri/ (lus,cui data dl ipfa^ aia^t
omnimoda rcdcpdo,86 qui fuo oblato laaifi/ do iuge,SC perpetuo (ranam pro nobis
inuenit rcdcmpdone.dcbct fimgi xtano faccrdotiointerpellibcodnueuultui Dd pro
animabus omnibus, po quibus fdpfum obtulit lacritidu.K hoUiamf Hc hoc dl.quod
inquit lohanes:Siquispcccauait,aduocatu habemus apud Patrem Icfiim C^* fiurn
iulhim-Et ipfc dl popitiado po pccaus noHris.61 non pro notlris tantum.fcd pro
todus mundi. CurQindusfuaitfacadosiurdurando. Cap. IX» Er tacuit noder Paulus
ad pedes Gamaliclis cruditus.O in/ llrudlus in tenio ccclo.quo Chridus
coiheutus fiicrii laca/ dos iurdurado.diccs ad Hebreos: Alii quidc iacerdotes
fine iureiurado £udi funt.hic aut iurdurando per cum.qui dixk Pauliu Danid
Iohan» Paokl ad illumilurauit Dns,86 no pocnitebit rum,tu es facerdos in xicmu.
Sed quid hoc iuramencu importct,8C quomodo oes iuraics liga.ut no pffinc a
iurameto fine caufa difccdcre,recondicu cd hoc arcanu.Dicut fecredo/ res
Hebrd.tp iuramentu multa c6ne(dit,maxime leptenariu illfi exc('(u^ a
quo,pueniut omnia, ficr.r 8C uocabuia iuramdi. BC feptenarii idc funt in eorum
lingua.adco/q? hafbah,quod iurauit lignificat,uraie a Dmi ■i ',l Abraha ' ' hTI V. l; I 7 I f I1‘ ;i. -■ I
\ «CHRI^ ; STVS. 1 Origc. I Uaisu [ I Moltt i Aaroa
; Ifiias ’ Dantd I I I ^ lohan. |j t if gi Hicbrd qaod (Tgnificat
rm'nidinis/pus Identix.K pictanstSC requiefcct fup eum fpus d/ moris Dni:Ac li
dicerrf.iuxta illad feptenariu.requiercec in eo fpus intel/ ligmtix,©' culparu
remifliuustltcffl gfa uri pietas,iufli’tia teiror.pul/ duitudo 8t rera multos
fiiit Spas landtus cu fuis donis, frd in nulb requiru'c,nifi fupra I E S VMtqui
cft ille unicus fpoofus.que apprehederut fepte mu/ lierrs^i.rcpteaarius ille
excxlfusindiflblabili uinculotNam nenit fpus fa/ piencix cu exteris donis,in
Mofem, fcd no requkuic, maxime qn errauic in pcuflione petrx,pp q Iohan. Peoos
w TONVS TER.TIVS ccxxxiir Paulus Idem Idan \ Hkro* I ^iPaolus t' 'Uon eoius
Chriftus cft caput, ^ panis:Hic-n>c6ficic ex tnuInsgranfs.K eft c6/ munis,8(
uniucrCtlis cibus omniu aationu;iicut hoc corpus myfltcu coS/ cicur cx multis
indiuiduis cuiurcut;^ aauonis,qux fub cilo eft.Hinc diciV tur coDgr^ario ifta
eccic/la catholica.i.uniucrfalis. Et nihil magis coTenu uttx,qua ^ilhis ucnic
nobis daturus, q (anguis in quo potidimc reddet uica,uc multi (apicntcs
a(Iirmar,C7 ex feriptura (aaa (ads clare coniiccre pollumus^Hic cft igitur ordo
MelcWzedcch.in quo Qiriftus nofter co(h' tutus eft faccrdos,8C Pod&x
maximus. Et huic taq fummo Potifid detu/ Iit Abraha das decimas deoibus,C7
aedpies ab eo bcncditftionc. Ex quo cocludi^ Mclchizedcdi maiore hiiftcq
Abraha, pargumetu PauU, q ait: Sine ulla c6cradi(ffaoc,q minor eft a meliori
benedid^. Cu igi^ accepit de dmas abAbraha,66 colequmr a Leui;^adhuc(inqc
Paulus^crac in lubis cius.se benedixit ci.maior hiit q Abraha,se LcuitSe dus
facctdociu maius q (acerdotiu leuidcu/C7 legale: id maxic(uc poderac
Apoftolus^a legale laccrdotiu i illud Melchiz^ech traftierri debebat.i.in
(acerdotiu Chrifti, q cofticucus (uit facerdos fcdm ordine Melchizedech : Ideo
ipfe Chriftus no fuit de facerdotto Aaron.nct^ de tribu Leui,fcd de tribu
regali Ichudat ut intelligaf ,q> facerdodu Chrifti hiic regale.K fcdm ueru
ordine regis iu ftitVnde hfc c6teftatio/Tu es facerdos in geernu fcdm ordine
Melchize/ dech,reprobatio qde fuit prions madaci.K Cacerdotii, taq ifirmi Si
iuolis, cu ad nulla pfedf iooe deducat lex. Cellare igf debebat lacerdos.q fcdm
le gem madab carnalis &(ftus erat, Si furgere ille.q fcdm uirtucc erat uitf
in diiIolubiiis:H(c ex Paulo deduximus. Cur at Chrifti facerdotiu fternu (i
gurabat i (acerdodo Mclchizedechf Ad hoc rades dica cu Hieronymo: Si uas
eledtionis ftupet ad myfteriu.SC de quo dilpueat incf&bile coiue^, qco
magis nos uerrniculi.Si culices fola debemus fdeda infeid^ c6&eri,8i
aplillima domu puo q(i foramine uidillef Gradis.n.cft fermo/Si incerpre/
tabilis ad diccdu.cur line genealogia iduiftus (it Meldiizcdcch.Et (! uau dicut
HebraVq? fuede Sem/qd importat hoc nome Scm.qd icaptatu la/ dne nome (ignideatf
Illud forte nome/ qd cft fup omne nomc,(icucqn df uirgo.intelligif Virgo, q eft
fup oes uirgies:Ec Apfs fup oes Apfos: Si Pr (iip ocsprcs.Si ut breuiccr ex
oibus cocludamus,! Mclchizede^ erat ali/ qd diuinu,C7 pmancs.in quo
repfentabatur facerdodu ChrilU attemutde quo f ut inqt Paulus) effari no
licct,idco ad alia ucniamus. Qijanto
maior.C? melior facerdos fuerit Chriftus q Aaron, C/ omnes fa/ cerdotes
legales. Cap. XI. Erum quantu Chriftus nofter Podfox maximus alios omnes
laccrdotcs leuidcos/8i legales excc(feric,Paulus cum Hebreis diderens aperte
dcmoftrauVbi / poftqua multa enarrauit dc (acerdodo legali Si
tabemaculo/lubintulic: Chriftus afliftens ' 'I Pootifcxfaturoru bonorum .per amplius
(X:pcrfe, l: ;vxx^'> CANTICI SECVNDr ^ dfporibus.Qgfbas uerbis atra omni
ambi^ftatf dedara^ (aeri^ ha/ iusPonficfs noflri Icfu &dlu dcfcipfo
pordmatu faiffe ab aaerao^ut ipfo iniSdarctdrttii Hebraicus populus a
coincjnatfonibus,a gbus no pwm p &crifida animatiu emudari.Qyiwo « eo,quod
ait i Aeterna rtdeptioe tauenta:Qu* uetba duplicc poffuat habere fenfumt Alter
eft.q, (Tmua re> dempti a peccato CT dudb ad «terna gloriS:Alter,q,nofter
Pon Ax lelia adimiencrit redcpdooe.qux unica eft K a*ema, adeo,ut alia no
indigeat mus.ficut indigebat illi Patres amiquf le^s.qui expciflabat hanc
redcm/ prionetHt hoc interim plurcs faciebit redcptiones: R.Himcbac.n.primo/ ^
genita certo pretio; Nam primogenitu afini redimrfwt ooe, & Eacultatcs
ucditas.SC libertate redimebat ahno iubikt. Sed SC ipft populus totus^re/ ^
demptus hiit de igypri3caferuituce,iterucaptinadus;Ht pluries redepei r.l 1
fuot aliquado gmcraliter.aliquaia uero particulariter , nne ab una.nunc ab alia
fcruitutc,nuc a peccato, nuc ab obKganoe; Chriifais autc femel re/ demit nos
«terna tcdcpdone inucta;Rcdemit inq prt^e,C7 no emit; qa i iam arite per natura
ipllus eramus,licet adraodu noihis ab eo auerf deh/ «fhs.R.cdcptis qde omnibus
nihil deeft , nili ut cofquamur effriaii huius rcdcptionis;Qae cofequi
poflumus.fi tamc uolumus,quia fons bapdfaiv ' ris,ubi illu cfFcdtu
cofquimur.oibus iam pates eft.Patet K {rariu grarif, KremifIionis;Nam foifla
red^won* tniniftros, Cf exceutores ipliM reli/ quit tribues eis omnimoda ciuTde
redepaois di(lribued( poteftate dices: Qgojt remiferiris peccata, remittetur
eis;Et ite^f.Qufcutp folueriris fuper cHRj; terra,erut foluta 8C in codis.Ex
qbus omnibus fextu inferi maxime pon/ STVS» dcradu,q> ex facrifiriis legis
no inlbfiafoaf homo.fed p Chriftu, ut Pau/ p«in« Ius R.omanis feribes apta uoce
telW dices;Ex opibus legis, tam natura/ Iis uidelicet/q feriptx no iuftificat
omnis caro cora illo:lu(haa aut Da p ' ; ‘ fide lefu Chrilh' ,in oes.K fup
omnes,q credut in eu; Omncs4i.peccaue/ i mnt.K eget gloria Dci,iuftific3ti
gratis per graria ipfius, per red^'ooc, qux cft in Chrifto lefu; que propofoit
Deus propiriatorc p fidem tn tm/ guine ip(ius,ad ofteniione iultitix fux
propter remifiionc pncedcdu de/ - liifloru : qux punire decreucrat,nifi uideKcet
mediator redemiflet fadfb/ dens tribunali lullirix; Qnd latifla(£h'on£ iuftus
clemcs Deus accepta/ uit iulbficas eos,qui ex fide Icfu Chrifti funt, Cf non pa
legem naturae, aut fcriptaiNam cognido peccari fit p« legc,naturale
uidclicet,ut cocor/ des interpretantur Hieronymus,» Origenestquia ex ea qlibct
diiudtcaK potell.quidiuftu, quid iniuftu,utidc Paulus paulo fupiusdixeratKTS ^
enim gentes/qux legend habent/naturaliter ea,quf legis funt fitciut.eiuf/ ' “
modi l^em non habctcs,fpli fibi funt lex,qui olhnducopus legis feriptu in
cordibus fuis , tcftimoniu reddente ilUs cofdenria iplbrum , C inter Ce inuicem
cogitarioou accufantiu, attj defriidentiu « Et kx lege obftroioir |4 n R n k a w * Paulofl M P « Ic 4 Uaias i I
ii i i » . I t i Daiiiil Ucm Katatn URx. offioe os,BC fubdicus fit omnis mudus
Deo* Quod de lege feripta intrlligi no pocdi,cum no ligaret omnes,ncc
obflrucrct omniu ora: qua: tmmodo Ilr^idas dau aat:Qsf nec iuftificabat.nifi a
peccans comiflis p errore K aliis ucl paucis.quf feacu erat/8C no ueniebat
morte muldadatScckra wt/tcbcllioncs/8C iniqtatea^qu* funt aciora peccata, no
remittebatur ia fjgc mep p facnficia,ae(p p oradonc facrrdotis, fcd morte
propria expia/ banttw patet de blaTphcmo^iomiada/adultero/coeute cu bt(lin/8C
coua natura:Qi}i omnes lapidari,aut coburi iufli funt.ut in diucriis locis
libro/ rum legaliu kgimustldeo ingt Apottolus cum Hebreistlmpollibilc eft m
^gme iauro9t,a hircoji auferri peccata. Ideo ingredies mundu nofter
Poafexmaximus,C7 Dd uiui Filius didcHoftia/C? obladoncm noluiili, corpus aute
aptalb mihi,in quo.Coffcrre facrificiu pro oibus : Holocau/ (lomau SC pro
peccato ubi no placucrut.tuc dixitEcce ucnio: In capite li bri Icriptu eft de
me,ut facere uoluntatc tua/Dcus meus uoluinuxta illud IfaixtOblatus eft.quia
ipfc uoluit . Supius dixerat,quia hoftias,8i obla/ dones , 8C holocaul tornata
fit pro pcccato.f.facrihciu peccatariu noluifti, tunc dixi/ecce ucoio,ut £tcia
uoluntatc tua. Aufot primu.f.facrifidum le/ gistut fcquens ftatuat,Chrifti
uidclicct oblationem.unde fcquitur: In qua uoluntatc lanifdlicati fumus per
oblanonem corporis Icfu Chnfti frmel» Et omnisquidem facerdos prxfto erat
quotidie miniftr^,SC eoldem ftm/ per offerens hoftias,qux non poliunt aukrrc
peccata : Hic autem unam pro pcccads otferms hoftia,in(empiternu Icdet ad
dextera Dei dc extero cxpetftas, donec ponatur inimici eius fcabcllum pedum
ipfiustVna enim oblatione cofummauit in feropitemu lancftilicatos: Qux adeo
clara funt, ut cxpoltdone no indigeauldeo Dauid,qui comiferat adulterium, 6L
ho/ miadium,fcicns huiufmodi lacrifidis emundari no poflc/clamat,8( didt;
Qijonia ii uoluillis lacritiau dcdiflan,utttp holocaufta no noles, pro quo
babcmustholocauftis no dclcdaberis.Et cum nihil aliud bteae poirtt,niii dolere
de peccato expetftas redemptione a coelo,aut in aduentu Meflixh aut in fua
pafliaoc prxuila,diat:Cbr contritu , O humiliatum Deus non derpiciesiibed quia
non erat exhibita pallio , ideo fuppliciu mortis tffu/ gere non potuit,frd ei
dttftum eft per Natam prophetam , ut patet in Ce/ eundo uoluminc
Rcgum:Quarecontempfifti uerbum Domini, ut bicei es malu in confpedfu eius: Vria
Etfaeu pcrcuflifti gladio,SC uxore illius acce/ ptlfi in uxore tibi,8C
intcr&afti eum gladio lilio^ Amon:QuiL)brem non recedet gladius dc domo tua
ufep in iempiternu: Ecce ego fufeitabo fuper te malu de domo tua,C7 colla
muliaes tuas in oculis tuis , 8C dabo proxi/ mo iuo,C7 tacebit cu mulieribus
tuis in oculis folis huius. Hoc cantu im/ pecrauit,ut morte no lubirct,b>i
iita metito Chrifti ucturi, quem maximo affi:^ decataucrat fixe icdeptorc,8C
ialuatote mundi , extera autc mala ^ iii 1 by V/ X)J CANTICI SECVNDI ipff
oTf^uita fuftinuif.Expulfus.n.fuit a filio ftupraris eius muUeribus,af/ dit
morte Amo, K AbCdo hlio^: fuo?:; \doniasaute Ifatim poft eius mM tc,iubecc
Salom6e,neci traditus e.Hic aute ooilcr Podtcx mammus ota fcclera expurcauic.a
oia peccata tulit p facrifidu.quod obtoHr ; nr pul/ U-toVB Dantd V I 1 Paulus i
ik' i B IB a Ii L(uia> » k ( » It y :i B it i . y fi u ■ • fi fi i! 0
notatus afccnclic ad Pacte , ^zftica primo fide diCcipaUsp quadraginta dies de
uericace iliz refiirrrtflioistEc alccndes in altu qplurimos colccdcre uoluit
fecu,iuxta illud Prophetz: Afcendes in altu capriua duxit capriui/ eatc. Fuit
quotp (acrifidu oblatu pro peccato , quod Hebrri iWOn hatat nocat.K proprie
intcrprctado nihil accomodarius dicere poflTumus, g pec catanu ab KOH hata,qtf
eft pcccacu:Dc quo lacrificio inqr Paulos cu Co/ rinthiis:Qui non nouit peccatum,pro
nobis pcecatarium fe fcdt: pro quo m^ofi eodiceshab«,pro nobis peccatu
&dt:Q!]6.n.q no nouit peccatu, potuit fitcercpeccatuf Et que frutflu nobis
attuliifc facies pcccatiirNec placet illa expofitio a nonullis dacatfcdt
peccatu.i.fc obtulit pro peccato: quia O Ii coueniuc in (entenda,no tamc illa
interpretatio couenire pott(i« Fuit igi£ pcccatariu.i.pro omniu peccatis
oblatu. Fuit etia culpatariu.fa crifidum uidciicet oblatu pro culpa,aut pro
etrore.ut proprie loquamun Quod facrifidu in lege aliam did{ : qi nos tradutfhj
habemus,pro deb'dh>:In quo a lac(rdote,ucl untfbo peccate/K a turba
offarebac' uiculus, a prindpe ucro hircos:Sed uulgaris anima capra
ofierebat,uel ouc, uc in Leuirico legimus : Et fanguine parrim indndlo digito
facerdotis afperge/ batur cornu altaris, parrim ad iplius bofim fiindeba^ t Qux
omnia plena func(acrameris:Vitulo,n.hirco, 8C capra placabaf tribunal diuinz
iufti/ riz,cui omnia illa correrp6dent«]Uf eria lignificac in homine parte
illam, in qua eft fomes pcccari,ut no fine caufa fufoepturi (entcnria,K Dd
iufti/ tiam puniriua a Saluatore copareof hfdis,q funt caprim',K hircini gene/
ristPer quf aialiaoela,8: fac^caca fadie placabat Deus,crrore in parte
excufancetEc afpgcbalf cornu altaris eredi ante ipTum mbunal fanguine ipfius
animalis oblati ad placadas corldlrs uimitcs,quz fanguine exqui/ tunt ab his,q
peccu lecundu carnem,SC fanguine, ut fecundu rcdicudinc iuftirix quifep puniret
per ca,p quf K peccauit.Et hoc fiebat digito facer/ doris, qui tanq mediator
incerucnic ad placandu Deu cu homine peccate. Qvilhis autenon folu
Sacerdos,8CP6rifax,federia hircus,uitulus,ouis, agnus,8C omnimodu facrifidu
efifcdus , ut fiarim dcclarabimus,iplemet fiindes fanguine propriu in quolibet
cornu altaris cruds p ampIius,8C p/ fadius placauit Patre aeternum, &
tribunal iuftirix fux,g fiebat fanguine animaliu . Nec uacat a myfterio
fanguis,qui fundebat ad balim altaris, in multo maiori quaticace,q is/quo
a^>ergebaf cornu altaris , quia mulco pins eft fanguis,8C meritu per emifum
fanguine acquifitu, quod fupabu/ dat^ referuac ,q ille fanguis, uel meritu
expofitu ad cornu altaris digito ueri facerdoris in purificarionc
pcccaris:Sanguis.n.Chrifti,8C maitu rius lulfaciirrt, C7 lulfidt pro millibus
8C millenis millibus mundis , ut dicunt noftri ThcologiMaior eft igitur
pars,qux fupabudas releruaf ,q illa,qu( in noftraaduale expurgarione
expom'tur.5ra hocquot^p aduertendu eft, ^ iiii & hfc pars/qua emandaaiur,digfto Eiccrdoos
afpcrgi^Kjuia merita Qin Iti difpenfanair nobis p manus faccrdotis.at tn Adbbus
Apoftolids legi/ mus:l^cr manus aute Apoftolojt fiebat figna,K prodigia multa,
datauiV debeet ipfispotcftate p (anguine, O meritu Chrifi . Hinc Paulus ad Ti/
motheurns Admoneo te,ut rcfiifdtcs gratia Dci,quf dl in ce p impofitio/ manuu
meaij:tEt in priori Epiftola ad eundetNob' negligere grana, quf data dl ribi p
impoiirione manuu prf(bytcri*Et itey in aChbus Apo (toUcis didf ;T unc imponebat
manus fup illos,8t accipiebat Spiritu (» ftumtQsf omnia dida fint ad
dcnocandu,q> merita,ec dona Oirifti dif/ penfantur p manus (acerdotu.K
miniftrojt fuo9t,largc K apcrte.ficut (an guis figuratiuus parce afpgebaf fob
digito (acerdotis legalis. aute tticulus,hircus,capra,uel ouis oblata pro
peccato Chriftu figurat6,habc/ mus ab Uiua dicetesOmnes nos ficut oues
eirauimus , unuigfcp in uia fua declinauittSC pofuit Dominus io eo iniqtates
omniu noftrumtOblatus eft quia ipfe uoluinT anq ouis ad occiiionc dmfius eft, K
ficut agnus coram tondente ipliim,oo apuit os fuum.Ecce quomodo nunc ouis, nunc
agnua dicif oblatus jJroexpurgadis peccatis.Fuit eiia bolba pacfico^’,qux in
lege didt 0’pm'in?t zebah afdamin:Quod clarilbmc referatur a Paub feribete ad
ColofldifestPaaficas p (anguine crocis cius,fiue quf in codis/ fioc quf in
terris (unnEt uos cum effetis aliquado alienati K inimid fenfu io opibus malis
, nunc recodliauit in corpore carnis huius p morte c^/ bcre uos (andtos/8t
immaculatos, C? irreprdiefibiles cor? ipfo, fi tame p> manetis io fide
fundati,C; ftabiks,a immobiles a (pe euagelii, quod au/ di(tis,K quod
praedicatu cft in uniuerfa creatura,qux fub calo e(b Qg« nerba Apoftoli
pooderada funt, C/ attendeda qclare excludat a benefico effafhi ppeaato a
noftro Pootifia maxio Chrirto in cruce pro nobis cos, qui nolut ipfios
coopacores effe,cofentictcs firmiter cuftodictes ca,quf ipfe donauittquiaCut
(xpius diximus^ uult,ut fimus coopaatores dustut ptedofius fit nobis prfmiu,8C
ilU iuffius, quod dat noftris ititeruenietibus opibus «Fuit etia munus quod
Aerbonah,C7 apud nos oblatione fonattin quo qopdme denotatur Chrtfhis,q fpote
(iia oblatus cft , ut in^ I(iuas:Et Paulus de eo cum Ephefiis didt:Ohriftus
ddexit nos, C tradidit femeripfum pro nobis oblarionc: K bolba Deo in odore
fuanitatis: ^ ite/ rum cu Hebrds: Sandbficad fumus p oblatione corporis lefu
Quilb (it/ mei . Fuit etiam munus,quod minha dicut Hebrei , K aliud genus
doni,8C ipfum fpote oblatu fignificat, quafi in fignum amoris fine aHqna
obligationeiEt diflm a dicrbonah, quod dabatur qoodamodo in fignra feidi,8C
fubie(fh'onis.Hoc igitur donu in fignum amoris datum q opdnw Chrilbi
fignificct,cxplicat Paulus cu R.omanis dices t Deus proprio filio non pcpdt,fed
pro omnibus nobis tradidit illumiEt cum ipfo,qn mudi fa/ brica Eidta fiiic in
mefe Septcbris,eo vj tempore,quo fata maturefimt, C/ arbores fuos fruifhis
redduc, ut licut homo introdudus fuit in domu iam pleno aedilido coftrudla,^
adiouenirct mamra , K pr^parata ea,qux ad ui(M humanu pertioettQuod tempus
eelcberrimu haba Hcbrd, K dies remifSonis uencratunQyibus licut Dens munificus
fim in fabricado , ita effet in temictendo. Hinc couenienter denominat hic
meniis S^ebris a numero feptenario remifliuo : Sed ab Hebtris *7l|?n oTri quali
dirigens, C7 z^ufiibiis omnia.Celcbrac quoep eode menfe feftu tabcmaculo^t ,
fed de his alias.Di(fhis ergo fiiic ille meniis primus,nd refpeifhi
crearionis,fril renonationis iplius mudi « Seqtur edidiu Deii In decima die
meniis tollat unufqfif Agnu p fiimiHas,& domos fnas : Qgi denarius numerus
quide c^letus denotat plenum curriculu uitx,8(conlummatu opus,quod tunc
expleuit author ultatdn cuius typu agnus I^Ks immolari,0 comedi iu/ bdia^.Nec
attedif hic numerus materialis, fed ratio formalis coplcmm, q« eft in denarioad
quod podlTime Qjeaat,^ philofophator, V theolo/ gizantur per numeros.luflrus
itaep fiiit tolli agnus per femilias , C domos eo numero.K diflributionc,qux
fufficeret uacedbus : V ipli tomm uefd |)oflair,nc nihil remaneret
abiiaendu,nec deficeret comedere nolentibus. Iam inciput facrameta reru
rpiritualiu,qup omnibus accipictibus,quot/ quot fint,fufliciunnnec aliquid
proiictendu refiat: in quo^ figura illud de ^o typico datum erat praeceptu.
Sitep agnus anniculus , qui menliu,C7 tota reuoluttonc cedi fufccperic , ut
plenos fine macula, O perfirdhjs eum merito figuraret,qui peccatum non ferit,
nec inuentus ed dolus,ant error ud dcfiedhis in ore , uel operibus rius.Iuxta
que rimm tolleris 8C hxdum. CANTICI SECVNDL trai ad finiftrS dici^ collocandas,
ficut agnus ad dcxtcra:unde innuitur,^ Chriftus per ilU duo animalia figuratus
mediu tenet de utroc^ latere par/ ^ ddpas.rcgnas in domo lahacob media inter
Abraham llabaa In qao com^ctu
elliUudDauiricioracub:Mifeticordiae?ueritasobuiaucruni Dadd ' t
fibia^ftitiaKpaxofculatffunr.luftitia.n.8Cueritascuhfdoi latere ira/ (hu
Archetypi aJlocatrailimcocdia aut K pax cu agno i dexteraimediu •; uero locu
tenet mediator Chriftus lefus . Scruari quotjiubt^ agnos uf^ . ./'JJ f ad
urfpcraquartidedmi diei/quo Imolareturaduenictequintodecimo die ^ K plenilunio
; a nouilunio enim indpiebat mefisiSed quid cxpedlabantt luna in iis qu*
fignificabat Chriftu, K Dominu,qiu nec Lunx nec Sob^ nec ftcllis fubiicitur,fed
omniu Eibricator omnibus impat^Didmi» q> no expe(ftaba^pleniluniu huius
feptimi erratid fideris/ted lupiorisuanus hoc fimulachru gerit. Luna quoep
domum figurariuam fignificat.quf habok fuam plenitudinem in Dauid.qui fuit
quartusdedmus ab Abraha,a^ ^ cccpit illa domus.K in Salamone.qui fuit
quintusdedmus.in quo petfe/ (ftum fiiit plenilunium,K fbcbdtas familif illiuss
A ELoboam autem Salo monis filio deficere coepit ufep ad omnimoda
occultariooe.qux &d fio,K ad laatda duitate,8C ad omne falutc.Et tunc edet
cames no(5lie illa aflas igni.Nobis quotp iuf/ fum fiiit fub interminatioe uitf
xtaaf denegadf ,ut comederemus carnes huius agni.qui tulit peccata mundiiNiit
(inqt^ maducaueriris carne lilii hominis,no habebins uita in uobis . Comedimus
aute adas igni,illo utitp igni, de quo dici/ ;Ignc ueni mittere in terra. Et
azimos panes cu laiducis agredibus:Ncq) Dcus adeo poderat drmencu,uc iubcat
extaminari ani/ mam de p fiat in ucfpe ip/ (a tralitus,ut corroborati ualcamus
trafitum pfeidu famc.CJuod aute di/ ctcur,ut nihil relinquat in
mae,fignificat,quod de facramfto figurato ni/ hil rdinq debet no adumptu/cd
totum afibmituc pfedlc,K fcdm oes par/ tes^ut diximus_)tradurmemur in ipfum.Si
qd tamc remanebit , qif adii/ mens no adhuc bene corroboratus comedere
neqat.coburaf igne amoris, fidci,C7 bon^ uolutatisquf pro fiuflo fudidr,quado
qs no pot pficerc.qd defiderat. Alienigena aute.a fide yj,8t pegrinus no exides
de ecdefia non comedat,fed tantumodo illi, qui eotinenf in domo rcclcfix:Vnde
frqui/ : In una dorao.i.in una ecclcfia,C7 1 una fide comede/ :No.n.,p&rcdx
funt ; /'f CANTICI SECVNDl, camcs,paflim9 iofidclibus exponedf.Nec os iUius
cofringftisjQs^ Io> lohsn. hancs de ipfo uero Agno crucifixo ad bttera
intcrprctaf dicch*. Ad lefum autc cum uauffent.ut uidcrut eum mortuu,
noficgcrut cius cnira.ut feri/ ^ peura implercturtciux didt:Os non cominueris
ex co. Si uero ad corpus mytficu rcBcrre uolucrimus,id quidc figuificat, de
mebris ilhs eledhs p olla denotatis uullu debebat cominui,iuxta lUud/quod dixit
uerus agnust Omnes quosdedifti mihi/no pdidi ex eis quftf. Si qui aut cofradb
lunt, CHRI/ ut filius pditionis,illi non erat de oISbus fuis.uec de ouib^ fuis
: Na ofla SXV& cius integra maleruRt? de ouibus inquit;Oucs mex uoce mea
audiut,0 ego cognofeo eas:» fequutur mc,a uita axerna do eist K non peribut in
«temu.a non rapiet quilq de manu mea.Pollea trades modu comede^ aittSic aut
comedetis illum.Bdieoesucftros accingetis tenetes baculos io manibus.K
comedetis fel«nater:eft.n.Phafce.i.tralitus Domini . Ogibus nerbis do^ur/q»
primo debemus tota carnis uolup^ coprimere, qux 1 poolfime in lubis uiget,fi
apteuolumus comedere cibu.quo tralinutnnnr in natura fpiritualc.Pollca q>
habeamus caldacos pedes alFe fimul etia uiuemus cu illo.Q^o aiali noftro mortuo
j fit iudidu in cutuftis diis Acgypcu.in b's,qux adorabat animalis homo,' ' ^
ut fequitor Paulus dices: Non ergo regnet peccatu in ucftro mortali cor/ j
pore,ut obediaris concnpifccnriis dus : Sed nct^ exhibeatis mebra ucftra \ Mv' l •rma Iniqaitaas pcccato:Pcccatu.n.ad}is
aoa dominabitun An ocfdds, quonia cui cachibcds nos fcruos ad obedicndu/fmii
diis dus cui obcditisi' Paulus Dii igitur fcraietiu peccato kint.aut
uctcr,iuxta illud Pauli: Qtjo^ Deus ucntcr f (b Aut auariaa,quf cft idolo^
fcruituuAoc diabolus.cui obediuc feruictcs peccato:Q^f omnia indicabit
Deus,diccte Apo(lolod:rca uctri, SC uder cfcis^K Deus ddlruet hac, 86 illu
ITmiii cu fuggdlof e eo^i^Et talis cil diUcrctia inter feruines Dco,C7 inter
feruictes peccato, qualis erat in/ ter tilios l(rad,86 inter Acgypdosa^uia
vjiUo^t xdes erant linitf ianguine agni :Na lenti immo araia Dei, C7 hi q
iulliii^'’ a peccato, habere deba lupbminaria linita (iuiguinc agni,q tollit
peccata mudirquo mereant tu/ tela ab Angelo pcutietc,gracia bene opandi,8C
introitu ad caldle regnu: Seruims autc peccato priuati illo (anguine uera omniu
tutela oeddutur ab Angeb pcunm.curn no uideat in eis pignus rccooliationis :
ideo len/ dunt 86 priinogtnita,86 omne uirtutc eorum colli(am,66 tande (c in
mati fulibcatos,86 penitus deftnidlos. De uirga Mo(i,C7 ctucc Cap. XIIII» Ltra
agnu typicum aifiiit in illo ttaiitu liraclidd populi (a/ cramdalis uirga,
primo in coipeifhi Pharaonisadmodu pro/ digiofa,po(lea in omnibus miraculis
ppetratis in mari,dder/ to,86 loas obus^quoufcp intrarce populus in terra
promilTio/ nis inlignis ualdc : Qux uirga.quauis Mdi dicere^,uittus tamc Dei
dtra omne iwbiu hiit t fuper qua fullctabatur Molis nulla propria uirtute c5/
fiTos-Et iter alia,ip(ius uirgf aurpeio ppetrata hoc infignc prodigiu fiiit, in
terram proiedla in colubru l'e nexit t Cuius cauda cum a proiidente foret
apprehcra,ite^ uirga apparuittVnde docemur, proiecta Dri mr/ tute,non opamr
quis,niii Eauore colubri ,qui pradligio^ autfaor Eadilime pro uirga lubintrat
6au^ ad prxihgia, cum ad uera miracula conucnirc nequeat. Ad quo^ prxldgio^
cxitum,qui femp malus dl, afpiccre debet fapkns.ut illa,C7 co^ authorc contenes
Deo ucro opaiori adhzreat:ldco iulfum biit Mol7,uc apprehedera per eauda a.ad
hnc attendcret,C7 exitu uenenato^>,86 leialiu pf(Hgio^,86 ipla (iigans Ibli
Deo innitcrctur:Qvod etiam indicant direaldamm pedum,66 padura gregu pod
defertu : lul/ ierat enim Dcus,uc pedes aii^uu , quos caldatos habebat
Aegypdoru dexdrinis difcaldarct: quia locus,86 terra, aut datus, ad quem
dcucncrat, fandius erat : Non enim ampbus in deferto loco uacuo diuino^
influxuu morabatur,fcd pod deferto magiGC,86 acgyptiacf ardstPro quo nos ma/ Ic
habemus,ad anteriora defeni t Non enim tunc in defetri penetralibus, fed pod
ipTum drfermm morabatur , in Arabia uidclicct hxlice in monte Sina multo
influxu diuino irrigato : In cacumine enim illius modfis.qui Orcb
auacupatur,cum Ek'a dotnedice locutus dl Dcus:Et in alio uirtice :OD CANTICI
SECVNDI, duOcm montis denominato Sina Mofi legem dedit multa eum eo &/
miliari iGme agens, multa9 oftendes prodigia.ut no dcfertu.fed locos ir/
rigarilljmus eflet . Qgz ctia uirga diuiof uirtuds proieifhk oora Phaiaoe
ferpes uifa fuit, maxime ipii/ BC Tuis Tapictibus aiTueds magids artibus:^
omnia fua ptffUgia uirtutc anriq ferpetis ppetrabae. Hic opioates uiitu/ rem
Moli praellita ab ipfo antiquo fcipcte procelli(1e,opp^aerut ex ad/ ucrfo
uires,quas uerc a ferpete malo acceperat, 8C ucrfx fnm in ferpenttss Sed uirga
MolI,idc(I uera diuina nirtus.quauis ferpens uiderenir,uirgas nias,8C uimitcs
nccromadcas deuorauittut indicaretur q> uirga, ideft uip/ tute diuina, qox
omnem uim daemoniaca fuperat,miracula in Aegypto, mari mbro,8C delirto
pcrfeccric>Fodicios autem uenu, O uniocrialu re/ deptor Chrilhis uirga auds
fublimiora,8C exccllcdora prodigia peregit, q Icgiflator Mofestcum ilU uirtus
Chriiti non (blu uirga fiierit unica ex/ teolione coatcnta,fed OC per
tranfuerfum tranl!ens,qua(i texturam quan/ dam forte O ampla ex Ibunine O
fubtegmine confecerit « Virgaai.Iaha/ cob 8C MoH erc(^ erat tantumodo in
altu.fcd Chrifti ad omne par/ tem exrenla fiiir,in loagu,latu,fublime,atqt
profiindutldco non tanto ad liberadu unicu populum Iliaelicicu pr^ualuit, led
in totum humanu ge/ nus,0 aereas pot^tes,has debellat, C7 dios fulfentas , ut
nihil remafe/ rit,io quod non przualuerit cius uirtus* Et de hac loquitur
Apollolus di/ censtVt poflins roprrhedcte cum omnibus (iuidlis,qux Ut
laritudo,I6gi/ tudo.fublimitas,at(f prohindu.fdctix uidelicet fupeminentis
charitans, K uirturis Chrilli in cruce affixitCuius extcflo.K intcHo indicaf p
ramos C7 ipfo^t angulos:Rami.n.in altu,C7 pro(undo,8C p trafuerfum extedu/
tur,ut in diuerfas,8C om mudi partea proteli innuat uirtutc illa ubit^ dif/
(uram>Scd fcxdcdm anguli, quatuor.f.in quolibet (fapids capite , innuut
quantu Ut dus uirtus intcnla: Nam fexdenarius c(f primus numerus au/ dius ex
duodenario primo crcfccte, 8C quo (ut fupra diximus^ aciixntia omnia diihibuta
funt.Sed 8C hoc obferuandu efl,q> unus quaternarius in terra occultad,iixo
Itipite in ipla tciTa,uel lapidc:C7 apparet pateres duo/ dedm anguK in tribus
patulis ramis: Q^i duodenarius numeros infurgu p temariu codudlu a qtemario ,
uel p quatemariu multiplicatu cx terna/ rio/^uorum hic diuinus,8C ille
ekmentaris,cxprcilc indicat d iuina,€7 ter / rena omnia in ipla cruce
conciliata e(le,cum io duodenario alter per alte/ rum coducatur,& utcrep m
ipfo conexus llt.Et hoc ell.quod inquit Apo/ ftolusKr6placuit.r.Patri omnem
plenitudine in ipfo habitare , 6C per eum rccondliari omnia padfleas per
languinrm cnids rius/Hue qux in terris. Huc qux in ccclis fune • Sic 8( in ctm
pardto hoc duodenario condlian/ tur fpiricualia , K corporalia, alfillcntibus
illic intelligcntiis inEuenn/ busper illa duodenaria Hgna corporea.
Quaternarius autem augmenti r « » (j V i
a P m pi CHR.I/ occultatus fiiKfhun ipfius crucis iignilicat occultum noffais
fcnlibus , O iudiciis,lcd cum tamca,qui iitradix,C7&indamcntum omnium K
mer)Coru,(icun quacemarius dt radix omniu numero^. Duodenarius quo^ illc,alio
non mediocri myftcrio c6duatur,ex quacuor uidclicct ca/ piabiis ipfius
crucis,cnbus dauis.K qntj plagis in ea parientist Vbi duo/ denarius ipfe
refultac ex quaternario matcriali,ccmario diuino,C7 quina/ rio coglunnaduotNam
hic denotatur iqnid Hebreos per littera n^in qua dicunt mundu htbricatum,8C
conglutinatu,8C quae eft i^llum illius opi/ licis fpiritus,qui nexus diatur.Et
hxc crux uila Eiit aliquando ferpes, nS quidem pradUgioliis 86 letalis, fcd
(alutaristde quo dicitur : Sicut Mores P SYVS. exaltauit ferpente in aemo.lic
oportet exaltari FiLu hominis, in auce ai/ delica,C7 in modu cruris extenfum,ut
ipfe quotp fiicrit crurilixus, crux/ 86 ferpcs,non in pemitic^fed in lalutem
expo(ttus,unde fequitur: Vt om/ nisqui aedit in illum no pcreat,red habeat uita
guetai. Sicnt-n.caro Ter/ pentis medelam alfri-t uulneri uencnoro,unde iit
tyriaca,quz ril antido/ tum ueneni,ex came tyri,fic caro Chrilli (anintem 86
uium prodat om/ nibus,quos momordit non ipfe Qiriftus, Gxi malus ferpens : Ideo
contra huius uenena ipla caro nobis comcdrila eft.Et quia ipfe libi uifus fiiit
uul aciatus/leprolus/86 maculofus ferpens, ideo coqiit pauere/tjdcre/86 mz/
ftus effe/86 tande diceretPacer Ii pollibile eft,tra^eat a me calix ifte . Erat
quippc,86 cognofccbat poflibilc , unde illud li pro quia ^ut aiunt^ acripi
poedt: Alium enim ordine (iiccurrendi nobis peroptabatCni Eillor^uti/
liorem:Ne(^ a charitate fumma de&iens fenfitiuz parri condefeendebat. Ut
opinantur n6nulli,cum 6anper corpus 86 anima pro ouibus fuis expo/ nere params
hierittSed longiorem mora contentus erat nobifeu trahere, ut opus excellentius
perfioeret*Hinc non dixitAit ammoueremr calix , fed ut tranliret,e7 didorretur
ufe^ ad illud tempus, quo compleret illud.quod inquit Apollolus horum
laaamento^ cofriusiNouiflime autem inimica ddbuemr mors,ideil Angdus mortis,
licuti alibi clarius explicat dicens: V t per mortem deilrueret eum , qui
habebat imperium morris,idc(l dia/ bolum:86 liberaret eos , qui timore motas
per totam uitam erant obnoxii (eruituritNoluic tamen acquiefeere Pater,non
quidem fpemes orationem fupplicanris , quem femper audiebat , iol ut omnia
Lbotfcntur (iiis pon/ deri bus,C7 didribuerentur itiis temporibus, C7 momends,
quz ipfe Pater habet in fua potcilatc cum magno faaamento,ut nec noftrum nec
Apo/ dolorum ilbu nolle & : Sed quod in primo aducnm non perferit , in fe/
eundo ritra omne dubium perficiet» Verum ut,unde digredi fumus, re/
ucrtamur.quamuis horrorem fenferit ex terrifica palfiooe, C7 morte oblata ,
nihilominus apprehendens per caudam , idell ad finem glorio/ fum
a(piciens,iterum ui^ infignis 86 celeberrima apparuittQuz iterum f. ts 0 pIDEM
ii f s li ■I t. D i i i Ftolus coluber
uiTa fiiit pharifeis.K maLuoIis qui diccbattin Belzcbuh principe dfmonioruin
eiicic dxmonia. Verum ollcndit uirtucem illam diuina, qux deuorarct omnem uim
diabolica,probans darmon non a dxmoue , fed a digito O uimice Dei eiicuur .
uinuce mulns miraculis in aegypto huius mundi perpetratis,ia donaris
fanicaabus.rurcitatismorcuis pane mulnplicato, aqua in uinuin tranGnutaca , C7
huiufmodi innumeris noa in aigyptioru pernitiem/ed femper in beneficium BC
emolumecut Tande marc,aqua uidelicet bapcifmi lan Deus liimmus nullis
odoribus,nuIlis faporibus obledlatur,nec dbis pafdtur Phanld ii i ■"'{i
lahacob ' a pafdnir matenalibos cx carnibus animaliu.aot panibus cSiinffaV 8C
oleo j Unios/aut adipe aliqua pfuiis/quis hacc oia fieri iubercnnir in legerEt
hoc, aucin (acramcotu eorum/qux a Qirido uerefien' debebac,& corum,qux *
Plolos corequencer a nobis penti:Puluis panis dus:Puluis aut eftanimal noflrum,
ficuti feriptutn cfhFormauit Deus homine puluerem de tcrra.pro quo nos habemus
, de : Umo terrx: Qui puluis eft animal, non quidem in melius tranfinutatum, t
furges fpirituale.fed corrupdoni derelidtu/aut terra,8t puluis, atep fex Paulus
dimiflum in a’bu fapends,quia,ut inquit Apo(lolus:Et fi omnes refinge/ mus/non
omnes immutabimur,rematiencibus v} aliquibus in cibu ferpen Dnid tw quos etiam
in hac uita comedere fhidet:ut decantat Propheta t Gituli konu rugientcs,ut
rapiannSC quaerunt a Deo cfca fibi. Catulos enim Ico/ ; Putus num omnes coiter
interpretantur aduerfarios noflros , qui ^ut Petrus in/ quiQ dreueuot
quxraza/que deuorent* Et dicuntur quxrcrc a Deo cfca, quia nihil fibi pofliint
afrumerc,nifi quantu Deus permitrit» Et huiufino/ di dan^,qux in nobis
animaIia,K deturpata funt,aut quia Deus permit/ tic diabolo,ut toUat,quod
diabolicum eft,ficut de proditoredidtur: Vnus ex uobis diabolus cfLAut quia nos
fpoterelinquimus,0' damus diabolo, quod fuum cfl,ut reddamus Deo quod Dd
eft,iuxta edidu faluatoris di/ CHR.I/
centis:Rxdditc,quxfuatCxfarisCxlari:8£quxruntDd Deo.Quxaut STV5« diaboli fint
cx rcrq>tnra facra loce dara docemur: Na fummus dodfor uo hhao. eat diabolu
principem mundi huius:Qu; aut mundi funt lohanes breui/ , ter ad tria
r»lucic,ad coocupifccntiam oculorum/8C camis,& fuperbiam i tiitabScd
hoc,tanq fpirituale quoda ad prxfens dimiflb,ueniamus ad afaa ^ duo,qux funt
caro,U diuicix:a quibus uouent fe ab(lincre,qui Deo peni/ ^ tixs uacarc prxtcndunt,
aut ut ab ipfis exuanrur.omni diligentia fhidrnt» 1,'IHR.I/ Primo
adiuitiis,diceteChriffo:Ncmo potefl Deo fcruire,K mamonx: Et ^ TVS. ite^Nifi
quis renundauerit omnibus, qux poflidet, non potcfl meus efle ^ mias
difa‘pulns.Poftea a camis illecebris iuxta Apoflolicum prxeeptum : Qm I Chrifti
funt carnem fua«" emeifixeruot cu oiciis,K coocupifccnriis>Dum - ^ igimr didribuuntur diuttie,qux mamonz funt,6C
cradiigitur,domatur & (acriiicacur caro Cqu^ qdi ad pruritum, K repugnantem
uim a nobis debellandam. Azazcliscd,qui idem a lapientibus ccnlctur eu niamona^
ut reddatur Deo puriiicacu.quod iplius edrTuc^ni fallor^ Chrilfa' monu tnentu
fcruacur.quo ait:Edo confenciens aduerfario tuo ato/dnm es cum eo in uiame
forte tradat te iudici: Qgi quidem confenliudlin erogando, uel rclinquendo.quod
ad iplius iurirdinonc fpecdat, ucl lacrificando ani/ mal no(lru,qi|od fedes podlluna
ipliusaduerfarii ril.nt ipfo lan ad defertu ,K diabo/ ^ Ium d^natur,quod malum
cd,diabolicum,uerfutum,rarpe,pilofnm,€/ { hifpdum^Hinc lahacob lenis dilndus
(iiit a Domino.primogmita a fra/ tre abdnlit.bcncdi(dionem fufccpit.dominiu in
batres eoparauit.femper 8C ubicp diuino fauore fudulras:Elau autc pilofus . SL
hifpidus aedhis cd l cum omnibus duabus, 6C familia ab ipfo egredimte ad monte
Sehir.lo/ cum quidc denominatum in mydcriola lingua eo uocabulo. quo nomi/
natur omne illud.quod illuc dcdina^.Duo enim funr in homine, alterum
(pirituale.dC alterum animale: Et in animali iterum duo. alterum qd dia/ I bolo
relinquitur.alterum quod tranfmntatur in mclius,8C fpirituale.dicc/ r te
PaulotSeminatur quod am'male,K fui|^'t,quod fpirituale.Cuius rri li/ ;
molachrum habemus in femine planta^/de quo aliquid mutatur in plan/ ta
uirefces/ S^ frudhim produccns:aliquid uero corrumpitur breui in ter/ ram
rcfolucndum: Qgx duo (ignilicaror per hos capros.quo^t alter Do/ mino
ofFertur.altcr uero proiiric Prindpi corruptionis,8C mortistVel lint ii duo
hirri fut fentit Origenes^ dux famiUx Dri,& diabolitqua^i altera ' oblata
Domino faaificatur in hodiam immaculatam, uiuam.latudam^ CHRI/ STV& LeoitL crxLii ■ii k ir E k k V di d • Oade» ^ Paulus
lohan. Y .^T Ittu om/ STVS. Dto pbccat&altcra utro dimittit diabolo^cai
luxMtcat de diuIce,K La/ saro molico legimus/^ huc Angeli deportaurrut coram
Dotnino:0C ille lepulcus eft in mfiemo denotato per eremum, quae tft locus
delcitus nir/ luribus/defemis Deo/dtfenus iufhria.defertus airifto,dcfemis omni
bo/ iio.Illud quo(]^ aduettendum eft, tu aialia.qux hic/ 8C ubicu^ ofFeruntur
in lacrtfidis/non immuda («1 muda funnquis alterum iilo^ tanq immuta dum proiid
uideatur,uc intcliiganrur h(c eorum tenere figuram/qui non modo extra fidem
funt,(ed qui oblati (ut Deo per baptilmu: quo^ aliqui ipfi Deo relauanf ,ab'i
uero ite^ immundi efFedh' diabolo tradunt magis crudandix]uo^ cuilibet did
poteft du Deo oblati funttlam amplius noli peocareme deterius tibi aliquid
codngat. Quido igif iubetur dari hircus pro peccato/reddi pratdpic feoria/fex/K
quod fuu eft ipfi diabolo: ut qd Ddcft,puru,fiC mudu Oeo reddi
poflinFiguranuacnim,ficutKczterf, erat oblano illa: Aut dicamus q? pro re
caprana,qux eft in nobis male gu beraata,8( qux pala iubetur in Cantids^oa ab
re/iuxta tabernacula pa ftorum.daif capcr.nonquideinftificans/quia^tcfte
Paulo^nemoexope/ ribus legis iuftificaf ,fcd in expiatione quidam figuratiuam
,ad obtoran/ dum os accofiuitis nos apud Deu,quouftj ucoira ille qui oftnms
utram expiadooem penitus accufatore nolhnm expellerer, ut in Apocalypfi in/
quit lohanestNunc fiwfbi eft fiitus,8C uirtas,C7 ri^u D« noftri,K pote/ (las
Qiri(fa' «usxjuia proieiffais eft accurator fratrum nolfao^, qui accu/ labat
illos ante confpeAu Dei no(hi die, ac ntxfte. Relinquenda igilT fuo( diabolo
omnia.qox cu ipfo re,U nomine conueniunt, mala v} cogitatio, tnrpicodo;qoicquid
pilofiun, K hirpidu in nobisdbqux omnia lahir ap/ peUan^,ficncflC diabolus,&
animal quod-in hniuftnodi expiatione offla/ n inftbiii dLSi au t haec
uobterimus Cut debemus} refrrre ad ChnTHi/quj eft omm‘um laenfido^ armarium,
nexus, airtus,SC ueritas,po(lutm»qui/ demtin ^o enim etat diuinitai;qux nec
(jKxifiddsac, nec iaosficabatnr; Erat qno(^,hutx»anitas ex
duobnsrefiildis/animavj/K corpore.aut ex ani tnali.fii rp«ntuali:Et ho^ utruncp
oblatu eft pro peccato/urdidior dc iUis duobus captistAnima nanep Diro oblata
eft pro peccaris popuH/inxta 0/ Ind IlatxtSi pofueritpro peccato animS
fuam.Poruit quidem/ut ipiema xeftacor dicxnstEgo animam m^pono pro ouibus
mcis.Obhtuiiiqaoe^ corpus traditis eft oo]ucati,noa dicam diaboli/ Ted membro^
dns,diom/ teLucatlcfura aut tradidit uoloricari rorum, qoantu v^ad corpus cnid/
^endu.Ecficuc is/qaipottabathircamindefrrtu,tradebatepip(um po/ ctftacidefcrri,
rediens Luiabat ndbtnrnca fua;ficPfbtus illius abqualc S/ mulachru
gerens.cumctbdidifta lefum potcftari tencbtaru,lauit manua lims. Vel fit
capCTillnd, quod etucifigoidum,ooiiGOindu,^ mortifican/ dutn tradidit
ipfeaiesk^,paiicns fuper iubente Patre, iniquuatra II . omnium noftnim,quas
portam In folitodinem.ot de figurattuo hirco di/ dtur. Solicariusqnippe erat
ille Caluarix locus, quo cooducfhis eft lefust quia ibi id patibulo pendens
ille,q pro omnibus furdpere fokbat plcniiS/ ma charifmata nob^ c5municanda,tuc adeo
defcrtus fiut.ut clamaret ad Patrem, qui cft omnia oohigium, K pro omnibus
femper patendiSmus (bostVt quid dereliquifti mc£' Qga oblatione a Chr^
cxhibita,K finfta/tiane pro omnibus, ammouit penitus figuratiuas omnes illas
obla tiones.K expulla atep foras cieAa omni uirtute,8C poteftate immuda,ad/
aocatacp, K attratfb adleiprum exaltatum a terra omni uirtute munda, nihil
reliquitjCui deberetur caper,uel animal aliquod,aut oblatio quxuis, nili
illa,quam de rdpfo fwit is, qui fuit iiuserdos, K hoilia Chriihislcfus, Deo
patn anerao t tC nos recolere iullit in illius memoriam , quauis femel fadta
fuerit in pleniflimam remilfionem omnium peccatorum t Ec hanc reuocationem
obladonis, qux hebat Azazeli , uel cuicuncp huiufce generis poteftatt, Moib
0'ub^ Deo^ prxdi xit poil textus trigintatres, more Hebreoru,quos ipii
paQiichim appcllant,innuentes,q> p^ trigin/ tames annos uitx Meflixh ipia
retiocado fieri debebat: Ak enimt Et noa (acrificabut amplius (aerifidum
Saharim,po(lquos foraicad (iint, adeo 3 ipfis conddcendaites/C obnoxii
rfidfli,ac dfdc aliquid deberct,quo/ ufep ueniret plenifiimus liberator.
Sequitur: Et hoc llatucam fempitecod erit in gencrationetn,8C gencrationero,nuq
v} reuocandum, iicuti libera/ tor dixit,dum illud nouum lacrifidum iolf itderettHic
calix noui,0C fter/ ni teftamenti cft tn meo (anguine: Aeterni inquit,quia
ultra illud non da/ birur aliud,nt iapientescxponunt.Sequian: Ec ad cos,idcft
ad pbpuhitn dices:Quilibct de domo li^>aut de peregrioante in medio cins,^
ob/ tulerit holocauftum , aut (iKrifidum, tt non deduxerit ipCim ad hoftiami
tentorii teftinionii,ot offerat ilkid Domino,ab(ciadetur uir ille de populo
(uo. Liberati itacp a (miitute diaboli Deo tantummodo uaoemua ofbcn/
cesprccts,C7^crifida,C7 oblationes noftnsbrancsadiikidoftiamtcfti/ monii,qni
dhek : Ego fum o(faam,pcr me fi quis introierit , (alaabicur.Ec cft ofthim
teftiinom'i,cu ipfc & ^uc inquit lohanncs^ tcftls fidelis: Ad hoc enim
oftium offerimus preccs,& oblarioncsi, quando Patri didmns / ptr
icfnmChtiftnm dominum noftrum,tanq per mediu, quo introducimur, O impetramus
quioquid perimus.Ec quia dkiuu,q> odorabat Dominas illa fiurifioia in odorem
(iiauitati^taaqepfi oblata,& uchui obloftaretnr odore rerum craflarum ,
dicimus pro aliquab' iiui(Fa(5h'ooe, q> omnia illx baiScia ad Dei bonorem in
primis offci^acur,^is daretur ponio utr/ cutibus uariis,prout exigentia
exquircbanEt odorabat ipTe Dtominus,oo quidem illos cral£>s fiu^,fed
obieAabatur liiauitate urinltante ex oidi/ oe,quo djftribufhanir nnicm9,prout
conaeniens erat. Molo)] "t •fssdnl CHRJ/ STVS.J ‘ » IDEM loban. /12 i
TONVS TERTIVS CCXLin i t i i ■ i i i k i fi k pCHR.1/ «STVS. k : Gnaca . Dsiij
I i M«thintud) defeendentem , SI manGt fuper cum. Defomdic nanc| udud columba ,
qux fixo , O magno impetu uolac ad ima:Vel in Ipede columbx,uc lioaulli dicut
fudiiln uerbis Lncx,qui xt: Apertum ed codum , O ddcendic
Spricuslao^hiscorporali fpecie/ 6/ cut columba , in iplitm: Sed adhuc non
concluditur , quod (uemn for/ ma columbx: quiUoquide columba defccndens luper
homine non intrat in ipliim . Videtur igitur / q> illa cOmparado fit podus
ad uolamm , nel prc^'etatem , q ad formam : Vd fi indetur , q. etiam in figura
effigia/ hac columbam,dicemns/q> figura illa quaois corporea,non tamen
crafla oat/ed tenuis: ut nihil obdaret ad introitum dus in hominem, ficud da/
tus , nel ^;nis defeendit / O introiuic in Apodolos. Gimparatus ed tcacp odambx
fimpUeiflimx / 8C purx jl|c / qui omnes purificat / ut in Adii/ bos
ApodolidididtufrDleUs nuBt illis Spirininalandtutn/ qui fide pu/ I» iii igt-
-od b. o . r ri&arct corda eorum • Hoc itacp animal cum Spiricu fan^
purifiduue coouenicns accommodate ofi^r in puriiicacioacm parcus ii^raspu/
rificatione &ciedam uimice ipfius Spiritus faoifb'/ qui purificator diatnr
omnium flagitiorum» Et quia turtur, columba in eadem puritate coa/ ucniunc /
ideo indiflorcnccr alterae carum iubentur of{m a pauperibus, quibus no cft
facultas ofia-endi agnum: qui eadem puritate refertus, qua aucs illx, lege
iubente, offirebatur a ditioribus. Nec fine myftcrio cil,^ turtures iam fideliflimo
matrimonio coniugatx iubentur ofmri ,Ctdco/ tumbarum pulli fimpliriores , quia
hi prolem,illf autem parentes puriii/ candos indicant. Et quia ad unius
purificationem alter quo Offe/ rendi igitur, CTcafttgandi funt huiufmodi
appedtus/qni demoliuntur uineam , ilhun utitp , quz ( ut I&ias ait ) domus
Ifrael ^ / K coctus ele/ (ftorum,aecp hzreditas Domini :dc qua in parabolis
loqueos Chriftua inquit : Ite 8t uos in uineam meam , in quam inuare nequit
caro, K fan/ guis , ac portio illa laiciuiens « Ideo in hirco oeniebat
offerenda , tC ex/ pianda: in quo eft maior,0 magis inneterata lafciuia , q in
hido: adeo, ut ualde foeteat , ficut O carnes nimium lafduicntium ! K multo
magis, g carnes cafte uiucntium» Nec uacat a myfteno batba , quam habet hoc
animal offerendum pro pcccato:Barba enim robur flgniflcat,quod mul/ dplex eft ,
C? aliqua^o bonum , O conferuandum , O aliquando ma/ lum,K omnino rcfecandum.
Eft natf robur,8t uirtus Graecorum (inquit Ongenes ) in (apienda humanis
ingeniis aoquiflta:Et eft robur Aflyrio/ mm,K Qialdeorum in cognidoe
ftellarum,K in inffuxu inde tiCnpen/ do: Eft qooep robur, K uirtus Periarum , K
Aegypriorum in feaetiori Philolbphia , ufep ad foedaa cum malis fpiritibus ;
Eft qu^ robur do/ minorum temporalium in pecuniis , milidbus, 81 bellids
inftrumentis: Eft tandem robur carnalium uis ipla gcneraduaiEt flmilia mulca
eun^ iignifleata in barba,nooon(g illa Nazareorum, quae nunquam abradi, nec
diminui,net]p pcffnndari debct,(«l illa, quae robur fl^iffeat cotum, qui extra
gremium bonorum funt , O ultra flumen diuidens inter eoi/ ledlos n finu Abrahz
, 8C eos, qui feputaV aut fepliendi fiint in inferno, ficun praefendends Ifaix
edocemur oraculo:Qui ubi de partu Halmx C7 Himanuel comefuro butyrum, 8t mei,
ut inde difeat difccrnere inter malum 8t bonum, uaddnatur, fubio&n : In die
illa rada Dominus no/ uauaila oondudta in his, qui fiint trans flumen, in rege
Affyroruro.ca/ par,pi1os pcdum,8C barbam
uniacrfam i Robur itaq:, 8C unrjs/ quz eft (ecundum camcm,K ranguinem abradenda
eft, auc offirrnda in lacrifi/ cium: uc hac debilitata, auc madata,altcra
pars,mdior fcilicct robulhor iiac : Qijod 8C in Deuteronomio clarius
cx{^icatur/cum didtur: Si quis ex alienigena uoluenc aliquam ailumere in uxorem
, radetur ci cxiarieM, drcumcidentur ungues, K deponat ueftem in qua capta e(l
, ut uidelicet denotentur omnia deponenda fore , qux ad gehtilitads , O
caraalicatis robur , SC uiitutem pertinent , ab his / qui in eledlorum gremium
alTa/ mendi fune. Hacc igitur barba hircina , auc radenda SC auferenda a no/
bis, auc oHirenda in faaihdum cum eo, in quo dl ipfa uirras . Offtren/ rendus
quo agni,uel oues, qq in dexteram iudiciscoll^butur fufeepturi beneditfbmcm, K
uitam, an aliiori tamen loco eft eorum or^o , ut non fine myfterio Redemptor,
nofter.qui a Patre progreiTus cft,nunc agnus, nunc ouis didhis (iieric.De
altero inquitille/quo non furrexit maior.loquensde Chrifto: Ecce Agnua Dei,eccequi
tollit peccata mandi. Deutroqi ancem aitIEuas t Tanq ouis ad occiRonem
ducctur,8C quafi agnus coram tondeute fe.Et quia curanie Eaoere nos omnes
oues,ipfe ex our,8C agno eftetfhis tfl paftor bonus/adeo nc animam fua poneret
pro ouibus fuis. Bene igitur ouis.urrus typus ii/ lius/qui padficauic omnia per
fanguinem crucis cius/ofimar in pariEca/ rionciiomiais cfi DcoiNullus enim xque
bene poterat padficarc nos cu fiimmo Patre/Ecuc ille, qui eft in Enu Patris /
C7 ab co procedK,rxprefIhis effigiatos per ouem BC agnum, tum quia nulli
nocent, quin fonper bene/ fid (une mnlrigeno benradomim etiam ex proprietate
intrinfeca,& ori/ ginc/dequa ad pncTens &ri non licet.Hinc non immerito
tanti rxilHma/ tur ouis, ut maximi uiri/ SC Deo grariflimi paftorcs onium
fiicrinc , Ecuti Abel primusiuftitix nomioc/eriam fflii Dd teftimonio
decoratus/Abra/ ham Pater Sdd,8i mulcatu in genrium / lafiacob Pater eleifbc
Eimilix, 86 ptfaceps,atc]j hxres Dei/Mofes legiflator, Bi Deo fuper omnes
prophetas daraefticus,Daaid de6lus fircundu cor Domini.primus Rex de tribu le/
hnda,Spiciciis Eutfti oooccntor,86 facratiflimi cultas reparaeor,8( finitor:
Digitizeci CANTICI SECVNDL Ec tandem ipfe omnium Redemptor K Filiuf Dd Gimmirm
etiam pcf> CHRI/ bibet fe oeniire tantummodo ad quxrendasoucs perdias
Ifraebdcx , O STV& familipPro cuius edudUone de Aegypto,fdeft de peccato
an^'5 te,8Cobtcncbtante/ueludoois/K agnus oblatus eft/ficot ille typicus iube/
IDEM relcgeimmolabatur.Qsod quidem mylteum explicare perAigula/qnis
difficiUimumfit^ombrando tamen aliquid pCTCurremus.Iub^ in k/ b ge,uc unaqup^
Bimilia tollat agnum immolandum,8C penitus comedeo/ dum,adeo,ut (i una
£imilia/quia paniula,oon iu diffidens ad cfum dua, adiimat uicinum in
coutuamiOnuus enim Eunilia afliimere debet agnu« ne aliqua remaneat pduata
fiiuore neri Agni , cuius ille typum ger^au Torus quocp comedi iubetur,ne
aliquid remaneat peffiindandum , iuxta aiiiri ipHus ueri Agni : CoIIigie
fragmcnta,nc pereant t quia rerum pre/ nolarum nihil perite debet nollra
incuria t Panis enim O agnus pari abi
hi5,quirdunt,adh'mantnrpteno:ideoRedempcor peculiariter panis & agnus
nuncupari uoluit» Mafculus dic debuit, in quo uirtns nobilior, C/ fortior
uigeret t Anniculus uero.ideft perfcdbis toto decurfu folis, qd CT 4| iple
redemptorem iignificat foccundantem duodenarios prindpes t quofl conftituit
fuper duodenas tribus eledlornm , iicut iUe in anno fixenodat duodena Itgna
coeldtia Bram £ucitt ad uctam promiffionis terranu Sed cum agnus immolata
iubeatur decima die,hxdus fetuabatur ulcp ad quartamdecima,non (me («ramento t
Nam confummato uitx curfu de^nato per denarium nu> meru oompktum protraUtur
adhuc perfnfla expiano aaiaaia, O qua> driekmentalis homtm's:quia
beatificato rpiritu,U redinito ad Dcum,cini dedit illu emo temporis curriculo a
Patre determinato , prorogator roei 0^*0 animalis hominis,K quacirifiirii
corporis a cornipdooe/K tranfuua dusmcodeftcm/beatacpnamramtVt igitur indicenir
totus homo tranfi/ , tortu de Aegypto ad ueram promidam patriam ocdomm,tonis
homo { expiatur, fed primo melior pars per agnu, podea rdiqua quadriEaria pce
h(dom,qni ideo podqoamim,diemimolandusrelcmaotr>VcTum agnus . jubetur maiori
obfcnianda aup edebrioribos camnuxuis immolad,K co | mcdJx]uia diligeudor cura
habenda ed decoddfa* homine landificando: ^ ad cuius (amfbficationcm
rubfequitur K cetrem' landificario. Et ut tri/ ^ buatur patens introitus
ucrt^homiulAibctur ex £ug;uiaeimmola. crxLvrr iinttngi utcrq; podis, prr quos
utcrcp homo intrare dcixtt melior quidem homo per dextenim / alter autem per
(iniOrum,(icud tC ouis illum pad/ ficaos dicitur reponenda in dextera,0 haedus
hunc expians collocabitur in iiniiha. AlcifSma quippe funt haec myderia , nec
uerbum , nec mini/ mum iod uacac a lacramcnto.Linitur autem utcrep poilis
liuiguine,quia Cut Apoftolus ait^ Omnii pene mudantur in fanguioe.K (ine
(anguinis effiiiione non fit remiflio. Cauecur infuper ne crudum qnicqua
comeda/ tur,auc coiShim aqua,fed tantumodo aiTum igni, per quem quoep iic
ex> pado.itcut ait Af^olur Saluus fiet (ic quafi per igne , quis ab igne
de> trimentu patiatur/id vj quod deterius e(h cuius pars Kii in feoriara
coi/ hta proiidtur.quicquid umen boni auri fctmet,expurgatur:8C cum me/ kori
iam purificauunitur. lubetur infuper, ut comedat totus agnus,qui nunc
caput.nnuc totum corpus myfticu tepr^taRCuins nullum mem/ brum proiid,aut
cotemni dcbct,(cd per dilectionem fufdpi/comedi,SC in linpium Raiid,utfcrocC’
praxrptnm.quo didturiDiligesproximum tuu, (icut tdpfum.Et cum caput &iper
omnia membra dil^i,K (ufripi debear,* ideo primo fit de capite menrio,C/
didturKIaput cum pedibus BC intefti/ nis cotnedcdstEt ut diligenter obferuemus,
ne aliquem excludamus a di^ ledti'onc,K communione no(lra,iubetur, ut nihil
remaneat no comefums. Si nero aliquid remanet/illud detur igni, ur
eomedat,8C.ita(mutatu ofk) rtt Deo : quia (i quis eft,cui non poflimus
benefidum dilcCfaoois impen/ dae,0C aAule ob(bquiuai,illum ofiriamus Deo igneo
amore decoCtum, oratione commeodatum« Comedere autem debemus cu azimis pani/
bas,idc(l cum (incera charicai^n qua no (it uel modicum Armentum ne/
quirix,Kraaltctf ,aut (imulationis corrumpens panem dik(Ji^is.Ec quis
&pdtrc£iClus panis gufhuuideatur fuauior'^ continet tamen malitians
a)ttuprioaisiQux,(lcut8Caliaoiiinia,in(igura iubebatur patribus illis* Addu^r
Wfaicx agrc(ies,ut habet noCh-a traduCtio / uel indiuia, ut alii •olunt/fird
marur,(icuc habet littera bebraica,quod amaru,uel aac (aporem (ignificanqui
appetimm difpooit, ficut uer&uice dulce tollit, ut
V^comedaiwcuaficdfai/fiCappctiauqui hiciacaddigeftiooctnbon5,8C ttaTinutationem
coaidi in comedentem tAut cum amaritudioe.K mom> ficarione aialis bominis,ut
fpiritualu fit btdot,0 ad digerendom aptiort Qgod darius exprimitur in fais/qux
fcqoiintort SnbneCliciir enim R-he/ ncsittftt(»acciogetis,nequid
videliBtCfanialefenciatur,aut«ogitctur in hde edalto * Et ne affeCtiis
o&ndannirab aliquo extrin(ixo deuiante obieCto,a1i«ius(ubinbnnr,utfciL'cctcatdad(int
pcde»:qoi commu/ RKer,in (diptt*aaf&^s(^ficaatvBacti]iisqoo(j in manibus
teneri inbetor, ideft uirtus pracftioi ititliori homini a in cuius uittutc om/
jnafadmustHuacaBtwbaoilHm.ta^ ipfopcrcuda/ mus omnem uirtueem inimicam.C/ impedientem
opera, 8C iter tioftnitn. Et hic eft baculus,aut uirga,qua femper utebatur
Mofes/K in qua laha/ cob traniiuit lordanemtQua uirgam Moli tribuit Adooai,
nobis autem przibit noder 1 E S V S,qui ainEcce dedi nobis potedate fupa omnem
uirtutem ioimid,dumodo iplam conferuare nouerimus4Comedi tandem iubetur
fcdinantcr.ne maledicatur quifq faciens ofw Dd negligentoiSC ut dto fufdpiamus
dto tranfeuntc.iicut in Kaia didturtEleuabit iignum, cruds v)Aa nadonibus
procul ,quando.r.exicns a Patre ucnit in m undam nos eduedarus dc Acgypdaca
angudia,K quando per&tfb opere traniire debebat de hoc mundo ad
Patrc.Seqnitur propheta de illius aduentu di/ cens: Ecoe fledinus udodtet
uenit, iuxta illud I^egii Prophetat: Vclocmr currit Termo dos. Qga Domini
confueeudinem nofoens Angdus, qui ad Petrum liberandu de carocribus
uenerat,ipll aittSurge uelodtcr,ne tran/ (bu vj tepus EniotistNam quauis
Dominus ilia benignitats femper prx/ do lit,ut nobis fnccurrat/fauean^Spidtus
tamc dus ubi/ X qoiido uulr, fpirat/ut tpfnnet ait in euangdio/cai dtulus cd
Tcdm lohanemtQsod & ipfe Dominos iubens cladflime explicat dicens:Ed enim
Phal ria de panibos ruud polfunnlabe^ enim primo acc^ 0 /VI ni)S}tudbc
inazor.quod nodri tradaidam habent azimos paocii/Sed crar placentil^ aut
collyrida azima, Ct hxc fubatfla oleo. Podea exiguntur *P*pl'rerirf/ Ae,qux
laganas HgoiiicanttEt ex iuboiott ntufitnodooko Itniri.Po(lea E^B B F0 rONVS
TERTIVS.’ t V' I 0 Uniti* 10 '0 0 0 0 0 0 I oBirri pr*cipinir mVir«?TOn^ fol et
murbcbet (lalot.i.Cmila addita cum placcnca/K illud rotu limul fubacfhim.K
inuolutu oleo: Qux noflra cradu(fbb ta implicatc,C7 cofufe habct.ut acc
buftu,ncc myileriu, nrc b/ cramcntum/qd’ magnam eil/percipi poflinH^n.iimul cu
his/qup de pa oibos iadcru dicunt rccondinITima fune arcana, 8C fymbolu
habentia cu co facrifiao, qd unicu fummus Potifex noflrr Chriibis lefus oBmi
iuflic in cibuAiitaq; no(lram,atqt in fui comemoraboncmtSacramcntu aut eft,
quia per illu pane unicu compadbj ex diucrfis granis,atiit ballamu, alii
opoballa/ mum, Sacheler.quod nofera aadudho habet ooydia , apud alios habetur
ambraea. Hclbena , quod tradu(fh>r noiler interpretatas cft galbana boni
odoris, alii aflerut efle ma(tice.Itc quis dicaf in textu,^ ola ifta fumaf in
(quali podere fimul cu thure lucidilumo, aut traTpareri, rame dc modo coponedi
nihil didf',fed tm,q» fiat arte pigmetarii : Qga/ lis autc illa fit Deus
nouittNouerat K illi patres, q huiuGnodi odorameta folebat Deo adolerctNobis
aut, in qbus figura ce^ ucritari,diligcriflime curadu ell„p facrifidis
aialiu,8( delicato thymiamate , ut offeramus oof/ meripfos Deo in hoftia
fanmpo40o.fic(p nnmeri,ar ex fe mendadu &dlc corruit» lofup aduerten/ dum
eft,numeros litterasi mendadi multu diferepare a numeris denotatis ' 3 ii per licteros urrf[3tts:In iIHs.it.una littera
(igniiicatCuc diximus^ unitati, C7 miUcnonu.aiia quacuor denarios,tcrtia utro
quacuor ccnccnarios/uidi cans q> ipfa ucricas d^srchendic , O colligat res
diuinas denotatas per |C alcph/coddlcs per 0 mem ,ec quadragcoariu/66 terredres
p J1 tau,8C qua/ tuor emtenanosrut patet ii' /qoi fdant ucram tnathetnatica
fomtale. Lit/ terx autc/ex quibus coponitur nomen mendacii / omnes importat
eam/ narios/numtros quippe addiiflos rebus indrionbus/ crallioribus , ubi uiga
mendadum, O Lliitas : Nam illarum litterarum p coph dat ocn/ tum, i res
duccnios,K V iin trecentos. Chridusedueritas. Cap. II. tfanAflt ^ ^tcdiidis
&cile drprchendii’,quomodo Ghridus fit aeri/ t BctW tas,qui non modo
couenire fadt mediu cum prindpo/8C fi/ S ne,f(d ed ipfiim mediu/pnndpiu / K
finis, ficuti ipfana ac/ tedaturloquesiohaniinpathmoticauifioaediccstEgolum f M
a CHRJy STVS. 1 « C7 ifc alptia/dC omega.prindpium 8C finistGratco.n.fermooe
loquebatur ficuu QC rcuclatio ipla fuit tota gr(CO idiomate coTcnpca, K pennde
ed ac fidixilTcthebraicofermonetHgofum K alcphU J1tau:Harum.n.unacd
prima,altcra uero ulnma littcr,ficuti in grfco alphabeto alpha ed prima, omega
pollrcma.Nulli igkur relinquitur dubiu, quin Ovidus fitpri/ a mus
SCubmus/prindpiu/SCfinistQyi iterum dixittEgoprindpiu£c ite/ IDEM i nimtOmnia
traha ad mdp(um,taaq vj ad fine. Hoc quidem folu reda/ bat/ut mediu quoc^
coditucretur.Hinc^ut fuo loco expficabimus^ me/ diumyfiC mediatore
mulnfaneedeidus cd.Ecce igitur elcgatidima ranone quare, f. Dei uerbu
humanitatc,8C corpus / aitp totu hominem omnigenS creaturam airumpfictut v}
principiu exidcos,mediu9 anumes.i.hominc, qui ed medius inter Deum/SC araturas
alias/omncs iplas c6tines,dedu/ ceret ipfum.SC omnia/qu; in co funt/in debitu
finaAtep hoc modo couc/ nirefidcj excrema,C7 mediu cutn utrotp, merito uaitads
nome fibi ocn/ dicar«,SC dicerazEgo fum ucritas.Infupa ueritatis nomen
(brtitnr, quia in ipfo funt rcgulx aKemx/quibuscofbrmari omnes debet in uita/8C
mo/ ribustVndc iplc moderator ed omoiu fitdlus uta/oduim/nids/truncus/re/
gula/doctor/magida/regulator/orancsdirigcns,© uaitate coplcns,qaia ipfc
pieniilimus ed, iuxta illud IohannistVidimus eum picnu gratix , &
uaicatis.de cuius plenitudine omnes accepimus. Chridused legis uaitas. Gip.
III, N hunc quoi^ Quidum non tantu omnis aeatura colligit, fed adeo tendit tota
lex 8C prophn^ , uc ipfe fit ucritas ipfiua lcgi«quia pa ipfuro.K in ipfo tota
lex uerificatur: Et hoc tft q> lohibesaittLcx per Mofem data cd , gratia SC
ucricasper IDEM lohao. efum Quidu fadta ed , ccropicndo vj,qux in lege dc ipfo
faipta aantt , Idaa PMip. Et in hunc
faifumPhilijjpui de ipfo,quiao adhuc copleuerat fabras «i mqUirtQuon fcripfit
Mofcs in Ic^c.K prophetf, inuenimus Icfum filium iptj CHRJ/ lofeph a Nazaret:Ec
ipiamct Veritas ait:De mc laipfit Mofo, uolca in/ If ST VS. fere ea,quf in lege
fcripea funt.in ipfo uerificari:QHod ue^j cft.fed diuer/ liir fimode:Na
aliquado retexitur eius gcnealogia,aliquado faiptura de ipfo m loquimr typice,»
figuratiuc,alibi per efFcifhjs exhibitos in uirtute Chtifti i,i uenturi,
alicubi uero uandnatur promittens ipfum uenturu,a pleriftj io n lods ipfius
dignitate,gloria,uirtutem , K opera prfclariffima multi^na cxaracEt hax omnia
eo uclamine reclu(a,ut nifi ammoueaf , nullibi clare k l P®fi*t,ubi Moles de
Quifio fcriplait ; Sed rcuelata &ric aliquid de iai IDEM gloria Domini
fperalaripotcrimustQuodfua benignitate concedat ille,q ii Lacu Cw Lucas
narraOindpies a Mofc,» Propheris, fic interpretabat' feripm tx ras duobus
comitibus.ut diceret. Nonne cor noftru ardens erat in nobis, pa dum in uia
aperiret nobis feripturas i GenealogiiLn.tcxere indpit a pro/ ^ topl^e,procedcs
per totum Pentateucu,» per libros ducu , iudicum,& lii libros dic^- , quos
parabpomeno dicuntrVnde Matthpis,© gt Lucas a(rumpferut,quid de ipfius
genealogia perftride reccnferer.Et quis ■> duo difcordrs aliquando
uideantur.noo tamen fiiKa enarrant: cum alter Ip Hieto» naturale gcncfim,alter
uero legale deferibat , ficud Hieronymus, fit Au/ [j, Aogu.
guWnuslongaferiedifrerut.Perfigurasuero,Kfimilitudinesinbdspe/ ^ ne
innumerabilibus huc noftrum Qirifiu depittn habemus: In tota enim ^ ferie
tabcmaculi,facrifid69:,8C (acerdodi Mclchizedech,at9 Aar5(Pau/ g Io
interpretante) ipfe magnis lacramends deldibicnr, ut aliqualiter fiipra g
adubrauimus^'*^P®P'*^'Qs°^^i’i'ustegius Propheta dccantauitin fecundo hymno
dicens ad ipfum ftib ooie PatristPoftula a me, 8C dabo ribi gentes • Paalus '**
hxrcditatcm tuam:Nam (ut inquit Paulus) Bidhis tft hxrrs uniuafo/ ruo),(icuti
pa ipfum £ufla funt ixcula,ide(l machina hfctota,attj omnes _ hofpitanccs in
catldeo (equitur Propiicta:Et podedionem tuam taminos ^ tenrx,Sic O in plaifi^
plalmis,maxime in fcptuagcdmo primo, 6C odio/ f Plalini de Chrilio cantat
regius Propheta egregias laudes; ^ Et ut breuim me cxpcdiam,nulla eft Icgis,aut
Propheta^ cnartatio,qux ^ nm n&racaliquo modo ad Qui(lu,(iue immcdiate,ot
tetigimus/doe me i myftaium de uedimends (acadotu,qux facramrnta habent / in
ipds Sacerdodbus induendis:Itcm in nollris,8C tade in Chriflo,ad que 3 i i i i I
BiTiiiia rcfcruntur.ficuri in fapcriori tono cxplicauimns. Et omnia dcni(j adeo
referuntur ad Chriftum.ut nullum fit iota,aut apex.qui non copka/ tur in iplo,
ut patet fane intclligenti : Sed omnia exarare fingilatim labor i quidc ellet
inexplicabilis:Ne tamen uideamur hacc fine liindamcnto afle/ x rere,aliqua
percurremus, in quibus edam minimum ioca,uel apex locum n habuit in Oirifto ,
ut cx pauds adumbrans extera fedlius poiHmt credi, , KaUqualiter attingi» I '
Quomodo iota unum , aut unus apex legis non prxieribit non com/ | pictus, non
uerificatus in Chrifto. Cap» UU. ====a Oa minimaeil alphaberi littera.apcx uero
pun(fhis,fiue ac/ „ KjB centuitQux omnia in feriptura debito numero, pondere,
C? laeramcto collocata fut, adeo, ut Rabi SymeooBenloOhai Siaeoa
C7poileumElchana,Stalii,nonrolumrentcndas,Kuctba Elduoa interpretari conari
fint , fed aiam rationem reddere de literis, C7 ip&rum figuris.cu apcibus
fub, SC fupra pofiris: Et ut aliquid exempli gratia ad/ ducamus in
medium.primum uerbum legis,quod cft Berefit in/ ctrpretances quxrut primo, cur
lex,8C demptio fabricx incipiat a 3 Bct: RcfpondenttQuia 3 Bet
fignificatdomum,K indicat fapicriam fuperio/ rem:in qua omnia collocata erant
prius,g in proprias (brmas educerentur 8C per ipfam pduraico,conftituant
Iefii,ut fit fmfus: Donec ueniat Mefliah, qui eft Iefu,cui congregabuntur
gentes fafdpientes cultu,8C teftamentu dus.Simili modo in Plalmo leptuagcfi/
tno primo,in quo mulca eulogia decantane" de Chrifto.inter qua: illud ha/^
bcmus;Permantt,ant firmann nomen eius .K bndicentur in ipfo omtica Plabu
gentes,ubi in He^ habetur 10® p3’0ni‘»? 131373nn iinon feroo ude barcu bo coi
goimtQsaru prio9t trium dicionum, lelu
eft nomen illius.dc quo tot, 8C tanta dc/ cantatVates.in quo bhdiccntur omnes
gcntcs,0C in quo folumodo ([utait Petrus ) oportet homines laluos Sai.
Qlebriori autem myftcno illud ide nomen eodem modo retexitur in Plalmo
nonagefimo quinto,ubi Pro/ phen innitac omnes ad celebrandum nouum canticum pro
nouo opere, quod celebrare debebat Mefliah:Ec inter alia monumenta hoc habonus:
L{Tcntur ccdi,8Cexultct ctrratcomoucatur marc,K plemtudo dosigande/ but campi K
omnia quae in ds funcQgx uerba in Hebreo fic habcnnir. 13 n® iSyMwSai
DV^^^w^^P’ow^l^p lotnefai haftamaim uetagel haarea.irham haiam,nmluo iahelaz
(adai,uccoI afler bo:Qgx didbones eo mo funt difpofitx, ut fi acdpiacur primx
Itx prio^t quatuor,debito ordine collocat; ,c6fticunt nome magnu Dd quadnlitte/
ru,qd eft iDiT.Si uero aedpiant" primx Itx triu didhonu requedu habe/ mus
ide nomen fine ultima lfa,qux eft n:K hoc magno myfteriotNa per illud n .pbant
in eo libro,qui didcur fcpher temunot,uerbum K diuinitate etii« imtrwip irfii*
in niip tiimic macmi na i DamiU Petras Plakit 8 1 unienda cu came,ex qua unione
coftriiuicur lefu; in que uimis magni no minis Dei diftunditur,ut quali uidea^
cedere Iefa»]uo folo nomine datur nunc homines laluos ficri:C7 dacfi eft nobis
operari ea mirabilia,qux Ib/ lebat fieri in uircote illius magni nominis
quadrib'teri,ficut alibi dixunofc Hinc mirando ordine fcquuncnr olix tres
diiftiones, qna^ primx beterx debito ordine collocat; confticuac nomen 1®!
lefo^Q^ igitur creatu eft hoc nouu nome.qd os Dni nominauic.idco indpit hic
Propheticus hym/ nustCancacc Dno Candeu nouu.Hinc inuitacur
codi,marc,ccrr;,campi. r !» Kl ea * a|
ut « h ■ fii' Or^e, « ifi P f STVS. Paulus Daoid a ii ft F » e 0 « i f et
'■CHRI/ ISTV^. t t i t e i t I K omnia, qux in as runt,ad depromendas laudes
huius noilri Ghtiib' cui Pater dedit nomro.qucxl eft foper omne nomcn.Loogu
quippe effet om/ nia loca lacrx feripturx retexere cum eoji myderiis, cum
nullus a Tuo fav crameto uacuus iinldco his pauds addudUs in exemplu,ad apices
ucnie/ mus.qui bi&rii runt:lnferiore&n.qui pro maiori paiteputfla dicutur
he/ braice aurem Wnp3 ntcudot,uiuihcantc ipiritu iignihcant.atq; uobta/ fem,a
incubante fuper omnia mcbra,tam mundani,q myftid corporis, de quouis loquatur
raiptura.Q^od uides Ezcchirl dixit : Et fpiritus uitx erat in rotis,mutidaaa
vj.atq? humana.utrac^ uiuificas : Superiores aute apices,qui a nobis accctus
dicuntur, hebraice aute 0^0]^ Quintum diui/ num,8C fandhim
iigniiicar,(an(ffaficante,8C in Deum redeuntem: De quo bifiario fprim,qui rame
unus eft.loquiturOrigencs in Peri archoa no io/ do(5le:Nam quauis mubplcx fit
diuini Tprims uirtus ,hxc tamen biiaria prxdpue eft,ex qua didtur rpritus uitx,
6C fpritus fimiflus : Et cum ifte fit rpritus leiu,ideo opra ab eo perpetrata
dicutur opera lefu , CC confe/ quenter ea,qux in fpintu copkta reperiurur, de
lefu intcliigutur copleta: Et lioc cft,qnod dixit nolkr lefus,ille de meo
aedpite , O anouciabit uo/. bisiEc iterum:Spirinis(andfais,quc mioet Pater in
nomine meo , ille uos docebit omnia, atcf omnia nidclicet perpetrabit in nomine
meo . Et cum nihil Irccric ne uita,C7 opadones omniu mebro^ proueniat a Qirifto,l6go
fermone referat cu G>rinifaus,e7 Ephelus inter aLa dices: Vnicui^ nodru data
eft grana lecundum menfura donadonis Ovidi iuxta id, quod dici/ lur t Alcttiens
in altum capdua duxit captiuitatc,dedit dona hominibuss Nam dedit quoldam ede
Apodolos , alios autem Prophetas , exten^ qux fcquuatur»Voiuit itai^ Patcr,ut
omnia , qux habepius, fuldpiamus CCLV TONVS QVARTVS per fiIiu,K ipfum cflc,©-
munera omnia , O charifmata, attp falutem , O Zacba« mifcricordia
confequamur.Hinc dixit 2!achan'as ad tiJiu pr^curfore Dni nuper xdituiPrxibis
anre Dominu prar c uias eius.qu/.f.uenir ad danda falutem plebi eius in
remiflione peccato9: eorum per uifeera mifcncordix fux, quibus uifitJuit nos
ories cx alto . Non igitur per lege quis iuftifica/ tur,aut per fanguinc
animaliu/ed per eum , in quopfuit Dominus ini/ Paulus quitates omniu noftrum,
cuius liuore fanati fumus. Et Paulus nedum ho/ mines, fed K omnia deduda effe
in debitu concentu per fanguinc Chrifti referat dicotPadficas per fanguinc
cruris cius,Gue qux in tms.Gue quf in coelis funt. Magnu quippe tangit
myfteriu.dum eria ea , qux in coelis funtpariiicata attellatur per Chrifti
fangoine.cum omnes afferant ange./ los malos a ccrilo expulfos fine fpc
reditus.Quf igitur rcftabat in codo pa/ rificanda Chr^' fanguinc , nifi
intelligamus de Pane xterno.C? de oibus cedeftibus numinibus nobis pacificans,
quado Chriftus folues pro nobis debitu in plltone Patri nos coriliauit,qui
prouocatus Fuerat rrafgreftione Idfiii protoplaftiiNam ut Apoftolus cu
Corithiis ait: Sicut unius deliifto mors regnauir per unnm.mulco magis
abundanda gratix.C? donationis,8C iu/ ftirix fufripictes in uita regnabur per
unu lefum Chriftutin quo, tj no ia lege fanatur ,iuftificantar,8C perfiriutur
omnes,non tantu in came,ut fie/ Idem bat in lege,fed in fpiritu,C7 in
operibus,ut Paulus profequitur cum He/ brris diccs:Si enim fanguis hirco^:, aut
uitulo?: , rinis uituix afpcrfus coinquinatos fandbficat ad emundadonem carnis,
quanto magis fanguis ChrilK.qui per Spintum fantflum fcmedpfum obtulit immaculatu
Deo, emundauit confrienda noftram ab operibus mords ad fmiimdu Deo u'/ ucnrif
Et cum de fanguinc animalium plcrifcp in loris ditftum fit, pcrcur/ rendum eft
edam aliquid de myfterio rineris uituix ruftx , quo afperge . bantur inquinad»
C^id fibi uelit uitula rubca,& cius rinis in facris,86 in expiatione co/
inqumatorum. Cap. VI. T quiuis omnes expiadones a Sumo legiflatore luerint miro
ordine coftitutx, myftcriu ramen naecx rubex rxcelirndfti/ mum,K fuperalia
facrifiria eeltbrrrimu aftimabarur , cu id ordinatu tftet in expiatione
immaninimo» feelet u, O trapf/ greffionis primo^- parentu,8^ coilad
uiruli.eretfKqi ab Aaron,8C a populo ia defcrro:In expiadone inq , pro quato
padebatur figuraduu facrifiriu: nam omnia nere plene expiatur in Chrifto,ut nuper
tedgimus: 8£ quanto hoc myfterium de uacra rubea excellendus opus redemptionis
prxfigu / rauir,tanto celebrius eft. Si autc id ordinatu fuerit pro expiatione
dtlitfti cretffa' uituli,uideamustNam cdutfti filii IfracI deArgypto,K folud a
iugo dominii illius,qui regebatur ab ariete , adhuc ramea rimetr s influxu
illu. 'dt eANTiei SpCVNDli coram priuadCoc rebamur^uolucrant afaTcere uirratc
fibrdbrcin jUa Aegypdoru tauri vj,qui rupcrfcdct tn ccrkfti drculo aricn:Vndc
anc quada Tccrctiori difpofitis rebus , bquc6ufh> de more metallo
&brc(adfail uiculus:lllum»ntra eos, qui ab ariete rc^iuurtSdl hic fiiit
error peccatum maximu.dum ac/ tribuere uolucrut tauro codefti bioorem, que a
Deo uiuo fufeipere debe/ bant,(icut illucufcp Gifccperat audtus quocp liuc
error, quia erexerut ima/ ginem beibx contra prxeeptum Dei adiutoris eorumK^'
fccleri, K uul/ neri,ipro Deo iubente,duo funt adhibita remedia: Altcru,quia
iufli fiiere expiari multi in Inguine proprio: Qgod efb»fln cft per iilios Leui
, unde tnerarrut benedi(ffaonc,qua priuata erat illa familia ob fcclus
perpetratu in lichimitas: Alterum remediu fuit uitula hate rubca:Cuius mylferiu
ali/ qualiter percurramus t Obrcn]a,quadb,ordinc:Vacca/(iue uitula eligitur
cotra peccatu uimli adorari, ut expurgario fiac per id, per quod quis pec/
caoit:Sed debilior fexus alTumitur , ne credamus expiatione heri ex unr/ pite
ipiius anirnalismon enim ex animali,fed ex diuino numine influeba/ tur.unde
expurgario iieret:Hinc non dignius animal, fed debilius in fexu fecerniturtEt
ut coprobaretur &uor hauricndus,non ab ipfo animali, fed a oodo,iu(Iit Deus
ipfum cum onmibus eius extis coburi , igne illo uide/ Ucet,qni e codo
miniftrabatur ad holocaulfa rufdpienda,ot ex plenTtp b/ cis fcripcurx difeere
pofliimus, K celebri Eima apud Hebreos diuulgatu cibQui in his Cut aiunt])
dabatur e codo in toto tempore primx domus, fed etiam in fecunda aliquando
fubminiifaratus fiut , ut ex fecundo uolo/ mine Machabeo^t habemusnibi legitur
, q> ueniens Neemias de Peritde, ut facrificaret.qufituit ignem codeifem
reoonditu,Knon inuenit^ed aqua pralfamtqua iullit afpcrgi facrificia, cum ignem
non haberet a codo mi/ niftratum.Elias autem tempore primf domus, ut
comprobaret cultu Dd fni meliorcm,q cultus prophetaru Bahal,expo(uit fat^dnm
fuum igni de cedo fubminillrando,exquircns, ut O ipfi prophetx Bahal itidem a/
cerent: Et cum ignis nequaq abfumeret facrifidu illojt pfeudopropiietay fed
(acrifidum E\if c6bureret,8C tranfmutatu in ignem codo pr^fentaret, coprobatus
Eiit cultus Elix uerus,C7 bonus,uthabe^ in tertio uolumiue Rxgum. Hoc igitur
igne cobulla uacca cum omnibus inteflinis dus , ex illis dneribus cofpergebatur
inquinari.iuxta illud Pauli:5i.n.(anguis hir/ co9t,K tauro^t K dnis uimif
afperfus inqnatos fantfriiicat ad emudarione carnis,8C languinis vj,fecudu qu;
prouem't peccatu in homine.ideo pec/ catu iapit natura rubd Cuiguinistundc Elau
peccator Edom«i pro quato littera fonat immudus erat c6bureseam.i.tangcns,quouf
kcus ipfo/ rum dne^; erat in caltris,ideo tanges illos extra caftra immudus
erat , fi/ cut cofeaatis in loco no coucnienri. Si aute ulterius hoc negotiu
perfera/ tari noluerimus,» referare aliquid dc rccodiris myftcriis, dicemus ^
hate uitula rubea eft beau Virgode progenie ruffi Dauid,pcr qua indutla tft
bcncdi uitula illa eligenda erat pfe:^, integra,» fine aliqua macula:Qj}x nec
toaic prefla abquo iugo, fient O Virgo ecclefti nudo proteilata cft
dicestQuonia uirum no cognofeo.Hu/ ius qnobrmiabirous ata ^ lactamcnto nonuri
Iitteranim aitular/K Marix conucatacNome enim Man'f,qiix in hebreo fic fcribi/
0V?5 dat mihi t^o: Vacca aut,qux hebraicts diaradleribus iTc rxaratnr dat ia
numero 135. Cui fi rdliraa^ he n fiue qnarius a Sara ablatus/iubae Dno/qux
priui dicebatur Sarai.cofurgit ijotQu' numeros fcit cdfi ablatus a prima
muliere per Ada,quado uocauit ea Ifla,ubi paHim habetur uirago/quonia de uiro
alTumpta eratiVbi aducrcendu eft.q, no/ men uiri/quod eft AisAlat 51 itfcd nome
ronlieTU.quod efi nvtt I fa/ dat joti/deficiens per quinaria a nomineuiri.Hoc
igif quinario refiituto uitulx.uc fit pfe(fla,8i quada uirilitate pima.dat 190,
quatum reddir no/ men Marix,quf plena hiit omni uircute^K nirilicace.ut pareret
fine utro, myftcno quide occuldfiimoa] ficut peccatu exordiu habuit a muliere
prfumta ab angeb mom's,ita et expiatio exordimur ab Angelo luds.K uitx,qui ipfi
a calo hoc detultc oraculuiEccc condpics,8C pariet filium,8C uocabit nomen dus
Ieldm,qui ^ut in alio Euangdifta didtur^ laluu &dct popu/ Ium liium a
pcccads eorum.frd ad alia tranframus. Qualiter DoiflrinaCbrifti fic fummeucra.
Cap. VII. N Chnfto non folum lex uerifieata cft,ut dc millibus aliqua
adubrauimus,fed etia ca,qux docuic.urriftima coprobarur, Primo,qm‘a cmananit
illa eius doiftrina a (bnte ueritaris,qui eft Pater.ficnt ipTc explicauit dica
t Qui mific me urrax eft: EtitcruAmeipfi>n6(bmlocutu8,fcdquiniifitmePatcr,tpremSii
mi/ L CHRI/ STVS, datu (kdic.quid dica,K qd iaqoar.H»cigifdo(3niu cmanaRS a
patmi6 (bnte dcTccndit per prtmu canale ucritads fiKicns prof^diflimu mare
ttllimf Gipiedf ,q dl tiiiua,iic Hcbrco^c more loquamur.Hinc iterato fer/ mone
tplc ait:M ea dotf^rina non cft mcaanea qppe/quia mdii hpedfcarib iure
tribuca:mca, qa a me cdodla:fed oo mca,qa aliunde traxit orignem. Hinc uaa.qa
ooncora ,imroo cade cu illa fiipremi fends uericads. Idcffco femp uera,qa in
Filio cxifttns cdecfbi eft raeta/Unca/K regula eo^ omnid qux in mudo funt,ca
ipla oia in iplb pexiilcteat/K examulfim per ipfum fadbi iinc.^uc in code
eracipfo^c idca.Et qa ea eft regula omni um agedo^^/ta a nobis,q
abincelligctiis.qux fiam confulut Cuc ait AugulU/ nus^ t&q uicx 6C ucruatis
(oate/ideo quato quis cd ea lapientia, K regula magis c6ucait,tato pfcdtius in
ucricate dh& qco qs magis ab ea elonga/ » tur, tanto logius a ucrinuc
difccditHinc de di^lo dixit ipla ueritas: Ille ^ Aagu STVS. 15 I homid4a,ftue
occtfor.fiC ipla mors efiedhis ab initio in uerttate non Ihdtt Hoc ideo/qa
rcceflk a Chrfllo^iino pliimpCt contra eu inlurgere/iplumf deuorare,quido
poftenfos liiit in ccrio naTdtorus dc muliere ami^ fole, ff coronata duodenis
Hellis.Vcra infup liut,quiannllu in eius oerbis ali/ qoado cotentu fiiit
medaciu: Qyod pcrUmdes ipfie omniu cognitor dixits Codu,8C cetra
cranfibut/ucrbaaut mea no pracreributt Na f ut diximus^ , nullus fiiit
Propheta/quem aliquado no fc&llerit opinioypccr/Chrilhim,in quo nullus
error : Hoc.a.pnailcgio decoratus bierat a Pfc/qui femp erat Iccu complens
oia/qux dicebat,iuxta id,qd ainQui milit me mecu eft,Cf no relinquit me
folu.quia ego,quz placia (iiiu ci/lado femp.Na ols nos ’ (inqt llaias^ quait
oiies crraaimas,fcd ipfc iniquitate nuq £mt,ncc dolus Udai inuentus cll in ore
cius. Vera denif biic , qa dedudta Idnpcr ex primo St, omaivLuerilSmo
prindpio,qi} aitd:go prindpiu/qui loquor nobis: Prin/ CHRP dpiura quide omniu
reru/prindpiu totius pficdHauis OC (alutis, prmdpiii STVS* quof cudla^zucntatu:
Cui oes facile allratiut nons cermiois, cognito v} quomodo illud pridpiu
iigniticat cu,p quc/C7 in quo Eadbi funt oia.K in quo (imt omnes thclaun
lapicadz/fil fdeodz abTcondjti , atf omnes ne/ ricates, qux de quacunf re
demonllrari podiint / ut merito dc ipfo dicat Abacuch. Hic inucnit omnem uiam
drfdpiinz, 6C tradidit eam lahacob puero liio,6C llrael dilcdlo fuotPollhfc in
cerris uifuscH docens K expU/ cans,quz pa ora Prophetarum ante praedixerat.
Qyid cum ucficacc legis ca,qug Chnilus docuit. Cap. VIIL Ed cum lex iam d^ (it
a Deo fumma ueritate per Angdos ueritatis in manu mcdiacons,non inCuire
qu^rendu eft, quid ucricatis cSdneant.K que coucneu habeant cum lege ea/qn(
Chriftus docuit: An Iit tdiquid cotra lcgc,an aliud a lcge,an Abaoid cx?pla,aa
interprctameta,6( pcrfbiftb legis. No
quippe condnec aliquid Panbs h ?CHRI/ ^STVS. * I^US 1 l it b * Paulos ^ Uon * i
« 5> * . eam tege do^na illius , qui
ucnit adimplere legan etia nicp ad minimu ^cratNec ^'ud a kgc/cu ipfe ad lege
remifcrit eos.qui faiucein quae/ ban Nk ip(a lex ad unguem.quia fupcrflua
&ii(fa duplex legis oaditio, K fimplex reitcratio,imo ea,quf ChriHiis
docuit, uidend^quid aLud a lege ex d«^na illius,in cuius pc^re ipfe Chriftus
refonattqui ponens d& KOTa inter legem.K euangeliu inquit cu RomanistHx
operibus legis noa luftificabitur omnis carotper lege.n.cognitio pcccad; nunc
autem fine le/ ge lulliaa Dd maniteftaa eft,teftificaa a lege,K prophetis.Si
autem lex datc^tutioncpeccaa,K noiuftificat,eaangebu uero iuftificat, K id fine
lege,quis illud pra»li(ilu fiierit in lege,euangeliu omnino eft aliquid aliud a
Iwe/nec tamen diuerfum, cu de euagelio tefted’ lex.Hatc itatp fuit locus
umbra,K obfcuritatt occupatus/quoufijilluftraretur fiiccedete luce/qux atxEgo
fum lux mudide qua llaias quoof?rionem.Hmc fiC Amos magna confidentia
prorupioNon eft malu in duiate.quod no &dat Dominus; ICuas Et Uaias fub Dd
^fona loqucns ait:Ego fum creans malum:Nec tame Deus creat pccna,ut abqui
exponunt,quia maks ca generat ex diflbnan/ nljos moribus,86 turbato animo: cu
omnis inordinatus animus (ut rofte Aogu. fentit Anguftinus;) (ibiipfi poena
fit.Eft iacp Deus creans malu,qa crea/ nit materiM,qux ex ipfius natura mala
cft,Ct omnia d innixa,a adhf / rentia trahit ^ malu,quia bidt recedere a
primo,© fummo a omnino in primpia diftribudone reru cxqnifebatur, ut oogrua
limicadone daretur unicuiq^ mefura bono/ rum,nc aliquis fibi ucdicarc prxGimetet,quod
a (ummo datore tributum erattVnde quia plus xquo faerat donams primus
apoftaca,fupUa gran/ di intumuit dionstln c^u alcendam, fuper aftra Dd propriu
e(& peccari cft priuado boni: in qua currit homo auc peruertendo ordine in
dei5Uoae,aut profumendo a (e,quod a fummo do/ dlorc recognoCcerc dcbcm.Itaq;
cnipa no cft a Dco,fed a uoluntatc male digente/aut nimis prffiimente:Scd bene
eft a Deo illud,quod male prx/ cUgicur , 8C uoluntas , qux propria culpa errat
in eligcodot Rcftat igitur Icrcmb Diony» Sapie» Icremi. Panlut Augo. Saloa»
Diony» Dama* Chrinus.K h5 Dcus/(iuc Deus
ho utros optimus mo Jerator.du hortat SC tuet ad bn.retflccp uiuedfi.ffcud i
cius dodtrina.flC gtais clariffimc copro/ bamas. Qip: in ueritate de credendis
Oiriftus docuerit. Cap.X. V* au t de credeodis fumus Dotfhsr noOcr
tradidctit,o& co UalUiaiTir^OCS co UOTiunt in eos.qui dicuntur arriculi
fidritin quibus raprefle trinitas ia a Qirifto explicata
c6aned’;Ncmo,n.anteipfum urthc cftrm , L. ■ . -fi aperte referauerat trinitate
chre exprimens Patrc.Filiuro.CC t/->re/s e' -refercit Spum lM tra id,quod
nonnuUi fdoli grxd male intclligentes didba patrii fuoj!* tlfi
afleucrat,ait:Ille de meo aedpiecNon uoqi tantumodo do! . -
mulrodoCfaina^fiCdoCfrinamiimulcflefleperronafirufccpill&Etcuex Jr '11
nerbis noftri doCloris Qirifti (acis clara luce didicerimus ea/qux unicuiea ^
pofoopattribumfimt,8Cea/adquxipfeChriftBsppctradancncrat>die eu ApoffoLs
arriculM fidd f fiteri.uel decitare poflTumusiNa ed didiccti ' IMS Pton efle
primu fixud.a quo fiius/lpiricurcp proctl1duc,ip(i taq prj dpuo opifid mudi
fabrica attribuere polTumus diccter.Crcdo io Deu Pa/ um o^x)tencc,creatorc
ccdi^OC cerrf ,uifibilin omniu,0C inuifibiliu.Et eu didicerimus Filio attributa
e{tc bpiedi/ta qua Si mudus,8C nos codlri fu/ mus,8C p qua oes
illuflramundicatarcp uera aqua no tatu fupcocle(b's,fc«i lupramundana/huic
merito conus Sdxric(,8C potidime hominis reflaura/ ^atmbui^.ut oia eade
lapienna reftanraren(,qua K codita funofiC laua rec huanu gams laoaao illo
emanate a liipramudano fonte, cu a muda/, 00 ablui ncqucrit,eo q> totu hoc
io&Clu penitus crattHac aut rcftauraria M ,pficnnur,du redepeoris gcfta
prfdpua retcximus/coccptu v} ipfius de Spu
fiinCto/naouitatc,pafliooc/fcpalt^,defcefu ad in&ros,at inde capd IMS
educeret,re(brrcCfaooe,a^ afcefum,SC reditu ad Pfem,a quo exierat, ut ilbe oes
eius ailedas fcdidter eueberct.Et cu Spirimi liuiCto doceamur 'X jA?>' • V
xV,- 1111 attribucrr amorc,8t ncxurfiinc cu ipfum fpiritu pfifli fumus,(brim
fub t iungiinuKbt Jaodla ccciclia cachoiica,urc[n.f.c5ionc,6C nexum fidcliu.Ec
Ju. jtU^ 'it eu icc^ didicaitmis remilliooc dari p Spum Quufhim diccte dodlore
nfo , Accpite Spm tiilum.quo^i ronifentis peccata lemittutur cij, io fub/
nedtimus/Rcmiffione peccato^:. Et pbelle K colligatio bdeUu in una ec/
dcfia,qua mrej uocat, K rcmiffio peccato^ a 5pu landlo pocnire dicuf : qa ide
df locus ucriufcp in Archety po,8C Spfis fantfb remittentis, K mfis hlio^t
Izcads.ut docet antig cheologitde gbus in huiulinodi royderiis non TbeoL
Initiatis p lingula fitri no da^.tt cu ad Pfem,un digrefli fiimus,reucrti de
beamus,dC cu ipfo uniri,licuci a nid docemur dorr,aecriIuia eft nobis
corponstralmutano in meLustio pHtcmurCamisrefurretflioDC.K reno/ uationc,anq
dcucniamusad uitam,qox eft ubmusK aucmus finis nf«Ec ^uis alia Pfi,alia
Filio,altacp eo^,qux pfitemur,Spui (andlo attribuant, no tii leiungunC perfona:
diuiox in operido arca nos.utThtologi nfi ocf coacniuttNa «iit mudi fabrica
Pfi.taq peipuo pareri attributa dl.no de/ fuit tn Filius,in quo Pr ola
pduxit.fii ponat: Ncc exterus fiiit fpus lUe , g uolitas fup aquas incubabae,8i
informabat ola.Pari nio^uis >nudi reftaa rario,8i humani griislauaau alcribac
Filio,ueluti imediato reilauratori, X3 lcruatori,n6 defuit tn uircus Pfis
luminu,a quo oc darii optimu,C7 q c primus fons,a q Fib’ aqua iulcepit i nfam
lotione effufaiNec alienus tuic Spus fanifus, cuius uirtutc fiecundata ell
uirgo,Qi unitu ucrbu cu na illa aliuptap qud tota mallam humani gtiis
repararet.Hxc qde a nto docto ■T, ThoL uwruf (ps re edodta legirinie
pfitemur»Sed «i diud rdtat nullatenus ptermittenda, qdeni fumata obfcr‘“' *OUrf
/n^*er'he' uri., r>:f0irrt^ J» rt4H^ . .ju ^fcruarioe proiumdebemus, unicu
vjefle omniu tede/. ptore,in que credetes falui rificiamor diem Petro:Non ell
in aliquo alio lalustNo.nQuod V ipfe rcd^toc referanit in eo cuagelio , cui
rituius eft fccfm lohaac dicest^ic Deus dilexit mudu.ut Fihu fuu unigenhu
daret, CHRI/ ut ois.q credit in illu.no pereat/fed heat uita actema:Et
ite^itQtji eredide/ STVS. rit,8i baptiratus fucrir,lakius erittq aero no
credideric,c6daiabi^« Ex qui bus uerbis, «i aliis plcrifc^ in bris
dercriprishMus,q> nobis credendu cft in filiu Dei coceptu de Spufao.de
uirginc natu,paf1um pp delidla n^aic Vj p moite fua omnigena culpa ntatn
expiaret, St antidMii afterra cubos nenenatis a letali uulnere antiq
Icrpotistbrfurrexifle propter iullificarioae nfamtSC ut daret principiu noux
uitx,qua expcdfaimus,6C in q beari pof/ (imusiQnod «Cii in fymbolo nfo uirtote
coane^.no tamen clare explica/ tu habemus. Hic.D.uidciur conduTum cotu
homiais,tTdcprionis,K fidet negoriuiq^ fiierit vj produdfus primus ho de terra
terrenus, qui diaboli,K mcrtiferi fcrpcnris ucnenu imbibens leceilica Deo
trahes fecum in radice tota arbotc giiis humani in fcmicutc diaboli,8C in
pabubm motris,rodm / eroAne/X qj di(flu
fuerat: QaadJcp hora comcderii/fuafu.f. fcrpetis/morte monens. Bo.a.noucrat
(apiradimus Opifex hoiem iuadedum.SC centadu a mortis angelo/K uiruleto
Icrpete.un hiit uuloCTatu humanu genus letali,8t irre/ parabili uuincrcrqa pam
tuit(ut alibi diximus^ qdamo i fpm Icim.Hinc mur a uulrurc indido a ferpete
illo neqflimo.Et hoc e,q, nf bonus ferpes CHR.I/ KcodeftishoaitsSicutexaltauit
Moles ferpete in defcrto,iu opj exaltari STVS. F'lucnent ea magna uirtutc,q poHcr
nos eripe de ipio mortis/8C aptiue ru - nebra^yfiC ficere nos credentes (ut
Petrus ait) genus ekdu/ regale facer/ ■ h(te dotiu/gente l^da/populu
acq(ici5is/dueacqiitu,8C ereptu depditioein/ duda p pctm.ec detrahete nolti a
terrt a forte ipellcte ad cafu illo mortife ' ro angdo^ ia a todici forte fua
dedderat. Hpc qppe funt,q phtenda do/ cuit nos dotllor nr xps.dumo ope
copleamus,q phtemtir,OC eredimusiEt qa aliq no mo hac nfa t£pdfate,led et
retroadis tpibus ptinadier ancrcra j
conatifutfoldtidcIufticercadlalute.ioqdinhocprocolUatcncndulit, : ' \ ex laats
eloquiis breuiter enucleare tentabimus:Na aliunde id exprimere •neqmus,cu tones
liw minus lullideot^,nec aliis crcdcnducft de iis,qu* , ^ in [ecrcta curia
pnndpis ptradand',nili iis.qui funt a fecmis ipfius princi 'Ti* je>refyi
/>/it ^rA.rrt4>i~ Hebreos/q afid-ere uoluerunt fola fide fuifierre ad
falutctEc . illi didb fune Rabiniiqa l^banfopioncs turunda magiUro^r cooa ijs
ex aduerfo iniurrexit alia fr^,q dicebat Caricoo^: tt I . * Noni/ oores. qa
fcquebaf^ tmmo iedlioae,8C textu fcripturf facrf nullas admiitcdo opi nioes
houm/ncc fophilbcas rones magfoytQgo^; rones/ flt adinum im/, pnaa^
omittttrsucnicmus ad coxuosnfos,q inixi multis autboritatibus Eu^clii,8C
Apibpt, qux ide al&ere ui'denf',aun funt tm tribuere fidei,ut • opa quo^mo
danent: imo afihierare uidenf* fide no polle fubfiftcre cum ■ opibus, qa fi p
opa quis iuditican pfumeret/ hoc eflet ia duas ptes claudi/ ' eare/Adorarc
Baal.SC manu obfculari: qiedctcs exd/ , tabitis Ixtiua incnarrabili,teportates
fine fidei nrftrf falute aia?: neftraj;. Sic K xps.qui Cut narrat Iohanes;) cu
interrogaret a iudeis.qd tacerct.ut oparenfopa Dei/1 pfcopeymuldtudine.qua
illos uidebat turgCTc/rcpulla uoueispfcribitdicestHoceftopusDd/utcredarii
ineum/qucmifitille: . Habct.n.fidcs fccu uniuafam falutc/feruans ab oi
malo^ficut ipfc author fido breui fcrmoc explicat 1 calce euagelii/cui
otuluseft fcdm Marcu.du att:Qgi ercdidcrit.K baprisatus fuerit/fiduus eric Qgl
uero no crediderit, coddiabif . Adftipula^ Paulus,q cu Romanis di&tts
aittSi cofitearis in ] ore tuo dnro lefu.K in corde tuo credidcris,q> Deus
illu fiifcitauit a mor/
wis/laluuseris:Etitey:FinislcgiseChriftusadiuftitiaolcredai:Etantca ; adduces,
pphctf, at oraculi friam aitiludus ex fide uiuit:Mult(qi alif fiiif euagelii.ac
ApKj^: poflent adduci,^ idc fonare uidcn^.qset ipfi no addu/ xerunfcd hf pro
tpe fufficiat. Adducamus qqi in mediu/qno fophiftice 1^ uare conai^.pcr fola
fide fatilfais,f! credes.fi n5 aedis,carcb»Hinc promifla Dei
dooant,qpp>ndiim adiudicifa Qgx ota repetere rcor fupfluu,cu eadem fententip
poffimus oibus addu^St code fundameto adducendis faare faris. 4/
IsCupti ' Eliminatio illorum fundamentorum. Gip. XJf. D cacllenda oia illo^
male collocata fundamcta.p ruminada admonemus illa lacobi (hiam/ Fides Ene
opibus morrua eft: Et itc9ijDfmones aedunr.K c6tremifcunt:In gbuscodudi/
T1nteftat'dices:Fadte dignos Erudhis poenitcda:;'Et edo,^, poent tenda (it
reueriio ad Deu Cut aflditis, 6C ficuc indicat uocabulu h^taicu
n31®J},qgnitas,tnodeftia,c6tiocntia,caftitaj, tie» Si igif bic cnumeraf ,tanq
Itngnlaris fru(aus,K pars eo^j.quf exigit a nobis fpus: Quo fides fola/tanq tnediu
fufficiens cft ad coplenda ea.qu^ fpus funti' Audite hacc K intelli^te uos,q
exteros cotmmtes nobis tmmo fdenda fpus.K euagebi ucdicads,atqt ppedite q longo
idnere a fpuaUbus (^ids aberrads^Nechic onmo errabu^i uagamini,fed et
matrimonia, a qbus Paulus hortat abdinere eos,q ofoni uacare
ptrndut/extolbds,co/ dnentia,8C caditatc,K abdineda a fomeds carnalibus
c6ccnids,quis pau/ ds nerbis huiufino^' comcdeds.ne ueniads ab oibus
cotemnendi: V no.o. uerbo Pauli,adeo c6aubia,8C bbe^ dbo;: ofum comcdads.ut dinatos
pe nitus exidimetis cos, qui coelibatn,8C d^;: abdin«ia,(altc cerds tpib^
ob(eniac,ut fomens camabbus aliquantulu femods^bberius in foldiitad/ bus
fiibdqucdb* dies idunii,SC abmndif Deo uacare pofiint cbridicbl^l Cor
quxfo,adeo uno Apfi uerbo dudmini,uc mille ab'a cotrariu addeda
c6tcoadsi'Noael^rcAprcisluxucamis,8Ccomc(adoes,libcras v} conu/ numerat Ster
opa camis,qux femp cotrarianf fpuiJ' Manifeda igif Cin« cu Galads loques])funt
opa carois.qux funt,fornicado,imudida,impom dria,luxuria,diffenfioes,(edlf,ebrietatcs,comclariones,6t
his fimiba.qux ^ico uobis,ficut ^ixi,qm q taba agunt,regnu Dd no cofequnn^. Nec
fiitu^t vj regnu dandu his,q a dextris erut in extremo cxaminetNcc pns,' qd
chridi t^monio intra nos ed/c6parandu tn/U augendu ui nobi^fis illata/dam
cohibemus nofipfos ab oblc(dammds,U uoluptadbus camis: Qgod regnu ccdo^SC Dd
peuidubio c Deus habitu in nobis, (lue p gra da,ut muld h£t in ufu,fiue p
lucc/qux f ut inqt lohancs^ illuminat omne boiem.fiue p uim,8C ciuiima
quodda,qded ipfe Deus pfiindes,K liniens nos fua clem^,K bonitaterqua p
,p(afiis fuit ille,qni p antonomafia di Aus ed undbis ladnc,Ohn'dus grxce.K
Mcdiah hebraicetfiue qcu(^ alio noie.fine fub qcucp metaphora deferibaf ,ipm
regnu Dd ed ipfe Deus ha bitas in his,q no folu credunt in nt^ dus.fed operanf
fcdm fide fufeepta, ficud ipfe c^sdis doAor phibet dicens:Si qs fermonc meu
(duauerit/Pi meus dibget eu,K ad eu ueniemus, 8C mafidne apud cu fademustSermo
enim cius no folu cd de fide hnda in mde,(ed de dile^o&^Ct obferuadoc Paulos
“ I ccLxirr TONVS (^VARTVS. K ^ Paulus w k f Porus 1/ li ? 0 B CHRI/ ^ srvs. i
Iohaiu Paulus inStlatoji/qu* opis eft/K no folius fidd.Hoc iraqj Dei rfgnu.K
Deu ho/ Q)icantc in nobis taro melius, 8i amplius Aifdpimus/qto magis tlogamur
ab opibus camis/K feruamus colibatu.quc uosipudice comeniiis-Hinc Paulus cu
Romanis inqcxNo in comcfacidibus,SC ebrietatibus, no in eu/ bdib*,K
impudia'tiis,ftd induimini dnm lefu xpm,6i catniseuta n5 ftree ritis in
de(idcriis,oblc(llando vj in hmoi,qa hfc obledatnenta 8i carnalia ddtderia Cut
inquit Peous^ militiu aduerfus anim^lnnumerpfunc hmoi Apfo^ fentciitix,qbus
fuademur pugnare cotra carne 6C fanguine rrpu/ gnamc rpui:Qi]od fit p
abllincria abo9£,K ois luxus.K p ue^’ calibatu, queuos fpnitis.Sed
reucrramur.un digredi fumus; Vcnitc,K audite oes, qui fpretis opibus fola fide
cxtollitis,qd Qiridus conditurus onmiii iudex remunerare praittat/ 8t danare
comineifjan fola fide,uel incrtdulitaie an opa
ipfa:Hxc.n.fcdidbitu^stidaiTtVenite bndidi Pfis mei poflidere pa/ ratu uobis
rcgnurEtronchuius remuncratiois fubinferes aii:tfuriui,& dc d^s mihi
maducare;(itiui,8^ dedidis mihi biberetSCc-qux fequunc. Eco/ ocrib at cominad'
fe punituru no lidei,fcd ope^t defcdlu fubnedes: Ite ma ledidi in igne
a:tcmu,qa no pauidis me,necj) dedidis mihi potu.no uiiita dis,no ucdidis,n6
curadis.no freidis deniep opa charitatis. Quo bigict no dux idx a rutilante 6C
claridima hac iudicis,8C ucr^ luds mudi Iniaf Ncc cqdc uidco,qua frote qs
audeat excludere opa,K attedari ipfa no i cqri a iudice,K no (bre nectdana ad
(alurc,K regnu cofe qucdu.None hoc e tc/ merarie cotra iudids edidu pfumeref
Cur,qfo,tm attribuere uultis fidd, utpodergeds opa,qux ia introdudis in domu
xpi p olUu fidd,taio alFr/ du ab iplb exqrun^,ut oia in eis/maxime in charirate
omniu bono^ ope^ radice codudrre uidea^ dices: Hoc mado uobis.ut diligatis
inuice «ia tuprema fidt s,8C adeo gridis ut a p ^m montes traif«an^,nihil ^
fine charitate. Quid ad hxc dirnis not.i dogmacizatcsi'Forfitan,q> charitas
fit fidcsrScd hoc no ed frdm dodri/ nam Api! , qui illas uirtuets conumerans
aliam ab alia penitus d.dinguir, adeo,ut aliqd cedante fide remaneat
charitas.qux nuq rxddit- Cu igitur charitas diibnguaf a fide,illa inc« op«a
c6putamr,id maxime dante coi omniu didindbnc.q» ea,qux pttnetad lege, 8C cuageliu,6^
totu ntgotiu oodrd inter crededa,K op«ada diuidun^»Charitas igi^,quf fidei
pr^po/ nitar.opusdd,cu oibus qux in ipfa chantare hunc, bt ipfa charitas fimul
cu ootcplatiuo amorc,SC opa oninia in charitate ppetrara hrlidflima illa I
igitized t pafcua funt,qaf inucnit ois,q
iogredrf p oftiu fidei ad diaina pafctu fpfa, K egreditur quoep ad pafcua
diletfhonis.K op«ii in proximu exhibeodi: qux pabula minime gufUbunt,qui
morant'' tmm5 (up oft» fidei. Quo ittlliganf autoritatcs.qux fidei tm tribuere
uident . Cap.XlH. Vthoritates igii" oes, quas noui dogmatizantes in nimiu
uorc fidd adduxeruat,q>noo obdent ucrf dotfltinf ,qua oe* bn fentictes f
fitenf /neqi fitueat hftefi ipfo9t,unica pofTcrou* t r^^c ilW orrWl.nnmr
fiAenr/ ■wKiS coprobare foludooc dicentes, q? oes illx atteftantur fide ne/
cellaria ,taq odium.K principiu (alutis, C7 ucluti femen bono^opc^,at(p eo^t
radiccmtVnde omnia opa meritoria,ac Deo grata in fide perpetrata foilTeab Apfo
alTcucran^tSed lummus dodlor exerta nos admonauoce, q, uerbii Dei, cui credere
dcbcmus,eft femen bonoy operu: Quo igitur o AquilonaresThcologi fides exdudit
oparQuid.n.nobis fine domo, aut radix, SC ftips fine fru(fbif Quid iterum
claudicat,qai iuftificari cupit Deo gratu fefe exhibere ex frucflibuJ fimul cu
radice, K feminefClau/ dicatis uos/K paffim labetes ruitis, q uno tm pede
c6t& altent,» fummc necelfariu fpetnitiyNos.n.utroep pede,fidei vj 8C
charitatis ambulare uo lumus folidiori grcflii,q uos monipedes. Nec manu noftra
olculan oble/ crederes difdmustqa nos
oes na rdmur filii irx.K indigemus no tm gtia,fed O g« opmur bonu in fide,qua
(ufccpimus-Cognofeimus iniup pcliuc nim,fixquete c^,im bedllitatc noftra.ac
.pinde q fauore indigemus, ut pollimus optri bonu. Nec deponeda eft opio
opeK.imo afpiradu ad ip& p gratia x^ ^ nobb pa{ri,fufdrari,K merito fuo
femp faueristin q cxultamus Ifritia inenam/ bili reportares fine fidei noferx
felutcanima?: nfa^itEtid dumo fides ipla pfidatur p charitatc,cu qua
producantur frudhis bono^iope^tpro qbui pmito/rcmuneratio.O bone Deus/qua
frome/q aufuAjua Cut ue^ dica^ tOTcritate illi gfiofi rccenriores theologi opa
excludere pfumut,cu regiirt Propheta denudet, Aplus pdama,8C ipfe omniu iudex
pfi^/q. uenifc cu Angelis fuis,ut negotio humano fine imponat,rcddet unicuitp
fecu^ opa fua. Obmutefeite igi^,K nolite acquitfcae 1^'tui erroris,fed cedi»
pphet?,ceditc Apfo,cedite X^,8t Spidmi fcto.quoinfpirati Iduari fut fin/H Dd
holestOgi Kfi fide cxtulcrut,notn exduferut opa,nifi ea,qM fridmus abftp fauore
illius,qui dixitsS/ne me nihil poteftis 6accre:Qgi iu/ deis nodu initiatis,8t
qui adhuc feme fidd no fufcepant,ne9 radice collo/ r^^^rranl■ bonoQt
ope9t,dixit:Qm opus Dd erat,ut crederent in eu, que ilk miferat,qui 8t Cerne
bonu fidd feminat in agro animx noflrf ,ut frudhitn pducamus bono^ opc^:Qgi
olliu c,p qd intramus in uinca, K agru dm Paulos '•I bi -1 CHW>' STVS I
roNvs q^vartvs. ccLxinr Petras fru habet fccamuniuerfamlalute/taoi oftifi ,8t
foncn.per qlC»» Petrus inquiO generamur in ipfo Chtinotqaoj faouir,dam aittQgi
crediderit,» bapdzatui fiicrit.faluns erir.Qui vj rfg terra bona,» irrigata
(ufccpir uerbu Dri,quod eft femen fiddtSuiw enim quineluri arida petra
fufripiut ad tepus crederes,» in tempore ten/ tarionis rccedetcs.ro ^ non
habeat humori gratia: vj inigitis, per quam opamur boniJ Ecce igif/q, ex hoc
uerbo Eui^lico.qd fic magnipe^itis aKqd aliud exquirirar a Chrifto,5
fideitScmeneniin ipfo intriprwfteeiV nerbu Dei/coi rredere debemus. Sed ultra
hoc exquirif » terra bonatex/' quiri^ » krigario.qnx fit per ucra baptifmatis
aqua t Quf aqua eft fapi/ entia (alutaris»ft » graria.atq» &uor bene
operandi impetrata a Chri^ Qgi omnibus in tensio clamat dicesj Si quis
firir.ucniat ad me,» bibntt’ Et ite^t ad famaritfcSiqDis biberit ex aqua,qu4
ego dedero/fiet in eo (bntf aqof felieris in uM fttiiiiNec dicat idem effe
fide,» bapdfinum/ttahfC’ dno p feiungit.poftea copulat atteftans utruoq;
neceflariu; quia coalat* ' fentenria eft.Per hac aii currit illud PaulitSi
cofitearis m ore rao dominu lefum,» in corde mo credideris, q, Deus illfi fufeitauit
a mortuis , faluus ensxjuia ia habes felutis arrhS, » femen fidei fuiixpifH non
utiq; iri petrn finehumore.quia huiufinodi a Chrifio exduduniT/frd in terra M
irrigata K producente fhwftu tpe fao.Et hoc eft credere Chriftu fufeitatu,»
fufd/ tante nos ad bona.at^ coeleftia opa coduceda/iincta illud apoftoInSi c6/
(orrexiftis eu Ghrifto,ctedctes vj ipfiim tufcitatu,qa^ (iitium fiint quxri/
te,qux furfum funt fepite.Qufriteq«iide affetftu,» fapiteguftu,qDado vj illa
ppctrabms/quf furfum fpedbmt.No igif hic cxcludnn^.fed racludu.»
taropera.Cofitcmurlnfupffcu ApofioloChriftficire finem' legis ad iufti riam
omni credcnri.finfi uriqt,quc lex,» ipfibs legis prxeepta opli fabrica, omnes
deniqt epimonif , qux in figura Oirifti conring^ ds.Prxcepca aut nequaq adimplent
fola fide. CHRJy aUoquin nS dixlflet ChriftnstSi uis ad uita ingredi,ferua
mnadata:fed di STVSi j^lraSi uisad uita ingredi.crcde me.Si igif obfmiatio
mandatorum eft coitio adeo neceflafiaad felutc.ut p ipfem ab authore felutis
pmitta^no bis felus.quo opus prinet ttnmo ad extenore hominef Nlunquid
exterior, ant inferior homo (olumodo feluamrfHxc quippe dogmata mulierralis
ddiraribos,» unlgo tantumodo pfuafibilia funt.nemini tamepfuadcda» Paulus Vi
.Digiiizeu b\ CANTICI SECVNDL Alt ferfiem inqufcttMorrificare exteriore hoinn
eile necc(Iariu,uc ad orta ingrcdia^:Damus:Eft igi^nccriEiriu hocopas,e(l
occedaria quo non uidetor fufficies cor errdens ( (imul cu lingua co(i(eate,cu
ipfa uerias,C7 (umns ludex dicanNon qui dicit mihi One Dne.crcdens c6hcens,tntrabic
in regnu oocio^tt M qui (iraeric uoluracc Pfis meVqui in codif cd.Qgi «ey
pcrilanir fcrul inutile.fiC qui opari neglexcrit.cu pecunia accepta a Dno Tuo
eiicimduin ad tenebras exceriorcs,at9 a DeojCC falutc anathematizadu.Et
qutimini uocabulo,uc nouisridcamioi.C? nouitate moliri ua/ Paulus lears.qd
ptenditis: fcd eolido in fpu xpi lefu rc^,cp deducet in meliore lorcc.qf
foriican obliquo aio a(lrui^:C^id.n.ed,non p6t qs lege implere (ine xpo, nili
(Tnc adiutorio xpi('Hpc ia coceflimustEt cu dicunt/N6 poc qs accolere ad
Chrfllu (Inc fide.crgo fides fudidt/illatio cd £alfa,8C iaco/- graa,8C prxmida
fententia dubia,cu ipTemet Chrifhu dicattNcmo uenit ai me,nifi Pr meus traxerit
cumt Qgx anracdio an Iit ipfa fides, an aliqd • aliud, idi noui dogmanzates n5
adhuc declararunt: No.n.dubicamus an . fides fit neccd^*a,ur accedamus ad Deu,
qa ea ed aperta fhia Pauli,f! ab eo axlita fit epfi ad Hebreos.ubi ait:Sine f^e
impodibile c placere Deot Crcdcre.ci.oportet accedente ad Ocu.Sed q> hxc
fbla exqratur.hoc nega inas:Nam attra(5his qs a Pre,« introdu(fhis in domu,6C
familia Qiridi p offau fidd darim fufcipit talcea.ucl ronas,ftue quocut^ alio
noie uooe^ do . nanuu illud,ut datim indpiat opari,C7 lucrum reddat donadui
accepd» Nec opus erat o nouicii theologi mulns uerbis offurcarc ucritate ia
oiboS tnanifeda,C7’ ab oibusacceptaAit ucl uideremini qd noui attulifle in me/
diu/auc ut moliremini aliqd fcandalum/qd adhuc e pcidorc uedro no euo
midis:Quid.nxd danarr opa nifi puertere tota uica cuangcIica,K prxpa rare fe cu
Sardanapalo/8C aliis fpurcinimis non dica Epicurris/fed bediis ad omnimodi
uoluptatc^ld.n.proculdubio fequi^/fi in fola fide cofidut, ne no danent
u/gilix/ieiunia/caditas/auderirasuitx/opa cbariiatis/8C ois C{libatus/ut
EidtssJ^ec innitamini nerbis illis/qbos dit%im cdKtedidic Abraha Pulas Daoid Abrahatn Dco,8C reputatu eft ei ad
iuflitia : Nam quatiis fides illa Bieric opus iulfitix,non tamc fuit tantumodo
iunitia,p qua fuerit tam Deo gra tus^ut fuennt ei tot 8i tata
rcpromi(la,legatur([ri placet^libcr geoelros ca« xxYi»ec hxciniicnics ad uerbu
dicOa ad Isahac fUiu ipiius Abraha: Tibi enim 8C remini tuo dabo uniuerfaa
ri^ones has, coplens iuramcntu,quad f|x}p6di Abrah{ f^tri cuo , multiplicabo
(eme tuum, iicut (lellas cedit dabo lex obfer/ uan nequit,6C g> Abraha ex
fola fide,86 no ex opere iultificatus fit^Scru/ temini lcripturas,8C fenteda
lditcdf,coaptcris,fi uuldsueritatcpdpe.R.e putata qdc fiiit fides Abrahac ad
iuflitia, reputata fuere 8C opera , propter qoxpromifla fuit beneditfUo omniu
gendum in Idnine dus, id maxime, quido obtulit filiu Izahac in lacrifidu : que
8Cfi ia fide obtulit Cut inquit Apoflolus^illa tamc oblatio non erat ipla
fides, fed opus fiind im in fide, qux eft fundamentu ^'ritualia aedifidu Soludo
magnx difficultatis, quam affmintditfla Pauli in Epiflola ad Romanos. Cap.
XlllL Ed ne aliquid relinquamus intadlu, quod nos in hoc negodo urgw,ucniamus
ad ca,quf Paulus ages cu Romanis feribit in Cap.iiii.abi adeo apte deponere
uidetur pro fide,ut magis - angullet uerba ipfius,q alia , quaccu^ fint a nouis
dogmad/ zandbus adduZlatAit.ii.Si Abra^ ex opibus legis iuflificatus efl,habet
^ona,fdl non apud Deu:Q5id.n.didt fcnpcura!'CredUit Abraha Deo, K reputatu cfl
ei ad inflitia:Ei aute,qui opanir,merccs no imputat fcefi/ dum grwa,f^ fccundu
debini:Ei uero,qninon opatnr,aeded aut in eu, qui iaftificat
impiu,reputa^fidesdus ad iuflitia, Iccudu propofitu gradf DeitVnde 8t Dauid
deduat beadtudinc hominis , cui Deus accepto for iuftiaafineopibustBcad quo^
remifl; fune inigtates / Si quo^ tetila fune £ . f CANTICI SECVNDL t BwcataiBintus
uir,cui noa imputauit Dominui peccatu : Et paulo poftt Non.n.pcr lege promilTio
Abrahf ,aut fanini dus, ut haa^cs eflet muodi: Si cnioi q cx Icgc haeredes
funt.exinanita eft fides , abolita eft promiffio: Qgx uerba 8tfi uouo dogmad
&uere uidentur,non tamen funt aliena ab ca,qu* plcriftp in lodscocraria
praedicat ApoAoIus : Non.n.iIle,in cuioa pedtore Chriftus refooat, adeo
delirat.ut nue unu afferat, 8t ftatim paHy oodia canere incipiat; Sermo natp
erat ad fedados Hebreos,at9 Roma/ oostqoo^i illi in drcudfiooc.a lege
cofidebant, ifti uero in praeputio, O baptifmatnVnde nuc pro illis,nuc pro
iftis picnriHimu fe exhibet drfen/ IbrctEt iis,in qbus illi,uel ilU nimia
elatioe turgetcscofidtbat , acerrimas obuiat impugnator; Inter eos etenim fefe
collocat eorunde quzffionu di/ remptorCjUt Hieronymus opdme fendt,Conatur quoe^
demoftrarei ^ & Ius allata a Mefliah no cofcrfnetp ex circudfioe.necp ex
lege,nepus,quod fupfdificauimus,ut doert in priori cpiftola ad Co/ f^ios : Sed
ad priora uerba Apoftoli redeutcs/cofitrmur nuiiu ex ope/ legis hiftificari.nec
iuftificatu fiiifle,quia peccatu primi parentis O «fequenter toaus generis
humani id erat, pt nullis humanis uiribus twf/ fo anelli , nec naturali , (Tue
legali medela expurgari , neq; uelari poterat ignominia illa aliqua uefte rerum
infcrfo9i: Hic no fuffrdt foliu fid ad te gendam nuditate
protoplafto9!/quauisficu Ifaias&naneritEsechiareBe a plaga particulari .
Hinc clemetiflimus Deus miferatus humanu cafum ^ aromoto tegmento ex ficu folio
cofuto, K accepta tunica peUicca ueftiuit eos,tunica uriep co&dfai ex pelle
agni illius/qui fuflulic peccata mudirQu uefte diuina clementia no modo tegit
nuditate primc.9: paretum, fed om/ ^ pelk’
nium,quosadiudicaueratdignosillotcgmento:Qgodopus,8Cquamue/ 7/- ftem nec lex pracftare
poterat/ nec facrifidum,necfacerdosqui^iam,nifi ille/q raccrdos,hoftia,8C agnus
exiftes ocdfiis fuit pro omnibus ab origi/ ne mundi^t omnibus prodefle poflet .
Cum igitur lex fiuc l^s obferua/ tio id minime eo&rre poftd/ideo ex opibus
legis nullus iuftifKaba^: Nee Abraha.nec qfqua alius ex pambus ex opibus 1^'s
iuftificatus fiiit/ ut ha buerit gloria apud Deu,q iuftifieatione/K
purificatione iuftit fieri p illu. qui omniu pc^ta portauit,C7 p (anguinem
ipfius, no autem per bngai/' animaliutCui Redeptori credidit Abraha,reputatu
C?fi per gratia faluamur,K fide/6t licet no lint codigna opera noilra ad futura
gloriam,acquus tamen iudex in temunerado reddet uni/ cui^ fcif m opera fuatquia
hxc remuneratio fit xqua proportione, inter/ cedente nihilominus femp gratia
Rcdcptorispromilli in lege/ Kprophe/ tisiEt in hunc fenfum intelliguntur illa
uerba EaulitSi qui ex lege hfredrt Paulni lunt/exinanita eft fidcs,abolita eft
promiflio.Id.mapud omnes clariflimu eft , q, falus no eft daa per legem.aut
(anguine animalium, fed ^ Chri/ ftuni,6i Mciiia:cui refpdJcnt
faCTifiaa,prophetf,0 tota lex:K in quo co placuit Patri omnem plenitudine
inhabitare facere/K per cum recoaUati omniatEt id,dumodo accipiamus nos auce
noftra, laboratcs,dccertatcs, opcrantcs,8C uim nobis inferctcs,ut a uitiis
abltincamas;8£ operemur bor mim pro uitili nollra:R.eliquu autem fuppicbit ille
omniu bono9; plenif/ fi>iius/adco,ut de plenitudine eius omnes accipiamus.
Hpc eft ucra doiftn na a Chrifto,86 Apoftolis plerifcp in locis ptfdicata.omnibus
fmcere pro/ clamata, & quf omnes fententias ab eode fpiritu per ora
diucrro^’,81 ple/ rifeg in locis xditas couenire fcacit in unum. Ad hoc igitur
dogma diaboli allu alias perluafum,?? Dei prouidenna iam fopitu/denuo fufatamt
, ne pernitiofum lcandalu/8C fcilma emergat 5 6i ut retrahatur fideles a bonis
. operibus,pro quibus uita,K falus promittitur. y .t., i.ijoin \jiij ;
.-ei-.frv irl' ti ;.nu ;t : ;..n 'jt i n I 1 / . >uuv7; i;r: rfiiisUtrj',’'
» .t ;:::5jiror- , , SittiJi-iqbi. A mubn- ^ .. ‘ rtr>nalj.
aquaLbetparte^cneraotis fecundu idolumincaexiffeiia femendefiuiet Quod totu
forti imagnadoai aliqui,8C fallo attribuere uoberunt: tu qa id cucnit abfcp
imaginadone generads,tum etia qa ex nimia dcdfione fe/ minis quodiiba membru
ipitus generantis debilitatur. Dicant igitur alii pro exercitio
ingcnii,quicquid uelint/tnihi uidetur,q>a quolibet membro decidat potdo
feminis,un ex ipib formet filius cu generanda ima^iae,q totu repr^entat,8C
mebra oiatEt (ic cor genid eft a corde gencrims, cete/ bru a ccrebro,oculus ab
oculo,manus a manu,8( fic de unoquocptdfo ^ minasJS^ fpus pdpue (it a
cerebro,corde,8C epate, taq a prindpaiibn^C/ magis,lpualibus mcbrts.A cerebro
itacpdefc£des uim tr^t radoaalc,K trafiens p uenas,qu; funt pod ambas aurcs,ad
mica,cui codnnatur/ pgit p rhenes ufcpad oafafeminaru^K teifesiA corde uero
progrediens, 6C. ab epate uim d^udt/K fpum amoris, 8Cdilei£li6is.Sic8i
ChriifaisDd filius, pficdti Pfis imago/SC bpieda cmanauit ab oibus,q in Pie
funt, oia fecum trahes,ideo dixittOia mihi tradita fiint a Pre meo, ficut v) ab
t^us pro/ ecffictAb eircnda4i-pecace,cIemcda,iufHda,booitace,mfihitate, Si a
toto fonte oium bono^ emanauit,8C emanat,r} prfdpue in co/qd fapicda eft,
proceffit a cctcbro.i^i mente patema,ut n5 incodnne dixerit Orpheus,K poft cirhcologi
genriliu,Palladc.i.uera lapienda e cerebro Ionis nata: A corde uero Si indmo
penetrali paterno traxic,un fimul cu Patre fpum tbV kiftionit .pduceren Ad
cuius exeplar K nos genid fiumus primo ab {terx no Paire.p filiu tn,in que
femen idea^: perfiifiim eraoPoftea ite^ regeno cad fumus per filiu boc^e £uftu:
Hfcuiuioftra loniuaria nimis prima Arid. t Gak« >1 Anici i) Aiilb * i ’ ' bt
CHRI/ STVS. ■I 1 1 TONVS QVINTVS. CCLXVni l aenit a cmbro putrap mnm»,a quo
uerbu K armariu offloiu mu ma/ la^isNam lo tph ideata funt.tang ,n uimiK
femfiiaria,aniuerfa. fiuequ* ta m codis,fiue quf in cerris funt.uifitilia.K
«luifibiliaiExpIicantara flh cu ^ imagine,ucl funutichro Patris^cranris.put
pfcOh exigitXnde K k aianant,& deadunc ab otnnibos,qux repracfentantHinc cu
homo ha/ a beat pris imagine.ut totu.quod eft ia pie reprxfcntct, formatur ex
olbui f qux liMt in parente gencrante.nS tn ea pcrfe(ibone,qua filius fcd
longiori ® Sl^f^oil^nsigitur^phctahilarifpirituexulransdecantat;^ pj Mofts
eftis,K fflii excflff oes.Et Mofea qualt de ingraritudinc reprehendens po/ pulu
ipff ereditum.K cofequenter totu humanu genus ait:Nunqd non eft I
ipfePatertuus.qm&dtte,creauitte.8£poffedicterDeqbu5Ki>fe Deus ^ u I “
coquentur dicensrSi ego Pater fum, ubi eft honor meusT Ec t Mala. 'KJiaamonensmortalcsoesfratresefiTeinqKNunqdnoDeusunuscrea/
• ait nosfNunqd non Pater unus omniu noftrurSed K ille regenerator nf II
PfP®®'“'P^““"*9‘®'""'“PatreDeu,acffo«aliiefreDtpatresiimili/ 5
tndinani.inquit in Euagelio.cui titnlui eft fecundii Manhfo: Nolite uo/ '
‘^P»™fup«^tOTani.unuscft.n.Patcruefter,quiin ccelisrih Adquem r quotp magna
cofidentia nos docet accedere,dum ofamns,dicens:Cu ora/ ' D
“^”*"°^*f"“°^.q“'ra«nc(riis.QgeetiaPatrcnotanri^ , riolus f*™
«tionabiliu^ omniu rerum Paulus uocar, dum ait: Ex quo omnit paternitas in
coelo,8C in terra nominatur. I Qyomodo Chriftus in natura humana iterum nos
regenerans effeeaus I fit «erus pater. . Cap. U. ^
[^"““®_'“>S«'*J™l*sefigcncta«ri,fl£producenti:Ideocum ^ 1 “ttimosin
imaguie,K iTmilitudine Dei fiimmi omniu f fJ °P'®®MicimHr prx omnibus produdhs
ab eo filii Dd: Sed i imagine detnrpata,Kfimilitudinc penitas deperdita no
dicc/ ( roerito filii fiimmi Pris, nifi ite^t regenerati refortn aremus debo/ »
II ” 'magine,K recuperaremus fimftimdine peniros abolitaildco dixit c!j “*
uaierat,ad NicodemurOportet uos nafei denuos jNicode. oed nm inteHigens
mylTbriu Nicodemus dixit: Quomodo poffiint hxc ^enjT»
"^^^««qoidpotquisfnuentre matris fux iterato introire C7renafci^ [0^1/
Relpoodit nonus Pam nona docens gencratione,affirmans,0’ declaras, JjSTVS.
*1«3C dix^: Amc ame dico nobis,niii quis renatus fuerit ex aqua,K fpu ^ 1/ f
pot introire ia regnu Dei: Aqua aflignac prinripiu regeneratio I Vfoftt
ois.fitw K primxuf gener^onis aialiu.aqux foiffe a Mofe dicunf «foro ^ induat
Deu iubentc.atqp dicttc:Produeant,nel ferpant aqux ferpituram ^
«nimxuiuentistQupdOuidicaclanta animalisaqucum.Tanq igitur £ i i i i optimus
philofophas,K boit gnarus anaqux gcncrarioois fflus Dd, de fecunda udari primx
conformi dixit , ^ oportet nos rcnalb cx aqua ,ut ficut ab aquis fupramundanis
, 8t calcOibus OTanauit prima genitura; etiam ab cifdem proueniret regeneratio.
In Dei itatp fibo, qui utra aqua fupramundaoaeft,c6dita funt uniuerfa.K in
eodem regenerantur omnia: Net» enim de aqua dementari loqucbatur.quando dixit;
Nifi quis rena/ tosfoeritexaqua,8tfpiritu&odto:Namquid aqua ha:cfeculcnta
cum faniffo.fiC diuino illo fpinW Qtjomodo poilunt hax penitus diuerCi
eo,aucChnnolESV,adro,ac Paulas Paultf omnia opera egregia a magnis uiris
perpetrata fidei anribuac , ficuc patet in his, quae longa ferie cum Hebreis
recitat» Sed podlfimc hxc 0^ s Uda cxquinnir ia fufcipfemitus diuinu femen in
agro afp K mentis fa* ut tomsm Deu oc^patw per firma fida adhpflone cum
!^/rupcrucnkai immicushojsnuUu uacuu reperiat.ubifupfcmmetzizania: Quato.n.pfe/
n.^d.u.nofem.neeftager^no(bp.t«ommorlocu5rd/nq^^^ mam gen^, qm procurat
fupfeminare zizania': Ideo no fme ca' exquirtf hd^uxefledebernon tm inpura
CTtdul,tate,fed firma K fornsmeoda adh^o.K tota^l.^0 animi in fcminantem,K
regenerantem. Vnde generet mafculus/tQtsnina,ud androgynus. Cap. IUI, Lwa
exfmmtia coprobamua in naturalibns generarionibua aliqiws cfle totus
mafculinos.al/quos fecmininos / SC aliquoa Cquisraro ) ptomifeui fexustSed unde
hoc fit,uariatft inter fapiento opinio. Aliqui id influxibus codeftibus
attrfbuunn iatncisdicentcs.cbfiinrariil9rr ^ens.quod femineu diotur,
effeminatur K ipfe , ut in feriptura facra diatunQgi etiam iubmtur exterminari
de terra.riq deturpatores, a c6/ mpcom fup dignttaa&Si autem naturali
innititur lumini, quod lunare diatur,immifoendo le duilibus contentus
philofophia naturali K morali ' androgwum parit opas inter diuinu,K animale
medium. Diufcu igitu^ rat^beamus pr* manibus Patrem, qui nos generat, pafdt, K
inftruie Qiri[nis,8£ habeamus animal no(lru,quod nobis blan^'tur, ut ad infima
nhac,86 deturpet, CThalxainusduiifmfdtuni^quod nos agitat, mr/ bat cireo nati
fiint. Si autc circa duilia foliati ibi pfigerimusterminu, androgyni cilt^’
^mi/ fcuu codpiemus opus,iuxta illud PaulisQui feruit uxori,folidtos rll quf
fuot mudi.SC quo placeat uxon,K diuifus cfl.Vt igi^ panus n«ftcr/gene rante
Qirido/lit mafculcus,diuious,OC (oclix/du regenerari protendimus, interrogat
nos/q a fccreds ed,K‘numiuspnsregraeratun dices ter: Abre/ nuntias
diabolo,mundo,K popis dus.ut totus Uco uacans,86 ipii foli in/ hxrcs ualcas
fixlix regenertrifR ndet ille ter,;pmittes vj corde,ore,K ope, Abrenudo,pr
omitto,C7 fpodeo firma adhadiooc me dedicare pri rrgene/ rand,(cmoto omni
alio,qd me ab ipfo didrahere qocat.T nnc fic dtfpofi/ tus fufdpies faluificu
illud feme fodiddimc regeneraf canto fauore.ut dt/ hinc diabolo cedere
ncqurat,diccntc Iohdne:C^,q natus ed ex Dco.pec/ catu no &dc:qm (dnen
ipiius in eo ed/C7 nopot pcccarerqm ex Deo na/ tus ed:Ec ite^:Omnis,q natus cd
ex Deo,n6 peccattfed gmerado Dd co feruat eu, 8C malignus no tagit ipm:Et
rarfumKDmne.qd natu c ex Deo, uindt mudu.Et no admirari nequeo/cur ii, qui et
minuridima theologix nodrx in neutrapblemata,8Cq6ncs deducut,no difcufldint.quo
ucra di xcrit Iohanes,cuius tedimoniu ue^ cd,^ natus ex Deo uindt mudu/ dia
bolu,K pcccatutcu uideamus tot in baptifnutc regeneratos fccledos,ini/ quos,
peccat is obuolutos,mudo,fi( dialwloferuictes,fmo diaboli cfFedi,ut de ,pditore
dixit pares nr ChridustVnus ex uobis diabolos ed , cu tn ille cu extens Aptis
Cut cofentaneum cd^ baptizans/ tH regenerans fiiern a Chrido.Hic ^ni fallor^
diccdu ede diiudico,q, homo no renafdf p aqua, K uabu (accrdods.quo iiinr
faaamcca.K exteriora iigna eo^c.qux Deus in internis opa^,fed p feme illud
diuinu,ut inqt nf lot^estQp^^utdi/ Iohan» ximus ) aqucu cd ex aqua illa
fupramudana cofcdlu,qd no da^.nec per/ manet tn aliquo.nifi p fide adhxreat
regcnaaii,SC fide dabilitus, firmat^ adhxdonc c6fcmet,q(f fufccpicQga fide
confetuas illud femen, prxuakc in mundu,diabolu,9C peccatu, ut clare infat
EuangelidatHfc ed uitdo/ ria,qux uindt mundu,fides nodra. Si aut£ quis fide no
adhau'ct,fu{dpt quidc facrametu ,(nl no rc/aut uirtutc ipfius: Datur quippe eda
i^igni^ no in fauorc,red in piudidu/ficuti proditori datu fiut in nouidima
coena facratnctn corporis/K &nguinisabipfomct Chrido.Idemeuroithis,qul fiifcipiut
feme illud di fidc,fod in tpe creduc,8C m tpc tentabois rcccddc a fide^u(
uidnria pdac,n qua (dnc Dd fit £aecuadu,cfficax,K operas ca. CHRI/ STVS* Uem r
Iohaa. 1 Pnlaa » f t •CHR.I/ ^STVS. * f V A qux Iohanes cnarranTantu-n.quis c(l
ucrus filius Dcf, quantu lo Gdt O firma adhxfionc adhxrct ipfi Deo.ut idem
Euagclifta aitiDedit poteftaic filios Dei fieri iis,qui creduc lO nomine
rius.Qui igitur a fide receduc cor de.uci opere, nec hlii,nec Icrui.nec amici
Dei/ a Chrifti regeneratis funt; fcd delentur de libro filio9i, K cutialiu
caltlliu in peiore fotiem labentes 5 ii nucp regenerati fuillint: quia
iuriiiuradi O facramenti in baptifmaie prxftiri uiolatores , CC rei criminis
Ixrcmaiefiads omni fupplicio ueniunc punkndi.Nec mirum igitur, fi nec
Spirituslaniftus in baptizatis cofpici/ tur.nec fentinir/ficut tepore
Apoftolo9;/nec uifio angelo^i datur.Ccut Ty burtio,8C Valeriano ab Vrbano
epifeopo bapuzatis, nec uidoria prffia/ tur aliqua contra antiquu hortem / quia
nec habet quii eam difpofitione firmx tidei,0C inhxtctif,qua Chrirtus/8C eius
minirter exigit,nec ea, quat Tpoodet, uel in minimo obferuat . Hinc abit uirtus
feminis > nulla teliirta patris imaginc,nullo9 uertigio , ut tantumodo
&lfum refttt thtiflianita/ ds nomen. V nde fimilitudo pfides imagine ge ne
i itis in genito. Cap. V. “■ " VIchru quidem ert,quado filius eft bono
patri fimilis omni/ moda fimiLtudine, qux multiplex eft : Eiiigiatur.n.filius
ad parens forma primo in ratione fpecifica ex natura ipfapro/ H urniens in
genrrauoneuniuoca: inqua genitus fccundu fpe/ ciem genei^ii finiilbmus dicitur
filius : EHigiatur quotp filius,cum pattis fimulachro in liniamus, figura
cxteriofiAioce,loqucla,gertu,6C huiulmo di/]uxafbrtiimaginanonc, SC idolo
exiftete in corde generatis (ut dixi/ tnus^prouenire poterttVel a uchemen
uirtute fcminis/81 fpititus emana/ ds a generate p ipfum fementAut eft(utaliq
opinatur^ a ecelo^ infiuxu, qui fymbolo quoda Eiuent gencrad.fiC genito.
Allimilamr infup filius pa/ pendbus in monbus.quado eos aemulari ftudet :
Quibus omnibus mcd'S Chrifti filius potcft,8C debet patri aftimilan . Primo
itatp ipfi fimilis eft in generadoe fpuali,namra ip& fic exigetc.ut inqt
ApoftolustPrimus homo de terra tcrrenus,recudusbomo de cedo ccdertis: Qialis
terrenus /tales 8C terrenitQuIis ccdertis, talta codeftes.Sicut igitur
portauimus imaginem tmeni.portemus OC imagine ccdertis. In efiigic quocp
Chnftianus ailimi/ latur patn , dum formatur (onine decilb a patre Chrifto
pleno Spiritu/ lMdlo,K diuinoquo refertus crt genitus: Ideo dixit
prxcipuusdotftor hu IUS rtgmcrarionis:Nifi quis renatus fuerit ex aqua , K
Spiritufantfto.ex emine vjpleno diutno-fpiritn.Nci^ uero deficit imago in patre
noftto re/ genet atc,qui praruia pfi^illima cognitioe, pleno artetftu
generauit, C£ re/ . generar nos utrobi^ ex pfr^'flimo idolotNa in prima
generarioe nos ad ^ idolu idealc cofinxtnin Iccuda nero ad illud idolu, quod
pi(ftu eft in libro prfdertiiiatiois K uitp.i.io uabo nos regenerate, in quo
feributur omnes: CANTICI SECVNDI C »i CUIUS pfciHois gradum dcducedi funt, nifi
rddlmt inferipti.adco, ut de ipfo Ubro uiucntiu dcIcamr.Nec lolum habent illie
nomen, & idolu pic^m ,fed mde uim quanda acdpiunt.ficut filii a parcribus
per femc ab as diuuifum • Sufcepu igitur pfwfta patiis imagiiw in primxua
genera/ done,8C rcftauratain regcncradonc,adhoc exqrunt opa noftra.K mores, in
qbus ultra imagine habeamus etia fimilituuine parentis generanns, O regeneratis
: Qgx in uitx pfH£bonceft,iuxta illud panrnu monumetum: Eftotc pfcifbVficut
Pater uefta codcftii pnfedus dbSed quia diificile ni/ mis eft raformari Patri
fummo.qui no uidetur , exhibitus ett nobis pater fenfibilis habitu inuetus.ut
homoicui Eacilius aflimilari polTimus, dicente PauloiDedit nobis coformes fieri
imagini filii fui.quado v^riusopaimi/ umur,ficuti ipfemet inuitat
diccstExemplu.n.dedi uobis,utqucadmodu ego fed,K uos fadads : Quod in lege
quocp antea iulfum fuerat fub typo tabcmi^li formadi;lnfpice,K fac fcdm cxcmplar.quod
nbi in mote mo (fratum efttln mote etenim in quo Chriftus cruci affixus eft,
demoffiatu eft nobis exeplar tabernaculi aif noftrf formadi hofpiti
fimilii,Kc6digni, ut in eo habitare codel«5te^;Quauiso.femp pares nofter
Chriftusfe ptf/ buerit exemplar a nobis imitandu.potiflimc tamc id fecit in
crucetad qua breui cofcenfurus omnes inuitat ad fui imitatione dicenstQui uult
uenire poft me .abneget feroetipfum,8t tollat crucem fiia.Bt fcqua^ me. C^cex/
amuflim fcquetes no tm ei* nobis fimilitudine coparamus, fed traffima mur in
eade imaginc.quf eft ipfe Dei filius uera fterni Pfis imago. Quo
Chriftusomnes.quos generat, pafcat. Cap. VL Ec fatis fuifietpientiflimo Patri
noftro nosgmemflrin fpiri/ tualcro homine,nifi 6C dbos ipfi couenientes
prfparaffenNo .n.minor a cura fiiit de homine fpirituali pafcendo.q de ani/
mali.pto quo tata rerum copia prxparauin Aere nacp.mare. CHRI/ STVS. Pauluf
CHRi/ STVS. Exodus IL CHW;» STVS* K terra animalibus in cius efcara copleuit :
haeep multiplicibus co^ in/ (luxibus fcccundauir, addes ucnto^t.roris.SC
pluuia^ fomenta; ut herbas, O frutftus muldpliccs.O abundaiiflimos in au(dc
cibu produceret. Re/ ftabat pro meliori quoqi homine cibos prfparare.Hinc
paradifum uoiu/ ptatis multigenis arboribus omniu feu^u foccudiilimis cofitu pparaoitt
Infup 8C lignu uitf in dus meditullio non pro aiali.fed pro melion liomi/ nc
collocauioC? prope lignu fderix boai,U mali, bonu uticp ad ucfccdu,' polchru
oculis,afpcdhKp deletftabiktEt ad oes arborea irrigiUas erat fla/ uius
egrediens de loco uoluputis, q diuifus poftea in quatuor capita etia ptes
inferiores oes potaret: Qux arbores,q fniifhis,q latices oes fiiere hol cocefli
pter lignu fdctif boni.OC mali.qd Chriftus df ,ut alibi diximustCo ius gradu
nec fmulari debebat homo.nec ipfo.aut ligno uitf ,qi ide c,pa fd, ^0(9 affbra
tepus pfinitu a Ptc,quo maturatus feutflus nobis pbtrt£ H Ii r J CHR.I/ «n
dbum.Id aero tum fiiit.quado dixit : Accipitc.K manducate, hoc eft ■ SrVS. ewp^
meu:pr*buitqj non tantu frudhimifcd totam arbore, abf^ tamen '• fui
djminutionc.Nec wmen a protoplalf c uftp ad Chrirtu relidhis tft ho/ ® Abd ^0 ■
mo fpiritualis abicp dbo: dedit*n.(acrifida,fiC oradones/quz primo Abd obtubfle
IcgiiutiDdn K f^eri omnes id iuflii Dd&debatAu bene coii' dunt omncs,qui
teifle fapiut: quia non attcncaflri quifpia Deo offitre &/ crificia,6£
munera a Deo non reqfita.Veru tepore capduitaris,quo no da batur eis (aaificadi
locus,K modus,oration« habebat in dbum illi,quo/ rnm cura erat parcere
fpirituale homine . Egreflz aute familix diuinx dc fmiitute Aegyptiaca additu
fiut man a,dbua quidem Angdo^i , aut for/ tium/(Tcut in ucritate bterx cotinetur
. Aoiftu quone,dum didf" :Nifi madocaueriris came filii hominis, qux idc i
eft/quod panis uitf/K biberitis cius fanguinc,non habebitis uitam io uo/ j
bis.SolidrifIimu5 igitur fuit pro utrocp homine pafccdo utertp Pater , C ,
ille.qui primo nos genuit,86 hic ab eo miiTus.q nos regenerauit:Hic.n.dc j
homine animali di»t:Nihil (bbari Uris animf ucfh'x,qd manducctis,auc ( IDEM
corpori ucflro,qd ioduamini:R.cfpidte uolatilia ctxli,qux netp ferut,nc(^ ,
metut,nc(p cogregant in horrea.K Pater ucfter ccrieffis pafdt illa : None DOS
pluris cftis,q illif Quid ergo de Patre diffiditis !' Quid dc fua puid««i , in
eius iniuria dubitatisj'Quuo uidiiHs eum cnra filio^ ncglexiflcfSi ea omnia,qux
ad hominis feruiriu produifla funt, tanta pronidetia curat,ut nihil eis defidat
, qu&l dubitatis de filio^ prouifioefNcc folu animalibus efcas pparauit K
uciles,fed ad flores agri adhuc uihores defccdit dicestVi dete lilia agri,aut
ro(iu,quo crefait: no laborat,ne^ nent,8C tame ptiofius ue(liunir,q Salomo ni
omni gloria fuaxjuia hicucitini&> arrifido intex/ to/K colorib* adumriis
pitffo otebaf :Flwes aut,qu(natura pparauit,in/ duut ueflimcta,U coloribus
p^utur a natura c6pararis,qu( nobilior cft, ars tEt (iibiugittSi fbenu
agri/quod hodie cft,0 cras in clibanu mitnT, IDEM IDEM Digrtized by C CANTICI
SECVNDI Paulos Pons CHRI/ DcttS fic ucIKt, qto magis uos minimf fidei.'' Ab hoc
ita^j dodlorc cdodb poiTuraus O nos arguere;Si corpus ucrmibus tradendu toc, K
canus ex/ quiiinflimis epulis pafdt,qto magis fpualcm homine/quc.ex fuis
uifctri/ bus genuit in paternaf hircditatiscohxrcdc afiumcndu,ac ipfi perpetuo
coforcio unkndumrPro hoc igi^mdiori homine pecubarcs a^s dc codo miffos
prxparauit,calcacs,attp diuinos,qbus ipfc homo uefcea to^ efti datur
diuinus:Qsos cibos fub panc,carne,6C uino cooclufit,tag fub prx/ dpuis human-x
uit* ctbis,« potu-Ycy Cmguis adhuc in materms uifcc/ ribus decorus, 8t in lac
mirabili mecamorphofi trafmutatus inianubo^ 8t tcnerulis admiftraf: Adultis
uero 8C gradioribus idc fanguis.m quo M uita codcftis mutatus in calcftc uinum
propinamr, iuxta illud Apofioli: Vobis taq ineantibusUc prfbcmus:Pcrfc(flo9t
autceft (oli^abu8,co^ qui prorafuctudinc exercitatos habet fenfus ad difacnooc
boni,C7 maU; Cui Petrus adibpulaf dicestQuafi modo geniri infantes fine dolo lac
c^ cupifcite.ut in eo aefeatis in falutc : qa tunc guftare potentis q fuauis
eft Dfis s Et fic idc potus,qui in£intibus datur in laiftc pro cito OC
poni,adul ds datur fub uino 8t fanguine.no utiep illo.in quo refidabeftidis
anima, a qui regnu Dei poiTidcrc no pot , fed in quo refidet diuina uita,qua
uj/ uerc dcbCT fpualis,» diuiniL. homoiEt hic prfparatus fuit in ^culiarc do
num in nouiffima coena.dum dicerctiBibiteex hoc ocstHic cft.n.fanguB meus
noui.O xtcmiteftamcri.qui ^o nobis.K pro multis effundetur in STVS* temiflione
peccato?:: aqbus per iplism mudati uiuaris diuina ma. rtne concluditur.q.
fanguis lUc fiut lauacrii.K pocustCui potui contonne dc/ dic panc,ac camem,6t
hax igne deco(ila,ut naufeam tolleret , fioit dicemus:Quc panem abbi uerbum
uocauit , quod prodic dc ore Da,ia quo etiam dixit homine uiuerc,K non in folo
pane; Quia in hoc uiuit bo/ mo animalis,» in uerto fpiricualis . Si aute per
hunc panem intelliginif ille uitx,» fpiritualis,tunc dicere poffumus , q>
hoc pane fuftentatur uia fpirimalis hoministin quantu autem eft uerbu ,»
fapictia, pafdtut poroo illa intdkdbua: Idem tamen eft diuerfas proprietates
indues ; Idem emm Chriftus in corpe eft panis , in diuinitacc eft uerbu, in
anima eft Cuiguis, 8C uinumtln unoquotp tamen eft cuiufcucp uirtus, unde qui
fufapit pane fufdpit quoc^ uirmtc Cmguinis.Kdiuinitatis.ficut edtwmur comuni
ntu cedefix , qux diiudicat laicos fpiritualiccr dbari fumoio cancumodo pa/ nem
K rorpus,ucluti codneatur in eo,8C nirtus Cmguinis.O diuina; Qh‘ T parelis
nofter dedaras,quis fit hic molngenus dbus.dixinEgo fum panis IDEM niuus.qui dc
codo defcmdiiEt iterum.Caro mea uere eft cibus, K (anguis meus 'uere eft
potus.Efife(ftu quotp huius dbi manducadi fubiugit diccuK | Qui maducat mea
camem,C7 biWt meu fanguinc,in me manet,» ego in iIloa igitur e ctdrus
corruptionis inlda ,8: femp duran$,dcnoubaflcidum,8: cheblum sndefiafbbilem.K
bonitatem igndamoris fomdum femp duran^ajuia ct bonus amore femp
ardct.Cupreflus oles odorem figniheae uirtucu ipfius expurgatis nanbus femp fragrantc,uc
illum pfcntics dicat: in odore un/ gucntoy tuoj: currimus. Variis qppe(inquit Origenes^ Deus Pater eum ungens
ungudis fedt illu Chriflu,K medicu. Fedc quoq; ipium uirgula fiimi cx
aromatibus myrrhx, C7 thuris,C? uniucrfi pulu. ris pigmentarii: Qyibus odoribus
obIrAacus inflaoiabaf defidmo,ut fpfis dos c64piet^|e7 rer,dL rcdoletwnos
&ccrct,iux(a illud Apftoli.Chrifti bonus odor bmus/ re nodro Qirido,qni
miferat illum.Docuic etiam fiudis,8C exemplis,inx/ ta illud,quod dixit:
Exemplum enim dedi nobis/ nc quemadmodum ego lcd,6C uos fiidatis.Et adeo
&dUs docuic,ut dicant oS lapicoccs,q> ois eius op:rado fiient do erat
lux una il/ bminans omnem hominem uenientem in hanc mundnm.Qgomodo aut per
diuinnm lumen nos alloquatar,6( doceac/Dionyfius in fuo de diuinis nominibus
ampUdime tnudanPcr uerba igitur mydica.K per hoc lumen docuit nos eam
dotdrinam.quacCu: inquit idem Dionyfins in de mydica Theologia^ fiipcrincognita
cd,rupetludda, X liipremus uertex lapicdx: Qtjia in ea lunc myderia
fimpb'cia/8C abfoluta ab omni infima difaplina, contcnca,K inuellata
inlapcrluada caligine,8C in tenebrofiflimo lumine, edotda magis occulto
filrao/q uerbis pubUds:Nihiloinioos qux,K qua/ na fic,aliqualiter
pacurrerau& /£> ii Ii'.:'!.' 1 CANTICI SECVNDL Quam doflrinam nos docuerit.
Cap. IXs,qui fcnbendi eifent libri, (i exararetur per (in gulaca,qux docuit 1 E
S V :i: aut exponiTcaiur edam ilia , uel modica, qux ab cuangeiatis texuntur
(implicibus quidem uerbis/ed longe lubli/ mionbus/S: ptofuodionbu* feniibus, ut
omnes quauis bipientcs o6 per/ ringant, SC acerrima ingenia (iebd'caat,uc
ipltmet dodor procedatur di/ censrilooiitcor tibi Pater Domine oocli,ac
terra:,quia abiic^idi hxc a &/ piencibus,8C prudcntibos-Diuina tamen
opitulante grada,qtu ipfumlu/ men 8C lux ucra i E S VS noftros dignabitur
collu(trare oculos pro uiri/ bus Euangclillaru uedigiis inhxrcntts aliquid
innuemus dehis mirabili/ bus,qux conancncur (ub cornee litter* utriuliip
paginae: de quibus dice/ bat Propheta:K.cucla oculos meo: ,C7 confyderabo
mirabilia de lege tua* Qux quidem lex plena (apiaitia primo data ell Moii,(rd a
Chnlto eoo/ noluu,8C condu^ in melius: qu^dmodum (i (igulus eandem mallam, qux
erat (ub bgura bouis,arinis,utI agni coducaet in figuram hominis nihil
addito.niii noua ibrma,lubllada 6L maceria cade permanente. No/ fter itaif
pater, ti dodlor i E i> V S eam legem , qux prius (ubadla erat (anguine
animalium pro (andblicando homine animali turlum Tubegit, tanq madam aliquam ,
proprio fanguinc arcumuoluic, 8C conduxit pro ianctilicando homine rpiriniali,K
meliori nihil pcrdens.nihil rtlinquros, qd ad iubdanna legis ptiaeac, lied
tigura uh,8C cdindu comucauit in mc/ liorcm (ortemiSC hoc e(( quod dixitilota
unum.auc unus apex non prx/ tcribic a lege, donec omnia hanc, 8C compirancur v)
per euangelium , €f cuagelii ailcclas,qux in legcdidla lunc.lou quippe cd
minima alpbabe/ d liKra,ex qua (^inquit Hieronymus^ o(lenditur,q> ca,qux
minima pu/ taotur in lege,lacramcnns Ipincualtbus pKna runt,8C q> omnia
tccapicu/ lancurineuangelio.Edrdam apcx.ided pundhif,S6 accentus: duo (imul cu
liceris de fubdanna (acti eloquii lunt,ut dicunt (ixredorcs Theo/ logi:Nam
licax corpus legis faciunt.punida animam tribuunt/8£ mobi/ le reddunt corpus
illud , accentus autem dant rpiritum, uicam cocicdrm, 66 confonannam harmonix
ctrior um conkrmc: unde illa tria complent, Opcrfidunc legem facientia eam
quodammodo uiuam,iuxca illud Pau/ li:Viuus cd fermo Dei,66 etbcax.V luit quidem
quia penetrat uft^ ad ia/ tenora animf ,86 rpiricus,86 ad penetralia cordis
omnia pforpickns.Effi/ cax autem , quia diuidit (pirimm ab anima,animali vj
uniens illum cum portione rupcriori,ut unde deducat ctia animale anima iam
fpiritui fub/ iugacam iii Deum , ut canitur in Pialmo: Lex Domini
imaiaculat3,idc(l bhiB CHRJ/i STVS. CHRI/. STVS‘ Hieto» I 5.-« ^ R mi • [CHRI/
■» STVS. Paulus tu Mfm iCI s ir » m a ■ i u r , CHRI/ STVS, ' ICuas r ^ Theol.
^ Paulus 'Ucm y pCcAa conocmns animas/ad creatofe (uu vj,a quo procrflit, fiC
fapimrj^ praclbins panioln/maLtia.f.K aduda humana/ ficuti dotdor noder podq de
tda fapientia occultata pmdendbus mudi locutus ed,fubfunxit:Et n/ ucladi ea
paruubstQgi knunesa peccato/ X mundo corde admittutur ad
hancdodlMna,ljq>icndbus mudi,tanq ifflandispords,8Ccanibut denega/ camtDequa
loqui uolens Paulus cu Hebreis inquicd3riUis cd nobis fer/ mo,0C
interpretabilis ad dicedu,tnaxime qrn multi imbecilles Gint ad au/ dkndutEt hi
funt,qui indigent,ut docean^,quz dnt elementa exordii dr monis Dei/8( qbus tSq
inwidbus lac praebfdu ed,non foliJus cibus,qui p&do^ ed.Qgjc aut nnt hzc
elementa ,p(^uens declarat,du aittSi fitrn' uuidsad pGsdlam Qirrdi
doAnna,omittcndusedfermoincohadonis,in quo vj cratdaturdc prindpiis, X hmdamcds
diuinz lapiendztQuz funt dc pccnicentia ab operibus moituis,de fide,dc
bapcnfmatc^SC facrameds, de auchoritate abfoludli,8C impofidone manuu,0C dc
reTurre^done mor/ cuo9;,8C iudidi acteroi:Qt)x omnia habent in cortice euangelii^fic
pertra/ dUntur a fcholadids Theologis quoddie in fcholis.K in ^blemata difeu/
denda deducuturtSed inter pfedlos (ut ibide Paulus muiQ h(c pdnenda ad meliore
Capienda ptradlanturtQuod iit donu cedede, X mana ablimo ditu.qd nemo fdt,nifi
qui acdpir.ideo no ptratdandu deeo,niii inter ex/ pcrcoitqa alii capere non
pofliinttlnfup quo homo fit pardeeps fpus Dei, X unu O idem cu iplbtQtjo cria
degudatur bonu,K melius uabu Dd q id.qdbris ad aures fonat.SCplebds in
parabolis diddninaf,iuxta illud nri docloris didlu ad (ceredores
difdpulostVobis datu cd node myderiu regni Dd, cieris aut in parabobstQgz
infiiper fine uirtutes ffculi futuri, X toelidtads.qua expeidamus.qua nec
oculus uidit nec auris audiuit,nec in cor hominis aTcdJic,nifi lubuedhis fuerit
quis uirtute Spus faniffa' ad ea cognorceda.qux homo ppriis uiribus indagare no
p6c,ficut caute loqui^ liaias diC^Non uidebit Deus abf^ te,quz pparadi
diligentibus tetDe/ modrata tnhzc fiiere primo parend,du cxidcrctin paradilb
uoluptatis, que fecretiores Theologi fimul cu Paulo uocat fzculu
fiicuru.i.rcdituedu nobis,qui illud pdidimustA qbus dependet cognido perfnfla
de origine, CC fine anim;,de Angelids fpiritibus.de condidone,K qualitate
illius im/ menfg glorix, de rone illius paradifi uoluptads deferipd penims fub
mc/ caphoristQgz oia io medulla , X nucleo euagelii includutunAd quz de/
ucnit/qui fdt aufme cordcc,X fragere nucleutCuiufmodi erat ille/qni di xinNos
aut reuclata hide gloria C^i rpeculantes.Hanc autc dominam, qux no referaf^
lfis,aut uerbis.nemo fdt,nifi qui dono peculiari aedpit/di mittentes ptnudada
inter pfindos,8C eos,qui ipfam degudauerint,percur/ remus aligd de ea quf po^
propalari dacuicChri(lus(ieiiegottohols.Gi{>.X> V inaria liuic de homine
indinica a tapkndbus mundi, ma/ xime ab his/qut nunc habetur
pr(rnanibu>/GU^,S( no de/ cifa, a Ohrido autem clarillime dclinita: Qgi
fumus: Vade ucnimus:V bi babiumusxQ^o cendimuuPer qua uia.Qyis fk homo,hoc
cantum a Peripateticis determinatu habemus/q^ Ht animal, 6i hoc rationale
produiflum ab homine , 0( a folct^b Academicis aurem Cprout ex pphcoca oifidna
deduxerant Jadditur/q> ultra animal,fi6 rauQ nem in homine eil quoddam
diuinu,quod Plotinus inteUe^m nominat, aut lumen incdlctluale.quo mediante
cognoldxe poiTumus Dcum,8C bo num operari ipii Deo gracu: Qgxl 8C Pythagoras ex
eadem oftidna de/ promit dicens in aureis ucrbistCodde.qaoaia diuinura genus
hominibas indi. Sed Chriftus ulterius tranfccdensdocuit/q» lumus hlii Dd,du
pro/ pheta c6mcndac,qui dixcrattBgodixi dii dlis,SC hlii excelli oes.i>ed
quia ab hac dignitate cccidmus,adeo,ut nullu ipiius in nobis remanferit udbV
giu.ncc adinuctus fit.qui de ipfa aliqd ucl doccre,ucl fdre poiTit/LES VS
doclor noder non cantu docuit.fcd potedatem dedit Cinquit lohanes^ ut lilii Dd
iirri polTcmus/mortilicata carae, 6i fanguinc,qux nos ab illa di/ gnicate
diuullerant:Qi)i dC alibi cxulcans ain Videte qualem charitate de/ dk nobis
Deus.p Chridu v{,uc hlii Dd nominemur iimus. Docuit ite/ rum,ut eifidamur hlii
Dd p iuauc cocordia cu ipfo,dicens:Bcari pacihd, quonia hlii Dd uocabund':Qu(
pax non ed quidc illa Otdauiani.auc qua mundus cupit , ut abfep praedonibus,
uet liccanis potiri podit unuiquiit^ fuis bonis fecuriustfed illa.qua cu Deo
habete debcmus:qux in omnimo/ da confonana.K cocordia cu ipCo confidittut nihil
optemus, nihil peraga/ mus.nih quatenus ipii gratu iit/uppeditads penitus
uidis.K cocupifccn/ tiis,debdlatis holhbus,8C pacatis aticdlibus: Qyod facere
nec fdebamus, ncc poccramus,nil? per 1 E S V M Chridu pacrc,K dotdorc
nodru.dicctc PaolotDco aute gratias, qui dedic nobis uiifloria per I E S V M
C^idu dominu nollru.Qipc pax,K uiidoria dat cu omnimodo bdlo extrinfeco,
pcrfccarionc,8C maityrioiln quo uexatus Vincendus diccbatiln fublimi/ bus
agor,ideo rormeca tua non rimcoiDocait infuper codirionem huma/ nam angelicx
tandem adimilaada.dum ainEc erunt in coelo,iicuc Angeli Dd,maiori forhta nedum
iimilitudiae,fcd idcnritate.q cxidimt/.Dcclara ait quoep atiimx pretiu,du iplam
tori mudo prpculit dicestQ^id prodeft homini,(T uniuerfum mudu Incrc^,am'mx
uero fu( deaimentu pariaturi' Qgx oIa,8C his (imilia,(iquis bene ppeodedt ,
intelligecea dehnita de ho / minis codiriane,quf fapictes mudi huius minime
dcdararuc.Secudu eftt Vnde uenimusiQuod ab Aridotcledifcere nequimus.cu no
determinet, unde egrediatur rariooalis anima,an dc iphus gremio matcnx,an
ucniac Paipti ■ Acade, U/ Plod. Pydo. H Daoid lobta» iG^ i Idan CHiU/- STVS.*.
-4 • 'i i 1 a. Pfulos Vincca CHRJ/ STV&X Ati, . r Py*a. i Alexi Lacrd» V*
■i. “CHRI/ *STVS. ■ ii t IDEM ■ f ii ® Poctx y Thc.G» lit Philo» : deforis, fed
dubitariue,K palpitando loquitur dicmstSi eft aliqua fertna aeninisdrfaru,ip(a
eft aoiina tnteilnftiua. Pythagoras autc cx antedidla ofticiaaCAIexanclro,K
Laertio reftrmbus^ aliquid celebiius protulit di/ censsAjuma eft immortalis,
cum illud quidem a quo auulla rft, immor/ cak iittVbi duo profitetur,
Alceru/q> anima fit immortalis,Alcerum,q> a Deo emanaucritajuo^ utru9 ab
Ariftotele relinquitur dubium,quia non curauit addiTccre a gymnalio
cadefti,unde omnis ueritas: In quo p omni/ bus edotftos Gtnftus apata uoce
Ibuit nos a Deo progenitos, du docet, ut magna cofideotia recurramus ad Deum
uocantes iplum Pan-cm,ficud cft,immo nullum aliu cognofeamus patrem,dum ait :
Nolite uocare uo/ bis patrem fupa terram: Vnus efLmPater ueftcr,qui in codis
eft : Et de (e ^(b ainExiai a Patre,SC ueni in mundu.Sed cum fiatres fimus
potius ex paac,q ex matre,8C nos ab eodem abft^ dubio extuimus,non tamrn rade
pfedhone,8C gradutQuod minime cognofdmus.fic nos primo^ parentii obtenebrante
peccato/ unde ignorandx,autobliuionis poma incidimus} Proinde cofinxerut Poctx
anaquiores,flC gnium Theologi nos bibille de Letheogurgke.Tertiu eft ubi
habitamus:Circa qd adhuc uagantur Philo fophi naturales, An hfc fit noftra
pattia,ubi confequi pofiimus intcllcdhi adepmm.in quo (ut ipfi opinantur^ bew'
poflimus.An fit hofpitium hic locus peregrinatioais noftrx.OC an hate fit mafio
amica,uel hortilistCirca quod.quid learennt Pcripatcnci, nodum exploratum
habeo:Brachmanz autem SC Academia' diuinam doitium,io quo peregrinamur,noftrum
rlle acerrimum inimicuiQyc (e/ cud Iacobus,K lohanes dixcrunttQ^' uolucrit ciTe
amicos huius mundi, mimicus Dd conftituetunSed lohwcs paterna charitd^ nos
blandiendo admonet dicenstFilioli nolits diligere mundu,oc(]p ea,qUz in mudo
Itint, ^ i i i i quia in co noo funt /
oifi n sbis ioimica omoia^coacupifccntia canis,»^ ocuionim.ac fupcrbia
uitx.Oftcnditiofuper nollcr do Pmlus t i r i Dund ) Ambn i Uaus i H -• 0 a ab
elemcnds melioris, O rayfticx grammaricx in/ dpiens deduxit nos ufe^ ad fummos
apices .pbindidimae iheologtx nol/ lam domnam intermedia relinquens inta^^.
Primo enim docuit uer/ bum xtemum concordare cum nomine illo,quod e{l fuper
omne nomtn, datum quidem ei per uirtutc crucis / ii ucra docet Paulustqui de
boc uer/ bo incaraato/qui cognominanir Qiriftus/inqnFadhis eft pro nobis obe/
diens uftp ad mortem.mortem autem cmcis:proptcr quod fiC Deus exal/ lautt
iIlum:C7 dedit illi nomcn,quod eft (iipcr omne nomen, ut in nomine I E S V omne
genu fle^tatur,cocleftium,ttntftrium, O inferno^: Cuius nominis uirtus.Kfi data
in cruce eft.id tame inraitu diuini uerbi uniti,8C perfiindentis hoc nomen I E
S V M , C ipfum nominatum,adeo,ut Pf antonomaiia cognominetur Me(liab,86
Qinftus,ideft un£hu pr( omni/ bus pardripibus fuis.Hinc docuit 8C parnripium.ideft
captam ex utratp natura portionem, qua conftituitur ipfe Chriftusi Aliud quocp
paradpiu explicauit in cruce.dum parridpauit nobifeum gratiam ,gloriam,8C me/
ritum.quod acquiiiuit in ea, ut nos fuiipiius pattiripes faceret, €7 fecum
uniret-Pronomen ueru tft illud cognomen Chriftus/quo urimur loco no/ minis 1 E
S V,5^ uocamur Chriftiani a Chrifto,(icut deberemus did le/ fuani a lefu: Aut
dicamus,q> 8Cli lefus eft nomen,poteft tamc efle prono/ men,quia ftat nobis
pro nomine magno Dri, qu efficere docuit.dum aiePata in manus tu. s comendo
fpiritum meu: a Akeru cH diledbo inimico9:,in qua lingulari efficada prxbuit fe
imitan/ II QiRI/ (inm dic^iPater ignofee ilb's,quta nefdunt, quid huiunt,
excufans eos de : STVS« ignorantia, tnfuper O ad orationem pro nobis hi^m
deueniens obtulit s Piulw (inquit Paulus^ preces cu lachrymis, K clamore ualido
nos inHrucns,ut I idem Eadamus orantc>,cu clamore vj cordis.magis q oris.Ncc
Arithme/ , ticam piactcrmi(it,quia eam prohinde doceret, dum multitudine ab uno
(HR.I/ emanante in idem conducere ftuduit io co,quod ainCum exaltatus fiiero ;
STVS» * terra,omnia traham ad mdprum,unicu v J prindpiu/ a quo emanarut. Sed 8C
multiplicare docuit,quado ioHruxit nos coniuogere pauca maita noHra cu (uis
abudannllimis.ut debita ratio inueniri poHit.Docuit O di uidere anima vj a
fpiritu per gladium ^intualcm,quod eil uerbum Dei nobis creditu/SC habens
efficada poriffime per crucem.K Oiridum cru/ dffitum. Subtrahere quocp
demoHrauit debita a meritis nollris, ut uide/ rentur,qui butHus ex noHris
reftarn operibus.ln Geometria ucro docuit ilIud,quod omnes,ut inuaiiant.fruHra
Si incalTum laborant/quomodo vj quadretur drculostEt hoc, dum fphacram
intelleifhialem , O naturz di/ uinx quadrauit in corpore quadrifarii clementi
prxbeos V nobis dldem clementis quadrads,u^e poflimus cournire cu fphxra illa
diuina.Et b(C c(l unica uia,ut premamur l'ub torculari cruds,& ex
quadrariis,ati} cor porcis effidamur fphxrd,0 diuinitNon enim pot nte dari
fphxra qua/ drati,aut cnbi,nili refoluatur figura illa quadrataria: V reducatur
io dr/ cnlumtldeo oporta diflbiui corpus hoc cormpttbilc,K quadrigulare,uel
qnadrihuriu per crucem mortiiiciklum,(i debet fieri (patricum K diuinu ii 0 .
b*-' - f l* 0 0 % CANTICI SECVNDL indamdo Cuc Paalus^ inoorruptioa^, K
lmortaI/tate,at9 nanirf SIS nnigcna,K rpuatemrDrclit na^ per cruce nobis
potefhite filios Dei fieri, per ipram carne 6C fanguinc mortific^,8C p uirtutc
Qirtlff panens re/ nafc^o.ut fupra dixinius.Ma(ka adicat,doce$ ti,0C fonas cu
tympano corporis extcnli in cruce, pnlfante aia,8C reboate rpiritu tanta
Aiauiiate.ut longe melius,^ de Orpheo dicaf trahere ad fe eda longiffimc
diftantes in olbus mudi partibustConfonanria nacp,6C cocordia inibi coduxit re^
tn/ fierio^i cu coetdlibus oia condlians,oia padheans p fanguinc cruds eius, ut
inqtPaulusiQgod nemini antea.ud pofl efficere datu cftDocuit inliip uera.SC
meliore aflrologia cu cfFedb pducens,8{ diffirada cakfles.Koi uinos influxus in
nos ocstlmmo (apfum ue^ codu aperuit,ut de plenifli/ mis fuis charifmatibns in
nos oes diflunderet.Expofuic eda utra philofb/ phia.qux docet abflrahere
intellcifhulia, 8C fpualia a fcnfibilibus.du do/ cuit haec c6tcncre,8C illa
appetere: Ad que do^torc inuitat nos Paulus di/ censtOccurramus in oppolitu
nobis certamc fufpidctes in anthorc fidd, K cofumatorc lESVMxjui poifpofito
fibi gaudio.mudano vj,0 fenfi/ bili.fuflinuit cruce ignominia cotempu, qux inde
fcquebaf ,ut potvetur ccx1cfh'bus,86 diuinis delinis. Medidna aut docuit,0
exercuit grads cfife/ dhis omniii languedu mcdicus.donas eda medidnas,at(^
unguoa, qbua uariis delibutus ubic^ fragrabat fuauitads odore.In ^ilofophia
uero mo rati adeo o« excelfit,ut uimues/quas docucrut ii, qui de monbus tradat,
unibr; fint tmmo,8C pidurf in coparadoe uirtutu pfrdiflima^.qs docuic in
cruceilbi.n.charitate pali offendit llip ocm charitate,86diled^>n£ez/ pon^
corpus, 8C anima pro amids fuistll Paob' f Uaa ■ f Idoa bi humilitate,cu
humiliaaerit (e/ medpm uft^ad extremu gradu ignomini^Ibi obedienda fadusobediet
nf bus pfcdis alta uoce exclamaret dic^Confummatu tS\,K c6pletu,omne V3,qrdus
df hoibultq roagnipdiuc (apien/ CHRI> STVS. IDEM "f Paolof I le liaiau Pauhu ia » fi CHRI/ M 5TVS. 0 bhan.
E» a If''- ^ M.Var. ’’ ^ Oudi. 0^ t»ni,8C dodhrinas humano ingenio
cxcogitatas,quf nihil funt apud Deu^ .Nam iniimus gradus diuinx lapictix.qux
ftulncia qufdam exirtimatur, maior eit omni (apictia mundi,adeo, uc in omni
gradu fapientif fuf pera dantur mundi (apicntes,ncut fcnptum eft in Kaia,C
alligatum a Paulo: Perdam fapknda (apientu, K prudeonam pnidcmu reptobabosVbi
fa/ pics.ubi lcriba,ubi inquilitor huius (xculi,qui initlligac myderiu cnictsl'
ibi enim funt thdaori l'aptcntiz,& (idmdx abrcoodid,lapicnux quidem no
huius laxuli,nc9 prindpu mudi huius, qux de(lruitur,frd ed lapiena da in
myderio abfeondita, qua praededinauit Drus ance (xcula in gloria nodram,qua
nemo prindpum huius (xculi cognouit:Ad qua perdpiena dam fxpius Deus diiltos
huius mudi elegie, ut cofiindat fapkntcs,C7 ina firma,uc coiundat forda,
ignobilia mundi 8C cotrmpdbilia«lcgit,K ea, qux no funt, in conrpedhi hominu
vj.aut ca,qux no func,ut £aaat,flC de/ ftruat ea, qux ront,8C no glorictur omnis
caro in confpcifbu eiusiQui con dituit Chddum I E S VM nobis
rapienda,iudicia,ian(dilicaiionc,8C rea dempdone, ut qui glotiamr fe fdre, uel
polle aliquid,in Domino Cbrido lefu glorietur,qui td utra fapiraa,ucrus do Et
no fine caufa comifoet Apoilolus diuidas mifcricor/ dix Dd,gradx, 8£
bonitadsiqa omnia illa ex eode aerario Tuprarnudano proueniut.E(l quocp
cheraurus (apiendf ,ut cu Colonoifibus aittln ChrtV (lo funt omnes theiauri
(apied^.SC fetendx comunicad amids ruis,utCoy rinchios alloques dicinDiuices
laAi eibs in illo in omni uerbo,8l in omni fdcndaiQuos thefauros diTpcnfandos
fibi creditos efle Ephefiis dedarae, dum xdMihi aut faniHo^t minimo data efl
grada hfc,in gendbus euan/ gdizare inudligabilea diuidas Chnfli,86 illuminare
ocs,qux litdifpenGu do myflerii abfeondid a f; culis in Dco,qui nniucrfa
oreauicmt innotclcc^ rcr nuc prtndpadbus, OC potdladbus in codcflibus per
ecdefia muldpiex faptenda Dei fcdm praefinidonem fxculo^,qua fedt in Qiriflo
Icfu dno oollro.Hrant.n.hx dinidx abfcoditx in Deo omnibus retroaiflis
faeculis, quoufe^ per Ghriflum fiicrue rcuelatx,8C credicx
Apoflolisdirpenfandaet Qgas cu omni reuerenda dillnbuere nolens Paulus rubmfem
Huius rd grada fleiflo genua mea ad Deu patre dni noflri lefu QirifUxx quo taq
aictro,K menfura.attp origine omniu paternitatu ois paternitas io codo, K in
terra nomina^.Nec efl^taUquis pf,qui no fit primo genitus a Patre fummo,8C ab
eo habuedt fixcunditatc.unde poflit effid pater.Hunc igi^ iwo On')uiO Paulus,ut
det uobis fcdm diuidas glodx fux, quas vj ego diqiefOjCorro^ad p fpidtu eius in
interiore hominc/habitare Chrifturn per fide in cordibus ueflds/fn charicare
radicad,8C fimdad,ucpoflids cotn ptth^erc cu oibus fan CaxzSine quibus diuiriis
Chrifti.quauis potiamur inferioribus K terrenis pauperrimi fumus,ut ipfemct
aperta uoee iniinuar dicensiT u dias / Di/ ucs lum,8C loeupIctatus,C7 nullius
egeo/O nefds,quia tu es mifer,K mi/ (riabiliSjSC ezeus, BC nudus. Suadeo ita/K
minilt i dus didmur/aliquando filix, fii rponfx,ut in Cantids le/ gimus: Egredimini,8C
uidete filix fion R.egem Salomone in diVidrtriare, quo coronauit eum mater fua
in die defponiadonis illius, qusUo v} mul/ tas acoepir fpoafas, ut paulo
inferius dicitur : Sexaginta fune reginx, O oiftoginca concubin;,adolcfcentula^
non erat numerus. Omnes uti«j de/ feriptx magno myllcdo in figuram acdpirndaru
a Qirifio, quod reUn/ quimus fuo loco dccIarandu:Hiccnim non ttfi
illasreginas,concubinas, 8C adolcfcenrnias accepit in Iponlas.fed edam totam
fidciiu colledtioncm innumerabile: Qua lohancs dicit uidi(Ieparatam,tanq
fponlam ornatam uiro fuo,ut unaquatep fit fponfa, & tota fimul collcdtio
fit fponla,& filia, uel filius,fiait eadem &rma eda apud gramadeos
diuerfis rationibus di/ dtur animus, K anima in utrotp fcxu,ficuti eda in
Idtptura habemus di/ dhim fiiinr,anteq produceretur mulier/ Mafculu 0 focmina
aeauic cos, idcil creauit hominem utrocp fexu gaudentem , ut tangit Mercurius
in PymandrOjK feriofius explicat Plato in Sympofio:Et hoc,qa aliquando ucluti
focmina femen fufdpit,K grauidatur,iuxta illud Ifaiac: A fiicte tua Domine
concepimus, X prperimus: Aliquando autc uirilitcr agens alios grauidat leminc
uerbi Dd diileminato. Sunt X qui dicunt, q> anima di/ ' ettur, qua uiuimus
aedpientes uitam a fuperis , X animus quo fapimns, redire uidelicet in eum ,a
quo ueniraus. Dum igitur filii fumus,ditamur a Patrr,8C hereditate donamundum
uero filix exiibmus dotamur ab eo/ dem Parente,qui eft Pater, 0 Sponfus, ficud
primus homo fuit parer,flt ^ maritus primx mulieris. Dum ergo anima eft filia ,
dotatur primo gra/ / da pracueoicnte,qua non cantum introducatur ad nupdas,fed
ut interefle ■ poflic couenimeer ornata,uc tantus fponfus exquidttHt hoc
quoufip con/ iungacur fponfotAd qua coiundlioncm cu peruenerit, aliam partem
do/ ds lufdpic,qux eft graria cooperans.qua mediante ueftit 0 fflos.ut ha/ bita nuptiali ufftid admittantur ad nuptias /
K in aulam rrgiarotlpfe cft enim tjui operatur omnia in omnibus, 66 qui
efuricntes repla boni:>.l r*/ b« itacp in dotem udlei.quibus operiant animf
nuditatcm,nc exptllan/ tora nuptiis, etdicafjQuomodo huc ino^',noo habens
uettemnuptia/ Madfc i lemf Qjjaueftem ipfeconfedtCut diximus^expropriapcllc.
Donat C/ om.ita omatneta opportuna fponfx tanti uiri, qux a propheri5,prxdpoe
£zechiclcmemoran^/prout/Dcokauente/cxplicabimos.Pra.baauru,ar/ EzcdA *
gcntu,lapidcs praiofos,66 oes uctos theiauros afHueter li filiii,q fponiis. Hec
dubitet quifpia de tanto coiuge.quafi no poflinc fuppetae tot fpon/ &
iplius diuidx,ut dona 86 cawra qux ad ntgotiu matrimom'aIc fpedit abunde
fubminilhet, qa ipfe eft diues , 86 potens fatiflacerc omnibus,qul illi
adlixreoKcu plenitudo diuitia^ fit in eo nunq detidens, qm compla/ cuit Patri
Cut inquit Apoftolus di ColoHenribu>^ omne plenitudine ha/ Paub bitare (ioae
i eo:Bt ice^ttln ipfo habitat omnis plenitudo diuinitatis,qux de Ic eft infinita,C7
immenia. Qyod tandem legatum fecerit. Cap. XIUI* Primus aut hic Pata 86fi femp
dilexit filios,in fine tamc ma iora diledlionispignora rtliqun,non tm in eo/
quod uiia ex/ poluit,fed quia opuleadilimu ttftamcntu fecit, >n quo lega/
uit illud,quo maius excogitari no poteft: Legauit-n.xtirnu, 86^lidftimu regnu
bcatitudinis.qdiiatim fedaturu promifitiairooiti _ » i t comiicrenti.du
aittHodic medi eris in paradifo. bt pauloante Apoilolis, 86 edrequenter omnibus
nobis pmifaar dic^Bgo difpono uobis regnu, ficut dilpofuit mini Pf. Et quis hac
hxreditatc ftvi no ponideamus,tft tn in beo tuto repofiu ftarim a(lignanda,qn
adimpleuerimus tcftih: Cuius rei fideiuftbrct funt Petrus,
Paulus,Iohannes,C7cx(eri,qui eam uidcrunt, 86 aneftad runtx]uo9{ primus
ainBndiihis Oeus/66 Pater Oni noftri leGi Qirifti,qui legenaauit nos in
hxreditatc incorruptibile coferuata in coe/ |is,paraca reuclari in rpc
noui(Iimo,in quo exulcabiristSrd modicu nunc opona cotriftari ia uariis
tentadonibus,utpbacio ucftrf fidei multo pre/ bofiur fit auro,qd per ignem
probaiT.Ec tadiu oporea nos dic fiib tutori/ bus/86 adloribus fub fcniitute
pcepto9t,donecCinquic Paulus^ ruadamiis in uirum pfeiftum in aetatem
plenitudinis Chriftitut ia non fimus paniuU ila(ftuantcs,86 dreuadb' ab omni
ucnto,rcd copaginati 86 firmi paomoc iun(ftura,66 in menfura uniufcaiufif mebri
correfpodetis pceptis diuinis, ut alibi declaratum tft.Si qui tamc funt no
adhne adulri,lupplcbit Obri/ ftus, prout tanta haertdicas podideDda exigit,
iohanes quot^ his adftipu/ iatur dicenstVidimus gloria dus,gloriam quafi
unigemd a Patrc/plenum gradx,& ucriutis. E>e cuius plenitudine omnes
accepimus / ut poilimua cohactdcscftid illius unigenid fummi Patris. Quibus/
CHRT/ STVS. Petras i Poabs / lohSB, TONV5 qyiNTVS. caxxxi Qgibas/K quanta
kgauoir. Gip. XV. Vm hpc,quf in duilibus fiuc,coraitanca fiht diuinis,8C cce/
Idbbos.K una R.efpublica fit alttriui finmlaehrum.apriOi/ ttiee* his.q nobis
domeftica iut.addifcerc pofiTurous dtuina. Tcftatorciuilis plura pluribus
legare poteft, fi tamen hxres aliquis inlttnitusfit.a quo hfreditaria legata
(ut lurecoofulti aderunt ) I, Ainlm« debeantur.Pari modo Qiriftus effixit, ut
bene diderit/Vmbrofius dicens: j Author pietatis in cruce pendens tcihmentum
condidit, fingulis pietatis j opera diihi1>uens,PatnTpiritu,Virgim'
Paranymphum, Nicodemo cor/ pus tetrf tradendum, Apftolis
perlecurionem.Pcccatori inftmum.Qiri/ (Hanis poenitrabus cruce, Lanoni
paradi(um,8C omnibus fidelibus filiis haercditatcm oitx fternx: De qua loqui
non datur, cum ipfi, qui ea uide/ mat,pctficmur,q, no beet homini loqui,8C
ipfemet teilaror dicat: Nemo fiat mana,0C fytn^um.quod pr^paraui dwdura.atq;
delitias didribue/ das,nifi qui acdpioHinc fatageti Augudino / (C
raTdtaati,qnac gloria tj ^ Lctitia bearis prxparata fit,illuxit lux,8e infoouk
uox dicens: Augudine, ^ Augudine quid quxnV Puasne immfttere uafculo mate
totum^ Breui ^ indudere pogilb terra^ orbemr'Ccclum firmare,ne ufitatos
exerceat mo/ tust'QuxoculusnuUioshomiau uidere [xxnit, tuus uidcbitfQux auris *
nulla haufit,hauria tuaTQuf cor humanu nulbuenus intellexit, intelliget, tuumC
Infinkf rd qnis erit finisi^ImmenCt qua mtnfura merierisJ'Infiniiu ^
obiedhim,quo dues illi fruunturrinfinita erit durario illis bea/ ris pCT
fucceflioncinfinitus erit en habeas au£faritate,tefees,8Chxredes.Tcftator
fiutCbrifhis filius fcemi Patris ^Imitus iampridc hxrcs uniuerlb^t cucn
plfnifiima authoritate tefeindi,lcgandi,h^cdrff inftituendi,ea ailis par/
ridooe,quf unienit^ C opdmi patris indicio ^ cogruerc uidcbttur» De boc yamgnin
nimiy praeditam fiierat in onCttloBaruch propfactSBhiM 1 CHRI sjys.' tui-. 'A
1DEM®> ■ '• .1 I I ?, * Bar^l TONVS qyiNTvs. caxxxu aerbis:ScataS illis
tcflamcnta akmiin rempiteraum , ut (im illis in Deu; K ip(i mihi in populum» De
quo etiam in lerrmia didturt Eccr dies ue/
oicnt,didtDominus,0C(eriadomuiIfiael,6Cdomui Icfiuda feedasnouu non fecundu
padhim.quod pq>igd edis per &le in lefu Qidfto.quicunc^ in Qiriflo
bapdzad edis: Et iteru cum R.omanis:5i aute filii,fit hacredes/hftedes quidc
Dd, cohprdcs aut Chndi:EtPetros:Vos (alnos &dt bapdfma lefo Qiri(b',qui ed
in dextera Dd degludcns mortc,ut uitf {terne b{tedes ediceremur: Degluduit
tedamentu dabilitur in morte teda toris,atPaalusexcrtauoceattcdac dicmstVbi
n.tedamccu It t )r V/ -/) . tft neceUanum eft,ut intercedat mors «flatoris:
Tfftammnim enim in rtortuis confirmatum cft: alioquin non ualct.dum uiuit, qui
«flatus rfl* duia uoluntas humana eft deamboIa«»ria ufep ad mortem, K in
qualibet partem mutabilisiNcc poteft quis imponere fibiipfi legem, a qua nopof/
A receder«Et cum mutari poflit tcftator,quouftp uiuit,8t deftruere.qu^ iam
confedt teftamentum.ideo nullum robur habtt.nifi^teftator deucniat ad
mortem.poft qua amplios mutari no potefl.Nec dicat quifpiam anaV quum fuifle
ucnim teflamentom,in quo legauit terram fiueotem lafle, K mciic,8C tame nulla
morte confirmatum.quia iam fanlKxit Paulus dices: Nec primum quidem tcftameotu
fine mone, SC (anguine dedicatum ^ Leflo enim mandato legis a Mofe
nniuerfopopolo.acdpiens.fanguine uftulorum,& hircoru cum aqoa.K lana
cocdnea.K hyfopo ipfnm quoij iibrum,a omne populum afperfit dicenstHic fanguis
tdlamcnti, quod mandauitaduosDeus.Te(bmentum autem figuranuum confirmabat morte
animalium figurante morte illius.qui per illa animalia quotp re/ prffentabatur.unde
fequitur ApoftoKisiNcccfTe erat ergo excplaria code/ ftium his mundari,
ipfaaute cocleftia melioribus hoftiis,qiftis,morteui/ delicet propria ipiius
ueri te(btoris;ldeo in uirima ooenadixittHic calix ooui.K axerm teftamenti eft
in meo fanguine; Aeterni quidcm.quia ultra illud no dabitur aliud, cum fit
fiifficiens/C7 immutabile prominens hfre/ ditacem non figuratiu3,qux in oera
tcndit,8C terminatur,fcd ipfam uera, olttaquam aliam non expci£lamos.Ncc
prftercondum cenfeo.cur utru^ ttftamentu confirmatum dicatur non folom io
morte, fed in fanguinc.cu fuffedlTe uideamr mors teftatoris.ut ptffuppofitu
erattld fiiit C ni &Hor^ ut habiles fieient hxredes,K capaces rebift*
hacreditatis: nam foedari, O coinquinati illam polfiderc non po(Tunt,diccnte
Iohanne: Nihil coinqui/ na^ introibit fllucNec uiucntes fccundu carnem,»
fanguinem ^ illa hzreditatem pocerunt peraenirerVt igitur nos mundam a
coinquinante fimguine,uoluit reflator fanguinem fuom puriflimu fundere, quo
mun/ datemur a coinquinatione noftri fixdantis fanguinis,ut iterum inquit lo/
hanes:Qgi lauit nos a peccaris in fanguiac fuo.Nce^ erat fecundum diui/ nam
iufliriam alia uia,qua inflitueret filios,» efldit capaces tantx bxre/
ditaris.Sed nonnlloi conturbat.dum didmr/q, homo fpiritualis mundat
&nguinc,qui corporeus cft:K q, illo mundantur criam mentes Angclicx,
dicente PaulotPadficans per fanguinem cruds dus.fiue qux in tcrris.fiue qu* in
coelis funttCJuibus (ariflademes didmus,q, cum uka fit Cdocente toipmra ) io
fanguioe.ideo uita Chrilh’ io fanguine exiflente, purgantur Angelid fpiritus, O
animxtqui tamen (anguis effundi dd>ct, tanq totius peccari occafiotSanguis
enim C7 materia iUa terrea, O (anguinea cft fo/ nus omoiu peccato^, ut
Diooyfins in de diuinis nominibus dcfinic:Nam ji a Paaliu i 01 lohao. ii Idem
Panlol • « TONVS QVINTVS. CCLXXXni •( peccatura e(l ex propna complacenda uTq;
ad concemptum Dei, ut opaV Augo» me cenruit AugulfanustSed compIacenda,quz nos
feparat a Deo cft cx parte materix, ideft fenAbilis appetitus , cui homo complacrre
uuir.unde Paulus ligatur lege membrorumtpro quo Paulus fufpirans didt: Video
aliam k/ gem in membris mds repugnantem legi menns mc;: BC ducere me capd/
uaram in legem peccad,ut no quod uob bonum.hoc Eida.fed quod nolo malu:Sic8Cin
Angelis pondus.quod eosdiucrtita Dcoeilmateria.quf/ cun9 iit illa/fecundum quam
(ibi complacere uolentrs recederunt ab illo adlu poridimo.qui eft Deusau£to
numero difcipulotii ultra illos duodcnos,tunc defignanit aliosAjui tamen omnes
erant 7a.Per hos igitur expreflaeil tota textura corporis myttid, licut per
duodedm fiindamoica deiignatur tota ftrucnaira fupcmf duitae ris£t licut omnes
ftrilp continentur in duodedm fignis, paruto quolibet infenas paites,utlint ad
fumma partes 7t-quibus prfiident feptuaginta duo principes, iic 8C tota familia
huius myllid corporis,C7 oes clofli (lellts a Paulo coparari continentur fub
duodedm Apo(loUs,Kdifdpulisipfis Pauhs | adiundb's.&quis aliqui diuidant
ligna per denarios attribuentes cuilibet i^o decanos tres,doiffa'or tamen eft
Ixk parrido per fex qumarios,quo9e quilibet fauet uni idiomari unca dficada,uc
aliqui t^xsribus noftris pe/ riculu fecerint coram mulns periris allronomis
dignofeendi ex mera phy/ iiognomia.cuius idiomaris unuiqftp ella. Veru ad
id,quod coepimus, re/ deamus,unu eft ex omnibus membris corpns,cui us caput
Qirilius eft,SC collum ^'ens buft^ cum capite eft beata Virgo,ut bcoe (arit
Hieto/ Hto 'oogit J oymastCaius colli
lunflura cu capite, K bufto eft ultra illas 71: na collii eft altfa,K fupra
totum buftum.K fupra iprura collu eft caput: Sic beata wrgo ea fuper omnes
angelos, C7fandlos:Chriausautemfupcr beatam VirginctQuos Ii codis comparare
uoluerimus.erit bean Virgo tag nona fphpra fupra aOauam.O aelliferum ccdum: in
quas Oellas influit , lient beata Virgo in omnes nos difliindit dc plenitudine
gradf, qua immediate inuenit apud DeumtChriaus uero utracp natura.diuina
fdlicet K corpo/ rea gaudens empyreo codo comparatur.quod efl femidiuinu, 8C
femicwr/ poreum,rennens naturam denarii. '
Qaaliter QiriOus tag uey caput influat in oia mebra. Cap. XIX. ■*“““* blriOu
efle caput totius myflici corporis iam probauimus, reOatjUt uideamus quomodo in
omnes articulos.K amis in/ fluat uitx nutrimentu,regimcn,motnm, K quicquid ad
ip/ liuscor^ris fuactaculum.K fomentupertinet.Etquis uita. W CfrJf yo/mU( fft n
■“•‘«-ui.-uiuiu.ofc iummcupernnet.t:tquts uita, K motus C lA nonnulli fipentes
exiflimant ') Iit principaliter in corde,ta/ Galeni men ex fententia
Galeni.HaIiabbatis,K aliorum.qui de natura, K condi/ Hali. tK»c corporis humani
faipfffunt,omnis uutus motiua.fenIitiJa, & ratio /emflh D311S cft in
cdpfccsNlocnu cdicti d[> ip(o espite dcfccodic pCT ncruos ^ui «i wjOeriori
parte cerebri ortum habcnt.fii diffunduntur pr diuerfa mem/ bra.Nec motus efla
reflatus, K rationalis,nilI a loco ubi relidet ratio, aut limula^m rationis
procede rcrdiroulachrum dico, quia hoc in bc/ Oiis po ratione exiOit. SenIItiua
patet in oculis, auribus,ore,K naribus, omnibus in capite lituatis. Et quis
aOas Iit pinapaliter’in manibus, n5 abeff tamen a capte, K a toto corpore: Et
ad hoc, q, Iit nrca pematiita fMonale iudiaum.necefle ea,ut totus referatur ad
caput,ubi relidet iudi/ ciom rationis.Suot quo 1^ IL,f- - 1 ^ I aIa Aa» Ia Ia
Aasia a«l Ja ^ AA amiW 1 1 d lohao. us eft fecundfi Manhju.inquinNolite folidri
effe dicences.quid mandu/ cabimus.aut qd bibemus.uel quo opiemurJ' HfC omnia
getesinquiruna Sdt.n.Patcr uefter cocleftis.quibus indigetis: Quxrirc prima
regnu Dei, K iuftitia dus.e? hxc omnia adiidetur uobis.Hic tribus rationibus
pro / bat amouenda elle omne folidtudinc.Prima rado eft,quia hoc geotiu eft,
eoy uidelicct.qui no admittunt Dei prouidentia, fed cafui.aut ingenio.K
pnidentix proprix oes cuentus afcribunt.Secundarqa Pater oprimus oia curans
folicitus eft pro nobis, fdttp indigetia nodri, unde fi [wouidet uola
plibus.cxtcrifc^ animatibus.fquu eft, ut nobis fodidus prouideat. Poftre/ ma
ratio eft,quiaordo K redbtudo iuftidf exquirit,ut quframus p regnu Dri.K
iuftida dus,ut omnia hfc ipii fuccededa parata inueniamustQgod K Plato ex
prophedeo fympoiio docet in primo de legibus dicen» Si qs maiora fufeeperit,
minora quotp poflIdebit:fi autem iUiscaret, uirotf pti/ uatur. Maiora autc,C7 diuina
t»na funt iuftida, pietas,c5terattpaittutesi quxdeducutin DeumtHumanauero bona
funt uircs.forraa.fanitas, di/ uid(,duiks quotj uirtutes.Que fequeos Cicero in
fuo de oftidif ait: Qgi proponunt comoda uirmdbus,ordinc,8i fiindamentu natur;
peraertunt. Qg; fulduntur bis,qux Macrobius in de fomno Sdpionis addudt.Rey
omniu.K atftuu namram Plato infpides aduerdt in omni fermone fuo de
R.dp.inftitutione propolito infundendu iuftidx amore,fihe qua no folum rcfp.fed
nec exiguus hominu coctas,nec domus quide parua conftabit.Et ante Platone ex
eodem fonte potatus Pythagoras dixit in fymbolis u«rb* faao euangelio fads
confinia:Ne fedeas ( inquit;) fuper modiu,ueI fupw choenicem ( ut eft rd
ueritas ) .i.fuperdbum diurnum, ut bene interpre/ cantur Hieronymus.Lacrdus.K
Suida:Qyod idem eft.ac Ii diceret: No/ L te cogitare de
craftino.quisPlutarchus.CC alii aliter locum illum intcUi/ gant. Ex anteditftis
igitur omnibus concluditur, q> omnis curauidhis.K lidlttus collocanda
^iofummo patrefamilfas^utdoott Petwdiccm: Manfa. ' H Plato Geoo Macto. : -.T
Pydba. Hietoo Lact. Suida Plutar. Potus. Omne folicttodme ueftra proiicite in
De(5:qm /pfi cura tft de uob/s.Quod coprobamus multis
cxpcricciis:E(ailcntamult/gena terra, Deo iubecc, ' peodudc.ntdu pro nec^cace
habitannu in ea/cd cna ad largiilima opu/ lentia lcidcm dc lignis pro
fdiiidis,C7 igne conkucndo.K de lana,tmo,8C ferico ad ueibmenco^t
copiam,afBuenciam uberrima efficit: ne^ aliter de metallis in ufum pecunia^ 8C
aliarum re^-.Et quod mirandu cif , continue (iifibditur au^ St argentum ad
cudenda pccunia,nulla tamen maior c(l ia przfend nummo9: copia, q multis retro
fxculis fuerit. Qux omnia ab uno prouiforedifponi necefle cfraifpoiitatj funt
tanto ordine, ut melior exeo/ Chyiip» g*tari no poflit. Quod fi fecus quis
opinatus fuait,ei dica illud Qiry fippi; Doeeas,quid melius fittQuod cum nunq
docere poraens,fi id attetaueris, aut deterius &dcs, aut quod fieri non
potefV, defiderabts. Qtjx feriofius diflerenda (iio loco rdinquimus. B i t ii a
'i t-: ■ Qirifhiscft finis 8C complementum omnium operum ommbus dans, ut
operentur* Tonus Sextus* Hriftus eft author,K finis fidei. Cap. Primif,
Chriflus no tantum fidei,fcd cuniflaru re^t cauPa omnia fua diuinitatcreplet.
Cap* II* Qiriftus no eft pars,neif totum,cft tamc to/ tum,6£ pars* Cap* III* Ex
laais eloquiis h«nusChriftu ede omnia. Cap. Illi* Qgod adhuc ex feripeura fana
habeamus ipfum Chriftu multoru arnfi/ dalium nomina fibiuendicaffe. Cap* V*
Qgod abfc^ rapina Qiriftus lefus umdicauerit fibi omnia di/ uina nomina* Cap*
VI» Qgotnodo in nomine Icfii omnia tam produ(fta,q dfuina nomina in/ dudantur* Cap*
VII* Cur folum leTu nomen hodie inuocetur a ueris Dei cui/ toribus. Cap. VIII.
Qgomodo exferiptura facra pr^figuratu habeamus Chtiflu efle fonte to/ tius
meriti,gradx,6C glorias* Cap* IX. Idem comprobatur uadetniis* Cap* X* Qga dare
Ifaiashxcoia unico referaueritoraenlo. Cap* XI» Ex omnibus antedidbsconduditur
lefus foifle coplementum non tantu operum Dd,fed noftra^t quoif opcradonu,at(j
meritorum, K confo/ queuterdanSfU^opet^ur* Cap* XII» Di CANTICI SECVNDI
CHR.ISTVS EST AVTHOR/ ET FINIS FIDEI. CAPVT. L OT VIDENTVR. Credaida/qax noo
liint Chriftus Iefas,q> nulkccnus diccre auderem ipfiim authorem.K fiaem
iidd,ni(T id me doceret Paulus^ cuius pc(flore iDe refoaat: Q;}i cum Hebrda
diflerena ia eis omnes cohortatur dicmsKDcairramus ia oppo/ iteum nobis
certamen furpicientes inauthorem fidei. Pada Qi C^confummatorrrn
Icfum.Idautcmhacdecauladi(£fajm(uifle arbitror, quia cum ad c^os articulos
aliquas poflonoe adducere rationea,ad eos autem, qui dc Chrifto lefu tradhmt,
nullas pcnitus,nifi rationes conuenic/ tcs.K has quantum ex diuinis docemur
oracultstDcnm enim e(le naturali dircurfu ind ag.ue podumus.SC cudem omnium
opificem fuiil^ quis Ari/ ilottles.tanq Phyficus,K per fcnlata procedens hoc
noo admittattExper/ retffais tamen a fenratis ip(is,non diferepat ab aliis
fapiennbus,qui Eateof Deum mundi totius opificrm.Qgod autem per uerbum
incamanim,qui cft Chrifhu leTus.hxc omnia fecerit, id tantummodo habemus ex
(acris eloquiis limul cum carteris arnculis ad ipfum pcrdnentibus,adeo,uc qui/
dam de nouitioribos theologis afiduerint Chriihitn efie fiibicAnm, circa quod
uerfatur tota nodra theologia, cu omnes articuli adipGun Chrdlu raerri
uideatunin primo enim dicimnCredo in Deum PatrenuNec qui/ dem pacer
poteftellelTnc filio,qui e(l Chridus lefus. Secundusautem dk Et in lefum
Chridum filium eius unicum dominum oodrum.Tcrdos; Q^i conceptus cd de Spirim
(amfto , natus ex Maria uirgine. Quartus: Padus fub Pondo Pilato, crucifixus,
mortuus, SC repultus e(L Qutotost Defcendit ad in&ros. SextustTenia die
refurrexit a mortuis. Scpdmos: Etafccndic in ccdum (olet ad dexteram
Patris.0^uus: Inde ueoturus ed iudicare uiuos K mortuos. Nonus: Credo in
Spiritum fandhim . Ec quia hic a Patre.Filiot^ procedit , nec haberi,nec
incelligi pottft fine fifio* Dedmus: Sanidam ecclefiam catholicam, Santdorum
communionem/ remidionem peccatorum. Qux omnia cum ad corpus mydicum , cuios
caput cd Chridus, pertineant, nequeunt omnino fine ipfoChrido fien,aut haberi,
id maxime, cum O gratia uniens, SC uita,qua communicanc omnia mrmbra,C7 meritum,
unde rcmidiotirm conlajuancur, (it ab co/ dem Chrido Icru.Vndedmus:Camis
refurrcifboocm: Qugtio potcd cflS; niii refurrcxcrit Chrdlus,qui cd primidx
dormiendum. Duodedmus: / CHRI/ STVS. IDEM ii ■ n f Barocfa. i p« d fi PtuiLu
:d' S CHRI/ ^ STVS. fi ^ Icbi. d 'd id Si^ Paulus Vkam ztrrnam / qux datur a
Chriflo / qui ait : Ego uitatn xtrroam do ds. Ecce igitur quomodo omnia
credenda/auc fune circa Chriltum , auc emanant ab ipfo, auc ad eundem
referuntur: Facienda uero , C7 manda/ ea omnia , quiuis extranea , C7 diiparaca
uideantur ab eo , nihilominus (ine ipfo condud nequeunt , qui ait t Sine me
nihil poctibs facere. Chn/ (Ius itaq; c(f author , O confummacor fidei , O omnium
, qux ad iplam prrdncnc tam in credendis / q in peragendis . Si autem thi
ologiam He/ breorum admittere uoluerirous , exeant V eorum denaria elementa , O
oiulca in lege dc(dipca,quz reuelata fune per uerbum Domini,8^ Dei fa/ pteobam
tandem difinfam in homine , qui cif Chrillus lefiis , iuxta illud Baruch: Hic
adinuente omnem uiam difdplinz , SC tradidit eam laha/ cob puero fuo , Ifiael
dilet^ fuo: Poli hxc in terris uifus clf, 6C eu bo/ minibus eo jcrbtusdl,idem
dans infhcuta in tefiamenco nouo,qui etiam tradiderat in uetcri:Nam uericas
omnis eandem per lefum Cbrilhim h/ £U,6L explicata cft.Eft itacp ipfe author,8C
confummacor fidei,6C omniu, quz CTcdere.K operari deb^us:0i cft author,8C dator
fidei , qux tft ha/ bitus , 8t uirtus : Hinc Paulus ait : Qjjomodo credent in
quem non au/ dierunti^Et quomodo audient fine praEdicantetEc io6ttt:Ergo fides
ex au/ dicutauditus autem per uerbum Chriffa'. Ecce igitur quomodo efl author
fidei.Confummator uero , quia in ipfum fides noffra dirigi debet , qui C?
przmium fidei tribuet : quod utrumtp ipiema explicat , dum ait : Qui credit in
me,etiam fi mortuus fuerit,uiuet:K omnis, qui credit in mc.oon morietur in
xtemumtEt iterum; Qui credit in me.habet uitam xternam: Et rurfumtOponet
exaltari filium hominis, ut omnis, qui aedic in illum non pereat , fed habeat
uitam ztemamiEc lohanes. Qui credit in Filium Dei, habet uitam attemam. Nec
edam prifd patres abfep hac fide lalua/ bantur.ut de Abraham diifhim cft :
Credidit Abraham Deo, O reputa/ tum cft ei ad iuftitiam t Sed quid credidit , K
coi aedidk;' Credidit ut>9 0'nquic Paulus^ in eum , qui iuftificat impios-
Nec propter eum tantum feriptum eft,quia reputatum eft illi ad iuftidam, fed
propter nos, quibus etiam reputabitur credentibus in eum , qui fufritauic lefum
Chriftum a tnortuis,qui traditus eft propter dcliifta noftra, 8C (lirrcxit
propter iufbfi/ cationes noftras. Ecce quomodo Paulus dirigit fidem Abrahz, K
omniu credentium in Chnftum lefum, tanq in uerum autfaorem,K confumma/ rotem
fidei : Cui adlbpulatur illud, quod (equitur : luftificari ergo ex fide pacem
habemus ad Deum per Dnm nollru lefiim Chriftu,p que habe/ mus acceflum per
fidem ad hanc grariam,in qua ftamus, qui ante iaceba mus per peccatom.Per
Abraham itacp patrem fidei, qui credidit in eum, qui iuftihcac impios,omnes
credaes inteUigutur,qui tc in finu rius colli/ gi dicebantur. Sed uideamus,qd
credidit. Diclu ei ^eranln faninc tuo. quod cft Chrinus.boicdicm^ orancs gocs urnc^hi
v{,qui credou m no/ tntnc cius/qui cft author/8C confummacor fidd a Patre
habemus,uc fimus» Filio , ut incelli/ gamus:cztaaautcm,ut ordinata fint: A
Spiritu fandlo uero,ut fan^' (!/ musifed a fpintu uitx,uc uiuant omnia.Si autem
antiquos theologos (e/ qui uoluerimus, qui dicuc unum praecedere ipfum efle,
illud unum attn/ buemus pnmo,qui cft Pater prima omniu origo: ede autem
Filio,uc ex/ prefle habetur in eorum theologia,q> uidelicet efle cft
(iipremx (apiendx, qux eil Filius: dic utiq; illud communicabile,iicut BC
fapientia nobis co/ municanda attribuitur Filio,qux,ut in Patre exidit,danda
c(l folumrao/ do ipfi FiliotEt hoc eft,quod dixitiNemo nouit Patrem,oifi
FiIius,6C cui uolucrit Filius reuelare. Ecce quomodo cxprciTc habemus fapidiam
pri/ mo efle in Patre.poftea in Filio, ddnde per ipfum aliis communican.Sic K
efle,antcq aliis communicctur,elI in Filio,8C in lapienda fuprema.tanq in
armario,ubi funt omnia per radonem idcalem ft eundum efle (ImpLd/ cer,anteq in
poprias formas habeant efle determinatum. Vnicas icatpa Paac emanans omnia
replet , ut unumquod Deus edterra.aia quippe ucra fluens lac fapientix
fuperioris,C? mei diuinitatis,aot gudura rcru diuinarum, de qua cednit
Propheta; Et enim dominus dabit benignitatem,^ terra nodra dabit fruAnm fuum.
Ed etiam aqua,ut fupra latius explicauimus.Ed edam aer,K flatus, quo
infufflansin dtfcipulos inquit: Aedpte Sprkum famdum:Neq;enim cum
daret.nifiht^cret.Ed ignis,qucm uenk mittere in terram, ut ardeau Ed granum frumcnti.SCgermeterrx
dicens de (cipfotNifi granum &n/ menri cadens in terra mortuum
fuerit,nullumfru£hun affcrtsfecus autc, fi mortuum fucrittEx quo frumeto
confedfais ed ille panis uiuns de coelo in nodram falutem dcl^dens-Eid arbor f
ut diximus ]) fcicntif boni 8C P«ali,« arbor uitf prfbcs ligna ad codgnadonc.dC
coaflatione totius ueri pii ficti a nobis c6druedi. Ed quocp lap's,8C
pctra.dicm Paulo; Prtra aut erat Chndus;Sup qua fundata cd ecclefia.fiC etia
pofita in angulo copagi raiiif totu fdiSau, 8C cd pctra,q pr^buit nobis aqua in
lauam,8C potus Dauid CHW/- srvs. idem Paub fifOC. TONVS SEXTVS CCLXXXVm Dauid
Luas Bapt» Ifafas Mofcs ) Daufd i loha. I Zicha« CHBLI> STVS. IDEM Pcmu
Zobl» eui 3 Eft auru,quod uenderc Tpondcns ait:Suadoo tibi emere a me aa^
ignitu* Eft‘argencu iuxta illud propheticum: Eloquia,aut uerba Domini uaba
munda,argmtum igne examinatu, purgatum rrptuplumtEt quid e(l ue^ Domini
uerbum.nili ChriAus,qui ^ urrbum caro a^tut Inter animali ell Ico lerarum
rex,dc quo in ApocalypfuVidt leo de tribu Ichuda.radiz Dauid.Dl uitulus/aut bos
armentorum princeps,utc6muniter cxponuoc dodlores illud,quod habetur io
euangelio fecundu Luca:Ec occidit uitolu (aginatum. Eft agnos inter manfurta
animalia praxipuus.idco Baptiihi ho^t (aeramentorum gnarus ipfum oHendens
inquit :Ecce Agnus Dd* E(t quotp aquila auium regina/ cuius progrrfTum in coelu
oculis irreuer/ beratis folem intuends Salomon inter quatuor difficillima
conumerat«Ec bene aquila fiut,quxpullo^ portat in dorfo, extentis alis contra
fagitta/ rios/ulcipicns in fe uolnus.ut filios pr{(«iuet:Ideo de Chrido inqt 1
faiast Ipfe uulneratus cd propter fcelera nt^aiEt Mofrs in cantico : Sicut aqla
prouocansaduolandu pullos fausfiiper eos uolitans: expandit alasliias, K
adiimpiit eos, ucp portauit in humeris fuis.Ed edam fol 6C. luna prsc/ dpui
planctarum, (icut diuus Gtharoedus canittThronus eius, fient fol in
coafpt^umco.K iicut luna pcrfedla in auemu , Kteffas in corb fidelist iuxta
illud lohanis io ApocalypfitEt a lES V,Chri(lo,qui cd te(b's fidelia; Hic a
Malachia dicitur fol iulUtix nafeiturus dmendbus nome Dominit iuxta quod
ecclefia frequenti ufu dicit ad Virginem:Qyia ex te ortns eft fol iudiiix
Qiridus Deus noder. In eo quo, Tollite iugam meum fup uos/K diTdtc a mc/K
inuenietis requie am*ma/ bus uc(Iris:Qux requies erit in me,qui rcficii uos
omnes/qui laboratis,K onerari db'$.Nec conturbetur quiTpia, (i dicimus Chridu
fibi uendicafk planeta^t nomina, cum uoluerit6Canimaliu,quz planctis inferiora
funt, nominibus uocari.DiaT quotpmons eleuatus fupraucniccmoriutMons urique
coagnlatus/mons pinguis, mons in quo bmepbcitum e(l Deo ha/ bitarc
ineo:Et>n>Adonai habitabitin finci^autingiter/quia nunq diuinitas abeo
fepatabitur.T.V>rM; V( edam araddalinm nomina fortkns rit,ex eade fuipuua
difoitr poduniaatEd.nt domus typice foricam dicitur abfip (ma, fccuri, malleo,
tt omnt gouary; fiBnameimiqa tota cd reftra ckotena^piotqt^bQiedcciimkabrty
aliqua duridc t ■ ix 1*1 ^aabu KrTVS.
Ji>-- - f »?anlus \iDamd 0'/’ ■ di ® ' t , uia perpoLu , C rciAa , per quam
in Deum pergere pofliimus. EA Ibla media inter Deum K nos / per quam in ipfum
Deum fcandimus : Qua^ olim demooArata fiiit lahacob deiixa in terrea carne , SC
cacumine diui/ nitatis tangens ccdum, non quidem hoc , quod uidemus omoes,aut
illud tertium , quod Paubs io (uo tapm intuitus eA, fed fupremum illud , de quo
(inuil , ac9 de terra , (uper qua erat fcala , inquit propheta : Colum ■ cedi
Domino.terram autem dedit liliis hominum ; Ad qu^ coduro,quia non
ooa(dadicur,nili per ChnAum , ideo merito didtur fcala, qua uide/ • lica ad
Deumc6fccnditur.EA infuper omne,quod in arca bederis conti/ debatur , manna
uidclicet illud luauillimum diuinitads, quod nemo feir, nifi qui acdpk.5unt
quo^ io eo ubulx kgisAjuia ficuc ibi/ tanq in libro omnes creaturae feripez
fimt , ita tota kx,0C omnis fapientia , iuxta iilod I Paulhln eo funt omnes
theliuiti lapiendae K Cdedx abfcondid.Et cA oir/ . ga Aaron Aonda, idcA uirtus (accrdotalis
flotefeens, K germinans, cuns ' omne lactrdociam tetenderit in QiriAum , 8C
ci&caciam habuerit ab eo, qui iurtturando conAitutus fuerat laoerdosin
aeternum (ccundum ordi/ om Melchizedecb, lacerdotio quidem regali, diuino. EA
tandem ue/ lutn caodehbru dimm luminis, unde liiuas l^tabuodus ad hoc capdctn/
■ dum exdtabat Dei familiam clamans: iSuige illumioarc lerolidcm, quia
ucniclatncnium,8C gloria Domini fuper ce otcacA,id(AQifiAus,quicA r gloria
Patrisuul quem ioquens propheta fubinfetcEt amh^lahnnr gentes u buuDc aw,K
regts in ^Iciuioie onus tui* e CANTICI SECVNPI. Qiioi ttiam abfcp rapiaa
Quiftus lefus uindicaucn* c fibi omnia diuiV na nomina. Cap. VL D llipramundana
autc ucoicndo.quauis Deus fit unicus, t3 ipaxime unus,muliis tamen uocacur oominibus.non
quidc, ubilliscxprimatur pliues cll^tiaytutddtatesdus.fitdptoy prietates,qux
O^fi ab code lontc deuaris ananaat,ibibeni tn Jmt radicata: unum femper fijnr,
fed plurcs dicuntur ratione habita ad no$,ia quos multa bcncfiqa.ec diuaia
awnera p diualbi canales dilUlatQua/ propter Deus iplc unidilimus foratur
dioerfa nottuoa/le quorum decem Hieronymus adiMareellam bre«e«ompilaoit
opufculum.Dionyfius aut ulterias progrediais quadragina quintp nomina Dd.K
Chriih' nofiri coi Iigit.Do bus Tunc arcana omnia reuelata : Nec dc i^ aliquid
dicere audaemus, ^ ofii quatenus a Deo fur nobis
fua.bcaignitatereuclata,utdoctt nos pio/ ^ ■ ' oyfius,8C cum co caleri
fapienteiapn modo catholid.Khcbrdjiiedctiani PUto^qui in Cracylo aittDiuioa
nomina habita fiint a barbatis, ideft hc/ brcis,qui habuerut a Deo,fine quo
nullateniis capere pofiiimas ucros fer/ taoties.ueracp nomina,quibusDcus
nuncupaturJNositaqLpC^ di/ uina lux eibJicrk,de aliquibus pcrdriagemus,qu(
omnia Chnfto conue/ ohint.ea tamen Icgc,quam Dionviius docet , ut nullatenus
grx^m3m*- exponcre fuprcmain fllaro.ineftabilcm^ fubftamiam. quam neg fenSlg.
necp phanfafia, netp Carmo, ne^ ta^s. neip (denm ooi^attingi^ quia
iaoocabilis,(upcroominabi[is,fiC rupcrrubilantialia deitas eil, concenu in
renKxifiimo Iu£ diuinicads rcccflu.ac folicaha retra^tioe.in abyfib (iia/ rum
tenebrare fe coategcnstln fiipcrfubilanriali quot^ theardiiaob omni
habitu,mocu,dcliberatione,nomine,uerbo,intelle {liuas no cxplicare,(cd uix
innuere uoluir ocnemli quoda uoeabalo , dum ipm inducit ia hfe yi ec per
eir«nriam,unck fcquitur t Ante me non cft formatus Deus , 8C poft me no erfr.a
quo vj poflim dependere,^ efle fuTcipcsSic 8C illud Dauio/ cu IDH* in wn mw!
ucata bu nefenotcca lo ittamu,cogrue uer / fum (d:T u aut ide ipfe csJSC anni
tui non deficint.lllud itacp Kin non cfl rdatiuum illic,(cd innues id,quod
cft,a le v},8C primum e(&,quod cft par eflennamtDequo nomine K nominato
nihil ommno ulterius Earipermit/ , tut fecretioresTheoIogi,nifi q> cft a
CcfiC iniininumCum autem ipfe Deus ^ inc^t fonte lux bonitatts a^re,ac
difEindcre ad intra^Cut aiunQ C7 ad extra,tnnc alia fortitur nomina qplurima:
De quibus loqui uolentcs pro/ " teftamur id tmmodo cfficcrc ea lege/qna
Dion^us agit cu T imotheowc auribus indigno^: no pfondan^ arcana,fcd inter lapientes
colledla cufto/ dianf ea qua decet reuerrntia.Eft ita^ primum nomen Dei
producentis, j>rhnM m/Hf» "bei erpa oif njjljt Ttf if iTH^ chith afler
chiel^tantis myfteriis foccundu, ut oJa ab ipfo tjitff*'. producant :Eft enim
nomen attributu coronx foperiori.K fomi,bonitaa, tC origini omniu,qoc Chriftus
docuit nos uocare pane; Qui adeo «ft oo/ ftru captu fogkns.ut nemo nouerit
iprum,nifi blius,8C cui uoluerit filius reuelaretA quono^ tiadu^obrcuitcrfe
expediens inteiprctatu habet, . Ego fo«",qui fumtQgod melius ad acritatem
Literx fonaret:Sitn,qui fim, ^ u« cro.qui ero.cu uerbam illud repetitum bis in
hebreo fotu;: iit:Nihib/ ] minus multo logfora myftcria includit , q ad uerbu
pofiit iccrptetari:Scd per fuperficie cantu modo peurrentrs diccmus,quomodo ex
illo H for/ ^ , macur illud magnu nome Dei qaadnlim^,aut tetragramaton •‘nn!
auri/ *». bunun filfotut lient fibus a Patre procedit , fic K nomen eius a
patris no/ Ht/nc/tJ/f^ 1 »«/iiu mine producatunCu enim datur qd ex uno numero
mincri,0C • duobus maioribus dat mihi rex,qni numerus fignaf apud hebreos pa 9
K ponatur hoc in \oco*ISi hoc It prfpooaif,c6ftituif cecragtamu niiT;Qgod
eftnomenfiliitribuensuitainfinioribustQuodinnui^perillu^ltharatfte/
Ht/t/i//tjilii^ii»if-/"^ ^ rem vj ufce fufccptu a Patre/a quo omnia ipli
tradita lunttEt fic,qui uni/ %MmJt£ajrr. cus erat in Patre ITgoatus in Kqux cft
prima litcraunulignilicans,rifici^ . i uita vj,K fenarius comunicans eflc,SC
uita omnibus rebus in fenario illo d enotato in operibus fex die^nOmnia enim per
uerbum £ufb rant,K line ^o foiftiim ^ nihiLEt ne crcdaqir Filuis fegregatus a
PatrCp illud nome ^Ufertifhf , quadriUtte;: fiUi includitur in
domus,menfurx,ucl Paterox manfionis II/ gillo,qaod cft K formatu ex l K duobus
> qux literx in numero coputat^ ccddunt>a^.quatu dat nome
qnadrilitte;:,quod cft filii:Pcr quos numaos non intelbgimus uocales,aut
natnralcs,uel r6oaIes,fed diuinos, 6C diuini/ tatis proprietates,qux fune adeo
redproca comunionc in Patre, K Fib'o, ut di^ ipfe fib'ustEgoinPatre,KPatainmccft/aut
fuifidenter dans c(Ie,uitam,86 omne bonu* Et Chriftus no/ fter non tantum
uocatus eft Deus uiuus.frd uita, przflans non modo ui/ tam c5aiunem,fed
meliorem dicens:Ego uitam p emam do ouibus meis, ideft dctftis mcrcnribus,8C
credentibus in mr. Agens tandem Depsdome ftice flC generali quodam influxu cum
omnIbui/didtur;’TI^5 SC Me/ lech SC Adonai,ideft Rex SC Dominus omniG omnia
gubernu/Et ChnV (Ius a lohanne in Apocalypfi didtur R.ex regum, O Dominus
dominan dum,8C princeps regum terra:.Multa fune alia nomina pertinentia ad di/
uinicatem,qux poflonus adduccrc,fdl hxc fufbdcnt.qux in feriptura (a/ cra
celebriora funt,SC a quibus alia omnia drpcndcnt,immo fur dicut te/ ceniores
theologi^minia diuina nomina deducuntur ex quadrilitcro.ud tctragrammo»]uo
cognito omnia alia cognofcuncur : Et quo condufo in nomine lefu/omnia alia
inieliiguntur in eodem concluta* Quomodo in nomine ld'u omma tam produtfta/q
diuina nomma ia/ eludantur. Cap. VII. Ifi uircus omniu nominum induderetur in
nomine Icfa,Do diceret Apoftolus: Dedit illi nomenyquod rft fup omne no/
mcn.Magnu quippe uerbum eft/quo aittDedit illi nomen, quod eft lupcr omne
nomcn:Eft quidem fuper omne nome rerum omniu crcatarum,eriam Angelo^ , ut alibi
didt ApoftolustT an> to melior Angelis efic(ftus,qco diftcrcncius ptf illis
nomen hpedicauit.Ec quia uirtus omnium oominum diuinorum includitur in oominc
Ic(u,cu Panloi Ia Idea I I I Idtm I 1 I I i I CHRJ/ STVS. lohsni f F ■ i F - ■
» Paabi 4 i rcacrentia dicemus , hoc
nomen iit (iiper omnia nomina expnmrntia attributa, ucl proprietates
particulares : Nam iioit omnia dedit ei Pater, ^
ficetiamip(idonauirnomcimportansiIIaomnia,utiitiprumnomm numeros (implidor da/ tur Deo,centenarius
crafliori populo adhuc rudi.K corruptioni obnoxio, fed denarius (acerdotibus
mediantibus inter utrunt^: Hxc autem omnia mtelliguntur conclula in nomine
lefu:componitur.n.ex tribus literis,qoa I
ramunaimportatnume^nmplicemifdUcctlalia/qaxeft^denariu alia I autetn.i.l0 centenarios
includit.Ncc mirandu eft,R littera importans nu/ Pierum no unitatem/fed
fenarium referat.quia non fine facramento (adlu liO? eft:Nam cum opifnt
fummusdeuenerit io Btbricam per fenarium, nume. I rum ani«faciunt tria: quibus
R adduntur tria,Uciuc.6. quorum primus ternarius colledhis ex
produccnte,produ(fto, fiC relatione mutua, nd amore rcdprocoeft in Deo: alter
autem ternarius eft in rebus acatis, cum omnia contineant ueftigium Dri ctia in
numaothabent.n.matctia, (brmam,cx quibas refultat compofitum, quod tertium
quodda uocat» Nec inftetur de Angelis, quia etiam illi luam mataiam,8C fuam
copofi/ rionem habct.Eft quo(^ abus ternarius in unaqua^ aeatura,prindpiuin . .
V} medium ,8C finis.Et bene inta litaas iignificantes numeros in nomine Ie(u
ponitor 1 pa qd arbor uicf dd?gna^,cu ipfe fiiait 6C ipla arbor uit;,
Kuita,8Commbus donans uitxEccc igitur ^btllc in hoc nomine lefo in/ i> qkdos
dicatur omnia incluta fiiifle in nominato,uc inquit ApoftoIustQuoniam cpmplacuit,Patri y j,omnc plenimdinc
inhabitare £icae in eo,K per cum l> iD ii ii / itconriliari.aut rccapiculari omaia. Sed cum
ptodiufbl quaelibet coodae/ antur in Chrilfe hominc.cria rationes producentes,
8C opcrantes,quf funt in Archetypo conetneo^^ in Qirifto Dco:De quibus omnibus
exarare loa gim nimis eilo,» ulterius progrcdcremur.q. prxfcns exigat opus.
Quo/ modo aiit principalia nomina Dri , K qux frequentias in fcripnira (aera
aperte repetun^/in hoc nomine 1®! lefu c6tincan^,adumbrabimus.Hoc nomen
quadriliterum cft celebcrrimum/S6 fi cquetaadimu, quod fic feri/ bitur niiT nec
exprimi poteilircd quando legitur , pronuntiatur Adonai» Huius iuq» nominis dux
liierx ^'pu( » v}at(p ) eodnent in nomine fltf» Duo uero n maximo myfterio
mutikur in :Dicut4i.fecrctiores theolo/ gi,^ fummus opiErx Deus fpitinialia
omnia produxit per quandam uim (ignifreata in priori V;Corporalia uero per
uirtutc lignatam in podeiiori n dc cum omnia per uabum humanatum,quod nominatur
lefui efficta liatAiirtutes,aut proprietates iplx (ignatx per illa duo H
includunt in eo. Sed quia lefus dams,8C miifus eft nobis tinq redeptor , K du^r
ad uera quietc,qux cft uita xtcma,imo Eiiftus eft ipfa quies nra, ideo in loco
illo^t duo^ n lignilicantiu rariones prinripii in nomine lefri ponitur V,qi eft
principium labat,® ipliim iigniiicat,quod interpretatur reqnics» Ecce quot Si
quanta myfteria importantor io tribas literis huius nois 1 E S V :Nam *
diuinitatem lefiis nofter cft Deus oes
uiuifrcansutracp uita,® taode beatiiieas in requic illa ;tema.Exatqoo9 illud
nomen quadrilitei^ alio myfterio in nomine lefu, per uiam V} nume rorum
adiundto nomine matris, a qua fubftariam corporis traxit : Nam quatuor literf
illius nominis reddunt in nutncrai^K nomcmairis,quod ons miria dat i9o:Qui
numerus iutuftus cu illis.2^ c6ftitiiib}i6,qac etiam numeru dant
licerxnominis)^! .In quo denota/ nominatu ipfiim a patre
Deo, matretp humana procedtiTe. Per hanc eandem uiam nume/ rorum concludimus
conclufum in lefu illud terrificum nomen fadai: cuius litcrx in numero
dant.ji4: Cui numero (i addatur binarios.qu? eor potaturam fignificat,c6ftituit.jt^.qai
eft numcrasliterarum nominis ut nuper diximns,Data e quo huic uirtus illius
nominis fadai, quod femper terrifica friit in hoftes humani gcneristVndein
Pfidmo.90.qui (a/ dhiseft ad terrendos illos hoftes,cUdc Propbetatln uerba
Sadai mcnbi/t Pro quo nos habemusdn proteftionc Dei cali eommorabitur.Cum igi(
Chriltus cognoferret ipfius nominis uirtutc in fuo (nide conclufiun Apo/ ftolis
myfterium rererauic diccnstln nomine meo dgmon pe illud intcliigitur trinitas,
K pluralius pefonaru: ied uee 6£ pre prk exponendo, pe illud nomen Elohim
intelligitur opifex diffundi nsfe in mulu,uel indicans multos pe miniflros
multiplices exequens iudidumt Vnde in faiprura aliquando 8C Angeli exequenes Dd
mdida,8C iudices indicantes dicutur Elohim, ut habemns in Exodo.quiUo fiire,6(
damni/ ficancesaubentur dedud ad E|phim,utab cis iudicenturtubi nostradudu
habemus ad Deos bojt canfa petucnie. Ho^t igitur nominum non tantu uirrutc5,qux
funt milerCTi.diftribuee, K iudicare oonueniut in nto lefii, fcd etia rayOeria
litera^: Qiuc fi declarare uolueimus, dubito ne ulterius ;pgrcdiamur,q
feibee,auc &ri liceat: Abquid tamc.uel in fiipcrlidc per/ curremusjin hor
fgi^nomine prima litea eft K,qua: explicata in iuis liteisdiccndo mitk
figoificac.quod iam attributu dcclarauimus no/ ftro uCTo Salomoni, qui tft pax
fibiipfi,^ uerus Rex padficus t Si uero numerus illarum trium litera^t
rupputetur,grande adhuc infurgit myfte/ tium/ Q enim dar»8o« b «j unum:Qui
numei fimul iundb reddunt- iii. centenarium vfcdcnariu.et unitatem/kquo ilipra
diximus. Et fi attenua tur ad charadteres numcto^,adhuc proipidetur my (letium:
Sunt n.ircs emanantes ab uno chafatJlcrc,qui unum importar,ut innuatur, q?
uinitas peribna^t prouenic,8C contineur in una nnitate/ficut eiam pronuntiando
ipfum tC neeene r(l, ut explicemus in ees liteas illas fupradidlas. Habe/ mus
igitur in K myffenu unies deitaci$,8C trinitatis: Sed huic additur quod
fignificat .jo. in numeo,idcff tres denarios,ad denotandam uii tute cociclf em
munita lanAiflima trinitate,pet qua Dtais tang per caulas (cc3 das difponit
omnia inferiora : Qu* omnia fi in Qirifto lefu reperiamur, clarum rilsEft enim
I E S V S prtnripiu fignificatu per K/ ficuti ipfemet cedatur dic^tEgo
prinripiu,qui loquor nobisiEt cft in eo ratio ttinicatis, du dc Paae aietPater
in me ^:Et itejitEgo SC Pater unu IIimus.Dc Spi/ tim lanido quoc^ inquu:Ille dc
meo acdpia.Ex quibus colligimus ratio/ ncra trinitatis,6C prinripiu ede in
co,undc ipfi copetat nome illa duo im/ portatisiEt hinc coniicerc
podumus/quomodo etia uirtus fupremi nomi/ nis coiineatur in Irfu:lllud.n.cd
inripims ab trin/ thum,Ephefum,MilCTU,Coo,RJiodu, K p infulas illas Achaix, K
Gnc/ rix ulterius profidfcens perrexit ad Arabn,K uenit in ItaUam:C7
po&> dhis dl uf(f ad Hifpanos per Afiam 8C Europa portans,K diuulgans
no/ men Iefu:Et quod reliquu mundi erat,cfteri Af^oli nominis huius uir/ tote
c5plcocrut,utort,fit omnia petere poflent in nomine lcfu,ficuti ipfe/ tnet
docuit diccnstQuicquid perieritis Patre in nomine meo, dabit uobis: Cuius nois
tanta dl oirtus,ut oes in eo ditari po(Iint,dicmte PaulotDiaes in oa.qui
inuocant illum,ideft nomen lESV,qd tam lene,rii romnntca/ bilc,8C difiufiuu
fuiipfius dl,ut oleo in Canneis coparetur.ubi didd’K)ku dfufum nomen tuu, quia
dus uirtus chrifmate plena diffunditur in eos, quos cangit,ficuc oicu in
pinotC? quia lanat,qaia condit, OC omnia Eadt, Pctni CHRI/ STVS. IDEM Panbs' u
Caadd ilt (tcat uc^ oku fciencibus ipm liiraperitur,ut in ucriiculo pialmi
reptuagdimi pnmitAnte fblc pmanet nomen dus.K bndicen^ in ipfo oes tribus
terract NomemOVr lefu codne^ in capitibus hos: uerbo^,pmanet nome dus,K
bhdicen£’,q in hebreo fic dicuti inin ftmo ueit barcuaibi fi aedpian^ capita
didhonu,qux funt * 1 collituut lefutQs^ nome biic an (blc,8C in ip(b bndit3{
foiu oe$ gcies.Similr ia lib.Gcn>capitc.49« CANT1C[ SECVNDI* ubi
dicitur:Vcniat Mcffiah.K ipfi c6gregabonti|r. ^pira dunjooum co/ ft ituunt
nomen lcfu,qox in Hebreo Gc dicunt; 1*71 W 60.’ iabo fik) Capiti.n.func ’ tf K
1 ;Qgi literx collocatx ordine Hebraico reddut ^ Sed mirabilius cft in Pfalmo
nonagefimo qnto in uerbis illistLptcn^codi, K exultet terra.cotremifcat mare,K
omnis plenitudo cius; Exultabut c5^ pi,8C omnia.qux in ris funoln quo9t orrbo^t
capitibus habeo'»J^«o’P«nvip^^^ diffaonu capita ordine hebreo poitta funt 1 © ’
T oes aqux fupnx gratia^;, CC douo^t collet^ fiint , ,
lnip(o,caqinucrapifaaarupiori,dequainCaw‘dsdici60culicui.Acut CaoM ^ pTdna in
hcrboa.i.iu cogitadde uel uerbo, in quo omnia corineban^ ahq j
crearentur:Hefbon.n.cogitatiooe8 ad nerbu figniAcanVnde ubi nos ha/, bcnus/In
prinapio erat uerbu/ in Hebreo habe^ JlSItfn n’n ntlfleTO be/ refie haiah hef
bw.ideft erat cogitario,uerbu,pifrina,in qua connoebanf j oia/anteq
crearenf.Eft ite^ uera pifrina.pbatica.in qua lauari debent oea ^ oues reponedf
in dextera fiimi ludiristC^x pifeina Agurabaf p illa,qux erat in leruDtle ter
rena,in qua (anabaf unus,quirqt hicrat ille,K a quacucp dainerctur
inArmlcace,qa unica radoue boandi in uerbo diuino (anancur. ointtrs 3 quacu^ zgrotatione,iuxta ilhid
prophaftMifit uerbuin ruuts, 8C £uiauit cos. Hzc pauca,ucl minima fune
coparationc eoruni^ux dici poflhic de hoc fandfallimo nominc,q({ a Deo hiic
nominatu,dcnutiatu ab angelo,impoflcu a parcatibus,cclcbratu a mudo,uenaatu ab
omni genu, politucp omnibus in faiutem.dzmonibus tame in tcrrore,K operantibus
in uircucrmsNam in (craphinis ui ignea inflimat:ln cherubiois fplende^t In
thronis cop.iginat:In dominationibus impan In uirtutibus cxcquituf : In
potcAatibus arcettin pnnapadbus curat prouintias/ptincvcs/C7 ma/ giftratustln
archagclis facerdodo hingens dirigit mortales io Dtn:In an/ gelis omnia noAra
cnrattln homine omniu uinculo omnia opas/ :Dom nan^dC uariis loquitur linguis
in apoAoliuurritate hilgct ia tuangcLAis, SC ddK^oribusniinute diflundirar in
operadbua miracubudolodine replet «otemplantcsjucnia pradlac poenitcndbust OC
omnigenum auxiliu omni/ bus indigentibus^ Nec ultra procedendu cil ad pardeu
lares uittuccsho/ ius nomipis,ia quo enodia nobis nuc petenda funtiquia cu
omnia in ip(b includi,86 ab eodem dependere demoollraucrimus/upafluum dkuerim
laborare per (ingula. Quliter ex &ipcura iiKra prfhguratu habeamus QiriAum
efle Conte todusmerid,^adx,C7 gloria:. IX. l nominatum nomini
caRefpondcat,(icut in oon^ omnia oondacri coprobanimus, iic necefle eft, at in
ipfb^mtnato codneatur omnis uirtU8,omne maitu,8( omnis gtatia,a quq tanq a
fonte ueri paradifi deUdarum irrigetur uniuctfo terra. Veram quas de huiuimodi
a ooArisTheologis tradlaa fijDr,quaIi iatp tti nialia fuis in lods legenda
reHnquetcs pAringemus tantumo aliqua,qox tn diuinis oraculis occuleanmnl^ primo
ea,qux fodlis pradigurata font: poAea,qu« diuinis oraculis (iint
pnedidla,eflK>dabimus:Petcncihus enim CHR.I/ Pli^Teis ueru fignu aduentus
MeAixfa^rcfpodit QinAustGencrario hzc ST VS. ffgnu quzrit,K no dabitur ei
lignu.niii fignu Ion* ptophcta::Qii*a fait lonas in uentre ceri tribus
diebus,8l tribus noiAtbus.fic erit Filiusho minis in corde terrx tribus
dicbus/8i tribus nodtibus. Attedendus tA hic ‘t«' fermoChriAi,quonofioeeau&prpu!itfigoumlooxcawrisfignis,quia
.• m eo fllud indudimr , propter quod prxdpue uencrat ChriAusiredan/ prio
humana per picnimdinc gradx, O meridiCuius rei Cprour poterat purus homo) lonas
typum clegadAimum geftnldeo aliis omiAis/m qui / bus celebrata eA trinitas
dieru,looa folumodo expofuic, 8i adduxit in fi/ » ■ gnui>rofedli emm filii
Ifrad de monte Ephraim parcxcrut ula trifi diey: O ambulauerut tribus diebus
pet defertu Etham: Stedtip DanieI in lacu koau,fi( tres pueri in fornace, K
lofeph in caroere uadcinaiu per trinum ck'c^ auoKTu^hxc t^une figna tuif^
adducucur a (aluacorc ia auaiplum^ ubi dicitur:Vcnfat Mcfliah.K ipfi
cogregabuotijr. c^ita diVfbonum c8/ ft ituunc nomen Itfu,qux io Hebreo Gc
(bcunt: ^ filo “*lo. Capita.n.funt * 8t 1 :Qgi literx collocatz ordine Hebraico
redduc Sed mirabilius efl: in Pfalmo nonagdimo qnto in uerbis illistLftm^codi,
K exulcec tcrra,cocremifcat mare.K omnis plenitudo cius: Exulcabut ca/ pi,K
omnia.qux in cis funt:In quojt oerbo^t capitibus habe^nome qua/ drilitcK
copletu:Et podea ide nomen abfqi ultimo n : Deinde nome Icfii ad denotandu/q?
quadnlitcru illud coplcdb debebat in nomine Ielb,tanq foccefrore fuo,cui
quodamo etdebat, quia uirtus illius neminis qnadrili/ teri data cft lefu.cui Pf
omnia dedittVnde ,pbat author Sepher temunot per illud H ultimuipGus nominis
quadriliteri,dioinitate debere uniri cu humanitate, Keffid MeiTiah.in
quoexifteret uirtus illius magni no!s:Ideo uniunt no!a,K fiiccedit nomi lefu.in
copleto illo qnadrilitero^qii lecundo repetii':Q3ia ficut in priori tedo
oeneraban^copl ex litey ra^t interpretatione plures literx in illo reperiri no
dcbeant.cu iftx pfinde importent ea,qux cotinentur in nominato p hoc nome :Nam
* prin/ cipiu GgniGcat 1 ipfe ® prtndpiu fabat innuens ipfum requiem, K finem.
Denoticigif,q7i|^ecftprindpiu/iiois/8C requies omniu/fient in Apoca/ lypfi
ipfemet ainEgo Tum «t 8C • /principii K Hnis.Ec cu in his uerbis oia
includan^.fufliciuc tUx licerx.neq) alif debet apponi. Cdpktur infiip hoc nome
1*1! cx numero maiori,minori,K medio i denariu / qui dl numerus
CDplctus:Ed.n.fenarius,unus denarias, K tres centenarii, qui fimul ionedi
coibtuuc dece.numc^t qdc ptc(5lu/8Ccdlb'tutu ex omnibus generibus rc^,
Ipiricualiu v},cacIcdiu,K ttrredriu, qux important p numeros,dcnarios, 8C
oencenarios,iuxta illud.qd Paulus fppius rcpedc diccsJa ipfo cil omnis
plenitudo,8C in ipfb rcc5alian^oia.Srd inferioradimittnes, ut loquamur de
fupioribus,dico, q> oes aqux fiipnx gratia^, 6C douo^ colici Ibnt in
ipfo,taq in uera pifana fupiori,de qua in Canticis didf :Ocult cui.Hcut pfdna
in hcTboBu.in cogitande ucl uerbo, in quo omnia corineban^ anq crearcncur:Hdbon.D.cogitaaoacs
ad nerbu figniHcattVndc ubi nos ha/, benus/In prindpioerat ucrbu/ in Hebreo
habe^ {ISIffnnjnntltfS^ be/ refithaiah hefbon,idcd erat
cogitario,uerbu,pirrina,m qua contioebao^ oia/anteq crearent. Ed ite^ utra
pifdna,pbatica,in qua lauari debeat oc9 oues reponedf in dextera fumi
Iudids:C^x pifdna figurabat p illa,qux erat in Lcrufalc cerrena,in qua fanabaf
unus,quifqs fuerat ille,fiC a quacucp detineretur iaHrinitate,qa unica ranone
fanandi in uerbo diuiuo fananmip 1 GcmI,, Sc.T6 Apocti Paulos Camieil I' 1 .
ccxcy i-, Danid i V i I ■ «I ' iii k: t I I I i I i i • I I' i I [ CHRI/ ,
srvs. •• ^ ■ » I i .. 'i a if 0 offlArs a quacucp zgrotattone,iuxta ilhid
prophn^Midt uerbutn fijuiB, 8C ianauic cos. H.xc pauca,ucl minima fune
coparatione eorum/jux dici pofloic de hoc fandbifimo nominc.qd’ a Deo hut
nominatu,dcnuciatu ab angelo,impofitu a parcotibus.oclcbratu a mudo.ueneratu ab
omni geno, poliiucp omnibus in faluccm.dacmonibus tame in tcrrore,K operantibus
in utrcucrmsNam in icraphinis ui ignea inflamat:In cherubinis fplcndcf: In
thronis c6p.iginac:In dominationibus impatt In uirtuiibus cxcquituf : In
poceftadbusarccnln prinapatibus curat prouintias/ptincfl^& taa/
giftratastin archagclis (acietdodo hingcns dirigit mortales in £>ta:In an/
gelis omnia Dodra cnrattln homine omniu uincub omnia opaa^:Docn nan(^/8C uariis
loquitur Inguis in apodolistueritate fiilgct in cuai^clidis, 6i
ddedoribusmirtute didundimr in operatibus miracuUnlolctdinc repkt
cotcmplantesjucnia praellacpoenitentibust 8C omnigenum auxiliu omni/ bus
indigendbus. Nec ultra procedendu cd ad pardeu lares uiitutcs hu/ ius
nominiSjin quo cundla nobis nuc petenda funt:quia cu omnia io ipfb
includi,8Cabeodem dependere demoaflnuMntnus,(upetfliium duxerim laborare per
(ihgula. Qualiter ex feriptura (aera pr;iignratu habeamus Ghriffaim ede fente
totiusmerid,gradx,C7gloric. IX. 1 nominatum nomini corrcrpondcat,(!cut in
notiwu omnia oondoeri o6probauimus, lic neceflTe eft, nt io ipfo^minato
codneatur omnis uirtus,otnnemeritu,8C omnis gratia,aqu9 tanq a fonte ueri
paradifi deUdarom irrigemr uniuetfo terra. Vemm qux de huiulmodi a
nodrisThcologis tra (flata icait,quad iatp tri nialia fois io lods legenda
reHnquaes pdrtngcmus caocumo aliqua,qux m diuim*s oraculis occukaotur:&
primo ca,qux BnfUs pradigurata fonct pollea,qux di uinis oraculis (iint
prxdidla,enodabimus:Petentibus enim Phariias ueru iTgnu aduencus
Meflixh,rrfpodic QiriftustGenerario hxc fignii qoxritjK no dabitur ei
fignu,oifi fignu loox propbttxtQuia licut foit looas in uentre ccri tribus
diebus,0t tribus no^bus.lic erit Filius ho minis tn corde terrx tribus diebus/K
tribus no^bus. Aitedendus eft hic fermo Chrifti,quo no line eauia prftulic
fignum loox caucris r>gnis,quia in eo illud includitur , propter quod
praecipue uenerat ChriftusJxedero/ pdo humana per plenimdioe gradx, O
meriritCuius rei Cprout poterat purus homo^ lonas typum ekgadflimum gefliBldeo
aliis omiflis^ qui/ Ms celebrata eft trinitas dieru,lona folumodo expofuit, K
adduxit in fi/ gnud^rofisftienim filii Ifrael de monte Ephraim perremut uiatrifi
diejo CT ambulauerut tribus diebus per defertu Etham: Stedtep Daniel in lacu
]cdou,K tres pueri in fornace, K lofepb in caroerc uadeinans per trinum dic^t
nHnicru,hacc tame %na nufq ^ducutur a laluatoce in exempJum, V CANTICI SECVNDL
6C tvpu/ffd foW.no lonas^a m eo Mo celebratus ett redcpti6is|>grc(Sis{ que
uc cxpli rcmus/exoedieinar a noie:Iona4i.colutnba iattrpmatar.ataf
fimplidflimu.qtf offiscba^ in porificadooe partus muli^ makdkftf.tt codOTnat*
per peccatu originale, ut cu dolorc.K imundiria partrettldeo apte figurat
Chriftu taoceme,» manfuetu oblatu in ablt^e.K pnrifi/ eatione omniu
inqumamei»9J,qa* cotraximus p peccatu. Ve?t ingrdia cnur ad fecretiota
myderiajHuic lonx pccperat Deus,ut pdicara Nini/ tdris erraribustEt Chriftn p
pp me uenit ha:c grandis tepcftas»t ego no renuo mari oa/ di,ad quktandos hos
tumultus fuTcitatos contra pcccaa Naiiuitajr, pto quojr uenta fam deprecatas/
Pari mo Chriftus uidtns totu Dd tribund agitatum/attp expetens uindidhun male
adlo^c agencre humano,^ no poterat flate iuftida mirigari,dixit ipfe Filius
DdrEcce cgo,mitdtc io hoc irc memet paratu falcipe oem pccna^u? debe^oibus
trahfgrcflbtibua, i (imt in hoc mudano mari. De obladoe hac bidla ab andq
l^uutus eft CHRl« STVS I ( n Ioban> mare qni Ilatas.du in eius pfooa
dixitiEcce ego, nutte me. Sed de cade fadte rM/ bia hem os in euSgclio/qn ipfi
dmend bibere calice paftioois femp tn pa rato obedire piiif iniGoni mifit Pf
(ternus Angelu/q cofortareteu*.8Cex/ ponera.qux agitaban^a tribunali dioinotNa
tuc ipfe,ficnt antea dixerat Pri,no mea,(ed tua uolutas fiat,ope coplcuit of^a
feCut uadeioatus eft Ilaias^ qa ipfana uoluittEt tGcfiuccpit tniqtates omniu
noftru, quas P c poliiit fup eu:T uocp portauit oa dolores nfos,qui tot,8C tand
facrc,nt cla met lettmiasiMagna eft uelut mare cottido tua. Ec quis lonas in (e
pcc/ caa Niniuita^t fiiToepit^ K Ghriftas peccata todus mudi,oponuic tamc.
‘"-n 1 ij Ilaias ^ Enage.pi ii ii I£ujs ^ laerii ^ CHRJ/ sxys, DEM DEM t *
* ■ Piolos Qan ! ut K Niaicucx,K populi totius mudi ruTapctcat aliqua parrrtn
pocnx co patientes C7 ipH^ficuti xquum aauldco looas inttans ad Niniuitas pr;/
dicauit pccnit^ protc(l^,q, ex fencenda iatn lata uf probatut R/gtiis miiri
propheta uides hutnand genus prx/ uaricalle,66 mdi^e red^ptore, qui meritis, 86
gratia,atf ucniaimpem^ruccutrerctindigendbuSj lIibperlbaa rediv mentis
ait.lTcuri bene Paulus interprctatur.Qyoniam/ii uoIuiflm,liurifi/ dum
dedi(Ian,aaimaliu v^£:d raScripu quipp ^,ut nccrcm uolutatem tuam, quam Euatns
mererer pro me, 86 pro omuibusaliis. Deus meus nolui, 86 acquieui hoc onus
fubiredixic cnimtVerutamc no mea uoluntas,fcd tua iiat£t lege tua/qua iullilh'
peccata puniri per liuiguiac, 86 pauiaricaio/ rem per mc redimi dcbcre,hac
tenui iu mcAo cordis mei: Et hanc iulbrii tuam, qua iul» omnia peccata purgati
per ueium lacri&inm,K omnia Digitized by ( . CANTICI SECVNOI. debita foluf
p cum/quI eft diucs In ofe/qui IniwcSt iTlu. Annattaal no tm in fynagoga ludeoyi.fcd
In ecddIa,K cogregaroe magna omniu gmtiu, pro quibus mci^ obtuli in ac^
fkcritiduKTuius oes ill( anriquf imola/ tionrs erant figurx.no quide expiantea,
fcd placates accufatorts, quou «p ofFefraTuejj facrfficiu exputgJi/K
iuftificasrVnde magno m^^ Mb«r Leuiricu»,ln quo tra(flatar de
lacrificiis.lndpic uaicnuVbi no fine Inyfterio didt fcripmra io prldpio
noluministEt uocauit Mofcm,no cx/ primens quis aocauerit,ficat dicere
cfifucucracEt aocauit Dns/ Kloquo/ ws eft Dns/K hmoitVn inquircdu eft.quis
uocaocrit,cu n5 fine myfterio prftermiflum fit in hoc priodpio librl,qd m toto
pgreffu Eacere Sed fi rupputetur numerus importatos p Ifas illius prlndpii.qj
eft «TRH myfteriu indpit indagari:dant.o.illx Ifx (ut patet fdenti fupputarc^
ji^ adiutufto tt;ubi inuitut lefu qJ liomc tantudem in numero impotoK Ct eft
nome illius,qui dedit uirtutc oibus faCTificiisjCui adiugitur K fignificas
exiftente cu Filib.K omnia fecu operante, ficud ipfcroet Filius ^ rdiatur
dices:Patcr meus ufep modo opatur,6( ego opaor;Et ite^rf A me/ ipfo fado
nihil,fed ficot docuit me Pater ,hxc Ioquor;Et qui me mifit me/ cu eft. Ab ifto
igif Mcfliah rieoo pmo numine indpit liber,ubi craefUtur de (acrifidis
ofterendis ipfo Pri,8t typu gercdbus ueri (acrifidi,quod ipfe Mcftiah
obtuIit,8l in uirtutc cuius Ala iaaiiicia umbradea offerebantur. Hic eft
crgo,qui exiftens no uti ante Mofem,fcd anq Abraha ficrct,Mo Tem uocauitjK.
exdtauic.uc Eaceret ca,qux ipm pracfigurabar.C? ut dc eo in capite libri
fcribaet.K in pridpio (^cfeos,8i in principio huius uolo/ intnis:Qaod bene
noOcrat ille.de quo feriptu crat^ui dixit ad Icgilpitos, ut habetur in
euangelio IohanistSi crederetis Mofi.acdcretfforfitan O roihi;lllc.n*fcripfit
de me. Non habetur,ubi Mofes clare fcripfcrit de eo; fcd fi illc.qui folus
habet claucs aperiendi fcripturas,nobiscas comoda/ ueric,ex miIle,8C pene
infinids locis ^ire,K enodate poterimus,ubi Mo/ Ces faipfait de eoded
^fcquamur.^icharias edam idem myfteriu apent domeftico fermone l«iqudi cu
rcdcptore,K diccstT u quo(| in languioe te ftamcd tui eduxifti uintftos de
lacutPcr que fiuiguine nos tedemit,oudc/ biu foIuit,8C odn grada,8C meritu
nobis coparauit.ut inqt Petrussln (Ae died£,K afperfione (uguinis Idu Qirifti
gfa uobb,K pax mulnpltcef» Qua dare ICuashaxola unico refaauerit oraculo. Cap. XL
Saias autem hoc oegodu adeo aperte defa ibit,ut no uadd/ nium,fcd cuageliu iam
exhibitu fficud inqt Hieronymus i*» uideatur; Ait.n.Parauit Dns bradiium fuu,
brachiuc^ ud^ jffiSJBSU dextru,mifcricoidix gradx.in oculis omniu gendumt Qtjod
brachium erat tmmodo in populum Ifraclidcu eKcfumtVnde fe/ ra/Pt fin#c > iW,
", kl h w ■I CHR.I/ n STVSt m Kno«
T* lm.h ‘STVS. t; J Sapie, c k . i ■ t p i i l S n ik k' i (ln,que>r. mittet
pro omnibus redimcndi&Podea propheta ad gentes fer/ monem dirigens
fubinfert:Reccditc,rcccdite a cultura, dzmonum vj, O
idolis;PoIIutum.i.idoIocitu nolite tangerc.Exite igitur de medio dus, cui/
tus>r.idolatrix,6C mundabimini ab omnibus inquinameds, SC pollutioni/ bus
ucftris. Vos/’qui fertis uafe Domini.i.qui habetis potentias rcceptinas diuinitatis,adoo,utdicamini
templum,8C habicacuiu Oduicl uos,qui fun/ gimini ^ao (acerdotaii,nolite
uafa,qux Domino dare debetis, amplius offerre idolis ucflrisruala utie^,in gbus
locatis (acrifiaa,uel uafa,quf cftis uos.ficut dc Paulo dixit oracuIutVas
cledbonis eft mihi ifte: VcICut fende Hieronymus) uos Apofeoli/qui fertis
uafa4i.uirtutc,in qua habctis,unde poflins bapa^e populu,reccdite a ludeis
obfe«iatis,blafphemis, OCiai/ quis,in quoru pemitiem paratus eft Romanus
excretus. Nec mmultua/ tim rccedetis,ficut olim fecerunt dc Aegypto,fed
procedet uos Dominos P*^**ceps pacis/qui aittEgo uobifeum fiim ufq) ad
cofummationem ff / culi.Hoc igitur opus.quis arduum, het fine ftrepitu.K.
tumulmujuia fine ftrage populo^,immo cu eorum lalute, qq pleriqt mortem in
teftimoniu prxdicarx fidei,U doefhinx fufhhebunt: quia id cu pace fniHnentiu
fiet ut in libro Sapiendf didtur:Vifi funt oculis infipiedu mori.K exifbma/ ta
dl afilitibo exitus illo^ttilli autem funt in pacc.Et hoc cfl,quod fcquitor
propheta: Qgoniain non in tumuira aggrediemur hoc opus,ncc coni tu/ multu exibius
ab eo,nec cum fiiga properabids ad illud cxcqucdumiPr^ cedet enim uos Dominas,»
c%egabit,ucl fodabit uos Deus Ifrael. Ecec feruus meus,popuIus vj uac
l^liticus,jnttlljget.at exaltabif*,» cleua/ bitur,aKj fublimis erit ualdetNa ex
ipfo efetib' fiiat Apoftoli.qui pr?^' fiint uniuerfx ecdefix.conftituticp
afleffora Priodpis,qui K ipfe ex code populo Ifraelidco traxit origine,» muld
alii ex eademihrpe diuerfimode liiblimati. Et ficut obdupuerut (aper te
muld,quadov} extraxi te de (er/ uituee Aegypdaca.K prxfed fiip gentes, &
exaltaui oe in prodigiis,» mi raculis multis,» dedi te fupn gentes,» regna/fie
obftuprbut in ilio Re/ dempeore,» opere dtmNam qui priusutdebatur inglotius,^»
uilis inter uitos,C7 afpcclhis eius mter filios hominum non reputabadir,hic alpogcc
gentes mulcas,(ugaine fno ^ cos raundanstideo Ibp ipium condoebinu: r^es mundi
os fuu cum reuaenteat Nam quibus non cfe narratum de eo. oidetunt:» qui noa
audierunt, prophetas vj ioquentes, contemplati fune hoc magnum
facramentumtQijod tam magnu, » ardnu e(i, ik uix Ipe/ tem me aliquid
pcrfualiirum,fi enarrare uolucro: Vndeie^ai^: Doniine quis credet auditui
uo(iro.i.his qux audire (adenuisl' Auc uirtus,» bra/ cfaiiun E)omini plenum
mi(aicordia,grada, » pietate cui renclatum dU' ut exerceatur, » appareat ia
hoc,qui aicendic tanq uirgultum coram eo,i ex terrea vj came/» ficut radu de
terra fidenti,humana CcSj natura arida CANTICI SECVNDI. rnmds.K opibus, K
priuata ioHuxibus diuinis,qoibus pofTit bieKri ?ttf/ n«m uitatn.Non cftn
fpeaes.nccp decor diuinitaris.aat rrfcmptoris , cu I appareat purus homo,8C
natus iudicctur communi uia.V idimuseum,^ •] non erat afpcifhis aliquis.ut
faccret,ea,qux omnia alia opera exccdaunr: Omnia enim innouauit,K immutauit,»
magis occulcas uirtutcs,K dif|» (iciones.g uifibiles oculis corporcitBcne
dciiderabamus cum.fcd ite uidef dcfpeifhis.pauper.a patria profi»gus,nouinrimus
uirorumtVir urique do/ lorum.fiC fubicAus infirmitatibus,» paflionibus
naniralibus: » torrocn/ > ds plenus , quibus uoxantur criam maximi
ficcariitEt quia abfcodinis eft unitus eiiU.K defpedlus a multis, ideo non
repuuuimus eum, nec exite’/ mauimus illu efie.qui in rei ucriate eran Sed uere
languores noftrw ipfe tulit K dolores noteos ipfe portauit habitu inueucus.ut
homo: Qgi fdret Paulos 0'nqt Paulus>»pati infirmitatibus nns teneam^ p
omnia: Aut tulit infir/ mimtes.K dolores.qa (anauit fgrotos » opprelTos.ut
exponit M anhatu* Manh. in odlauo capite fui cuangclii.Ctaus quot^ otm.pao?:
vj.qi maximu eft, ip(c prtauic.Et nos cogitauimus eum pUgatu.pcufTum a Deo,» humi/
liatum.Kno ooluntarie afiumpfiUe plagas illas ob ooftram redemptionet , Sed
ipfe iofirmatus eft pp fcelera.aut trafgrefliones noftras,» awtiM eft | PP
iniquitates nfas:QHod maximum eteNam ex lege non iuftificabatur j qnis.nifi a
peccato per ignorantiam contratfto, aut fa mentis furreptio/ | nem,» huiufmodi/
ficuti fupra explicauimus: Ab iniquitate utro quam , P? hauon dicunt,» a
tranfgrdfione.ucl rebellione/quaro piflah no/ ) minant,» ab impietate, quam
WJnuncupant,nequaq:>deoDauidco/ Danid ( milTo adulterio,quod eft iniquitas,»
homicidio.quod impietas dia/ /cies ( o, huiuCnodi non purgabantur
Cacrifidis.dixit: Quoniam fi uoluiflrs &/ ^ crifia'u dediflcmAiticp
holocaoftis non deledlaberis. Hinc Paulus cu Ro/ Paukfl j manis dilTereiii
aii:Non iuftificabicur quis ex lcge.Huiufmodi autem iu/ ( bebatur lapidari.url
aliquo neds propri* genere expiarim quibus omni/ j bus uenims Meffiah nos
liberauit:ideo fequinir prophctatl^fciplina pa/ . j rccoaciliaciom's cum Deo
acquirolf fuper eum,» liuorc dus . , Cenati fnmu&:Nam omnes nos/ quafi oues
err:.uiffius unufquifcp tn uian» , ftiam dedinauit,omnes peccatis »
iniquitatibus, » ds rearibus erant ob/ ^ Doxii.a quibas non poterant aipi:ldco
pofiiit in co Dominus iniquitate! ^ omnium nofty:Quod opus.quis cum repugnantia
parris fenfitiux.tamc , nohintaric aggreiSis eteundcfcquitnrriDblams eft,quia
ipfe uoiuit* Hinc • dixit Petro conatui eripere cum de manu
capinuium:Calicem.quem de/ CHRJ j dic mihi Pater non uis, ut bibam illum £* Et
cum antea abhorreret Petrus ST Vk j nomen,» opus cnids,dixit d:Vadc retro
(aiana,fcadalum mihi es, quis non fapis.quae Dd funt,fed quz hominum. Qma
igitur uoluntarie fufee/ j
ptchocopiis,ideoaonapcruicosfuuminfuidc&nfioaem,fedcangmucas ^ I I M i I PlaL CHRD STVS. s* I Jrtit coram
Herode, K Pila», qui qafrebSt lilxrare eammnde fcoamir Sicut ouis ad ocdffonem
ducetur, K quaii agmit coram toodente fe ob/ matefcet: Agnos quidem fwt wllens
peccata mundi, K fcelera omnia quae nullo (acrifido expiari poterant,iromoIatus
in uero pafcaR K tran/ fttu ad meliorem uitam.De anguftia ^»r pro nobfa
wlerata, K indidb ua fentenria.quam fiiftiouit pro nobis acceptus eft.K
glorificas. Et eS ea t^it, quf quiuis homo &cere nequit,igitur fupra
hominem cfTc com/ proba/i unde fubin&rt prof^etaiGenerarionem dus quis
enarrabit.'' Na abafiis eft de iuia,non monentium.fdi uiuentium,qui oiuiiicare
nos ue/ nerauPropter iniquitatem populi mei plagams eft, uel plaga illata eft
ei ut fit uox Patris ftemi,aut propheta: enarrantis.qois nos habeamus per/
euffi eum,ut cxprcfTe intelligatur illa efle paterna nox.Sequirur;Et dw/
bitimpiis fepoltui» fiia,ideft morte,8C fe^ltura donabit populispcccata eorum,K
neniam impen-abit pro ris:Et diuitias in morte fua aquirer:SiV quidem diues
erit in omnes, qui inuocabunt nomen illud, quod dedit d Patenquia & ii ram dioida fpola.ficori inquit
ApoftoIustExpolians prindpatus,8C po/ ttftatts-.Dc quo K Regius 4'pheta
decantatsSpcdes.ucI pulchri^ do/ inusdiuidercfpoliatQsxfpolia reportauitex
uidtoria habita in n»ortc fua ideo fubinfmun Pro co.q, tradidit in mortem
animam fuam, morte un'4 ignominiofam.unde fequitur : Et eu iniquis uel
rebellibus conume/ rams elbSed ipfc peccata multo^: tulit, eorum uideb'c«,qui
uoluntipiius redempdonis benefidu.Si portare crucem fequentes ipfum.Et pro
tranf/ erefloribas, aut rebellibus, uel cruafixoribus fuis rogauit dicenstPater
ignofcc illistNcc tantum pro crudfixonbus.fed pro omnibus aliis.diccte Paulotin
diebus camis fux obtulit preces cum lachrj-mis,© clamore ua/ Iido,C7 exaudims
eft pro fua rcuetenria. *Ex omnibus antedidUs concluditur lefus fiiiflc
complementumAion tantum operum Dd.fed nolbarum quo Idem CHRI/ STVS. Wl j. ' ‘ ,
'0 ~t»lr - CCXQX CJriftus iii . i. ’ CHRISTVM
ESSE VER.VM DOMINVM VATICINIIS MOSAICIS PRvENVN/ TIATVM EST. . T I D DE ChrifU
noTW dominio/K rcw SpV si ritus fandhis p«r ora prophetant pr5dixerit,ucl in
parte refrmnus/a Mofe ow)is exordiedu cft.Legigraphoa.iu Mofis cu de hominis
genitura loquere^.bii eius ptodwftion^ exarare uidetuR Pritno/^ mafculu K
fimiina creauc/ 9l rit eos/enarrat/cu imagine Kfimilitudine fiiatP oftea/ac ii
nihil de homine dixiiret,in fequeocibus aittNec homo erat.qui operarrf in
terra.unde formauit Dns Deus homine de limo terra:, aiupduerein de tcrra,6C
infulftauit in fiune eius fpiraculum uitant. Nec opin&Ju eft tantu uiru in
omni fapienria eruditiilimu.ac Deo plenu, C Spiritu fan^o per/ fafum, ea
hebetudine percufllim, ut imemoreont.quxpauloance dixerat, ^ itent eius
formationem repetat, que iam in fimilitudincflC imaginem Del i ef{eiftum,atcp
omniti Dominii cooftituiu praedixeraePariep ratioae, poftq enarrauerat mafcnlum
8Cfoanin5fuifleprodu inibi dccantef de Chrifto,Paulosarcanont re/ Paulus ^
firaror cum Corinthiis.K Hebrds aperto fermone explicat dicens illa de Chrirto
prxdida fuiire,8C deueniens ad uerbu illud/C5mnia fubicdfti Gib ^dibus
eius,dicit: In eo / q, omnia (ubiccit,nihil rdiquti non fubictfhim Idcfla4
prxicr cuni,qui fubiedt omnia,cui ille tilius lubiedtais erat: Quem Cut Ge/ I I
TONVS SEPTIMVS. CCC qurtur cam Hcbrds ) uHimus propter pafllonem moro* fuat
glona , honore ( ut in Pfalmo diatur coronatum. Quibus mafcuIo,C7 fetminx
diifbim cft : Crefc/tc,8£ multiplicamioi,aon quidem muloplicationc car/ 1^, frd
(ptrituali, flt diuina,flcud hufhim cibadco.ut dc plenitudine me/ riD,ac gratix
uiri.K de plenitudine grarix,8i mifericordif mulieris omnes accimus: uc pallim
lapientes , X3 CuK»! atteftantur. Induatur quoen p Uiacob a Mofe lahacob
uaticinans ad filium fuum lehuda , C dicens: Non au/ K feretur fccptnim de
lehuda , nec dux de femore cius , aut Datutor dc me/ 14 dio pedum dos (ut habet
ucrius literx^ donec ucniat,qui mittendus tlb ■ K ipfc enc expei^no gentium:
Sed melius ( ut habet ocricas hebraj^ ) B' Onche. donec ueniat m?® Sfioh: Qyod
Targon Achelos apud Hebrtos ce/ K lebratiffimum chaldaicc habet Mefliha : Cuius
oerba fiiot t i ny, KoS;i ly, jciapi .rrm» toto jbw npp ny\ «5 li Qgod
interpretando i*!®?? P W flni?’ n*Sl WTuSp K’n n’^’*n i ad nerbum idt : Non
praeteribit fultan dc domo lehuda, V feriba, aut t» do^ de filiis filionun cius
ufip in fxculum , quoufcp ueniat Mefliah: ' K": ^ regnum , K ipli obedient
populi , liue gentes. Cui adliipu/ X UltlSi.
laturDauidKimbimuItaadduccos/quibusprobatperSilohdiberein/ t tdligi Mdliah.Nec
audiendi funt rccendorcs Hebrd,qui uaric,C7 I „ , _ femper erronee
interpretantur uerba illa , ot fuam defendant pertina/ ; Nabac, ciito; Dicunt
enim aliqui,q, ille filohfiutNabucdonozor rex Babylonia I miflus a Deo ad
ponienda peccata iudaicf gcndxqui impofuit finem re/ I ^ lehadx abdu(ffa>
Sede^ia rege in Babylonem capduo.O d eu allata I duitate / O temploadco, ut
nunqua fijait pollca rex in ler^alcm/nec ia domo IdiudatEt dicuc,A ilbe
Nabuchdonozor fiiit expcdlatio gcno‘um: quia fub iplb ampliatu ^ dominium,6C
imperium gendumtSed illi ucre pewus funt ridendi, O exibilandi, ^ audiendi t
quia Siloh non lignificat milium :ne(]p fiiit Nabuchdonozor cxpedlaao gentium,
ncc ipli congre / gaex funt gentes alix, q Cbaldeorum^erliuum,atcp Medorum,qux
ucl modia pars funt rcfprdhi aliarum nadonu. Nec defedt penitus fccptru radaicu
fub Nabuchdonozorajuia redoiSo populo de capdaitatc muld [! _ Aderunt duces in
tribu illa« Abi dicunt, habuit locum in Saul, qui fiiic ( deoibu Beniamiffl
undhis rex in Silofaajuia tunc gloria regni. Si Icrptri I • lehuda tranliuit ad
tribu BeniamimtQuod non minus ridicnlu c(l, q pet/ mumKu non ablatum fuerit
fceptnim regni ex lehuda, non enim adhuc I ' fiierat exceudoni demandatum
decretu Dd, q> illa tribus haberet regem, ; liait regalis fempre hierae ex
diuina fandione/ldeo (ui dicunt fapientio/ I res Hebrei ^ magis crediebt
lahacob promidb fiiiflo a lehuda pro Bcnia/ 1 mim reducendo / q aliis decem
filiis fiddubendbus pro co,uc in libro Ge/ nefeos lcgimus.Hoc igitur fccpnum
regium tribui lehuda a ptidpio tri/ Hb. iiii . baum a Deo fuk,per modicu tempus
tribui Beniamim c6cc(lam,K fta/ tim rciHtutum tribui lehuda in Dauide.uiuinte
adhuc Sau!c: Et durauk regnum in illa familia per quatuordedm generationes,
ulNec Saul undfais fiiit in Si1oh,fed in Cariathiarim Cuc aliqui dicut^ ucl in
terra Suph.iicuu habetur in primo uolumine regum* Inueni quocp noiha hac
tcmpcftate protcrue afldoes oraculum habuiile locu in leroboamu]uia tunc ablatf
fuere a fceptro ludaico decem tribus, 8C datx ipfi Icroboa.qui fuit de tribu
Ephrafm,iicut ei praedixerat Ahias Silonites:Dicunt igitur.Donec ueniat
oiloh.ideft Ahias de Siloh: Quod nequaq ilare poteil: quia non fuit tunc
ablatum regnum a tribu lehnda, fcd tthmodo diminutum,rcmanente regno in
El.oboam,K rius dcfceden/ dbus adhuc per duoderim generationes : 6C podea fum
duces qplurimtt in quibus adhuc perlcucrauit fccptru:Nam feba, quod nos (ceptru
interpreoeu habcmus,potelf efle tam Ducum/q Regum Att habetor in LV bro
ludicum,ubi dicitur : De Machir prinapa dclcehdcrunt,6C de Za/ buIon,qui exerdeum
ducerent ad bellaodutucl ut habet ueritas hebraicai Et de Zabuloo trahens, ucl
ducens in uirga Icriba:: ubi in Hebreo habef D3 V. quod nec latine,nec hcbraice
dare ^ed pro fceptro regah',cu iu trj bu Zabulon nuq fuerit regnum/ed bene
ducatus fcepau duds. Fue/ rutu quippe in tribu Ichuda ena pod capduitatem
Babylonicam duces, C7 magni datutorcs.aut interpretes, uel dodlores legis UI9
ad Herodem Afcalonita,in cuius regni anno triceiimo primo natus ed Giridus
noden Necp ante eum pod fceptrum datu populo,8C tribui illi lebuda, regnauit
aliquis alienigena fup cos,nec in regione illi coni^ata tum fuit ab ea tribu
i'ceptru,quod in captiuiuite Babylonica filucratrNec in£tudc,fed fididlfime a
MeiWi ablatum fuitxjuia mutatu in mclius,dc temporali vj SC terreno in perpemu
atep cedede : Et hoc per ipfum Mcfy fiam,qui fuit de eadem tribu,8( ucrus Rex
regum,8( Dominus dominaa tium,quauis regnum fuu nou apparuerit in hoc
muado:(iquidem,ut «r/ ledi regno incubcra Gu5his omoiu ucru exemplar, ab hoc
temporali ua> cauictquauis in eo haberet plenum dominium,(icnd ipinnet
attedatus eft dices;Daca cd mihi omnis potedas in ccdo,8C in tcrratQ^ potedate
ctia in humanis agens utebatur pro libito imperans mari OC uencis, mulupli/
cans panes K pifccs,cxpellcns inhrmicatcs K uexatioes oarias,led potiifi/ me
expoliatu mundi huius prindpem,8C ciideos eu b>ras.5ed multo fix^ licius
nunc in co dominatur ,quauis fedem fuam io coelis fixeritaiam da^ tum cd illi
nomen,cui dedbtur omnegcnu,codcdium,tcrredriu,K inf«^ norum. Hic ed ergo Mediah,Chridus,
Oi undhis fuper omnes in ucrutn rcgcm,(iuado^, 6Cprophcnm,cuicongregaue fiioc
omnes gentcs,u| I ( I ludicu I ■ I i ■I . 1 1 -•1 I ( I 1 CHRl! STYS S cca I/ V
: " i p ■ . . V V i b . - I ' s in Daaid * i » I I ) I i Hreto. '
CHR.I> , 5TVS. II ( ( habetur in textu 0’PJ? ATpMSi uelo icfacfaat
hamitntquod fic ad urrbntn interpretatunEt fp(T congregabitur gens,aut
populusiPro quo tradudlib nodra habenBt ip(e erit exptdlatio gentium. N«p enim
alicui dc liraeli / . tica (amilia regnanti congregarx funt gentes , ut
parerent ditioni ipfius, nili Chridotcui totos mundus adhatiit, SL ex omni
nadonc, qnx (iib coc/ Io ef^tattrahit enim uirtute fua omnes,eda iu/micos ad
fe,iicut antea dixe rat oraculumtManus tua in ceruicibus inimico^, K adorabut
te filii Pa/ tris tui.Patris utiep cale(hs,qui omnibus dominatur,K omniu didtur
Pa ter.Extendit itacp dominiu, K regnu edam ad exteros quofqi,ficuti diuus
Citharcedus canittlehuda Rex meus, idefi: Adonai, uel tetragrsunus hu/ manatiM
cft rex meustNam niin^.Ichuda Hebraice Icriptum eA ex qua/ tuor literis magni
nominis qoadriliceri,iiucrpofica i dalet, quod quatuor importat,ideA
quadraturam corporex molis. Sequitur propheta: fidoab olla fpei mex,ideA
expurgandus in camino, uel igne. Si in olla probano/ ms,ut fit exemplar omnibus
conua(uris.ln idnmxam extendam calcia/ tnentu mcu,icM humanitatem, qua
caldatus,K ueAitus eA populus idu/ mfus,at(p totum humanum genus expoliatum,K
nudatum io protopla/ Ai peccato, 8C edam in iis,qux unulqoiitp cominit. Et quia
gentes etiam extrarif funt ab ipfo redeprx,ideo TequituRMihi alknigen; iubdiu'
funt» (Vnde uirga r^ia io tribu Ichuda coartata,adco in Quiih) dilatata rA,uc
oon tantu in fiimilia ilia,0C domo liraclidca,(ed in omnia cxccafit fic,cum
CThriAo omnia i!nt rubicdta.Tunc impletum cA illud,quod Aquitur : Li/ gabtt ad
oiiem pullum fiium,8C ad ramos,uel furculos uids fil mi afinam luamtPcr pullum
autem (_ ut tetAe fende Hieronymus ^ populus gentilis intellfgitur oouellus in
fide,fiC filius miAricordif, 8C gratix,qui ligatus t A ad uitem illam,qux
ainEgo fum uids:Afina utro cA mater eccltfia.cuius K populus gcndlis,0'
lAaelidcus eA filius, fird ille noucllus,OC pullus,hic autem iam longaaius,fi>rficui
indicari per duos filios, quo^ unus accepta pordonem a patre diAraxic,fiC
oonfiimpfit in regione longinqua alienige/ na quod^odo cAedfais patri . Horum
igitur matrem ecciefiam non line myAcfio per afinam fignificatam ligauic ad
furcuk>s,ucl ad palmites uids, qlw ipfa fubin Arendo dixittEt uos palmites
in me contenti; ApoAolis.n* 8C (bcceiroribus ecciefiam c6mudauir,SC
(iibiedt,adeo,ut eoji inAicutis tC iudiais ligata fit.Etqa QiriAo uiro
puriflimo,8C laniAo no debebat copa lari l^fa idolatra,8C aliis
facditadbuspolluta,idco rrquiY:Lauabitin uino neAimetu fuu,0C in fiuigainc uux
coopimentu fuutC^od ueAimentu ,aul elbllud coteATi ex pelle Agni,8C cius
languinc ctn(Aum,6C mundain,quo eoopauit nuditate totius generis humaniuuit cA
populus gmlis,K cmnis qui bcneficiu redemptionis cognofccns ChnAo adhxfit
coopmens igno/ miiua ChriAo io palfiooe iliata,ne uidcreoir AtiAra tot ludibria
(q^hiliAtt Qgod ueftimennim lotum eft io
fangomc nux, quem propintodixiO Hic calix fanguinis mei noui, 8C aeterni
teftamentitqui pro uobis,0 pro muldseffundcnir in reroiflionem peccatorum. Qgod
totum dcpmmpfit oraculum,utindicara,undcChriftus legitimum acceperit imperium
fu/ per totum genus humanum/ Angelicam naturam , 8C cactera omnia / per
pa(lioncm,8C morte uidelicer.qua omnia redemit,^ fubiedt.Hinc Pau/ las
arcanorum relcrator aitsFacfhiseft obediens ufcpad mortem,mortcm autem
auds,propter quod Deus exaltauit dium, O dedit illi nomen fuper omne nome, cui
curuantur,K flectamur omnia cocleftia,tcrreftria, ecin&ma. r TT Idem
comprobatur aliis uatidniis uandnium non lopuatur nifi de Mc(Iiafa,8C de Deo
horni/ ne.fubin&mEt uocabi^ EIgibor,idcil Deus fiirdsiQuod did no poteft
nifi de Deo,U de Mdiiab Deo K hominc»Ncc cauiUentur Hc/ brd diccntcs,q> EI
idiquando fignificat fi3itrm,quia eild nimis ineogruus fcrmo,fi dicerecunPords
Forus, cu Gibor nihil aliud fignificet, q fotum,
OrobulfainklercmiasquotpapertofCTmonc hocnrgonum pta:dicatdi/ ceiwEcce dies
ueoiunt,didt Dfis.SC fufdtabo Dauid germen iu(h'm,pro quo Targon chaldaicum
lonatha ben ahoxiel Kp.llf^Kn’©DT!‘l70’pKl uaachim Icdauid mefliah
dezidcha/Qyod ad uerbum interpretatum di/ dc:Et fufeitabo Dauidi Mefliah
iuflum,ideft fiiidiabo in &milia,aut do/ tno Dauid Mcfliam iuftum»Et
regnabit rex,K fapims crit,& Eadet iudi/ dum,C7 iuftitia in terra. Nec
delirent Hebrei dicentes hoc didum fiiifle dc lofia,aut Ezcchia:quia ia neutro
illorum laluari potefl, quod rrquicur: In diebus illis laluabitur Ichuda.K
ifracl habitabit cofidenter: Et hoc cfl nome, quod uocabunteum Up^lf IWl’
Adonai zidehena, ideft tetragra/ mus iuflus noflrr, uel ^ut Symmachus
interpretatur ^ Adonai fufbfica nos.Nec^ enim tempore illorum regu fakiatuscfl:
lchuda,neclifadha/ bitauit cum fiduda, neque fecundum regnum temporale, nctp
fecundum fpirttualem culmm , aut aeternum regnum / ficut fuit, 8C cfl in
Mcfliab, quo regnante flabilita efl ccdcfia.K cultus Chriflianus, qui nunqua
cef/ bbitquoufi^ duraturum efl fxculum:Quo etiam operante dilpofitum cft
regnum, K in dies diflribocum, quod paratum erat a conflitudonc mun/ di, fcd
nulli conceflum , cum omnes rebelles , 8C filii trx nafccrcnturiScd rrcondiians
nos Chhflus reddidit illius regni capaces poflcflbres.Et quod poftrcmq
lubinfienur de nomine, quo uocabhur, minus illis regibus. Idt alicui puro homini competere poteft : quia
nullus homo uoeari dditt nomine illo magno quadrilitero, ut didt M ofes
Acgypdus in Ubro de Mo.A*, rrflione: Vnde fapictiores Hebrei fponte &tctur
oraculum loquutfi fuillfe de M^ah,uc habdf in glolla quadam magiftrali luper
Gencfim.O ali/ bi a pluribus.Dauid iterum Spiritu fatuao arreptus decantat.
Dixit Do / Daiiid minus Domino meo.fede a dextris mds/doncc ponam inimicos mos
Ca/ bellum pedum Morum. Et de quo loquatur ^ pheta.ipfemet Chriftus ex/
ponit.dum pharifeos interrogat.de quo loquitur propheta.dcfdpfone an de
alioiNon quidem uocaret fdpfum Dominum fuum. Cu igitur de alio ' loquatur, que
uocauit Dominum fuum rex exiftensfuper omne populum eledtumf Non quippe aliquem
de fubdiris fuis, nec exterum quempi^, autgentilcmtldcirco de Meflfiah
tantummodo loquimr , quem in fpitim uidirat Dominum fuum.K raum omnium, ut
explicat Paulus cu Eph^ Pauhis Itis aperriHimo fermone dicensiDeus Pater
fufdtauit Qififtuin a mortuis conlliMens ad dexteram Giam in codeftibus fupra
omnem prindp^m, poteftatem,uirnitem,8t dominadonem.K omne nomen qu^ nominatw
non folum in hoc fxoilo, fed criam in futuro : K omnia fubiedt fiib pedi/ bus
dus: 8t ipfum dedit caput fup omnem ccclcfia,qux eft corpus ipliust Et iterum
cum HcbrdsiAd quem aliquando Angdo^c dixit/Sede a dex/ Uos tris meis.donec
ponam inimicos mos fcabellum pedum Morumf Omnes enim funt adminiltratorii
fpiriMS,no ergo dominhideo nec ponendi fiw . | inimid fub fcabellum pedum
corumrnetp fedent a dexnis Dri. Reflat igi turArt propheta loquatur de eo, qui
imperat in codis, 6C dominatur fupet .. i omnes reges terrf. ^ ' r • j Cur
Qtriftus non dicator regnare in domo Abrahx,cum ipd nicnt de eo primo
fadlarepromiflio. &p* IU» — Braham dtra omnem dubitationem diAus fiiit
pater cIcAx himilix, pater fidei, prxfes exiflcns, ut in Euangelio edoce/ mur ,
finui , in quem confluebant omnes cledti : nihilominus non dixit c^elfe
oraculum, cum Redemptoris annuntiaret conceptum , regnabit in domo Abrahx , fcd
regnabit in domo laha^: Qgod failTe opinor , quia Abrahx di Aim eft : Eiice
ancillam , & filiun» eiusdjcrit in hoc Abrabam magni, O oniuerialis patris
imaginem , qui habet filios bonos, O malos, iuftos, O iniuftos , fuper quos
pluit , C? fo/ Icm fuum oriri fadttldeo no fine myftetio ex Abram uocatus fiut
Abra/ ham , ideft Pater multarum , O mixtarum gentium: Qgi etiam in fixta/ ta ,
O prole ipfius patria tenet inurinem : Habuit enim Izahac ex le/ gidmo coniugio
, O Ifmaclem ex fpurio . Sed /heu me/ quo ingrediotf Qt)od erit paterax,0 diuinx
mentis legitimum,^ fpurinm coniugium. Ut ibidem Abrabam poflit ipfius tenete
fimulachnim f Fuu qu^pc legi/ ,V’ S. ccaii r dmu confugium Patrf.quando ab
ftrrno eflmtfam fuam tanq propriam nxorc.uei Cut aiunQ obiecfhim propium oculus
illc diuinus mtuirus cft, C7 &(£b funt intriJeifhis uidcns, O rifentia uifa
duo non fn carne una, fcd in mente una fixcundiflima : qu* C7 Pater diatur
fil/um fuum prardile/ dhimgcnrrans,mcrfroIzahac/idc(lrirum,8CoblrEt qnauis K i
alter alte^ praecedar, gemelli tamc lunt Elau K lahacob. Et iubrt proge/ ■i
DEVS »icor,ut maior (miiac minori ,dum ait homini mdioritSubter te erit appe a
titus tun&Et tadiu maiore odit.quadiu &atn',cui Tubiia debet.rebellis
cil. n Nec cum in amidtiam admittit, nec in ipfo regnat Cbrilhis, nii! minori n
CHR.T/ lura Teie fubmittat,ut cum Pilato didda ait : Regnum meum non e(l de it
STVS. mudo,in quo pr^let animalis homo/K Elau/qui 8C Edom,ide(l ru/ y beus.C^
(anguineus didtur:immo aperte Ettetur inimidtias, quz funt ia/ i' DEM eos/dum
aidSi mundus uos odit /Tdtote/ qaia me priorem nobis odio It lacobns
habuit.AquoedodtiduofecrerioresdifdpoliIacobusOlohanesidaiIe/ t lohuca
mntconcordesiQiji noluerit c(& amicus huius mnndi,inimicus Dei cony 1
Paolua ib*cuetur.Ec ut clare intelligatur.deqno Hat fermo,Pauluspc(lq multa de
i, homine anioiaU,8crpirituak‘di(remic,rubin&rc: Caro SUanguis regnum I
Ddpo(IklcrenopoI1unt,niHv}mnceoturiomclias,8CinnaturSrpiricus, , ut profeqnitur
dicens:Oportct corruptibile hoc indnere incorruprionem, ; 8C mortale hoc mduere
imottabtatc [T ; pedi, 8C adorent te tribus: Edo Dominus hatrum tuorum
/Kincuruen/ ^ cur ante ce fflii mactis tnx : Qgi maledixerit nbi / fit ille
makdidhis : 66 ^ qni benedixerit tibi / bcnedidlionibos repleatur. Prima itaqi
portio idina ^1 beiiedidfaoniscd de rore cadi /de rore utitp illo
fiipramundaiiodeHenato ^ per hermon,qni anathema mcerorisdicitnr. Ros
cftdiffaUario a coQo de/ R.tiequinirPaulas^iaminiftstiamiftiK^*Kaonrifraitea
Ijfpi i funt ex eod^ Parente Deo pgeaid.S6 feruiunt nobis» Pro qua benediiftio/
ne praeaccepu uehementer cottiftator prior nam animaLs homo, tagittp ckmore
raagno.quia nollet fubiid rpirttui,quouT Nec tamen didtur regnare in domo
Izahac, ubi Efau,qui C7 Edom, qu^ interpretantur ruExaim,8C fanguineum.prxefle
uultiquia non regnar,ui>i ptzt^et caro,K fiuiguis,quz regnu Dei partidpare
non pofluot^ifi co/ nertaotur in naturam (piritus,8C radigantor in fetuimtem
dos. Si autem rcixlUs pcrfifbt EQutjtSckur de fiunilia i(inaelis,SC filias
illius,qai de re/ goo iUo eie^s cft^t qaibufdam dixk, qui regnaturus erat: Vos
ex Patre diabolo cftistEt ke^Vnus ex uobisdiabolus cfl. Ideo nec in Mia
fiimilm^ ia qua adhuc funt iniroid,8C rebelles,regoarc debet rex
padficus,quoultinccps,uel baetes Dd appellatus eft: fic*n.Ifrael interpretatun
Et Qiri/ ffr^ei il(|s,dam pognauit contra mundi tyranu,princeps rrgom tertf
^authoie ut/ ^nrr Jtr. lahSat^ merito didhis dhVtcr^ edi (suxtilix fuz nomen
dedit: Sicnc.n> nb ITracI ipfius pofteri Ifhtelidd didi funt , fic a Chndo
cbrifbani: Na« aute ab Ai>rahaitn Abrahamidd, nec ab Ixihac Izahadidd
progeniti ab tk biere denominati* In multis quoqi aliis oonucuiut,nt
profequendo ex/ pUeabimus: Verum aliqua obfcocna,£( abfurda ptfoccutrtrc
uidentur de ifto lahacob, qux mentem fupramodum primo intuitu pmurbanc, X a
Chrifb figuradoneuiddur penitus aUenaujnodvj fratrem Inpplantaue/ lft,8e esus
alMlalcrit primogenita: q> duas fotores balraeric in nxotes,ncc ' oatua
ooniugio oooii^ntui ad ad explendam libidinem, od prolis amoee a od ^ 'TV\' ■' .TnV.V.- w^'.- criim cofn earum
aocillis fe commifeueritt Q9»s qu*Ibhomfin«3i airata Carilti fiaamm
pncuenifle.K eundem ipfum effigiafle credat,ni(! aliuf .exquiratur fenius, q
prxbcatocddens literar'Quicquid enim drc» hvioc iiitum gcftum eft.ad laeramcnta
aWfima petctnect Suppbotauk m«io/ rem natu, flt eripuit beneditflionem ab
eo,qui camrm 8t tanguioem effi^ giat,licut facae debet uerus homo
rpiritualis.In Mefopotamiam a patre .deftinacur,idcll ad dcuataro uocaaooem.de
qua ditftu eft:Nos ad «rk/ ilia regna uocauittHuic pr(cepnim datum cA: Acdpe
ubi inde uxorem* uitam uidelicct/aut operationem geminam,cui addicereturt qux
iit de fi/ babus Laban, albedinis uideUcee ruperioris, cuiui ille typum
gerebat, uel darx lucis,qua indiget,qui niger eft.C tenebris circuuduitur:Qqod
iter dumaggr^i indpithomo,a patre multis benediAioiubiis prxucnitun Quorfura
edam tendens fopitur aliquando illo romno.de quo didtut: la pace in idipfum
dormiS,0C requiefcam.Et luc uidet fcalam uiriutiuii,aut graduum,pcr quos in Deum
ateendimusuie quibus ice^tProplieatArctn fiones in corde fuo diipofuit in ualle
lacfarymanun in looo.quc pofuibDe quo loco didtur,q> erat pes dus in terra,
idcil io corde nolln ex terra Ia/ faricaco : quod cik debn uallis quxdam
lachrymarum ,cum nobis,dum certam habitamus lugendum lit,iuxta fummi
Imperatoris cdklum,ut in patria o6iolcmur utratf cum ApoAolis* Adfaua ita^
figuraa cA in Lia, qux labonola did/ tur,K lippos habet oculos , OC impeditof a
data uiflooe indictns,q> mcM occupan in openbus exterionbus turbatur erga
pludma,utnaapoilk perfer uacaic,C7 oculo iotcrion incendere
diuinisiContcmpladua uc/ ro in Rachcl, qux oideos pdndpium interpretatur, &
pulchcrtima eftt quia oculus metuis, O pordo illa fiiprema uacans cooccmfdauoni
fpceiv lator Dcnm omnium rerum prindpain: qui cnmpoldxrttmu Patdoi Dsnil CHR»
STV& . *n' :PIoti. oculas illam
corpams pulcher fit.d/coitePlorino; Efficiatur pulcher.attp Ddformis,fi modo
iicdiuioa pulchrituditirm inrpcdurus. Sed ordo ( quffb ) huius negotii
obferuaurtPro Rachele furpirar,8C fer/ uit lahacob,C7 tamen primo Lix
coiungicur, eo cp fpiricualis homo pro quietc.K ai(ione,qux eft in
cotcmplatiooc fufpirattpro qua fiibiit iugum ^ruituris Deiaiihilominas ut
Lip.Kuitxadliup confungatur primo.ne/ cefle cd.anteq deueniatad perfedtonem
contrmplatiuam: Ideo patres ilb' antiqui deaeuerunc,nc quis admitteretur ad
uita ibIicariam.K cotempla/ tiuam,niii exerdeari per decem O o(flo,uel uiginci
Mos in operibus cha/ ritaris,C7 feruitiis monafteriizHic cft.n-mos patrix,C7
&milix Deo uaca/ ris, ut per opera pceniccntia;,K laboriofa expurgatus homo
cofccndat ad diuino^t dulcem cootemplarion^pro qua feruit iceratis feptenis
annis.qui bus duplex homo bene expiatus,K inidatus Deo uacare poffit: Efl enim
f^enariusnutnerus credcup,purgariuus,at^ remifIiuus.Credcus quidc, quia in eo
fiunt comnniccr mucadones,K renouadones:Nam inSinculus, utrum uidhirus Iit,
fepdma hora dignofdtur: CT pofl dies fepte rriidt teli quiai umbilidrO' pofl
bis i^e indpit ad lumc uifiis eius moueri;8C pofl fepttes fepte libere ia
pupillas.K tota fiideuerdc ad metus fingulos drea uidendatPod &ptc aero
mefes dentes incipiunt maxillis emcrgere:& pofl bis
feptemfedetiinecafusdmorrtPofl ter fepte Ibnus cius in-uerbapro/ rumpittPoft
quater (eptem no folum fbt firmiter, fed incedit: Poft quin/ quies feptem
indpit lac nutrids abhorrefeere : In feptimo ano mutantur dentes in
apdorcs.SCeodc anno plene abfoluitur pEctfdo loquendi; com/ pleraep fecunda
hebdomade pubcfdr, K indpit uis genrradonis mouerii in terda oflcndit flores,K
lanuginestln quarta diffiniumr incremeta fia/ turptin quinta completur
iuuenilis pet£edb‘o:In fexta feruantur uires ance eollc(fl|p.In fepdma ftatem
perficir/dt confifio aptus fir.Cu ucro ad deca/ des Cptenas deuencrit.ubi
fepeenarius per nume^ compli tu condudtur, tunc meta comune uiuendi habet ,
dicente Propheta:Dics anno^- nofiro/ rum in ipfis feptuaginta annis* Et p hunc
feptenariu numerum authores medidn; multas alteradones io kbribus fieri
deccraunt*Hxc prrftrinxi/ fflus.utintelligttur, non fine caola deferibitur
feruitus bis feptenaria fiufbi ab h(Hninc,qui nuit incumbere
Dco,8£contempiadoni: Ad qua fi 'denenirc ualt,oportet,q> bis mutetur,8C
cranilbrmctur a claritate in dari/ 'tatem,ur poffit oculum mentis figere fine
ipfius ofidifiooe in (terna illa ^eiflacul^ Indicatur K per eundem numerum
expurgadofiicieda.cum expurgatus fittideo Efafeos huius Guramend no ignarus
iufiit,ut Naama boaretur fepdesinlordane-Ecinlege faadtumdf,utIeprolusmundan/
dos afpcrgeretur (cpdes in fanguinc pafleris.Et quia expiado fit in fepte/
nario/remiffio qiKKy eandem numerum profnjuitur^ut longa ferie doce/ ei ii w
Dauid Uh.me* E^ctu. •/">00 mur Jn Lf uttico.cb uidclicet in reprimo
anno remitterent debita, K qak/ . fccrcnr acri, nuiU exa^rone fadla ab eis per
cultum. Io feprimo aut qua/ draro ficbai plena remtflia dcbitonim,lcruorun#,K
omnium, qui aliena/ ra fjcr.int HirtC Petrus cum de remifliooc
agercr,fepcenarium numerum Pf^nis p opoiuic dicens -.Domine quoties pcccaoerit
firattr m^ , dimittim ei ufm fe xiesf \ quo numero Chriftus refpondeos noluit
difcedrrc, fed ait: CHRJ/ Nto dico tibi ufep fcpries . fed uftp feptuagies
fcpries conducens fepten^ 57VS, rium per denarium numerum completum; Et de
prudentia laudatur ml/ licus iniquitatis,qui centum non fine myftetio reduxit
ad quinquaginw nt inde facilius rcmiHioncm confcquerctur/ ficut diflerit
Hieron^nauf ad Gah(iam/8C apud cum Theophilus. Hunc tandem numerum feruauk
Redemptor in Spiritus fandli miflione , qui urnit poft eundem quad^ tum fieut
in lege dabatur in ipfo quinquagenario plena remiffio. Maito iVicurlahacob hoc
numero laborans expurgatus remiflionem coufecu/ ns/atcii in melias bis muratus
deuemr ad fuam Rachelcm/ qux contem/ plarionem prifigurat.Scd redeamus ad
uxores binas / quarum quilibet Lbct faam ancillam. Legitimi itaq? uxores
funtuia atiriua, K contem/ pl itiua.quibus dux potenrix fahacob codcledlanmr/
iacdleclui uidelictt aten uoiantastuei Cut Academici docent^ portio illa
fupeiior ion-lkiaua, quam aliqui fyndercfim uoeSt,» portio rationalis, 8C
difcurflua,quarum hic uiri adbui inferuit / illa uero contemplario.x.Scd
mirandum elj fa/, cramentUm /quomodo utra^ illarum fuampribeat ancillam . Habet
urit» portio ifla fupenor , 8i contcmplatiua anallam , qua creata hacc/8t
Inferiora c mtempl ios deletfltnir : per qui uifibilia ad aeatorem inoifi/i
bilem confeendat ♦. Et hxc cft rariodiTcutrens annexa fenfibus, per quos i fenfibilia
percipit : coniungifurcp ipfi nofter iahacob,quando per hic io/ feriora
confpcdfa uenatur opitias magnirudiDemtConiangitut ucto R^, cheli, quando ipfum
rerum principum, K. omnium bonorum fontem ia - i ' ' 1 lumine ab eo emanante
oculo mentis intuetur , Ct contemplatur. Hafao etiam porck) inlcrior,fiu«
uoluntas , aut operariua uirius ancillam fuam, dclciffaticncin uiddicet in
rebus peragcndistcui delrdlarioni, aut conde/ Icdbnriuirturi fi
coniunginirlahacob.Klpirinialishomodirigensonw nia in Deum parit K ipfa bonos
fr utaos dignos uira itema : Cooiungi/ * tur Lii,quando immediate agit propter
Deum. Sed 8C nomina anoll*/ ^ rum,fic^enjac,obfcrucmus!Rachelisaodllacft
Bala/quiabforpta,ncl lnuctrratadicitur:Namcontcmplanshomohai,quimiiandapiodu,'
dia funt, ab eorum magninidinc abforbetur in contemplationem creato/ ; lU
ris.ad quem fufprado uidrtur d uka longa.K tidiola,ut clamet cu prty pheta-.Hd
mihi,qnia incolatus meus prolongatus efttVidcturqi ipfi plos ] nimio in huiufcc
inferioribus ucterefcere, ut accommodate hic coolyde/ | tado humrata dicarar.
Altera andila efl: zripha, qiue os hias interpreta/ tur.ideftdefydcnarn
inexplebile , quod vj in rebus iftis pertracfhndis ex/ ohturEc hoc eriam bonum
e(l, dummodo lahacob, ideft (pirituali horni/ ni fubiidatur.ln hac igitur
domo.qux tota Deo uacat , K ex qua cundhi colligitur ecclefia , regnat nofter
Chriftas in aeternum . Et Ivcc, quantum ad rcafum moralem pertincnt,didla iinN
Dcfruifbijus huius domu5,in qua Chrilhis regnat» Cap. VI, ■ Ed qui lint
fruifhis.quos lahacob ex iftis nxoribus.K andllis furceperit.uidcamus»
Primo/tion uacat a myfterio, q, plutea habuerit de Lia, q de Rachele , quia
plores de uitaadtiua,q de conteinplatiua,K tempeftiuiores expecftamus.quis ama/
Ratfacl biliores de contemplaoua.Hinc.cfto q, a Saluatore commendetur Marif
dc(ftio,quia optima,Marthx tamen folidtudo non uitoperatur,quis labo riola.K
turbadones multas perfcndat.Optima eftquotp P3*'s, qu® meri/ tum a^faux
prxropponit.K abus conimdere (atagit: I deo primus filius Rachelis dicitur
lofcpb, ideft augmentum ad omnia , qux in uita priori acquifita funt-H/nc edam
dedaranir,quarc nouiftimi &udhis ITnt de Ra dieletquia yj omnes frudhis
a(ffa'ux,per quos ad contemplariua difponi/ mur,prf fupponuntur.Hoc quoij
prxtermrrtcndum non eft.q, in andllis non adulteratur lahacob.necp id xgre
ferunt uxores, immo Tponte andi/ ias oHeruntajuia Kli in rebos creads
rpeculandis,8£ pcrtraifbuidis conde/ ledtatur homo,dummodo omnia in Deum
dirigat, no peccat, immo me/ retunNetp xgre fert ntracp pordo,qux Deu quxrit
immediate,red fpon/ te offirunt uiro edam rerum creatarum deledlationem ,
dummodo ipfx fufripiant proles ex andllis conceptasndeo dixit RachehHabeo
andilam Bala,ingredere ad eam,ut pariat fupra genua mea,8C habeam ex ea filios*
Qgod xmulata foror itidem fedn Deuenieotes aute ad pardcularcs filios
exordiamur a partu,a qnoindpit fpdritualis homouyuia longe fiidlius per adhuam
, q per eontempladuam uitam firudhis produdmr • Ex ea igitur generamr primo
Reuben,poftea Simeon, Leni,K lehuda. Reuben, qui interpretatur uidens per
medium ,intendonem fandlam fignificartquf oia ttdio idnere in Deum dirigit, ne
declinet ad dextram , netp ad finiftram» Et [vimogenita debet efle hfc
intcrio,fi filios,K frndhis dignos uitx iter/ STVS* o® defideramus : quod
exerta uoce Saluator admonet dicens* Si oculus tuus fimplex fiierit,totum
corpus tuum luddum erit non habes aliquam partem tenebrarum,fcd ut lucerna
fulgoris illuminabit te,per ue tum V] medium afpidens in obiedhim ,qno tendimus
t Nam oculus hic Cot omnes conueninnt)iotendonem fignificaRpoft quam
intendonero in rebus faaeodis,8C prycepdsobferuandisl^uttur obcdienria erga
pracei/ pientem, ut omnu ad cius peragantur : Hinc (ccundo generatur £l iii
;:4i:ized’by t Simron/qui aadiciw/8t
obcdiens interpretatur.Subfeqiiitur ap/ plicaais,addicus, ucl appofinis didtur
: quia reiflam habens intenhooem ram obediendi prompdtudine.rdlat, ut applicet
manus ad opus.Et quia in cunrtis , qux Escimus, Deum laudare debemus inuncaro
nomine eius, ideo poft hos nafeitur lehuda / qui laus.uei cofellio a noftris
didtur ; Srf uidens contemplatiua uica.aut portio illa fuperior partum
fororisildlinu, atep fbecundum fandbdimo zcb inuidit l Et cu non fe ta
perfcdlam fenti/ ra.ut parere polfet, quia non adhuc expiata in Ocum nequit
figere oco/ Ium , ancillam prxbrt , ideft contemplationem creaturarum ,p» quam
a creatura mundi deuenitur ad inuifibilia,« in DeutC^X condpit.N parit Dan,
ideft iudidum cxiftimariuum magnitudinis rerum diuinarom ex his creatis, qux
contcmplatunaut iudicium.quo fubdliirime fefe damnat, 8£ cxpiat.ut tendere
poffit in Deum immediate: Poft quem ftarim cond/ pitur,K pantur Ne^talim.qui
dilaiado cordis dicitur tquia ex magni/ wdine rerum creatarum contemplata ab
expurgata mente dilatatur cor, ut currere polTit in Deum: Hanc xmulata foror 8t
ipla prxbet andilam, dcletftationem vj in rebus pertra(ftandis,quf tanq
calcar.K ftimolus qui/ dam mentem noftram ad merita cumulidafolidtam reddit.
Hinepoftea bene produdmr Gad.qui fucdntftus didtur,ad prxdam vj , flt cumulum
meritoram , quibus meriris ditau , O contenu quodammodo fe beatam
«xiftimat:undc Aflfiar poftea fufeipit : qui beatitudinem fignificat : Oyare
ixta,86 iucunda adhuc animatur ad prolem, quam geminam iterum fu/ fdpit KTacar
CC ZabulontQso?! alter Cbmini meinoras,alter habitacu/ Ium fortitudinis
intapretatunidq) indicat.q? pCTfetfta uiu a Ax contemplationi incubat; ex qua
primo fufeipit lofeph / qui augmen/ tum didtur,ad omnia vj opera,8t meriu,qux
ex Lia.fiC ex utratp ancilla fufcepir.Qgapropter Cni fallor^hxc eft opdma pars
non tantum.quia fe/ cudor ,8t iucundior, frd quia omne uitx atftiux meritum pr;
fupponit.O' augmentum quxrittideo hunc partum plus caxeris diligit,quia omnibus
Budlus eft.fit 60 opdma quiete iplum genucrioNec a myfterio uacat,^ ad hunc
parcum difpofita fiierit Rachel ex mandragoris : quas primoge/ niros Lif Reuben
ei prxbuerat , quem fupra intentioaem fignificarc de/ darauimus:nam eadon
iatendo,qux pracuia fiuc in feuAibus opaadux oitx.eadem aiam in progreftu, K
feut%‘ficadonc contempladuf exquiri/ fur,ut utrobicp per retftam , mediamtjp
lineam ia idipiiim ialpicav Qua TONVS SEPTIMVS, cccvrn tWus Utta, I . IU».
Plato iutcdone bene firmata aenic ad germina oont^ladux uitf ,Ioi^h iolicet K
Bcniamin,in quoram fobmmodotribabui,8C £uniliis doq fine myfie/ lio fiunmc
domus Dd: Prima enim fiiic in iSilo , quz eft io tribu lofcpht Altera omnium
cxlebcrrima zdificata e(lioleruUlem,qu«cilin tribu Beniamin: quo conceptu, K
pa^ celebrior non ejtpcdbuur.Ptimo itacjp fiUo habito
coJeiliscoatemplattonis.eCgunus, appofitoqjad oinnia me/ lita iam
acquifita,altrr quocp generatur , qui Beoiam in fiiit, 6C filius dex/ terz
interpretatur non alium fignificans,q illum, qui rcdctstdezttis Del, lefum
Ch^bim Redemptorem noflrum:quem omnes perfetfb generare debent in mente, K
nilceribus: poft quem , tanq uldmam prolem parere cc(id]t.Illud quoep
adiiertendcm e(l,q> in eius partu montur Rachcl,por do Vi ilia raperior,86
diuina nobis communicata,quia iam unita cnm ipfo Qirilb in mente generato
diocre debet noder rpiritualis homo d cedens fimul cum PaulotViuoego iam non
ego / uiuit uero in mcCfaridus . Ipfi aakf pknifiimo.SC perfedb cedit portio,
quz ex parte ed,6C moritur,ut ui uat in toto.Mortua itat^ Rachclc i partu
ifiius Beniamin repcli/i Ephra/ ta inter Icrutalem 8C Bcdikhemdddl in
abundada,8C dmidiscededibus, fic enim Ephrata interpretatunQ^ nec fine m)'dcrio
pofita didtut inter lerulalcm/quzeftuifio pacis/66 Bcthlehem,qu; domum panis
fignifican Nam qui monmr mundo,K animali homini,aut qui montnr morte ofeu
U,quod fic in excedo ment^ot alibi enodauimus^ &peliif in diuitiis abu/
danndimis,quz dantur omnibus,qui inuocant illum , C7 collocatx fune inter
uifionem uer; ,8C fiipenix pacis, 66 panem illum uitat.quem qui mi/ ducat uioic
in aeternum s Habet enim tunc pnndpium uifionis beadficar,’ 66 uitz actemfuul
quam oonfcenderc cupit uerus lahacob, 86 ucrus Iliae/ h'ta,qui codpic 86
peperit fiuAus illos duodenos explicatos, 86 deTaiptos a lohine in ba
(aCTadlfima reueladonc,ubi aittln medio platcf rius,ided in corde ucri
Ilraelitf ,86ex utratp parce duminis.ex utrac^ yj portione cft I^num uitf
.Qiridusuidelictt, aut fpititns,uel grana eius nos umificans, 86 fixeundos
reddens fiutfhbus duodenis produdfas per fingulos menfes, ided per fingulas
reuoludoncs mendrual^ , 86 lunares, qux contincncuc fub
nnareuoludonefolaruMaximahic occurrerent myderiaexplicida, cnr
biIicctfol,cattcri(p planetx in fuo pleno,86 proprio circuitu dilairrac per
duodedm figna confixa (ut dicunt Theologi hebrd^ a duodedm re/ uolutionibus
magni nominis Dd,in cuius uirtutc omnia fiuim Et cur Lu na duodedes gyret per
illud duodenarium in eo temporis fpatio,quo Sol femel percurrit.Ec quid Sol,86
quid Luna in nobis fignificranPlato enim in Sympofio fiiprriorem,66 diuinam pornonem
in nobis folem nominat, InfiTiorcm uero dircuriiim ItmamtEtutra^ produdt: fed
infitior uirtutc (iipcrioris a uirtutc diuina confixz : pluricfij gyrat rado
diTcurfiua, q fuperior , qux magis fixa, V femper direaa,urlut fol in dioiiu
femptf m> tcnd«c.Et fieut utruncp luminare per duodenarium circulum
influendo.S producendo percurrit.ia Sol,at Luna in humano mundo |xr hunc duo/
denarium,tanq per nume^ primo crefccntcm fru(fhficare dicuntur.Hinc Ct Paulos
frucfhis (piritus.Kuirmmm.quiinperagendisrtbusprodiy Paula cuncur, duodenarios
enumerat dicens : Fru(fhis autem Cpintus eft chan/ tas, gaudium, pax, 8t
caxeri, qui Tequuntur, iuxta numerum fignorum, tj articulorum prindpalium in
humano corpore , tC mbuum lineliticx domus, in qua ^riftus regnat.U ad cuius
oues,quz perierant redim^ das Redemptor uenit in mundam : Origenes ait) non
fuat in/ Of^ telligenda fecundum camem , ficuri Ebionitx toto (aut aiunt ) cado
ab/ errantes renferunt , qui re 6C nomine pauperrimi fanc,fcd fecundam (p/
ritum,ucl in fenfu morali, de quo diximas,ud infenfu aUcgorico,at nunc latius
explicabimus. -t1 Qux fit hxc domus fecundum allegoriam. Cap. VII* 01 autem a
fenfu morali ad allrgoricum , uel anagogicu pro/ cedere uoluerimus, darios
tntelligimas , quom^ lefus re/ gnatindomo lahacob in pemum: Quod fecundum
corti/ ^ j, cem literx intelligi nequit,cum illa amplius no dignofeatur, nili
in aliquibus reprobis & difpetiis. Nec domus.aut familia Dauid Cio qua
particularis promiflio r^ifiufta erar) reliquit aliquod ueffigium, cum dus
memoria amplius non habeatur iam extinifb tempore Eufebii, tt lofephi,ut ipfi
refemiit.Hp igitur domus,in qua lefus regnat in (ter/ Dum,eit e^efia
uniuerialis.cuius illa typum geflit : per totum orbe difiula merito didtur
domus Iahacob,quem d Jigi't,aut Ifrad, idefl prin/ dpis,aut heredis Dd
fummi,qui eft Chriftus lefusiDe quaedam Cofoic pofthabito)locutus eft in
cuangdio,cui dralus eft fecundum Matthpim, Msub* dicens : Non fum miftus , nifi
ad oaes/quac perierant domus Krael , ucrz Bidelicet,8( o5 figuradux
tantum:Huius quidem tribas H fiunibas duo/ denas (edesduodenarix, iudidum
fcilicet apoftolicum cenfebit, ut pro/ milTum fuit a dioenter S^djids fiiper
fedes duodedm iudicantes duode/ CHRL dm tribus Ifntd . Qgod enim iudidum dari
potuit, aut debuit Apoftolis STVS (iiper familiam , in quam nullam penitus
iurifdidonem haberetC Qgodue dominiu dari decuit filiis in progenitores (iiosf'
Apoftoli enim fiierut oo/ idllimi filii ilbus tunc temporis nobib's,K regi;
&mib'pNecp in iftos pro/ fugos O nobis exaarios collatum eft iudidum , SL
dominium, atteftaote Patilo:Qt]id nobis de his,qui fixis funt iudicarti'Nam
eos,qui feris fune, Paubi Deus iudicabit.Noa ergo iUi, qui duces tt prindpes fjufti
funt in eccUfia iudicabunt extraneos ^ fed tantummodo d^cftkoat Forcnfaautcm,8C
-Ii 1 I . ocax V I V K b: r IV B t i ■ r » ‘ CHR.t> ' STV5. i ji 4.
extrarios iudicabitille, qui ih omnibus primatum tenens R.cx rcoum 8C Dominus
dominantium no imerito diatur. Ncc quiiq Gbi pcrfuadtar *q, ex mera uoluntate
Prindpis datu (it Apoftolis illud iudidum, K illa rony feiIio,qnia cfto q, Iit
prima regula omnium, K poffit eflfe proVatione no/ lontas , omnia tamen
acquiffimus Princeps, immo omnimod* redbtudi/ nis fons ordinate difponit:ponit
qdem dare paradifum (ine meritis nihi/ lominus milites iuxta ptfclara cuiuf^
gerta remunerare decreuit : Poflet itidem remittere illatam (ibi ab hoftibus.K
a defertoribus iniuriam abfm nUa pocnitentia,iuHit tamcn.ut quifep peccans legi
pcenitentix fubiaccar, iuxa grauitatem delidbtPoterat etiam folo nutu tribuere
faio imperium, nniuerli^ dirionera: non umen id fecit, fed potius ftatuit.ut
hxrfditario’ K bellico iuredominium fibi acquireret, «9 debellatis.fiigatifq?
holblw qoieaiamc polSderet; (iquidem primogenitus eft illius, qui cunifla fabnV
caoittHittc Magnanimus Imperator immaniffimum humani generis ty> tannum
Kprindpem mundi ad (ingulare certamen prouocauit,quem etiam feriid marte
^ifligaoitifan^ne^ ex generolis fuiiplius uulnenbus c61ucntc omnem humanam
fixdiatem lauit,8t a peflimo tyranno iniufte oppreflbsih priftinam libertate
reftituit.fumma^ hae liberalitate (ibi ho/ mtou oenus deuinxkiHinc diiftu eft;
C^mit Chriftum pati.pro liberi dis oidklicet capduis,8e ia intrare in gloriam
fuamtCuius glorix pars eft dominium, prindpatusomnium rerum«Simili etiam uia fuos
ekiftos prindpes oouduxic , quos milit in nniuerfum mundum praxiicare euan/
gelium omtu creaturx.K unicuiij partem mudanx Eimitix confignauit, ot ds
pracdicaiis,^ docens languinem eriam in teftimoniu dodlrinx ex/ pendens merito
tribui,aclfamiiix,aucgeori, quam acqai(ierit,tanq filiis^ quodammodo redemptis
Cuirtutc tamen fummi redemptoris;) prxfi/ dcrcnEt iftx funt ucrxduodedm
tribus,(uper quas prx(idendam,& iu/ dioium uniuetli Imperator SC R.edemptor
Apoftolis repromi(ic:C^anini tribuum duodedm iilx Kraditicx paruul^
iimulachriim fiierunt,K figu/ ra:SC utracp familia numero duodenario diftributa
eftr AipoftoIica,ut duo/ dedm orbis partes duodedm (ignis correljxMidentes
debito ordine proft/ qucretur:llla uero irraeb’tica,ut duodena ecclelix Eimilia
eodem numero pradigoarct.Et qopdme utra9 patria eft illo duodenario numero
primo crefocnti,(icat erdeentia omnia C ut fupra tetigimus^ annumeraa funt.
Creuit enim illa typica gens breuiftimo tempore in imtnenlum,adco, ut primo
Aegyptum , poftea terram illam promiflam, qux fandhe ecclelix fimilitudincm
ge(Iic,complcreRCreucmnt SC duodenx tribus ab Apofto/ lisedoiftx,
C7acqui(icx,ot bteui totum orbem complerent credcnribus. AuifU ia9 &iic,8C
eft utraep fami1ia,iit xqua fpatia immcnfx terrf illius de qua Propheta canit :
Cr^ oidete bona Domini io terra uiumtiu: Ad I aoam fit introiens per duodecim portas
cuftod.^ aduodeam Wlw JuxfdificataeftfapcrduodcdmfundamentistficunK^^^^ fibile
partitum dl in duodecim figna plena miracrabili^s Itcllis.ficut lo
qoalibttdiiodenaria familia fuerunt «oumerabiksclaib ulaaduodeam milia
confignatonim. ‘ 05^ta confonantia tribus illx ApoftoUcx difWbotx fint 'axta
par/ dd^ figuratius figna ftellifrri codi, Cap. VllK Llud quotf facrarum rerum
myfteriuro attendendum eft.g, duodenarius numerus ex quatuor trigois,uel ex
tribus qua/ ( ternis nafdtur/diuiditurcptaq folidoro quid io quatuor an/
IL.w.^..nd in hac Utrai^ familia,» cedo lh:llarum obfeiua/ tum comperitur:
Dilidens enim dilectus Apoftolos Chtifh de partitiooe illa ccrlefti,» uero
hofpirio eloftarum tribuu dide Ab oriente portx tres: ab oeddente pottx trcs»b
aquilone portx tres: Ad cuius fimilitudine &/ ftum eft templum, pa
cuiusquaQibet tres portas intrare folebant tribas tres , ut in monumentis
Hebreorum competimus. Hoc eodem ordine a facr^cto calirametadfunt filii
Ifrael,iubcnteDomino,ad orientem tri/ bus tres: ad meridiem tribus tresud
oeddentem tribas tres;» ad aquilo/ nem tribus tres ; Qijx ccddbs familia codi
ordinem confluitur , dc quo dicunt Adlronomi, q» oriend affignantur figna , uel
imagines tres : meri/ did imaeiues tres-.ocdded imagines tre«K aquiloni
imagines tres.In Kf oionibus autem fubioftis ttibuspritnis im^inibo^O
oridalibus prfdi/ ranini tres Apoftoli,Simon,Bartholomatus,a Matthxus£t in
regioni/ bns dire Dcus,cuius opoa omnia in fapic da diTpolTta funt,iullit tribus
illas cleiflinimx (amilix Ifiae/ Ifticx callrametari circa tabernaculum bxdcris
ad ootioru afpedfajs tria/ rias.SC triarias,utin numerorum uolumine
IcgimusiPrpxpitenim Moli K Aaron,nt linguli per turmas luas ligna,at9 ucxilla,
C7 domos cogna/ tioitam Tuarum caUrametarcntur per gyrum in circuitu
tabernaculi (be/ derisnibi Or^enestHic formam dicimns cllc prfTcriptam.quomodo
po/ pulus Dri egrediens de Aegypto ad ucram promilTionis terram, C7 regni
cadorum glmam ordinibus qmbufdam , 8C merirornm gradibus deou/ cantur
facramento quodam mirando / Oi oidine facro : Dicimr enim ad orientem Ichuda
figet tentoria per turmas exerritus fui: princeps Naha/ fon filias
Amiiudabtnomerus pugnandam leptuaginta quatuor milia feitceadtPrope ipTum
tribas IlTacar: princeps NatanacI filius 5uar:nu/ merus pugnatorum quinqut^inta
quatnor milia quadringend. Drinde tribas ^bulon: princeps Eliab filias
Helonmiilitcsnumcrad quinqua/ ginia iepeem milia, C quadringenti : O uniuerfa
muldtado haius triarii exerdms militands fub Ichuda erant centum otlbogintafex
milia.C? qua/, dringend. Vexillum caAri R.eubenuerliis meridiem: princeps
Elizar fi/ liusScdeutcomputusbellaiKiam quadragintaTcx milia , O quingenti; O
calbraraetabantor iuxta eum illi de tribu Simeon : princeps SalamieI filius
Zuri Sadai : Tumma pugnantium quadraginta nouem milia tre/ cend. Pollea tribus
Gadtprinceps Eliaza filius R^uel ; numerari milites quadraginta quincp milia
lexcend quinquaginta : fumma ucro omnium militandum fub triario Reuben centum
quinquaginta milia mille qua/ dringend, O quinquaginta , qui profialccbanmr
lecundo loco : Sed ta/ bemaculum tc(limom'i portabatur a Lcuids / qui erant in
medio caftro/ ram.Vcxillum callri Ef^raim erigebatur ad mare, uel
ocridcntrm:prin/ oepsElillamah filius Hamihud : militantes quadraginu milia
quingoi/ d:Et iuxta eum tribus Manadetprinceps Gamaliel filios Prdahzurtfum/ ma
bellatorum triginta duo miliaducend. Pollea tribus Bemaminqwin/ ceps Abidam
filius G^deonist numerus pugnatorum trigintaquinque CANTICI SECVNDI. milia
quaJrinj^dt Summa militandum fub Ephraim centum Kotfto milia ataemrum.K hi
tcrrio ordine profidfcebintur. Vexillum caftri Dan ad aquilonc:Princrps
Ahiheser filius hamifadai: Annumerari mili/ tesTcxagioraduo milia , K
frpringenritiuxta quoscaftra locauic tribus AlTcrtPrinccpsPaghiel filius
Hlocram : Pugnatorum numerus qnadra/ ginta milia, mille, K quingenti. Poft quam
tribus Nrphtalin : Princ^ Ahirah filius HenantMilites erant quinquagintatria
milia, K quadrm/ gmddumma omnium militandum fub Dan centum quinquaginta feptt \
milia fexcenti; Sed fumma omnium tribuum erat | druplex trigonus:Qnomm primus
efl aereus, » oriolis ab oriente in feptentrionc uergenstcuius imagines funt
Gemini, I- — m Libra,» Aquarius:» ipfo^t dni Mercurius,Venn5,»Saitir
nus.Geroinis at cu Mercurio fubiiriunf Hyrcania, Armenia.Manoana, Cyrenaica,
Marmarica,» iferior Aegypti regiotLibrf uero,K Veneri Ba ^
tSriana,Cafpia,Syria,Thebais,OaxisKTroglodytica regiotSed Aqrio cum Saturno
Sauromatica,Oxiana,Sogdiana, Arabia, Azania,Meaia Ethiopia:» h^ regioes pro maiori
parte ad Afia interiore princt.5ecudttS f I TONVS SEPriMVS. cccxr . trigonus
tmeaseft.C meridionalis, a meridie in oriienttm frndcns:cu/ “ ius imagines
Taurus, Virgo,K CapricomusiDomini Vcnus,Mcrcurius, K SatumusiT auro eu Venere
fubiiauntur Cyclades, Maritima parux " ■
Alix,Cyprus,Panhta,Mcdia,0'Prrl?s;VirginieumMfreario Grawia, '
Achaia,Crct3,Babylon,Mefopotamia,A(ryria,KEIam,undch'Iamitx. ? Sed
Cap>rieomo,8C Saturno Macedonia,Thracia,IIIyria,India, Ariana, Gordiana;
Quarum regionum mulex fune in Afia minori. T eitius trigo/ ' nus cft aqueus i K
oeridcntalis ab occidente in meridiem diilmtus: cuius ■ Aci:;' Imagines
funtPifces,Cancer,CScorpius:DniIupter,Lana,C7 Mars. ^ Pifabus cum loue
(libiiciuntur Lyda,Lydia,CiIicia,Pamphilia,Paphla/ ^ .'i!, D . V
|onia,Nazamoniris, C? Garamanrica. Onero uero C Lunx Bithynia, if ■: Phrygia,
Colchica, Numidia, Aphrica, Carthago,K cora Carchedonia, ii • ' Scorpioni autem
SC Marti Syria,Comagcne,Cappadoda,Mctagonitis, i > “ Mauricania,8i
Getolia.VIcimos trigonus igneus aqlonaris ab aquilone s in ocddenccmuergens:
cuius imagines runtArics,Leo,Sagittarius: Do/ K mini Mars,Sol,8C lupitcr:
Arieti tC M arti.fubiedhi c Britania/pars Gal Ii lix, qux a Gexcis Galatia
diao]r:Gcnnania,Bariaoia,Concaua Syrix, il Idumxa,6C ludcajLxoni.flC Soli
ItaUa.AppuIia,Sirilia,Phomices,Chal/ • • dei,Orfcnii,ucl OrchenihSagittarioK
louiThu(aa,Celrica,HiTpania,8C ] ' Allroi fixlhc Arabia.Hacc funr,qux ex
Aibronomis potiilime ex Ptolemxo aBro Pcolc*
nomo^&dlcprindpeoercahabcrepolIumasiEciiqaxluntalixr^ioes, (: fiibulis
indagator eas cu iihs prxdpuis concordare potdl. ; In quibas prouiotiis , SC
quibus fignis fubicebs pdicauerit unufquifcp I Apoftolu^ Cap. XL T maxima
quidem prouidenria ^ Spiritu fandlo (Tcdecer/ neiitc^ £idbim cft, ut unicuiq; Apoftolo
aflignata fiicric re/ gio aliqua ab uno (ignorum diredta , adeo,q> ipii
duodedm Apoftoli prfdicauerint in omnibus duodecim prxdpuis coc 'li plagis
conuenienribus cum duodedm imagioibus cocleftibas. In trigo/ I no enim
orientali fubiefto Geminis, Librx, 86 Aquario concionarifunt
Simeon,Bartholom^,8C MatthfustSimcon enim in Acg^-pto.qux Ge/ "*aith*
minisa(Tignatacft,fbrtemprxdicarionHhabuit:Bartholomanis in Bae/
'triana.Lycaonia, SC Atmenia regionibus Librx fubiedbs : Matthxus m .
Acthiopia,qup Aquarii eft.Ncc dicam quemlibet Apoftolum pr.xdicallc in omnibus
regfonibus,86 duitatibus fubiedfas illi (igno,cui refpondet,(ed in aliqua
illarum t Et hoc fatis fiiitpro collocandis in magna domoDd ' duodedm fundamens
correrpondentibus duodedm imaginibus cedeiti/ bu,K duodedm intriligentiis
ptxitdcnttbus,86 duodenario ilb' facramen torum pkaontnde ta xdiftcto ilio
fupramundano,ant cccldix Dd merito , oniafcuiafcp Apoftoli nomen collocatam cft
in (undamcnto.ficut nomea »v Angdi
aa!ureuiurc| ia fingulis portis.ut habemus a carfefli Tohanne,(}i« fuo loco C
fauctc diuino numine ) larius explicabimus. Et aliquado unus Apodolus alterius
coadiutorfuinPaulusenim omniu coadiucoi; foliatus fuit pro omnibus C ut inquit
^ cccleiiis,0 prx omnibus laborans circun/ qua^ difcurrit.In par onstpro quo
noa Philippi! hab«nus.Qgiatus Barachiab,idcft be/ nedicftas a Dominotpro quo
nefdo quo modo habeamus Bartholomxfi, qo£ filiu furpendentis aquOa URrprci£cur
: Bar enim eft uocabulu poduS chaldaicum:q hebreu.nrt! in nominibus hcbrds
aliquando repcricur Bar ibolomacus.^extus Iochana,que Iohannem didmus,8C Dd
gratia icucrptctatur.S^'mus ’^,Tamni,quiThomas eft, 8t geminu,ucl dy/ dimu
imponat.O(ftaaus Medao,idcftd/iudicaas:pro quo nos ha/ bemus Matdmm.quc donatu
interpretantur aliqui exiftimances nome illud dcfccnderc
aacrboIP3nacao,quoddcdic,autdonauit (ignificac* Jf^us lacobus Alpbd, ucl
iaoobusmiaor,qai proprie dicitur la/ bacob, quem rupplantatorem, aut
ucftigiatorem,urI imitantnn urft^ia figaifi^.D..cimas Thadxus,qoi proprio
uocabulo diricut Qia/ (^u,Ueft ca.aprioicas,ad uiui uifcKas^ no a irif fvT
odah,quod laus ; intcrproatur, Vndedmas
Simon Cananeus, qui ^prio uocabdo Samam,qood inteqsrctatu dicitur nomen
mattfs.aot dcftracs eos.Dno/ dcdmus ni^ Marii^,ideft donatus a Deo,qni forte
CD«> iubente) At ^his fuit in loco proditoris. Profeqnetes autem ordinem
calirainctattona, K conumientiam femiliaw Apoftolica?« cu tribubus IfracIiDds,K
oedoft afpcAibus.ad quos cadrametari funt.indpiemas a Sarnam.cui gemma;
interptvtatiois Gemino^ imago attributa efbEt bene notnen matns ipfi co
mperitiquia (ut in quibufdara occuloflimis monumentis repperi^ qumtabat
inuocate nomen fummx matris Marix uirgiois.cuius faoorc boftes Chrtfti, K
ccclefix dedruebat: quem xmulans ecdefia fupplex ain Da mihi uirtutem contra
hodes tuos-F.t quia feruidus fiiit in hodes Qin/ di.hinc merito Cinaneus , Ued
Zelotes diidns ed : qui edam t^ ccrie/ dia brachia corporis mydici amplexus ed
fidem, honorem Chridi,8t ec/ clefiam lerofolymitanam.qux mne inter omnes
ecckfias prxcipu erat Pro illius itaq) dcfitnfione, K tutela fidei Chridi cu
ipfo cruds paribulum fndiouit.Libra,qua xqua lance appenduntor comutanda.K
didnbucda, Bartholomfo.uel Batachip dicata ed,qui bfididfao Domini dicitur:Nam
benedidlia Domini xquo libraminc,K debita portione didribut dd)ct,K aqua
grada^t iuda datera appendi,ui unufquifif io pace qakfcac Hinc fit per illum,
qui uirtutem haurit a ligno codedi, 6t induxu fuperccdcdi, qui membris (edionis
pr{ficitnr.Matthpis,qui M idon dicitur.OC diindi/ cans interpretatur, ^qoariam
podidet, qui dt l^um reljfxmdens amf bos,qbus bene diiudicans inter diuina,0C
tetrena.reccdens a tcrrrsiis,q^, bus abundabat fedens ioTclooeo.iter arripuit
pod Chridum ad oodedia, fcriplinp euangelium, quod pro cruribus,8C firma
columna cfar^Hanf re/ ligionts habetur.Thadxus,qui
Chatepha,idcdcooculcaii^oomprimep^' aut ui rapiens dicitur.Taurum (ibi ucndicac
ctdio correfpoodcnttmsjpix ficut hic collo iugo (iibmidb omne terram quauis
afpcram domat, K fbl/ iiir,licThadxus datim fuppolito collo iugo Chridi ad
inferioris pood tc/ giones uedt.obi edbas.anp indomitas narionca, quali
bciluaru more de/ gentes fuo fan(do dogmate (ut in gedis eius legiipos^
chridianam religio nero erudiens fidei dominicx rubiuganktdurumcp barbaricarum
gen/ dum ad fidem reducendarum iugum portauit. Ahdteas, qiii EIeuzi,idcd
Cortkudo mea, Virginis regiones in pnecipuam fortem haDuit,exideos S ipfe
uausVirgo,integarim( niddicet uitp,8( primogenitus i1lius,qui co/ rona uirginum
exidens in horolcopohabuftViiginero.C de Virgine na/ tus ed. Huius itacp
fiiuore redegit in feruitutem regiones Virgini dicatas docens coprimere
itia,quibusVirgo pnccd,K omnia uala lUxUrix.ut fer/ uirent Deo in mudina
cordis,K corpotis.Thomas,qui Dtdymus,aut Gc «winus dici^.Caprieoniu po(Edct,qoi
gemino^ anofius exidit, Ci ipfc ga/ SinciF Banha' «I Matdu Tbidf fi KaitAi tniaas,qaia
Sol flluc intrans incipit geminare curfutn denno afcendms» Et ficut Capricornus
in Zodiaco extremum poilidet locum, fic Thomas ad Indiam ui^ extremam terrx
habitabilis regionem condonaturus ac/ ceflitilbkp incola^ genua duriiTima ad
tedeptons cultum ui mirabili fle/ xit,quam fuTcepit a fupramudano Capricorno,
qui coiporcis gemb ui ,8C l^oni melioribus prf^lacobus minor
lahacob.i.rupplanacor,aut ueiHgiator nuncupatus Pifdum lignum,8( regiones cius
adeptus eih Hoc.n.fignum pedes rclpidt,a quo 8C melioribus pifdbus uirtutem
hauriens dididt,0C docuit fupplantarc.atm conculcare omnia in^ora.K pcrfdflc
obferuare nefligia Chrifli dus pfetflas imitator:Nazarcus.n.bic lefu Nazareni
di/ fdpulus.nunq tonrus,nec uiribus diminutus, templum frequentabar,6C Hkro»
oracionera,adeo,ut dus genua duritiem camelo^, Hieronymo trfle,rufce perint
Abadon.i,cxtcrminator,rupaquoscalcandos dedit Chriltus Apollolit pottftatem.Si
autc in mefrore forte accipiatur feorpio, ille coclettis vj,nc Seri dcba,tunc
ancidocu dt,8C medidna fcorpionis huius uenenoli ,licud ferpens ille fuperior,
cuius imagiae iullic Dominus aigi in dcfaco,in me/ delam fr]ic co^,qui
mordebantur a frrpaibus uenenoli Cum hoc igitur, melion feorpione couenic
PhiLppus,qui patrem uidere flagitabat in &/ nicatem inctcdulitatis,8C
uuJncris illati pa mdtfum anaqui fapwstquod CANTICI SECVNDI, fait potidime
obfcuritas,ignoramia,8C impotfnria rnom diothanim ca/ perccnclirutn.Cuin ipfo
qu(xp fermooem habuic Qinftus.quando depa.^ nibus fatagebat prouidae infaluceni
animxK corporis turbx dc&flar^ dum fequcretur Chriftum: Qgi eriam niouchum
fanaou medela unitatis drdaratf 'Hic quotp humilis ore 8C corde inguina laibuif
bullientis cotn/ primitiNullusenim poteftelTe conti'nens,ni(i Deus detJnec
donat Deos^ nec audit,oi(t humilem,8£ tremente uerba ip(ius miao^ pro uno figno
computatur: Qgi lege interpretatus eft Mercuriua melior.q ille qui Geminis
pfidee uerus.n.eius interpres ille fiunde quo in/ quit Abacuc.Hic eft Deus
nofter.qui adinuenit omne uiam difdplinp.ac tradiditei lahacob puero fuo,0
Ifraeldiletfto fuoipoft hxcin terris uifus cft,0‘ cum hominibus coaerfatus eft
proprio ore ipfam lege interpretas: ad quam acoedinir per ueram co&flionem
fidei,tam corde q ore.dicente Paulori]brde.n.creditur ad iulfa'riam,oris autem
con&flio fit ad falutem. Iflacar meroedem (ignificat,qux libratur fecundum
uniufcuiafi:^ merita, dicente feriptuta plcrifi^ in loris:T u reddes unicnfcp
fecundum opera fua. Hinc dicinir Iflacar caftra iuxta Libram locafle. Zabulon
habitaculum nel terminum pulchritudinis fignificat/quod hofpiriuro habemus poft
fi/ dem,C7 merita pr^foitata at^libratatC^od habitaculum erit in dextera fummi
8C aeri tabernaculi, ad qua collocandx fiint omnes oues prpniura iulccpturae:
In qua dextera funt aqux illx, qnx fnpra firmamentum efle dicnntar,hiac iuxta
Aquarium caftra fua locauit. In plaga meridionab', cuius funt tres
imaginesTaurus,Virgo,8C Capricotnus/caftrametatx fut Tribus
ILeubco,Simeoa,OGad.R.eaben primogenitus tentoria erexit iuxtaT auru,qui eft
princeps armento^,8C domeftico^ oiabu , anj robo/ ftiflimu eo^. Ideo de Rcuben
dixit lahacob I fuo teftamctario uandnio. ELeoben tu fbrrinido
mea.Interprctafquo(p filius uifionisdicete LiaiSic de priuilegio lofeph.qa
uidit afflieftione dus 8C copafliis eft liberiu eu, qn fiatres dus uolcbit ipm
oeddere, fidu Deus uidit aifliCfadnc mris parui/ II L I prtjff a pftlahacobtVn
utrincp bene filius uifionis nuca^.Siineoo «ifl Simto tt
eoiafuacTcxkiVirgine.figaueqaide fterile,fiMt8tipfe faris ftcrflisfait, I iuxta
pfis oraculu q ainDiuida Simec» 8C Leui in lahacob, K difp^ «s
mIfracl:Diuifum.n.fiutBjobureiasinfi«,Kinfediminutu.Gad,dcq^ Uad %
caftral(^it,in quo fol aedn^ ot retrorfu pg& reafoedat ficut defccderats
Acandlus e(l«n>Gad retrorui nt het nfa tradui£lio,quis dica^ aliter in
ueritatejfa::de quo alibi di^.In plaoa aut ocadetali ubi piAx funt figotf Pifcia,Cancri,8t
Srorpiois,ca ^ ^ ^ ^ locarut Ephraim,Manafles, K Beniamin. Ephraim iuxta
Piteade bphniB dircxitu]uod fignu aqueu eft OC ualde &rcudun>,ficuti cft
natura pifdu 8C aqua^Hinc introcutc fole in i^tn indpit terra germinare,K
pifces in aqs effundere oua,aues quo • . t crogradi^dcfccdere idpies. Hinc no
line (acrameto cu auus cu bndicerc^ cacellatis manibus pofult dextera fupra
Ephraitn minore natu,prx(»na fliu Manaffe .aperte indicans
retroceffioncipfiusManafle. Beniamin ad ^ feorpione infigne erexit,fignu uritp
ocddentalc de dirciflo oppo^ cotra Mana*
fignaorientalia.inquo^iunolehodacaftramctabaf Cutinbb.Numerojt ^ 8t lofuc df^n
terra .pmiflionis dioideba^Jniriu fortis filio^ Ichuda eft a : (umitace mare
faUiftimi,8C a liitore d*,qoac refpidt ad meridictgradittirqi _ ^ cotra
afccnfumScorpionis,cotra que et locauit Beniamin calIra,utfiinol Baui*^ unus
hinc,alius inde apledletcs Scorpione codefte.pualerent cotra Scof/ . ^ pione
inferiore SC maIu,8C cotra oia ucnetu colubn illius,dc q dfiEnt j coluber fup
uia,cerafte« fup lemita,mordcscalcaneuequi,ut cadat equita ^ j tor retrorfu.ExT
ribuai.Dan exiit lerpcs ctraftes leroboa,q ucncnauii to/ * ^ tu Ifrael deduces
decetribusadidolatnaereiftisiiitulis in Samaria.utha/ ^ ^
befin«iii.uolu.R.egu.C5traq(fuencnu^aluerutfolp tribui lehuda fle Be iamin
pcrfeucratcs in cultu ueri Dei, 86 adorares in tcplo lerofolymitan^ ^ In
trigono aquilonari.ubi (iint figurx ignep Arietis,Leoois,86 Sagittarii, ^
rndetes igni aqlonarifupramudano,caftra locarut Dan.Afler 86 Nephta Das |
lim.fleqoptimc Dan.qiliudiduinterptaotjadedirigitinaqloac.unpfc/ , ue^ inditiu
pandi^oc malu.Et id btdt iuxta Arirte aiai qdc qd offem iu> bet lex ad
c^urendu in expiarionc peccari fimul cu uinuo.qd offtrf prd peto, ut cedet ipm
Dri iudidu in peccanti Aflcr, qui dimrif interpreta^,' . J iuxta Leone 86
aqlone/un ucnit auru/exerdtu ftatuit:Eft.n.Leo aial aqlo/ # nare,robuftu,S6
fooddimu.Et de Ader dixit Mofesdu ipfum bndiceret: AW^ Ferrui aes calciamctu
tuutQuxdenotat aqlonarcrobur,ut patet fderibus, Moftl K dea^adantia
nus,8Cdmidudmcpa(crIahacobibas.qui nati funt pro patribus fuis,» coftituti
prind^ uerf familif pro illis, qui fiierunt in figuratiua. Ad hanc itat^
figuratiua famfliam dico/R.eube pri/ cnogcnitosmtus:Dirigitur.n.hicfermoadpopnlu
ref^dentem primo ligno ccclefti.qui eft Aries,aut uirtuti angelicx fiue diuinx
ipfi prffidenri: Kc populus eft habitans Iudea,Idum?a,concauam Syrix.Aegyptfi
(ut Hcbrd afferunt ) Britania,Gallia,» Germaniam.Bene profaftd populus ludaicus
( ut a priori indpia ) didmr filius uilTonis,cum omnis pene ui/ lio,» pphetia
populo Helwaico data fitqui » priuilegio pnmogeniturx decoratus eft Dei
teftimonio,qui in Exodo afRlfrad primogcninis meus: Cuius prxdpua,» regia Tnlws
fuit lehudamnde aliquado fnmirurla/ deus pro tota familia Ifraelidca.iuxta
illud PauU:Iudco primo,» Graxo. Tu forritudo mea,» prindpiu uirilintis mextQuod
de utra^ familia fi/ gnratiua,» uera ad un^e uerificatur.Na prima O prxdpoa
ligna nir/ totis,» roboris excflii (ummus Pater Deos oftdlit deducens primogeni/
tum iplius de Aegypto,» in noua familia prima miracala , » ligna facie inlodea
C7 drdiadiacenti regione: Nec defiiit Aegypto , in qua primoi annos deduxit. In
Gallia qnotp adeo robur fuu pfiidit,ut Rex iplius Chri tUaniftimi nomine
decoratas Iit,» prxdpua tutela habeat pro Patre lice/ rarum ftudio,» armis.Et
Germania Imperatore eli^‘t,qui pr^‘pua h(i/ gnia gerit prindpatus ad tutanda
Patris Qirifti » M familiam. Vc^ de populo ludaico uerificatur illnd.quod
fequitur:Rcliduu doni, » relidua fi>rtinidinis,quod tibi debebatur tanq
primogenito, dare nequeo, lic tnis malis meritis
exigentibustmaculafti.n.cubile,» decorem Patris tui incu/ (ans ipfum
faird,infarens opprobria,» iniurias qplurimas,conrpitans ta/ dem maxima nequida
in eius nccemtideo effufus es licut aqua: Ex illa.n. Iieffiindatur,minus rcftat
in uafe,q ex quocunc| alio liquore: Hinc aqux tfiufx bene fquiparanir populas
Indaicu^quia ftadm ruacuata funt oia Hdw. Exd. Pauhf 1 r roNvs SEPriMvs, cccxvr
dian^ata ab mDe&dbn.dto ecddta I(rolblytnicuu,K ca,qux trat ia toa
l^ea/adeo at nihil chriftianitatis ibi rdidhim fit, nifi tantummodo oonuna,8£
aliqualis mcmona toco^,{n quibus celebratf hienint illf Cata/ me Rucrendf
pnmidx Ohnilianitaas : ad quae uifiianda conucniunt hac oia noftra ttuipcflate
nonulli. V iuit igitur adhuc in illa regione paruuhis ignicalus
Chnftiam'tatis,athabeat locum illud Molaici oraculi tViuae Keuben.SC no
modatur,& fit paruua in numero,quia paruulus eft Tud*f locns,pamul9 ibi Dei
cultos. Digrdlio.curordoprimariusnoafcruabinir» Cap. XV. Ec mirabhur quirpia,fi
non (dnpcr prorequemur eunde or> dinem in applicatione tribuu,8( familia^
infimul cu fignii codenibas,8C populis eis oorrerpondcnd^s.cu feriptura 6/ cra
ordine ipfum pluries imutettin benedidione.n.pna lav hacob,SC in delu ipuonc in
lapidibus, quae dicunt urim ue tumim idem c^o feruatun alius aero in lo^s
caftris: alius in benedidhone da/ ta a Moldalius in Apocalypfi.Ec ut aariaaooem
ipfam proponamus,hie (ubncdlemas unuqucicp ordinem feodum. Inbenedidbo/
Incailrame/ nelahacob. canone. Rcube. ' lehuda. Simeon. Lcui. lehuda. Zaboloni
IfiMU*. Datu Gad« Aib. Nephtalim. Io(i^. Beniamin. Iflacar. Zebulon. R.eubc. Simeon. Gad. Echral. Manafie. Beniamin*
Dan. Allcr. Nephtalim. In benedidU/ one Mofi . Reube. lehuda. Leui. Bcniamin.
Monafle. Ephrai. ^buloo. Ulacar. Gad. Dan. Nephtabm. Afler. In Apoca/ lypfi.
lehuda. Reuben. Gad. Affer.' Nephtalim Manafic. Simeon. Leui. Iflacar. Zabuloo.
lofrph. Bcniamin. Alixquot^uariadonea^frepcriuotnnNamad explorandam terram
promiffionis eledb' fuerant prindpes alio ordine, K aliis in lods , fed qux di^
funt/ufEcient ad explicarionem, 8d comp^anonem eorum, quc dudmus.Nec
fecusfeccrequi a feaens coclefhbus erant in enumerattoac prindpum figuratie,6C
uerz huniU(:Hic ell.n.uarias ordo eorum. luMatihp In Marco In Luca InAdtibus.
Petrus. Petrus. Petrus. Petrus. Andreas. lacobusZe. Andreas. loh^ies.
Philipposi Ioh&ies. lacobusZe. Iacobas.Ze. « iiii ~ Di£”’(xlby C^oo^Ic Bartholom{08 laoobus AU Thadjus. StmooCa.
Iudaftelica,8C Theophradica mc/ dofa iudicatunSC non illa aidda,0 cada ,qnam
tradiderunt ciusauiho/ restSed quomodocuncp res fe habeat.prima bibUotheca
doidrinx Athe/ na9:,qux mater dudiorum erat,in Pergamo fiut ereifbuVerum ex
aidai/ cate Athenarum cum illis maritimis cu ds (iuis conueniebat,quis in regio
ne Grxdx Europex fitx fint : Sunt enim inter illa maririma K Athenas Cyclades
infulx aliquo maris tradhi ab otriitp folummodo difiuodtx, qux fimul cum
maritimis illis a Tauro diredhs conuenhint, €/ cum dodiofa tnbu Idacar ; Ex
quibus qplurimi in dodlrina clari traxerunt originem:Ex Cocnim habemus
Hippocratem, SC ut aliqui pro con/ danti adcmnt,Homcram t Inter quas ed etiam
Delos Apollinistcmpb 8C oraculo clara,unde antiqui eorum Qtpiauix magna Mcepete
fomenta» Ocadetite uwfus iuxta RJiodu cft Haiicarnafus fuo DionyfTo clara: ex
Mitilencucro Pittacus unus de reptem fapicmibus egrefliis eft. Longu foret
retexere omnes uiros claros, qui ex illis locis prodirre,K quato labore incolx
eorum (ludio litterarum opera dederunt Ad Perffdem aute acce/ dendo/Ibi
Magia,quxfecrctior philorophia ed.undc uenerut hi, qui pnV Chai tnt Ghriftum
adoraueruntsinde Charundas in doiflrina illa prardannAi/ Auic. mus,8C
A.uicena,ut aliqui Adcrunt.Et quis fchola eorum foerit equitandi K fagittandi
cultus , K omams , non dehierunt tamen litterarum (ludio in rebus maxime
recoodins: Vnde in (aens focrunt diligcntifrimi.Omitto alia multa, qux de
(ludio, quod habebantincolx harum regionum , dici po(1ait,cumhxc pauca
follidanc ad innuendum qcondnne conumiat induxus codorum fuper illas cum
influentia tribus I(Tacar,cuius (ludium erat incumbere dodlrinx humanitus
acquiiitx; Nam illa diuinitus reuc/ lata Leuids prfdpuc data
erat.Caflrametationes uero ut Tequamur/ Za/ bulon tenuit tertiii locum in plaga
oricnuli. cui dabimus ternum (ignu, quod Gemino^t e(l,K primu in triplicitate
foaicuius regiones funt Hyr/ cania, Armenia, Margiana, Cyrenaica, Marniarica,8t
in&rior Aegypti regio: tC huic didhim c(l a paterno oraculo: Zabulon ad
littus marium habitabit,K non maris,ut habet noflra tradudlio : Et ipfe ad
portum na/ oium,rupple (tabebit oou(inia:C7 dilatabitur ufe^ ad Sidonem.Bcnc ad
lirras marium didtur extendi, quia ex orientali plaga habet Getuliam 8C
umarhalah/quodn^ri Magdalum dicunt, uel Medala. Ex/ tat S ibi Tyberias cum mari
eius.Ex ocddentali uero habet Carmelum montem cum portu/qui nunc didtur Cailrum
peregrinorum: Habet O portum Pcolemaidis,qux nunc Aoon nominatur:C7 extenditur
per mare Syriacum ufq; ad Tynim,K Sidonem, quis mendoix flgorx aflignene
Ptolemaida tr^i AflcnNam ut exprdTehabemus in oraculo,exttnditur 2^abulonnrcp
ad SidoocmtNcc aliud priuilegtum datum legimus huic tribui/nifl maria,8l
portns,pcr qux,0 ad quos Tuas merces oonducetentt Qux omnia confequutur
regiones a Geminis direid^tquarnm primarii Hyrcania (ica ad mate Hyrcanum,uel
Cafpium:cootra quod mare diri^ gitur edam Armenia maiot.Cyrcnaica quo^ regio in
mare tendit contra Gneriam:Marmarica autem,K Argypti in&rioris Regio in
mare idem £err protenduntunQ^ omnes regiones contentx funt ea,quf in iplis fit/
nau^tionc, 8C mercibus, (icut K tribus Zabulon , cui fc^ondeot / nifl deuemus
oraculi fententiasad altiorcs fenfus / 86 ad mare (opramunda> nu/dc quo non
c(l pro nunchabendus fermo. De concordia benedidrionis datf lehuda cum populo di/
redtoaf^oipricarrripoadcmc. CapcoRcubcad6 Dig. --JtJljyCitM1 fuain/qiii tn
locus tft quartus io ordioe canramctati’onis.Scd cu id expo/ » nendis
patcfntsbcncdt' bet tradutfbb nfa. Accubuifti ut leo/K iicut Iccna/q qn faltarc
uolunt/ma/ | gno impetu p accubunt uentre tn terraiSic Cfarilbis humiliauit
frmea^ | a£\xa obediens ul colloeatus fuit in tribn Iehuda,oe fiipno influxu
de(litutus,ribiipfi9dere/ Ii dtus labcfatdcre^ in totu.uei pro maiori pte.Et cu
hi Simeonitx no ha/ tm,aut pfdagogum,oifi de flirpe SimeonistQgz mihi uideotar
habere r S.F a. jr ar # a * Gen. pi^;" b::' II ■ I . 5» HcO. locfi in
popalis/K regionibos Aquario fubinfbsrqu* (St Arabia, A «thio>
pia,Saurotnatica,Oxiana,Sogdiana,AzaDia,K Mrdia: Arabibus coitn nulla 1 11
determinata regio/fcdiii aliorum finibus drgunt/quis triplex fit
Arabia,(btlix,drferta,K petrt aiquandoquidc in cis non continetur omnis
multitudo gentis illius,qux inde extendimr pofl Syros/ f bccnices, Pale/
ftinos.SC C^rthagia^es,lrinp inter maritimos populos/K deferu Perfica,
Acgyptiaca.uel Libica tranfitns per Marmaricam Si Cyrenaicam regio/ nem u(qi ad
fines Maaritanif,8C mare Atlanticum/ ut in ipfis habeat Io/ cum illud
oraculiiDiuidam cos in lahacob.K difperda eos in Ifrarl/figa/ ratum
uidclicet,qui omnem popolum.K numerum cledlo^ comprehen/ dinDirperii autem,8C
diuifi Arabes Agarcm' lunttde quibus dixit Ange/ Ius Domini ad Agar^ ut in
Genefi legimus ^ loquens de eorum patre.K eofequenter de tota £amilia:Hicerit
ferus homo:c regione framu fiiorum figet tentoriaiHi et
uitflitantalioruprffidiis arte militari.uci hnc,illac^ difiairreotes
latrociniis, fiC pr(dis,condnuis,atq;agrorum depopulationi/ bos dicantur, iuxta
illud,quod idem oraculu ait: Manus cius contra oest I^on enim &bricant,nec
terras colunr,nec firmas habent manfiones, hac illaccp diTcurtunt portates
fecum domicilia,qu( quidem tentoria flinr, nt potius in alk>^,q in fuis
finibus collcdfa uideanC Hos fequutur Acthio pes nati ex Cus filio Cam,qui
eandem,K deteriore uitam drgunt,ut luere uideantur maIcdi(ftioncm,quam Noe
dedit pofleris per piogenitorem Camtquoniam patrem calumniatus fiierat turpiter
illudens: ii enim pro/ priosftios uendunepro uiifhi:96 exasTunt aliqui no pleno
colore nigri ex regione inter Aegy ptum K Aethiopiam proumientes , qui per
orbem nniue^m uagancur aigentes tentoria extra riuitates in agris. Si criuiis:
dccepcionibus,K permatationibns,at(^ piognoflicatiooibus ex liniamtn/ tis
manuu, BC obletflaatcs his fraudibus uiifhim acquirunt,qui uulgari uo
cabuloCingani nuncupantur, diuifitflunt Uipfiin diucrfos populos. De
5auromatisautem,fiueHypabo^, quos alii ArimaPpos uocanr, ■on amplius dicam,q
feriptum rcpcriam,cum authores mhil de cis ex/ Sifice dixerint: liinc r uero
ille,q aittEgo fnm paftor boous:Qui no ex lofeph, fed ex pie dua,K a Deo
proceflit,ideo notanter didt,inde:atmbuiDn.priuilegiam hoc ede/ berrimu
patri.quod filio attrbuere nequit: C7 ne iar^udua de fripfo bq aidercmr,dixit
q> inde ueniettflC quia id non poterat ficri,nifi a Dd uirtu/ ce,idco
fquitur: A Deo patris fui,K adiutore tuo,8C Sadai Cpro quo not omnipotente
hcmus)crit,i(hid v{tK bndiceris bndi^onibuscedi defup, O bndicfbonibusabi^
iacends fob benediddombasube^K uulnf»]ax non abfcp myficrio diifbi
crcdaturmonui.tantumodo de unlna , K uberi/ bus mulie^E.K de cremento in doas
tribus loquimrtqa hzc pamipenden/ da efidtt.fed de fupemis innuit oraculuuib
uberibns.n.illis fapramunda/ ois lac fuxerut pix>phct( oesfii detialua
itla,qux pietate indicat , (nit be/ nedirfhis Abrahiulofeph igitur cu inforior
foerit Abraha, nec haboernin tribu,ud in tribubus fuis propheta larflentcabera
iIlaexcfI(a,idcD bndid cur tantumodo inferiori bmcdi^one.qux rfi cogcminariooii
Bmilif fa( cu donatus foerit priuilegio duaru tribuurqna^ una dir(b foh
Ephrami, altera aut Mana(Te,{deo fequi^ :Bndi(ffa'oaes patris tui roboratx.K.
au£l( (ut fup benedidlionibus codpicds/ant coceptus, 8C cogeminatiois tribus»
Medirfho extendet ufep ad defideriu colliu excxl(b9r,aot colKu mU di,ucl
occnlto^^pia fuu deiideriu erit non tantu fomilix multiplicandx, C7 reru
terrena^ , fed etiam ab excxlfis coibbus cupiebat aliquid haurire: K haufit
quantu ipfi datu erat deliiper:Sequi^ £c hfc omnia fine in capi/ te Iofeph,8C
in ucrtice Nazarei.i.feparad a fratribus fuis,iuxta illud quod fupra didtur:Do
tibi partem unu extra fratres tuos : Aequu.merat.at fe/ orfum aliquid acriperet
a patrc,qui indebite expulfus fonat a fratribnsm qua benedi((b'one,quatu (as
erat .dilatata, BC intra limites fuos cottnta no dilcedens Mo(n ait:De bndi qoi
occulte rapuit praedam : nam occnlte introiuit in regnum, quod de/ bebatur
tribui Ichuda,8C hoc obnnuit a mane oftp ad udperam uitx fuac« Et quod a mane
ufep ad uefperam inquit lahacob.Mofes per totam diena innuir.cum al&it
morari eum in thalamo^defl tribunali regio; Comple/ to.nmitf curriculo diuifa
fiiit pracda.qnia ad domu Dauid,S( ad domum .. lehuda dcdudhim hiit rcgnu.quod
abea quali pr{da w diem uitf Saul ^ * foblatumfiicratjRrquieuerat enim regnum
Cinqdr Mofes ^tcmpowyj {jggi Saulis.fupcr humeros dustSnpcr humeros quippe
illos,de quibus did^t Eminebat Saul liiper alios ab humeris fiipr^ed quid ad
populu cone/, ^dentem tribui Beniamin,& qUi caihametatus cft iuxta
Scorptonem, oideamus : Eft enim Cub hac imagine in Alia Syria Commagenz coadA
oua.qux aT auro monte confinia fuTdpktuItra quem.SC fubrrquentc Ar/ mmiam cll
Cappadoda ab eodem ligno diredlatla Aphrica ucroMeta/ gonia,qux efl CWiagini
noux contigua,Mauritania,K Getuliatquaru populi mane comederunt praedam
illam.de qua didtun Ad prxdam fili mi arceadflh'.Proporuit enim Rjcdcmptor
mundi cedefte pabulum nobis comcdendum.quali prfdam quandam.ereptum a Patre,
uel de manibus holbum nos impedienriutQgod comederunt hi populi maoc.quando fi/
dem QmTli pauloante crudfixi fufoeperetSed uclperafccute die atageli/ co male
diuiicrunc fpolia adhxrdxs fpurdflimo Mahumeri tam Aliarid illi populi,q
Aphricani.qui omnes diuili luat a Chrifto p plura tempora: In qua diuilione per
modicum Cut opinor^ pcrdurabut,quia dto Cni £d/ lor3 ueniec iubente Deo ilia
dies.in qua fiet unu ouile,K unus padonQiji populi aliquo modo fuerunt
diuili,:jjqualita uero minime/ licut dc aoriA qua illa.U figurate familia in
temo uolumine Regum legimus,u qua di/^ ■ife fuere decem tribus a domo lchuda,in
qua erat tegmim fiC tcmpluai^ Aii V f V
■ % k k f i R 4 f i % k f " Stnbo ' ftolc.. f Uuc. Mafis K nb imperio
Daoicicx (lirpis:Nam 6cut illi penitas driUtori non fiictur^ apollatz in
uitnlorum adorarione repetit : iiquidem ad reges mitte/ bantar prophetf ad
populos illos dirigendos,C7 inflrucdos.at femp Dciu in lahacob
dominaretur/Pariraodo profccutus rfthanc Eimiliam diuifam abea/qnx urrc
diridiana e(Vcum adharferitfpuralfimo MahumenNam ipfis relfdla e(l utratp
lex/Moi»ca fcilicct, K euangclica»x qnarum qua/ libet aliqua accepcrunt,qux
obrctnent Chridum nenerantes natu ex uir/ gine/quis padum dcnegcnt,ut K ipTe
Chrifbs dominetur in lahacob,0 in omnibus finibus terra:. De concordia
bencditftiomim reliquat^ tribuu/qux cadrametatae fune icontra quartum
trigonum/cum populis ab ip(b diredfas. Cap. XX. N quarto (igno^ cemario cadra
locarunt Dan, A^er,8C Ne/ phtalim:Dan enim cum populisaVirgine
dirciflisconuenic, qui funt Grscci/Acbzi/ Cretenfes, Babylonii Mefopotamii^
Adyrii,8{ ElamitxtGracriacnim ladora extendens confinia ^ Geographi adignat^ a
Borphoro of^ ad Acamaniam,qux Aeboiau ^quam (W^m dicunt^ includit,K eriam
Cretam cum mulds adiaceu/ tibus tnfulisJn quibus regionibus uiguit litcrarum
(hidium humanis ia/ geniis acquidtum. Nec minus in Babylonica r^oe/cnius
prinapium ab oriente e(V Suds.nt Strabo reficrt.K Ptolemarus odedittAb aquilone
Eu/ phrate arcuda^ : Ab alia parte Arabia:8C a feptetrione Armenis termina/
tur:Qux adeo dudiis incaluit/mathematicis poddimum,at edam in plu/ res fedhs
Babylonii didend iint: Eorum enim abqui Chaldei didd Gene/ thlialogiam
profitentes in Orchcnos,8C Borifpcnos diuiii (iint: Ho^: Bo/ tiTpeni a BoriPpa
ciuitate Dianf K Apollini dicata denotnmantur.Mefb/ potamia inter T igrim Si
Euphratem fita cft,rtgio quidem in paTcnisubcr rima, Babylonicae prouindf c6tigua,indc
K do^n( illms pardccps*Hie niim Abraham omnium uerorumadronomoRuro &dlc
princeps dioini ttftrologiS primo ab hominibus.fed pcr&^ns diuina
coUudrarioc didiaa Cui contigui funt Adyrii.K Elamitx non mediocri fapkoda
refem, ut in Iohanne Damafceno.Pherecide Syro/Bardadsme/Eufebio Cx(aricnre,6C
mulds aliis comprobatur;Iwj.dariHiini uiri fiicre poft Apodolos,8t Pro/
phetas.qui K ipfi Ad«ii exriterciSed hos cum Capientibus dodlrinae hu/ manis
ingeniis acquilitf non c6numeramus,cum cojt lapienda longe ex/ cederic
humanS.Dc populis igitur iftis,8t prindpibns,qui humanf lapie/ 'ax uacabant.did
poced/qd de Dan inqt lahacobtDan indicabit populu fuu,(icne 8C alia cribusx]uia
yj in his populis erut lapientes ad iudicandiu •Ide pfequitur Mofes/ quis aliis
uerbis utatur: Aion.Catulus leonis Dan. Non qppe fiiit ipfe leo fera^ rcx,licut
Iehuda,de quo feriptu ed;V idt to de aibu Ichadaifcd catulus leouis
dicitur,qualt filius regisd^ulli.n.ttibui iil 1 (latum cft uCTum rfgnu, nili tnbai lehuda :
cictcris autem per quandam partictpatioaon illius rrgix hxredicatis . Quod
autem fcquitttr lahacob, du m aittErtc Dan coIuSct in uia.ctranrs in Temia
mord& ungulas eqoi, ut cadat aretnfor eius rctrorfum^ioc totum ad Safonem
rdntw.qui (uic de tnbu Dan.mirandum quippe attp (hipcdum exemplar roboris.Kf r/
ritudinis:Hic enim momo^k ungulas. Si peda equi, ideft roboris PhiU/
(h'nonim,quando euuliis columnis pa]adi,quibus tanq pedibus quibuliJi
GilIcmabatur,corracre 6cdt principes, 8C ini^niores uiros Philifbnotnm, qui
illic aderat. Sed cum hxc omnia a Deo decreta (uen‘nt,ideo fequitur: Salutem
tuam,at vj faluus tias a cadbus tflis,uel lalutem tuam,id^ fo€/ ritudinem tuam
a Domino expe^labis: Pro quo nos habemua : Salutare tuu expetflabo domtne.Q^od
K Mofes aliis uerbis explicat diccnstPluet^' fcilicct hacc tua (brtimdo
largiter de Bairan,ide(I de pinguedine illa fupra mundana/unde omne datum
opdmiLNec defunt, qui hoc oraculum aU/ ter interpretentur, de Antidirillo v},qoem
de tribu Dan naTatarum exiV (ba>ant,qui erit Imdiarcha, 8C tortuofus coluber
oes cadere fitcieni, qnos mofdebittGiius uirtus fluet de Baflao.ideflde
(ieritate grarif,8C pingue/ dine rerum temporahumtutrunepenim Ballan
(ignificat.Hinc opinantur eriam hanc tribum Dan a [ohwe in figoatorum
fupputatione (^habi/ tam,ne tanti fceleris origo computetur in beatote
numaod^ic enim mor det equos illos,de quibus ait AbacuctQyi alccndis fuper
equos tuos,con/ ftridbra uidelicet chamo,8C &eno uer; dildplin^,fic uirtute
diuini nominis^ de quo ad prffens (ui no licet. Aflri uero siflignabimus
Libra,cuius regio nes funt Badbiana, Cafpiria, Syriaca,Thcl:ws, Oaxis, 8C
Troglodytica regio.Badfariana efl ab oxiano fluuio in aquilone, 8C oriente
ualJata: a me/ ridie uero Arianis conterranea intercedente Caucalb monte: ab
aquilone autem Margianu,6C Hyrcanisxfltp dromedariis SCeiephandbusfixcon/
da,atlchica regio cfl inter Iberiam, K Pontum Euxi/ mim K ab illa ^ucaTo monte
diflerminatatCorante autem fluuio aqui/ lonari parte a Sarmatia Afladca
diflin^tred ocddentali Molchio mon/ te,T rapezis autem contcrranea:Ex ea quoc^
parte quz eft adurrfus Sar/ madeos campos omnkcna fyluadidflima,tnaximehis
arboribus , quz &bficandis nauibus idraex funt. Arabiam Fodicem a
feptentrione de/ Icrta alterius Ajabiz diftioguont: ab oriente Pcrficus flnus:
ab ocddcnte Arabicus: a meridie mare magnum, quod extra utrunep flnum cfhFcclix
quidem qplurimis gummis,C7 odoribus, O tanta opulentia, uc Alexon/ ^ Ma^o
miruimmodum ipla deloffaretur, prout Hiflorid memine/ nmt.Fodicior autem frut
lege data in monte Sina no flne my flerio, quod Apoflolus innuit / quiuis non
explicet , dum ait : Sina monsefl in Ara/ bia coniuiKfbt d , quz nunc eft
lernfltlem, quz eft mater noftrajPtofun/ diora enim fimtuaba Apoftob’,q in noce
relaoat.Hifpania ad meridiem Sardium babet mare, ab ocddenre Atlandcum uT^ ad
reptcntrioncm,a qua parte quidem fyhicftris, 66 noxia cfbab auftro uero uniuaft
frre frr/ cundiflima , O fodix : Quibus regionibus fi enlogiuia Ncpbtalim cou/
ueniar,tiidc^us : dixit enim lahacob : Nephtalim ceruus cmiflns dans eloquia
polchritudim‘s:Scd Mofes aiuNcpfatalim abudantia ptrfruetur, 86 plenus erit
bcncditftionibus Domininnare,86 meridiem poflidebit: Pro cuius btcrz
declaratione iciendum eft ex terra Nephtalim demeflbs ftm/ per primos fruiftus/
qui tanq primidz offerebamr Domino: In qua etiam oblaciooe perfblucbantur
iucundz , 86 pulcfarz laudes Deo / Ideo inquit lahacob ipflim dare eloquia
pulchritudinis , curo quo Mofes didt ipfum fruiabudanda,66 bcocdi^oiiibus
plenu,atcp poflidcre mare, 86 meridie, fiiperczieftcm vj, unde omnis
bencdidfad, largitas, 66 affluctiaaibi etiam eft reconditilfima uis cetuorum
fepcrexczUbriim, qui adtutaotur in Can/ iiii tds: Ideo lahacob aocat eum ceruum cmifrum,
quia inde cius olroif, iSt affluentia: qua fixeundata regio aferipta Nephealim
tempcfliaiores&a/ dhis.q alia: regioofi pra:bcns priminoa Deo ot&rendas
pracftabanK inde ipli twuebannir puldierrimx laudes , K eloquia pulchra^ Pneba
SC Ata/ bia fixlix thura, C thymiamata/ quibus folemus perfoIucrcDcorokn/ nes
laudes,8C orationes dirigere in cum limul cum ipfo inccnfo, ut de ipfii quotp
diei polbuPraebct eloquia pulefaricadinis«Profert quotj Thufei^SC Hi fpania
tempefliuos £ru(fius/ maxime huius ea regio, quz ad tncridicin habet mare
meditcrraneu.iuxta illud Moiaicu:Mare 8t meridiem polii/ debittQgad lecundam
Iiteram,quomodo faluari poCbc/ mim'tne uideo,q/ uis aliqui minus periri in
mundi dcfcriprioc inepta quaeda dixcrint,q>liun V} tribum forte habuifle ad
mare T yberiadit: Quod liare minime ponft, cum inter ipfum mare C7 tribum
Nephtalim interddat tribus lliacar,C7 brachium quoddam tribus ManalTe . Nec
defunt,qui ineptius dicant iri/ bum ipfam habuillc fortem ad mare Tynhenum ,
qui ridendos podus le prxbcnt.q confutandos . Nec de mari Syriaco poteli
ueriheari btcra,cu illud habeat per paucum, SC hoc in plaga occidctali:Nam
tnbns Dan itb maririma occupat uftj ad tribum Simeonis,8C Pbfliliea. Alibi igit
exqui/ renda eli ueritas Mofaici oracoli/poliq in corace litctx heri
aequic.Secu dum quippe fenfum anagogicum habn mare fupramundaoum , O uerit
meridiem,8C aullnim perflantem, a quo largam afflueoriam,C& tempclii/ uos
friidins fufdpit» In fenfu uero noiiro allcgorico Hilpanam regionem ligniiicat
, quae a montibus pyreneis uftp ad columnas Herculeas gaudet illo mari fardio
in meridiana plaga , qux etiam fertilior di caneris hil^>a/ nianiffl
regionibus: quibus Hifpanis oraculum quocp Icxundum limam, BC etymologiam uocabub'
accomodari pottft,ut bene dicantur oerui cmif/ 6,cum udodlIimi,agilcs,K gradka
liat,uduri cerui, quod edam incerpte tario Chaldaica indicat: Hilpani enim
accindli , uel expediti interpretan/ tur«Danc quoq; eloquia pul(hritudinis,cri
uagus,K lepidus iit fermo illo/ mm cx loue foriItan,8C oagittario,ut diceret
Aftronomit Alia mukapoD iemus adducere pro harum rerum concordia, fedhax pauca
fiiHidantad Hiurnicnda potios/q bene explic^ huiulinodi liuramcnta,cum hoc im/
polfibile lit:Nam qplurima maiora his abfcoudita fiuu , qux pairim noa
tudemus,K parrim efliari oon licet» Mofa . I C.J iantflo plenus in triumphanti
carmine decantat dicenstln cccIefiis,no nis nidclicct cx omnibus tnbubus
ooUcdis , benedicite Deo Domino de foodbus liracl / dc Ibntibus quippe ApodoLds
duodenis.quorum typum gerdunc dnodedm tribus.K illarum duodedm fontes Elimr
Tq«a Crd m'am in figillis diplomatum apoftolico}! ad «texturam Petri
collocatur. Nec opuiandum ccnfeo beatum CANTICI SECVNDL K prifcos illos patres
in ecdrlialHca diTaplina omnino pcn^les huc or/ dinem tanco^ prindpum a cafu,
aut ioconfulco m figillis apoilolids per/* tniAUc, Ted Oco pleni Iaera
tnyileria infpicientes de indufbia ad dextram pofuerc illii,qai bcibuit bella
pnndpisdexterp.qui e(l ChriftuslES VS» Fuite^ roiles admodum llrenuus,K fuper
omnes laborans Imperatori ilio innumeros eomilitones afcripfir,quos ex diucriis
gmdbus>oatiooibas/9 tribubus eoilegeranunde 6C dodlor gentiu a fummo
Imperatore appella/ tus elhl^rxdicauit cnim.ut ipfemet ait, euangelium QirilU,
ubi Chtiftus minime nominabatur,(ieut feriptum dh Quonia.quibns non tft annuo/
datum de eo,uidebunttSC qui non audierut de eo,inteIligent«Vt tgitur ad gentes
deferret cuangclium.aeccflitad Arabes,Grxeos,ltalos,HiiQxmos^ K diuerfarum
gendum regiones magna orbis partem peragrans, BC eum Petro deni Apodolo^
prindpe uniuerlalis eceleiix cura fuforpit buiens uirtutc dexterx diuini uerbi/
(ieud Petrus eaode fudentabat (inidra radi/ di libi eredid. Hinc ille gladio
fpus.quod eft uerbu Dd,hic aute dauibus iudidi nobilibus demadbus decorantun Et
ex utraq; parte coplexi Chri/ dum fecud funt, qui femper mcditulliu in
eccldudico regno ceauit,qud/ nis ex patris dextera prodiens illuc iteru
reuerfus Et quia funt ia pere/ gdnatione
coplexi, 8C dmul pro Chrido ioterepti iniimul quocp regnant* Ibi iac| Beniamin
in mentis cxcedu,quia ad fupna eleuatus uidit arcana Dd,qux non licet homini
loqui.Et cum hoc prxclaro exerdtus magidro non line myderio conumerantur
prindpes lehuda , prindpes Zabuloo, prindpes Nephtalim,ut per hos intelligatur
prindpes omnes/ O milite*, qui pugnant contra omnigenas nodro^ hodium
turmas,qux ad trilice adem a Iohane , K a nodris fapiendbus reducunturtPrtnoeps
enim mili/ dx fidd.O' debitx furomidionis contra fuperbix adem Icfaoda decanta/
tin’,qui laus,SC cofedio interpretatus eos regit,qui Deu corde, CC ore con/
Etenteseum tanq Domind,K omniu bonorum dotdorem reoognofcunta Princeps ucro
tnrmx fpd Zabulon didcur,qui fisrtitudinishabicacukioi fignificat.in quo
collcdtimiIict*,9( tutela fpd munid belfa' duride,at(p hor rorem minime
dmenc.Priaceps autem cfaw'tads cd Nephtaliffl,qui dila/ tauonc.aut uedus fur
fupea tedgimus^ p^uanonc iigniEcattCharitasui* cor,U cuatda dilatat, atep omnia
sequacEt hacc turma contra auaridam, odium/fudioes/K omnia uerp pad immica erigitur
,iicuc l|»’ propugna/ cula cotra entruante/SC mollem laiduiraSub magno itatp 86
iniigoi duoe P aulo, 86 (iimmo Imperatore Chddo omnes trinaria nirma contra
trici/, picem hodem ,86 immane illum, dimmtp cerbeiummilitamnsrideo Paulo tanq
totius exerdtus magidro non una patncularis, idl uniucrlidttaCi^ eccldia,(icuti
Petro a (timmo Principe iudid c6d*«sirf> omnia Rxs/ pubhex Chridv^ iurildido
demandatur^ Iladt' I i s EI bl I V TONVS SEPTIMVS. CCCXXVI Nome* Panlus Q^d
(ibi ueiit ia caftramrtatione drca abanacaliun fizdcris illa h/ tericdla
quinana turma. Cap. XXII* Ifpoiia IQ9 a(lranKtationc,ctrca abernaculu (trdcris
aut cttaboois,ubi dabatur populus ad diuinu oraculu.iotcrie/ dia (tnlle legimus
in libro Numero^ ttntona quint]^ inter ta bcmaculum K duodenas illas tribus
ipfumdrcuplcdlentcst Horum duo erat Moii.K Aarontde quibus ibidem
didtur:C^raraea/ buntur ante abemaculum fetdcris.idcft ad otkntalcm plagam
Mofes,6C Aaron cu filiis Tuis habentes cuflodiam landluarii in medio filio^
lirae^ quo quifquis aUcnus acocflcrit.motietur. Alia quoqi tria tetoria
ffliorum Leui tendi iubencur per tres 6imilias,quiC funt/Caatitz ad meridie/Me/
raritx ad aquilonem/Garonita: ad occidentem:Ec hx omnes cu fuis adi/ gnaris
cnristfuper quo^t omnium prindpibus princeps erat Eleazar filius Aaron.Caariris
aute dux erat Eb'iaphan,SC hi curabant uafa.menfam vj,
mortariola/craieres/candelabra/luccmas/riara oki/ ignis receptacula/fu/
fdnulas,tridmtes,unrinos,cadulos,8tbuiufmodi;Inlupcr 8C oleu ad con/ annandas
lucemas,thymiamata quonfi> tabulss,uedles tabernaculi.columnas atrii per
drcainim cu bafi/ bus,paxillis,K huiibns ipfo^,at9 totam alaris
fuppellcdlilcm,ficut Ger/ ipMitfj ea,qu£ ad ipfum altare erigendum pertinebant;
Et eligcbanwr ab annn tticcfimo xtuit ipfojt uftf tS quinqaagefimu.Q>jod
obemaculum abfcp dubio illud ueru tabanaculum figuramt non maau&dhim ,
denti Apoftolus cu Hebrris differens longo fermone proTquinir diccstTaber/
naculum enim &(flum eft primum,in quo erant candelabra/mtnfa/panrs
fiide^t/qux dicumr fantibuPoft uelamc aut fecudu nbcmaculu,qd didf fani^a
fcto^t/autcu hfis tfauribuiu,8C arca tcflamcti eircuteflam ex omni parte
aurotin qua erat urna aurea bns mana / K uirga Aarm, qu* fron/ duerat.K tabulx
teftamtoriffop qbus erant Gierubini glorif obubraates j>pitiatoriu,de qbus
no c diccdu p fIngula.His nero ia copofitis.in prius qde abemaculu femp
introibat fiuredotes (aciifido^ officia cofumates, in pofterius aut folus
Poafex no fine fanguine, que ofierret pro fiia,K ro/ tius populi ignoratiadioc
fignificate Spu fao,no dum ppalaa effe feto^ itiam/adhuc priore tabcroacnlo
habw (latum. Qij* poabola eft teporis in(laiiris,iuxa qu2 muncra,K hoftif
offirreban^,qux no pow^t femn/ dum cofeietuia pcr&Aum facete fieruiente
folum^o io dbis,in potibus. . K ia oariis baptifmadbus, O tudittis camis, ufq;
ad tcmpos corrafhonia illis impoiitis. Chriftus autem allidens Pontifex futuro^
bono^t per atn/ pUus,8£ pcr&dtius tabernaculum noa manuEi(dum,idcfl: aon
huius crea/ tionis.nccp per fanguinem hirco^t, aut uiculo^, fed per propriu
languine Incroiuit fcmel in ran(da,actema recKprione muenta* De quo taberaacnlo
. . didffcre per lingula temerarium fbriitan exidimabitur « O meiito,podq
Apodolus id facere no cd aufus:aut noluit,quia non habebat ininatos di/ fapulos.K
pfcdlos,quibus fapientiae ateana propalaret t Sed podq rene/ | lata fade nobis
datur gloriam Domini Ipeculari, aliquid uel (alte adum/ | brare de
huiufmodiCSpirira fanedo ducc^inime temerariu putabimus» Erat igitur
tabernaculum illud typicum in medio cadro^,8( hgntatiuayi tribuum lignidcans
ueru tabernaculum non manu6idaim,idcd no huina creationis,(rd fodicion genitura
produe lacrwtnio quincp tnttriacercdicua/pardcularcs,86 fcgregatx tutmz io
totidc tctoriisiQvz (ut pro DUC frafum anagogicum dimittamus ) in ccclefia Dei
(ni £allot) gn^ fignificant approbatas £acerdotu,ducu,leuita9t,atcp mediato^;
adea^ inter ipfiim Deu, qui refidere dicebatur in tabernaculo, O populum D«i
coUofhjm, K dcfcriptnm per illas duodenas turmas. Et hacc fuot collegia Petri,
Auguilini,Bcncdidb,Bafilii, Fraodfd; ad qux omnes alix par/ dcalarium
mmiflrorum Dd curm; reducntitar,aut ex ipfis tanq ex pe io/ dpalibus tninds
udud quidam ramufculi pullulaot.Pruna iiaep duo m/ totia aant Mofi,C7 Aatoo
fimuhquibua rkpopdcnc P etp, O Augoftini j (oflfgta.quo^ amcp Canonid dicucur* Sed hi
regalad.K ma^apedid ad facra illa pcra^landa, duraodo fcruent indituta a patre
ipfo^ Augo/ ibao tradicanradita inqui.nd ut Eecn,iinmo Chtifti religtonc
perficeret, fed ut hos ad priftiaos illos mores reduccrct.in quibus coctus ille
apoftoU/ nes M o(nn,qui 8C primu locu m ilio quinario poflidebat>T res aut
Teque i tes turbz leuica^t.qui funt Caantf,Merantz,8C Gerfonitz tres alios eoe/
tus regulato^ fignificant: Caaticx.nrf]ui dolentes interpretant /BenedidU
turmas figurant,qui obfcnri,8C femp fquallidi continuo ludtni peccatoft, ^ tC
mortis Quidi ^didh' uidenturtHinc eis mortariola.uala vj,ia quibus coteruntur
peccata,thuribula fuHumigandu otationu,fl6 crateres, quibas delibatur
c^cdia.crcdiu funnCandcIebra iniiiper.SC lucemz Icdbonum,' K fuperno^
lumioutVafa quon.cixIeftes airos,quot SC quibus patiur.att^ patet introitus ad
ae/ rum tabernaculum, K Uganf (uniculis Seraphici amoris, 8C charitacis,in qbus
fummus habitator tabernaculi ad fe trahir,quos elegit, in propatu/ io eiU
Credita quo(^ fuere uafa, quibus poffent iimul cu collegis delibare
ccelc(ba:quod tanto magis eftiaunt,quanto pfecfHus incitatis euangelioa
initiantur. Et urinam ipii K comilitones totum Rudium, K conatum ap/ ponerent,
ut ipfis euangelicis documentis fefe, ut debent, expurgarent, abluerent, ut
locum haberet euangelicum illud : Vos mundi cRis propter fermonem,qucm ego
locutus fum uobis. Quid innuat Teptuaginu duo difcipuli,quos princeps noRcr lES
VS in euangelio elegiRe dicitur. Cap. XXIII. Loa duodenariu.SC quinariu coctR,
de quibus iam diRcrui/' muS/^pcifaibtf/qui a (ixTctis diuinis hiere ChriRum lES
VM reru,6( genriu omniu dominu feptuaginta duos delegiRe di/ fripulos/id
quid^ut utratf Eamilia typica,8( euangelica cum Tupremo mundo omni conueniret
ex panemee minus cu tabernaculo no/ ftro.quod K ipfum mundi Rmulachru gerit t
In Rgurariua.n.O legali Ea/ milia non folu duodenarius,K quinarius reperitur ,
fed eriam Teptuaginta duo deligi iulTi funt prinapes a Domino,nt K ipfa
perfetRu rcru corimiu Rmulachru gcreret,ubi duodena ngna,feptuaginta duo
prinapes, K qui/ narium illud facru reperitur,ad cuius meta Deus ^miliarius
agit nobifeu a ki iplb denotato per ultima literam magni nominis quadriliteri
Cut fe/ creriores Theologi aRoiinQ fumus opifex mundu &bricauit.Illi autc
fe/ ptuagintaduo prinapes eo modo in c^'sdiRribuuntur,ut cuilibet iigno fex
prffiderc dican^,8C feptuagintaduobusidiomaribus: ex qbus colligif de^^ turba
illa maxima,quam dinumerare nemo potcR. & perbelle ex feptnagintaduobus
colligif, q numerus deduaT ex fenario primo pfriRo, K ex duodenario primo
crefccritut Eunilia haec colletRa ex omni gcte,qag fub coelo eR,iotclligatur
perfedfci, K fuperabudastquod pteniflimu facra/ mentum Ezlidus q in ccelo,K in
figurariua, reperitur in regno,C7 familia ChriRi, cui data eR ots poteRas in
codo C? in terra:Qgod corpus myRicu fub pfetRo capite ChriRo omm’ quoa.iaor
dinatu relinquit,idl omnia fuis nciftit ordiaibus,licuri 06 cun fitnifi partes
eria fint reifh: difpofitpNon enim medicus.non gubenmor nauis.non dux
excrdtus.non pater6milias,no r«ftor,gubeimtorcp Rci/ publice no anifcx,quifquis
fit,ita curat,ut grauiora adminift^leaioi^ contemnar/fed tunc fuoquifcp offido
fungi exiftimatur.cum fingulis Ita/ dW/K diligctia.utcuiufcp ratio
pofcit.inmmbit.Q90d fi hommes ncc le/ uiora quidc practeteut.profnflo nec Deos
exiftimandus eft exigua quac^ negligcre,» multominus hominem cotctimit.quem
animanobosomni/ buspV^rit.Pat«’ ille«ft,q“« omnia nouit.ommanum^ omnia metitur
, « omnia carat prxdpuo regimine : quod regimen filio quo srvss I» n* i K l .•9' 1« fi, % jjbla* hfc
cooumeranmr mter illa,de quibas inquit SalaatorConfiteor dbi Patcr,quonia
abfcondifti haK: a &pendbus,K prudouibas.Et hfc cft Cut aliqui aflcruOflla
gloria iuni.K aequi regiminii Dri.de qua dicebat Mo/ feseQloide mihi gloriam
tuam , quomodo uidelictt tc habeas in hoc re/ giminc,ut poffim tibi gloriam
dare,8Ceam gloriam deficere a danOo/ ribustCui dixit DeusjNon nidebii fadem
meam, rarionem fdLcet cur id fiido/ed uidebis pofteriora mea,6«fla uidelictt, K
effedus . Et hoc cft qd proliquitur ipfe regius Vates dicens: Exiftimabam , ut
cognofcercnvWc labor ^ ante me, donec intrem in landhiarium Dd, K intelligam in
no/ uilSmis eorum : Qux nouiflima fune , quando difcuIDs omnibus merius
fingulMum reddemr omcuicj fecundum opera fua. Sed hoc inttrim illud nobis
femper decantandum cft; iuftus es Domine,K retftu iudidum tuu: Hic enim ea
&piraa,qua de omni malo nouit extrahere bonu,fcic etiam omma,qux uidcnmr
obliqua adaptare in redum ufum eorum , qu« gu/. beraat,(icuti exemplihcat
Auguftinusde carpentario, cm' opportuna,SC nccellaria fiint inftramcnta obliqua
, O eomplicata non minus q ro^ Aliud quocp occurrit , quod particulariter
ipedat ad Qiriftum , aii eft regendi poccftas.SC illud cft / Cum ipfe ucnerit pro
falute omnium,cur do976: Adde iterum numerum litrrarum nominis Dauid, ficut
feribitur in Paralipomenon , cum iod uidelicetfic I^T^tNam in li/ brib Regum
fedbitur fine iod fic 1)1 non fine myfterio h*c omnia. Illud igitur nomen fic
faiptum dat.Z4. Qui numerus fi addarar numero fbp/ riod/reddit ad ungue
milldqui numeras eft completf xtads.ut diximus. Nec miretur aliquis, fi additur
numerus nominis, quia nifi aliquod my/ fterium ibi laterec.noo dixilTet
lohaones in Apocalypfi: Qui habn intcl/ letftum , computet numerum nominis
beftix , qui ^ numerus hominis. Pythagorei etiam multa pognofiicari
pofitebantur pr numeros nomi/ num.Huic igitur numero uigindquatuor, qui
conficitur ex duplio' duo/ dcoario,fi addatur numerus annorum,quos uixit,K
annorum qui fluxe/ Gene. lobah. Pyiha. III Digitized byfRoogI / ' CANTICI
SECVNDI runt a morte eius afe^ ad Chriftam, completur curriculd^^m ofr*
hominis-.Et turfum in computatione numerorum, qui rcfultabant ex ali/ buntur
dies tui , O dormietis 86c. computus illarum litterarum eft ad uneucm . 1 3
quot funt anni a die conccpciooii Dauid ufep ad mottan QinlH s Nam ultra illos
millc annos uixit Chrftus triginta trescu dimi/ dio:Et fi aedpiantur noucm
mentes, quibus Dauid fteat in materno ute/ ro,8i noucm ipfius Chrirti,dant annu
cu dimidiotqu^ tem^ addmra ilUs triginta tribus annis cu dimidio reddit
tricefimu qointu.Ncc aliquis,cur Chnlhis omnium uiroru perteifliflimus non
attigerit ad illos mille annos plenum eurriculu humanp uitacNam Chnftus nouus
homo noux uitx 8C nouis legibus dedit initiu: Primus enim homo de tena tw/
rmustbccudus homo dc calo ccclritis nouum uitx cutiicukiracompW ' nithic
mmiraeexplicadum. Quibus uerbis oraculi.ut propofitim pi^e/ quamur.refpondens
Dauid Dc) plenusmulta tangit mriieriadicc^Hoc non dl rx meis meritis
uidelicet,led quia bonum uifum tuit in ocuU tuis domine Deus, ut loquereris de
domo ferui tui a longe : Hatc enim «« 1« Adam d Jtninc Dcus-.Qsok uerborum
myfteria non charadtiTibashcbrcis,qui lunt T7 P QS* tum didtionum extremx
litcrx funt ’0nrp3riiS qux tft d*^® per fi^ qua^: numerus fupputatus tll fine
dubio millenarius; Qui modus fuppo/ tundi per cxtrcmas.aut primas litcras
didlionum apud Hebreos celcbcr/ rimus dhEt dempto D a rdlat Tlfl-qd fupputatu
dat que tria numerum dant literp nominis lefu,8C Marix ono ’,ut patet fcienri.
Et hoc fccit ucra lex hominis,ut ficut per homine oia bona perdideramus, ita
per hominem omnia bona recuperarcmus.iuxta illud PaulisQsoo»»® quidem per
hominem mors.K per homine refurredUo mottuos:* .rrr , ->tH ■ fi :t “55* '
'■ftn/r-r ; i. i M ' . i» *r; '.b ^ r. •' ?■' ' •■qr-' * , 'ruiiii;. • ■ ,
ricci" .1! ' .■ r* i.-ijriiniri u -»dal L d b V V 0 s 0 -A.. ii p ) 6 f f t ^ Hriftus cft mediator , per quem omnibus
dator tran(7rus,ut fn finem ^ fuum deucniant. Tonus Oiftauus. Hriffais in
(^'(fima trinitate ril pfona mrdia.Cap> Pranu« Chriftus efl ucra arbor in
medio paradifi coi/ locata. ^P* Quid hxc diuina pcrfotia media cum natura Cap.
Gap. Cap. Cap. faumana/quam aflumpiit. Quomodo ex illa
arbore induiffaim fit pcccatum,K ma/ Ium in mundum. Chrilbis in hac uita tmper obiciflatus tft medio.
Chriflus fuit opnmus mediator. Per Chriihim hominem coafemdimus in Defi/K
Patre. Cap. Qgomodo fecundum Apoiloli fententiam Chrilhis nooi trilamenri
mediator fit. Cap. D^rtiTio de
bello indiifto antiquis Patribus contra illos l^los. Cap. ^ in^eamus mcdi6,tK in hunc Qiriftntn mediatomn
deoemamas. Cap4 II. III. nn. V. VI. VIL VIIL IX. X. ' j n>jib !i- ' - 1 .1 ;
ii,’; >f; ' ■ ' cinohin5s Jiwi ‘^■tcS uAi 1 ' Jifeir. Q I 'iboDihbir J
dirpjiul ^n;'q:3rr^^l Ijulxui n''n^iijLiu.t.a(p,ci)om3'‘;-!oq"iiisecqiiCnb3l
jitLfct. .;j riiiiViqljJii llTin*’' n- : -lU: rr- O; ? ,r-~r,5 0 ‘ 'O; ?; 1.T
rini! j '-i.iO» I >iH ■ Tamk/ji "y>!.z V f • . ' i -i': Ss -j 'i:-.
TO... stJC.fc 'hia •! ■ ^ i i'Kj ti : ■ 1 .» • *i ■ l * *' ■■ S!*i_a^yi C-.Jiii
f- " >t -*• .* i .1 • ■ .'t ■- “ • ■- ■!.,ii7 «yn.rnurprjeiiqi CANTICI
SECVNDI CHR.ISTVS IN SANCTISSIMA TR.I/ nitate est persona Media. CAPVT PRIMVM.
' HMNES QtiideTrinitatc loquantur, Eadkcon/ t! ucoiant, q> Filius, K uerbum,
quod Eadbiai «ft caro, K I E S V S denominatus / attp Chriftus Grice , K Mdliah
Hcbraia, un£his uero Latine eft cognomi/ natus.tenet medium int«r pcrfonas
illius (andbffimae T rinitatistm qua eft Parer prima radnt omnium pol^
lulationum tam in diuinis, 3 in CTcaiis; Et eft Spirims (andbis p^uiftus a
Pattc at Filio.at nihil producens in illa fantftiftima T rioiiatct m qoo^
filias pcrfbna media produdhis quidem a Patre, at^ fimul cuna ipfo ritum
fan(ftum actemo efilaxu producens : Quam doArinatn dm femtn chriftiani omncc
profitentur, fed etiam fecredores Hebreorum Tbeologi, TheJiei qui docmt hocma/
quod fapientiam figiiificut,emanare a fenee fiA premo ,ud a radice fupercxcxlfa
pullulat,qua ipfi uocat iT?’ /K terhalionata quibus duobus fontibus, uel a
primo fonte, tt flamine ab eo procedente produritur illud tertiu,quod ipfi bina
nuncupant,quod nos proprie interpretantes prudentiam , fiue intelligcntiam
dicere poifo/ f mus: Intclligenriammi^ illam, de qua in Ecclcfiaftico dicitor:
Et fpirim EcdA 1 intelligend* replebit illum : Intelligcnoa quidem eft
ct^nitionis gradi» ' magis nobis propinquus , q fapienti*,qux atttibuitur
Filio*.8i ideo bd/ i lius a nobis fufceptibilistlddrco dixit Filius : Multa
habeo uobis dicere, CHRI^ I fed non poteftis portare modo , quia uidelicet non
ualttiu fuffme fplen/ STVS dorem lapientix mex :Cum autem uenerit ille fpiritas
ueritatis, docebit I BOS omroa,C; foggeret uobis omnia, quateunep dixero uobis
gradu quo/ I 'dam inftriori,q in me fint hxcdoccdaiNam nemonouit Filium.proprfc
nidelica.nifi Pater.Gradu autem quodam in&riori fefe nobis quoep prx/ ^ bet
confpiciendum,iuxta illud,quod dixiV.Qd diligit roe,diligetur a Pa/ ! tre meo,
O ego diligam eu:Et manifeftabo ei meiplum.Et etia aliquando per rripfum
manifeftat Patrem fecundum id, quod ait: Qui uidame,ui/ det 8C Patrem meum,
perfonam uticp omniu noftrum fublimiorem, cum ideo remotior fit a captu noftro
: Spiritus landhis uero eft magis nobis domefticustfcd Filius medius inter
utruncj. Et quauis Deus fit circulus, ec fphacra quxdam intclle^alis,cuius
centrum , ideft omne acatum eft ubiqi.tamc fub rariooe perfonarum non pa
arculam , (ol pa numerum ipliu exprimimus dicentes: Prima,fecnnda, 8( tertia,
aut uldma pafooa. TONVS OCTAVVS. CCCXXXIU ultra qai non datur produ£fa'o
perrooarum tn diuinisrmas,0 fa/ norem prxilac,ut reducantur in primum,per illud
idem tamen, per quod difgrrgaubieraiu. Chridusciluera arbor in medio paradifi
collocata. Cap .II. I£ia| m T ut clare iigniiicetar,q> Fib'us,qui CbriRus
ril,mediu tanq libiipli peculiare quoddara uedicet, cum de ferie rerum ia/
tellc^ualium fnb bortuli,K arborum metaphoras Mole pertradbucturjin medio
ipiius hord deferibit platatam uitx Brborem,qux nulli dubiam Qirillus eft , qui
panis uitx, Ugnum uitx,8C ipfa uita nuocupatur.Plantata autem fiiit m tncdio.ut
unulquiTcp hicilius de uitx eius plem*ndiue pro captu fuo fufdperc poflet. Hinc
etia quando nenit temporis plenitudo hxc arbor infon fiiic in arbore natnrx
alTum^, ptx in mditulbo mundi,uc frudhis (nos omnibus arcucirca dibita pro/
Eorrione difbibueret:Dc qua inferdone lacobus air. Sufdpite ioTuu uer/ um,quod
poteft fiduare ammas ucAras. Et hxc arbor uitx.diuina uide/ Kcet pmona in
natura humana inlita eft arbor fdendx boni.K maliu^uia ipfe fotos Cut alibi
diximus^ uiator exiftens experiebatur bonum bmi/ rodinis,flC malum humanarum
paflioaum.Eft iniuper arbor boni K ma/ U,quia ipfe prx cacteris nonit diCxtncre
bonum a malo, iuxta illud llaix oadciniumtButyrum 0 mei comedet, uc Cdat
reprobare malum , 0 di/ gere bonnm.Ncc tantam ipfe nouir,fed nos quo^ docuit
cognoferre uc/ ra bona,qax diligere debraus, 0 utra mala a nobis dmtnda, 0
dedi/ nanda. Eft denique arbot fdendx boni 0 mali, cui datum cft indicium, K
cogoido difetmendi bonos 0 malostVnde/ipfomrt in cuangdio atte/ ftantr/ quando
uenietad uniucrialc examen collocabit bonos a dextris, malos autem a
finiftrisftans ipfe in mcdio,hof9 ab illis fegngatioce per / perna foungwUiHxc
autc atbor,ideo a prioc^o ptobil^ 6iit,Dc tan^ pemur/ aut probaraor / fiuc de
ea comedcrctul'/ qub Iegon,8C ndiaora ia ipfo exiftcns experiri/aut probare
nemo debebat, fcd reuereri, K dme/ re.lcmpmj habere ante oculos, ut ad iplius
maam omnes noflras diljw/ oercrous operationtsrQuo fenfu illud Dei uiuentis
ditfhim fiiiffe noa am/ bigimusjErurJt hxc uerba, qux tibi Prxdpio hodie/ in
corde tuo; K nat/ rabis ca filiis tuis, K meditaberis ea fedens in domo tua / O
ambulans io irincre , dormiens , att| confurgens : 86 ligabis ea,quafi lignum
in manu tua , atterunt ante oculos tn os: Quod etiam in PCdmo didtunBeatns uir,
qui in lege Domini medicatur die, ac node. Et qopdme hxc arbor legis, O regula
diuini uetbi didtur eflfe feiendx boni O mali, quia ex illa quid rc(flum , quid
obliquum , quid bonum , O quid malum fit , perpendere polTiimus» Hxc enim docet
nos , quando fupremobono 6ui debemusS 66 quando , aut qualiter infimo , aut
medio ponri liate ualemus» Et fer^ oata illa arbore,8C regula illfla tunc
pofliimus de omnibus arbonbus co/ mcderc,ide(l in omnibus creaturis
coodelc«flari,86 ipfas appetere appedtn minime obliquato.HfC didla fint pro
his.qux Ipcdbnt id morali fen^ fum,nam in allegorico,66 fuperiori alibi
interpretari fumus. Qgid h.cc diuina perfona media cum natura humana, quam
alTumpfit. Cap. lll* SEc fine myficrio illa perfora media in faniftiiLma
Trinitate naturam humanam afliimplit : quia 86 ipla roedta eft mtte ccclum / O
terram: media inter Deuro / 86 caxeras aeato^ rasutriufcp naturam fapiens , ut
per iplam naturam me/ diam omnia uniret exiretnatipfa enim humana natura
medituUium poC/ fidens omnium uinculumexiibt:& cum omnibus partem habens
oun omnibus deliriatur : Bonum enim/ in quo eft ddedtario , totam ladtudi>
nem rerum apprehendit , in quod omne nulla aca cura fertur, nifi homos Nam unicuiep
fummus moderator tribuit propriam efeam , homini autc omnigenam: quod Mofacum
fuis aenigmatibus indicatf rimo quando homini exiftend in paradifo deliriaram
omnem arborem in edulium eoo ce(lit:licet hoc iam antea tribuerir/non dum
homine in paradifo colloca^ to,dum aictEccc dedi uobis omnem habam afFercnttm
femen fupa tct4 ram , 86 omnia ligna , qux habent in fcmeripfis fementtm
generis fili , uc fint uobis in efeam tCun^s autem animantibus dedi uirorem
habx, tantummodo uidclicct. Ecce non eadem lex ciborum bcftiit, 66 homi/^ oibus
prxfcribicur : Siquidem bcftiis cum fiio habarum uirore rdidbs^ homini
conceduntur non tantum fariu; bcrbp,fed aliquando animantia* Et in paradifo
uolupucis pofito omnis arbor , ideft omnis creaturatumi rarionabilium uigor, 86
obletftatio in efeam conceditur, O etiam lignum Ritx , quod erat in paradifi
meditallio:Vndc h^dxmw/ qualitci; homq Ia Do,' P£da* i I I Molff. oratura media inter Deum © extera creata
delidart poteft tam m ipfb Deo / q in omnibus creatis : Pro ipfo enim Deo
fnjrndo produifti (a/ Augu, mus/fi Auguftinuj O omnis Theologorum turba reOe
quo/ nfep ad ipiius Dei fruitionem / KJ cum eodem unionem pertingamus, omnibus
creaturis reifta lege feruau potiri pofliimusj Potimur enim ter/ ra, quam
calcamus,» qux nobis prxbet cibos, » pro xdifieiis conftru/ endis flabile
fundamentum : In aqua nauigamus,mundanda abluimus C? in multis opportunis ipfa
utimur : Potimur quotp aae / quo refpira/ mus , K per quem oculorum beneficio
fiuigimunlgnea quo^.atqi exca/ lefaifloria uirtute uiuimus , excoquenda , ac
expurganda f^rficimus. Vefeimur plancis, O carnibus animalium : quorum etiam
pilis, ©f pel/ libus induimur,» iprorum fiiuore terram colimus.oncrofa
conducimus » longa itinera edam debiles commode peragramus. A oilis quo^ ma/
gna fufeipimus bcnefida:maiora autem ab Angelis, » ab hominibus ca quibus fiuc
fpiritu,fiue corporali prxfentia conuerfantes mituimmodum hooefla uoluptate
obledamur : Sed ab arbore uitx , qux cfl in omnium iftorum medio, omnigenum,at
mante fumma Veritate: Non poteft arbor bona malos frudtus facere : Et
etiam.quia nihil fit ex contrariis.nifi tanq ex twmino a quo,ut dicere Ib/ ) ab
illa arbore prouenic malum no quidem ab ea produiflum, fcd wo/ niam operans ab
ipfa declinat,uc aperte intonat Apoftolus dicenst Sub/ pj||||| lata
Icge.tollitur peccatum£t ite^:5i lex non edet, peccatum non impo/
taretur.Iaceat igitur hic Manichfus,qui duo fomniauit efle prindpia,al/ terum
bonow,8^ illud bonnro,alterum maloram,0 illnd malu: N5 enim poteft effe
prindpium producens.nifi fit bonu: Nctp binarius poteft c(Ie, pifi ab uno tr
ihat origincm:Vnum igitur omnino bda prtmu,a qtx> ifta bina priadpia
ctnanarenc;Nec poflrt Deus effe frclur,fi aliqd ipfi inuidlp li aduerfaK^ Iohan* Thcol. Abraha aduetfarrf.Hxc igitur
Manichporam marcida 8C putrida aqua dc igno/ rantix fonte proce(1it:Lexmitn
bona cil^cuiuspracuaricado eil malum: Sed lex cft ipfa ucritas,©" agendi
regula,qux in uerbo incarnato eft quod nunc I E S VS dicitur,C7 Rcdemptor,olim
autem Arbor uitx,8C Atbot fdentix boni 8C mali , quia inde cognofdmns bonum BC
malum , inde habemus.undc operemur bonum 8C malum : Et cum illinc omne malum
fumat originem,iddrco cum Iona,qui ipfios 1 E S V tdbmonio riufdem pcribnam.K
typum geflit.dicere poteft: Propter me uenit hacc tempeilas. In cocUsquippe ,
quia Angelus , qui draco O diabolus effirifluscd.uoluic iplam dcuorarc,dicente
Iohanncs:EcHeticdraco,uc deuoraret filium eius, fflium uidelicct mulieris
amicfbe folis,qui olim arbor uitx,86 fcientia boni C7 mali ditfhis dbln
paradifo autem uolupods,qoia homo uoluit contra regis edi(5bim ad iplam manum
extendere , am(f deuorate , grando illa dtCxuk. Chnibis in hac
uitafempcrobletfhitus eft medio. Gip. V. T uc fatftis oftmdcret fe per&dtum
mediatorem,in ingreflii, in ftatu,in recdlu,8C m regno femper locum me^‘um
tenere curauit: Naibensenim in medio duorum animalium , bonis V} K afini non
line magno myfterio collocatur:Eft enim ali/ nusCucfecredores Theologi
dicunOrcfpondensinarehctYpo dexterx, ubi eft mifencordia,bos autem finiftrx,ubi
eft iuftidadiquidem has in fuo oduentu inoicc obuiare Eadens mediator nofter in
medio ea^ ftctittquod per collocadonc fufbun a prtndpio inter bouc K alinu
ligniHcari uoluit. Pdmu quo9 opos celebre in medio exercere uoluit : difputauit
enim ad/ huc puerulus in medio do(ftoru:Et uitx , auf uirtutura cum iam
perfctfta incrementa fufccpiftet, ea quibus plenus erat chadfmata impardri
uolcns in medio ie oollocauit, ficut iplemct perhiba dicens:Ego liim in medio ue
ftrum,tanq qui mioiftrat, ut omnibus vj atqua diftribudonc, laltcm geo/ metnea
, fufccpa munera diftdbueret. Eteum ad uitx, K myftcriorum ipfi aeditorum metam
deueniiret,mcdiumquoep tenere curauit: Affixus enim crud politus firit io medio
duorum latronum pendendum , uoiusa dextris,alcerius autem a (inillTis,ue iam
eorum conftitutus iudex , redde/ tet utne^ debitas uices iuxta utriufcp
merita:£( ptfiagio quoda magni, €7 extremi iudidi pr^iandum habetw ad
dextet^puni^um autem ad li/ niftduQyos edam diuidens eam, qua fiufturut eft,
extremam diuifionem innuit. In regno quor=,nt domuslfrael . Et ut non modo nos
, fed uou. 8i opera noitra illuc STV&!'" tierant domus Ifrael . .
/> uerus mediatoc conduceret , dum oramus concwdcs , in ihariiatc vj fiue
bene ordinati cum Deo, aut in aliquod bonum opus conucnimus m me/ dio nolVru
adeft fufccptnrus,C7 delaturus Efi fumo uou noOra SL opew, , qu.c in ehariutc
peragimus.licuti ipfema tella^ dicens; Vbi fuennt duo, uel tres congregati in
nomine meo,ibi fum m medio coruttt de quacun^ re confenfetint fuper tertam.fict
eis a patre meo , apud quem pro eis me/ diaior conftitutus fum* Chridustiiit
optimus mediator. Cap* VL ; Erito igitur btc,qui cft medius in diuinis / 8C in
medio para/ difi ucUid arbor in medio horti plantatus, SC femptr in uita medium
tenuit , fadhis eft ucrus,€7 opdmus mediator inter Deum 6C horninem.iuxu illud
Apoiioli: Vnus ell mediator Paoloi Dei,8C hominum Chriftus lefustQgi eft uerus
mediator multiplici rado/ itc,fed podflime Cut opinatur aliqui^ ex carne,8(-
natuu humana alium/ putpropter quod ex ucroep extremo pardeipas bonum Eiit
medium,uin/ culurn.K gludnum liganSjConedlens.K uniens hominem cum Deo; Qgo
oftido quia edam neri facerdotes buguntur,quilibet illorum dicitur me/
diator,non quidem primus,fed (ecundanus,SC tenens uicem ucn,K pruni mediatoris
. Eft infupcropdmum medium,SC mediator , ac udud canalis quidam.pcr que a fonte
uiuo. Si, fupremo fluunt ad nosaqux uiux, quas gratis plcnfcp in locis nobis
offert; V nde catum quis polfidet dc fuperiort influxu,qtu de iftius mediatons
plenitudine iulcipit* Nc,fiue edam in atrium,ucl porticum humanita/ ds
intrantes gudare nequcunc.Ncc ambigendum cd, redemptorem fiiille lahacob in hac
celeberrima uifione prfodenlum , cum id claie expreifeie Deas fupra fcalam innixus
illo pulchorimo eulogio:Bcaedicctur in te,8C in femine tuo cunidx tribus
terrxtQiJx uerba ubicunqp patribus demon/ ftrata funt, omnes ea didla iuide de
Chrifto commum' allenfu aflauncteui ' edam uouit , V iurauic Patnarcha noder
lahacob,rxigens prius fignum con^maciuum eo^t.qux oraculum (popoderat in eo
quod didtun Vouic edam uotum diccns:5i (iieric Dominas raecum, confirmans
nidclicct ea, qnx in uita hac me conlecuturum promifittVnde fcquiturrEt
cudodicric me in uia,pcr quam ambulo,K dederit mihi panem ad uefemdum, K ue
(limcnnim ad induendum , reucrfufcjfuao profpcr ad domu patris mei, erit mihi
Dominus in Dcum,K lapisillcquem erexi in dculum.uocabitur domus Dri t
Cuntfborura quo(]^qux dederis mihi , dedmas oderam dbu Latui qdem 8C amplus ed
fpiritus prophetarum , immo Spiritus famfhjs replens prophetas , O loqueus per
ora ipforum , ideo loquens de uno de pluribus ucrilicatarlus:lnduimiai Dominum
noftrum l E S VM Chriftum.Habita ua^ nia,0 ptfollenla cum tutela inneris, U
optimo uiadeo ad ftatutam regio nem pergend jaic confitetur iplum,tanq uerum
Parentcm,8C Dominum. SuCdpit quotp in Deum, qu^o ab iplo habet omnia,qux ad
uita xter/ nam fpeAant*^ qua nemo conducere poterat naturam humanam, ma/ mme
lap(am,niii qui elTa (iiper ipiam humana natura, 86 non in&dusab ea.atc^ de
utrocp parddparct extremo : Et hic folus eft Chnihis , 8C Mef/ fiah,homo
Deus,86 Deus homo. Time igitur cognouit ipfum uerum me/ diacorem,96 rc4la^,per
quam accciTus in cadum nobis tribuitnnqud nui Ius ex mafla infi»^ accetiere unqua
pocuit,quoofcp fores aperira media/ tor noller,dc quo PauW : Teneamus fpd
noftrx firmam cofefliooem ha/ bentes Pondficcro magnnm,qui pcoctrauic cmlos,! E
SVM filium Dei, ut nos quo omni fpiri/ tui, omni ora^o, omnii^ teueladoni
credendum non eft : fed uentas ex/ quirenda eft eo^t, qux praecedunt illa, qux
pratdicuntuR Aut aliquando efflagitanda funt comprobanda ligna, ut hic fedt
nofterPatdareha la/ hacob : etiam aliquodes oiforunrar a fpiritu prxdicente,
ficud Eze/ chix per Kdam didhim eft : Pete dbi lignum a Domino Deo tuo : Qgod
86 Prophea tdbuit ipli uolend paere dicens : Dominus dabit ipfo nobis («num.
Pederunt autem Apoftoli dicentes: Qnod lignum aduentus tnil' , Nec quempiam con
turbet, q> Dominus gencradonem incredulam, 0 peruerfom uocat eam , qux lignum
quxricquia illi plurima ligna habe/ batu comprobanda iprum efle a Deo,ad qux
aliquando eos mittebat di/^ cens:Si non uulds mihi credere , operibus aedite :
Opera enim, qux ego fiuio,illa teftimoaium perhibmt de me. Qgxrebant igitur
ilfa' lignum li/ gnorum,noo uthaberent,unde crcdcrent,{cd ut cauillarftur,idcq
inenjc/ fuot taxari a cogoicoce cocilium* * Ideo blm Ifiais Apt CHRl) STYS 1 I
■ Qgamo^ recundum Apodoli Icntcntiam Ohriftus nouf tffta/ mend mediator (k.
Cap, VIII. nT ultra ea, quae de nodro mediatore explicata runt,declaran dum
occurrit,cur ab Apodolo dicatur mediator noui tcda/ mend : Pro cuius explicatu
aduertmdum ed, quod in teda/ mento alius ed,qui tdlatur,ab'us Icgatarios,alius
rcdis,alioa ! ideicomidarius ucl exeeutor cedamenti: Et hic propne didtur
mediator, (Teut Mofes ab Apodolo nuncupatus Init mediator andqui ttdamcnd: Lex
C inqidt ad Galatas ^ data ed per Angelos in manu mcdiatoris,ideft Mofi,qui
exeeutor hiit illius trdamend,no quidem in toto ob peccatum percufli lapidis.
Pro ipfo igitur fuppleait lofue introducens populum ad terram in illo antiquo
tedamento promi(1^:At lESVS uere perfe/ Aus , 8C io nullo deficiens plenus fuit
noui tedamend exceutonQuod xxt^ ftamcnnim a filio fiut promulgaram , SC
demandatum exeeudonita Pa/ tre autem otdinatu,ut ipfrmet Filius tedatur in
Euangelio, cui dtuhis e(l fecundum Lucam, dicens t Ecce ego difpooo uobis
regnum, ficut difpo/ fuit mihi PattnEt iterum uelud fidelis exeeutor patemx
uoluotatis fe di/ (durum promiiit : Venite Beneditfd Patris mei , podidete
paratum nobis rcgnum,paratum ud(p a Patre,a quo 8C benedi^ edis.Eccc igitur ex
his, C7 pIcnTcp aliis lods ea, qux ad tertam en tum nouum perdneot , a Patre
zterno diTpofica fuide: uerum a Filio exeeudoni demandata : cui tantam tribuit
ps melliduos gudus da/ tus ed humano generi , ut innumerabilis muldtudo
uirorum,ac muliera ea dulcedine allc(di corpus K animam expofucrint uariis, 8C
atroddimis generibus mordstQgx minime canta alacritate fudetre potuidcnt.nifi
c6 rartad.K lintd dulcedine mellis flaends a diuinitate per terream carnem, K
humanitatem QirilH.Foitdcnicp promida terra illauiurndu.utipfe/ met tedator
clare promittit in euangelio,cui dtulus cd fccudu Matthxu, dicens:Beati
mitcs,quoniam ipfi podidelMinc terram. In priori iterum
te/ damento crebro promida fiutfupa in&riori illa terra uitx longirado.
TONVS OCTAVVS. CCCXXXVIII Ixodus De altero autem habemus in Exodo, qualiter
manus fuper fedem Dd pu/ gnare dici^ contra ipfum Amalech ageneradone in
generationc:Hi quip pc Amalechitx limul cum Aflyriis,Philiftcis,Moabuts,8C
Ammooitis,po icftatcs quafdam tenebrarum indicant,contra quas acerrimum
indtChun Gcndls dl nobis bellum, 8C pofica: inimicinx pcrpetux,at in Gcndi
dicuur:t'ona inimicitias inter tc 8C (dnen mulieris,oo q> ipfe
aiuiquusierpcns,cuius mc bru,8C uitnis aliqua erat Amalech,obuiarc prxiumpiic
primo homini,& conlequenter ipliua poilencad proficifccnd ad ueram terra
piomiliionis^ BC locum ucre SC non dguradue ddlinaium,(tcut hic patrem,SC ducem
it/ quens obniare pr^fumplit populo pe^end ad figuraduum locum • Hiac contra
otruc^ pcrpciuu indicium dl bellum abitp ulla pacc,fiC induciis,SC contra
omnia, qux eorum liint , quia illa omnia lunt impedimento nobis tendentibus ad
paaiam»Hinc militatud pro Chrillo uoucmus renuntia/ re diabolo,mundo,6C pompis
dus contra hos ho ftes uiCloriam habemus (biumodo a Deo per IcTum Chriihun
mediatote Pialus Boftrumajuod 8C Paulus exota uooe proclamat dicens : Deo autem
gra/ das.qui dcdicnobisuiCloriam per iEiVM Chriftum Domiounottru. Mfffff &
MoCes boc idem fuo typico progrdTu iouiuNam populus,qui contra Amalecb
pugnabat,cuc folumodo uinccbac,quando Moles extcnlis bra chiis io modu crucis
orabac,ut imploraret vj auxiliu a Deo per illum,qui emd aifigendus crat.Parta
quo^ uidloria xditiauut Mofes altare,8C in/ nocautt, Adonai uexillifcr meus/Pro
quo mendola traduCho babct,8C uo cauit oome cius,Dns exalcado mea fimiles
MDulosiEt fi Deus didtur bellare continuo contra ipf«,noo qui/, dem pro fe,fed
tribuens nobis uidloriam per I E S V M Chriftum Do/ minu nofirum:Ex quo
concludimus.q» hic eft etiam mediator uidorix a nobis confequendac. An
indigeamus mcdio,ut io hunc Chriftum mediatorem deueniamus, . — quia ambigi
poteft,an aL'ud mediu nobis fit necellMUin, per quod in hunc mediatore
ueniamusiDe hoc breuker me expediens dico,quonia non eft mediator
mediatoris^epro/ grediamur in infinitu,(cd bene exiguntur duo mcdia,autdi/
Dauid LiliL ‘ fpofiriones praaiif ,p« quas ipfura fufdpiamus,at9 ddc
uniamur.Qgaf altera eft defuper emanans,ele ? E ea q cft I corpe couenieria 8C
fymmetria. Caput.I. Dc ea cofonaria/qcft iter corpus K anima, Caput.II. _ >
Vnde in corpore diflbnanria oriatur. Capat.III» '' Vnde,K quf inter corpus 86
aiam cofooanria/uel diftb/ Caput.I IIL Dc temperado corporc,86 dirpoiirione
tentorii per natura/ les medebs. Caj^V. Q^ntum in huiufmodi tempaamentis
conducendis.conhcrat prude/ ria/atcp debitum regimen. Capur.VI. Quantum ad hgc
conducenda ualeat unicu>9 fui uera co/ gnirio. Caput.VlI. • Qyod temperetur
corroboretunf corpus,86 confequeter totus homo cflefti fauore. Caput. VllI. Qua
breui uia a celo/Angelis/S6 Deo fauorem haurire poflimus. Cajwt.IX» Qgomodo
ualcat homo paruus mundus ab omnibus mebris maiona
mundi,cuifimillimuscft,fomcntufufdperc. Caput.X. De confenfu animx cufdpCu
Caput.XI. Dc uirtutum concentu conduoendo,ut poflG t ex ris anima fanan,
86oblc(ftari. Caput.XII. : Dcconlbnanda uirtutum cum anima. II DE EA q^VE EST
IN CORPOR.E CONVENIENTIA ET SYMMETRIA. ANT A eft corporis
comcnrurado,ucpcrid Arcfaitafh'tepla,pdes,domos,colunas,cpifty/ lia, bares,8C
oia metnbra ardiido^ quaxuacp (Tat, cu fuis pardbus cda minuds/coris,uide/
licct,quadris,trocbIis,pb'nthis,fupdliis,aftra galis, moduIis,fpiris,
llylobads, 6C quicqd ad epiftylia, bafes, coIumnas,8C ad anccs pdnet, uel ad
quodcuncp ^diHdi gcnus/ad mera cor/ poris humani parritu fitriicut huius
dodlring Vitru. pnneeps Vitruuius longo Icrmonc diUiTcns, incerrent. Non pocdl
xdes/ ulla rymmetria propordone radonem habere compoiidonis, niii in fc bois
bene iigurad mebro^ habueric exada radonem. Propor/ do.n.archicedur^Cuc
inqc^)c{l rarp pards mebro^ in omni opere/codufe^ modulado/ex qua rado effideur
fymmetria^.Ec uln-a progrelTus/^barc nidtur ex ardculis corporis numc^ oem/
arcp numeros , qui deturii/ucl fexcerdidicunmr,inuentos hiiUc.Naandqui
digidsnumerabant/SCnu/ tnaos indicabant digids ip(is:K ^es omnes ad corpods
mefura parde/ banrur.Cui nimis Eaua fumus Architedus Deus/qui Noc docuit
&bri/ care arca ad menfura humani corpons/ut iupra explicauimus. Infuper OC
luuigio^ menfuras a pedds deducere uidi cx humano corporerimmo ipfc opifex
fumraus tota mundi machina/fymmetra corpon humano 8C tota d fymbolica
febricauit : unde no imerito ille magnus/hic aut paruus mundus
nuncupatur.Quo^confonandii/Glfymbolu pro pane demon/ ftrauimus/dum elemeta/atqj
elemetata oia,Cflos, Angclos,K ipfum Deu ([il licet^ in homine coclufum
patefecimus. Explicauimus quocp quanta proportione clementa,qualitates,atcp
complexioncs/in corpore humano couenianr,8i quanta cofonanda membro^
circunferenda codnant. Sed alii addunt/eda comenfuradones ad longu membro^
corporis efle pro/ pordorutas. Os.n.eapids/a meto ad fronte fuma/SC radices
imas capilli/ cildedmj: pards.Itc manus palma ad extremu digicu mcdiu/cantunde.
Caput,a mento ad fummu ucrdcc,odau^ A fummo pedore ad radices capillo^t/fext^
Ad fummu uerdce,quartf.Ipitus aut oris uel uultusald/ tudinis,terda pars/ab imo
mento ad imas nares.Nafus ab imis naribus, ad dne mediu fupcrdlio^/tantunde. Ab co dne/ad imas radices capilli, ubi frons
effrdtur/item tetdx pards. Pes aero, aldtudinis corpods/fext^
Cubitus,quang.Pedus item,quart£. Sic rebqua omnia mebra (uas ha/ bent
comcfuratioiKS proportionis,8t has fcmp harmonicas: ut boicpro/
portionanis/mirabile ex confonanria aEcraciucundicate afpidcntibus.
Sunt.n.omncs mcnfurf illf partitf per pporriones mulripliccs, aut fup/
parricularfs,aut mixtf. cx quibus femp rcfultat harmonia,aut fimplex/ aut
copofita.Dccupla.n.proporao/facit tridiapafon 6L diapete. Ocfhipla
tridiapafon.Quidrupla/bis diapafon.Scxcupla bis diapafon/K diapete.
Tripla,diapafon/K diapentc.Paricp modo omnes aliorum membrorum cSmcnfurationcs
funt proporrionatf confonantes ; 8C quod maius eft^ coucnienrilTimf cu mundi
membris, cflo?£ articulis/atcj mefuris Arche/ typi.quod fummu eft. Na nullu cft
mebril in homine/quod norefpon/ dra/alicui figno,alicui planct?,K alicui
menfutf ,quf fit in Archaypo/ ut docent Antiqui Theologi.Sunt infuper in
eoOicut fuperius cxplicaui mus_)elcmenta/K humores/debiris K
harmonicispporrionibus comixd: ex quo^: temperamento fanitas,K ex
dil^cperamento prouenit infirmi/ tas.Et omnes,no dicam corpris partes/ fed
hominis toaus prtiones,in iinaeadc anima oia uiuificante, tanq inftrumento^t
chordf,aut moduli uariiin una cofonantiacoueniunt.Et quis mulngena uideatur
hoisuica, uegctariua,animalis,rpiritalis,intelle(aiua,fiuc qugcuncp alia
fit.unica tn eft ratio uitf in omnibus.Hinc no fine myfterio dicit fcriptura,qj
Deus, cu uita donaret homini, infpirauit in fariedus fpiraculu/aut animam
uita9:,quahcbrddicut OVinosJa nifmat haiim:uitaru didr,ut innuatur, q>in
illo fpirando/aut anima/qu^ infiindebatur/omnimoda counebatur uica,quf ad totum
ipfum hominem fpiftac. De ea cofonantia qug cft inter corpus K anima. Qp. .lE
Valis autem fit harmonia inter c'rpusK an imam/quxui/ dentur penitus diuerfa,
Pythagora prpeipui confonanria/ ru inucftigatores,ex ea, quxab omnibus
confpidtur quie/ tiftima / 8C fuaui unione , coioftare conati funt. Ex quibus,
Timyus Locrus Pythagoricus infignis / folito more adumbrauit, dicens. Quo autem
bene habeat anima, corpus cxpdit habere fuas uires, fani/ tatem,fcnfus
cxpeditos,robur, pulchritudincm/cuius pulchritudinis ex/ teriorisinidum, cftc5mcnfurabilitas/
quafymmctriam uocant. Ad me/ bra ipfa, atq; anima natura concinnat tentorium/
tanq inftrumcntum: obtempranfe^ cft ueluti modulabile quoddauiucndi 6C
fubiedtionis ra/ tionibustcui cofenrit Proculus in Timyu Platonis dicens. Anima
a prin/ dpio/fccudu harmonicas coftitutacft rationcs:3C corps illi omnc/lecu/
dum proportiones didtur ede coiunctutuniuerfum quoq; ipfum harmo/ Dicc/codnneq;
deuinfhj eft. Et unde proucniant hyharmonicf compa/ gines/profequens ait.Harum
principia funtanatura,ucla funimoopi/ . in m ns. f is P» ra si k m ? ffi m W'
«. ot k 0 t t GuI. } » i) I' i * CHRJ/ oSTVS. .Grcg. fice infita uis , ut fic
homo bene chordatus cum corpore 8£ anima. Quod K. Plato faris clare
cxplicat,dum de anima utriufcp mundi/ quo9i ratio eft fimillima,inquit.Po(tgfecundu
CTcacoris mentem/ tou animgcoftiturio abfoluta Iriic/quf prima cft in
intctionc/Si in idea/mox omne corporeum intra ip&m cftinxit,mcdiuq! medi*
accomodans apto modulamine eo/ pulauit.Mcdif nanepanim* mediu corpus
conucnit/extremf extremu/ K lupremf fuprcinututdifpofitio corporis difponrioni
an imf coaptetur magis q cconuerfo. Quod in utroqj mundo locu habet, cum
nobilior/SC ignobilior anima,6: media repcriaturscui in hac mundi machina
corpus pro tepore difponitur/pro codirionc ipfius anim* fufeipiendf. In mudo
quocp minori anima mplici diflercnriadilpoiita cft/ficutK corpustinftar typicf
arcx,qua Noe non fine magno myftcrio Deo iubente fabricauit. Blhn.uilior uirtus
animx in ea parte corporis inferiori /qu* cft fub dia/ fragmatc,efflgiata per triftega
illam inferiore arcf.Eft media K animalis uis/luper ipfum diafragma,uf datf
fumfut alius euangcbfta ait) dece mnf decem feruis, ut Luca i operaretur
unufquifcp fe^du menfura ipfi pradEta. Secundu qua uir/ tute, qui
operatur,rcportat prfmiu procondidone numi ,ucl doni prf/ (lid.Si uero operari
negligit,aufertur donaduu, 8C datur alii opcranri,ut If copleat locu prfparatu
pro influxa/8C donaduo coceffo.Dc qua reuerfio/ ne animans ad loca ipfis
propordonata /K a qbus difceflcrunt loqucnres Academici cu fuo Platone
dicunt,q> redeunt ad fuos planetas,altius for/ Acade. fita loquentes,qua
muld Icdlores exilHmcnt.Theologi aut nolW dicunr, Plato, q, reuertuntur ad
illos choros Angelo^/quibus coformiter uiaterut.Std Theok». (ni follor^ ad illa
1'upramundana hofpitia rcuercuntur,ad quf uia/K ho/ ftiu cft illc/qui dixir.Ego
fum uia/Ego fum hoft iu,per rac fi quis introie/ ii rit,faluabitur.Nec.n.per
Chriftu datur ingreflus ad planctas,ucl Ange/ CHRI/i los,fcd ad ipfum Deu, K
Patre ftemudn cuius domo,K in cuius ampli/ STVS.4 tudinc diuinitads funt
manfiones ill( multat,8C pccma^ i Vnde in corpore diflonanda oriatur. Caput.
III. ^ Orpus autc, cu tempcradflimu fic/aliqn diflonanda uche/ mendi fima
fcndt.Quod dupUd ex ca prfdpue,fien' noam/ bigimus. Altera c(l difieperamentu
humo^autex fupfiui/ tacc,aut ex diminutiooe,aut altcramento incdnfcco uel ex/
trinlccoprouenies.A]tcra/qaacfld^ibus di ffidet/ut influxus aliasboni; ■pfi
noceant.Diflidct quid^decUnate animo ab co/quod exquirit colefiis influxus. Qua
deordinacione mult^abf fubfcquuntur, qa ibdm fubiidc diffidens malo
dfmoniCinquicProculus^quoufcp debids expiadonibus cxpurgctur.Quf aut finthumo^
dillcmperamcnta,cu hoc medico fit, ipfis relinquentes/quod fiiu cfl.percurrcmus
caquf ad rem noflra, X ad mebore homine bene infhtucndu fpccflant.
Diflcmperantur.n.humorcSy' unde infirmitates luboriuntur,no cantu ex
fupflua/diminuta/ucl alterata materia/red Ifpius.quiaab aio male regitur
corpus. 5i.n.fiipcrfluo dbo pafdtur/undc fupflui generantur humores, none hfc
culpa efl animi no henands ingluuid^Ec ii dbi nodui comedun^,non ne culpanda
efl animi imprudendaf Et fi labor fupfluus,unde laflicudo/SC uaria humo^
altera/ do,no ne infdda noflra criminanda cflfEcfi homo aliqd ppctrac,undc
oriatur triflida/ 8C augeatur atra bilis,qua humores infidutur aut magis
doleat/6C triflccur de occurrendbus/q deceac/uc bili cxffluct/fiuc melan/
chonia c6pnmatur,no ne hoc efl ab aio male fc habente/ q triflida ahfor/ betur
Ariflotdica,qux corrupit potraa habcndsf Si uero animus taqua dux in coco
humano exadtu cu impacorc feu rege cofendens/o^ infciio/ Proco. «’ m' II Paul. u Aug. ■ k" i qI I/ t
Dauid. 7' Haas, i' Dauid. I I I i t f I Aoiec. I t f ( f * * f 9> res
appcdtus,K uires bcnc moderaf, dirigens oes in debitos hortes: ii aliqua
trirtiaa ex pugna.aut labore reportat'/illaeuagelica ert,no nocens, fedqux
rtatitnuercef ingaudiu.NaficutdiljgCTibusDeu C ut ingt Paulus ^oiaco/ opantur
in bonu/ita diffidentibus a Deo oia noccnt,oia uergunt in maJuiga c5tra
huiufccmodi difcolos armat fe creanira ois^ ultione uidelicct inimico;; Dd:ut
dicitur in libro Sapierif .Hinc Auguftinus ait.Omniu malo;: ca eft peccatu
xjuod crt deordinatio K dirtemperametum animi, 8C ducis humani. Quo male
regente/aut prortrato/rebcllant oia,« dirtemperantur, in fui dnii
pnidc.Tunc.n.aialcs fpusamiffi> freno in pugna cogrediutur/infurgunt huy
mores mali/flC eria boni dcordinari,uidffitudinequada fegregad ab inuicem
corpus uexant,6d torqucnt.Tuc nocent influxus cflcftcs,ficut lux folis oculis
male difpo(xris.Tuc Dei li(rtorcs,K ipfi ! torquedos holes fefe cxpediut,iuxta
illud Prophaf.Et imifliones p angelos malos,uel (;ut habet ueritas litterf;)3£
anguilia mifit p Angelos malos.T uef^ut inqt Ilaias_)pcudct te Dhs aere cor/
rupto.Quod cognofees regius Propheta diccbat.Miferere md dnc qm infir/ mus fum
,fana rae,qrti coturbata funt oia olla mca.i.uires/SC uirtutesmcf.Ec unde
turbatx (int uires,Kexorta infirmitas/dcclarat fubinfcrcns.Et aia mea turbata
eft ualde.Qtjf etia aliqn in&matur,ut dicat. Sana anima mea/quia peccaui
ribi.Ex cuius ifirmitate/8C rcbcllionc,fcgtur rebellio/ X diftepametu omniu,quf
ipfi obteparc dcbcbant.Nec dicas. Vexatur multories boni,ma/ gis q mali,qa
nullus uexatur in eo quod bonus/( ala ffirdtcr eleuata,SC uchemen imaginadone
accela,imu/ tat (anicatc,ucl xgntudine eria in corporibus alienis.Ncc
criminet^gs coplc/ xibnc:ga (] ut ingt Ecclcfiaftcs^ Deusfedt homine re«ftu,K
tepariffimu:quo ad corpus uidelicct 8£ anima.lpfe aut fe imilcuit infiniris
qftionibus,ucl C ut het ueritas litterx ^ Iplc qfiuit cogitadones mulas. Vade
no cotetus reiftitu / a iiii dmc,K (tmi
pfan» in quo ipm collocauerat opif«,uagaias cft dta multa, * unde
fubfcquuacftpturbarioanimf/8Ccorporis,8£oimodaddc diximus/iubrt omne obfcqum
nofiru rationabile eflc.Cui cofenticns Hiero/ nymus/prpdpic K ipfc/ut moderata
fint nebis /ciunia:cu Deus no oblccftcf noftri uentris uacuitate/uei ut
uacillaccs grefius baculo/aut pariete fuftente/ mus.Scd ea iaunia,8C ep
abftinentix atq; macerationes afliimedp funr/qbus corpore no deftrudto,fed
redadlo in feruitute,inualcfeat fpus/K fortior fiat atq? agilior in Do
feruitio.Difaepatia aur,K pugna cotinua ede debet inter homine eplcdc/X
fcnfualemiqufqi illchunc redegerit in pcrfafla feruitutciut limul eofentietes/K
padfid,beari poffint in ipfo regno pads. Corporis ucro 8C aif cofcniada eft
cocordiaqua ip&s colligauit opitcx/qufqjCl Ilo iubente^ ea fiat
diflblutio/qua expediti ab hoc corpore,in quo exifteites peregrinamur a Dno,aIa
adipifeat' pofleflione rcgm^mifli.Quo adepto,ite9£ refumac eor/ pus ia indutu
incomiprione,imortaIitate/8C natura fpusiutfimul uniri, nilq
indediflbluanfmecaliqn diflbnati3admittat,ufi triditia aliqua gnari podit,
Detepando corport,C£difpoflrione tentorii pnalcs medelas. Cap. V. Vonia uero eu
humores didbni funt/diflidet 8£ fpus aiales,q in humoribus ipfis
refidenr/pturbaturep fenfus/uirtus ph^dica, K oia organa melioris aip: qup eu
fequatur eorporis padiones, didempat 8C ipfa. Hinc medciat.atq; medid fpernedi
no fune/ diem fcriptura.Honora mcdicu,f pter ncccditatc.n.creauit illu
Altidimus. Et itej:. Altidimus de cerra^ duxit medidn^K uir prudesno abhorrebit
ea. Et qa ^ ut fub inEert) a Deo eft ob medcIa:ideo inqrppheta.Sana me Diic, K
fanabor. Na ab ipfo cofer^ fanitas,SC medidna,pro utrocp hoic.Virtus.n.
herba9:,radicu,lapidu,ucrbo9t,8Comniu quf ad medicamenta urriufcp hois ptinent,aDco
infitacftsq aliqn immcdiptacc ex fcipfo,aliqn p intelligcntias, te cplos opaiT
ca,quf ad fanitate corporis,^ nutrimetu ipfius fpcdlant.Et hoc quidc poridime
pp animi^qua maxime curat.Quf,ut fit pfcifte fana.cxqrit corpus (anudddrco
orabat ille lapicns/ut edet mens lana in corpore fano. Pro utroqt igit parauic
Altidimus medicameta/6C mcdicos.Pro corpore.n. fanando C difponente Deo) multus
foit labor lapientu/ApolIinis/EfcuIapii, Hippocraris,Pauli,GaIcni, Iohannis
Damafccni, Diofeoridis. Auicdia:/8C muko^: Arabu,Perfa9t,Grfco9i,8C diucrla^
nationu:qru aliq pro re9: natu/ n's/S^ uirtutibus inucftigadis,8C alii pro
ipfis cop>onendis/fiC applicadis/pro qualitate corpo^,K
xgtitudinu/diligctidimi luere. De medicaminibus auc aix e ultra ea qux
amplidimc dicunt a Theologis nodris in quarto uolu/ minefententia^ theologica^,
de faaamentis,8Clacrifidis/ que in medelas anima^ indituta funt) inqt
Iohanes,q> in fupcfledi regione uidit Arborem uic^cuius folia erant in
fanitate gcnrium.Qua fonitate rccuperata,fumercnt getes ipfx iam in uiros
cfFeiftf/dc Inuftibus uicx/q dicunt cibi forau.a nullo infirmo adumcndi.Dc
medico uao,canic Plalmograplius.Mific octbu fuu. CANTICI TERTII. K (anauit
cos.Hmc /pfum uabu minfum a Patre/K caro fe ipfo dixit.No cft opus ualcnbus mcdico/fed
male habcribus.Et Ongcnesexpo/ nens illud faCTamcncalecanticu. In odore
curremus unwentoy tuo^^^ngt. Variis qppe Deus Pater eu ungens ungucnris/fecit
illu Chriltu,K med^ Tale nam fponfum ad infirma fponlam / Deu Patre decebat
deftioMc. Qui fponfus ut boni mediri pficeret offidu/lanans totu homine/
Apoftolis quotp dedit potcftate/8C mandatu de ucroq; homine (an^onit habet in
huagclio, cui titulus eft fecudu Matthfu.Qua pottftate tradita.dixit.Infirmos
curate, mortuos fufeitate, leprofos mundatc,dfmones riicite,Po(^ iubet ut cxpc/
diti ab auro,argento,pccunia omnigena, pcra.tunicis fupfluis, calciamcntis
uanaKte#;/K uirga humanj.uil mundanf,poteftatis,annuntiarmt pace,m quacuq;djmu
igrcdcrcnf.ObferuaCquffo;)ordincfumi MedidtMadat.n. his/quos mittit dirciaorcs
horoinu in uia falutis;ut primo fanent corpora-^ fufdtent eos.qui mortui funpK
curent obfciros a dpnonio-.poftca ut ab oib» terrenis expediri/annurient/K
tribuant pacctqux cftuc^etcpametu.Kuera fanitas.immo traquillitas animi.Qua ncc
prfitare.ncc hfe p6t,nifi bene cor/ datusiK a terrenis impcdimctis.K ptutbanb’
curis penitus expeditus: ideo iubcr.utab huiufmodi expediant, qui ipfam
denuntiaturi crat.Curada funt igif primo corporatut ex harmonia corporis
fani,dcueoiamus ad harmonia fpus,uirtutu,K rc9:melio5i,tandcq;ad diuina:ficut
Pythagoras docct.Qup ficut in exterioribus coducun^ Phoebi
fauorc,q8Cfanitari,Kharmonifuim maxiraaprjftarific in meliori homine, immo
inutroep c^udlf&uore ueri foliSjUtcrep cffedlus,fanitatis uidelicct,8C
harmonif . Tempatis itaep corpo/ ribuSjtemperant fpus,fen:us,opcrationrsomncs,K
mcnsaitguftarepcilliiit cflelha,8t diuina pabula.Quod utpcrfetfh; fiar,in
pfrdlo llatu bcatitudinis perficitur,tcmpcraturcjt ipfum corpus , K mutat in
natura (piritus:ut nullo diflcperamcto grauatu,lemper pabula illa fimul cu
fpiritu fufdpere uakat. Ncc perterreat quepiam Apoftolica illa fententia. Cum
infirmor ,tunc tor/ aorfumtquia ibidiuinushomono de infirmitate, 8t
diftemperamento cor/ poris loquitur: quod qde multa mala conlequuntur : fed de ea
cellione, qua animalis homofpiritui fecere debet in c6;inua pugnatin qua
alterutri illo/ rum (uccumbendum cfl. Vbi no corporis infirmitas, fed animalis
homi/ m's fubicifho exquiritunquod fit no qualitatum dillemjjcramcnto , fed
eoo/ cordi cedione, K mutatione quadam uirium animalium,in uircsfpiricua/ les.
Corporis autem dididium patientis , cura fit per medicamina ,excra/ tia,
purum,K parcum ui(flum,atq? cxicftem fauorem. Medicamina autem mulca funr.tum
ex natura fimpliduaexiis, K intelligentiis,fcdinprimis a Deo hauda:tu ex
harmonica copofirionc medicaminu inter fc,K condnna corpwri fufdpienu'/ Quf
multii operatur,quis pajt cognita fapictibus noflri tcporisrqfiiu Ariftotdc
fequaes, omnia tribuunt primis,9( I^dis qualitas CHRI/ STVS. Origt. Maifi.
CHRJ# STVS.1S: Pytfia. Paol. 1 jA 4 CHRI/ STVS. Philip. Salo. tibas,c6centi
folu eaji Iibramfne,eu tfi uidramus aliqoa (implida magia no folu >n
tmiOjUcI quarto gradu fed Tume calidus: 8C ommu demeto^ acfhui(Timus.Vnde id a
uircucc maiori, q iic illa qua/ litatu prima^,proccdcrc neccdccil. Videmus
quoq; pportionaca ualdc prodcllc,qu( dUl^ata noccnttuc opinari cogamur
harmonica uim mul/ tu cofcrrc.Opcrat ilup uirtus,8C rfhcax media aius,qa([ut
diximus^&r/ ds imaginatio immutat qualitates cria in corpore alieno. Id
maxime,qn infirmus medico adhibes hdc,fefe dil^nit ad mededs uirtute fakipicdi»
Quae diipofitio qtum ualcac,ille omniu medico^ magiilrr Chriilus lefus
indicat.dum fufeepturis ab eo fanicate, ta melionsq deterioris hominis, iplam
exquiraenautin hisqui rufceperantcommdara. Dixit.n.mulieri Cananef.O mulier
magna eil fides tua: Fiat dbi,ficut pedld. Et hpnor/ rhoiUx inquic,Fides tua te
l^ua fia^Et a ejeis petendbus lumc, fidere/ quifiuit dicens, Creditis,q7 poflim
uosilluminarri'Eteunucho Candacis reginf qufrcnd medela bapnTmi, ait Philippus.
Si credis ex toto corde, licet mihi uidciicetdarc dbi hoc baptifmi mcdicamc. Et
lic lemp caedis medicus,8^ ab eo indrutffa' diTcipuli fide exqrrbantab his,q
lanari cupie/ bant,fiuc in alcero,(Tue in utroq; holc.Profunt eda ad t^ameotu
corpis, 8C col&quecer aif,exera‘da dcbita,8C at terra fis, aut ex uili
materia ortus, aut breui in terram refoluendus ,ac uiuens innumerabilibus
qupitio/ nibus immixtus , ut nonnulli monumentum illud interpretantur; Sed
exquiritur,utcognofcatur,quxfit anima propria, unde progrediatur, quatis/66
quot gradibus pertedtionis referta,qua intclligenria coinunita, quibus mdiis in
corpus diffufa , qua harmonia cum ipfo compadla, quam affinitatem cum Deo/
intcUigentiis/ccclis/cIemcnris/66 rebus om/ mbus habeat, quorum imaginem 66 fimulacfarum
tenettQuibus uc in/ fluxibus compaginatum fit corpus , 66 quo uitx curriculo
terminandu, ultra quod non detur progreflus . H?c.n.66 huiufmodi/cxquirit monu/
mcnmm , quod Grxda iadlat fe ab oraculo Delphico in uctuffiflimo tripode ante
omnes accepifle. Nec tamen loqueri in oraculo detur laus,
tanqiUiusdocumendinuentori,cumantc Apollinisoraculu/illud tradi/ der^ qui a
Spiritu Sandto edodti fiiaatuit.n.Iob, uifitans Ipedcm tua Dir- . 3d t CANTICI
tertii. non peccabis. Videat nacp fpcdctn fuam / qui aliquando nicntc formam
propriam.atcp fcipfum contemplatur. Quod neccflccft, fi partes omnts
fuiipfius/tancj totius inftrumcnti chordas fuo loco difponcrc utlit , in
dignitatem fuam rcflitucre fdpfum. Dequodiuus Cichariila clara uo/ ce
intonat.dians. Homo cum in honore dlet/ non intellexit / compara/ tus dl
iumends infipicnribus, H fimilis facfhis cil illis.Dolet nac^q? non
cognofeathomo dignitarem/SC excellentiam, in qua conftitutus cll /oni/
nibuspradIans/8C ab omnibus fomentum dignitatis fux fufdpcrc ua/ Iens,cum non
tantum omnium partium fuarum concordia /fcd omniu rerum harmonia fubicdlionc
gaudere poilit , nifi fe ipfum ddidens, iumentis infipientibus allimilecur. Et hfc ^ ni follor ^ fontilla mirabilia, de quorum
cogninone alibi cxultat Prophrta.dum ait. Mirabilia opera tua,6C anima mea
cognofeet nimis.Et qug, dC drea quos fint hxc mira/ bilia,explicans,rubinfctt.
Mihi autem nimis honoriticad funtamidtui Deus,nimis confortatus ell prindpatus
eo^: cognofccns uidelicet quaca natur{/dC donorum excellenda eos decoraueris,
quantoue domimo pr $/ fcceris,cos.f. qui cognouerunt/flC conferuare ftuduerunt
predum , SC di/ gnitatem/inquacoihtudrunt.Etneglorictur quifpiam de exteriori
ap/ parauia,rcdfcmperdmeat,6Creuereamr Ddiudidum,ad cuius meta homo eit ucre
magnus,uel paruus, efte^ bonus , uel malus, inquit . Non dl occultatum os meum
a tc,quod fccilH in occulto: 8C fublH^, ud oo/ paddo mea in interioribus
tcrrg.Imperfeifhim meum uiderut oculi tui. Mercurius quocp Trifmegiftus
idcm,antc oraculum docuit dicens. Vos, quibus mentis pordo conedia dl,gcnus
rccogoofdteudlrum/ucnTaq; naturam immorralem confiderate. Non
igiturraortalem/aut deteriore condidonem,iubct ifte fapiens contempladam / fed
meliorem: Quod ex/ plicans Macrobius in de fomnio 5cipionis,ait. Animasdidmusde
c^lo lapias in corpora, 8C hanc cile pcrfeiflam animi fapieriam / dum corpore
udtur.ut unde orca fic,rccognorcac.Sic.n.omncs reifle fendences uoluc, ut
cognido illa exigatur/ p qua,exclufisimpcdimcnds , reifhim in Deum capiarur
ita. Hinc diiudicarunc oraculu podus a cf Io, q a dgmonc ema/ nalie,uc
Satyricus canic.B cf lo defeendit van \"ndlais i* Danicl,K Paulus
pcrhibcnt.Tn folc itaqj, mundi przapua Iampadc,ranq in corde c(l pocidSmc
mundani animalis uita: cuius Kiplc inter cxlica membra cft prfdpuus dator/per
fpiricu queda uitalcmtquo ( ut Timpis Pythagoricus inquit 3 uiuit totus
mundus/ipfum codnuc hauricns/iimul cum fpiritu,8( uirtutealia^ ndla^tpr^fcrtim
homo per ipiius fpiritum lUis fuapte natura coformetK arte/atep proudentia,
cognatiore cffcdhim, multis regulis SC adminiculis/de quibus utri fapiientcs
potius ore/ q uolu/ minibus pcrtradbuit.Et tanto celebriore uim rufdpit homo/
no (olum a lideribus/6i intcUigentiis,fed ab ipfoomniu bono^t (bntetquanto
magis c;lc(lis/Angelicus/K diuinus cfbdcur.Cfleilis aut cuadit, quando corru/
pdbilia fuppeditans/8C (pernens /incorruptibilia amplcfe(Tus fueris:&uftra
laborabis,diccnte propheta. Nifi Dds cuftodicric duitate^ frulfra uigilat,q
cuftodit ca.Ec m'fi Diis ^ificaucrit domu,inuanu labo^ raucrut,qui fdificant
ca.Vanu eft.n.nobifipfis furgcrc,ucl ante,fiue tra lucc quf a exio fplcndcttoC
ducit,at unuquod(^ genus uiuentiu propria mudi puin/ da inhabitat.Humida qdc,aqua:tcrteftria
terraacre uolatilia;ho autc his omnibus utif ,terfa,aqua,aere,ignc,8i qbuflibct
in ris c6tcds.Cflu infup fufpidt,fenfucpillud atdngictrcd ipfum Dcu,metc,8i
intclinfhi. Etqa cu omnibus ^porrionc,8Cfymbolu hectideooiainRlligir,Si
aboibusfym/ bolica ui trahit,undc ala^,Si aefeat. Bifaria aut fumit incremeta:
A Deo quidc opifice,8i genitorc,taq a pfe oia prfbete nutdmeta, ali^" :a
rebus at cfteris,taq pabulo a pdfrcpra:parato in dus Tubiidiu, Si nutrimentu.
In quod cofende Pedpatedeo^ Dux,dum ait.Nos fumus quodamodo finis omniu.Ncc
placet Simplidi,Si Thomf fcntetia.qd dc ardfidalibus tm/ modo itelligaf
fcrmo,Si nos fecerit ardficialiu iblumodo,Si no aliojt fine. Na ipfcmet in
fionte Polidco^ ft expones, inqt:Exi(Iimadu eft,ut platf aialiit caufa finr,ipra
aut aialia hois grada.Cicures.n.idc(f mafueta aialia, quf hebrei riTOTO behemot
dicunt/ad ufum,uicuraduS cft,fi qs alio^i harmonia oblciftari,8i ab cis uim ,
unde |)fidat,coparc deliderat, K liberari ab oibus
calamitadbus:qupipfopturbato,pficifeuncur. DeVirtutu
Concentu Conducendo, ut pofljt exds Anima tanari, K obloftari. Cap. XII. T qa
uircutestfunt aig obicetameta: K mcdclg, ut codnnas finc,nccdlccft:cum 6C
fanitas,8i obletftatio a cofonantibus ,phcifcant',8C cofonantif quxda
fint.Eft.n.fanitas corporis, tepamentu C ut diximus) humoR;,8C co8t,quf ad
corporis iibftancia pdncnt.Eft quoqjaixfanicas,conccncusuirtutu,6Copaiioau.
:ftcj!^oblc(ftario,cxf portione potentif eu obinfto.Et quato maior ppory
do,tatJ maior dclc(ftw'o.Ec eda diidtux idc obletftans,8(
lanans,utraportionandis , coteperandis me/ didnis,aflign^o in comixtionc
earu,iulIa,8C harmonica pondcra,rclia/ quentes medicis eas tribucndbus.cura
propordonadi ipfas corporibus, quibus mederi prxtcndunt.Quod muld hac cepeilate
ignari coccmncn/ tcs,fxpius ea dilTonantia intcfliois inferunttuc
horreTcanr/doleant/SC cm / cientur ex diilbnancia pharmad/cu eofonans
tcmpcramentu,8C (anitace afferre debuifla.Nec fecus uirtutcs,qux fune animx
medicamina tem/ peratx elle debent inter Ce/SC cum anima/fi fanitate, 6C
oblidlamencu ipft animx affirre ualeant.Difputant noftri Theologi longis
fermonibus de Conexi5e,ac copagine uirtutu:Thomas uidclicct/Hcnticus,Iohanes
Sco/ tus,6C alii.Qu^ c6nexio,cu fine harmonica eournieda/Hcri ncqucat/qcqd
fenTeritde illai^i omniu.aut aliqua^ parcieulariu concxi6e,pt;ff hntts,lo/ qmur
de nfa couenictia harmoniea.Sieut.n.harmonia uocabs^ut Boedus ffiffiniQdf
pariu,difpariuqj uocu/in unu redaifla cocordiaific harmonia pheies aiam,efl:
pariu/difpariucBuirtutu/i unu rcda(itiuHi/’ Plato. tia/86 C uc alii dicunt^
ccpancia/qu^ modu oibus uircutibus imponittno Macro, tnaducrfand’
iis.qufdccharitaredidlafunt.Na ficutinfonoeocentuseft Ambro. duplcxtalccr
bbra^,modulo^,aut hftula^t feorfum: Alter aut cu aliis fi/ Ladla.
bris,modulis,ucl fillulistuc ex coco inilrumcco,K etia ex pluribus inlbu/
menris una reboet cofonantia. Sic in cocencu uirtucu bifaria cil modu/ latio;
Altera quidc cuiullibet uircucis inrdpra,Khpccfliulb'cia:qup(ac inqc Ambrofius
) cois eft uirtustqua unaquaq; uirciue medmur/ne ex ce/ dac,auc deficiacticd
extendat ,quacu coueniens cil:qd librarae,alii dixere tepanna. Altera uero
modulatio c(I omniu uirtucu ad inuice couen/eau , in code concentu charitads/S^
diicclioais Dri, uel proximi/aut utriuTc^ fimuhucnottf) audientes oblccflcncuircutcstrcdudlicate
afferat puUand. Hac.n.charitace tcmpamus,8C moderamur oes uirtutes:necnon
dirigitur omne opus bonu in Deu/a quo cfl ois uera fymphonia, ut no mo noftri
catholici docent concordestfed eda gendliu fapientesqplurimi/exqbus, Hierocles ait.
Ronalc genus, (i fplendore fuu lortiri cupic/illa eade uelir, quf diuina lex
dctcrminac.Ncc.n.alicer,nili fecudu Deu,e(l bene difpo/ (itus animus.Ec a Deo
decidens, ab intcllctfhi quoq; cadit :8C a bono^ regula in obfcu^ relegat. Et
ice^ clarius:Mens cx diuino fpiritu dudta/ Idem, adiungicur Deo:qa (imlle ad
rius (imile accedere nccclTc dI.Nec bonus Dei facerdos cilc poc/nifi fc ipfum
hoHia producens/propria anima quali (imulachru quoddam acdificec/SC mcnte,ac
intellctfhim/in templu con/ (lruat,in quo,diuinam luce fufdpcrc poflit.Hacc
aute unio cu Deo/ 8C difpolido templi/fit per ueram diletfhonem /qux eft
plenitudo legis, K j todus mttis profc^s,pr9iia tamc debita cogoidoneCuius
fentenda. ™ Paul’. p» ““'i n. B “CHR.I/
“-STYS. ^ Ioha. « 1' l ’■ V ii qcu cSucniat cu dcxfbma Paub/in cuius pcdlorc
ChnTlus rc(bnar,audia/ mus,qd ipfe cu Ephcfiis dicanCorroboratnioiC inqc^pcr
fptritu ChhlH radicaci.dC fiindati/uc pollicis coprehedcrc cu oibus fadUs
latitudine/lon/ gicudinc/1'ublimtcate/K profundu,utc; uidcbcct p&(fl(Uid
qua ccndimus/ ut tandc impleamini in omni plenitudine Dcicqux ed fdentia
fupcminc/ cis diaricatis,auc charicas rupeminentis inccIligccip.Hac igitur
habita,ad iplam-coducuncur uirtutes ocsccanq ad uica, 6L harmonica uim iplarum»
Hinc Saluacor toties repctcns,illa pr^cipue comendauit , qua nid rdiqc nobis
hp'cdicario iure/acc^ in lignu lii^ inditudonis tradidit» A q edoedus Dilccdus
ipfius difdpulus Iohanes,q femp a fcaeds iplius erat,hanc mi^t immodu
cxcoUic/8C tot j>requicur laudibus/ut omniu alia^ uirtutu obii/ tus,hanc
folaobreruada prffdre uideacur.Ncc ab rc,cu fit radix/hinda/
mcntu,uita,uigor,rpus,K cocentus omniu aliarum. DeConfonantia Virtutum cum
Anima. Cap. XIII. T quia ^ ut diximus ^ no tm exquiritur pro corporibus fa/ M
nandisppordo anddoco^ adinuice;fcd cu corpore/K quali/ {■ cadbus qcp corporis
ipli^ cepandi. Nobis.n.ulaa pportionc uirtutu adinuicc , exqrenda ed eda ^pordo
uirtutu cu aia« itquis uirtusois cuibbetaif c5ferac,' alii tamcalf melius
cofert alia uir/ tus/q alia/in qcunqt genere (ic.Canerc.a.alicui adeo
propordonatu cd,8C propriu/ut C i» ^ do(dore,8i errore cantet, X omne mulic^
uim Eacillime penetret / ad quod abus eda diligendilima indudria,longo tpe,
puenire non potiflC fuapee natura adeo dillbnus dfcut fi eda arte polleat, uocc
coacnire non pflit.Pi(dura,ucl cflatura aliqs breui artc/fcd multa naturf
ui,p6efidas,K in illa uedare/dC ad cius apice cun s cofccndcrcj ut tn una
pr{(^qui in oibus pr{dare non poccs.In aliis aut^ficerc.qdi tuIcas,nion
coccmnas.In quibus nulla dari p6c rcgula,qua unafqfq; me/ riatur/ubi raifcrtt
Eidliorc animxf friflu. Ad que dcuenitur,p illud ai/ picx genus uircutu/a
Plorino primo dcfcriptu^SC ab omnibus lapieribus celcbraciflimu/Poliricu
uidclicct,Purgatorii3y8C Hcroicu. Qjjib’ adiugid* Excplarc/fcd hoc no cft,ppric
in nobiSjUc^: ucluri regula dirigcns/fiC me/ furansuirtutes/qng in nobis
runt.llludig:^ triplex genus c5dudt in no/ bis pfofrifliixia uirnitu
harmonia.Elbn. PoIicicu,taq hypateAut fttam/ banomenos in indrumcnco/auc
grauior, 8C drprdlior uox in cantu. Etl Hcroicu ucluri nctc/hypbolcum,ucl
cicuata 8C acurifllma uox.Eilq: Pur/ PIoo. k) J gatoriu genus iicuri
mcfe.i.medii nerui in inflrumeto, ucl medix uoces in cantu. Et C ut Mulid
tradunt ^ a prolTambanomcnos ad mdc,cft dia/ pafon/8C inde ad nete
hypaboleu,aliud diapaton:8( utrobicp p&^ har/ monia.Sic a uirtutibus
duilibus colixndens ho ad purgatorias cleua£’/ quaf? prima
diaparonicaharmonia,fed a purgatoriis,ad heroicas uimi/ tesfubuecfhis/aliuddiapafon
codudt/harmonia qde corummari(Iima.Ec quo uirtutes harmonica fadant
anima,Plorin”huius doc^-ing inter Phi/ Idem, lofophos merito princcps,faris
clare explicat, dicens. In hoic duf occur/ runt motiones/anima
didurb^cstAlterxqppcfuntnonulli aialis impe/ tus incofulti/iiuc iint
indtantes,fiue terrentes. Altcrj; aut funt du prole/ quimur dedita opa, 6C
cofulto moriones illas.Ciuilesita(^ uirtutes tepanc hos fecundos
motus/prudcriaat^cofultarionc: ut no admittat illud qd ratio diiudicat
malu.Quod tepamentu inducentcs/indpiunc harmoni/ sare anima.Vc^purgatorif.no
modo frenant moriones illas, fcdcxtir/ pant/8C cradicancatc^ primas moriones
adeo coprimuc/ot fuffidat prf/ (entia rationis,dnf uidelicet apperimu ad ipos
copriracdos.Quf Purga/ riuf uirtutes,cu animu ab illis pmrbarionibus penitus
liberauerint,red/ dunt inflrumetu animp tcpatilTlmu.ut nihil reftet nifi
aggredi cantu, 8C • opus harmonicu,atcjj cgrcgiu.Quod cu effidr animus,maximis
J bus incubcns,hcros cuadic.Sunt itejr Polirfcf uirtutes coponctes animal I
nodru/ucl exteriore hoiem.Purgatorip,qua(i p primu diapafon expurgat Ipum/SC
codnnu reddur/ue ho dicad’ fpualis,8C iTt.Heroicf aut mde cic/ ^ uanc ad
fuprcmu coccnturunicntcs homine cu inrdligentiis, imo cu ipfo Dco.Cuicofcntit
Ariftocclcs,dicens,q>hoies effidunt Dii/puirtutisex/ Ar3t cellentia.Sed
noller Plorinus profequi^ dices/q? Heroid Ihidiu eft,at«q; PIoo. uotu,n6 tm
extra peccatu cflc,fcd efle Deu, rcncrriq?,undcj3ce(Iit: ficuc K illc,q
dixiriExiui a Patre,8i ucni in mundurite^t rclinq mudu,8C uado CHR.I/ ad
Patrc.Et cu nos illius &atres ITmos ab code Pre ^greffi, ad cude no/ 5iTVS.
bis repetedu efhdeprcdiori tamc gradu. Cum aut repcrimus,undc ucni/ . ^
mus,oo(ummamus pcrbxfhi diapalbn: in quo tonus redit in cundctn,a quo
dilcclldariquis diuerfa cjaui, ut aiunt Muiici. Sic 8C nos emanaui/ J . XV bii
^ Plori. Plato. Chry. u A ioha. “ Plori. i» Idem. kf m di [h T a f Ii I r f [
Idem, Ioha. Plod. I . Ptoc. Paul*. I mus a Deo, tanq a prindpio produpric
uirtutes.In intellc^.n.funt quafi in Dco,8C iddrco cxeplarta dicuntf.Na in Deo,
8C in intcllc(5h]/q diuinu quodda dt nobis infufum, funt adriones illius,qd
cd.In aia uero,funt uirtutes pfidcntes.lbi nai^ iu/ (litia,tcpanria,6C fimiles
no funt proprie uirtutes/fij regulf dirigentestq dum in aia funt/propric
uirtutes funt.Hlic.n.iudiria ed unius ad leipfum, couerfio uidclica/Sd nihil
diuerfum ab eo in q ed.In aia ucro ed dirigens iplam in Dcu.Tcmpanria ^ cd ibi
inrima ad fdpfum intellcdlus eouer/ (io/qu^u deces dl.5>ed
inaiaedtepanspafliones dus.Forritudo cdilfic extra pafiione penitus c6dicuta/in
oiaprf ualcns/In aia aut pafiionis par/ ticeps/p fimilitudine dus a q
fufccpit.Prudcria ed ibi plenus cotuitus/oia modcrans/Hic aut habitus ex multis
expimeris acqfitus. Ed ibi charitas C ut eria de nodris uirtutibus thcologids
ptraclcmus ^ dilcdUo,ad amor oia coplc(dcns/3C cundta fuis coucnientibus
gradibus pfundenstin aia ed donii didributu,p partcs,8i partes.Et quf in aia cd
fides indrucns,K ali/ quo^ cognitio diuino lumine donata,cx qua fitfolidu
argumetu uero^ no apparcriu.In intcllcdhi cd diuiiujtjK omniu rc^i ccrriliima
cognirio. Et ea,quf aia tencj p (pcm,intcllcdtus firma apptfhcfione poHidct.Tcn
/ dit qcp aia in illud/quod intcllcdhis p cotadlu attingit.Intcllecr aeddens
dicitur,tame tft ucrus mo/ tus:cu habeat prindpiu motus in fe/86 ab alio no moucatur.Ncc
angu/ a flant rarioncs.quibus probare nidtur/animanoncUcnumrrn/nrrp har/ ff; |
monicamteum tundatf fint in numeris materialibus,proculdubio,86 fen/
fibilibus:86 arnma fit ex numeris, 86 harmonia formali , extrada a fenfi/ bus/a
quibus nolens difocre Ariftotclcs , eam admittere non uuic in fiia \ dodrina
fenfibifi.Nec cft C inquit J in anima harmonica rado ad im">^
compofitoru:quia anima ipfa non habet partes,cx quibus componatur. Hoc
damus:Sed didmus,quod cft harmonia fuperior,86 rarionalis,ha/ ^ , bens fpecics
rc^ in (e,quibus eas intelligit,66 numeros rc^,quibus iplas ^ numerat.Qui quide
numeri,86 fpeaes, non (lint tantumodo aduenddi/ 86denouoanjuifid:fed cogenii
ipfi animf,in ea exiftentes/meliori qua/ dam nota^in fdpfistficut dc exemplari
bus,uclidds omnes coueniuntt . j q, perfodimus elTc habent in Deo prcducente,
86 intelligcnte , 3 in genere .JlL t pfoprioidicence Ioh^c.Qgod fadu cft,in
ipfo uita erat. Vita ude^ crea/ JoU j fiiili ait BK^ nh ujk im «Rf im lOI bta M •f «
\0 Aogu. Theo. Acadr* Plato. Amiq. Arift. Pytha. Plato. Pcripa. Ucto. ttix,8C
diuina;quia nihil pot eflc in Deo niil diuinu.Et idc indicat Angn/ ilinus de
exemplaribus rc^ ardficialiu cxiilcntibus in mente anifids,g,' uidelicct
pfcdbus ibi eflc habcanc,q fotmf ardflciabu:quia hic formp lilx funt
acddcntiayfli arrifidu quodda,Ibi ante uiuunt, fiC de radone animx intelligcnds
parddpanc.Qgia obieddi,uc cognitu Cdicunt nonulli Theo/ logi J liabet illud
eflc, quod habet ipla cognido. Habet quoqj illud eflc,' quod habet ipfa
uirtus,ucl pocenda cognidua:fi ipfi coproducta: fint fpe/ dcs,(icut Academid
ailcruntiquia no uident quomodo anima pollit me/ dn ca,quf intelbgitmifl habeat
in fe mcnfuras,quibus illa metiatur. Nec uidco,quomodo intclledlus pofljt
pdpcre,fc intclligerc acritatcinili in fe ab'quidhabcat,cuic51ormcC quod
intelbgit.Nccluflidt uirtusillaintel/ ktffauaifcd pardcularc quodda
cxquiritur,cui fquetur illud,quod pdpit. Hfc aut funt fpedes ibi exiftentes atflu/cd
impoiic^,uc Platoni/ 8C and/ qsplacuit.CuiSC Ariflotelcs confendt,dum ait.
Anima cfl: ^amodooia. Nec aliter intelligo,mTiqa codnet omnia in radone
intclligcndi, aut ha/ bet f pordonc cu omnibus; Et illa cft harmonia radonalis,
dc qua,flmut cu Pythagoras/ 8£ Platonids loquimur. Ddidt tn ualdc anima a
primo/ 6Cfuprcmo intcUc(fhi,qa omnia limul intelligit.Nahax;,8Cfl pariter uir^
tutcquada/autaifhi/ucl poteda^ ut dicutPcripatcdd^ codncc formas,' BC
flmulachra rc^ omniu inccUigcnda^.SC ab ipla hicicnda^ per arte, no tn flmul
oia intclligita(fhi,8C unica intcllc(fb'oc,uciud primus intcllcifhis: (ed mulds
SC fucc^uis ac^bus.Eil itacp aia intelledUuu qdda,oia cond/ nens codnnio
quoda:ut cuoifla intclligenda ab cauntclbgere poflic. r Arift. V i» ^ Theo. 0’
^ToSco. f 0 • f ' ^ Sapie, ifi •fi Anoes Animas fqualescrcauerit opifex. Cap.
II. Ixcrunt Peripatcdd,omncsanimasprodudlas (uiflcgquis gradibus, 8C
produd:du(5d fentenda ipfo^ pr^crptons,qui in fuperion philofophia
inquit.Spcdesfchabcnc flcutnu/ mcri,in quibus uno uariato mutatur fpcdes.Nam fl
terna/ rio addatur unus,flcquacernarius,8C fle dc aliis.Nouidores tamen pari/
fienfes Thcolc^i,in ardcuUsipfo^ dcacuerunt, animas ditfcrre,n&tan/ um
acddendbus,fed gradibus quibufda intn'nfcds,radicads in eflditia ipCi^quibus
unaquxcp res cft hfc, diflbens ab alia, per illud qd eft ipfl propriu,hoc
dcceracntts,q» qui dixedt anima Pciri,n6 cfle perledborem gradu illo (iio
incrinfcco q anima Iud{:/flt in errore.Quod ex fuo Iohane
Scoton5inliilfcdeccrpunt.Quiin fecundo uoluminc theologica^ qu^/ ftionu
dicit,q> unuquodc]^ diftinguicur,primo p natura fua,quxeft hxc, anteq
diftinguatur per pdndpiu opandi,aut p opus,fiuc p abquod aed/ dcnsaducnicns.Cui
ualdeadldpulatur illud tapicnd(:Pucr era ingenio/ fus,8C Ibrtuus funi arnma
bona, mcbore uidelica q muld abi. Tanta eft c I . quidc dillantfa unius animx
ab altcra,in fapicnria,bonicatc,robore,uiri/ bus S£ difpofitione ad diucr(a,ut
uo uideam,quomodo podint fortitf die f qualem gradu. Ncc dicant aliqui,q> differant donis,qa obllat Summa '
ucricas dicens. Vni dedit qnqj talenu,alii duo,alii utro unu, unicuitj l'e/
CHRI/ cundu propria uittutc. Cum igitur talenta fuit dona accepta ab uno^ STVSi
fecundu propria uirtutc, quid Cqnarfo^cft illa propria uirtus uniulcu/
iui'cp.''N5 quippe cft donu gratuitu/quia illud diffribuitur unicuicp fc/ qj]
cundu ppria uirtutc.Hxc itaqj uirtus cft naturalis qufda uis,cerco gra/ du
detcrminata.fccundu quam dl capax fui muneris, SL ipfum fulapit. Ncc obuict
quilpia dicens/q. iuxta Apoftoli fentenu^ Deus munera di^ PanluS. ftribuit
lingulis, prout uult. None C quxfo^ feruatur iulbria in dillribu/ rionc
dono9;/uc corrcfpondcant dona uirtuti uniufcuiufq;i'Alioquin ncc ordo,ncc
pulchritudo,ncc codeccnria feruarctur ab co,qui cft fumma iu/ ftitia,ipfa
pulchritudo/fiC ipfc omniu cocentus. Obferua precor Apolloli Idem. uerba.Dcdit
C inquit ) aliquos licri Apoftolos.alios ^phctas,alios euan/ gcliftas,K
do(ftorcsad cofummaaonefandoy,inopusminiftcrii,in fdi/ ricationc corporis
Chrifti.Si.n.dedit abquos ticri Apoftolos,nonc diltin/ guit Apoftolicatus
donu,a difpofirionc intrinfcca,qua dedit cos couenic/ ter allumi ad
apoftolatul^Quod nili dcdilld,ad iplum gradu minus co/ uenienter fiiilldit
aftumpd.Qua oprime in hoc negotio loquitur Grego/ • rius.Coueniut (_ inquit )
Angeb,rimiliter SC homines in muneribustficuc 8C in donis,aut gradibus natura
tributis.ConfcnDt Origenes dicens. Sut Ottgc« quxdainuifibilcsuirtuces/quibus
ca,quxfunt fuper terra difpenlwda, credita funtiin quibus no parua differentia
credenda eft , licut 6£ inho/ minibils reperitur. Et licut inagna diftantia
differunt membra humani corporis,quis omnia unica uita uiuant,no fccus myftid
corporis mebra diffctunt,q oculus^SC tibia,uel genu in humano
corporc.Necobftatfun/ damcntu,9C limilitudo de numeristcu no menriat'
infiUtbilc cuangcliu,8C in&llibibs ucritas.Scd nc tatii ui^t uidcaniur
cotcmncrc, dicemus,q> eda in unitate mulica,ucl formali funt quida occuid
gradus , ut poffit diuidi in partes in^ualcs. Excmplu pradacamus in unuate
mulica tanq magis manifefta.Eft quide tonus indapordone fexquiocIaua/ricud.9.ad.8.ubi.9.
cxcedit-3-pcr unitatc,qux facit ipfum tonu.Tonus aut diuiditur in femi/ tonia
lcmata,8£ dicfcs,ideft in mediu tonu,8C quarta partcm,8C in piares ii opus
fuerit. Ad cuius diuifione necellc eft,ut diuidaif unitas,n6 quippe ' 1 illa
macerialis,rcd mulica. Pon^ur.n.in loco noucnarii.i8-S^ in loco odfo/
narii,i6.SC a.i3.ad.i£.dl eadem proportio fcxquio(ftaua:in qua iamfunt duo
aumcri,5C duxdiltandf Scientes duo lcmitonia.Eft.n.dillanda a.i3licio/
nem:Quibus ctia pr^mia redduntur iccundu opera iploru , proportione amc
gcometrica,quf nodi penes numeru,fed penes proporaooe pro/ portionuiuc qu^ fit
proportio iMunr^ ad munera,8C merito^c ad meria, cade ht proportio prfinioy ad
prpmia.Bt hac propoitione no nfi Deus omnibus reddet prfmia,fcd etiam duilis Rcfpub.
gubernatur: ut Plato, Pia». Iamblicus,8C Proculus faibunt. Addunt aut ad
Remp.bcne regendam, lambli. neceflaria quocp proportione anthmericaiqua ,
iulhtia quada mode/ Procu. t raris rcbus,falue^ pax.Nec deeil Muiiea
proporcio,qu( dl luAiria maio/ ribus maiore tribuens rarione,minonbus aut
minorem, ut Proculus ait. Ideo. Et lipc fundata c(l in utrac^,ab arithmetica
fumens, unde pquet numrru , ad numr^ta gcomctrica,unde copam proportione ad
proportione. Ex | quibus omnibus proportionibus C ut in primo uolumine diximus^
eo/, dudbt dl hfc harmonica mandi machina.ldco cildc regitur,8C diiponit, no
modo ab iis,qui imagine iummi Principis ccnmt,lcd ab iplb lumo Madcratorc:Qyi
ciTde proportionibus fabricauit humanu genustquod iplius Dei,8C magnf huius
machinf iimuiadiru tenct.Sicuc igif in roto hoc ingcnri opiheio funt
dirpares,acc^ pares re^ gradus, ex quibus ill^ proporriones omnes refulcat.fic
in Rep. humana lunt pares,atq) dupares gradus,6C rariones indiuiduo^ , cx
quibus,8^ pariter ex co^ muneribus/ K operationibus rcfulcanc omnes ill^
proportiontsiut utraq; resp.mun/ , dana,8C humana ht harmooica.SC conformis. I
An cx hoc q, in^libus gradib^diilribuerica pricipio,8t uariis donis/ ^ £C
piniis,pfequal’mortalcs,ccieaf Opifex acceptator pfonajt.Cap. lUI. T cu cx
ca:qux uidetur inarquaLs diAributio/folcant xime fcioli^ dubirare,an inde
dillributor ccnfcati' perfona?: accepeator/maiora dona uni,q alteri tribuens.
Hinc primo pacru fcntcnriis, poilra rationibus, dubiis oibus obuiandu i
duximus.PauIus.n.ueriatis prxco/cu Romanis/ Ephdtis/ 6^ Cololiria/ Paulas. .
libus agens repetit. Deus non dl acceptator pcrfonajt.Hoc idt m Parus Petrus
*hCTit,fcribcns fuis Pondcis,GaUas,Cappadocibus Si Bithyniis. Et ite/ AcU f Petras, ruinin Apoftolicis aifhbus gratias
agicDco,cutn cmffTime cotnpro/ Acia. barct,no cfle acccptationetn perfonaru
apud ipfum. Acceptator enim • Tbcol. perfonarutn C ut noflri Theologi docent^
cft is qui aliqua ratione al.is debct,K paribus exillctibus mcrius,8C ddidis.no
reddit paria pr;^ » aut fquas pccnas. Nam iudex iuftiti* adminiiiranda;
pricfeclus duos p naeflus in homiddio parc$,quoru alteru fi luere iubcat
pcctiain fui rea/ ■ tus,altc9i aut ucl penitus, ucl aliquatu a debita peena
abfoluat,hic me/ rito perfona9t acceptator didtur,8C eft. No fecus fi duos
habet xque de V Rep. bcncmcritos,8C alteri pr amiia reddit iuxta opera
ipfius,altcri uero ■ ncquaq.Si autem quis liberalitate fua aheui donat,quod
alten dare no B nuit, no inde perfona acccptat,quia nulli eft debitor. Hinc in
primxua ; difiributionc,nullo merito prxuiTo,nulla Patcrfamilias remunerauit ex
dena/ ^ rio diurao,tam eum,qui ad ucfperam uinca intrauerat,g illos, qui por/ ^
caucrant pondus torius diei,8C xftus.Ec cum hi coquererentur de mer/ cede,non
aequa tributa pom'one,cum eo qui nouiflunc uenerat,rclix)a/ dic iullus
remunerator , Nonne ex denatio diurno coucmfE mccumi' Tolle quod tuu cH,8C
uadc.VoIo X huic nouiUTmo dare, (7cut K dbi. An non licet mihi lacerc quod
uolo,cum fim liber conduiflorrAn ocu/ Ius tuus neq c(I , quia ego bonus
furof'Qux uel de iudaico populo , 8C gentili diifla (int , quo^ ille ucncrat
primo mane ad uincam Domini/ hic autem uefpcri.Vnde inter cos altcrcado, ficud
per totam cpiilolam ad Romanos C Hieronymo in prooemio ) percurrit Paulus.Sjuc
intclligatur dc paracularibus hominibus, hoc unii habemus / q> prz/ mium
promilliim c(I ad libitum promittentis, dtra omnem iniuliina, cum nulla
intercedat obligatio. Vbi autem rado aliqua interuenit , aue pacfhim/aequa
femper pordonc agit nobifeum Deus. E(l enim in ipib quxdam obligado,aut naturx
diclands, ut de omnibus liliis cura ha/ ^s,falutcm X regnum pro ipHs procuret/
in quibus edam fui ima/ ginem confpidens mulcu eos diligat , tanq opus fuum , X
fuper ipfos tam bonos / q malos pluat/ X folem fuum oriri Eadat. Aut dl obliga/
do fponte indudla ex padlo inito de uica/8C regno xtemo tribuendo fcruandbusdusprpcepca.Qux
iniunxit,ut habaaCiuxta Hieronymi fentendam 3 remunerandi caulamiucl ut hominem
ipltsprxccpds,8C facnlidis expiaret, SCpdccret.Vndc nec his cotentus, ut magis
adhuc pcrliceretlilios, dedit pfedfaonis conlliia.cu expreflb paifto remunera/
donis dicens.Omnis, qui rcbqucrit domu,fratres,uel forores , liue pa/ trem aut
matrem,liuc lilios,ucl agros propter nomen mcu,ccntuplum acdpier,K uitam
aeterna pollidcbit. Et quia omm*um cll Pater / omnes canq filios
uocatadregnu.Hinccuuidillct Pctrus/q> curam haberet de Cornelio gcndli
laluando (icut dciudds /dixit. Nunc cognoui, q> non e(i accepeado pcrlbna^
apud Dcum.Faifh) aut paiflo dc remune/ rando unocfuoq;/ fecundu opera ipfoy fi
in aliquo delioerrc,de accepta donc perfona^ poflct accufari. Si autem ultra
promiHa aliquid ex fua liberakcatc largitur, nullam acceptadoois notam
incurrit. Soludoaliquarumdifficultatum. Cap. V. Vnc uero anteij cedamus,
explicada fut pro uirili noftra aliqua qux nos fupramodu angullarc uidetur,qux
prxd pua funt.Cur de duobus frasibus ex dfdem paraibus na ds,cu nihil boni aut
mali cgiHcnc,pcr Malachia didlu liet I* PauLs» Hieto. Idan. CHRI/ STVS. Peausr
Malact' lacob dilexi,Efau autem odio habui.Ncc minus nos angit id,quod de
Pharaonc didtfaiptura.In hoc ipfum cxdtaui cc,ucollcdcre in te uir/ tutem
mea,8C ut annundetur nome meu in uniuerla tcrra.Qux c6me/ morans Paulus
fubin&rt.Ergo cui uolt mifcrctur,8C que uult indurat. Durus quippe fermo,
8C ab eo , quem Deus protulit uaidc diferepans. Exo. Paulus DEVS Aic.n.in
Exodo,tmTcreborauuoIucro,S£ demens ero in que mSu pia/ cuerit. Vd Cut habetur
in ucritate littcrf^ gratum habcbo.cui prfftabo Paulus gratia,SC dementia
habcbo,in que ero deniens.5’ed Paulus cu de Plia/ raone l3qucretur,culus cor a
Duo didtur ind uratu.inquit. Quem uuic i’ iadurat.Si igitur Deus indurar, quis
emolliri potaitrHt ii Deus odit, t • quis gratia inucnictrEc fi Deus repulit
qucpia,quis fadet ipfum eledtuf* I Quomodo igi^ uult omnes faluos fieri, 6C
diligit omnia qux fide nihil ^ odiens, fi aliquos odit,8C reprobat/anteq aliqd
boni aut mali EiciicfScd I abfit a Deo c6cradi(ffa'o,cuius uerba fut regulg
zternf uentatiscdientia unius hominis pecca/ tores conflimri funt muld,ita K
per unius obedientia iufti colEtuuntor muId.S^ius repedt.ut nos attentos
rcddat/q> no minor fit uirtus Chri fti iuftificans.ac expurgans / q fuerit
peccatu Adf coinquinas.ln Chri/ Qo.n.8C per Chriftum qui eft ucra aqua diluens
(cuius hate elcmenra/ ris eft fignum) regeneramur , K expiamur. Et quauis
fignum nunq fit abfcp fignato (dumodo fufdpiens no obftet^ res tame (aeramenti
qux fignatur bene poteft efle fine ligno. Eft (inquiut Theol^ ) triplex ba/
pd&nayfluminis/flaminis/8C fanguinis.Suffidrcp ( ut aiunt^ bapdima
flaminis,fincbaptifmatefluminis,noautem hoc fine illo.Potenscftauc Deus ex
lapidibus iftis^qui fdlicet uidebantur reprobari,fufdtarc filios AbrahxJEt
potes eft Deus (ait Paulus^ infercre illos^qui propter incre dulitate exdfi
funt.nifi pmancant in ipfa incredubtate-Et per infidone, ca lurculus oleaftri,q
bonx obux arbor frudbfcra fit.Vtertp.nJiic infe/ ritur frii(fb'ficas.Infitu
quoq; cft(ut ait lacobus^ diuinu uerbu i nobis: Nofepin ip(b inferimur ,qu^o
adhgremusd p hdcm:6C in ipfo iadmus fiindamnu opeu noftro^:8C tunc uaia qux
formata erat in cotumelia, eifidun( ua(a honoris,K digna mcn(a regia. Nec
aliqua tniroodo uala etSt i c6tumclia(ut alicubi tagit Apfus^ fed omnia, ut
ipfemct alibi ait. O&nafdmur fibi irx,fubieC^' pcccato,Kua(a cotumeliptquis
aliqui ordinari fint in honorc.Ec qui.'' Dicat ipfcPaulus cuTimotheo differes.
Si quu (inquit^ emundaucrit le,cx contumelif fiet uas in honore CHRI/ STVS.
IDEM Ceam» Paulas Theo. • ..'7. Paulus lacobus Panlus X r' i I y t e X l t : DEVS 5api( ics Pcripa.
i Plato Ajin^ Scncca Plato Theo. anti^ani/ ma a pnndpio eft tanq tabula
rafa,inqua nihil fit dcpidhim.Cui adlH/ pulari uidetur id,quod in&rt ille
fapies quilquis fiiait.Propter hoc (^qa uidelicet nudus/3C ignorans egreffus
fum dc utero matrisj) optaui,8C ^ tus eft mihi reafus,inuocaui,K uenit in me
fpiritus (apiedat. Sed Plato, que mulri cx dus academia fcquutur,cu uiiflct
multos fincdifficultai» difccre/ immo multories fdre/qux non didicerant ,
opinaras eft fpedes K formas rci^,X cfifcqucntcr doiftnnas animf concreatas/fed
impedi/ tas fcnfibus,8C ligaminibus corpords,adeo ut ftudio,tcpore , K exerd/
tio excudantur i^des,qux incrac.Hincdixcre andquinonulli,q>ani/ ma intrans
corpus bibit dc gurgite Icthpditfto tJ» ANter.i.ab oblj/ uionc. Quauis alii
dicant hunc cfle ftuuium infrrni, ad que defccdcatcs dc ipfo bibur,qa
obliuifcutur omniu uoluptatu/quibus in mudo oble/ (ftari funt.Vndc Smcca/Intus
imenfo finu/pladdo quieta labitur letlics uadotDcmitq) curas, nc uc remeadi
amplius pateat &cultas. Flexibus oiulds grauc inuoluit amnc.Et uere
ucrobit^ lethargum maximu pad/ tur anima,S£ quado corpore immergitur,K
ligaturtK quando luce di/ uina deftituta,traditur barathri obfcuris
tencbris.Ncc ^'t hgc fenteda primo a Platone fdita/fed ab antiquis Theologis
acceptatqui opinatur, omnes animas a Progenitore fuo producftas,omnibusfuis
fiirmisper/ fcdtas:ficut produifta hicrat anima procoplaftis.Qua ipfc
tranfgreftioA ne obfcurauit, cx cuius peccari contagione, noilra: quocp anima:
cor/ pusincrancrs obfcurantur:Kpenitusfopiuamr.b't iicutipfi primo pa/ rcnridc
corporali cibo,8C(brCcandc utroque, dictu ethlnfudorc uul/ tus tui,aut narium
tuaru .i.fpiritus tui/ uefcnis pane tuo:fic ilU uox,8C dura fcntcnria/omnibus
nobis intonare mihi uidctut: In fudorc 8C Ia/ | borc tuo ucfceris panc,«
corporis,8C animf tuf ,qui cft dodrina,8£ co/ gnitio rcrum.Nam nobis
algcndu,fudadumq;elt, K multa fufFcrcnda/ li uolumus aut de nouo addifccrc^ ut
dicut Pcripatcrid ^ aut extrahere j eam dodlrinam,qua animf noftrgpcrfpicaccm a
prinripio infudit lar/ giflimusdiTlributortrcd mox parentu primorum culpa
oHufcatam te/ tro uclaminc. Quod Deus fua bcnignitatc.a quorunda oculis
dignatus eftaufcrrc.Dauid enim litteras non didicit,8i ex
paftorccfFeiftuseftua/ Danidintcllcdfais8td omnia apprehendit/no tn
coprchenditCut aiut nonuUi ThcologQ aut no fheo, plene apprehcndit.Dc Deo.n.ocs
apprehedut/q; ipfe edtqd aut iit,nemo. Patre etia iimplicillimi c6fitcn^/qs
autc iit,ncmo nouit/ nid dbus/8C cui i uoluerit hlius rcuclore.De filio quoq;
plp'i(^ multa loquuntur, tn ipfum i nemo nouit.De his igitur,8C de Arcanis,8(
dc myderiis,quxdrca ipfam ; t fantdillima trinitate,8C ipfum Deu funt, dicere
podiimus illud Ecclcda/ Ecde. [ (h'd .Glorificate ipfum quuu
potuerids/fupualebit adhuc,6C admirabilis j tnagniliccntiadusiHxaltatc illu
qtum potcdis,maiored.n.omni laude. ( Exaltantes eu replemini
uirtutc;Ncclaborcds,quiaoocomprchcndeds. ( Multa.n.funt abfeodita maiora his,
SL pauca uidenif ex plurimis opibus { dus.ConlcntitS^ Arillotclcs,dumait.Sermo
noder dcdiuinafublbuitia perpaucus cd,6C debilis: Laudatqj illa Simonidis
fcntcntia/q> folus Deus 5uno. ! habet huc honore,ut iit
mctaph^cus,incelligcns uiddicet feipfum/diui/ j na oia/fubdantias
fcparatas/quidditatcs/,pprictates,numcft / ppoitionc/ ; , ac omnimoda rc^ omniu
qapordone.Ecce igitur q mulca funt quz intel/ f Ictflus noder atdngerc
ncquit-Ncc folatus a corpore intclbga pfcidc oia, QqRj qup intclledlus ille diuinus
SC infinitus eSprehendit. Nec obfUt q> dixit 5 X V' fummaVentas defpiritu
que accepturi CTant credentes: ille fuggeretuo/ bis oia,8C docebit uos omnia:Na
hoc intclb*gi^,no de omnibus abfolutc, fed de iis , quf ab eis erant
intclligcnda,K prffertim de iis,qup difdpu/ lis manifedare cupiebat/dum
uiucrn,dicms. M ulta habeo uobis dicere/ fed no potedis
portare modo. Sic eda intclligi^ illud Iohanis. Vndioae habetis a fantdo, SC
nodis omnia,oia uidcUcct a uobis inteUigenda. 6: ^ I t Sapii. 'f ■ rOfe.' : Dauid. I titrc. p
Dauid. jEaTcf i i s 3?lato. t ,TVS. 4- f (I
Anfcmpi^llnfhisadidpucn/atadqdpuoifrepoflct. Cap. VIIL parua hinc difficulais
infurgic,an intcllcdlus fcmp attin/ gat omne intclligibilc/ad quod Tuapte na
cofcendcrc poltt. Hic breuiter dicimus q, C «' &Hor;) codepaiTu curriJt ia/
5 tdIigcre,8C uiuerc. Ed.n.unicuic^ terminus uitf pfixus, que prftcrirc no
potdt.ad que tn uel paud dcucniunt,mortc muJps dc rauiis prfucniente.Aliqn,qa
uiolcnria infemir/aut malo rumine citatur infir/ mitas,K ipla mors-AutCutcu
fapiete loquarj)qa c5fimatus in breui/ex/ plcuit tpa multa: Pladta.n.erat Deo
aia ipfiuVpp hoc ^ perauit educere cade medio iniquitatis. No fecus coongit
dcftinato ad aliquc gradum do! ■ guere a podcriori.Sccundum quem modum
cognofeendi rerum opihee/ i Sapie, docemur procedere in libro (apiendf ,ubi
didtur.A magnitudine fpedd/ - Mofes
8Ccreaturf,poteritcognofdhorumcrcator.EtnifiMofesrerumnatura,' :
S^conueniendamcognouilln.neqtrdtcordinadct arcam^K tabemacu/ ! Ium Dominitin
quo triplicis mundi perfecTa condnebatur imago. Netj • rite applicalld
facrifidatqux exquiruntur ad Deum^SC uirtutes cxrlefles placandas,6C ad
expiandum hominem , qui Si ipfe Dd , Si mundi gerit Rabi imaginem.De quorum
(acriiidorttm lacramends Rabi Simeon Bcn lo/ : Simeo
chail'uperLcuidcum/celeberrimum,8CamplinimumuoIumenfdidit.In quo pene omniu
rcru naturas difeutit. Diuina quo^ ipd Mofi patefede DEVS ille.qui aicOlfendam
tibi omne bonum.Ncc cR aliud omne bonum,nifi i11ud,aquo omnia bona.Etquamuis aliquando
Eidem fuam negauerit, nitcriufcp Iit protdfatus,q> nullus uidebit Eidem
fuamuiucns nihilomi/ I nus paulo fuperius didtur.Loquebatur Dominus ad Mofem
&de ad Ei/ I ciem:(icut folet loqui homo ad amicum fuu.Qy; collocutio fadd
ad £a/ sHebret dcm,uidctur pr^upponcre ipdus Etdd uiiionem.Et f ut Hebrd dicunQ
Angelus,qui loqueoatur fccum,nucupabatur Mitatron princeps facie/ rum.quia dus
offidum eft introducere alios ad &ciem pripdpis. Quam ^Ishac. eria lalucob
fe uididc tcftatur,dum air.Vidi Dorainu £adc ad &dc.Nec Djuid ignorabat
diuus Ciiharifta Spiritu fantfto plenus , an polltr uideri hfc II Dd
&des,qui toties in fuis hymnis,de ipfa oftendenda repedt : Oftende . inquit
Eidem mam,8C falui erimus.Et iterum: Quirite &dem dus letn/ ^ per/X
rurfumtillumina ideft illuceltxre Eic Eidc tuam fuper feruos tuos. Haas. Ilaias
quoep ait: Vidi Dominum ledentem fuper folium excelfdfc, K elc/ ^ uatum.Etnc
iit contradiifhb in &aiseIoquiis,breuiter dico,q. Deum no ^ uidebit
homo,nifi moriatur predoEi morte iuftorumuie qua lummaVc/ d ii ritas confueto fcrmonc myftcriofo / K
paraboltco ak . Ni(i granum fru/ mepti cadens in terram mortuum fucric./pfum
folum manet / fine frutf^ oidelictc melioris hominis: Si autem mortuum fuerit /
K cenerit homini fpirituali/K interiori multum frueftum affert ,
operando/uidendo / K dc/ ^bndo diuina . Quod aliqualiter explicans A pollolus
inquit . Mormi c.h's/X uita ueftra abfeondita dl cum Chrirto . Hac igitur morte
morie/ bantur prophetf amia Dei omnes/quando ingredi^anrur ad illa Dn
penctralia.Hac quocp morte arreptus df lohannes / quando in principio
facratifiTimx uifionis ait . Fui in fpiritu in dominica dic/ quo fubuctfhis/
uidit thronum Dd, X agnum,8C leptem fpiritus aftantes , K omnia qu*
decernebantur fieri uariis retroaifbs temporibus . Audiuit quoq; cantica
Sandlorum,& Angelorum ad multacpreconditiffima facramenta pene/ trauit.De
hac morte etiam meminit Paulus dices:Sdo hominem, in cor / porc fiuc extra
corpus oefeio/ Deus frit/rapoim huuifmpdi , ufqj ad ter/ riu n ccdum/X audiuit
arcana Dei/qux non licet homini loqui.Fit enim tunc fcpiTatio animx a corpore,»
non corporis ab anima : quia illud ui/ uificatur ipfa anima , qux nec operatur
in corpore , nec uiuit in eo , nili quatenus ipfum uiuiticat. Ad hunc quotp
modu fdcndi dcucncrant Apo/ iloli:» quotquot diuina illa luce,» ipintu omnia
fuggercte perfufi funt, qui » ipli h ic ptetioia m arte emigrabat. Cuius
rdfignum crat,quia nec *nortem,nec pafliunem.ncc contumiliam illatam corpori,»
animali iam mortuo ptTtimcfccbant. Verum illa myihria aliquibus minus/
aliquibus magis/pro illorum capadtate olfendebanturtefto g» eadem morte arrepti
fuillent • Alter autem modus fdcndi df per aequatam ucritatem cum in/ Kllcdtu
no(lro:ficuti aequatur dauis ferp fuf . Quo » fi non pleno lumine
pcrdpimusca,quf deponunt hi,qui ipfa facramenta confpcxerunt, ape/ ritur tamen
nobis potu, ut ex contormitate ucritatis perceprf , » ex lu/ mine quod ab ipiis
penetralibus apertis nos illulbatjaTtiorcs reddamur, g cx apparentibus
philolbphorum dcmonftrationibus. A pparentes dixe/ rim,quia aut null im.aut
paudifimas ucras fecerunt dcmonflrationcs in tiaturalibus:(cd deducuntur ex
prpacceptis ab Arillotclc,aut a quocunep fit/qui illa ante prfdixcrat. Hunc
igitur modum intelligcndi a Phibfb/ phis allignamm; infimum omnium,» minus
certum diiudico.Summu, qui habetur in illo claro contuitu. Medium ucro/quando
datur nobis , uc non modo legamus , » intclligamus auribus exterioribus , fed
perdpia/ musmelioribusfcnfibjsca,q Jf recondita funt in his,qup fub udamini/
bus tradunt hi,qui ucro intuitu eadem confpexcrunt . Mub enim funt, de quibus fumma Veritas inquit.q.
audientes non audiunt,» inttlfgc/ tes non intelligunt . Nobis enim aliquando
datur , ut clare perdpiamus ncricatcin c medulla factarum lictaarum cmanancciD,
» ut ablato uda/ Paulus' a -fi •i , ii Philo.* CHRJ/f;, STVAi 5 b' ■ It K U □ Pcripa. f :: Algawl I •4 •» i
Plato t Mcr. , j Mofcs s 3 c t Hiao. Orige* I Mofcs I. t • }t , Panius Uon
tninc,K reuclata Eidc tnrpidamus ea, qux uulgo , 8C Tapicntibus mundi
abfcondita func:8C tanta cerntudinc , ut omnis ammoueatur perplexitas, cum ipla
perdpiamus melioribus Idilibus q exterioribus. Qyod ueri SC necedwi Itnt fenfus
interiores , quibus plura SC certiora perdpipofluntqperexteriores. Cap. XI. E
ifbs igitur interioribus fenCbus tanqua melioribus,nobis diUerendum efttld
maxime,cum Peripatetid, qui potiflime funt hac ccpcfbteprf manibus /de
exterioribus plenillime SCminurim rcripfcrint,de interioribusautem
nihil/niiiq7e(l cnfus quidam communis,6C phantaiia / aut imaginatio / quam
locarunt in anteriori concauitate ccrebri:ut fenfatas
fpedesredpiens/diiudicarct inter ipfas,atcp expoliatas a materialibus
conditionibus/eas iam depura/ tas intelle uctus homo nofter fimul crucifixus
eft, ut dcftmacur cor/ pus peccari ; K ultra non feruiamus peccato . Ecce q,
Apoftolus addic utruq; hominem,8C ueterem qui crudfigi,8C nouum qui eum Chrifto
ui/ uere debet . Aderitenim corpus peccati St mortis , St ftarim fubinfert de
corpore uitx St gratix.Non regnet finquiQ peccatum in ueftro mortali corporetut
obediatis concupifeentiis dus.5ed ne Senfibus igiturmelioti/. bus in ipfo Deo,
perpetuo oblciftabimur. De Hominis conacnicnaa cum IntcUigradis, Cedis, ‘ K
Saais, Tonus. Terdus. Vod fymbolum, K quam conucniendam habeat homo di Angelis.
Cap. I AnhomoiTtcxcflfior Angelis,uelcc6trario. Cap. IL Qufinuidia hicric,8C iit iter Angelos SChoies. Cap. IlL An
homines cum Angelis conuenianc in numero. Cap. IllL Qua aequiilima lanee eos ,
qui ex ipfis praeuaricad funt,dimiferit in nos hortes. Quid pflit Homo a codis
fufdpere,ut melior fiat. Cap. VI. Vnde Codi fufdpiat fiuiorcKjue harmooicu
influut. • Cap. VII. Qyid habeat Homo cum facramends. Cap. VIII Quid habeat
Homo cum faaifidis. Cap. IX. Q^id habeat Homo cum uctbis ,8Coradonibus:qax ipli
fuHnigan/ tur. Cap. X. / Paulus Aagu. Petrus Adam Scm Abra* Ilahac laha. loUph
Moles Elias PlouS QVOD SYMBOLVM, ET QVAM CONVENIENTIAM HABEAT HOMO CVM ANGELIS.
Ifpoffro, K tcmptrato hominc,acanignato modo fnl : profc(fhis,K ranone, quatum
ad gradus,8C dona ipfi di(lributa,nuc percurrendum cd^qua conuenicnriam habeae
cum crcacisiSC maxime cu Angelis , a quibus tanq ab indiuiduis corius fui
itineris comitibus, fufei/ pere ualcat profcifhis incremenca.Primo itaqi conue/
niunt diTpofirionc naturali, cu utriqj rationis finr parrictpes,incelligmriac
capaces, 8C in eundem finem tendant, eiufdcm Domini immediati ferui. Vtriq}
item incorruptibiles K perpetui fint,rrd Angeli xquali K conci/ nua rucccdionc,
homo autem fecundum meliorem partem eodem modot fccundu alteram uero
cranfmucarionc quadam,dc qua didcur.Corrupri/ bile hoc induet incorrupeionem .
Potantur quoq; utriqt ex eodem Fonte, ai Petra/de qua itejt didtur. Bibebant
autem de fpiritali confequenti eos Pctra,Pctra autem erat Chriftus:ipi?s quidem
prxuifa,nobis autem fcul/ pta,cre(da,8i immenfa aqua completa,ut dc plenitudine
cius omnes ple/ ne fufdperc pollimus . Quia ne dum homines , fed eriam Angeli
ab ip(a hauriunr,diccnce Augulbno.Ipfum confulunt Angeli/tanq uitx fentem. I n
cum quoc^ ' ut inquit Petrus ^ defiderant Angeli profpiccrc: ut uidc/ lica
femper hauriant pro fc, 6i pro nobis, quo^ curam Habent / quoufe^ fumus,hoc
corporeo carcerc dctruii.Et quauis ipccic dicantur differre ab hominibus,non
minus camen ipfis conueniunc,q ii cu equis,quibus inli/ denc,8i paruo&cno
eos deducunt ad libicum/atqj modico calcarium ta/ AaAicI corporis gedu
impcllunciSi indruut,prudcriaquanda ad pagen/ dum iter eis ingcrentes.Necp minore
couenicncia habent cu hominibus, q ipli cu auibus/quas indruuc,ucl ad
uenacionem,U( I ad cantu ,8i ad fer/ mones humanos cdingendos.Sic ipli nobis
pr^fidentes regut,impcllunt, 8i indruut,ut capiamus pr^da ccdcdiu,K ut diuina
eloquia reportemus plus minus ue pro nodra capadcace,8C pro diligenria qua
exhibcmus,ut ipfos audiamus/8C nobis reddamus domcdicos.Hinc atiqui patres omni
diligentia Ihidueruc ipfis adhfrere/8C domcdicu cu ris habere cofortium.
5tc.n.Cut in anaqliimis hebreoy monumdis reperQ A dam familiare co fuctudine
habuit cu Angelo RazicIctScm filius Noe/rii lopliklc; Abra/ ham aut habuit
domedicu Zadchiel:llahac,8C lahacob Pclietlofeph Ga briehMofes MitacrontElias
Mabel.Ec in euagelica familia Parus habe bac Angclu oo cm fibijfed alus amicis
domcdicu. Adeo ut quu Petrus de CANTICI TERTIL carccre ocnifitt ad don*u Marif
cius hofpitis pulfans/ip& cu cjtcfts ainl ds cofdis dus cofuttudinis, qua
habebat Petrus eu AngcIo,dixcrinc; Aa gelus ipfiuseft.SicIoanes Angelu
habuic,qui oftendera,» docera di fa cramcnca cclcberrimf ui(ionis.Sic Ccdlia
Angelu habuic,quc man'to,K Cediia Leuiro oftendcrct.Sic Agnes eu fcnfibilem
habuit Angclu,ut cria in lu/ Agnes panari ipfam cuftodittt.tt multi alii
Angelos habuerut famibares curto dcs,quos comemorare non patitur haec breuis
reni pcrftri(fh'o. Ex (ams quoqi litteris habemus,unuquecp fuu Angelu habere
curtode, quis cius j domcrtica confuctudine non periruatur,quia hoc pauds SC
mundiflimis i datu cibli autem fymbolu K couenienna,qua habemus eu ipfis,8t q
fit iucuda,K proficua nobis C09: confuctudo,cognofcentcs,fempCT C09: pro V
curarut fcuorem, cos fibi pro uirili fua afeifeentes amicos,ut iam nobis
Frandfcus politus fit in exemplar.Hic.n.quadragefima bcan Michatbs Franci.
Archangcli ardlo idunio,SC accurata diligentia cdcbrabanloca qiwtj di fcbat.in
quibus cos magis propirios exirtimabat. locu uidebeet iSan^* darif de Angelis,
Alucmf monte Angelis ^ut fertur) peculiariter dedi/ j catii.Quod obfcruanc,«
procurant qui rpiriroaba fapiunt,8C quibus ab/ ) qualiter notus dl ordo re^t in
Deum/a quo procefletuM. Is*n.ert,ut qux infixiore locu poflident / per
intermedia in fupremu deducantur. ^ An homo fit cxcflfior Angch's,uel
ccontrario. Cap* II* T quia diximus homine tan^ inferiorem dedud in Deum per
Angdum/prftcrmittenda hic minime cenTeo diicuiSo/ nrai,an nobilior fit Angdus
nobis prffidais,fcu minirtras, an homo ab ipfo curtoditus,8C minirteriu
fufcipics. Vide/ tur enim
anguftarc illa omnibus nota initma in Dauirico carmine/qua, eu de homine agitur
, pr^dnit uates. Minuirti eu paulominus ab Auge/ lis.Nccnon ea, quf dicuntur ab
Auguftino / q, Angelum fcdt prope Ic, tanq digniorem, 6C exccllenuorc cfttris
rebus ab ipfo perpetratis. Nam quf magis appropinquant primf caufj^ BC perfc
Angelus, quia incellcclualis,ccnrracur digniorhomine qui rationalis ^ . Et
comprobare conantur Ezechielis oraculo , quo di/ dtur:Tu fignaculum
fimilitudinis.QuibusuerbisCutaliqui exponunt) tlirimir rnante triKni Anrr f frd
etiam hominuiundclequicur* Mifli propter eos,qui hp'editaccm ca/ piunt falutis.
Dicunt aliqui, q? Angrii miniflrant nobis , non tanq nobi/ lioribjs, fed tanq
infirmis,K ipfo^i rgcnbbus pr^fidio.Quibus didmus, q> Angeli deportauerunt
in (inu Abralif anima Lazari,non infirmam, fcd foluram a corpore SC
coIluflracam.Et quauis puer indigeat aliquando ducatu pfdagogi, tamen maior eft
pfdagogo,brcui pofleliurus regnum* Nos autem,quibus feruiunt Angeli,ponenuri
fumus paratu nobis, non AngJisrcgnu a conlliturione mundi.
VndeKnoftracondirio,meliorq c.Wlitio Angelorum concluditur.Quod ctia declarat
produifhonis ordo: Nam ultimu Dd opus fiiit homoiqui primus fii excellennor
erat in di/ Philo, uina mmte,cx comuni Philofopho^t fententta.qua didtur.Quod
eft pri/ mu in intentionc,cft ulrimu in exeeutione . Homo autem fuit extremum
Dei opus,indu(ftus in hunc mundu, tanq ciusaonftes,uelutiin domum iam
fabricatam,8C paratam.Cu infuper Chriftus homo habeatur Ange/ lis
nobili'or,concluderc poftiimus naturam humana nobiliorcm,per illud Ariftotclicu
ab omnibus admillum . Cum optimu in hoc
genere fit mc/ lias optimo illius generis, hoc genus eft illo nobilius . Et
niii Chnftus, 8C BrataVirgonobiliorrseftcotq Angcli,nun3potuiflrat eorum
choros,8C Paulus grad is tranfccndere.Sed de Qirifto inquit Paulus.Tanto melior
Ange/ lis etfc(ftus,quanto difterentius prf illis nomen h^rditauit.Sed omiflis
q pluribus.quf ad faluandam opinionem fuam/dc nobilitate Aogclo9t ad/ ducuntur
ab aliquibus.unu foluam eo^ pocillimu robur, 07 uidciicct ani maChrifti fuerit
nobilior per gratia, eftoq, per naturam hicrit inferior. Qs^ quidem fi bene
pcrpcndatur,multu a ueritate diftare uidebituricu dona gratuita (ut fupra
explicauimus J) dentur fecundu difpofitiones na turz. Et ponderetur (quxfo)
illud Apoftoli,q> tanto melior fit Angelis, q uanto dignius cofequutus ^
nomen. Quod utiep nomcn,non a cafu,8C impropie impofitu fuit.ficut noftra
quoridic imponutunfed conuenien/ riftimu nominato/atqj&bricatum in
Sanifhllimf Trinitatis collegioiubi K gradus re^t,^ proprietates omnes,etia
indiuiduales cognofeutur. Et fi Adam paruo lumine impartito.nouit imponere
nomina rebus fecundu flla^t proprictatemtnon ne melius nouit Saniftillima
trinitas.K origo to/ dus luminisf Ab hac enim dcftinacus fiiit Gabricl
nutiamrus uirgini pat tum.cu mandato de nomine imponendo Filio ,cuius coceptu
dcnunria/ bat.Curauit quoe^ Deus addere nomini Abrahf charaiftcrcm unu,ut no
minato accomodatius foret. Quid credimus dc nomine impofito filio.SC Chrifto
homini,quc prf omnibus dilexit 6i honoraui(:'Si igiif huic dedit nome
honorarius q Angelisifedt K ipfum nominatu honorabiliore.No quidc dica fecudu
diuinitate, quia no digne ipfi copararentur Angeli,cu infinitatc,8( imcnfo
interuallo eos cxccdat. Adeo ut fixundu illam nulla pofUc
cfle comparado . Reliquum igicur e(l, uc Chrifhis homo honora/ dor (Ic,(icut 6C
nomen diffcrcnciush^reditauic. Addam 6C unu,quod ual/ de explicat hominis
nobilicaceiquia concinet in (e mudi machina. Ange/ Ios,6C Archetypum ,ut fupra
cxpbcauimus, ideo habet cxprdliore ima/ ginem Dd,in quo fua pulcherrima nota
relucent omnia.Nec urget Ira/ tenda illa propliedca, qua didcur , homine
paulominus ab Angelis mi/ noracu cu in uetitate liner^ heatur 0’n7X0
tJ^Oirnorirn uate chalrehu mehat meelobm. Qijod ad uerbum ii traducatur,habct:
Minuiifa eum aliquantulu,ucl paulominus a Deo:Elohim enim Deu iignificat.quauis
aliquando Angelos,8C aliquando iudices : fcd in hoc loco ^ut comuniter fendunt
rapientes hebrd lignilicat Deu. Quod innuitur ex ucrbis,qux immediate rcquuncun
Et conitituilh' eum fuper opera manuu tuarum. Non igitur homo e(l inferior
Angelis,quia8Cipit Tutu opera manuum Dd : ht quand ipfe Deus fecerit
horoine,Paulus innuit,dum ait: Nufq Angelos apprehendit, fcd femen Abrahx ,
tanq uidclicct magis unibile, q Angeli . Vltcrius procedunt fccredorcs
Theologi, explanantes illud per numcros:Nam lictrrgillgrcddunt,i i9;a Deus
fecit Angelum prope fe digniorem , K perfeddorem. Verum eil quo ad aifhim
immediatum, cu quo tamen potefe fearc, q> homo iit Bufhis potenda nobilior ,
aliquando reducendus ad adhim : St tunc homo fuo completo curnculo apparebit
nobilior, qui dum fub pfdagogo erat, ignobilior uidebator. Idem dice/
musadid,quoddiCum autem hic folucus erit a corporeis ligaminibus , non Iblum
atdngct ad incelledhim Angelicum , fcd ipfum tranfccndens ad diuinum appli/
cabit , cum ipfo uniendus / fedidus q A ngelus : ut multx fentendx fa/ crx
feripturx refonant.In quibus habemus, q. homo efficitur fiilius
DeittranlTormaturc^ in eandem imaginem , qux cfl Deus , 6C cum iplb Paulos t
Ar3h>* Dauid CHRI/ STVS. Aaga« uninir
: qux dc Angelis,nufqua leguntur . Illud quoq; de ftgnaculo , ud (Igilio ex
fcipfo corruit. In hd>rca enim habetur fl’33r>0Jnnn^ atah
choteincabnit,ide(l, tu (Igilium (Imilitudinis.Nrcaliquando rfperi,q>
(Igilium aut (Ignaculum, dicat aliquid maius , q imago.Bene didt Au/
gu(Iinus,imagincm Dei e(lc in homine tanq in (Igilio, in ChriHourro/ tanqua in
hlio . In qua imaginem datur nobis aliquando tranltormari, remanentibus Angelis
cu imagine (Igilii/ qux inferior eft.Vcl (I dicatur. Angelus ell (Igilium
imaginis,hoc nihil ad rem/ cu femper (Igillatum flt nobilius q HgillumtNihil
igitur nobilitaris arguit (Igilium in Angelo. Homo itacp rcftat nobilior, cui
Angelus feruit, k de rius proicdhi : ut ex Euangelio didicimus : 6C aliqd
utilitaris reportat , cu omne agens agat propter Unem, utilem uriep K
deledlabilem,ni(I (It error in op« rante. Sed cum Angelus non deripiatur ,
habet illum Enem utilem , que Deus nouit,8C cui uolucrit Deus reudarc. Qyc
inuidiafiuTitSC (It inter Angelos /8£ homines. Cap. III. Sapie. Vm autuiderit
Angdus expre(Iiorem imagine, K maiore pcr&iffa‘oncm in homine , q in fdpfo,
hinc forfitan fumpilt, unde ri inuideret. Nam inuidia e(l triditia de bono
alieno, cu dcTiderio aut priuandi habentem illud bonu/aut fuper/ Ioha. excedendi
ip(iim. Hac igitur inuidia C ut inquit fapiens^ mors introiuic in orbem
terra9t;quia Angelus mortis feduxit , 6i fubierit homine / infc/ rens ei
mortc,ne perucniret ad eam fortem/ a qua ipfe cxpulfus erat.Nec opinandu e(l
Angelum inuidilk Deo /qui adeo eleuatuseft in immen/ fum / ut nullus (It homini
, aut Angelo locus xmulandi ipfum. Veru co/ gnouit gradu hominis.pcrfedbHimutp
finem ipll conditurum , Si impe/ Paulus rium quod unus homo cofequuturus
erat.Et id,quando ^ut inquit Pau/ Ius) Deus Pater introduxit eum,primogenitum
in orbem tcrrx,diccns. Et adorent cu omnes Angeli eius. Vidit infuper unde hic
originem tra/ bem,8C futurum ortum eius,ut lohanes in ApocalypiI perhibet,
dicens. Signum magnu apparuit in coelo. Mulier amiiffa folediuinitatis, K (ii/ perioris
pul^ritudinis/8i luna luminis/Kdccoris natur.alis fub pedi/ bus nus. Et in
capite eius corona duoderim dellarum , ided omniii gra/ riarum,K munerum, cum
codedia omnia diuidantur per duodenarium. Et in utero habens,clamabat
parturims,non quidc uocc doloris/ftd exui tarionis,aut terroris,quc incutere
debebat naiciturus omnibus potedari/ bus,K uirturibus muditunde fequi^.Et hfc
peperit filiu ,qui redurus erat gentes in uirga ferrea : iuxta illud pfalmi .
Dominus dixit ad me , Filius meus es tu/ego hodie genui tc.Podula a me,5C dabo
tibi getts in hfredi/ ratem tuam, SC podidUonem tuam terminos terrx. Et reges
cos io uirga j' P&l. I ferrca.Hinc
rimcns/X inuidcns draco magnus, dent ante maUcrem,quae erat parirura,ut
deuoraret filiu cius. Et hinc ortu cft predium magnu in ccdoiMichacI, X Angeli
dus prcrliabaotur eu dracone X angelis ciust fcd illi non prfualutrunt.ncc];
locus co^i inucntus c(l amplius in codo.Et ne quis dubitara, qs edet hic
draco.fubinfrrt. Et proictilus cft draco ille magnus,qui c(l diaoolusiX
fathanas.Et eu hic hlius non foluin rceftunu dTcc mundum in uirga ferrea, frd
exaltatus trahere deberet ad fe omma, maxime fratres (uos, X elciflosudco
inuidia agitatus omnibus nobis inii diabatur. Aegre enim tulit.X crubuit,q>
homo terreno corpore prfpcdi/ cus,obnncret quod ipfc pdidit,X uinceret pugna,
in qua ipfc fuccubuib Vtrifq; enim data fuit pugnaiquia non debet coronan , qui
no certat Ic/ gitime.Vtrilqj quocp indidlu dlprfceptu,cuiustranfgrcilio peccatu
dh ut Paulus pluries eu R.omanis repent dicens. Sublata lege,tollitur pec/
catu.Et (T lex non cdet,pcccatu no imputaretur. Lex itaij data fuit An/
gelisiut adorarent Dei primogcnitumiLcx data fiiit homini,ne comede/ ret.i.nc
fmularctur lignu fcicntif boni X mali^ quod Chridus cd,ut fu/ pra cxplicauimus.
S^ utcrc]) tranrgredus dl pr^ptuiille no reucrcodo Dei prfdpuu filiumdiic
fmulando eius gradum,ipfi pardculadtcr inter/ diclum.Huc cunucniut nonnulli
rapicntcs,Bcmardus pr^ipue,qui Dd contemplatione cdorophum ucllc coocu/
tcre,adducamus tC inuidbiflimas rationes paucas tamen de multis . Pia/ cct quod
aliqui adducunt , ad probandam intrlligenriarum numerolTca/ tcm.lienim ordinem
prffuppanunt,iinequouniuerrum flare nequit : fiC hunctriplicem,ad
ellruidclicct,ad operationem, 8C ad fincm.Veladfu/ periora,in&riora,OC
atqualia, maxime quando intermedia ordinata funt. Quf enim gloria Ducis (i
oblico Imperatore fcu Rege, cantu modo rcfpi/ dat ad mibees; Qgid Epifeopus
agit cum clero, po(lhabi(o fummo Pon/ riflcc.auc Chriflo , que rcpr^cntairEc
quis fapiens cxcogitabitaliquado mentes illas cGcIefles,in coelorum
reuolurioneadeo occuparas,uc ad nihil aLud alpidanc ^ Aut criam Cut aliqui uoIunQin
influentia , K genera/ rione iniorum bccncur,8C non podus in Opiticc,a quo
rufdpiuc : unde influant; Id maxime cum ipfc Ariflotcles doceat , S anima
mourre/ tur oondnue,nunq beatam uitam confequeretur : quia ip(a beata uita efl
podus in quirce,q in motu auenns/S( auxiliantis contra hofpitem tenebrarum . Et
nifi fponte (c dedat homo/pr^alent Angeli uitg/K luds/ contra Angelos
mortis/&C te/ 6ama. ncbrarum.Dufnac^funtuifOnSl^icBaraabasapudOdgcDcmin
periar Onge. chon^nobis propofit^,altcra luds,8C altera tenebra^ : per illa
autem nos conducere dudet A ngelus luds / per hanc aurem Angelus obreuritatis/
8C Ecdrfi» Sathanas. Qupui; in Ecclefiadico dicuntur uita,& mors:malum,8C
bo/ num . Hominem ucro reliquit in manu confilii lui / licet ad utrunif ha/ beat
dudtores,8C fuggedores. Sed audiendus cd luas Angelus/ cum quo habemus
fymbolum/fiC amidciam:6C redlledus cd ille, inter quem 6L nos ab initio pofitf
fiint inimidn^ implacabilcs,6C accrrim^.ut animus SC fpi ntus noder femper
horrcfcat/8C conturbentur omnia qu^ in nobis funt/ quando ipfum fendmus/maxime
in tcncbns/in quibus uites aflumit non modicas. Q^id podit Homo a coelis
fufdpere^uc melior fiat. Cap. VL On ea tantum,quae de conucnientia hominis cum
coelis,8C de fufdpienda ab ds (anitacc,di(5la finr,fed ctia quid utilita/ tis
ab ds hauriat.ut melior fiat, percumndum cd . Haurit enim primo Iuccm,quae
tenebras,& male operantes fugat Daniel nt in Prophcrico carmine didtur .
Ortus cd fol,K congregati funt , in cubiculis filis collocabuntur.Habct enim h;c
lux fimulachrum quodda, K uehiculum numinis,8C luds illius,qui ait. Ego fum lux
mundi. Dum lucem habctis,ambulate in lucc,nc tenebrz uos comprehendant. Et
ficut pdndpcstenfbraruin in tenebds ipfis robudiores liunr.ficSC Angeli lu/ ds
nobis faucntcs,uirium inacmeta fufdpiunt a luce, non modo diuina, fed folan^SC
codcditpct quam etiam illa ^uioa,8(fiiprcma lux fplcnde/ e ii *'CHRr/ ^srvs. if
f CANTICI TERTII. fccns uirtutcm quamlam coriis , K per ipfos inferioribus
influit. A Patre mim*luminum,a quo omne datum optimum,6c ucnit, S^ efle, 6C
motus, K gcncratio.K omnis operans uirtus.tam in codis, q in clcmcnris/ plan/ '
tis«nimanti*bus/K hominibus. Sed illa omnia per codos , tanq per me/ dia / K
inftrumcnta/fomenta quxdam fufeipiut, qux naturalia dona di/ s cuntur. Homines
autem ultra hax.fufdpiut unde mores uarios/K uitam a multigenam componat: ut
Aftronomi omnes paflim aflcrunt/dcccmcn / Aftro. tcshunc benignum ex loue.illum
impetuofum ex Marte,alium fplendi/ dum a Ible.K huiufmodi multa.de quibus
aliqua fupra tetigimus,K ipff Allronomi immcnfa compleucrc uolumina.Id autem
fit,fiue per difpofi/ donem tentorii.iiuepcr uimquanda,qux ab intclligentiis
proumies,^ ccclofq! pcnetrans,pcruenit no tantum ad corpora noftra,fed ad
inteno/ ra fpiritus.a (piriribus proucniens. Sufdpimus quotp maxima uim a co/
centu ccdorum,qui nos ad cocinnandos mores difponucnifi mala nollra k
difpolidone obuiantes , concentum in pcrllrcpentcm fonu conuertamus. De quo
conccnm codorum influendum in nos colonantiflimos influxus loquuntur Pydiagoras,8C
Plato,maximc in RepubIica:Quem CiciToin Pytha. «. libro fub eode titulo
fequitur : Sed Macrobius in primo de fomnio Sci/ Plato pionis,corum diila
refumes inquit.Cum codum intuerer ftupens,ls (in/ Qccro quam3dl,qui
complctauresmeas,tantus 8Ctaduldsfonus.Hic(inquiQ Macro, ille cft,qui
interuallis imparibus, fed tamen pro rata parte ratione dillin/ dlis,impulfu,8C
motu ipforum orbium confidtur:K acuta cum grauibus temperans, uarios xqualiter
concentus effidt. Stelliferum enim ccrium, cuius oonucrfioexcitador eft,
acutiorem &dt fonum.grauiflimus autem lunaris,motu uiddicet uiolcto,quo
fuperior orbis uelodus mouetur. Sed motu proprio inferior uelodor eft , SC
acurior : fuperior autem,tardior K grauior . Quf conccntiopuldierrima quidem
eft , 8i fua redprocationc fuaui(Iima:adeo ut cantus nullus fuauior fit,q
hic,qui ex numeris,K men furis ad inftar fphgrarum motus dcdutftus eft : ut
clare comprobauimus. Nec minor concentus eft in
(Tgnisflellifericodi:quibusCutPl3toait_)prf/ piato ^ pofltf funt Sircncs,quf
cantus dicuntur,co q> prxfidentcs illi,rcddunt in fluxus concinnos.
VndcCcdifufdpiant&uore,qucharmonicu influut. Cap. VII. Vae autem fint illf
Sirenes tacuit Plato,fcd ex fcripmra fa/ [Jem ni fallor^ difeere poftumus.Hyc
enim perhibet ( ut in caiypfi legimus^ duodedm Angelos prgfidercduodc/ Apoca.’^
portis illius ccdiilis duitaristqui fummo K indefeflb concentu gyrant,K
influunt in porcas illas, quf (ut Acadnnids placer ^ ligna (iint ftelliferi
cali: quo^ Capricornus,cft porca afccnfus prxeipua. «II Hcbrci ■ Iohan. Sapii 'le. ;■ Mcrc« 't 'i. B k
t. 1 i Paulus Daoid Idan f K cancer dcfccnfus:cactcra autem cum alterutro
illorum conueniunt . Fn hfc autem ii^agyrates influunt multigeni AngeliCfub
illis tamen duo/ deam Prindpibus ordinari ^ cum influxu mulripIicrm.K
fuauiflimum atq; omnimoda condnnitate plenum, quem a diuino nomine fufdpiunt'
duodedes reuolutotut Hcbrd pro colbnri habent.Dc quo lohanncs ibi/ dem: Et in
fundamentis illiusduitarisnomina duodedm Apoflolorum ec Agni.Ncc enim Agnus
habet duodedm nominatfed nomen illud ma/ ^numCut
fuperiusdiximus^inquotantumodooportethomines faluos heri. Salutem ita^ in hoc
nomine confequimur per Chriflum,quiiprum nomen hfrcditauit:K hanc per
Angclos,pcr ccdos,8( per quacun^ crea/ turam;quia omnia diligentibus Deum
cooperantur in bonum his.qui fc/ eundum propofitum uocari funt Sandb’. His cmm
X cadorum influxus K Angclojt uirtus , K creamra omnis &uet,iTcuri
cconuerfo eadem om/ nis creatura fefe armat ad debellandos inimicos Dd,ut in
libro Sapien/ riac lemmus. Meminit etiam Iohanes dc feptem Ipiritibus.qui ante
thro/ num Uri funt , quos prariidcrc feptem planctis pliricp affirmant . Vnde
Mercurius hos uocat feptem gub^atores, quia uidclicct per feptem pia nctas,quos
rnoucnt.omnia moderatur,etiam influxum duodedm ligno/ rum.Et quanta
confonanria,hinc coniiccre poflumus,qa uter STVS Orpheoi I flCincompIcxts,rcd in cnunRutionibus:in quibus
aliquid affirmatur , uel negatur.Ex iffis igitur orationibustueris , 8C facris,
quas mcntc/enfu ucl interiori profrrimus,magnam uim comparamus . Id potiffime ,
quando fune dircdlf in Dcum.ad quem applicantcs.mouent ipfum, ut in nos di/
Dtony. rigat urrba eius &ucntc numine plcna.pcr radiu diuinu, quo Ctefte
Dio/ nylio;) loquitur nobis-.fcd adeo occultc,ut paud percipiant . Perdpiebat Dauid autan ille qui dixit. Audiam quid
loquatur in me Dominus Deus. Nun/ quam igitutredeunt uacuf orariones Deo obhtf
, 8i decantari hymni: dumodonon emittamus uerba illa fenfu uacua ore
tantumodo,Knon corde prolata , in aerem dto refoluenda : fed ii dirigamus ea
pleno fenfu K efficad mente in ipfum Deum , ficut dirigitur fagitta extento
arcu a potenti manu. ’ • t . , ‘ / • • 1 '-■"‘'r' ’>o 1- ' a [ ' ;• • U
V « • •4 'ifV.1 «i':-' • .illV .cO .XI .q«0 .tifii’ :i« i * ‘i. . y ^5iK'l
*i;p3D,tlinr.rm vjampie i v nl . ); a n n i n a f t d| a n ■ ' K,* a Paulus
Plato S Mere, e XiHus il e ( Paulus a 'j Ariikt c if wi ' r i Mere, j Gccro » *
« If 0 K ante bella in regione illa pcracOa ui/i fiierunt aqplurimis fide
d:gnfs globi inter fe certantes. Non equide uolutrine/tntncnlbexepla cople^ey
rer (i omnia adducatur,qux prffenfionc quada multos cuentus pr^cne/ runttfed
hxc pauca dicfta fint: ut intelligatur rerij conuctus: 6C mutua in
altcrutTudifpo(itio,Koperatioper rcru concrntu,queGrxd fympathia uocanttK inde
difcantur hxc omnia perferiore modo eflein homine.qui eft omnium uinculum,5£ omnia
compleritur. ’ Quf coueniunt inter fc.multo fodicius cogrediutur in homine.qui
efl: pfcdbnimuomniuuinculu,Kprfoibusdiuinitatcfufliiltus. Cap. II. X mutua
correfpodentia rcru Cut explicauimus;) altera in altera mirabiliquada,K occulta
uirtuteopatur.Idco no mi/ rum fi homo cu habeat omniu K fimulachru , K fymbolu,
in omnibus operari poflit.Quod quidc efFicir’dumodo fuq debito teperameto
gaudeattSi fibiipfi prffidear.ut merito dominari inter cftera poflit.Na homini
fibiipfi bmeprffideti adeft,8i ineft Deus omnia opcrastutno modo
Paulas,8Cnoftrxlittcrf,fcdextcrnifapictcs aflerut. Id.n.docet Plato in lonctK
in ParmeidctMercurius in Pymadro.Si Xi/ ftus Pythagoricus,qui didt homine
Ddtcmplu,Deu aut hofpitc’ Quod 8i Poeta his dccatat carminibus.Eft Deus in
nobis.funt 6C comerda cccli: Sedibus fthereis fpiritus ille uenit . Ipfe nan^
Deus in animas Cuuflas fe traiFcrt:prophctas,K amicos fiios conflituit potetes
in opere, 8C fermone* Quod pfcnrie j Paulus aiebat.Omnia pofliim in eo, q mc
cofortat. Deus .n.eft animus nobis,toca uirtus,finc qua Cut ipfcmct phibet^
nihil &ccre po(lumus.Quod X Ariftotcles fatetur in MahauristK in fine
Ethicoru, dices nulla die uirtutc,fiuc namrale,fiue moralc,nifi per Deu. Et in
feac tioribus dogmatibus adruit intclferu bonu, Kfanu poflfc in naturx fe/
crctatdum^o adfitdiuinf uirtutis influcda,ali.is nequaq. Qua infludia tico
copiofius fufeipimus , quato magis abfoluimur ab impedimetis ag/ grauatis
carnis,K tcrrena9t occupationu,at. uinirate, ret Hruricp in prillinu ,8C in
nobis colhtutu gradu, omniu renuti fatilc adipifcemur dominiutSed ad
particularia deueniamus. Qyod Vates effidacur Homo
bene cordatus aliquando muldplid fuf/ bagio inferiorum. Cap. lll. F lidtur
multories homo (ibi ipd praefidens, confors diuinx mcnds.uc futura
prognofticetur : quod propriu Dd ell iu/ xta illud Ifaif : Annudate nobis qux
uentura funt , 8C dice/ mus.quia dii eftis uos-Cui Petrus adilipulaf dices .
Non.n. uolutate iiu.nana allata cft aliquado prophedatfed fpiritu fanefto
inrpirad locud funt Sanfti Dei homines-Fatetur hoc X Stoid.quos fequitut Ci/
cero primo de Diuinarionc dices. Prffcnfionc fiituroy tantumodo Dik
eopctercaquia no dide futuris codngcdbus aliqua dnaminata ueritas, puro
uidelicet mortalium iudidotquibus cofendens Ptolcmf us inquit in rru(ftu.Soli
numine af flari prodidit pardcularia.Fuifl'e at multos uates, 8C multas utras
prflenfiones (ut nc^os omittamus^^teftatur Cratippus, qui fummis Petipaterids
Cicerone tcftc par habitusdl.Tefta( X ^xao^ X mulri qui ab co piotecH funt cu
ueteri academia . Sed ante cos P^iha/
goras.hos eria fecuri Stoid iride aflduc . Calanus-n.Indus Alcxadri mor tem.K
Magi Afiarici ipfum Alexandrum natum Afif pOTiriem prxdi/
xerunt.Soaatcsdiuinatuseftmortcmimminere Critoni in tertiam Iu/ cem , Sacerdos
Diotima.fiiridica mulier peftem prgdixit. Anaximander Lacedfmoniis terrx motum
annundauitinftantcm : X ut urbem X te/ Aa relinqueret admonuinQug tota
comiit.SC c mootc T aygeto extrema TriCne. Plalmua Genefis; Ifaias Petrus Stoid
Cicoo Prole. Zeno* , Pydia. Quoru/ daPr(/ fcgia. r Epime, X t, Vates di ^
ucrfi. 18 i k tf :I I I Solon K Caco e| »1 Phere. i| Thales t
- > l I i t»! .fc.;, ; Athea. sC Roma. I ^ Hebrd / Daoid Ani(p. Pyrom. j
Hydro. (jroma. , Ncao. pars qualT puppis cuuifa cft.Bpimcnidcs Crac'ils uir
diuinus , deerm aii^ nos ante bellum Perficu oraculo monitus perumit Athenas ;
BC lacrihcia quaalam oraculo xdica fcdt:Atheniefibufq; Ibrmidatibus Perficam
claf/ rcm,prxdixic decennio Pcrias non uenturos , dC pollq uentrinc infidla re
difcciruros.Quid refera uatidnia Cafl'andrf,Heleni,ChaIcatis, Airchia/ rai,Tircfix,Mopii,
Amphilochi, Polybii corintiii Druidu Galkru Ma/ gorum Perlaru,Chaldcoru,atqi
Mephiticoru uatcs.Sybillaru, K alioru oracula repetere uolumcn nequaq polFet
quoru aliquos audiui,8^ copro/ baui uera prxdixilTc.Sed ab innumrrabiliu
memoria abdinrntes , unde ueniac hxc pr^enfio,uideamus.F(l.n.quodda diuinadi
genus , quod arte 8C experientia tic in uariisrcbusagendis. In Republica
Athenidi oriente tyranidem Solon mulco ance protexit,» de Cf 'are Cato prffaga
mente diccbanCauete a puero male prfcindlo.ht huiuCnodi inumeraMiappf/ fent
adduci exempla.In domeaids queq? rebus , K naturales euentos fa/ pientes multi
uaticinati funt.Phcrccides Pyihagcrf magiller cum uidiflet hauQa aquam de iugi
puteo,terrf motum uencutu pradixit-Thales mi/ lefius,ut obiurgatores
c6uinccret,K qd Philofophi^ facere poflet oHede/ ret,omne olca,anteq
flordceret.in agro milrfio coemit, animadumes do / rum pdlundantes. Aliiautem
uirtucequadam,tnaxime diuinoru nomi/ num,fprosaduocat,8C cogur,ut indicent qux
a lecreas fupetioru mode/ ratorum rulccpcrint.Sed utriq; pluries falluntur,quia
nihil fciunt d^o/ nes de futuris cucnabus,qux a (ummo ModcratorcdiTponuturmili
qua/ tenus proclamatum,8Cdiuulgacucft in CGdelh’,immo extra coJdlemcu/ ••
riam,anteq res cHircbii demandcntur.Et ab his quot^ aliquando mouen/
turaurs,Kexcaanimalium,aqua,ignis,manut^ pundta conducenda, BC huiufmodi . Aliquando aiam fpiritus humanus ab ipiis malis Ipiriri/
bus exagitatur . Etii omnes , aut per afha ab Angelis arcuuoluta, aut
perinferiorainnrummtaabimmundisdedudlaipiritibusdiuinat.Sunt ' > a eriam qui
naturam ducem fcquentes , ex hominu lineamentis prognoib/ centur.Qui.n.cx
(ignis, qux Deus ^authore Iob_) pofuit in manibus ho/ Job' minum ,ut inde
nolcat unuiquifi^ opera rua,aufpicatur, Chiromatici di / Chiro. cuncur.Qui
autem ex &dei hlo,SC colore diiudicant Phyliognomi nucu/ Phyflo. pantur.ln manibus.n.SC
fade hominu quafi in libro quodam legunt no/ nulli , lagadllima ingenio, BC
dotffa experietia prxdia cumtus,mores,8C ge.la iploru.Sed in tronte fecreriores
Theologi legere protitentur omnia hominu initia,progrc(rus,fiC iincs.Qgod 6C fi
ed.paudilimis came inue/ « t nitur coccdiim.ldeo muldtudini, SC plebi dixit
Cnrilhis. Nolite iudicarc CHRI/ fecundu tadcin. Multi funt alii diuinadi modi ,
per inferiores caulas, uel STVSf iigoatfed omnes reducucur ad deferipta
primaria gcnera.His aure omilV (is:qui (inc ucri Vates uideamus. Qijis 9C unde
efidaturuerus Vates. 'Op. HII. St uatidniu profnflo legirimu BC ueru femp ^ut
diximus^ a Deo , BC fuperorum fauore procedens, 8C hoc multigenut
Aliquando.n.cihdtur per fomniu : Aliquories per cam ui/ (ioncm,qux dl inter iomnu
BC uigilia:Et aliquando furore, SC 1'pidtus aginrione.Qui omnes modi coucniiic
in uno genere diuinadi, quod Hcbm /Ip batchol.i. liliam uods nuncupant,quam nos
ccho didmus.i.re(lcxione uods.Sunt*nd)(c quyda reflexiones diuinp, BC pro/
phericx uods.Diuinat autem alii per claram uilionc, quam habet depu/ rau mens.
Alii ucro quatenus fufdpiunt a uiua.SC uera uoce.Quf omnia genera in faais
eloquiis cxprdla colpidmus. De fomnio.n.inquit Mat/ A(us* Apparuit Angelus
Limini in fomnis lofcph,idicas uidciicct quid de coniuge. v;-' • s t Hcbrd I
■T? Mattfi. lofcph' rPharao Nabuc* lob : Ambr* , Lucia» Demo, lymuu l odo igi/
mr quod temere tic,cj:co cafu,86 uolubilitatc tbrmn^ eudnir, pr^iincii i it
prpdici pote(t.''Nec rerum hualium dt diuinatioujuia cum ncaiiario cuc
niar.nihil proddt immo cruciat earu prflnilio , fi malus ruemus hicurus fit.Nec
prf caucn poliunt ca,qu^ latalia lunc. Nec dicatur quide , omnia kuius calura
rebus diuinis procurads,quia (. ut dicuQ cum niliil lic ntra fatum, nihil re
diuina leuari potdt . Concludunt itai^ . Si pi (uidiri nihil potdt tiiturum dic
eorum quf cafu tiunc,quia cfle etrea non poliunt,di/ uinaiio nullo erit* Si
autem iddrco poliunt prfuidrri , quia ciru luni,tC
£italia:diuinationihj|prodcrit«Addut Chry(ippua/Diugen(S,& Antipa/ tcr:5i
Dii luncquo^aulpicio^ut didtur Jtu diuioaiio, cur ipli apcrieno rxpb'cant,qu{;
tucura 1'unt prpcouenda, aut amplexsyar id maxime cum dicanmr generi hominum
bcnelici,8: amiciinili cxiltimiut ndiil intctcdii hominum lcirc,aut ignorare
quod hituru Iit* Ht cur tot & canta homini/ bus occultanc,uc ca quf ldunc,auc
prf uident , nihil fint in comparatione eorum qug latent f Hinc concludere
uidcntur,q> Dii nihJ rcui lam, fid fi aliqua prfrcmiuncur,id fit
ingenio,arcc , uel caiu. Inuchunt quo ucna/lul/ mina,tonicrua , llcllf comat;
,terrf motus, uapores uill dcariare in aere, tC huiufmodi,naturalia (iunc,8t
non prognollicationes . Cuius rei lignum comprobatiuum dl hilmen in medium mare
proirdlum,aui al d truUra demiflum, SC quonia no lemper comatas Ile 11^, St
terr; motus liquutur hi,qui dicuntur eo^ cuencus,St mulca prolequmces contra
diuinationcta maiore in modu machinatur, qu; quide ex fc funditus corruut .
Nihilo/ minus ad ea qux addudta func,rel|x>ndrbimus> bll enim (ut ad
Cicero/ nem,8t eos qui iplum (equuncur, mr ui rtam^ rerum fortuitarum St hi/ talium
diuinatio.Et quiuis loituita niliil uideantur habere rationis, id ta/
mcadlinhis,quibush;ceucniunc.Namin lummo Moderatore aquo eucniunt,abrcp ratione
non fune. Omnia enim fonuita a Deo lua diipo/ nuntur ratione. Nos autem (ut
bene Irntic Arilfotclrs in dc bona Si mala fortuna^ cum tioa uideamus carum
taum caulmn , qu; dl Deus,attn/ 1 f iii CANTICI TERTII. buimus fortunx.icleft
cauf* ignotac.Non igitur cneniunt hatc pfa» in/ tcntioncm fummi
modcrantis,utluti firrrum fccuris in aquam cadit prx/ tcT intentionem ligna
inddentis. Vilamimfuitacaiu fors ccddiife fu/ per Saul , quando cle£lus fuit in
rcgcm.is tamen a Domino fuerat Sa/ Saul mueli indicatus rex: 8C ab eo qui
indicauerat difplitf bicre fones, ut ca/ derent fuper Saul.quf non
intilligcnnbus ipfius Dei difpoiirionem.a ca/ fu ccadilTc uifxfunt. bicin
multis contingit, ut iudiccntur fortuita, quf a diuino decreto fumma ratione
procedunt. EthfC in Deo prouifio/ nes diuin® dicuntur :qux fi per codos
difponuntw , fatalium nomen allumunt : in his autem quibus occurrunt fortuiti
indicantur cuentus. EthorumuatiailiaGcpius prfmittuntur,utcognofcant morcalw
quo/ niam huiufmodi a Deo prfuidentur K dcflinantur : unde fefe diiponant ad
iplos influxus bene fufdpicndos , K grati fint tribuenti . Aliquando utro ea
ferie difponuntur res , ut euentus illarum fint in difpofitionc red/ pirntis ,
ficuti cll grana bene operantis , K fauor multiplex . Qux edam fiib conditione
promittuntur , ut ffpius in feriptura facra fummus Mo/ derator repetit dicens .
Si audiaitis me , fi hfc , uel illa foccritis, munifi/ cus ero remunerator. Et
quauis cognofeat fummus Moderator quid ho/ mo fadlurus lit , non tamen in
prfterimm tranfit uifio: ut ex illa iam ha/ bita 8i decurfa , res inlallibili
euentu fuccedat . Quomodo autem idem contingens cuentus , in Deo fit
infallibilis prouidentia , 06 in coelis fotum (ficud Plato bene fentiQ id
penitus difficillimorum eff . Et quwis hatc PfatO uideamus , K comprobemus ,
quomodo tamen conueniant , adhuc de/ clarauit nemo. Aliquod tamen exemplum
prxbere pofliimus , quo ad huiufcc rei explicatum perducamur . Currit fluuius
Dei iuilii Icropiter/ no, 86 indtfeiffibtlilapfu tranfit per uarias regionei in
omnium incola/ rum benefidum t Sufdpcrc curat aliquis aqux
profluuium,admittendo quantum ei fufficiat ad irrigandos agros . Alius munitis
aggeribus ni/ hil aquf admirrit in benefiaum , aut malefidum . Alius ucro fua
igna/ uia nullis extruebs aggeribus , tota permitrit praedia fuffocari,66 fom
omnia opprimi . Eli itacj fluuii curfus a Dd prouidentia, 86 inuariabi^li
iullii, uel a codorum ordine , fiue foto ; beneficium autem , uel maleti/ dum
eft contingens , pro induftria , uel ignauia fufdpipntis. Si autem de
inundatione lUa uaddnaretur quifpiam , forfitan incolarum aliquis melius
muniflet aggera ad malefidum euitandum , 86 alius fe difpofuif/ fet ad
copiofius benefidum fufeipiendum . Ecce igitur quomodo rele/ uantur ca qu®
faulia funt,fed Cut more noftro loquamur;) ca quf ab in/ follibili Dd
prouidenda deueniunt. Ad Chryfippum ucro , 86 collegu Qjjy, dicemus , Deos
ideft Angelos fummi Moderatoris iuflu aliqua nobis rcuclare , ut 66 Prindpis
ifccus , 86 nol^a merita exigunt . Et ex his ora/ XLIIII r. ojIo dcclaraos^alia
plzracp confunilia uniari podumus , quia fctnclQn/ quit lob_) loquitur Deus ,
in eadem cauia uidcLcet, ad cuius unid lDaniel draconem inccrfedt,8C inter
leones famelicos (Ic/ dt intrepidus. Paulus uiperam manui adh^entem uelud paleam
exeuf/ (ic,nihil dmes morfum.aut otiendicula cius, cuius iam plenum obdnue/ rat
dominium • Non enim defuit Paulo ille , qui cgteris Apoftolis dixit. Ecce dedi
uobis potdiatcm calcandi fuper ferpcntcsiK reorpiones,8C fu/ per omnem uirtutem
inimid , K nihil uobis nocebit . Bibit lohannes ue/ nenum lftus,8( conflans,8C
ex bulliend olleo illpfus eualit.Non enimCuc Auguflinus Oudidomeo^redlcdecemit
intcrdoruperGcndim adiit/ terij animalia fuere a prindpio produifta uencnola,
inimica, Bi moldfa humano generi : fcd poli peccatum in&lla , inimicat^
conlf ituta funt. Quod ex Domini fentenda in p^nam iniuBf
rebdiionis primorum pa/ reatum delata eft . Ad ferpentem enim omnium animalium
homini in/ (dtiflimu ^ut inde ad c^a animalia immica didhim intelligamus^ m/
quit . Ponam inimiddas inter ce BC mulierem, U inter femen tuum SC fc/ men
illius.Ecuixprolatafenccnda ,de remedio quocp prouidois dixitt Ipfum,femen
uidelicet mubcris conteret caput tuumnu nec ipll , nec uc/ ris dus afleebs
nocere ualeas.Hinc non canmm Apoftoli , fcd edam po/ fleri prpialuerunc contra
inimica animalia.Hicronymusenim leonem acerrimum hofVcm , in proprium obfequium
conduxit . Ec Anachoritf muld liabant in fpcluncis SC caucmis cerrf, non
dmentes nec leones, nec urfos, nec ferpentes , nec ualidillimos d^ones
infdlantes. Et quod plus f. cll , pr; ualuerunc amid Dd contra acerrimam uim
naturalem impe/ tuolillimi ignis. Nam tres pueri in fornace Chaldaica,SC Thomas
in In/ dia impetum ignis,6C Frandfcus candends &rri uigorem exdnxic . Et ut
cum Paulo concludam CdcEccm enim tempus enarrand_) Santb' per fi/ I dem,idefl
per fidelem SC firmam adh^onem cum Deo,uicerunt regna, opetad fune
iullidam,adcpd funt repromifliones, obcuraucrunc ora leo/ K lacobos ’ ii» ■
"! Primos ^ Rxgum CHRI/ srvs Augufl. •♦i Paulus Deddic:K nullo poma mouentc fluunt. Et iterum
indudt Medeam de Idpla dicentem. Cum uolui ripis ipfls mirantibus amnes In
&ntcs rediere fuostconculiacp fifto. Stantia concutio camutfreta nubila
pello. Nubilae^ inducotconuullatp robora terra. Er
fyiuasmoueo,iubeoq;trcmifctre montes: s Et mugire folumimandi^ exire
fcpulcfaris: Te quoc^ luna aaho. Et dc quadam incantatrice alios fe uidifle
perhibet. Hanc ego de cedo ducentem fydera nidi: Fluminis hate rapidi carmine
uerrit iter. . i Haec cantu iinditcpfolum:manef(^fepuIchris ’ : iv» Elidr,8C
rapido deuocat olla rogo. Cum libet,hax trilU depellit nubila eodo. Cum
libcr,{fliuas euocat ore niurs. Auguftinus ^ phibet fe in Italia exnre adiuifle
mulieres quafd£ mali/ gms artibus adeo imbutas,ut dato cafu flarim hoies
courrterct i iumeta, qu( necefluta porcard;,SC b£C finito opac io hoio iteje
reduceret. Qyod cSprobat Apulcias,q loga
fcrie redtat fc ucneficiis cuiufda mulims,du p magica auis fieri conarctur,in
Afinu couerfam luiflc. Quod 8C teporibus nollris multo^r tdlimonio codgitcuida
in Cherro lUirid infula,g p mul/ tos annos omnibus uifus eft afinus: Tande ad
fc rcurrrus,S6 uencfida,S( roaltfaifta propter qux idfibicotigcrar, fccerdod K
publico c5donato/ ri enarrauic.Et nc quis opinetur fuilfc deliramcnta/acrx
linerf narrrant (ut habemus in Daniclc_) Nabuedonofor no mulie^t ucnefidis, fcd
iuflu Dd ad dus elidendi fupctbia mutatu in bouem:8£ annis fcptc fcenu co/
medifie* In primo quocp uolumine RxguJcgimus Phitoniflam muliere, qux erat in
Endot aduocafie Samuelc propheta:quc intellexit 5aul die ucre Samucle
fcifcitatus ab co rerum fua^ cuentus. Qui cofirmauit om / nia qux dixerat,antcq ab humanis difcederct. Et fuit
ucrus fpiritus Sa/ muclis, ante completu annu poli difcdlum a corpore fadie
aduoeadus, ut Hcbrd dicunr.quis plfticp in diuerfosfenfus littera
interpretentur. In Exodo quoep perhibentur Magi Pharaonis uirgasin ferpentes
mutalTe, rana^ multitudine addu(fli,aquam in fanguinem conuerfam in interitu
pifdum,K Aegiptioj: iadtura. Etnifi Magi,phitones,necromantes,ma lcfid,8C
cxcantatores.atqi huiuGnodi in rd uentate fuiUcnt : non iubcret in pl^ifq; lods
Dei uiui oraculu cos exterminados de terra: Sed magna dl mago9t,aut mirabiliter
operantiu dif&rcntia.Sunt.D.qui operatur in/ genio,arte,SC
dodrinatlupplentes^aut accelerantes, uel angentes naturx opus R liccc.Si licet
(inquio^ quia Zoroallrcs magicg artis inuentor (ut attdlacur Gentiliu littcr^^
in Tuis oraculis inquit.'Ne augeas Eatum.imo magis te extendas d datum fit
defuper,auc feries rerum exigat , ut inter/ pres dus Gcmiflus Pledion exarat.
Et illi Magi,fapientes , aut ucri phi/ lofophi dicti tur.Sunt edam qui attentat
ea,qux uires, SC humana cogni/ donem tranrccndut.Et hi ea qux nefdut,6£
nequcut,fcifcitantur : K fieri fiagitant ab immudis d{^monibus,ab'quido fc
fubmittentes, 81 adorates, duplids aiminis rd,idolatrig.Ce^ uilillim;
fubinfboisdiis maxime, qui/ bus ipfi longe fupenores natura exilluc. Alii autem
uiitute nominu diui/ norum adiur&es,ipfos dpnones coartat.Ec hi quis
idolatdf , BC ddedbo/ nis fcclus non perpccret,tamcn manifcllis periculis fe
exponut : quia 8C fi coacfli dpnones,tame fcmpcr inuigilant,ut errante dedpiat.
Abi ucro no contend immudis dpnonibus, meliores SC mudas intclligendas afdfcut,
uel ipfum Deu immcdiatc,quod pauds ucl nuUi datu cll . Nam SC Moli omniu
propheta^ fummo loquebatur Deus per Angclos,dicente Paulo. Lex data dl per Angelos
in manu mediatoris.Scd quia uicon Dei gete/ bat Angclus,idco loquens
dicebat.Ego Adonai,quod c(l nomen quadri/ Iittcrum,foli Deo copetens. Abrabp
quoqj (ut in Gcnefi legimus^ loque/ baocur Angeb' prodicentes Sar; conceptu: SC
pentapolitanu incendium, quis Abraham DanicI Nabu. Regii Saraud 5aul Hebret
Exodus Magi 2joroa. Genu. Mofes Paulus Abtabi guis Abrahom adorans mictcoce,dixcric ad
nunnos Adooai, quod nouie tnagis mitcend,q miliis otopctc^Ec quod patribus
illis farirKunf An/ gcli, nobis operatur uirtus Ohrilti,qu omnia Cuc diximus^
ad fenumina traxit:fi£ qui haba nomen cui flcdlitur omne genu , Cd omne nomen
c«/ idbum,terrc(lrium,SC in&mo^uHinc iuflum eft nobis, ut m nomine illo
omnia fadamus>Nccmhoc noifaxi tepore alia ua farwwli m,/ bisreii(fl3cil'.
Qsx liat naturalia opera,8Cqate£idla,8dqusucra notacula', Kqox legitima
dominidi uis. Cap. X. Vm igitur Cut diximus^ eoad Sae aliqoi qcu ars,ingcniu, X
natura nodra patitur maritare mundu,Sd applicare adii/ ua palliuis.ii
fapietcs,ucri philofephi.ant magi dicutur,na/ , turae fcacta Ct reru i^bola
rimantes. Nec ilti animadlMB/ iione,ud iniuriaaliqua,fcd omni ucncradonc digni
hab^' fimcquosimi/ oerTo^t Dominus trtks 6d &ntores habere uoluit fu;
fetlidffim; nariuita/ tis.Cum aute malosd;mones confulut eo^c imploratcs
auxtliu, ut ea c6/ ducant,quae nec ars,nec humanu ingeniu patitur : mne qofcucp
eo^ ha norepcrpetratur.illa non miracula,^ pr;lhgia funt: quia aut fecundum
apparenda tantumodo liunt,auc in nuJefidu eopt qui fufdpunr, aut qui ipla
ppetrac.Apparct.nadiai,ud equi, aut qu;uis alia animalij», uidtr^ mutari
tantumodo ab oculis iafdnatis , X illulis . Hinc mulier lUa , que equa
iudicabatur a nulgo, Hilarionimulier ukkbac,uterat.MuIa qui/ dem coprobamus
illata,auc remota impedimeta a Oro, Angelis , Xdx/
monibus:al>qaado.n.oculo8afpidmj perturbat, OCaliquado medin per quod
afpidut.Anantuia};mones Cut clara experieda didicimus^) coram dcoe,uci
uiginti,ab uno ucl duobus tatu uih,ab aliis aute nequaq. Er boc quia ad libitum
fe occultat,8C ad libitu fe uiribiles pr;bcr.IudicaUc item multi adarc
alinu,leoncm,aat gallu,hircum,uel homine . Alii autem ai/ hil penims uidcnttfiC
id fit arte, 8C illufione malorum dpnonum.Scd ue/ m'amus ad fupoos. Obfeilb
Elilro ab exercitu regis Syri; uallanris Do/ taim, timuit minider dus
uidenscumis , flC equitesin dreuitu duitarisr Coi Elifcus:Neomeas,plurcs fune
nobileu q contra nos. Et orate ipib ad Dominu,ut aperiret oculos pueri fui,eccc
uidit hic monte pltnu cquoru, K curruu igneorum in dreuitu Elifci. Orans ite9s
connra hodcs.ut aufer/ Rtur ab eis uidendi fecultas,darim quoaf in illis ime/ -
^ diads/aut ppinqs difdpulis ipfius die uc^r regnu Dei,qd fe datoru rmi . .
faanimo qd dcdcrat,tLim aicR.egnu Dei itra uos efbEt iteytEe» dmi CHRJ^ uobis
potdlatc Gip omne utrtute inimica,SC rcfiftcntc vjsNa amim uk/ STVS tute bidlc
hebids ad outu.Hic igif nobis redimit pditu regnu:dumodo bene diordad ipfius
udbgia retdo/flC pfodo gredu profoquamur. Bmcchordatusho exaudit ad
uotadcquacucp repetierit. Cap. XI» Xtat fummf Veritaris fententia. Qijicquid
pederins P^e, fiet uobis.Scd quibus id fiet attendendu cd, ait.n.Vbi tiic/ rint
duo ucl tres cogregad in nomine meo,ibi fum in medio J co^,podea fubinfeinDe
quacuc^ re confc^erint,ii uidelia* r I r • qai cogrcgati couenerint in nomine
meo , fiet cis. Magnu qppc,K aper> ® nflimuucrbu.ColleefboKcofcnfiopmita
debent ab hisgipetraturifunt. '* Orige. Cofcnfioqdc no tantuduojtucl mu
hominutSed Curret fcntitOrfge/ ® nes^ cScordia duojt cft animalis hominis cu
fpirituali: cocordia aut triu J cft utriufcp illojt cu Deo.Ec hoc cft illud
teperametu quod cxqrimus,imo ■ quod cxpeeftat ipfc Deus ab omnibus:!! gratas,
OC fuaucs oratioes fufee/ ^ pturus fit.Na tuc homo quafi teperata dthara,omnc
uocc, K fonu ope> !• ris reddit Deo iucundu, K fuauiflimu,adeo ut ipfcin
medioeo^t interfo/ “ nans uim atep energia prfftccut gratx K cfficaccs fint
orationes paterno • fonti omniu bono^,a quo hauriuntur omnia bona:K impetratur
qcquid i Mofes petitur. Hicadeoinualuicoraa'oMoli,autMofcsoras,utdiumatoctia »
mutauerit. Et diccte Deo , dimitte mc,ut irafcaf foror meus cotra cos,K i delea
ipfos.fodae^ te in gete magna; non curauit M ofes de promilla ex/ f alcatioe,ia
Deo cocors 8C unicus, l'cd de ipfius gloria, unde orabat dicens, i Ne irafea^
Cquffo^furor tuus cotra populu iftij.nc dicat Agyptii; Calli/ ■ de eduxit eos,
ut interficeret in monbus,flt deleret eos in terra.Recordare Ii
Abraba,I=ahac,8C Ifracl feruo^ tuoy , qbus iuradi p temctipfum dices: I
Mubplicabo femen ueftru ficut ftcllas cocli , K uniuerfam terram hac,de V qua
locutus fum dabo femini ucftro:8C polfidebitis ea . Hinc placatus cft I [
Dominus exaudies prccatcm Mofem,ucluti uej: fidele SC bene cofonum i| fcruu,qui
zelans honore Domini propofuic ca,qu^ gentes in iniuria Do/ I mini adducere
po(], tanq a proximiori pfona,8C habete expreffius fymbolu eu homiac,q ab illo
g di eebat:Multa habeo uobisdiccre.fcd non poteftis portare modo,me uide/ lieet
doecte.Sed eum uenerit ille fpiatus ueritatis,fuggcrct uobis omnia, 8C docebir
uos omnia ,tanq magis uobis domeibeus. Vnde non iine eaula Stephanus, Apoftoli,
K alii podus dicut repleri fpiritu fao(fto,q filio Dd. Hoc qa fpus eft magis
nobis unibilis g ucrbu:unde nec iftud fme fpu uni tu fuit eu hoic,diccce
oraculo ad uirginc coripientetSpus fandhis liipue/ nict in tc.quo vj medio 8C
tu c6dpies,86 fiet unio duau nacura^-.Du icac| fpus nofter eft in corpe het
aligd corpeitaris : fed unitus eu Deo feparat a corpore,maximc hoc
corrupubili,6C graui.Na fecundu Platonicos du/ Platoski dt fceu corpus .xthereu
exgnta ([ut aiut_) eflcnria c5fe(ftu:quod animf uc hiculu nucupanin quo potdf
aia pari tormetu ignis,8C eu ipfotriftari,SC gaudere de multis corporcis,8C
apparere uifibilis ad libitu. Sut eria ex ris g aftaat aiam t^c ab illo corpe
^ereo feparari:K uniri penitos cu Deo* Et id,qri non tin in primo , fed in fecu
do purgatorio bene purificata erit» Duplcx.n.purgatoriu illi efle opinatur : In
quo^ altero cxpurgwir aix a fordibns,fi qux funttin altero aute melius
purificatur, ut diuioiorcs fiat, Si dicere pollint cu diuo Citharifta: In pace
in idipfum dormia , Si rege/ fca.Scd cum ex facris elogis habeamus corpora
noftraglorificida fimul cu aia,id gde fiet,cu induerit fecudu Apoftolicu
documetu natura fpus. Si relicto aiali,SC corruptibili furget incorruptibiLa Si
fpiritualia. Dadd V. Quod comerdu habeat Homo cum fpiritu Angelico. Cap
Tquiaeria Angeli dicutur fpiritus iuxu propheticu illud: (^i £ids Angelos tuos
(piritus, peurr^u eft quod parricu^ lare fymbolu,aut comerdu hab^ homo cum fpiritu
ange/ lico.Mini(Ieriu.n.fufcipimus ab ds.g^ut ait Apoftolus^ta/ dh' funt omnes
adminiftratorii fpiritus.In quo minifterio laborant,ut nos in Deu deducat tang
medii Si ueri fpirimsuinde utriufclamauaat,diccbat:Parate oia Domini,rci5hu
Eidtc femicas dus. Nec minus parandu cft hofpiiiu q uia,8C utruc^diTponmdum cft
rnfbV tudinc,cu habitaturus hofpes iit.q fuma Veritas eil,8C rctflitudo.Malus
aut df;nocu natura (itmcdax,5C obliquus,profcerrorc,8C mendaciodi/ fpanedu
procurat . Ncc aliquado habitaculu cordis noUri uacuu rclinq/ turuia uno
hofpitc rcccdete alius Ibmm fubintrar, (icut drSaulc in ^ uo/ lumine Regu didt
iSpiritus Dhi rcccfltrat a Saul,8C exagitabat cu (pus neq,a Duo vjdimiflus,ut
rau ordo exigeban Sicuri ct habet in Euagtv 1io,cui ritulus dl fccudu Luca de
illo obfdlo a fpu immudo, quo expuifo fubintrauit mudus.Huc reuertes cxpulfus
ut fubincrara,ncqt quoufe^ p immuditia illata a feptefpiricibus nequioribus
fugaretur bonus hofpes: Quo fugato ingrefTi funt mali.Nec.n.Deus , A ngclus,utl
df mon in i^ia habitar,aut aliqd fecu agit,ni(i mediate uirtute fpiritali.Hic
Paulus poftq mulu meminerat,qu.c Deus largitur , 8C opatur
nobifcu.fubinFcrtsHxc autc opatur unus atqt ide fpiritus . Qui tamc aliquado
(ut fupra tetigi/ mus_) dici^ fpiritus Patris,iuxta illuti Saluatoris: Sed
Ipiritus Patris ue/ (Iri q loquitur in uobis. Aliquado didd* fpiritus (ilii ,
de quo ait Apoffolus cum Galarisagcs:Mi(itDcusl'piritu filii fui in corda
nolfra. Aliquado cfl fpiritusdefpirituiutin Aifbbus ApolfolidsIegimusiRepleti
funt omnes fpiritu fancioiQyi tamc no difccfiit a digiiicatc,S: deitate fua:
fed uirtute quada (piritali (ancfrilicauit,SC dtificauitfpuin
Apro^quospfudcrat. Qgx colonaria coducatut inter (piritumSC anima. Cap. VIII. T
igitur introducatur in nos bonus fpiritus.ltue Angelicus, flue
diuinus^conduceda cft cofonaria inter fpintu K anima, no uriqi illa,qux df idem
quod fpiritus.fed cum meliori.Ex qua coionatia dcucniat tande ad unione cum ca,
SC tanq mc diu fecu deducat inferius trafmutatu in fpiritu ad meliore (ortASieut.n.
in arte tranfmutatoria (ut dicunt lecraiorcs PhilofophD eff mediu,tanq fpus qda
indutus,8C imbib& primo natura auri, pollca dedudt ui quada ingeri ,8C
uelodlTima cptera metalla in auru.Et quia trafmutabilis eff fpi/ ritus hois in
diuerfas naturas, hinc dixere Chaldei homine dic difloluto/ rix
naturfanimal,nuUa habes daerminata imagine,fed adueririasSf ex/
trariasqplurimas.Natrafmutaif' fpus non (biu in natura lbpiore,Kin/ feriore,qux
funt in homine,fcd indfmone,Angclu,Si Deu,ut tetigimus. Et cum tr^mutatus in
meliore forte fecu infaius deducit,hoc p fdpfutn fubriliat,licut fubriliatur
auru dedudlum per angui Ullimu ^ame:ut uc/ luri tilu fericu,uel lineu deduca^ad
libitu,8C de animali fiat fpualc . Hiac non line mylf erio HVf quod df fpus
inucrlis litteris,p (iruph more cabali/ (fico reddit 7in hur,quod foramc
(ignificat,p quod tr^cs corpus aialc fic ipuale,uc unitu cum fupiori
bcarificet^Ec hoc qii (pus primo uni^ cu ilio •Saol Lutas Paulus CHRI/ STVS
Paulus AdLapo. Philofo. Chaldd .i i . diuino^K fupiore.Si' aut dcddcs coglutinaf cu
infcriorr,tuc p ipfum ca^ per foramina aibri di(fillac,8C drpdi^ ^d rxfupiorc
dacriorari poccH:» igi/ homo cupic Heri diuinus , ncceitc eft.uc dus fpus
coucniac eu illo diuino,qd’ cil in ipfo,in quod rade reducat anima
inficriorc.primo fpuale dfccfa.Cofonantc aut fadmus fpiritu cu illo diuino , qn
obrdies adhfret illi,qu( ryndereds dicitur,(dnp malo rrmurmuras,8C ad bonu
dcprecas» Daoid Cui cofenties, K nullatenus difaepas fcqtur in homine pax,8C
tragllitas, a inde If titia cordis,mctis iubilauo,8C arrha beatitudinistut
dicat cu Pro Idem pheuiMihi aut adhprere Deo bonu ed.Subfequitur eda dilaudo
cordis, te auidus currus,atqt uolatus uclodflimus in bonu: ut itetu dicat cu
code propheutVia mandato^ tuo^ cucurri,cu dilataib' cor mcu4 De couenima
Ciauinima Hominis cnm Deo,ut ipfo hic frui indpiat. Tonus Sextus. Omo Deum
natura zmulatur. Cap. L Homo effigiat Archetypu in figura. Cap. II. Corpus non
minus cournit Deo utlHto,q ipfi nudo,K fim)* pliciffimo pura,8Ccxpoliau materia
( ut diximusj) te/ fpondeat. Cap. III. Cum in homine
fint infimu,6I fummu,ac(j intermedia , omnia fiidle per ipfum homine cum Deo
conciliantur. Cap. IIII.J Curaiaincorpctaqifuforiouafcpurgadacollocaufit. Cap.
V. Cur Deus hic coliocaucritanima,K mete uirribile. Cap. VI. Qgomodo Homo a Deo
peccato diflideat. Cap. VII. Sicut Homo per peccatu a Deo defidt,S£ diflidenfic
p pocniteria redu / dtur,8C temperatur. Cap. VIII. Saaamcntis Homo redditur
perfei^Hor id fdpfo, iL cum Deo magis fo/ norus. Cap. IX. Sacrifidis expiatur. Cap. Elecmofynis abluitur. Cap. Perfonat
uirtutibus. Cap. Lctfdone imbibit unde modulari poffit. Cap. Meditadonc
prxiudit. Cap. Oradone modulatur. Cap. Contcmpladone introdudtnr. Cap. Amore
unitur. Cap. ExufidCcxcefluttaofmutatur. HOMO DEVM NATVRA AEMVLATVR. Oftq
propofinim noftrum eft ,ut explicemus qua ra/ tionc Homo cum Deo coueniac, 8C
ip(i animilcnir, uc plxrifcplods fuademur^K inuicamur, opportunu do/
ximusrcpctae eu qua lui imagine ipfe fummus Opi> fex produxerit homine;
Omnibus enim iammuiale cil hominem cum imagine Dei &dbim , SC ad iplius il
i deduchim limilirudine . Iu quo autem conlillat haec imago ^ut cum bo/ na
ucnia dixerim eorum qui de hac fcripfcmnQ cum adhuc non Iit enu/
clcatum.pcrfcrutemur.VuIgari enim SC anili doctrina didcur , tres diui/ nas
perfonas reprf fentari in tribus potentiis animae, memoria,iatcl lectu, 8C
uoluntate . Nec quidem hxc potdl did imago , cuius cft rcprffentarc totum , SC
omnimodum effigiatum , ut a Theologis noftris pcrfpcado/ ribus qoptime
dccemiturmcibgii autem cft rcprffentare non picnu imay ginatum/ed aliquam cius
rationem , uel partem . Et quamuis tota diui/ nitas comprehendatur in tribus
perfonis , 8C criam in rarionc ipfa dcita/ tis : plura tamen in Deo explicari
polliint, qux homo pIcnilTime repr^/ fentat in aliis partibus, q in praedi(ftis
tribus potentiis . Hinc cx nouirio/ ribus Theologis aliqui acutiores , non
contenti illa ilmplid aflignata ra/ none imaginis , dicunt ipiam conliftere non
cantum in illis tribus potea/ riis,uel (^ut fuo more loquamur^) in atftibus
primis follumodo : fcd etiam in fecundis . Eft
enim in nobis intellciflus,mcmoria,ac(^ uohincas :ha;ci^ eadem tria in Deo
repr^entanr. Eft infuper uerbum ab intelleifhi iioftro produftum , 8C amor a
uolunrate emanas, quorum altero diuinum uer/ bum , altero aurem Spiritus
Saniftus , qui amor quidam cft , rcfignatur. Intclictftus uero habens obiceftum
prxfens , K producens patrem effi/ giac: fcd no minus defidc imago hxc in
homine ab effigiato Deo,q ima/ go hominis piifta deddae ab ipfo homine uero ;
Verbum enim in nobis produ cSparatio fiat uer/ mi,9Cnon monti indicat
ucrba,quacfubfcquutur:Etcomx capitis tui fi/ cuc purpura regis.Manus quoq; funt
dide quibus regius V aces : Manus tuat Domine fecerunt me:K plafmauerui
mc.OigiDxic quibus iteru ca/ nk; Videbo coelos tuosiopera digitos: tuo^.
Dcntcsaitin candsdiatur: ■ Dignu eft uinu dilcifb meo ad potaodu,K dbus labiis
, flt detibus illius adruminandu B a Damd Ilaitf Dauid Abadh Hkto: Dani r I£uas
R.eg.i. Icrem. Dauid F i li »’ Ii ti k k * 4 k. f k 'f w l f s» ^ Hiero. k 0-
JCHRI/ ;STVS j^aulus SCHRI/ ^TVS ad ruminadu . Sunt humcri:de qbus
Ifaias:Fadlus cft pr/ndpatus fupc# humcrosdus . Qgibus criam^ut in Euangelio
didtur^ poitauic inuctam ouem. Brachia etia d mtrada func,dicente iraia;Brachiu
Domini cui re/^ uchtum cft ( Nam in brachia cxcmto (ut fxpius in fcriptura
repetitur^ eduxit populu de Aegypto,iignis,K portchsqmaximts fubfcqumtibus,
Corifecundu quod in primo uoluminc Regum dicitur inumiire Dauid* Pedlusui quo
difdpulus dormies ebibit fluda Euangclii.Dorfumtdc quo in lercmiatDarfum K non
&dc oilenda ds in dic perditionis eo^t. Et re/ gius Vates in
hymno,Poftcriqra darii dus in pallore auri. Pedes: dc qui/ bus idem V ates in
alio carminc:Er caligo fub pedibus dus.Pconf,K uo/ latus:dc quibus in eode
carminciVolauit fuper pennas ucnto^.Et in alio hymno didt,coeleili regi
fuiflepdias colubx drargetatas: quas ipfe pro/ pheta alibi exoptabat dices:Quis
dabit mihi pennas iicut colubxj* Et ali quando ucilitu uariis indumentis fc fc
nobis ollcndit Opifex , non quid€ ut tcifla ipiius mebra ueluti nodra caraea
protegatur a frigore : 8C ob ho/ nertate uclencur:fed ea funt hic indumda,in
quibus, & per qug Deu co/ gnofccrc poiTumustquf in nuda.K pura dlcntia
apprehedere nequimus. MSara itacp funt uires multiplices in illo uno
iimpliddimot Bi udlimcta uii quida,per quas graditur nobiTcutaut in nobis fe fe
diflundir, du per Riebra.i.pcr uires dus multiplices quo ad nos.fed unica in
fe, aliquid ope ratur.De quibus ueftimctis Hebro amplidime in cojt theologia
ptradatt Qyo^t fimbria tadla ab h; morrhoifla clamauit lefus dices: Quis me ted
gitJ'Nam SC ego noui uirtute de mc exille . Per hic.n.ucfrimcta (ut ipfl Hcbrei
docenQ omnis uirtus ab eo emanas procedit t nam a Deo nudo (utaiuQ ideft
penitus femoto ab omni refpc^ nihil fluinquis frinsexi/ ftat totius bonitads.In
eo.n.q. influit, relatione quanda induir,quam ipfi ueflimentu nucupant . Mebra
autem (ut diximus^ uires quatdam funt. Oculi.n.fignilicat clanflimu dus
contuitum:cui omnia nuda funr. Ola/ tusdifcretiuauim.Kfufcrptiuam odons
bono^toperu. Aures illud quo omnia p>crdpit,K intclligit ufqj ad
cogitationes cordis: quas nouit ipfe ib Ius Deus.Palpcbrg iudida Dd occulra,8C
fubtilia (inquit Hieronymus) quibus omnia penetralia difcudt . Dentibus optime
cotritu dbum miil/ dplicem nobis tribuit : 8C noflra opera tanq cduliu (iifWpit
conterendu in noflrum inCTcmcntu 6C prouentum , ficut dc Samaritis conurrfis
dixit filius Dd:quoniam tfteifli erant cibus , quem habebat ad manducadum
Apoftolis minime cognitij.Humcris omnia portat,K funt peculiares filii Dei
iuxta illud ApiofloliiPortaos omnia uer^ uirtutis fug,fupcr quo etia pofiiit
oues portidas , 6C. onera omniu fcelcrum noftro^t , K pondus do/ minii,K
fccptri,K iudidi:ut ipfemet attcflatur dicestOmne iudidum de/ dit mihi Pater
J3rachiu cfl uirtus,qua omnia miiada Ixpius perpetrauit, h K perpetrat .
G>rdc nos tmerrime diligtc . Poftere fafdpit, K chariffime nonkplnacndo
confbuct.Dorfum:quod aliquado umens fc indigoabu/ dum oOcndinfiC aliquado
fplendens in rebus aeatis nobis fe contempla/ dum pr ebenficuti ad Mofem
ait.uidebis pofteriora mea . Pedibus afFe/ a (fhium aliquando ad nos uenit ; 8C
aliquando noftris flagiriis exigentibus abit. Pennis celerrime uolat.ut noftris
necellitaribus occurrat; quas optare debcmus,ut 8C nos in ipfum uolarcpoflimus.
Ecce igitur quoo»/ do Deus in omnibus fefimilc nobis pradMjittimmo nos
&brc&ciens libi , ' y coformes effea t in mcbris.K figura:llqua cft in
ipfo . Eft qppe,fed nullis terminis artata.nec lineis dreuferipta: fed fontalis
origo omniu proprie/ tatum ai figuraj^Qsx mdrra C«t diximus,) meliora
ucftimenta induit,' 5 noftra ueftita Cnt.Dc quibus fupramudanis ucftimends
aliquid Cfocra toiptura duce^ percurremus: ea tamen non arroganti quidem, fed
eoo/ ucniead lege qua dicitur. Eftugite,8i procul hinc miferi procul ite
prophani. Gprpus non minus conuenit Deo ueftito , q iplT nudo,pura, 8i exM/
liata materia. Cap. lU. Xplicauimus iam fupra , q codnne materia potentia
purif/ (ima primo creata rcfpondeat Deo puriffimo aapienT CHRI/ $TWS Mo(cs
dif{uavlcra,filium genuit, cum quo fimul Sancfhim rpiricuin prodnxic. Dum itacp
filium generare llatuic, indute primam urficro :qux a noftris paternitas
dicitur.Scd dl lux quadam inaccefiibilis, freundu quam a Ia cobo did.ur Pater
luminu. De qua ucfte canit Pialmographus: Amkfhia
Iumine,(icutuefiimento.^ufcipicosautcminpatcrnolinu filium quem genuit,aliud
induitudHmentum,dcquo Vates in eodem carmine: Qgi tegis aquis fuperiora,uel
cxcfifa dus«^id.n.dl hoc exc^lfum nifi illc.de quo PauluMExcgllTor codis
&dhis. Aut quid cft fuperius, 6L lublimc Dei, nili ille de quo idem
Apollolus:Dcusconftituit filium fuum fuper omne prindpatum.SC poteftatem.SC
uirtutem,K dominationem,K fuper omne nomen quod nominaf,non folum in hoc
f|^culo,(ed etia in fiituro:5C om/ nia fubicdt fub pedibus dus:6C ipfum dedit
caput fuper omne ccclcfiamf' Hoc igitur genito,qui fupremu dusopus exiltit,K
ucra aqua fupramu/ dana habes uim omniu rerum generatiua;fecundu quam didlu
tifl: Pro/ ducant aquf ferpitura animx uiuentis:Et iterum:Omnia per uctbum fa/
cli funt:T unc aquis indutus didtur Dcus:in quo idem cft Pater,K filius» In qua
diuinitate filius, qui dl Dd fapicntia,induit proprietate aqnx : ut retfK'
dicat ille (apienstEt aqua fapiettg (alutaris ponuit illu.Qius aquas non tantum
fumpfit fibi in ucftimcntu,fcd ut eas in nos diflundat,non fb Ium ad fidm comprimenda,ut
clamabat in teplo dicens: 5i quis fidt ue/ niatad me K bibat:fed edam ad
profufam fatictate, ut cum famarite Io/ quens xt:Si quisbibetit ex aqua.qua ego
dedero,iia in eo fons aquf (a/ liends in uieani aeterna. Non.n.de aqua hac
elemetari loqucbatur,fcd de illa fupercxc(lfa:in qua ucmt filius Dd,ut nos a
fordibus ablueret:^ pro/ pinaret nobis poculu illius aqux (apientix (alutaris.
Qui filius Dd udli/ tus quocp dicitur uefdmentu regiu.In uefiimento (ait qui a
diuinis fecre/ dsfitit^ femore cius feriptu crat:R.ex regum,8C dominus
dominadum» Spineus aute (andlus ab utro^ procedes in utra^ lege igneus uifus
ed, 8C ignccircuamitfhis : Fumabat.n.totus mons Synai fut in Exodo legi/ mus}
quando dcfccndit Dominus fuper eum in igne: Et iterum didturt Erat autem
(jxrdes glonx Domini,quafi ignis ardens fuper uerticc mon/ ds,in cofpodu filiou
Ifrarl.llle igif fpiritus.cuius uirtutc data c(l pnfds Patnbus ignea lex,
Apodolis quocp apparuit in linguis igneis, eos confi>/ ucns,8C accedens ad
explicada legem iUam, quam impktutus ucnit filius Dd:Et de qua in nouiflimo
carmine deditas Mofes inquit : Et in dextera dus ignea Icx.Pod illam aute
facrad(Iima,6: intrinfrea, perfcdacp proda dionem uoluit ipfum fummu bonum in
creaturas (e fe difiundere: unde fumpfit ^ut aiunt) feptem alia
uc(limcnta,quibus nobild: agcrtt,K con/ uerlarctur.Honim primu magnitudo
dicitur milencordi.r.clemmtif,bo aitads,S( pietatis, quo fe in alios diHundit :
6L ipfospkntillimcregit,atrat:Pcr qux multa charifmata in nos defluunt. De
quibus neftimnis in Dauidea ode dedbmir.ConfeiIionc,uel celebri/ tate,66 decore
induifti:quia uidelicet per illa £idt Deus homines celebres, 86 decoros.
ueftimda aliquiUo dicutur ubera ,quf quidem laftarut prophetas,86 laftat
quodibet Deo &mibarrs,(icuti io catidsdidtunDa/ ^ tibi ubera mea. C^xetia
rerriu codu aliqn nominibirud quod Pau/ Iu5cuc(ftus fiiit.Et quia ipfc opifex
nobis quocp prfftat uita,fundaractu,' atcpftabilitare totius boni
operis,hincdidtur uita,arbor uitx,86 terra iii/ octiu:ln qua terra aia ie nobis
uefticu pr$bet:uc diuus Citharifta dccan/ taftAbyirus,licut ueftimetu amiiflus
rius:Eius udep terrf ,oS quidc huius corrupdbilis,quf ITmul cu coelo materiali
tralibir,ut ait dimma Veritas: Sed iliius,qu( nunq mutatur,De qua fequitur
uates:Non inclinabitur in (aeculum lxculi.DcDi^ fummahax diuina maicftas
ultimum lumit ami/ lofaa. Idem Exedi. Catia Daod Paulus Dauid CKfUs^ STV5^ r i
Icrem. I t I Paulus k Ezech. 1 I i i ( ■ I i ■ I
roccdennbus.EftCinquiutPcripatetid «Theologi noftri;) anima ii pore ucluri
forma perfidens ipfum corpus: non quidem dans folumodo inotu,atqj
fcntiedi,uegetandi,« intcliigendi uimifed ipfum pcrfidens/8C cxpurgasiut in
meliore fortem tranfFjrmari ualcat.Nec corpus difpnit ut tranfmute^.nifi ipfa
expurgata fic.Non enim omnes tranfmuubimur 0'nquit Apoftolus;) qq omnes
refurgemustSed trafmutabun^ folumodo Paului corpora eo^t.quoyt animx expurgatx
reperienf. Anima ita^ in hoc cor/ pore collocata eft.taq in uafc fuforio
collada,« expurg^a igne charita/ ris,K diuino pafufo in toto homine per gratia
iofundetis,K pro redpie/ tis difpofitioc,intcrucnientib us potifiime
facrifidis,K facramcnris. Hinc oblato illo fummo facrifido.cui omnia alia
alliflunt « cedunt, a fummo facerdote Icfu redemptore humani gcncris,mifrus
fijit ille igneos fpiritus, ^ ad liqucfadcda,expurgada,K coflaia corda
difdpulo^r.SC eo5t,^q eredi/, ^ turi erat per eos.Nec aliquod interluit teporis
fpatiu poft illu fummu fa/ crifidu exhibitu,nifi quinquaginta dic^inumcro quidc
fpiritui illi igneo mittedo c5ucnicte.Qgi nec miillis £uifl(x,nili Dd filius in
facrifidu ftiif/ let oblatuSjipfomet atteflantc,q aitiNifi ego
abiero,oblatus.f.Pacri in ho CHR.1^ locauftu, Paracletus no ueniet ad uos.Qux
qdc hoflia in lege anriqua ff / ST VS pius prxfigurata fiiitiEt id quado oblato
facrifido ignis cxpciftabatur de codo/qui ucnics,« facrifidu ia acccnfum.K in
igne mutatu ,ad fublime, ^ unde uenerat maximo myflcrio dcduccrct:« i oficrctcs
diffunderet igne illu, de quo in Deuteronomio didtur:Dcus‘ignis uorans,auc
comedens, Deute. 8C cofumens efl. Sicut enim comedens cofumit dbu, « dus
fubflamiam immutat in fdpfum: fic Deus fufdpicns ucru faaifidu debite
offerentis, j Siafdtur se facrifido,6i oflrercntc,traduccns utruq; in
fcipfum.Vetu autc j acrifidu,quod nos offerre debemus fimul eu facrifido obbto
a fummo | fiiccrdoteChriflo lefu/eft/utunufquifcpfccudu Apoftolicu documentum
offerat fdpfum in hoftiam uiua , immaculata,Sandlam,Dco placentem eu
rarionabili obfequio.Et fic no tantu anima afemdn in ipfum Deum: fedeua corpus
mortalc,« corruptibile induens Cut idem Apoflolus ait^ Paulus iocorrupdone,«
immortalitatctEt tue erit ucru holocaunu,idefl c6bu/ J ftum igne illo
diuino,qui oia trarmont. Hebra aute hoc facrificiu hV® bolah>l.afccdcs
nucupant:qa totu (acriEdu cobulhj, SC ia in igne muta/ tum aTccdebat cora
DcotSic K noHru corpus feminatu aiale.diuino igne confotu fiirgct,8t afcodct
fpuale limul cu anima.ab ea pExIK.SC utra^ a Deo,qui cft uerus ignis
ardcns,c5ilans,8C tralmutas. Cur Deus hic collocauentanima,8Cmaeueitibile. Cap.
VI. T cu anima (It in hoc uafc ftiforio cxpurgadi, K pcrfidcndi caufa, miratur
nonulli cda in&riores,quo^ ftudiu fcmpcr e(l fuis ipfo9: iudidis,K uerbis
firirc maiores, cur Deus ipfam anima huc dcmifcrit no cantu ucrtibile,rcd ab
acerrimo ho/ fte codnuc impugnadamtHt quafi Dd cofiliarios fc fc procad
temeritate coaffa'tuetcs,audft uerperdiiones fumma luce,fummaq; iapietia incul^.
Sed crubefeat puluis,K dnis,uel nominare illu:cuius decoris fpedes fple det ab
ortu folis ufep ad occafum.Et lt(|cx monum^ (apientis3 in medio magno^t SC fenu
iuuenes codeefetre debet : qd nos in cofpeefhi andquiHi/ mi die^,9C illias,in
quo funt omnes thefaud fapiedf,8^ facof abfcoditif
PofIiimusnihilominus,n6utincurcmus:Sed ut i1lumincmur,intcrroga/ retcur
(apietiflimus opifex no fecerit homine Habile, SC cocinuc rcdlo iti/ Anfel.
nere pctgac.Refpodct hic Anfelmusxjuia no potuit.Sed Cut melius di/ camus^ no
decuit bicere aliu Deu : qui folus natura impeccabilis, SC im/ Alex, mutabilis
eft.Giias diefti radones conatur adducere Alexader:Q^s Io/ Io.Sc. hannes fcotus
taq dd>iles (iildrc Hatuir,cedes tamen magis fandlo^t fen/ trais,q propdis
ronibus. Has igid* t^ inualidas ex proprii autoris iudi/ Aug. do,in illius
libris legedas rc]inquctes,c6htcbimur cu AuguHino ad Volu iianu,Deu multa
po(1e,quf nos intelligcre no ualemus,cu tota rario £idli fit poteria
&dctis:quf incita cft,K omne ingeniu humanu.K Angelicu trafccndcs. Ad huius
iacp rei difcuflioac Cprout Dominus noHros coUn/ (Iraucrit oculosj)aliqd
diormus.prffupponctcs quid exigat re^ ordo:qui AriH. Cuc cda AriHotelcs aoea)
duplex cA in omni exerdtu,militu vj inter le, K co^ omniu ad Prindpc K caputteui
fi c6ucniut,omnia recfle pagunt : Si aut di(Iidet,incociha SC confufa rcdduniT
.Sicut aute omnes milites ab Imperatore quis bono deficere pofllincfic cuntfbe
creaturx a Deotmulia enim obieifta didrahoia funt nobis,a quibus nuc in
fumu,nuc in medio/ ' crc,nuc in infimu lerimur.Nunc quocp didrahirour a bono
infriiori,nuc ob apparcnri,nunc ^ut aiunQ a pr^fixotEt his oonrinuis illudimur
ludis: qaoufipcornodruremper inquinu/femp inftabile.firmetur in Prindpc: qui
(bius Habilis rihunde fi Habiles aliqn efficimurtid no naturx cH C dam
redadtur,Ct temperatur. Cap. VIII. Efidens itacp homo a Deo, K dilfidcs per
peccatu .anridotfi anicu habet/ut rcuerta(,8C coueniat cu ipfo Dco.Et hxc eft
ucra poenitendatqux no eft (ut aliq aderuQ poen; tenenda/ I aut dolor pro
peccatis uoluntaric anumpcus,fed reuerflo ad Dcu.aquo rcce(rerat:ut etymologia
perfedfaorislingug indicat:Dicit .n. peenitenda hebraice rOIUfn cfuba,qaqua
quxda emanans a fontibus fupramudanis, uixta qd dicitur in EcdiafticotSicut
aqua extioguit igne^fie eleemofyna Procu. 'i X Poeptu CHRI/ STVS • Idem t i ' ' ;■ T Ecdis. J tOnvs
sextvs LXUI k **, Thobias ? Si-Bcn. “CHRJ/ “STVS e t? I
B Z. il ■1« m Pko ■ 3 a C flulW. i»' V 'PUlo. V i e t i.. 'exangukpccdacu. Quod
idem fub altis uerbis Danicl regem Babylonis docuicdiccns,Elccmorynis redime
peccata tua. Et Raphael Angelus in Thobia: Eleemofyna a peccato,8C a morte
liberat. Raoo autem mea eft/ quia Cut inquit Rabi Simeon Bemocai^ 8C ii omnis
regula aliquado de^ &'at:hacc nunq &Uit: Eadem menrura qua men/i
fiiends / remetietur SC uobis. Hxc enim regula eft fummx Veritatis/qux ite^s
ait:Date,flC da/ bitur uobis.Et rurfu:Tanq iideiuflbr docet, ut ad Patre fecurc
Hiramii^^ Dimitte nobis, iteut dimitdmustDa/ ^cut damus. Ideo iteuri homo eft
pius in proximu remittens dcbita/erogans,86 donas de liiottta frntit Deu in fe
picndiCmu/ 86 largiiSmu donatorem:86 tanto abundantius/quanto ille,qui
erogat,munificcndor eft. Hinc dixit ipfe muniiicus remunera/ tor:Centum pro uno
acdpiedv 6L uitam xtemam poflidcbids. Perfonat Homo Virtudbus. Cap. XII. Blutus
ita cunut rado quidc dux lu,86 uigor qui eft indmus, iracundix fimilis au/
xiliarem (e radont prxbcat. Porro hxc proucnire line modulatione noU pofTunt.
Modulado autem line fymphonia nulla eft : Ipfa uero fympho/ nia eft
intelligenda,86 uirtutu concentus exornans anima/ 66 radonabili/ ter ad andquam
natnra rcuocanstatc} talem demu effidens/ qualem ab inido Deus opifrx
camfrcerat,ucuirtutibus.f.ptrfonam.Q!jx quauis quadruplices lint/omncs came
repaiuncur c6cinnx,uelud dtharx nerui: quo^c ^'qui funt infimi / 86 grauiores/
aliqui medii, 86 aliqui fuperiores, 86 acud. Virtutes enim funt omnia opera
exeunda ab inlfrumenco bene :didbc quidc a uiro.Vcl quia codnna eft, lic a
gramadds diffi/ , nitur.Virtus dl animi habitus narar.x modo confentannis. In
ea ratione aucc/qua a uiro dicicur/fic eam dcTaibunt: Virtus dl afFeiftio animi
coa/ (lans/c6ucnicn(^,laudabilcs cHicicns cos in quibus cduirl, Virtus cilfc/
rendo^: fords atq^ iuuiifb panendama uir ([ut aiunt^ fortcm,uel fbrdtu/ dinem
innuit. Si aucc ad faaum,ac homo in moralibus/ uel auilibus uirturibus laborat
: In purgatoriis prxualeo In heroias Lmtunin exemplaribus fplmdet/86
diuinitacem cofequitur. Et quauis labor fit in tribus primis uirtutu
geacribus,fccuadu quod dicii i Paulus Ap^olus adThifnotci3;Labora fJcut bonus
miles chriftispr^puc tamc in duilibus/SC moralibus cft labor nulla rrdeptus
delccftarioncjqua: cft io aliis uirtudbus mrlioribusndi in corde meo eloquia
tua:ut no pecce dbi * fu ficuri ciV M ulta abfeondita funt maiora hisjPauca
enim uidn operum,K magnificctip dus initnitf ctia bcari/fqui quis uideat eu
fieuti eft/no tamc quatus cfttquia hic infinitus: Ilb' aut de/ terminatos
habent (ux uirtutis gradus.Hinc liaias cu Deo ipfo familia/ riter ag«
inquit:Vcrc tu es Deus abfeoditus: Abreonditus quippe,8d pa/ t&^enim Deus
in omnibus rebus,hinc omnibus pat«:Effqt in fdpfb taq in abyflb fua?: tenebraat
cotctfhis omnes latens:ut in Dauideo carmi nc didtur.Pofuit tenebras latibulu
ruu,in dreuitu dos tabernaculu dus, tenebrofa aqua in nubibus aeris.Eccc
quomodo conttgi^ tenebris,caber/ nacuIo/K tenebroiis aquis.Et aliquado diruptis
impemmetis apparet pa tens,8C manifeffiisainde feqoitunPrf fiilgorc in
cofpctflu dus nubes iri/'' licrut,grando,K carbones ignis:Et intonuiede codo
Dominus,8d Altiffi mus dedit uocc fua mantfeffu fc fades cui,8C quado
uclucrittnon folu in' hac ingenti mudi machina:red cu pardculari homine ages
aliquado abw fcodit bde fua ab eo,8C ait:No uidebit me homo,K uiurt. A liquando
fa/ cic ad fade loqtur,nimisdomc(lice ages:Vndc prccaba^ Regius ^phe/' ta
dic&KDftade fadem tua,K (alui cdmus.Qua &dc offdJit nobis Deus
potiflime in orarioc,diccte lob de appropinqu&e C)co;I>eprccabit Deu, K
pjacabilis crittK uidebit &dc dus in iubilo . Rcuerritur igit’’ homo ad Deu
per orarionctQuo pueni^f inqt Plato in Phfdro^fiftit rquos:6C cu/ biculum
fympofii intrat:ubi pafdtur ambroiia,K potatur nedlare. Qn* ambrofia eft
manaillud,de quo didmr:Dabo d manaabfc6ditum,quod' nemo fdt,ni(i qui aedpit.
Nctflar aut illud rft,dc quo codeftis Dot^r in quit in cu^liotBiba illud noilu
uobiTcu in domo Patris md.Hxc enim efequirur Plato^eft Deo^t, K fcelidu hominum
uitamt drculad motu in Deu reflexi dus dbis pafcatur,8£ in ipfo coucrff
quicfcant.Retfhis eft enl (ut Dion^o placec^progrcflus,quando fit a Deo in
creaturas:dreuladi aut eft reflexio, fiue reuerfio creaturx in Dcu:qux fit
ccplcto uitx curri/ i i i i / 'ea by^' ,yr: k culotSC aliquando non adhuc plene foluta
anima a corporeiEc id quandoi homf ni danir/ ut ammoto uclaminr, 6C rcuelata
&ike gloria Dommi fpe/ culctur/confccndcns a claritate in claritate.Et
hacceil uera contemplat»* Nam illa excogicatto/quae per 3tnigmata,aut imagines
fir,fpeculario,aut difeurfus quidam cibEa ueroqug fit circa Deum immcdiate,cang
in fpe/ «ulo claro cotemplado efbut roflte fentit Augu(fa'nus.Idco Racbcl,qui
ui dens PrinapiumAici uidens Deuro intcrpretatur,accomroodaciflime pro uita/uel
mente contcplatiua fiimitur:qux non per giigmata/netp per crea turas.fcd
iprummet Deu, 8C prinapium/in quo relucent omnia,contae/ cur .Et hxc eft oprima
porcio/1'mmo linis,8C complementum tonus curri/ cuIi,quod cxpeiflamus : Ad quod
Philif^usaliquo lumine fupemo per/ fulus nfpirabat cum diceren Domine oilede
nobis Patrcm/8C 1'ufiiac no/ bisi 1-c quia ide ril Pacer K filius / ideo hic
rcfpondit dicens: Philippequi uidet me.uidec 8C Patrem meum: quia quicquid
relucet in uno, in alcm quoc^plcnillimc fplcndet* Amore unitur. Cap. XVIL N
Tpcculu igi^ diuinz clariucis fubunfb mensdentit quoip calorem igneutqui ex
reucrbcranteilla lucecofequicununde liqucfu/relbluicur.K tandem cum
ipToillunrate Deoin unu cooHatur. Nec obuienc huic uericari fdoli , tH uolcntes
legi/ )us mathemadex inferioris ligare eum/ qui ab omnibus legibus eil abib/
lucus.inepte dicentes,tinici ad infinitum nullam cile proportioacm/K co/
fcquccrtr nec unionnn.Infuper cu Deus fit fimpliciflimus nullam admk/ tic
unionem/auc fnixdonem. Nam ipfe e(l unus/fimpbctllimus in mulds meliori fonc/q
rol,qui unicus efl in omnibus locis illuminatis totius orbis cerarum.Ec cum hic
omnia illuminans/8C calefaaens,nulla admittat ad/ mixtioncm:mulco minus
ille/qui (implidflimus cft omnia perfiindcns/ K omnia in fe cranfmutans ad
libicu.Nec miru/quia fi ignis hic infimus co/ burrns lignum , illud conuertic
in rdpfum nullam padens admixdonemt multo magis fine admixtione conuerne in
rdpfum cos,quos accendit ille ignis,dc quo in deuteronomio didtur: Deus ignis
comedens cfh Gxnc/ dms.n.ui ignea 6C uitali/coueitic dbum in natura
comedentis.Nec pro/ pordo quadeads , aut uimids exigitur in prima caufa ab omni
lege fub/ fecundaria^ caufarum penitus abfoluta/qualis exquiritur in
ipfisfecun/ dis caulis legibus ipfaru fubiccflistllla enim prima caufa, quis
fit infioitz uirmds/dC omnium reru inferioru proponfonem cxcedes,tame in quod/
cuncp edam minimum producendu extendimr. Q^od edam libi unit ad libitu, quis in
infinitu excedat: Qgod enim efl in rebus inferioribus pro/ portio maioris inxqualicads
in agente / id in prima caufa efl omnimodus exceffus: Agens tamen eft ipla
prima caula,(ecunduro ab ipfiunct deta/ L p I Pui^ h u li Dente. 'i TIko.
talnat# iwtut«qaia Iiijere operaturCut tota noftra theofogia proclamaO Philo. K
non fccudu omnimoda uirtute, ut £ilf6aflcrutilli/q opinanf Deu nc/ cel^o
agerc.Tenctigilf Icx^portioois in his,qux fune determinate uir/ tutivK no in
excellcriHimo agetciq omne uim naturale cxced/nfii wius nutui oia pfto funt:K
anteg fint,ut fianttK poftg &aptaueric:imo in melius deduxerit fuauioribus
m«}dulis,SC canta c6cbiitate,ut nuq amplius diflbluatur:(cd abfm ulla
intercapirdine, codnuis laudibus omniu Ardficf biidicat 8i laudo:. Ve^ anq huc
deferi/ bamus cocctu,^oueda fune a moibus hominu uirulcta dubia,qua: infi
dutfalutana pabula ueritadstq de fiatu,SC fincnfo codnua meditatioea nobis
ruminida funROis.n.uita (apiends,^ fodids eft meditatio no cor/ poref mords,K diifoludois
huius nfi tabmacuii,fcd mords fl(flo^x]ux pdofa c i cofpeifhi DnitSC p qua Deo
uiuimus,atq; i meliore forte traflor mad ea beadeudine qu5 cxpe«ftamus,delibare
indpimus. Hinc pmittolu duximus,quatr hfc rcfurrc«fHo,K tralmutado fit
poflibiliVatcp uera.Hic eqde de qplurimis no mirari ncqueo,qui tm fidd pilant
aiTerra impoifi/ Ot Me fore id,quod
fcmcl dcftrudlutn eft.ite?: poffc redire.cu quoodieicra probemus hos reditus,
in placrifcp rebus pluries reiteratos, nunc fub alia, nunc fub cade forma
fpccifica.Ex co^orc enim tauri fortibus cacfi cella/ hen recluii ac humo
fepulti,paucis.i.uiginri diebus plus minus generant a^Ex equino autc cadauere
fcarabxitScd ex corporibus quorucunij animalium uermcsdiuerfi,ita,ut qux nunc
erat materia bouis,uel equi, fiat apis,aut ucfpa.Et ff pius eade fpedfica forma
rertituitur . Lairtaca.il. Brarttca^Serpilljm.Pctrofclinu K huiuCnodiex terra
produ ptur* faerx fententiisteu eadem fides uni tmmodo prffbri dcbcat.qux
mulds:cu qu clibct illabi a fonte impermixtf 86 in&llibilis uentaris cma/
nct.Paulus qui uiditarcanaDd,86 in cuius pctffore Chriftusrefonat.hjcc a
Magillro,86 in gymnafio uencacis edexHus deprominEcce myfteriu uo bis dico/oes
quidem tefurgemus in momento/ in iifhi oculi, in nouiflima toba:Cana.n.tuba,86
mortui furgent incorrupri:Oportct.n.corrupdbifc hoc induere incorrupdonc/66
monalc hoc induere immortalitate. Ecce ^ clare refurreiftiois arcanu/86 modu
detegitteu quo oes coueniut.qui i ea/ de academia funt cdo i effeitus
confecutiooc.quoufc^ a ftatu peregrinationis flC pugnp.fuerimua penitus
abfoluti-.» adipifeamur regnu nobis paratu a cofbtudone mudi, & obtentum ab
AgnoiquiCutIohanes ait; ocdfuseft ab origine mundi. loha,^ ^ Nec erat quippe
mundus,K liumanu genus per aliu repara ndu/ni(i per que fuerat
inllinitu;Omnia.n.pcruCTbu&(aafunKK omnia per uerbu CHRI/ ’ rdHtuu fut.Hinc
illa Reparatoris uoxiSine me nihil poteftis facere. STVS Qui de hac
rcfurrcifbonc heamus a facris eloquiis referata. Cap. V. Fd cuntfla hfc.di ocm
humanu captu tranfcendant.nccude de cis plenam hdem habere poterimus.nifi de
more a diuinii uraculisCqui frequeter hf c cade aflerunO edoccamur.Sdo Cinquit
lob; qa ttdepror meus uiuit , K in nouiflimo die de terra furrecturus fum,8£
rurfus circudabor pelle mca,£C in ca^ mea ui/ debo Deu faluatore mcuiln carne
quidc non hac corruptibili ,fcd in me/ lius tranfinutata.Itide SC Maitha iam
optimo DoiitorcThcologa cfledla (Iohane refermte; aiTcrit dicensiSdo qa
refurget frater meus in nouilli/ mo die.Paulus SC di Thcflalonicenfibus 8i
Corinihiis ages.longo fermo/ ne SC rn ueritate cxplicat,ate^ ipfam probare
nititur ,moducp miris lacr^ mentis aperit dicestSeminatur qd animale,furget qd
fpualcilcminatur in ignobilitate.furgct in gloriaifcminamr in corruprionc ,
furga in incorru/ ptionetSC cftera, qux ibi comcmoran^’ . Qyod SC ChriiUis ante
docuerat in euagclio,cui timlus eft fcdm Luca, du ait: In rcfurrofbone no
nubmt, oecp nubentur.fed crut homines ficut Angeli Dd,incorruptibiks vj.agi/
Ies,nabiIcs,fpua!cs,8C triumpho decoratitut no ultra fuccumbant, immo rffidenf
Sc’ Angeli,SC filii Ddfcdm tradita ds poteftatc.ut Iohanes phi/ bet. Non igi^
line cauia,neq; abfcp (aaam^ aflerit fummus Dodlor ,lio mines futuros (Tcut
Angelos Ddajuauis dicant nouitiores Theologi illos differre fpccic ab iilis.Scd
quomodo (quxfo; illa qux fpede diflat.pof/ funt ailimilanYDicercnt
Pcripatedd.aflimilatione illam acddetalc fore, ec non in rarione fpedfica,aut
eflditiali.Quod nullatenus uidrt ad mente Chrifti.cui etia hfc Apoftoli uerba
aduerfantur: Mortale hoc SC animale induet imortalitatc,SC furget fpuale. Infup
docet nos,qua ratione tranf/ mutc.tiur in fuperiore imagine, qux eft ipfc
Filius Dd : Qua tranlmuta> tione nec docucrunt,nec uiderut,qui naturales
Philofophi nuncupantur. Hincipfam prftermittut,qui namrf duces penitus
imitanturicu hxcin/ fixioris naturx ordinem longis paflibus tranfccndauNoo igitur
a nodro Paulo lob. Paulus loba. Theo.’ ■, Pfripa. Manlia y. CHRI/ STVS 2f. 1
Paulus 1 ■■ .'ri ^ V^s. % ^ '«fk % % ■r' . Lxxm Paulus CHRI/ 'STVS. * IDEM B 6
* Marcus B aCHRI/ » srvs D 9 IDEM DEM Paulo habemus tantumodo refurrofUonem
hitura abquando/fed quibus doribus refurgent corpora,8C qua codidonem
cofb^encur. Et ultra pro/ grediens explicat qua uirtutc hax fient : quia in
iufTu Dei/ K in tuba Ar/ chaageli:tiec non q dto,quia in idhi oculi. Qua eoa
difFerenda refuigenc homines:quia aliqui mutabunt /alii uero minimeCui ena
tribunali afbi/ buatfufcicad,quiadia'nir:Cuuenerit Filiushominis
inmaienatcfua,6C omnes Angeli eius cu eo,tunc fedebit fuper fedem maieftatis
fua:/K coo/ gregabumt ante eum omnes gentes/ K feparabit eos ab inuicc, ficut
pa/ flor fegregat oues ab hacdis:8C (btuet oues quidc a dextris,ha;dos autem a
(ini(lris.Exprimitur denicp iudidum/ X pnemium quod unufquir^ re/ portabit iuxu
opera fua.dum dicitur : Ibimt hi in fupplidum aeternum, iufli autem in uicam
a:temam. Solum uero tempus quo huiulinodi fient in Patris pctflore reclufum
declaratur. Si aliq coie«ilura poffit dignord,qn hfc refurrcdfad fiitura fit.
Cap.VI. Vando igitur hax refurredho fit futura diffinire diffidllimu cft.dicete
Ohrifio: Non eft uefiru nolle tepora uel momen/ ta,quae Pata pofuit in fua
poteflate.Et itey in eua^elio,dc die illo aut hora nullus fdt/netp Angeli
codo^,nifi f^ter fo/ Ius. Et Cur Marcus addiQneq^ filius,rcd Pater folus/9C cui
vj reueb^ ab ipfo Patre , in cuius potedate A haec omnia decernere. Nam hoc,K
alia omnia filius fatef Ce a Patre accepifle/du ainOmnia dedit mihi pater.Et
iterum edam de rerum cognidone ainMea do IohS. G v-% » gno,quod intra nos confticutum efttK quod
adepti urre quicTcunr.Labor autem qui hac requiem ptf cedit trifiirius eft
trina lege diftin«aus,naturf, vj fcripturx,K gratia:4 Horum temporum primum,fiC
prima generatio lege namrx tantumodo direifta, abfcp facrifiais , SC gratix in/
Huxu,quodamodo arida fuit,8C inanis. Secundum autem temporis (pa/ cium,atcp
generatio in illo decurres,aliquid lucri 8C fauoris reportauit ex lege.In
cercio aucc fpario plenos manipulos Giriih' grada tiifiulds ipf? ia/ Eius dici
se Deo Pacri offiTre cocefTum eft. Hinc illud apud Hebreos Elif ora/ culu fume
ucncratu. Duo millia inanes: Duo millia fub lege: Duo millia fub Melliah.Scd eu
ex diligenti Hebreorum iuppueatione, nunc quan/ do.f.degimus annum a ChriCH
naduitacc fupputatu/M illefimum (^in/ gencedmum uigdimu ccrdum,habemus ab
origtnemundi Ducenteiimu 6t odlogeiimum quartum fupra quinmm millenariu :
reftantc^ ad com/ plcmetum fexri millenarii/rcptingenti 8t fexderim anni: Poft
quos intra/ bimus in fcprimum millcturium (abbaci/8C quieris. Generario igitur
hxc fccundu huiufmodi rupputarionem eft duorum millium annosi/ qui com plendi
funt i'ub Mcfliah:in quibus omnia a Chrifto pr^idla coplebutur, anteq
deucniamus ad magnum diem/8i fpariu fabbacarium mille anoru. IohI. Verum poti
millenarium illud quieris folueturCnquic Iohancs_) (athanas 8C adueriarius
nofter/modico tepore ut adhuc tentet fantflos Dii: K pro/ bet cos confummata 8C
ultima probatione. Quo conflidlu/cxtrema parta uidoria,9C adepto pleno triupho
, fequetur plena renouatio/ K unio per/ 6c(fta hominu cum Deo/a quo
proceflerunt. Et tunc miflb diabolo in fta/ Idem gnum ignis ^ut lohaones
liibinlm^ abforptacp morte in plena uidloria ChriftijK membroru dus,fiet codum
nouum,QC terra noua:pritnu nancp V ccrlum,K prima terra (ut fubfequitur diuinus
ille feriba^ abibir,K mare primum,8C agitabile iam non erit, quia dixit qui
Tcdebat in chrono:Ecce noua 6ido omnia.Hxc funt qu; ex coietfhiris a rebus
inferioribus exett/ ptis de temporis extremi determinato curfu haberi
pofTunr.Ab inferiori/ bus inquio,quia etiam ex reuolutionibus,8C mctifuris
inferiora determi/ nantibus/qux funt in Archetypo,idc coniedbri podritqux tamen
omit/ timus,quia larini noftri nec illius dotflrinx elementa , nec progrcITum
ex illis habent prx manibus. Cuius uirtuterefurreiffao conducetur. Cap. VII.
Ompleto itaq; temporum curfu , conueniet Si caula omnis, se inftrumenta ad
conducendam renouationem rerum ,qux ab dfdcm (iicrant inftiratx.Deus enim Panr
eft,a quo tanq a prima origine, Se Filius,in quo ueluti in folido fundameto
omnia labrefaifta funt per rpiricumomniu rerum fabricacaru Artiticem: Gene, de
quo in (criptura didtur:Spiricus Domini uolitabat fuper aquas:uscx k ii CANTICI
TERTII. efs |>articufar«s formas in lurf dtducer et. Ad qof tn codueenda
creatas ii fes taq coopatrices,aut uclud in(faum&a afiumpfit opifex iub«
terrx^ac axlcm hcrfo uircce*.«C aqs ut ferpcrct.K traderet aiam uiuentc in gen^
ruo:Etcrcera qux fequuf.Quxpoft prima fondameta ia(fla/intcruenie/ ribus
uirtudbusqbufda cduxit/p quas oJa modera^iSC tade ipCi oia in de bitu line
coducet.Eode itacp ordine copkta ea tepoy uidirmidinc/quam Pater pofuit in fua
poteftatc,iubebit,ut in eo ucrbo,in quo portat oia/ rc/ (Htuan^cade ad integra
pfe«fb'onc p eude ardticc,8C p cade media,p quf a Prindpio codutfla tuere. Et
quis feffa eloquia uideatur atteihri dc folo homine refufdtado,8C reftiniedo
ip(tusprimo,K fummo parra:actamen fiqs bn ppederit ue^ fummxVcritatis,clare
intuebi^ oia efle renouada, aion.Ccrlu 8i terra trafibunNec (ut reor^ n^iw
alique fadct,niii in me liorc fortc.Na trafire perire no eft:fed mutare
locu,(latu/uel codicionc ali qua.Trafibut igif mobiles codi ad flatu 8C
quiete,in qua cedit ois motus. Tranfibit K femp alcerabilis terra,ad eu flatu
quo fufdpiat forte quanda terr* uiuitiu.T ralibut K homines, in qbus onyjia
codnetur.in Angelica 6C diuina nacuramc uere locu habeat illud ctxle^ oraculi
nuper adduefU. Ecce noua fido omnia.R.cnouaca quippe bicrat in ptimo redeptoris
ad.* uencu humana ooditio fignis,£acramctis,lege,cultu, 8C omnibus difpofi/
nuis mediis ad pfe(fla,incegra/atq; cuidencc renouadone.Scd in fecundo ec
celebriori aductu,ca erit rmouano corummata,qua apparebit qd no/ . ua
facrameta,qd noua figna,K noui ritus ,pfeccrint. Author igitur refur
redh'onis,8C innouatiois huius uniuerf^s erit Deus trinus 8C unus:cuius iufTu
h.xc omnia Sed merito illi aferibe^ p«culiariter,q efl Prindpiu
refurredlioois,8C q refurges primus refurgedi aditu cforis prffljrit.Exe/
cutores uero erut Angcli/8C mimflri ipfius Dd/ut Apoflolus aperto fer/ mone referat
diccs:Ipfe Dominus in iuflu.vj.fuo,8C in uocc Archagcli,8C in tuba Dd defccdet
dc cedo. Et mortui q in Chrifto fut tefurget primi. Pari modo 8C Chriflus/a quo
Paulus didiccrat/in euagelio,cui titulus efl fecudu Macthaeu,idcm explicat,du
ainVidebunt F iliu hominis ucnien/ tem in nubibus cedi cum uirtute raulta,SC
maieflatc . Ec mittet Angelos fuos cu tuba,K uocc magna.SC congregabit cletflos
fuos a quatuor uen/ ds,a (iimmis oodorum/ul9 atd terminos eorum. Quid fit haec
uox Angelica 8C Dd tuba. Cap. VIII« Etu obferuandu efl,cur tuba hax ab Apoflob
dicatur Dd, SC a Qiriflo AngeHs afcribatur.Id enim cfFoflu efl, ut intcl^
ligamus uocem illam a quocuncp proferatur,deferri ad nos ii^ Dd praxipicds.Sxpc
nanc^ legimus Angelos locutos inpcrfona Ddadeo ut ptfcepmm illad,fiC farno ab
Angelo profaatur. CHRI/ srvs Apoca. ; ■ I Ii Paulos I Mattii. I li I «a ai iii 'if. ih Ea ■i iu' a a fi P» hi li 10
m ■m * f 'n t' ! » ii (•'1 fi p it fi i* ihra:cipiens.Ht id,quia Angelus illa
omnia iulTu, 6C. uirtUce Dei ad Molem defervat* Iccirco di/ cituREc locutus ell
!>>minus ad Molem: Semper enim Angelus influxu iC mandatum a Deo
rufdpiens ad iplius nutum mouctur, loquitur, cla/ mat, SC fonat uduti tuba:Hinc
qh Dd fiC ChrilH prxeeptum de mortuis rufdtandis diuulgabitur per Angdos,ip(i
erunt uduti tub( deferentes no modo uocem,fed uirtutem iplius Dd ad cadaucra
fufdeaoda.aut ad ani/ mas iterum udUendaa.Angclica igitur ent tuba.quia Angdus
uocem.K iuflum defercttfed Dd crit,qui iub^it 6C infufllabit.aut lignum dabit
per ^ ' Angelos ^ut aliqui opinatur^ aut eflnfhim aliquem per eos drducet.qui/
cuncp fuerit • Et merito tuba nuncupatur ,qui uocem Dd ad aurei horni/ oum tanq
canalis quidam dcducmEt licut cubx flatnm.SC uim a tubidne rufdpientet ad cal^
mouenda exdtant equos, homines ad bellum acce/ dut,K ad donaduum
fufdpiendum,at9 ad omnes edebtes militiz aiffus milites inuitant / lic Angeli
uoccm,K uirtutem limul cu mandato a Deo Pdndpe (i>rctpimtrs excitabunt equos
corporum noflrorum, limul cum afcenforibusipfo^tad terribile illud examen, ad
noua inuadeda ho^itia, K ad praemia pro rebus bene geflis fufeipenda. Qgx motatio
corporum Iit feitunu Cap eaphoras adubrauerat.apcnorennooc explicat
rubinfacstSemiiiatnr in comiptionc.furgct in incorruptiooe:Seniinatur in
ignobilitate, fuigetia eloriatSeminacur in inbnnitatc,fargtt in
uirnitetSeminanir denitj cor/ pus animale,furgn corpus fpiriwalejut femp Patri
aeterne robrmanor* Nam prior homo bu^s eil io animam uiuentc: Pofterior homo in
fpn/ tum uiuihcaccm’.quishic cedettis, nt terrenum illud in cedeib; deduceret;
corpus terreftre SC paflibik aflumprcrinfecundum quod pa(lus,morcuas, K
fepultus eft.Poft quae furrexit impaflibilis,code(bs,8l fprinialis,fecon/ dus
iam parens cfFccilus: cui con&rmes etiam in corpore nos eflfid opor/ ta,n
cum iplb regnare dcbcmus,ot Tubinfert AponolusiSicw igitur por cauimus imagine
tcrrcftris.portemus 8C imagine colelbs.Et adeo Paulus hanc tranfmuutioacm
necdlariam bre determinat , ut oppoftum ptf/ dicet impolbbilc dicens: Hoc autem
dico, K prodamoiquia caro 8C biu guis regnum Dei poffidere non poiTunt , neq;
corruptio incortnpdonem poflidebit:caro utit^ bax corrupdbiIis,mortriis,C7
pailibilis: fed potiffi/ mum peccato , O Ibggeftori obnoxia. Hinc apertiffime
coodudit hanc carnem in aliam tratmutanda,natura v) oodeib'/ K fpiritnah'
decoratam. Sed ualdc obdare uidccur ea uerba,qux de feipfo (iifcitato Ohridus
pro/ tulit dicenstPalpatc.Si uidetc.qa fpiritus came K offa non haba,(icut me
nidetis habcrc:Qt]od nihil btfld.niii corpus rios fufeteatu habera carne, K
offa palpibiliaiVcrom inq eff: l'ed incorruptibilem eamero,C qux no poffint
minui olIa,ad placitum tamen palpabilc,fiC uilibile corpus: Nam ad underim
difcipulos intrauit ianuis dauits.qdlicri nullatenus potuiffn, nili biiffct
corpus illud proUbito attenuabile,ueluti ucnis CC fpiritus. Nec fecus dum agem
cu hominibus pa quadraginta dies poft rrrurradfonc, nunc uilibilcm 8C
palpabilem fefe exhibebat, nuncoontadhim 6C contui/ tum fugiebat humanum
«Poteft iterum fe ad libitum prxbere magnum 8C paruu,ac line aliqua lori
rircunicriprione/ ut in facramento altaris con ringit:quod omnes bpientes
comprobant : quis aliqui id per miraculum fieri opinentur ,remoto rcfpetftu
pardum ad locum, dante tamen rclado/ pe earundem pardum ad totum: Sed Coi
billor^ id iit ex natura (pirinis; fa qua refurgens tranfmutatus ed . M utado
iutp ho^ cormptibiliu cor/' poru erit in natura corporum ccdedium,K rpirituum.
Qui (int immutandi,8C qui non,8^ cur. Cap. X. [ autem immutabuntur omnes nec
ne,minimc dubitandum (d/cum habeamus cedeftem tubam aperte id clangentem: Omnes
quidem rcfurgemus,rcd non omnes immutabimur* Immutabuntur enim in natura
cceleftcm ii, qui corporea 6C ^cna peffundantes uixerunt cceledcsnc regionibus
caedibus potituri Paulus CHRI/ STVS. Paulus V TONVS SEPTIMVS, Lxxvr Thcol.
Pauliu Hiero. RjifS. runt.CEtcri aao/qui ultro tcrrf 8C ipftus terrf frabus fe
llibmittmccs/in/ fimis at^ cartareisrcgioaibus mandpad funt / in imum machinf
ccotru detrudcndidi camcm / corpufqi terreum manfioni con&rmc redncbunr,
abfolud tamen ab ultedori diflbludone,ut perpetuo lumine/K grada Dei
ddbmd/imipcrq; a Deo aucdl tenebrofb igne in ppetuu crudcnrur/iux/ ta
Imperatoris edi(flu,iam ab ipfo promulgatum: Ite maledicti in ignem {tcrnum.IIU
igitur tantumodo mutabutur in meliorem Ibrtem/ qui ultra homines cuetfti Deoru
condidoncm,8C ipfius fnmmi opifids adipiTcentur cooTordumtQuod hac comipdbili
ueflc dreuamidb' confequi nequeunt. Hac enim lege bellum nobis indiiflu eft ab
inido inter camc SC fpirimm^ SC inter corpus 8C anima:ut quicu^ uinccret
propriis legibus uii^m do/ narct.Si enim uincit caro/aut animale
corpus:rpiritui,K anim; radonaU grauitate tribuit,ut ad infimas mudi partes
dercendat.Obrcuritate quoe^ inuoiuit,ut ultra pdpae nqueat lucem illam
diuma:cutus bene inftitutx animx fulgore lartantur.Pailibiie infuper reddit eam
animam,qux ex le triflari no poterat,licut nec texere nec filaretadeo ut ab
igne eda corporeo padatur.GrolTidc deni'9 cum fuo pondere prfflacut ab
in&mis manfio/ nibus nequaq difcedere ualeat,fed ppetuis uincubs SC
carccribus mandpa ca,femp grauillimo pondere propriis fcelcribus coparato,in
infima mudi parte perpetuo iaccat. Si aute ptxualuerit rpiritus,proprias leges,
K has meliores Cquas Theologi dotes nucupanQ deteriori nodro condonabit: iuxta
Apollolicu illud. Cu autem mortale hoc induerit immortalitatem, 8C corruptibile
hoc induerit incorrupdonem. Ad qua immortalitatem fe/ qui^
agilitas,fubdlitas,claritas,8C omnes.quas tribuut gloriolis corpori/ bus,dotes:
quas corpora accomodato uocabulo induere dicutur.Na fient corpus no(Iru,ut
nuditatem cotcgat,8C a firigorc fe defcndat,ucflcm alte/ rius naturat
induittpari modo ipfu corpus alterius,8^ melioris natnrf c6/ didonem ueffariut
a labore, SC paflionibus quibufeuoe^ immunc meliori Ibrtc femp
gaudeac.Effirietur igi^ corpus agile at^ lcue:ut altifTimu cce/ Ium fiidle
fcandere po(fit.Erie fubdle,ut cu 1 . mcxli rc pmradlantes dicunt unicui'9
animx no confufumAuit exttanei! corpus/ fcd fuum quod habuerat,reparabitur,ut
confequrnter poflit pro agonibus pracfcnris uitf ,cu anima fua caro ud pudica
coronari,uel impa dica puniri. Ad cuiusrci maiorem cxpreflloncm Ruffinus aic,ab
cccidta Rjiffi, ipdus.ubi comuniter habet in fymbolo camis rcfurrcdbonc, additu
biif/ (e camis cius,uel comm rcfuircifbonem: Eius procuidubio qua habet is, qui
profuctur (ignaculo auds fronri impoitto. Alii autem econucrfo dx/ mane, 86 dicuntjQsomodo
poteft caro,qux putrcfaAa dilloluitur^aut io pulurrem uerdmr,n»aris aiam
interdu profondo abforbeturjfludhbul^ JiTpctgitur.colligi mrfum,8C copapnari in
unu,86 corpus cx ca hominia rcparariC'Qsomodo iteru pottft eade caro,qux nuc
corruptibilis 86 diilb lubilis cft,ftarim aut poft aliquod tempus
incorruptibilis cile , imorcalis, 8£ ab omni tranfmutarionc penitus immunis:
cum cormpribile 86 incor/ ruptibile(utaiunt)diffcrant plufq generer Horum primu
Eadlefoluitur, fi ad opifids 86 miseratoris fummi maicflatem alpidatur. Non
enim ta angufta 86 inuabda eft diuina uirtus,ut dirpcrfu uniu rcuiufip camis
pul/ uerem in rius rarionem colligere,86 reparare nopoHiccu uideamusmor/ tale
ingenium dimedasin profundu terrx metallorum uenas rimari/uW indudriusarnfids
oculus aurum uidct,quod imperitusterram exidimat. Cur igitur hax coccdcre
dubitabimus d qui homine (cdt, quando is qui ab eo Eadtus eft tantum cofequi
poteftfEt cum auri cile propriam ucna, 86 argm aliam,acris quoq; longe
dirparem,feiri ac plumbi diueriam,in/ tra fpedem terrp latere mortale
deprehendat ingeniu,diuina uirtus inuc/ nire poffe ,ac dircemere no putabitur
um'ufcuiuf xic a mortuis,iam non moricur,niors illi ultra n5 dominabitur. Quem
ut iequamur / eifdc dotibus refurgmt corpora nollra. Nec obOac illud lob/ quo
aictl^urfum dreudabor pelle mca,K in carne mea uidi bo Deum lal uatorem
meum.Quia Bi ii alia erit,ramcn erit ipiius rerurgentis,uc unuO qaiftp dicere
podinHax e(l caro mca,8C cutis mea. Qgts capillus tion periturus (it. Cap. XIL Ed
cum feriptura (aera mentione &dat dc capillis, aliquid etiam de ip(is
percurrendum cd. Chridus enim ain Capilli capitis uedri omnes numerati
funt.Suptr qbus urtbis Hic/ rooymus ait: Derident intelligentiam ecclcfiadicam
in hoc oco / qui camis rcfurretdionem negant : qua(i nos BC capillos qui nume/
rati funt,8i a tonfore dedli omnes dicamus rcfurgere,cu faluator non di/
xerittVedri capilli capitis omnes faluandi funr , fcd numerati funt.Vbi
aumeruscd,fdcntia numeri demonlb-atur,ncn durdrm numeri confer/ uano.Qtiibus
uerbis Hieronymus uidetur refellere capillos nos itrture/ fumpturos.Sed quid
dicemus ad illud quod habetur in euangclio,cui ti/ culus ed fcdm Lucam:
Capillus de capite uedro non peribirf Icdrco (^ni fallor^ non dc idis capillis/
qui abdii pe(rundantur,aut igne comburun/ tur/loquicur Ohridus:frd de
melioribus capillis/ qui in Nazards comen / dantur:2C abfdndi prohibour. C^ibus
inerat uiitus fpus lan(fH,ad,pdcr nendos alienigcnas,ut bn fentic
Origenes.Ii.n.capilli funt uirtutes animi, CC mulriplices (mfus, qui dc potiori
parte metis dc Apfo^ capite produ/ ccbantur.Hinc Nazards/8C aliis Deo
(amiliaribus/ no folum erat inter/ di qu^o Salomon mifit ad Patal* Hiram regemT
yri,ut mitteret ad ipfum uirum eruditum, qui fdret ope/ rari in
auro,argento,acre, ferro, BC purpura : Pro quo in hebreo habetur StOT? charmil.
Nec enim hic dc carmclo monte loquitur, aut de uerme generante purpuram:fed de
ip& purpura,qux proprio uocabulo in he/ breo Argaman didf .Vult igi^.ut
comx.i.cogitationcs, SC opera fint ucluri purpura regia,ditata, K refulgenda
gratia , K merids fummi Regis Redemptoris noftri. ut fxcunda fint, oportet ut
iungantur canalibus illis fupemis emananbus ab illo fonte omnia irrigante,dc
quo dicitur in PfalmotQjjonia apud te eft fons uitf.Dc hoc Dominus Ic/ Pfal,
remia inquit. Mc dereliquerunt fontem aquarum uiuendum Dominum, Iere, a quo
omnia irrigari dcbent,ut bona,8l fotcunda fint» Qgibus membris gauifuri fimus»
Cap» XIII. nT fi per capillos opera intcUiguntur / aut cogitarioocs,qua/ lia
cria erunt membra omnia corporis huius in naturam fpi ritus
trafmutandi/percurrcodu eft. Nec opinari po(lbn,qin ii foturi fint pedes , qui
offenduntur ad lapidem,aut genua, qux idunio uel nimia flexione
debilitantur.Nec manus crunt,qux laUf / K bfpidf ex labore/K. duris inftmmcnris
effidunir.Nec lingua,qux aK/ quando in odofa 8i fcurrilia uerba refoluit .Nec
oeuK condoendi ne al^ dant uanitatem. Necp aurrs,qux fabellas/attp cantilenas
lalauas fufd/ picntes,mortcad penetralia admktanr«Ncc os,quod uentri nimis
indui/ gens fuperfluu, SC nociuum dbum fufdpiac. Nec cor, ex quo aliquando
exeant malf cogitariones,forta,homiddia,K federa multa»Sed fufdf^ mus (nulli
dubifi;) meliora,K concinna membra /quibus fine aliqua ia/ (ercapcdinc,K abftp
diflbnantia codnuas opifid perfoluemusflt fuauifi/ mas laudes. Eis enim (ni
fallor^ gaudebimus membris,qux (blenni epi/ dialamio celebrantur in Canrids. Dc
pedibus nacp gradicndbus didtur» C&ici Q^apulchri funt grefilis tui in
caldamcntis filia prindpis. Ad anima fit fermo ia cu dus corpore giorificata,at(^
cfledla fp6(am,K filia fumi Prin cips Dd.Eius itacp greflus pulchri, SC pedes
pulcherrimi caldad (ecudu Apfi (cntentia,no tm in prxpararionc euagelii,(cd in
obreruadonc ipfius iam habita.Non.n.minus caldari erut pedes noflri iam
obferuato euan/ gelio,q dum prfpararcmur ad ipfum fuidpicndu.li pedes (ut reor^
aut ii 4 I I ^ ^ ii bt B Qt ai ui; r 8 B
k • 8 B 8 iv r CHRI/ ' STVS. p Paulus ifi Aogud. P 8, Pauliu % V i I \> i i)
'H ^ Dauid * ii Pii iK if 0 eorponstam in naturam interioris hominismutati:
quia funtipITus me/ lions hominis, 8C hi afFeiflus eile d/can^,tt iili adeo
caldati,ut nullo ma/ Io obieidto otfendantur:fi^ in ipfum fummum bonum
dircifb,in quod fnn premo 8C bxlicinimo curfu properabunt. Crura uero erunt
rantj colum/ nx,VI? fes.quod noi tradudhim habemuf/tnarmorep.fcd id ffpius
inter/ prratur bylTus: Si autem fecundum numeros Theologizari uoluerimui ipfam
Vivi fes Jac in numeris maioribus/Qsemm fex cuilibet rrfpodct centenarium, de
quo dicitur: Centuplum accpirttstundc/^oo/refurgaot. Et bx uirtutes fiindatx
funt fupra bafrs aureas,idc(l aflfirtihu claricate in/ flamatos^it
intclliganir.ibi Cgnatum eile myderinm, no modo uircuram per fenarium numerum
perfcdhim coduiflarura.fed O praemium risper centenarium correfpondens. Venter
autem acemus iritia apte dicitur, uallatus rolls,aut liUis, ut habet teadueffao
noilra: qui bene confentit cum pedibus aureis-Naffi (f trideuro , quod
contritum in anum colligitur ad confidendum panem , ooniuniftionctu, K unionem
fidelium fignificac in charirate colledonim/licud Chrifhis innuere uoluit
fPaulo 8C Augufliuo interpretantibus) quando corpus fuum magnum charitads
infigne fub fpede panis tradidit nobis in dbum : ut inde non tantam nos
colligaret motuo,fed etiam fecum uniret t Q^i dbus charicatis omniu opimus ual/
lari d( bcc odoriferis roiis.pro quibas noilra tradudbb haba lilia,ut po{Q/ mus
dicere cum Apoilolo/Chrilli bonus odor fumus.M anus queep, idril uirtutes
operandi erunt aurej .refiertx fdlicec ea charicate/qua pedes affe/ dhiumtSC ex
picn* hyacinthis, ideft gemmis meritorum Chrifti.fine qoi/ bus opera noilra
nihil ualent calorem iniitum in terris condnean Aquis pari modo immixtum efle
calorem comprobamus: eo q, aquilonibus , reliquifep hi/ goribus adfciftis
obdureiat humus,C7 eadem uidffim liquefeit tepefa/ dla,86 calore tabefdt *
Maria quoc^ agitata uends ia ccpcfcunt , ut &dle intdligi poflic, in tands
illis humoribus inclufum efle calorem • Aerem (|uoqf multodes fmiefizte
uidemns. Reliqua magni mundi pars, CdlicQ CHRI/ STVS. Paulu loban. CHRI/ STVS. Qcm Cicero -ar s/s i- U' |r 3 »: B. ■ «1 r S-JT-^-C i?
J rT-TS Zotoz, Placo ^yne. CHRI/ STVS.
Pyduu Kaiaa Mala. Placo Paulus quarta tota/ oatura ip& frruida eft. AnimaUa
infuptr K omnia uiumna calore nutriuDCw. In Homacho enim cantus cft calor, ut
nullus tam grav uis nbus fit.qui die ac nodle non coquatur. Vcni,K artcri* non
definiit micare quoclam igueo motu.Omne nanep quod uiuit / propter inclufum
calorem uiui^ Inde colligitur caloris natura uim habere in fe uitalem.iu mundo
paflimdiflulam/immo omnia ex ^nc fa municara , 8i infita:ut in fuis formis
clarx , K fpicndentrs fierent. Nam fine illa luce in qua habitat Deus , ac fine
igne ipfo qui Deus cft , omnia funt obtenebrata, ut Synefius ex monumentis
Chaldeoy de inf^ re/ gione decantat dicens. Nec tu dclpicias nigrum 8C fine
lumine mundum. Cuius profonda fubllcmitur atra tenebra: Sordidus dl obfcurus
item firoul idola pafccns. Sed clarius fumma Ventas ait de mitttendis ad
regione illam: Ite in tc/. nebras extenores. Et fi qua eft lux in rebus iftis
exttnoiibus di obfcuns, ipfa cft umbra,8t idolum uerf lucis,qux Deus cft.Qui
omnia colluftrat] W porillime omne hominem ueniente in hunc mundu mediu: dumodo
ipfo adeo non fc inuoluat in peccato^ tcnebtis.-ut lucem illam appreheo/ dere
nequeat. Qgato enim quis magis difpofitus eft,tanto magis illa luce
perfunditur:ut de Iohanne Baptifta perhibet ipfa lux dicens. 1 Ile erat Iu/
cema ardens Si Iucens.Sed magis luccbac,8t ardebat illa ucra lux,de qua loi^es
rependes uicem teftimonii,ait;Ille uos bapdrabit l^tuianefto. Si igue:Igne ic^
illo,de quo p Zadtaria inquinEgo ero cis murus ignis . in drcuitudgnisuticp aut
purgw^aut punienns.aut ti^ormantiss multij^Lrrs’- s*^ nic enim malos igne
coartato/torquete/ nequag ucro colluftrantr/aut co/ 1 yunutme furoente. Hinc
qui illo igne cruciantur/ in tenebris degere dicunf.Et hoc
fiuerueftPythagorcoydogma/umcum vjdfo ignem ubi^tlnccdodi/ lacatum
colluftrantc:In inforno ucro coartatu/ tcncbro(um/8£ crudante: hi^rn»L(. In
meditullio aute tonus machinx cft de utro^ parndpaos. Purgat aia/ f jfKfHoMf it
fiquisfeoria aliqua fquallct,ut in Ifaia didt/Excoq ad purum fcoria tua. *•“'
Et Malachias/Purgabit filios Leui.Na diflbiuta anima ,aut uulnere pec/ cari
deftrudla nifi deplorata fit. Antidoto conftipatur,confob'datur,K la/. nitati
teftitui^/aut per ipGwn hiumonix rruolurionc / ficuri Plato in calce Tim{i
afteric Aut adhibitis ignibus.fofmAprm q ainSaluus fiet/quafi per
ignc.f.ttanficns/iuxta illud,qd per figura in libro numero^ legimus* r^r . .c ■
tit •OmncqipotriltralircpcrflamaSjigncpurgabi^.SenTio.n.tfatdeaa/ fis
tabernaculi, qux figurabat ua(a illa,dc quibus Apoftolus ain In ma/ gna domo
Dei no folii fune uafa aurca,aut ai^cncca.fcd ignca,8C fidblia. bc itcK eu
Thrfi^oniccnfibus: Sdac unufquilip uas fuu podidere in Hm/ (fbficarionem/8C
honorc.Purgatos autem ille ignis tranfibrmat.I edreo in f e a tneJtc»s di DtUti
ronomk) dici£ sDcus ignis comedn cft:Pro quo nos habemus con/
fumens.Non.n.cofumit,8C definiit amicos;fed comedit.i.fufdpit in fe,8t ipfos
taq dbum in fdpfum trapnutat. Qu«I K Plutarchus (ut hinc inde ex antiquis
collegerat,) tdlatur diccstDeus eft fpus igneus intclledhialis, ^ no habens
fbrmatfed tranlformas in fe quodcuqj uoluerit,8C co^uans fe uniucr(Is/K uniuafa
fibi.Et id effidt no per elcmctaiem igne/ (ol per fiv ipfum/aut per fcraphicu
incendiu ipfi diuino igni propinquu. Quo peculiari ignecremandifint mali. Gip.
XV. Alos iacp igne crudari,K cruciandos,o& fere fattn^,K cS fentiunt cu
fumma Veritate diecte: Oronfs arbor ,quat non fadt frutflum bonu,cxddctur/86 in
igne mittetur/K ardet, illo utiep ignc.qui paratus cft diabolo,8C angelis
dus.N6.n. j Z T- »■. *'«• Vv' .--r - H I CHRI/ STVS. cfl ipie ignis in noflra
pemidem ordinatus a Deo : Nec quifq ab eo cru/ dabitur , nilT eunde accenderitiut
difeere pofliimus ex oraculo Ifaix dr/ cenris: Ambulate in lumine ignis
ue(lri,8C in flamma qua accendiflistDe manu mea &rpori quoep applicatur
ignisperpctuotorqucsiEc id iufto Du' iudirio. Nain ficut corporis mebris adeo
uidacis,ucfanari nequeanr/applicantur firru X ig lisinon fecus animabus
fccldlis,fquc ac corporibus,qux olim mebra magni corporis
ccde(i3fHcicxtitcTanc,opprcfris diuerlojijfccitru i(nmanicate,ut fanari no
pollinr/adhibc^ ignis in co^ fupplidu:86 ut fem per uran^,non tamen alia mebra
inficerc/aut moleflare queant» 'Rcfolutiodiflicultatisdchocigne. Cap. XVIf. T
quia per ea qua: fupra didla fune innuimus , nunc ignem illu,qui malos
crudar,efle corporeum,nunc autem efle eun/ dem ignem coartatu,8C obfcurum, qui
dilatatus bonos bea tos/SC Ixtos reddinideo opportunum erit clarius explicare,
qualis ille fit ignts.Br cum omnes fere aflirant illum efle corporeum,duru
quidem erit a comuni fentenria declinare: Si autem uoluerimus iam uul/ gatam
opinionem profcqui,nee^ eda diilenrire corporeus (it,quomodo idem erir
rpirirualis/bcans animas,8C corporeus affligens corporarHanc controueriia
foluit Apfs dic» CorinihiistDiuiiionesoprrationu funt,idc aute Ocus/qui
opera^omnia in omnibustlicuri eade anima operat^omnia in omnibus mebris
corporis.ldco nemo dicat quod ibi Paulus loquatur de operatione fpirituali,8C
intcrna:Nam ille qui no folu mentes iiominu, fed cadum tocum/K. terram
implet,omnia in dsoperaturtfiC in omnibus, qua: in dfdem cotinentur» Non mirum
igitur,(i omnium index edam in infirmo reos punictaut uirturc fua eos
torqums,aur prffcnria difeoueniod illis infrenis ocuIis,maiorem eis inferens
pccna,q clariffima lux oculis lip/
pimtibus/cumcfai5tis/aucqaomodocunq)Ix(Is:Siue rubrralrmdo ab eis benignum
influxum,a quo omnia implentur bonitare,86 derelinques eos in mala eorum
deordinadone ITne aliquo bono refrigerante. Etfic ilicmce qui bene difpolitis
eft in refurrafdonem X gaudium, male fc habentibus dl in minam X poenam.Et hoc
eft,quod Erechiel perhibet fc uidifle Do/ minum,uidclicet a rhenibus fupra in
fpedem elc(5hi reffllgctista rhenibus uero deorfum in figura ignis candentis.
Ille utiq; Dominus e(l,qui calum , K terram implens, in ccrio feda bonos
Ixdficans : In tara autem C^ux/ fcabcllum polum dus cft^ tenens pedes ignis
candends,homines terreos CCaetxleflibusclongarostorqua,^ audat»Etai(lfcriptura
faaaidme doocrct,aullatcous^&rre prariumcrem,quoniam idem Dominus nunc , e(l lux, K ignis beaoficans, K fadtns fulgere
iuftos tanq flcllas , K tan^ fcin illas ignisiNunc igitur eft ignis cooHans,8C
purgas hlios IcuitNunc ucro dl ignis confumenslignum,8t flipulam:qu.T male
a:dificauimus;66 dcuorat.L ddlruic Cw 1®«! a'0 ‘1“^9 gbrioli’ uideni'
perpetrata ab his,qui deferri funt a gratia K inHuxu eoe/ klbiEt nunc dl ignis
rorquensfiC cremans.Hinc iterum loel ait: Ante E»/ Idan ciem dus ignis uurans:^
pofl eum exurens flama-Quorum uoboru Idi/ fuB dltlplc nis.qui digni lunt uidere
&dc dus dl igms comedcns,86 traf/; mutas in fe ipfum:ut lupra
cerigimus:lllisautem/qui derebifli funt in po/ ttcriorum/iddl inferioru
afFcdluu delaflationcefl flama exurens,K au/ dans,uel per fe Cquis in fdpfo
oprimus litj ficut cotigit qbufcunt^ male/ difpalJris.quibus lux/uinu,caro,8C
huiufmodi bonacorpwea fut nodua. Siue id faciat per miniflros,quos fodtCteflc
propheta^ ignem urentem, Daoid fed bonisingaudiu,malisautcm in tormetum.
Vcliudemfadatpcr ali/ quod corporeum in tortura maloru fabricacumtut liat faris
his,qui con/ tmdunt ignem illum dl corporeum. An autem fit corporeus necne/Dcus
Douitifed bene inuifibilis comprobatur ab Origene ex Apofloiica fenten Otige,
ria:IlleCinquit_)ignis talis fubltanrix efltut uifibilia comburat iple inuifi/
bilis conllitums,ut Apollolus air.Quonia qu{ uidencut temporalia fune PanlnS
qux autem non uidcntur,xtema.Si igitur ille ignis/quo puniuntur, qui a Deo
rccedut xternus eft.nccdfe quoqj dl,ut fit inuilibilisicu ex fentenria
Apoilolica fola inuifibiba ftema lint.Nec admircris(;ut fequif Ongenes^ Orip.
ignem dic inuilibile,8i crudante, cu non uideas calorem corponbus ac/
ddentem.SC no mcdioaiter crudante in his/qui ab eo ualidilbme mole/ dantur.
Alterius itacp generis cd liic ignis crudas ab co / que habemus in comuni ufu,ipfi
tamc ille fumme torquens comparatur, cu nihil fit incer nos magis crudans,q hic
uifibilis ignis:Qticm audanic in fternu fi de/ clinare cupimus , caucamus ne
fit tn nobis mala difpofirio xtcma:frd ea fic,qua fuldp re poibmus ignem illum
(Iiprcmu in gaudium, aut faltcm io confumprionem ligni 8C llipulx/BC in
expurgarioaem rcoria::uc fimus pulchra uafa ex auro mundo, collocanda tn
addbbus nuptus, SC maa/ fionibus iUis bearis, SC xternis. DE SVAVISSIMIS
CONCENTIBVS, ET PAVSA ILLA STERNA IN ADEPTA BEATITVDINE. . j Xtranxhaiccadlcnp
nouilliini duid manu octrcmi impoaacs/muflcos exccllniorcs pro mrili nofba imi/
ubimung femp fhidct cotftu nouiflimu fuauiorc rcd dcrc;X aliquado caca
attrahunt ruauicatt,ut oiii ccm/ porandsmcxibusrubiaccra,8cLiborc^'gad defice/
J rcnt/carme protralicrent ppctuu* Sed quoad poflunc duratrs.nuc
cona'nuatis,nuc mutans uidbus non definuc ^ ouo ulc^ ad
pomuricx,difpolidooe,parddoncs pro tribubus duodenis, facrifida,66 no/ Iohan*
tne ciuitatis tatumodo dcfcribinlohanes uero Prindpi domdHcas,ad (e/ credora
penetralia adminus,fuauiora depromit cadea t Veer^ tamen ea caligine obnubilad,
ut nili fupremus fol calore fuo illius crafficudinc ex/ tcnuct,86 fua luce
eiuldc expellat tencbras,nec audire qdem quod dicut, l it CANTICI TERTII. nec
uMcrc qood defcribut,8C mctiW,aliquatcmn pottrimos; in Tcniibi/
Iibus.n.xnigmaabus obuolua huiufmodi cradut,auc ut ex his qux ani/ mus nouir,ad
incognia furgcrc queat:8C inuiTibilia per huiuCnodi fenfibi Ua coofpiccresaut
qa,nec n^is qui audimus/ncc iplis qui loquunif,ucrba adhuc tradidcrit.qbus illa
exprimi pflinKficut qui ipfa uiderunt.id pala affirmant,q. no licet ca homini
loqui. Aut qa mens adhuc corpore? molis podere prjgrauata/adhfc fuprema
cofccodere nequittut lfaias/6C Paulus conucniuc,q> nec oculus uidit/ncc
auris audiuit,nec in cor hominis afccn dit.qd Deus prjparauit diligentibus fe.
Ideo,fi nec nos illa facrametaex/ plicauerimus,uenia dabidstcu ca fint
ptra(5binda,qu? omne ingeniu no/ ftru trafceduKo&i memoria fiigiucoem
&cudia lupannVnico tn auxi/ l'o frxd,8C hoc arduiHimu opus aggrediemur; cu
habeamus duces,qbus Deus hfc patefcdtmt idc Paulus lubifcn:Nobis autc h?c
rcuclauit Deus per Ipiritu fuu. Hinc cautius loquitur Ilaias dicesKDculus no
uidit Deus abft^ te,qux prxparafti expeiflatibus te. Hos igif diuinos duces c
ucfti/ gio fcquctes,qtu luprema lux nros collufbrauerit oculos/ enodabimus no
itris uerbis ca,quf lUi fuis fnigmatib’ coplicueruttlohanifcp pdpue fecre
tiora,8C pleniora cantica,pfcqucmur:qui in pcgafco pecfloris Chri(b,inter duo
cacumina diuin? SC humanx natur? quidccs,ca &iit luce phiTus^coc^ furore
rcpletustut diuino9t uates fadlc euaferit . Poftea a pathmotica in/ fula ad
cotinente fupramudana rpiritu diuino rubdudhis,nuc ab Angdo nuca fupremo
cocentorc Chrillo Iefu,nuca diuerlis drculbnatibus edo/ n, UI, Modulus
Scxtuldcdmui^ax. Quid fit Pax. "" Cbn. I. AquodeturPax. • Coo. , IL
Qi^fiuuis.SC concinna fit ip(a Pax. G>n. IU. Modulus Dcdmuilcpdmus/Vaid.
DcBeatomm unione cum Deo. Cbn. I. Modulus Dedmu£>dbuu^Fcdid(as> Quis fit
fodix,86 beatus. ~ Cbn. L In quo confidat fbelidtas. Cbn. II.
Qubusfadicitaspcrfedbidetut. Coo. IU. Modulus Dcdmufhonus/Ooine bonum. Qgid fit
bonum,quod didtur ucrum,86 fummu bonu. Con. l» Modulus Vigefimus/Silenduffl. De
Paula/quiete/ 8C filencio/ad quod deuem^ adepto «am booo,in quod tendimus. Cbn.
L Hymnus pcribluendus in filendo ibli Deo , pura , SC de/ uau mente. Con. U. * Nf - V . r-' , , ,T: I' .;fj^ : -/15)0;. 't:::
. /flijHjir' rE.' 'iji -i Q K njmib ?’-l. ;i. , '.-i .. 'i
-ju i niljki: i . . ,3. . . . A| >- 1 iiii Digitized by v ;'l CANTICI TERTIL
MODVLVS MATERIA* ■ ' •Cur dicamrdaiias illa scdificata ex auro. Cocemus Primos.
AciensicacptohamKsrufxmi Acdtfidi (undamentu, illud ddcribit ex
auro,preriofilEt penetralia adeun/ tes/^uantu fas crit/86 permittetur ab
Arehimufeo,p€rcurremus (acramc/ ta,86 fccreriores fympfionias,qux deferibuntur
fub typo lapidu preaofo/ rum,S6 aunVqood uittam figniticat,iuxtaaiud
fapientistAnt^ decunat uicta aurea : qux uitta, aut fflum aureum ueram uitam
iigniticat. Q^od ut faciamus, percurrenda: funt nobis proprietates,86 natura auri
86 ipfo/ rum lapidum.Eid enim aurum pulchrum 86 dccorum,hinc diifhim quali ^ut
quibulHam placet ^ocl ab aora,qux lignificacrplendorcmupii/ uisHippociatesab«vf
ipfum ufus minime deterit.Et mirum quippe eft : q> igni acerrimo omnium
confumptorc nullatenus Ledatur , cum tamen ab eo liqueiiac , immo quo (apius
ardct,fic purius 86 pcrSKfb'us,unde obrizum didtunquia f^penuraero igne
candefaifhim, 86 exuHum,noo cotifumptum,fed puriHimuin redditur. Beneficia
autem ' iplluf multa conomcrantur ab
experris.Cor lrtificat,ulcera fanat,multis iniinmcaabus prodcfle^mclanconias
maxiiuRfid omni diOcmperamcco inimicatur,ex fuo forfitan temperamento, quo
gaudet fuper omnia me/ tallauut ex ui quadam phfbea omnibus
con&rcnte/l^cnte uero nemine. Aurum igitur uita cft diuina/iiue
fpirituab's/uel diaritas,qux uitam prf / i ftat;8C qua
dccorantur/rpIendcnc/pulcfarercunr,utuut, 6C ditantur omnes hofpites,K
concentores illi. Qga li cares/ audi Archimufeum dicenteros CHR.I/ Suadeo dbi emere
a me aurum ignitu,utlocuplexfias.Hoc properanti/ STVS. bos ad maniiones illas
ditfluiictquo qui intrant abfq; illa udle,quxnu/ ptialis didtur.turpiflimc
expcllutur. Omnes enim boipites illi,hac aurea udlc charicatis induti efle
debent/iuxta illud prophencu : In udVcu de/ Pfalmus aurato. Hax itatp aurea
dianas ardenddima fuit in Martyribus, 8i Caa Paulus (ibs omnibus , qua frxtus
Paulus magna conlhntia dicr bat ; Quis nos Teparabit a chantarc Chrifti,an
tribulatio,an angufb'a,an £ames,an nu/ I ditas , an perfecutio , an gladiusf Ht
fi propter Deum mordlicamur tota ’j die,8C premimur fub malleo tribulationum ,
tamen in his omnibus con/ I. Idem ftantes fumustKfuperamus in cbaritate illius,
qui dilexitnos.Qua per/ I fiifus Apof folus rubinfiTtiCcrtus rum,q> netp
mors,neq; uita,ncm infla/ i tia,ne^ futura,neqt fbrdtudo,nec aliquid huiurmodi
potent nos feparare 3 chantarc Dd/ qux cfl in Chriflo Icfii. Cedit quotp
charitas percudm/ 8 Idem d/ torquend/ SC dilaniand, ut ipflus chantads prxeo
infignis iterum aitt ii Sufbneds enim,fiquis uos in (cruitutem redigit/fiquis
deuorat/ fiquis iS • aedpit/ fi quis extollitur/ fi quis in Eidem uos exdit .
Cedit igitur, quia ^ in padcndbus diantate perfufis non murmur refonat, non
quxrimonia. ^ . TcnadfTIma tamc dltut nec confricationc,nec percnflione aliquid
fuum i/ ‘ amittattimmo io huiufmodi coalefdt. Nec corroditur a rubigine pecca/
ri,ncc ab icruginc malidx,non a fucco falis/ 8C aceri, humanx ucl diabo/ . licx
afludxinec ab aliquo,quantucuncp acernme mordear. Stan^ inai/ «fla igni
moleftix/ignicp diuinoifed in illo perfidam in hoc autem auge/ cur / 86
incrementum fufdpit. Exponit nancp fummus ille diuinus ignis fuosdileiflorcs
igni angufliarumnit probentur , ficut aurum in camino, 86 uafe fiiforiotut lUo
igne expurgari irradient, 86 fplcndcfcant in manfio Ilibus xternistubi
ardent,86 palam fplendmc ho(pitcs,tanq aurum obn/ soim. Ltquefdt aute hoc
charitatis auru,noa ut a perfc«fbone,aut gradu . ipfius cadattfdi ut cu caxeris
metallis/ immo cu ipfb igne conflante iride ^flatu fianut fuo loco (annuente
Deo_) diflercmus.In operariooc quidc eius 86 uirtute cor Ixrificattquia nihil
uere iucundum abfi^ chantate ha/ Damd beri potefl . Qijod a R.cgio Propheta
diltxre pofTumus/qui ipfa charitate ■miiia coatrillatus,afili^m/curuatum/computrelcentc/86
moleflia pic/ Bum fe pratdicacadco ut nullatenus gaudere poflit. Pro ipla
quoq;,uode Gbi letandam fu/ufpiranVcUmanVdeprccaHir.Rtdde mW Ifdciam &/
Dadd lutaris tui,qo5 in peccato fimul cum eharitate perdidcram.oanat ulcera
^p,nia fola prxfenria ; quia fecum nullum ulcus peccaa cohabitare mitrir^m
peccatum ipfum & deordinatio aifhis/K deturpabo quxdam
potenbaram/8Cuirtutum.Charitas autem eftuirium.Kuirti^^c^ eas omnes fine
eharitttc Paulus ptnitus nihilipendit . Referta dt l autai iucB ui
pulchritudine/ K fplendore fupramudani folisiut omnia qux re/ nem perducat.
Hinc merito ubicp didula dicitur a lohane in hofpitiis/ 8t \
hofpiribuscodcftibus. Hacemm ftratum eft pauimaitu,haeoontcxri Ia/ pid«
Gmdluarii, hac ueftiri parietes^ hofpttes omnes . Qg* ““9 lam parietum q
hofpimm,noa eft ad tegendumteu nihil fit fcDdatum,ni/ bU paflibik/nihil pudcodum,quod
tegi ddxat,ne turpe uidcatur.ud fri/ Bore crudetur/aut fufilindatur pudore.Erit
igitur hfc ueftisom^ non ttgens.fcd tranfparens.ut nihil decorum occultetur.ubi
nulla adeft mui/ ddmihil pudendum cooperiatur, cu turpinido omnis cdlauerit:
Paten/ tiaenimeruntomniaunicui Ia/ Ipidum genera ufip ad dearn 86 feptem
reprriuntunquauis Albertus de decem tantumodo menbonc fiidat.Horum autem
prfdpuus eft uiridis/ K Iucens,rubcas habens ucnas.Srqui^ rubeus ad inftar
ignis,8C tranlla/ ddusaUus uero rubeus opacus: Hic pracftat utilitaec , ilk
autem pterio. Alius Smaragdo fimilis prxciodlus linea albaque gramantiam
uocant. Alius pluribus linas ddlfedbis,K polycalamos did^que fecreriores phi
lofophi urile dicut dfe cocentoribus. Virtus dus multiplex eft, ut Bo^ Aaton/T
hetd/ZeiioifacnuVAmoldus/K Albertus tradurtred fup omnia fangmW fiftit,caftu
ttddic gcftantc, K gracuiPhaocafinaribos inimicat, tC coadnentibus buicc,
maxime polycal^os, ut diximus. Multacp alia profequimr Plinius,86 apud eu
Thctel de lafpidc , K quomodo fit genus lapidum
cxpeiftati(Iimum,quxomittimas.Concianc itacp nimiscedeftis coacentor,c6ccnto^
hofpirium contextu deferibit ex lalpide utriufif fe/ xus decore gloriaotct cum
lapides illiuiuiper huocdtferipri,cx quibas lohsB. Aan» Pliaiot Albtr. BoAi.
TlwZe. A1.AI. Plioiai y ivs «i Mercu.
Paulus Aplus CHR.I/ srws Apfiu conflruitur duitas ipla,cx utronfrfforuro/8C
Virginuiomnes tamen in eadem fpede continentur . Verum fi aduirtutes huius
lapidis profpiccrc uoluerimustquid aprius did poteft pro xdifido illo defignan/
do q uirtutc ipfius filii fanguinem,cum caro (anguis ab illo/regno (te/ (le
Apoftoloj cxulent/ nec inter fUios Dd annumerari poflint, qui ba/ guinis camis
appainim adequunturf Et quid accomodarius concen/ roribus illis hoc lapide, qui
caihimredditf ut polline 8Cipfi cantare illa cantica,quxdccancabant ii qui cu
mulieribus non funt coinquinad,fine macula cxillcntcs antcThronum Dd:Vel
laltem,ut fint mundari a coin/ quinadone illa . Nam fi (Chrilli tc(limonio_)
mundi corde Deum uide/ bunt,qui non habuerint cor mundum,ipfum uidere non
dcbent.Nec trii per lafpidcm mundi, SC uifionis capaces intelligi debent / fed
edam Deo grariicu gratum reddant portantem. Grari enim funt omnes illi hofpiirs
Prindpi,8C unuiquifq; confodo fuoiquia grada Dei eft uita ^erna: ot te/
ftatur/Apoftolus ad iUudhofpidum contuendum aliquando fuburclus. Perpulchrc
additur, q, inimicaif Phantafniadbus ipla fiigans , ad deno/ andum, q>
effugatis K deuidhs omnibus Phantafmatum occurfitaculis, hofpites illi perpetua
pace,K fodidtate Ixtantuntranquillifcp codonibus uacanc. Quibus omnia codeftia
Cedam pariaes^ feucntiideo dcfaibun/ turxonftruifti ex lafpide, qui SC
cocentoribus Euict,8C inimica Phantaf/ mata feigat.
j:^!dfibiuelintduodedmlapidesinfeindamcro. Coccnnis non omnes lap'dcs , qui a
mudanis duibuspec/ tiofi cxilbmantur , funt in pterio apud ciues cockftcs,ut
Ad^as / C^i/ ritia / Achates / fiC mulri alii, de quibus non fit mentio in Icf
iptura &/ cra, necp a Mofe,quando defcribtt Iapides reponendos in
peifboralc fum/ Mof« mi (acerdods : nec ab Htuxhiclc, dum operimentum quondam
fixiiciili/ Ezttb. ^ mx tyri ex lapidibus predofis contextum deferibit: n«p hic
a noftro Io/ lohan. hanne . Adamas cnim,qui in tanto pretio cft apud diuites
mundi huius, a uiris diuinis repudiatur t quia forfitan rcdpicotibus mirum in
modum noca tunde (|ut Mcrcurius,K alii experti tradunt]) cum Hellebocopi/ MoA
gro conucnit , K cum capite olgoi , aut capite diaboli , (Iclla quidem
Aquilonari , unde omne malum panditur : K fic de aliis multis lapdi/ bus
afligture pofiemus radones / cur in (acrarifiimo illo xdificio non admictanmr.
Sunt etiam qui ancrant lapiduni interprctatioaca non efft fiuftas ad ueritatem
litttrxtEt inter alias OItS’. quod interpretantor lafpid cm / conctnduoc
aljqui/q> Adamantem fignificcttSCfihocooa Paulus Idan Pcmis ii lacob* iki i 0 0 t* 0 0 0
Eredi. Iohan. pbcftaliis, ranooe prxdnfta.Vndc hxcpr.cttnninftnus tanqua looga/
8C incena , etiam apud ip(os hebreos : K ad Iccundam obinflioncm te/
fpoadAiinusdiccmrs: q,diiMT&: funt ctn(fburx lapidum ingredienctum
6indamennim:& unaquacqi illanim poterat rik ex fuo bpidc.Si auton ad
ucricatem rei penetrare uoluerimus.ranfiderabimus q faerr, K q my/ llcriofus
fir numerus duodoiarius a Platontcis,nrcnd a feriptura facra ce ^atiirimus t ut
fupra taigimus. Hoc enim numero eletfbi Dei Eimilia in coordinatioe bcilica.in
dilbibudone prominf tem.K in omni eekbri progreffu parrita tft. Summa qooqj
confonantia S£ Qirifti familia co/ dem nuoKTO complexa eft ; cui & duodmi
Prindpes Apoftolici prxfe/ Pro/ fequutur
de Smaragdo.q? fads conferat cognidonibus hicuro^ , augeat fubif andi,raotus
lafduix c6pcfcat,temp>dlaccs climinct,&C in cauits uim cloquendf
pr^a.Qux omnia cnid ab Andrea nodro amplexaex con/ ueniunc. Ea etenim qui
dele(ftatur 8C gaudet,omnia proficua cognofeie, fubllandam fpiricualcm 8C
merita auga, lafduiam compcfdc,dxmooes SCaduerfaspoce(fatcsfiigac,fandiq;
copiam aedpit • Hinc ueri Chriiti concentores/qui Crucifixum R.cgem ubi erat
prudens in conlilio,animo fapiens , 6C iermone fecundus: qux omnia non fine conucnienda
per illos tres colores deno/ tantur. Ad confilium enim K prudendam Saturnus
codudeteui fubter/ ridus , ucl plumbeus , aut xreus color attribuitur. Ad
eloquentiam uero Mercurius feuet, qui cum Saturno conueniens fecundus Saturnus
dici/ turtSed hfc non minus forfican curiofa q longa dimittentes , fucdndhim
nodhim dccurfum profequamur Jn Sardk>,qui acuit ingcnia,mitc red/
dit,animu(^ accendit ad gaudium ,Thad(us accomodatedeferibitunde quo
didcur,quodcumprxdicarct euangelium Chrifh' in inferiori parte
Ponti,nadonesquafi belluinis moribus Ixuientes (andlo euangelii dog/ mate
mitigauir,8£ eojt ingenia exdcauit ad myflcru euangelicae 6C chri/ (lianx
dodrinx fubtiliflimc perdpienda. Per Chryfolichum ucro,qui ex Aethj^pia
uenic,auroc^ fimilis ardcdbus fdntillis rcfulgct/Matthpu fi/ gurae tcuius Ibrs
fiiit i Acthyopia,ubi 8C euagcliu copoiuit fulges ut au/ ru,colperfu ardcdbus
fdntiUis myftcrio^ Chrifb,de cuius tncaro tunc Chriflus Cf pit excr k luprcmu
opus pietatis,redimendo humanum genus. Ideo patres illi jj andqui hojt
myften’09: confdi / Hatucrunt myileriu illud annua memo/ ria
ccIcbrandu.Bcrillus quoq; &uens contra hortes K lites,mite moribus }f
Bartho. rcddcns,8i ingeniu bonu pr^rtans/Bartholomda reprffcntar,qui in alba/ g
no maioris Armenix tantu prxualuit cotra hortes humani gcncristur nol Ium
deinceps rcipoium daret uindb chatenis BarthoIemxi/C3cntciq; Ao/ j, mas K
Batrtrianos indomitos mites reddidit/8i culnoris ingenii ad perd/ g penda
euangelica myrteria. Topadus uiroreaun ad uiriditate tendente ^
rciplcndens,hruidam aqua tepidam reddit in eam miflustut clara expe/ , Simon
rientia comprobatu crttdiucrfiifcp fanans infirmirates Simonem Zelote f reprf
(entat/qui Dd Zelo feruidus fplendcbat pallore aurex charitatis cu g uirore
bono^ operum: V nde feruidos xgyptios in mamonx leruiiutc K g cultu
diaboli,uirtutc ei pradiita tepcrauit,madefadms eos irrigua euan/ jj
prxdicationc/ abrtcrgenfc^ fit accendes igne fupemo,oppo(ito peni/ ^ tus igni
diabolico : fanauitcp cosabanimaru fit corpo^ infumitatibus* (j ^ P®
Chryfopartum ab India uenientem fit rarum/none clara luce in/ ^ Thom» ttlLgerc
portumus Thomam/ qui in India prxdicauit rarus fit (ol4S/quo g ^llus alius
Aportolo^t accefljtf Qs' I*P's pallore auri gaudens, ipfum , Thomam charitate
fiilgcaccA repr^tattqua inflammatus/cum egeetit » ” ! ! ■; ApRs uita.K (angcnnc fiidic pro
amore Chrifti',8i hominu (^uce.Diaair 1 crilcouenirc hic lapis eu
Chry(blitho,pcr que fupra decUrauimus Ioha/ ^ nis diaritate iignificari.Hy
adnrfms.cui prxdpua uirtus rft pe fftare gra , riamobrinendica.quf petunt fine
ulla repuliione,Done ad ungue cul^ lacana, | cobo maiori caoucnitfQgi tanta
graria hominibus prxftat impetrandi a j Prindpe ea quf petunr/ut ad reliquias
ipfius CompdtcUS undiep ne dum J prifds tcporibus,ucrua hac noftra tepeftate
magis ac magis coiiuaf :uc J fidle coprobari poflit,fpfum aperuifle aures
demenda: diuinz,8C gradi J impetradi obdauiife pctdibus:nc(pjilia,6C fimbrias
uedium xaUt/ • Aowres f qdeUp. ■ mtltanc
I V i I r f d p i ■i f Plato trahit.CarbucuIus uerus ni tcncbns lucct/ucncau
amum/K aapotoTaiq fugat.Liparts fuffini omnes bcftu: dicuntur
cuocari.Hknix.qua; tabklo in uare rrptri diciicur,(! hominis linguf
fubdaoc.hicura pmcll^t.AnanS chttidcs in ncaomada imagtoesCuc aiucj dco^t
euocat/ficut fynochitidcs umbras in&ro^e.Dcndris fub arbore dcibila oo
pmittic acic Iccuris hebe/ tari. Hyacinthus tutu reddit pegrinu/OC grani
hoTptibus.Iris fi pte alteri ipTi* umbra occupct/altrra ucro pars foli
expooa^/reflodbt puldirrrimoc radias itilUr ctxIrlHs Iridis/ unde ctia
denominatur. Daphnia comitiali/ bus morbis utilia cxinimatur.Diooyiias mixtis
nigro rubcdbus maculis ebrietad rcftliitAriucp in aqua (aporc uini ladt.Eumco's
capiti fuppolita oodlurna uila inibr oraculi reddit. Chloriten/qua Magi
aflcrunt in fyllx auis uorc rrperin.fcrro incluCim ad ^igiola quaxii adbbn.
HeLotro/ pu admixta herba dufdc nominis/qbufdi ct additis pcacionibus^crcn/ te
^ut nooulli alKTur^ corpid uctac. Ombria,qua alii nodi uccar,in aras addita,ca
libamcta cobun ncqacuac.Hrpinhitcs,qax fpecub' natura het, in rcddcdis
imaginibus/fcructc aqua addita referat. M ulca .prequun^ de Upidu
uirtuabusBocus,Aaroa,Thctcl,2xnotrmis,Zoroanrcs,Hcr tnes. Euantes rex
Arabu,Diorcoridcs,Iorr^,Amoldas,6C alii qplurimi. Se^chariasquoep babylonius
faiba ad Mithridati dicanMagna uim,6C £au humatu lapidibus iorflc.Scd unde hax
uctuaor,aliior rpcculaiio ex/ quidtur. Alexader Pedpatedeus a fuit leniibuvSC
qualitadbus non diTce/ dcns,opnabatur hacc proucnire ab elemeds , aut
quabtaabus drmetoni coponedu ipfos Upid&Qi^ (lare nulbtenus po^,ctun
qualitates line aulde rpccici/opcratiocs autem lapidu multx nec in fptdc, nec m
genere couenirc probi^.Idco Academia' alnus corctndcmes.eojt nonulli idds re^
formatricibus hacc attribuurcHcriacs autc ad Ikllas: Auietna ad in/
tcIligedastAlbcnus ucro ad formas rc^ fpecificas huiulrnodi opradones
rcducir.Ecquis illi lapctes libi inuice aduerlan uideatur.umc li res bene
pcrpedanir,nullus eo^’ diilai a ueritate^dumodo ipfo^ ditfLi lime ion lli/
.gauinNa ad cunde efleflu diucrla ut in plunbus o5ucniut.Dcus enim io pdmis
omoiu uirtucu foos,K odgo,ligillu idea^t tninidris dus prx/ (lan 1 ntell igcdx
autc tanq fidi rxequutorcs no ab’o ligillo q ngio cofignac res libi
aeditascCceli autc tiqinfhutnm materia difponut ad fuldpico/ das formas
i1Lu,quxCut ioqt Flato ioT tmzo^ nuicdate diuina p afira dcduccdc rclidct,car(f
otitniu forma;: dator dilhibuit p mmiAro;: roa/ nus.quos fup opera duscoHituit
reifores 6C cu(lodcs.Ncc enim iplis io/ diget opifex ucluri coadiutodbustfcd
haba cos ut mmidros, licut Regia 6L impialfs tnaicllascxqnc.Ip(is in ea
facultate i rebus fibi crcdids comilu £^us Moderator,ut ois uirtut lapidu,
herba;:, maallo;:, 6C huioGnodi dat ab ipis itdligaiis plidodbos,ut ooouUi
(apiaes allcucracico q. opus, oi i '■ 1 8t m9tus,qo* uidcmos eflc in
Iapidil>us,8t m Dc qua non modt/ ca eft cotrouerfia.an in codo fit materia
necnetfiC fi dl.qua/ '■"1 iija 4* is ipla fit.Na Pcripatericojt nonulli
^maxime Aueroisp aUcrcre uiden^, quod ibi no fit materia.quia hfc eft in
poteria cotradidtionis.K ad diuo/ fosformasxxquouidereturccdueflccorruprioni
obnoxiu.ca illa mate/ ria poHh fufdpere alid forma. Ariftotdcs uero folito more
io hoc.fidit io aliisrebusdiifidllimis aliquid breuiter.Kobfcureuix tangit.
Hinc fen/ tttia ab ds faris dubia relitfta efttcu nec iocomipribiliate
codi^pbaocrk, (ed tmmo opinari fueriuoecdeterminauerlt.an mattrif poflitdan
forma admodu dus quictasappctiiu.ut nulla ulteriore appetat formi. Nec erii
probauerint.an materia eodi fit dufde rationis cu materia reru mSetio^, a
trarmutalriliu.Themtftius uero.Simplidus, Aukeoa.multtcp ah'i phi/ lofophi
infignes.fimul cum Theologis noftrisuel pedibus currut in hanc
fentctia.pluriburq) I locis atttftan^.q; in codo fit m3tcria.Quod 8C Arifto
tdes inuit dic&Qui dicit hoc codn.didt matrrid.pcr qua vj codu ratio/ nc
indiuiduarionis fofdpiai.Vnde maior difticultu eft decernere , qux. materia fit
illa corpo^ codcftiu.q fi fit in ipfis materia: quia non uidcnnir habere
codiaones copofito^ ex hac materia fiibicAa tr jfmutatioai.saie tariooi.K
comiprioni. Vnde Albertus fuos Peripateticos rcqucnsoicit, materia dic in
codo.idi xquiuoca ratione diffirne ab ifta Kfi trafrouta/ biUu.Quod ctia fodic
ex feripeura facta cooiid potcfttNam M«fcs cum rc^ maceria dcferibact.quauis
code die utranqt materia K ccdi.K terrx creata eoarra.tamc fcorfiim altera
diftinguic ah altera dicoor.In Prind/ ««/«Ita Mf m i«mI« ft/ Itt ^ Poipb''
kttao, '- 'J3 .. tfl, MBot ib. TikSiBU i(s
Aoic. Pb>Th or i}: f ^ Albff. ^ Mdd /V ![■ Sed cu (labilitaic quidam ha/
bcant/ut fuiltKat aquas rupiores/uidea^ etia de terra partiriparr:de aere
quoCirca Deu([inqatt^oa aberraccsdpfiim in quinta eflCTiria ede dirimusjqux ab illa luce natura quUe ia/ corporea emanat
corporea lux/ 8C ^is,a quibus fublcuari polbmus ad luce illa/ignnp
diuinu:Qui([ioquic Porphyrius^ lux exAes igne xtbcrcu inhabitac/magis fibi
propinquos adeo inflamas, ut in igne coucrtacficot in plalmo legimus. C^i facis
Angelos tuos lpiricns,8C minifiros tuos igne urente.uci igne corufeante^aut
&iwi ignis,ut Ibnat littera hrbrea.Lliam quocp fuu Gimiliarc miniftru
funulic in curru igneo:fic BC de Iohannr ad/ modu Ebx fimilf perhibuit fumma
Veritas: Ilk erat inquies lueema ar/ dcos,SC luccMEt omnes quos ad fe trahere
practedir,8i kcu conudrre rc/ m II lt. noaidos cefetfpfnni K fgne.Hinc no fine
tnyftrrio Mofi, quem e^ei^ ■d promulgadJ ignea k^,apparuit in rubo igneo,8t
ardeti-Nofc^li/ quido tanq ignis uillai.K defendit ab omni aduerfa poteftatc.ut
p Za/ diaria ait:^ ero eis DcuVmurus igneus in cfmiinnficud \poftolos,K
Difripulos magelids prius infticutioibus eruditos fpiritu illuftrantt,mu/
oiuit.K corroborauit,ncdu eos inflamas.fcd etia poftcros.qui paeosde/ duc^i eri
in ignea illa duitate fiipemlKIiiius fpedcs apparuit aliquado nooullts
expurgatis oculis.ot Ezechicl inm de fpede.qua uidcbat ad txe/ |o5 afptd».H(c
erat uifio diTcurrcs/pIdior ignis/K dc igne fulgur tgre/ diensfon J igne
calcfedat/liquc&ciat.coofletqj in unu cu fancSilliin» maieftatc fua.cui
honor/laua/K gloria in Cecula rxculoru Amm. MODVLVS DISPOSITIO. • De generali
partitione Esechielis/Klohannis. Con. I» 1 Angeres fecudu modulu nofirx
hairnonicxcioitatispfooa/ 1 bimus/eurabEzcdiiele.at lohaieuariomodo uidcu par/
1 titatEzctfaicI enim prima pamrione diuidit fabrica in tcpluf iRn_Msil
duitate,8C totapromiflamregionciEthScinduodedm par/ tes/pro duodcdm tribubua/cu
duodcd porris. Sed 8£ tcplu diuidit in ue/ (b1juli/thafamos/atria/eazopblatia/p
Eaedi. Ita lohlb ' CHRJ> STVS. I ■*A -.— / •v*-l _nf. I
■hf ► )! tl Banidi Plinius Inhaft. Hioo. A I' k . , > i ' I r j'. t * . xa
Q»(u duitatis huius magnitudo» • Con» IL Agna,imino nuxima dl domus tlla Dd,8C
bcatorumadco, ut exclama Banich dic&O ifiad ^ magna dl domus Det: dC ingens
locus pofldiioais dus.M agnuVflC non habet fin^ excxlfus/ Bi imrodiisnu qt^me
dicat Plinins,&C nonnulli alii &pictts,cotinlaoo hirotc rcpktos/qui
ipGun medri opinant. Nihdo/ . Aueu. I Py*a. Acadc» Iohito noder ea fub paucis
(ladiis coprebedac nidetunt t roefus c(l(inquiQ duitate cu arudine antea per
lladia duodedm millia ex quo/ liba qnadrilattrr/c&rummans toti ciuitate
dadiis quadraginu odio mil/ hbusu]ux funt fex millia miUiario^ Ezechkl ucro ram
mentur quatuor millibus K quingetis calamis in quaLbet quatuor plagatu: qiu
fupputan reddut dccc Si odio millia caIamoru:Qui iunt qu^raginta quatuor mil/
lia trecenti 8d quadraginta palfus romam/plus minus iccundu Hkrony/ mum:fcd
funt paiTus Veneti tricies Si fcmel mille, qumgenti, fiC quadra/ gtnca.Nam
pailus romanusCut accipit Hieronymus^ codntt quindedm paLnos ucl paulo minus:
Venetus utro uigind palmos ad unguem: unde hie maior ell illo quarta
pancCalamus aut triginta ftptem [»mos eoo/ riiKT-i-fry cubkos,Sd palmutnam
cubitits fex palmis c^umma^.Eritigi/ tur tonis ambitus ad liimma triginta
millia palfiium fupra mille OC quin/ gmtos plus minus,fi Veneto paflu fiat
cocncnluratiot Nec miretur qu£/ pii,ii lohanncs repperit ambitum illius
duitansad fex millia miiliario^e, qui ab Ezrthklc dcidibitur triginta Si uno
milliario drckcnic:quia dui/ tas hxc noua xdificata a Chrillo tanq rpooia
ornata uiro fuo,tato maior clle debebat illa priftina,8C iiraclitica,quaco
maior e(l familia hzc Qni/ ftiana lUa figunuiaa:qux cbntintbad tn paruula terra
promilBonis.Mc/ dtur edam lohannes altitudinem murorum pa cnuuro K quadraginta
quatuor eubitos,6C hacc omnia aruodine aurca,menfura homtnis.quf cil AngeL:8C
hxc forfidi ftuw) fi» loco expHcabimus.NHC aut pro/ fequamur dc magninuUoc
dus,in cuius copandotK lUa dc(cnpta,immo tarx todus ambkus,qui cil tr^jiua
millia milliario^:, nihil n^imatur, ud grauu millii coparatu mond ingcndntbi no
rcppcricur propor/ tio.Ncc quidem ratio admittit,ut pro ta Augnilo rrgno duitas
dld tam anguda:8( quintam humili Iwlpitio redpaencur tot millia clc^ruai cu
turba illa magna cx omni tribu, ex omni gete, qua dmumerare ne/ mo potaat.Idco
fi Ezechiclc/ 8C iohanem explanate uolurrimus.uocalis hic numerus eft nobis
nectfliuio rclinqaedus.Na fcnptura (acraCut Au/ guilious
rcdlclditii^Pythagorid,at«>lcrfKoaomiU^^ Ezerfw _ termmicur.Pro cuhu
dcclaratwoe iK)c3du nriUcnarius num niorau coplcmentu pcmna.cum fit cubus,»
foliduJ mmcti copkda}at J denarius dl.ultra que no datur ulttnor,id repetirio
po^u numerofk . 4 Nec ukra folidu,qui crtfdt in longu.latum,» profiiodu .poteft
numoM ■ dilatari.HicigicurnnmeruscofuinmatapertcAonemilIjus holpidiitfiy |
gnat.Idco liseehid millenis calamis metitur duitate,tfroplu,K totius re/ • Uem
eioois fpariuiHt Iohanes eandem duitate meriror duodenis millibus uir/ lohS,
gis aurds: Quo etia numero partii cleAoy multitudinem .miUetp anno/ rom Ipatiu
allignat quieto (latui, poli calamitates ppeflas: Per millena/ ria etia,K mille
milliaria Danicl enumerat, K partif Angelotu exerdtu. Dioid Qgod aut per decem
tC oilo mulnplicc^ hic millenarius numerus ad bo/ fpites hoc pcttinetJQsi
diuidun^ in nouem choros An^lotii,» in toti^ rfioros hominu,qui fune inter
illos Angelicos collocadii unulquiftp enim ad eu ordinc,ucl coctu Angeb9t,cuius
» naturam fi. ofiidu geflit io m/ B,couoUbir.nt ex Gttgono,» aliis
fapicntioribusdifcerepo|liimus.Co/ Gte^ ludi uero ilb duo nouenaiii holpitu
chori decc fit odo rrddut>5i a& ad duodenas tribus huc numerum applicare
uolucrimus.poflumus qdc,ac/ Da dpientes duodcnariu,q ad tribusillas ptinet,cui
addemus fenarium pri/ mum p£xflum,p quem multiplicato duodenario frptusgiota
duo iolur4 gurtQqo numero cophcdefaan^ Sapictcs,fit ludioes populi in figuranua
illa tamiliaiSt toridc difdpuli in uera Qirilb’ milida,iuxta numeru petn/ «
dpuecdcibuauhabet'apiidfccrttiofcsThcok>gossiuxt*quenamCTfiflC Theol ite
idiomau diuifa funr.adignatai^ a pkis Aftrooomis fou pro quolibet fi/ Aflro.
gno Zodiaditd ad lohinc ueniamus.Hieetiampduodedm millia uir/ lofaaa4 garu
aurearu quodiibet quaJru duitarts defcribit,c6pkdltos totu ambi/ tum
quadraginta odo uirgarum millibus. Altitudine quotp muri p qua/ dtatu
duodenarii vi ereu fit quadragintaquatuor men^tHic enim utituc millenario
numero pfedo,ultima dilataaonc profufo,fit duodenario primo crcfccteiEc hoc ad
denotandi cxcrefcenti5,fit muliKudine elcdojt ki manfione,fit (latu
perfediflimo denotato per milleoanum, Qy£ fiim/ ma cxprtmirur,8t rormiiutur in
K aleph, qu* fit Deum ipfum,8t primis |-
omniuprmdpium8tfinemimponar,inqaeomnismubBidorcducetut >
ondcm/complerocurfuabeoipfialfi^ato. ^ ' Cur io quadro pofiu dicatur h« duitas.
Cbn. . II» if) Igura huius duitatis uttrcp quadrata deferibit ad folidicat£
demoilradi,quxpcTfiguraquadrariidenotaf,8t per qua/ f.rn^riu numeru /I quo lUa
figura dcdudftHiccniainumc/ rus dl bsodaoK^ » radix oouuu aliotum oumerojinodc
TONVS OCTAVVS. xai i *> Pbto I F t ■ l ri ri I K ii i I' r| Paral. i Daaid I
I ( Idem 'f I t » i t I r 0 t t I lofaan* i r I i . ft omnia (uodam&a ta
fai artiHdalibus.q in nalibus^mbralibas.K quadraria funtait alibi tetigimus.
Hinc Piam dixit a fumroo Artifice i&/ cla fiiiflc prima (iindam&a huius
macfainx mudialis quadn'Eina,nt foli/ da cnct.Na (olida Cut ait^no uno,fcd
duobus mediis frmp copuluOn^ ter qux media dl corrcr[^cs proportio,ficut inter
igne SC aerem/arre flC aqua hac tarifiC iteru inter teni 0C ignc:Qna mirabili
coebitate eoa/ nexuit ea mudi opi(cx,ut nequeat difiblui ab alio, nifi a quo
hirrut eoUi/ gaca.Vt i firma eflet Bi codnna eiuitas laera,piena
myflteriis.paititur ea per ejuadratu nomeru folklu SC coeinnutNa in eo omm's
mufica colona/ da counen utdeturtin quaternario enim proportio dupla,tnpla,
lirqual/ tcra,0C (dquittrtia rrpm t unde relultat diaparoo,bjfdiapalbn,diapct^
SC diacdIirt>n,0C eda tonus,fi quatuor fumatur tria 6C unu,qux reddtuit
oe(lo,K itcru.44&.r4)ua:fadut9 taquonumrro ad.8-e(l premordo AC/
quio^hiua,OC &dt tooutSC ficcx eo omnis harmonia refultat . Srd ut ad/ ^c codnnior
fic,occentat in ea nomen magnu Dd quadnlitterutcuilibct angulo una littera
pfidete, SC induca, iuxa illud qimd habetur in uerbis dierutHlegi Iciu(al£,ut
fit nome meu in ra. Giiusaominis ruauiilimi in/ fiuxu exdtad bofpitcs codnuo
ipfiim nome Dd Uudat,ut R^egrus coce/ tot ainLaudatc nome Domini,fit nomen
Domini benedi^u ex hoc nue SC ufep in f^lu.Laudat igitur in illa duiate dus
opifice afira matutina, SC omnes filii Ddtlaudat uigmd quatuor feniorestSC cctu
SC quadraginta quatuor millia habdiu nomen dus,SC nome Patris cius feripeu in
fiood/, ^ (iiis.Omoisdcnitp turba in tympano SC choro, in chordis SC organo, in
cymbalis,SC cubis codnue laudat Dominu : ut idc R.cgius cocentor ia fine (uo^t
hymno^ codudit diom« Omnis Spus laudet Domioanitl uc mcLus habet ucricas
hcbraica H’ ool anefiama cdukl iah:Qyod ad oabu interpetrdes didmustOmnis
andliuna.ianima pof gaiaSC fuperiori ucl diuiiu cfFecTta lauder iah,que)d rft
nome mnuros di/ uinam encntiam,ad qua intuenda introducuntur bead.Hic
circuloqauri lbmus,quia non hab^us noia ad unguem exprimenda fignificata Sio/
nimuerbonim,iab,SC anedama. De ponis duUdemduicads. G>n quatcrnicas illa fit
quid diffcrcas a trinitate (umma.Dicttm.Ie)hanes,q> a qualibet quatuor
plagatu erant porrp trcs,ut ternarius mtelligaf' cotexcus in quacernarioxjuo^
moldplicaais p altc^.duodmariu illu facra/ dil^u toties fupra repedtu
oodu^Sicutm^er quatuor duodenarii! £t/ duefie quater cria.Q;)atanariasigi^
illius (acrat^Cmi nomints,SC aliatii m ilii i li>K Ow^ mu eooduditur in trinitate illa
fuperexczllatK trinitas m quam nirio-Ex quibus dedudbs in alttnitru proumit
duodoiariusderfdu que didribuutur codeftia illa omniatEleffcc Eimilix tribus
coiignan , lapides fuudamrtiti. Angeli prxTulcntes,K porec, p quas fit
introiniKPer lan^ enim trinitate ad regnu illud intrare nos oportci/dicete
ipfias regni Prin/ dpctNifi quis renatus (iierit cx aqua,ideft filio(ut alibi
dcclarauimus)8C CHRw fptritu fan,no intrabit in regnu codo^ttfcd nec ad filiu
ucnirc quis po/ STVS. jJT OTt.ncc p eu renafd.nifi Para cedeftis traxerit
cum.Em igi^.q, per has lo ternarias portas Cuufbllitnx trinitatis patefit
introitus in codefte regnum. Et ideo initiadis iubet Saluator.nt bapdzcntur,K
configoetur in nomine IDEM Patris/SC Filii/ac Spus iantfti. A quacutp ip( plaga
illuc uolucrirous ia/ S; gredi.p has tres portas tr5feudu nobis dVJiue
introeamus ab oricie ado/ Wceox,fiue a meridie iuuctutis,8C niriditaas;fiue ab
oeddete fenetfhitis: (Jji ab aqlone decrepitatistuel fiat Itrottus ab oriece
fublimis booicarisaut a meriSe pie«ris,8t demerir-au» ab aqlone amoris indidi
dwinidiue ab occidete bcntgnx codeiceiionis,femp inaatur in quadrifiud duitate
ptt If ternarias portas.His aut porris prxliderc diditur duodecim Angdi»]uia
fide fan^lTimx trinitatisnemo fufdpit in ecdefia militari,nifi p minifte/ rium
facerdoris/qui a Malachia didt Angdus Domini cxtrdtuu.Nec te Miladu regno
triuphanriu per fantMiEmx ninitaris portas intrat fine minifitt» Angdo^t.ut
fummus Imperator docet.quado v} Laxari animam codu/ CHRI/ dtam didt in (inii
Abrahat.Et fi ad locu inferiorc.ubi Abrahi pater fidd STVSi prffidebat.anima
iufti portabatur minifterio Angdicotqu&o mams per fummi Dd miniftros
portari dcbaanimx ad finti Patris actetni.'' Id ma/ xime,cu tranfitus fiat per
portas fan£blfimfTrinitaris.Duotleeim quo^ funt Angdi praefidetes portis
duodenis.diftriburi Sli^pa duodenariu anmerii,quo mula coeidria conumeran^ tfli
elcdlojt familia in uaa polEm rogare Patre,SC exhibebit mihi modo plufq
duexledm lendes Angdo^if Legio aut id temporis dece oohorribus firmabatur,
habebatep pedicu fex miUia centu,equitcs uero repringentos trigtiua: Varronis
tamen tempori/ !i bus tribus tantumodo millibus oonftabanaliis etiam temporibus
alio mi 1 . litum numero claudebatur , licet nulgo ex fex millibus fexcentum
fexa/ ? gino K lex nulla equitum , neep peditum habia difitremia firmari per/ ^
' luafum fit.Sed ne qs crederet Angelo^ numcrucorummarii in illis dno/ ' denis
legionibus, non ab re adiungit plufq duodectmtii enim per plures legiones diftinifti
dcucniunt (ut Daniel ait ) ufq) ad mille milliu 8C dedes Dioxl centena
millia/qui omnes uno ore,8C confonand uocc fimol cum aliis bo/ ^iribus
Prindpemduitau laudatu oondaur. u . . xcni :I CHRI/ STVS. I Iohan. I ' ' i r
li; » ? ■ 0 0 b 'f * P Icrcni* Sapie Mere. C^ptaeexHatibi. Con. IIII. Latex
fuar,quu &equcntac ducs.K popuU: K ubi (olent re/ fidere maginrarastC^
illius Tupenuc duiutis deferibumur ex 3uro,qd charirace lignihcar,ut fupra
expo(uimus.Et hoc, ut intditgatur oomtu holpitiitn coueanis in Dd, 8C proxio] i
amore fplendefccmiuxta fignu datu ■ Prindpc dicctttln hoc cognofceoc homineVq»
ertis md dirdpuli,6( dues fupramudanf ciuicans/i diledtio/ nem habuedtis ad
inuicc.ln cuius piatrx oicdioCiaquit lohaors^ Lignit uitx collocatu crar.SL ex
utratf parte ipfius ligni Huuius uitx fluestut in/ tclligamus hofpiccs rtfertos
c(Ie no tm charitate/ fed edam (apientta, qux per tiuuiu aqox uiuae denotat
Hoxta illud qd hafaef in libro Sapiedxs Ec aqua bpictix Educaris potauit
illum.Qw (apieoda qopdmc didi" abuo/ date,K Hucre in plateis,ut Sapiens
aiaSapieta foris praedicat, in piate» dat uocem fua,in capite turba^ clamrat.
duplid de caula Q£tnm arbitrorultera eft, ut perdpiat uoufquir(p,q> bpienda
eft cuilibet cornu/ nic.inda,dumodo ipfc uclit eam fuTdpcre.ut dicit Mercurius
cum filio ea do condonanstDeus craterem patulum fapieoda impleuic;8C prxeooem
milit hibcns,ut mergeret fripliim in hanc patcram,qui uoluerit mentem, qux uera
lapienda clf, fuEdpere. Akcra, ut perruadeatur mag^adbus, qui prxdpuc habitat
in pla^, lapienda diuina perfundi omnino de/ bermt.Sic aia,qui in illa
fuperiori duitate podora loca po(Tidenc,maiori (apicnda,fiC charitate replen
cxilhmancur.Ec hi longe excellentiores Eunt duibus mundanis : quia adeft eis
arbor uitx,a qua decerpentes continua uitx frudhis in perpetua fbdidtacc
uiuunt.Q^s quidc plateas nili Eedulo fircquctentAitIpetu per charitate ia
courntu proximo9c,8C pEcnda Prin/ cipis hruanc ,unde meliori amore corinuo
acctodan^,defid«xs a fiinte to dus b jm',8£ puld vicudinis.deturpanc ,K defidur
^nominia plenimt de/ plorado lercmias inquit io Lamentadon&ustDenigrata ell
Euper carbo/ nes £idrseorum,noa Eunteognid in platdstAdfaxlit cuds eorum
odibas. Aruit line vidcijlluuio aquae uioa;:6i bita tft quali lignum aridum
igna perpetuo comburendum* MODVLVS / MENSVRA. De menEura pardculari Eofm
Ezechiele. Cocentus Primua. T (imonumends utriulcpuadsdcmagnitudine huiusdui/
tads tcdgerimus, opportunu nihilominus exilhmo ad par/ iculares
mearurattooesctuicads duEdem, BC torum qux ad pEun pdnent drucnirr. Et primo
percurremus ta,qux Esc/ chici uananado occuldlbmo my(ltrio,dura
expre(]ioflc,fraA3^ bmo/ ne dcEcribfttls (iquidem medtur Euis calamis xdificium
oeEcio queddan (adi obldiretlccm templum , gazophilana , portas, uclbbala , K
m^ flu* ad ilu iJificta eondudbflia
putatPoOea torrnumt,pomiriaf,irf/ 3ua prinuiuru,daiaKn.,8C fuburbia. Qsj*
raigmacibai Inuoluic K o breuittr exprimit,ut uix intcUigi pofl^tNijubmi^ pw ut
is q micUuit prophnx,nonros coUurtraucnt oaiJos.abdita illa nwlte ria bkc
adumbrabimus. Et in primis hoc prxmittcndu ctnfw^uo £aci/ Kor fit aditus
cotcndctibus ad ea penmalia, qd Ezechiel inapit a diuino ttibunali.K po(t
uariam re?! dcfcriptiooc tandc defimt in menOiraseoy • lum qux funt.tanq
cffcfhis ultimi cu primo per iUas mmlur« co iuiwcndi fint K unicdi.In prindpio
itatj uifionis Drum.K mbunal cius miro artifido,occultoq( mynerio.ppoainpoOca
fiib Domme tabric* mid dplids.homincm cum Deo ptoporoooando mctnur.nirc non ajw
9d ipfum peninent.Scd anteq arcana pate&damus,qux fit illa menfora,de quain
contextu fdtm littera kiquitur, breuittr mfinuabimus-Etioma^ uiri calamus
mcnfurf fex cubitoru,in cubito.K palmo:Hoc ad unguOT habcmtfc «n littcrauiuoru
uetboru fenfus dECaUmus coorina fat cubi/ tos,quoru cuilibet additur palmus.Sed
cu cubitus cotineat palmos fi^ j ; addico illo uno erunt fepte; Et fupputata
tota alami menfura per fepda fex palmos/coofurgic palmoru numerus 4i.Et diifat
ife fupputaiio ab ea Hieronymi fupius adduAi,in qua nulla erat hxfitabo,^
menfura m Huio. bmieirct ^tumodo fcx cubitorii flC psJmiajon aut fac
cubitorumAod/ demip palmotu.Vera igitur interprearione iuxta mente pophetx
feqoe tcsAlidmus.q, menfura illa non erar. J7- palmoru,ttt fonat noiba tradu/
4330/fcd.4i:^ occttltiflimo Guramcdto^dc quo id tm rcferabimus,quod diuina
permittent oracula.Palmo enim fiC manuAiel digitis opus c^di^ citurtKhoc
aufpdisquadragefimi fecundi numeri,quo Deus exiuit *n opus/K omnia menfurat;ut
tritu dl apud fapientts.Vndcn6 fi^rn^/ rio dixeruc fccrcaoresl heologi nomen
Dd.4Z.litttritu extrahi a primis TbaiU ucrbis.qbus oiarrarur.K occulto myftcrio
a Mofe deferibitur mundi &/ Mofa bricadit ite?! per eiuldi numeri
manfionesCut pudm obreruat Hiero/ Hkm oymus;)populu ta odebri myftcrio edutfhun
de Aegypto ad terra repto/ midionis.mclioris terrf typum gerente condudt.5ed
hac menfura qux unica df,SC.4tuiliqn p numeros/aliqn p cencenartos,aliqn per
denarios, OC millenarios mulriplicac omnia propriis myfteriis dillribucnsj-lac
igic menfura Propheta primo medeur fapfumtlic coofcqucotfr quclibet ho/ minetSC
hoc fub figura xdificii no expref&,ut myftaiu lubdccat.Poftca Paalal '
menfurat templum illud, de quo Ap^ ait sTcniplum Dd qif eflis uos. Poft hoc
ga=ophilaria,« axariaa.animx potcntias.in quibus fufdpiun/ tur chefauri
ccxldlcs.I>dnde portas BC uefbbub,qux fune fenfus cxcerio/ rcs,K omnia, qux
extrtnfecus homini adiacenoattamen ad intt gritatem hominis penincmia.Po(l haK
mcnlutat totam duitatem,idcfl hominem J xcnrr [ I I ^! I 9) I i n A k f I/ « r f* « f
i.'- •- ^ ‘ |iKrriorc,(]u{ cflcdus c{l duicas,8C boTptnum fuidpens holpitem
Drum, 8C (an qtu ntenii biencts.rcmetic^ ti uobis/ptoponiooe tasnc geometrica
anu/ quodqi in ocnoiplu rependedte ex maxima Dd Uberalitatc. Perbelle igi^ qui
dedmas exdutrit.caidc nobis millenis reddit apophorcris,ut ex era tu pia
cui^lii recroMidonc fuj^xitari patebit. Vel dicamus.q. decimp a Deo fiiTceptac
ex nomeris dcucniuc ad milicnariostqa adiuntfia Dd gratii,cai
milkuariusaiiribui^,illa qux prius erant denaria,fiuiu dece mill/a,CC iic de
rdiquis.lllud qaoqi aduertendu etl.q» in calce uiiunis medtur per mil lenas
menQiras,quod ante tnenTurabat per onitaic, denarium ,6C uigintt quin9. Nec
illud prxtcrmincndu eft,q> limina poitf metiebatur calamo uno,8C padopoft
Itibiicic Umen pacta: dirdcctm cubito^. Qw omnia, Curamento^ non ignarus
uates,^ m^iflcrio deTcribcbat. Omniu enim tnenfura per unii, quod
prindpniUaiotat, 8C per denariu,omniu nu/ meio^ fimplidu compIemtncn»}Mii omniu
rtmuacrado,8C pranniu cft i1lc,qui cft prindpiu,8C iinistbUi^ d iure debetur
priniidx,8C dedmx* Deinde a denario tranfit adicCitu ,afligaans dibtnda inter
pona &C por/ tam per centenarios cubitok»juia diUnc prxtniu ccottnario
mukiplicato co9c,qui per unam/S( eoft,qui pcraliam ponam ngrediuntur. Et tamen
deucnit ad milknariu ,cubum vj dmani numeri copicthin quo odn men
(iiraclaudit,8C cofummariquiuis no pknc expdmatxjuinimroo ingenue Eatetur (e ta
probindo pelago immergimi eu ucnirct ad oriente,unde eft ongo omnium mcnlliraK,dicrt,q>aqax
tcdundantts erant nimis a latere dcxtro,unde miiencordiav^gratia K onuua
doaa,dcnotas ea qux imponi tus ell nobis largitor omniu booo^,tana eildut ea
coprcbctfoe nequeo/ mus.Et dixik,q> uir uenies ab orknte Cui» lons omniu bono9t,quis
coma nicentur p uimue dexterx^cu luniculo menTused mdlc cubicostEt iiA» oqux
deueoerunt afep ad lalostEt menfm adhuc mille, cece aqnx uiqi ad genuatEt
arnifus dl ite^t mille,ec traduifhis fint per aqua ufep ad thenes» Sed eu
ulterius ^gredere^ metitor,adco ercocruc aqux.ut triiire no pof/ fecqa aqox
pbmdx nimis.Vc9t,at de arcanis aliqd rdotmusCqd nihilo minos Eiri lictae^
qnouftp merieba^ mtdtor ea,qox lunr animalis horni/ nis,(iuc fiat
cali,gcnua,uel lubi,aut thenes,traitrc pbterat ,pEindu aquale lapiccif ,qua
diij^fitus comcluratulep ipfe h6.5cd eu ulnrius,pgrcdcrc^, od ea vj q ad
Itcriore homine ipeidatmo daba^d ultrrior tralitus.Cu igi^ tanrffint b{c,uc
Propbet( bumeri p oticrc (uocubufriat,muko minus ori t — 1 tanw &piaut*oousfuftincbur^d«m tat
Deus.qui tft infmitus.Ni copicta mmfur^li .K aajtans.K pfaaw &ais,fubinfrrt
ProphaarEt oomen ouitads H!?;? nWl . adooay Cuna,q4 ioKrprctatu fignificar.
Dominus ibidrni,Ucft in homine iam in duitate K templum Dd effaftou quo nunq
rcceda ifk Dominus, ficat penitus rcccflit a fynagoga, K a mulris de ccckfia:
no tamc ab omnibos,cu pto/ milent diisi^uobifcu fum uf^ad
rafiii^aiiooefawtli.Hxcquan/ tum ad mcnOira duicaris fecundu Escchidein
leuiflime tacta foOT dpiant legentes quo tendanttam cxadta: meofurx: Qu«
profaOo no ad tcnam illam crebro quondam repromiflam , noftra autem K uam tem/
peftatc denudatam/cxpoliatacp lacri(kiis,caMimoniis,gazophilat»s,fub/
urbiis,dedmis,« primidis.Meacbatur iiaq; nosmoftracp opoa/St ftZ/ roiac^efpodentia;QuxomniafubluntDdtrunoxAm™»r**
De mcnfuraptimtdarum/^t decimarum. Con. IL On
prxtermittcdfcccnleoetiamcnluras,qoibusVatta mt/ titur primitias^fcd (utjnelius
dicamus) decimaioffcredaB qux ngiTT' terumaWbraicc dicutor,ut in Ubro Exodi
ple/ niflime legimus: Air enim propheta: Et fup cermiDu Ichoda UtKUQinCfUC
(Qcus ainmLUd m jni «aiusv«i«M — - - • ^a calamus hic no habetur in textu
hebrco,quis fit in noltra tradutfbaoe itd libicum,K non fecundu myfteriu
adiuo(^mJdic etenim pix omami tnenfuratur pr^iu,qno remunerant illi,qui ueras
primidas fiu corporis tnude/K pudice coferuati Deo ofrcrunt.Ii enim ([at
Hieronymo placet) coconanc numero cenrcnario.qui a Propheta mobplicat pa
millcoariu Deo femp attributumcprxmiu corrcfpondcs operi Deo ^co intelligat diuioum.
AUa^r autc iribuu primidx mcfuranrur uigtnoquiwp millioos cx parte aquilonari,
ti ex pane audraU toridcmtfcd a pl^ orientali de/ enn millibus:8C ab ocridence
toddc,qux ia unu redattf iwduiu feptn^ ginia millia.Cuius numeri radix cft
rcpanarius,numcius qdt remiifioit;
du(5htspdciiariu,namcrac^>lciu:8Ci[E9:reduthisp millcnartu druinis denotat
opa/oblaoones^ pmia poEnicenrii,qai remiiliones a utro (epte/ nario
expedlannpoilca pmiu ope^ coplcto^ p denariu fuffiiku p mflie/ oariu
diuinu.Vnde qfai no poliunt cu lehuda regaliX ribu fdpfos dicate, utpote q
iatis infidi ac rtfaellrs extitcrinf,(^cc obiaDOoespomiteneu oSe/ rant par
manus faoerdoas,aoa cuiulai(p,K potius poUumtis oblatione q ojTiTfnri» fid p
manus eQy,qm'liiaidc filiis 21adoc,qiuftus interpretant Escdvi Ht iU. Exadsf
Hicrai ^ xcv de quo requicoriQui
cullodierutcKriinonias mca5,8C non rmummt, cQ errarent hlii Ilhiel,(tait
crraucrut tC leuica;. Hic autem Zadoc (at fende Hkro. Hkronymus^ Oviduc
c{l,(acerdos in xttmu,6C iuihis: ideo dicicur.G:/ cundu ordinem Mcldii:»icc;qai
rex meus iuftus interpreiatur.De quo^ Daitid a R.egio Propheta fub nomine
Salomonis in huiulinodj uerbis decanta/ tor:Deus iudieni rau Rem da,SC
ioAiciani tua Fibd Regis. Huius iiaqf f3ii,8C ab co renati eiTc dobent o£s ,
qui oolunc per oblatiancs gratas ad/ mitd in regiam ciuttatem ti locu/*que
Propheta liguradue dciaibic. Sed ec illud aduertendu arbitror,quod dicieursHt
no mutabumur/nre^ tranf/ ferentur primitix^terra: v} illius.qa (im^tihearx
1'unt Ddo/SC obluf obla tioae perpetua, OC no repetenda Angulis annis,Acut illx
qux aanaatun & rie quadi offerebantur de corruptibilibus &ua. III. Ans
difierre uidetur menCura Iohannis , ab illa Ezechiclis: Hic enim calamo ligneo
mcafurat ca/jux ad figuratiui 6a/ milia perdnrat.no adhuc expcdkd ab oneribus
lapidum,li/ goo^,K palcfded Iohioes Bmto^ merita,8C &bridi deferi/ bit
efuitads illius , qua fupra dedarauimus ex auro sc lapidibus pretioAis
cootextaudeo merito anindme aurea menlurari didtur . Qgaota auce At nKnrura,noa
cxprimic»]uia nec e«,quz metitur, determinari pofluntxu beatote gloria At circa
ooiedhim innm'cu K interminatu , replens cood/ nuo rufdpcncts ipfam pro co^
capacitate: CC locus ille At imm^us,nul/ laep menfura uerc terminabilis. Ad
duodena tame millia OadiorH fua arA dinededudtarabitu illum :8C momsper duodenos
cubitos quadratos.!, cmtum quadraginta quanior
milliu,uirunille,quitoquebaturfecu,mairurabatmeorura hominis/quae cft Angeb:fed
quanta At,nec edam hoc m loco declarat. In co tamc quod didt/ qm mmuira
hominis/K menfura Angcli,pixauum innuir,fn quo uterc^ beatur. Qgod cu (ut
diximus^ Deus Atxius men/ fura nec terminari.nec expnmi pottfhEadcm tame didtur
menfura Ao/ geU K hominis,qnia eadem pordone datur,dumodo capadtas,K merna
eorum idexquirant.lllaita(ptnenfura Angrius/qui loquebatur («um, men(ustftdunate,pcr
Aadia duodedm miUiatqua; id quadro poAta K tama eft alciralo «us.qta latitudo^cu hf ad
imiirf fq^ fehabA Et tncnrus eft moros eius «ntu quadraginta quatuor
eubitoy.Muka h»c oecurrut qiu: no modica affiTutdiffirokatc:Htpquomo& us ia
Urinidtae.K aldtudipe/cu latitudo dicaf duodedm tmU.u Itadioft, altitudo
autc.i44*cubito9t nnmo. Qgomo ite imelligtndu.q, ia quadro fit ottru(fhi^ q>
in quoliba latere fint duodedm millia Oadio^t^ totna ambitus fit quadragka
txfbo milliu Ibdiojtan oero q, totus ambitusduo dedm millibus Ibiis colume^
,ewenlb quolibtt latere ad.poo.aullia dio» WuraodotEtqd infup fiadia/ « qd
cubiti ad fuperoa lUa, K dmirrt duitatem metilurata illa arudine aurra, cuius
longitudo intimata i/ tebamr.Quibus obiecbs,prout Dns fuccunere d^bin»,baemus
U/ ds- Si.n.litccra Ciluarc uoluaimus/diccmus ad primu,alia dt alritud/o6
muroni,8C alia altitudine duitaris:M«rietmim centuquadragintaqua/ tuor cobiris
cofummantur.ut textus darilbme apWid aldtndo auuans, qui poftta dicifa Iohane
fup monte magnu K aku,h^ a radice mo^ ds ufcB ad furomitatc muroru,mttifura
lUoru duodecim mHiu (ladioni, (aerameto flarim dcdarado.C^jdra aute dl illa
duitas (inquit lobina;) lobo. Ct in quadro poficatqd fic (meo
iudtdo^intdbgi^,ut quodlibet latus cim uris fit duodedm milliu ftadiotu i K
totus ambitus fit quater duodetin milliu/qux reddunt quadraginta otflo millia,S
non ex numero quadrar to,ut aliqui decepri littera cxrorqucnt,cocludentta
ambitu in centu qn*/ draginta quatuor millibus lladiis, qux no eil quadratura
xquilatua (m opinan^^ fed quadratura tantumd numeroru/omiflSa mdlcnariis^ qui/
bus podlfimu huius menfur; facramentu cofiflit.Si4iiquadroi^ duode/ dm millia
fladio^ p arcam .refultabut lbdia.i44.miIkiiamilIia.Si^uPrimaai.b‘ttcra
denarium coadncB fccuda/8C quarta quinadutterria ucro fcaariu:Qj)oru qlibct
circularis dl ^ numerus.! otu aute nomen reducit ad duodenariu per
rtnoludone.qufi hebrd firuph dicut,ut alibi diximusdecudu quas reuoluriones
prxpoaif Hdrd duodedm figoiVqbusdiuidit totus ooddlis ambitus^ duitas ilU
fugta. I CHRI/ 5TVS. Iohan. Duodenarios nero rcdudtnr ad millenariu noTlru ,qui
cft peculiaris Diei/ 8i miJle,fi: alcpti/ipTum milk (ignificai aaribuic.Hft
auce zquaJisU/ ritudo/loogitudo/attp aItitudo:qa quicqd cft io Deo,no eft maius
aut mi nus/ fed lemp xqualnoec eft ucra ladnido/auc logit^o to illa diuinicatr
quz ubkp rphaztca eft:unde lUz menfiirx/unikudioe/K mj ftaio quo/ dam dicunt
quadratx.ut conueniancquadrilinero DooMniJn.in laciis cloquiis,fi:mp aro/ dhis
myr;bcc ddignicur.b't illi elle debent ferds/magni/0C llraiui animi, flC unico
flatu.i.uniqux coftruit ia coelis uiuu nt lapidibus : K Angdis cooiiarta,at
fpoolata comito Parata una cft io mente opifia v pri>n.rua mudi colbturionc,
ut ia eu^dio diatsVam benedici Patris md.poffidttc paratu uobis regnu a
colKtutioac m^'. Triplcx.niiofpitiu procparauitlumus Arcbttctus pro
huounobolpnzt Vnu quippe eft regnu illud codeftc.K Bcatoy manfioaes. Altey eft
hoc roundLiu pro pegrinarioae ora : ex quo cltgiifliroc difpofito &cik co^
icdbrc polKimus,qtu 8t quale fit illud, qd pro xtema manfiooe paranit. Terdu
eft hoc coftruiftu fupra fundaaietu,qui qdc Qiriftus eft,« fupn duodedm
hindamaa ApBca/cofafturo ex uiuis lapidibus,» menfuram menfuris Hsechiclis »
lohanis/de qbus fupra tetigimus. Et tanta tft ho^ triu c6fonantia,utex uno
aliud coniieere po(5oius,dfimodo bw int^/ eamus cuiufliba fdificii natura/»
difpofitiooctquis hoc,qd nuc habit^ rous,fccalcnm,» inhrnu;» lUud ad qd
tendimus expurgatu fu » exqui/ fiaiiimuiid eriaqd mediu eft,» cuius aufpidis ad
illud lupnu.pperamna fpuak fit.domus vq,» duitas ecddix in cuiiu finu ud
ambitu, ut conti/ neamur .necefle eft,fi cedefte ac rupemu confccodcrc uolumus.
Coofit^/ Ics enim funt &bricx iftx ab eodem Artiiioe collrudbalpfiuhj
imagini Btrit unaqu^ pro captu fuotVnde Tymbolum » fimilitudo mter eas, ex qua
de uno penraclantes, dc alio quo aut arTe,3U( natura,aut diuino myftcrio
congludoenf.La(mrs4i.in do/ rao lidwcolla,calce,^cifi^ut ameis tarpufculis lup
inhi/ (b plubo coneiftuntur.Ligna uero clauis,fiue colla cafca,uci pifcca^auc
Qurioa^qux pGnfbAma ocillimatur,c6iungunf • Ofla aute ta humano corpore
colligantur nauis.came,» cutr.Et aliqii lapides,» cor pora diucria ui quadi
naturali ,u5 dica,congludnanf,(dl uniunt' :ut dux arbores p inferaonc: K oftrex
cu lapidibus ui quadi naiurx occuldod. Vidi » corpora humana in lapides ucria ,
» adeo cu lapidibus unita, ut ia unu corpus,» illud homogtncu,effc«fta
uideren^. Et qa fottior eft utt naturx 3 artis,idco brdus illa ligat.5cd cu
omnium fomilima (it dim'oa airtu5,ideo no folnm conedtit. Ira eda uninEt haec
uis eft nominis ipfios £u(fh,» magni,dc quo didf J^nc dns noftrr q admirabile
eft nome tuu in uniucria tcrranuraqi v)'fupiori » infcnon,in utratp
lig3ns,coociftcns, » unicas oes parces,» ca^t mdin fimuLAd oiins fimilinidinc
ia Icrofo/ limfa. De • in Ui Ue Th TONVS OCrAVVS. XCVII Umis,c]ux lypamrat
illius liipcltix duicatts. qcum dcTcribimus. iufTit Dcus/ur&bncvtt
tnnplu;Po(ln fubtntulit in co uolumincAjiiod gntce ParaL'poniraon,laiiac aut
ncrba difri didtunElcigt Imilalcin, uc fit oo/ incn meu in ea:qua dogi/ut
adificamur in ipfa tcmplu nomini meo.Scd Dc du tcmplu lapidcu/SC tota mundi
maioris madiina/ucrucrtim ratto/ naIts,8C humana Eibnca c(l illius nominis
uinculo coUigataiNa cum bu/ mana Eunilia biuiu Eiccret in Abd tC Cain ([in
Abd.ndiuina,U in C?in diabolica Eunilia Eibricatur^ic,qui lixudu camc/SC
diabolu rrat.dc mo re pcrfcqacnseum.qui eraticcudum fpiritum, intcrfirdc
Abchlnl (lana reparata fiiit in Seth:8C muldplican capitia Eoos Sah iplios
filio.C^{ IU coiunAaeflct debito oexu/didtrcnptura:Tonc captu e(l inuocari no
men Domini,quis maloIT textus babi^ine corpit inuocarenomen Do/
tnini:lnuocatum.n.(uit/8C mterpofltum t^ nrxus,glutinum,K uinculu* Sic K in
Deuteronomio/podq dc uinculo diaiitatis/quod habere dcbcnc omnrs,qui t>d
funt,(acc^otrs/leuita:/fcrui/aocilLi:/adum.T,K pertgtini io
ofrcrcdo,cpulando,cohabitando,Khuia(modi pr^ceptu dederat Ohs,' fubintuLt: V t
inhabita nomen meu ibi,omnia vj coooeidens.Sic K Itre/ mias pro drifbi Eamilia
inqttTu atft in nobis es Dominc,d( nome tuu m/ * nocatu Podea ide nome fiiibicur,du homo triuphatin
bdiotut in pnodpio uiitonis inquit loha/ ocstQgi niccric.iacia illu columnam in
templo Dd md;A£ foras no rgre/ dictur amph‘us:& Icribi Cupa eu nomen Dd
mdsfiC 'nomen duitatis Dei mei noux [cru(alc,qua; defccdit de cceio a Deo
mcotflC nome meu nouu« Pcrpulchrc ponitur uidor 8C triuphator canq colnmna,0C
rudcncaculum alio^ in axliiido,8C teplo Dd,qu^ cd cedeto illa triuphansincut
oi^loc K Eirtts fukcoluna,K fudentaculu ab'o^ in ipla ceddia militaod» In hoc
mitur feribinu nomen Dd magni,taoq Eunilif iplius afaipto.K demate
accxato.Scribitur SC nome duuatis Ieruiale,o5 quippe illiusardificatx a Sem in
terra Canahao/fcd iliius,qoa; defeendit a ctdo actda vj a filio, Dd.qui de oedo
ocoit:(3nios nomen cd Icrulal^ (tcut SC illius materialis qux huius typu
gerioSed Icrufalc uilTo pads interpreta/ :pads utiq; per nx,ex qua fcata
bcadtudo nra,iuxta illud Augudini lunt in codis.Et fi unuquodcp habet fcripoim
nome lefu, K STVS. nome Patris eius in frotcHlia ut fit eo^^fiafU cooexioPrx/
^uc came dicunt inferipa nomina Apoftolojt.SCTtibuu in fundamen/ ri*:« nomina
Angeloyin portis.Qux mfcripdo no tamu ad eharaaetei fpoflat.qa hoc exigui elTet
mometi:fed ad latete uimite.qux in ipfii no/ minibus uiget.fecudu qua nomina
Ipofita Cijtclc Aogcb' dcponauerut ani ai Lazanad locu
vjlalutisa]uoeledlo^animf,antcq apirci’iaoua codi, dr&rcbao^.Qi}i Angeli 6L
II dilhibad liint io tres Hitrarefaias, ,8Cinnoue cboros,multa: lunt tamc aLx
diniibutioes ipCa^ ad diuala offida.Septc enim Guit Prindpes,q alfat ante
thronu Dd:Qgatuor,gbu5 datu eft no/ cercterrx,8£ tnari^ quatuor mudi
plagistfrptuagintaauo^iaper (epeua^ ginta duo idiomatatS: duodedm/upa duodeci
f^[aa,quae f ut diximus^ funt t^ duodeam codi portf . Ad qua^ culfodia prfdpue
politi funt duo deam AngclitSC in tutelam murorum omnium oompuies Angeli deOi/
naa,ut dare tellatur Uaias/]ui dum de rtnouadone uipemx duitads ao/ ftr*
loqucrc^,intcralia munera libidooata ioquittSuper mutos tnosic/ luialrm pofui
culfode&i. Angelostut omnes inttTprndiur.Qui Angeli no incogrue dicunf a
facardotcstlicud habemus in MalachiatLabia factrdo tis cullodiut fetentia^ga
Angelus Dni exercitu u eft ducens yj Si introdu/ CCS ia illam duicatc>Nec ab
rc prxlida pords, cu ipla^t claucs a fummo Pnuape libi fuerinc cocdl^Sunt
aurdu^edm prfcipales lup duodedoa portas,uelduodcdm Angeli duodcdApoftolo^uut
Prndpcs AngrUd ds corTcfp6detts,ud ipC duodecim Ap^olitqui liucrdodo
fungcntts,C6 e^elids dauibus utetes Angeli offidu cxcrccrtVodc Angdi merito di/
d pollunt/liue Ai^lid Prindpes gradu fupremu tendes dtra I mpcraio rem in
ecdclia,8C uniti illa duicatetut in ordine illius cofonadRimo nui/ Ius
fupior,aut fqualis repiaf ,iuxta illud ApodoliiPtimo qdem in ecclefta dedit
tkri Apoftolos.Qgi cu linteoftitud iudiecs duodedm mbuu a fum mo Pnndpe,ideo
flC nomina iplajtT ribuu ibidem dicunf inferipta/una/ quattp Gib (uo Prindpc,8C
Ap^olo, omnes tamc fub I mpaiore fummo. Et cu quiliba oo^t Iit pars
axiiftdi,idco ait Apoftokts cu rpheliis loques: Etuos fxxrdifieamini m habnaculu
Dei in fpirtni Cuxfto. Rmui cuin oirtute magni nominis Dd totu pdifidu
aluificat/&0(fh’fKat/8t cSmonSn Sutieif nomina Apoftolo^t in
fundam&is.taq peculiariu ipfiui cinnacif fondaioy ,uirtucc tamen prxopui
fundamenti 6C hindatons Ovila Icftu Sunt «di nomina cribuu in roto acdificio.qood
ex omnibus illis &.Suoc qujtp nomina Angdorum caoq coftodum in pords.Scd
nomen Dd dl in toto xdifido,SC in fronte uniuTcuiur^
hofpids,ligans,unicns,coa(pli/ • uiuificans.K Ddficans totum xditidum. '
MODVLVS ORNATVS. X ypi^ ornatus dcfcriptio fodm Esechitlem. Cocentus Pnmufc
Rjutushui*doitarisdiffufeabEzechidedeferibiffubtypo Fgrcfc. fpofe a Domino ex
humili gradu ad ^larfi fubhmataKquc f n lohinci no cxpnmitffrd innuit,dum ait:
A deo parara.iicat 'aoEzcdiiele lobi. fpofam omata uiro fuo.Dominus igiX
inducte i inhuiufmodi uerbis coqueres de fynagoga,quf ^ ti nobiles ornatus ce
ciderac in multa federa: ex qbus omaribus fub metaphora deferipeis die
intelligcre poterimus ca omamcta,qbus ueftietor ipCi (iimmoPritt/ dpi,8^ Agno
ppetuo deTpoTanda iis qdc nupdis.de qbus inquit iohanes, Idm Gaudeam us.K
cxulcemus.K denuisglorta Dcotqaucneruc nupd( Awi, • /- 1 /.-jg iplederi. K uxor
dusprxparauitfetEt datu eftd.utcoopaiatfebyflino ^ 6i cadido.byirmu enim tufrificadoaes
(ando^c funt. Nec ultra progred/ nqucraf de ipfius mgraritudinc
diocnstMoIdplicati quafi gtn^ agri dedi tc,quod v} numerari no poteft-iicut nec
bcarojt turba.S«5ui^:Mul/ dpUeata es,8C gradis cfrBfta.OC pueniib' ad ornatu
omamento^ro quo nos habemus mudu muliebteK3macus enim oroamcito^ ponitur tepore
nupria9:.Vbera tua inmmurrunilh otiif ubcra.de qbus in CatkistDao ubm tua.iicut
duo hinnuli gemelli caprcx.ncl cerux.q pafrfitnr in liliis. Cntb donec
afpiretdies.K incUnentur umbn.Ccnia; udtpOCcaprex excclfx.n tubera bcftifi^
quas adiurat omnes hlias Icrufalc.ne fufritn dilofduQuf ubera bc fufri piut
frum.K emanas a terra ilb quoda promilTa, nucadt deferipea a no/ Hro Iohanc. Ad
quod bc Uaias nomine (poii inuiatdJc&Vcnicc.K emi/ te abfq; uUa corautadone
oinu.fiC bc>Ec de non habete hoc bc.nec^ ube/
rau.capad(arf,utrufapiat,c6qucri^rpoGaincaricis diom;Sororno(fra Clio, paruula
cil.St ubera oo habet.Bead igif .qui haba plena ilb ubcra.qux funt meliora
uino.Hinc pro magno munere illud addurictVbcnituatn/ tamucnlc plena bdle
illo.qd q fugic.fdt reprobare malu.fiC digere bonu. iit: llleadq?,qin
naxardsndraditur.rcd atfck,ec Et pilos tuus germinauit: . , , cum capillis.q
numcranif omncs.cooumeratur.Daoabile aut nitntseft,^ undaAis uberibtts dio
bcfb: rupcmo,K llorctc pb.idcil ioualcfccteiii/ . XCDC * Ciotk ^ . w • Oauid
CHR.I/ STVS. Ilaias Caod. Paulus PtuHe. Iohan. rore,fiC robore iuucnnitis nuda
fixrir,K cofiifiaac plena. Ideo nuTctanu opuicrifllunQs largitor air.Ec trafiui
p te,tC uidi ce:« cccc tepus tuu ton/ pus amadu.Idoiroo uolui tC ego prxbcre
maximu amoris pignus donas cibi meip{um,8C portis fup me omnia fctkra
tua,ttgens tIb,oc apparrac igaomintacua,onde fe^cunExpandi amidhim meu.uel alas
meas fup tes K. operui ignominii tua,ut fiC de te dicat prophcta.Bd quo^ mninf
fune injquitates,K quo^: cedta fune pcccata.Scqui^ £t iuraui tibi/86 ingreirus
Ium padu meu tecu.OC £aAa a mihi.r.fpd^,£u3a fpoiionc in bapdima/ te ex parte
animx,frd in pLcrilcp locis cu^elii cx parte fpof! dicetis: Ego uka ftema do
ouibus meis:Ec qui maducauerit ex hoc panc,uiua in {ter nu:8C Venite benedidb'
Patris mei poflidere paratu uobts tegnu.Scd nec Hc coopcnx,86 iuratz coiugi
uab^ii laue^,86 omctur:unde fcquituREc . laui ce aqua,(upaa vjidc qua antea
diximustEt cmudaui liuiguinc tuu ex tc,idcil peeptum cuu,86c^xu tuu fofm
caroc,86 bnguincui quo nifi quit mudenir,nec fpofo c6iugipotcft,nec duitasDei
rffia,nec in illa intrare, ut llaias aperta uoce cedatur diccstSanfhis erit
onxus,cuius nome feri/ ptu Eicrit in libro uicx in Icrulalcia.Et hoc Ii
abluerit Diis fordes filiaru iion,86 iiuiguioc leruiale de medio eius m fpititu
indicii,66 in fpiritu ar> doris«Spiritus iudidi ad Filiu pdnctaaii Pater
omne iudiciu dedittSperi/ cus adt ardoris ad Spiritu landlu Ipediadq in rpccie
ignis diTcipulis appa rniePod ladon£ autem (njuitur un(dio,de qua fnbtnrert£t
unxi te oleo, charilinacuVidcl{S6diuinitatis.Ad otnamm ucro deuenies primo
aicEt cooperui ce HOpl riemahd. difcoloribus,ud opere phrygio.qd nos iuxta
uemaculom lingua dicere poflumus Rxcamo/iicot 86 in pblmo legimns; In ueditu
deaurato/circundaca narictate. Multis quidem coloribus ac/ dmi huc fynagoga/cui
Dois dedit molrigena Quriiicia/plurtma peepea, uariafqi acrimonias. Vcdinir 86
anima diucriis cobribuV86 uariis uedi/ metiSyde qbus inquit Apodolustlnduimini
oilma mifiricordix/bonsca/ ris^iumilitarisymafuetudinia^parimx/cactcratikp
umntum.Ec cateiaui t^ dnntahas/qdThcodorio/8C
Hicronymustraxluxeruchyacinthu/quocal daba^,86 ucdidxuur (acndos£ccd aerei
ooloristp quemfut Philo aa/tC coiccr Htbra>3odcdia/at(p fupna ItgniHcitur.Ideo
fotratnri m codcdem cim*caic iplb ^ciari debet afFedfaisp pedes Itgaidcari.Et
cinxi cebydb.nc cingebanf lac(rdotcs/86 eria (ceminx oridalesxjax ad ornatu
fuu/ pr(ttr caligas fuas haba fubligacula/ant (ucdnidoria/ue] lerooralia
priolifluna, quibus lumbos pcingunCuibyflb no aufim nili Iohanis expoiiriooc
ac/ ootnodare,qui eodem fpiritu,quo Excchiel^cdodhu cratdixc.n.fubnixid Byifus
fune iudificatiants Santdo^t/qudxis omnes ilbc introducendi iiil gere debent.
Et indui ce meffi/hoc cd (ubrilibus,uel trichapto/ ut k/ pniagina interpretari
funcEt cd loicu fubrilil&mu io damtoe/ 66 fubex/ n iii CANTICI TERTIL
gminc.ut io^t Hicronymus.Et quid fubtilius q illf fpccakuucs.qoz fi& Hit»,
a liiblimioribus Theologis utriufcp teftamena circa rccodiciflima arcana legis.
Si cuigdiirEt copoldi tc wiumcto,pulchro,vj,m fe,K fpoff q pul r dierriiqx
accomodato. Ad parucularia auc dcurnics inqc:& dcxii armilla Gnti. ia
manibus cuis.i.donatiuu,aut grada bene operandi fine qua nihil Sc. Et dedi
torquc,uel corymbii fup pectus tuii in fignu prIdpatM,K dominii, qi dfdi ribi
fup oes creituras.quando dixi/Dominaraini. Ec dedi inaure, auc rocula, ucl
dreulu.fiuc gdna fup nares tuos DU nese hcbraicc didft K uario modo traducrf,CC
largo mido inaurissfcd eft omammeu naii.ql io naribus poni^.Scd de omameto
auriu feqmT dices: Er circulu in auri/ i bus cuis:Quibus Ofunibus adhuc utucur
mulieres orietalcs.Nec concctus f^fas Prindpatu cradico.SC denota» p
corque,(iue corymbu de corona quoqi fequic dicens: Et corona iTTXfln dphera in
capite tuo: Vbi ooftra tradut pipicpcxilb/ manQ ud comixtionc triu duidore
innuit pane.qui dc codo dcrcendit,uc alii opinanir.fiC Hieronymo placcnVbi fub
tribus nodous (acrametu in/ ESo» dicaiT rinitadsiNo q> alia,K alia fubAada
litTed diucrfis rebus diueriiB pfona^t ligurd; ,pprictatcs.Simila.n»qaa: tricki
medulla e(l,plfrifq! locis in iaaindis iulla ofKrri Ohritlu (igniricar.ec
illius tridd mcduUa,dr qua in plidmo dictf iCibauk cos cx adipe &umcd: Qgod
fdlicet mortuum ia Pbl s ^ « % V WU ^ ^ ■-“- J* *f- * » tara luuliu frnAim
amilic.Md aut.quo omnia dulccfcut.Spiritus fan/ dhw efbqiM.ofnnes xrunas K
dolorcs,qbus ii ucxan£’,qui (aikflo flamine Dauid bEtaair,mirutmmodu Icnir. de
quo Tequttur Pialmographua:Et dc petra, CHR.f/ mdic (anirauic eos.Hocn.mel a
petra Chriflo procrdir,q ainllle de meo SrVS. acdpa.K annudabic uobi&OleG
ucro oU m^ra dcbiUa roboras.flC c6/ niant«,at9lamtdnutrunctu pbes,quo 6c in
tabernaculo Dd iuge luccx nxiumc accedit /Patri kiintnu dici^coucoirc.Ha^t
itac^influctia pfona/ ru,in una tame unitam eflenoa uere decorat, tC palatur
omnis creatura radonaltstQoxiinr illatu influxu egcflatc,0C inei^ inops
ffl,dcbila,de/ Eirmis,8C famebca.Idco tata diligdia Deus in oblanotbus illa
tria exqre/ bat,(imila.Cmcl,a: oicu : ut has luramctarias oblanones aeciptm
redde/ ret diuina quxdi apophoreta non modico cria autflano cumulata, flaiti
Qml^s aqua petebat a Samarice illa,ut redderet dc ^ria praflaic uhS ztemaiQuo
dbo,a: influxu aljaca,^ puldirt£i(fbi anima.fequi^iDeco/ ra £ib folcdofc
uultuseiustDcfccndcs enim demote habebat excofocrio diuino ude fplcndcoic :
quis tradudtio noftra habeat cornuta: Qgt ertoc #v (imik'rur4flW ittvntiiili
oRiii cfl*HcbrdiiitfblcQdcDCciii dicuc no 2^^ •* a r f I P Pcripa. 'i ''i • Aa.Plo. pj Arido.
■1 Plato I V i f » * n •• - K cornu PP qcrcn clfdein quuJcm litteris,(U uartads
putMfKs.Rcdra/ mus aut ad rem nodram.MuIn' funt^qui nrqurunc fuderre illam
lucnn, Ccun Si tlleanigaru populustuode ncccllrdl.ut int aliquado obeui acci/
dit;K qa no poteil dk fiirma rpedlTca ab cuius fermfiQ^ puatba funr, OC ligata
legibus Penpatrticisdubcmus enim a lohaoc nodrotquod uita erat lux hominum. Sed
eu uita dicatur Iu x.in&nur q> edam ipCt lux ft fubd&ia/iout K
uka.Habcmusquoep ab Augudino.a magno Plotino, K |b ip(b Andotde in
rirmouclcaudo de anima,q> lux h.xc,quac ocu/ hi ccmitur,cd forma quadam
oorporea.Qiia lucem (inquit Plato^ pro/ dudla matttu ccdi,8C terrx dadm adede
iudit Opi&xiut ipla omnia ui uilicarct,didingucTrr,8C coiludrarennc omnia
co6ula,fcd diiUndla edenc. Hxc.nu)doo cl^ cd,at omnia clarriccre fodanK adeo
obfcura.ut obiil didialius deprehendatur. De tp(a aut loquendo non ukerius
progrcdic/ mur,q ab ipfo lumine focricoilcnlum.Lux enim edfplendidusfpiritus,
autfplindorfpiritaliSffTuediuinusignis.omnia ct>lludrans,8C omnia ui/
■ilicans. Sed uiltbilis hxc lux eft fpiritalis quxdam,fubita, tC laridima, fine
detrimento cdundentis cmanatio,impardes rebus tnliTibnbus ea be/ neiiria.qux a
ruprema luce fufdpit. Necubra de luce otnniu claridinia, K omnium obfcurillima
in gentrab datur fermo. I. Paulus Pa.Me. Plato CHRI/ 5TVS. Qjix Iu lux genita.
Coo. II. Fd eu de luce oolludrante duitatem.qua defcribimui,fermo nobis
fociendus (ic,de luce genita loqui necede cdu qua dui/ tasilluminaiur dicente
lohanoctkt lucerna dus erat Agousooyriusdoccr^uicamcradiino 3« tr\ Di n I 1 7 cri Iohan. omnia complciflmslohana unico
uffbodidROtnoc quod Augu,
&^meftinipfou/Mcrat.uiiauri9crcaOTxinyAugu(bDus.tiftadai
‘““«'^r*-9‘’«“'«"«l“Mquaomnia&(ffafunr^uaaliouocabuIo Mofca
ocrbuaiappdlat.Siwt etiam qui cxUbmatiJlud a Mofcprxfmptu, fiat \ T lumina a
Do5ananana:p«rquxtan3 I» Iambi. pwmmaCutlambbcusfx officina Pythagorica
depeomiO in extera ih/ ticriora fuprema illa lux lumc Itium tranlmitian Sinwp
uelutt diaphana ' i rN, f fuperiores Angeli fiifapicntrs luce iplam.qua omnes
mj 1 1 Dion. hriOTcs Tuis gradibus illuminan^’,ut Dionyiio placet. Infimorum
aunm I unuquodtp per medium/aur meda fibi conueninuia.qbus etiam refpoa/ riican
loqui^ Magiller furomus,dum ait. Angeli co^ fciiipci jf STVSt QKlmt fitcicm
Patris>hc qui lunt Angeli eorum/nifi deputati ad eoru co/ n ftodiamfEc
quomodo apte drpuantur,nififymbolum aliquod habe» c& b bs , quibus
ddlinanturf Sed cu fupenus omnia infirtora axjuaucrimus J cu codts.flC codos cu
Angelis, Aogdos ucro cum lucc illa fuprema tfiteile 10 intelligerepoflimias,quomodoi(2iomniaabeademlucetmaocnt.
ft ft ft ft I ft ft ft Dioo. Perip. Theol. Salo. QuaLter lux iHuflrct. G>n.
Illi.' Vx illa in diuina mente omne intcUigtiitiam fuperat :.adco ut ib'
oonancaniur ca,qux latent etia luinmu feraphinum, ut inquit Dionyltus.In Angelicis
autem mentibus difiula,. 8C fatm intcHigcncix fuTapiendi naturam fufeepta in
luu rios diuidi^ gradus.omncsniblominus fupra tenninoa raaoan.ln mtn/ CCS autem
hominum dcmilla rationalis dh OC hxc muiriplcx,aut pro di/, fpoltcione
oorporigi.Hiw Salomoa aitt A priodpio Ibrdtua liim animam bonam.
Dtfcedkdcm«psIaxifbadPhamafiam/fu^lmfam - 1( daicnit maxime ad fenlu oculo^t.q
lomioaria funt huraspatui mudi£t
IwcfitttlepbccnaaifibilOTdiftu&.qaiOrpheavPlorin Orphof Ius
exi(hmaratteflcuiluquedinundnu/p radios caWHuocuk)ru/pm^ PlocPto. SR (5«oauidmte;Kqabotbasaidea^’.I)eHmit
ulterios ad pfecuacocp ppinabinQ*"» rit opaca.Qttx oia Plorinus/aS in
cofporc,fed 1 fplcdoce Ploomi - 5dS coUocauit emanate a liamo ilb puldiro,a quo
oia puldiraxjd ^ pe aes Patre lominu ficu eft.Penetrat ulterius hxc lux opaca
quxtp ukp ad eenttutfed penes fupficie no adhuc artata irradias uirtute fixa.ut
metalla «neren(f/clficmIncaroautCatPythagorfKPlatomcMplacet>rt^ PpPt Eut
radii in anguftu coUcdhuuieo ut terra ibi ficca/St humoris e^s &eile
■cccda^.K exraoe^ ata ut p meatus eruOet fftus.K inccdia aliqntSitqj ibi lux
aaxla In caliginofu igne abftj f^orc,ficHt io ctrio.ubi dilataf, eft lome
clarilEmu exps itufdn.Nec miy,fi lux «fa nobilifiima multige/
nafirxMKaaipfinslucUradiusCficotqdaPlatonieidocct^ueltfieftai ^ D« bdsCmTrHmegiftusaiO
in corde uiuificet.tn cerebro kel%tt,tn ocnlis Mero. oideat,inaurib* audiat, b
lingua loqua^’,m pedibus 5bulet>ftomadio ^ urgetet.K uftp ad ifimasopatioes
defecdatXux ita^opda nota m Pie la
mbueftuerabx:InFil».ipfiusbooitatisexnberatia,KfplcdorilliiiWa j||InSpufco,ardafulgor:
InAn^,fplendaitdligto,pfiiln9gaudiut In hodMis/pluciduir6nisdifcaiEis,8C re^
diuina^tcogniriorlnctridtibaa foledor ui&flia^copiaukx/K efficax
pMgadotlnigne.dtaliiqdaa^ ■ cidcfbbusbfituvInpfpicuucorporim^oolor/K
pulchritudo rennes: bn laopadsaucAiimuqtubhfica/KgtnerastlncentT Ouero/calorqdacni/
^n«//VrT^ftuas!adcoutoialucisbnficiuprocoincapacicarcpCnttfr.Et . hoiesCuc
Macurius docet;)cx otta,K luce in ani^,mec^pccdac, Uen ■tiima a uita,8C mente a
luce furdpfcnees,th b tenebris fiu fpocc obuo/ ^ hid mente pductK anima aliqn:K
dettufi b tanareis carctribus,8C exx/ fhiaoce cetro incendiu crudas expiunf
,luce aut bhSa noquaq:ideo dicE cur miifi ad teoebraa exteriores ndb' K ipfi
btus,atcp bris b miTerrimai tendsras.Cnera ucro animantia luce biic.q corporas
pdpif’oculis,lulH/ piuc tmmonneliorc ucro nequaq.Hombes et ^aerk^ b hac
pegrinadoe cdEencrs, lunare lucnouianois difbvfum admittut coniucotn ad hme
ucri(blis,de quibas lohanestVcntc lux bmondu,6Cdilcxcnint homines lobL magis
ttnebras.qlucenuqubeo^ttranc mala opera,KobtcacbratauNce expurgare ftoduemnt
oculumaa non modo Chri(his,fcd Plodtius docet CH!U> b Tuo de
pulchroPyihagoras quotpLyfides PychagoreusJ^emocibis, 5TVS/ ocuius,SC aiViduis
(bidiis expurgemur. EideTcs,ingicer Emente a/ dem luce,filii luds effidmtir
iimnl cum Angebs luds i qui (ut bene fentic Augufbnus^ ad ipfam ucram lucc/tanq
ad uit* (oncem accedentes^ean/ dem oondnuc cofulunt. In hominibus itaq: fli
Angelis Alam luce lequm/ tibus,lucis charaiflcr imprimi(^dc quo inquit
Prophcta:5ignatfi,auc ele/ uatu dl fnp nos lumen uultus tui DnetQui filii
luds,filii quoep Dd dfi/ duncur,diOTtc IohanctQgotquot aut rcccprrut (id^
eandem lucem de qua fupra dixeraQ dedit cis pocdUcem filios Dd fieri. Sed
dsxjui nolue/ runt ilU luceadmitttrc,inquic lob:Ip(I fiicrut rebelles himinis,8C
tenebrae eifii^tquo^c caput in rebellione ilb,pnnceps tenebrarum ditfhts , 86
fit/ ^lus dh ad cuius fbpendiu accedut oes obctnebrad,qui luce illam omne
homine illuminante rufeipere ncgliguntrquia qoi mak agit.odit luceno/ fin
Iohanis cdHmonio.Nec lamc pmitus funt ab ilh luce (onontqa ad/ hucbnfidu lucis
rufcipiunt,quouiuut.Duo.n.pdpua cmolumcta habe/ mus a luce: Akc^ dl uita,qua
uiutmus. Alterum lux.ucl lume/quo polfic ipb uideri.Qiji igitur in tenebris
fiint/utuuiit,86 non oognofcuntrm tene/ bris.n.rcmanet lux,oc diuini
Platsnid^cfdo qd dininu andierantcs di/ eunt. Sicut fiiguslc habet ad calore,86
albedo ad nigredincdic ttncbrx ad lumen:Sed in nigredine dl exiguum albu,in
fi^rc paruus calor, fic edam in tenebris dl modicu lumen, quo uiuant/ 86 non
quo intclligann Sed tenebris omi(lis,rcueramor ad lucem. Quomodo ipla lux
acctodat,86 excitet. Con. V* Aec aut lux no tm iHullrat , fcd aoctndic:86 per
(plendortm rcgregans/rartfadcnsyatqpcxcaleEadm (ut Aoicena aiQ fe/ parat puru
ab impuro,bwu a malo,pulchr u a deformidioc ddlmcns,86 corumcns,iIlud aut
pfidcns.Scd diffrrentia dl inter luce 86 caloretNam lux in coOunrante
remanet,illumituuu carocn, 86 penetrans coUuIbatutCaloi; ucro io calefiufbjm
ir^tni permifixtur. - T ' !i * Hinc SpusCm(ftus,cui(Meftc3lc&cm,magi«did^
hibirtrein oobi*, et pmifc^ nobiicu q Filius/qui cft proprie lux.Hic enim
Apoftolosdo/ cuk 8t illuftrauit,8t in codos afocndiclllc aut mi(Iiis,8t
dcftioaais ab hac lucc' dcfccdic fubintrans,inflamans,flC pcrmancns.ut unus
idem (ptrims eu his.quos tnflamat.efficumraut ipfi idem cu co. Et H ad codos
afoen^ dit.oon titncn nos drferin fed nobifeu cft uf^ ad confummatiooe Csxaii
uiuificas/8t illuibas.Nec inde didtur difiufus in nobis/ficot Spirina Cui
«Jhis/de quo inqt Apoftolos : Charitas Dei difliila eft in c^bos ueftris per
fpiritu (anftum.qoi datus cft nobis. Qgod 8t in fole faris pipicad Dei
iimuladiro coprobare poniimastaiius lux nos illuftrac , fcd in nobis non
difEindinir/icac calor. Nam recedente Gde/ aut ammoto homine ab to, ucl ebula
feneftra,lux ultra fplcndorc non pftattied calor difiufus rcma/i nec per
fpadu-.Sic 8C charitas remanet in cordibus noftris.licct aftn lux ilU OM
flluminet.Exdtat ergo lux ilb.qux in foUtaria natura cft a nobis penitus
fegregata/per filium ucro tanq per radios.K ^um fandhim ^ per calore immilbxlux
patres illos antiquos exdtauit per fplendore iUu xnigmaricu -.qui tamen Filias,
K lapienria Dd erat fub .en^matibus,» figuns obuolutustPoftca in came appar^
exdtauit nos clara luce,iiixca illud Apoftoli:Multi£iria,multif9 modis olim
Deusloqoens patnbuiin Prophcris.nouifiimc autem loquutus eft nobis in Filio:
que coftimit bx/ redem uniuerfo^t, quo ad humanitatcqxr que fedt 8t
Cccub.quantu ad dioinitate. Sequit PaulustQu' «« fplendor Panis. ^ igitur,q,
hxc X tm\ ■vni Paobi . lux K fplcndor,cft Filius Dd»]ai uariis xnigmaribus
docuit, 6t exenaoit antiquos patret tande clarim lucc in carae fc
dcmoaftrauit.In patria autem omnibus erit Lux patentifiima/at continua fine
aliqua intcrcapc/ dine,3Ut obumbrarione,ud occultarionc Cib
ccncbrofispaliiis.Ec ideo ia/ quit Iohanes: Et nox non erat illic,qa lucerna
dus erat Agnus. Vode aH/ quando cxdarionc,qux fit in hac
perrgrmatione,cBlag;itabat Prophea dicens: Excita gloria mca,exdta pfalceriu,8t
dthMtpro quo nos habe/ rausiExurgc gloria mea,cxutgc|^tcriu/8t cithara,
Hur.n.cxctaR 6gaificac,a6 cxurgcicPrccatur iauf lucc illam genita/qux fiuc
pfalttriu anriqui teftamcnti/K dthara euangelica/SC omniu gloria,uc ipfum
cxci/, tcc:cu no aliunde excuemurmec aliunde lucc habeamus cxcitantB. Qgomodo
ifta tux amplificct,K dilatet. Coo. VIL iiv. DEI t ’ ..■ib Ui Idtm Utm P«i. Ud.
Dgai Bad frit .1 Ira quippe ifta lux cft/qux primo obtenebratam fefc oficre
bat,l«l ftatim co meos ooqjcric iHuftrarc oculos/ad ta am/ pb cubicub mc
oooducit,SC adeo oculu mentis mex tranf/ uerberaodo alleftat,at nequeam ab ca
difodere: rria q> no poflim ucl minima dus potrionem pknc coadpccc.la cani
oi^ magoi/^ ^ 4 ‘ 4 ■ I h • CHRI/ U STVS. ■ IDEM K .t H Tbobias ibi j » ■ li
Mofrs « ^ Paulus 0 gf/ Bndk 10 Ftid. 0 s*» i Iohan. iif !? TONVS OACTVVS aUl
ciK&K cor meu dilatat,ot rcoedcre no ualcd;rcd cogar bxh habenis cur/ rerc
in uiam radio^t eius/cu dilacauertt etn/V. mente mra.Ncc miru qui/ dan/li
amphiioet lux illa/fiC dibot/cu color albus.qui eft qujdam opaca lux Cuc fupra
tet^mus^ difgrtget^SC dilatmK quaco purior cft kix hxc corporca,tanto magis
radios uiuiaks ptobtidic in amplumylongura at fi in hac muda/ na domo mukigeiui
eft partuio in diuctia hoipitu icdilia pcrtgrinaciumcp eontubemia no fetus
etdlimaodu de beato ac Ccclcfti regno, a quo,nuUi dub«u,hfc in&riora
emanant.lbi ergo fune manfiones xteriuc pro omni/ bus no fibi p tepora
lucccdccibus,(icd ia i dues cceltftes Kdomcfticos Dei afldos una comorantibus.
aliq aflellbres,8C iudicest Aliquo^: utro atumx ^xxilx,8£ reginaRfcd quonuiM
cocubtnxtK adolcTcentuIx fubli/ ■nibri myftcrio,q fmfibilia uerba
reiboeimC^trri autem funt didributi in tot gradus,ut nullo padlo audeam rd
feriem profequitPauca tamc ab his hiodndccxccrpa,qui funt diuinis oraculis
cdodb',(iibaciflicnHis . DcPanicuIaribusManfionibus,K5cdiIibusBeato^'. Cm. II,
Rima iguur (dies fiimmi Imperatoris cft.qux aliquido to/ dus codi nomine
ddaibicur iuxta illud K^KTodu mihi Cc/ dcsdLAliquando cft paracularisThronus,in
quo eria Qiri I ftus fedet,ut Paulns.Stephanus, & lohants plarifij io locis
teftanmr.Hic enim in principio CKrariibmx uifionis ipfum inducit alio/ qoente
id hic uerbatQui uicerit,Eacii eu fedete inThnno mco,ficut ego niri,8C (edeo
inThrono Patris mei.De quo limas qotxp ait: Vidi Domina redone fim foliu
cxcxl(iun,K ckuanim:^ plena erat omnis terra gloria cins.Cai Throno aftant
feptem fpbinis,uc mquk IohanestEt frptem fpi/ rkibus.qui in cotifpc^ throni
cius fiiacSed primo dicamus de Regmat K Itnpcratrioe omniuajux amiifta ibk, AC
ftdfa A«ivlfp.> mronata.lnnJ Oanid
fn(br foli pedibus eaIc5s,K ipfaa doctris ciisalTiderutP^ca rpnttt Ondto ad ilU
penetralia olim admt(Tus,regemcp in throno fedentra alio/ qoendo hifee uerbis
«damar. AfUrit Re^ a dextris tuis m uellitu dc/ durato circuudata uarietate.Qsx
habalunii.fynagogani.aut omnium de^oatoinim fubpcdibiisfuisiqutafup omnes
cr^nue^^^ - Et e(l^i hxc quatuor funr, taq reges quadri/ generu animabu.Intcr
arm&un^ animaba domeftica b fi omnia ab eo emanat.oo ne Bi omma sua debent
habere in illo imaginc/8i ideam K loribi in bbro oompud fummi Ddf Nam (icat in
Hbris (upputadond re/ galium/SC bene regendum omnia annotata funt.6^ homin^K
urbcs,6C redditus/ fiC quicquid ad regnu pdnecfic K ia libro Dd Cut inquit Pro/
pheta^ omnes fcribeti^.Et nc coatcdamr,qi homines tantumodo ibi feri/
bantur,prxmiilt diccsdNon eft occultatum os meum a tc,quod fectifa* in
occuliotlmperfedhim mcu uidcrunt oculi ttd.ubi HieronymustEt» ek/ mca,cx quibus
coponitur bomo,cogno(dt Deus aotcq for mcrar,Kjo& Ltra trinu,K unicu Princfpnn fumtnu.atc);
Rrraam.quoc (int hofpites in illo horpido.qui fempcr ibide in uude Prind pis
codnanc, diffinire dt impoffibik, dicere lobane:\ idi nir bam magna,quain
dinumerare nemo poterat. Et de femine 3* panes clemeatares : fed X Mias numerat
, omnibus eis nomina uoean St Numerat quocp hareni marts,86 pluuip guttas,omniu
horum in fe haba idolu.Multo magis animalia Prophetis aliquado demoitrata
cogoofdt, X effigiem illojt io aula fua refertiffima cootinet.Et ideo
lohancs.Oanirl, X E=cchiel,qui aliquado ex eadem aula ad nos redeuntes fe ibide
eofpe/ adde equos.ferpentes, dracones , pardos.lcooes, uitulos,8C belfias
uarias retulctur.Akiiimalia tamen illa regia pcculianus no ab rcif ut mihi
uideor) oomin tanq imagines,8C idex flngularcs eoru.qux hic funt,ficut X
(iogulariu rtgoo^ X Priadpamu apud Imperatorem hebentur tnlignia» Et cu iint
h(C animalia io regno illo/funcena ipfo^ frdilia,K co^oroniu, quorum in hoc
mundo typum gtruiu.Sed cum a Prophetis alia noa ha/ beamus cxpreila de partidone
illius duitatis, X de ledilibus habicaotiu: nec nos ultra progredientes in
huiufmodi deueniemua ad borpttes , pet quos melius adliuc lUa partino
dignofettur. MODVLVS HOSPITES. Qgotlint hofpites dlius duitatis. Concentus
Primos. lohao. DaniJ Escefa. ib Abrahx pro maiori parte (aluado dixit Deusad
ipfum AbrahxNume/ ra MIas.ii potes:Sic erit femen tuum .quod vj egredinur dc
Izahac.qui quidem nou fccuodu carnem finquit Paulus^ deandila naius cH.fcd de
bbcra.fecundu fpiritu per repromiffi unc.qua: fune p allegoria dkla.Hic lamen
nuncrus Cut ait Dionyiius^ Equitate humanx fuppueanonis tii/ fccndens cognitus
cft illi foli^qui capillos capitis oa dinumrrat.Opfnan/ cur nihilominusnonulli
feadiaueoide numtru Angdo^.K coofequcmer corii qui faluannmquos toridc cflc
cxilbmant.quot AagcIi.Dicunt enim in quolibet choro.qui nouc funt.tot eflc
legiones.quot unitates legio ipla cSpIcdti^ qdrado numeru lcgtonis.Legio aut
c6dnetCutaiunt.)iae millia iinccetos X fexaginta fcx.Qm nummis.il quadrmirK
ducaf in fripfum^ reddit/4 44)^S5 duo millia mil/ liuiquis quidi dc ooibis
nouifliaiisTbcologis aulk afkrcre,^ dedes cau . lohu. 'Hx DEVS bs Paulus Diooy. I iit' Duid I • * Iis Dantd tcna mflUa plora fotu ^ millia
miHiuiQuod ex omnimoda impcrida na/ mcro^.SC fupputatioau proctdic. A nemine
cande iftoje poiliimus habere aerum compueum Angdoy aucbcaco^ttNam primi
pr*fupponut,quod probare dcbcbancHc hi,qui tninincur Danieli, haberent qoide
computu iam £»£^a declaraflet Propheta,*^ no fune plores Angeli/^ illa duo nui/
lia milliu.Hioc prudenter do prxltnc fepcoii Cpbxris^X colequmtcrhis, qox ab
ipilsdifpooun^/latischreinauiclohanncs.dum (cquiniriVidi ia medio throni , K in
medio fem'o^, 8C quacuor animalium Agnum dandE babentem cornua (iptc,K oculos
frptnn,qui fune fepti Ipiritus Dd milB io omnem terra: ided uirtute qoocu^
extenii/ ut oculis uideant omnia/8C comibus feriant cundfa fimendadlanc enim in
conlpcifhi Dd/ut audiant, K apefcancomnia/qux iubet Princeps. Mictutur autem
,8C uadunt,aac oimite exrmdantnr.uc ca,qux (ibi credita funt,maodata rxequannir
per Ic/aut per interiores minidm codedis militix corii regimini ddignatoa.
Mcrcu. Qt}>Cotdacct Mcrcurius^Ifanm pod mcntcm.K Ipirkus numc fabricati
CiooMcns CinquiO C)rus utrrultp fexus (izeunditate plenidimus/aita/S lux eu
uerbo fiio mentem alteram opificem bibricaninqui qoidem Deus, ignis,at9 fpinnis
numen cd.Septeddnctps Eibricauic gubematorcs,qua circulis mudu fiailibilcm complcdhinturiquo^
di^ofido £unm uocatur» • ili TheoL Iohan. Idem ; cvm SiSa, Emog. Daaid Paulus
Aodcs a(li(Ku. Sunt quo^ Prindpa (tfcnagtiua duo^c quibus alias dl/
ximus.Suntcnain quibus datam dl nocere toTfK oiart:K quibas datu dl
probarc,quaota (ic hotnina fides in Dominu Deu iuum. Nec defunr,' qu&us
incumbat ut nos fedulo curcnc,dcfindaBt,cnftodiant,ac cria bdla bjtdpaat/ie
unqua ofiauLunus od l^»dcm ped^ no(lni,nifi quanoios diuinaiuilitia
dccrcucrit,lic ferte flagims noftris ex^rabust ucl ut probe mur quato animi
robore trntante Dnm feiHncamus^unc etiam,qai mi/ nudifimis
hcrbis,IapiIlis,8Comnibusin((Tiaribusuirtute febminidrrats K tadc,qui omnigenu
miniilcrin in maximi Dd domu conducattQ^o^t officia ranltifena omne captu
tranlbcndut hunianu,0( multo magis corii numcnisft,flC Prophetarum* Et hi funt
fiiauillimo uinculo colUgad, at^ mirabdi coccnw fioi inuicem
corrcfpondentes^uia Apoftoli no alia pracdicarut,q qux Prophetx diui/ no
oraculo edodti ^'xcranr.Qgoyt d^ obrcura,U obuoluu dU expk'/ cauerut,K in luce
deduxcrunt.l norfunt quo lobaa. ■r.U ■ Uiumauvc I iias^».i«*» *o • na L fuas
manuoncs«iux ideo multx funt in domo artemi Patns. De pecuM/ ribua autem
quoriilibet canrionibus fuo loco Cautore Deo^ ponaflabi/ tnus. Omitto turbam
illam magna.qua ficut nemo Ctdl» tohane;) diou tnerare potrft.fic nullus
eotudem officia,» manfiones» De
Hofpitibu» diuinis. ^ Coo. IIll. Xcant » diuini hofpitts/i quibus omnis
c6ctnnis,lans,glo/ ria,clle eria ac uiuerc,» omne boout » in quo» oes hymni, »
laudes diriguntur. A Patre4iJiabtnt,ut iint,qui laudant. A filio
menlurasnonant,» arte condnmdi,» rt^las,qbus Uta moueanc cor,manus,linguas,«
omnia,in ucras laudesxu in ipfo fint rc/ gul.c,omnia dirigenn-s; A fpiritu
fandto uero flatu attrahut, quo fonoraa reddant ooccs.Sptritusai.in ca
lingua,qux fudta dicic,&ril propna^ eri eloquii,nomioaCn^ruah,quod uentum,»
flatu fignificat. enim dedit pircatoribus,» omnibus Chrifti aflecli» flatu,
uocc,» copia fandi, ^ .A* . t • VT CrA 1..' Qirtfto id attcftante.qu/ ait:
Non.n.uo$ diis qui loquimini,(cd fpu» P^ uobis.Hicoiaepleuitpucjt citharfdu,»
P&lmi/ tris utftri.qui loquif in uobi... , ^ . . ftam ferinperfijdit
Paftore ouiu, » leo&rum ftatuin implcuit Paftorcm armentariu fycomoro»
uclUcantc, » Prophtta reddidicimplcuit pTcato/ res,» Apoftolos.attp coetntorca
effccintcrigit pGccutorc,» dodtorc gen/ riu coftituitqierflauit publicanu,» in
EuangcUlla pmouit. Vifitat in dies idiotas,» fimpliccs, K in Dodlores
illuminariflimos cuadaac: Idan.naft fpu» diuidens fingulis,qui opera^omoia in
omnibnsdlc fi hos pet^rinos rep^ coceniorcs Dei effitcic,qd Bukt illis,qui ia
auts, » do^bd Dcj IHl sn CHR.I> STVS. ^ ‘ ot, rV-’ IH V. . ST Ptooy. Paaluf
cmi/ STVS. Ofce P-IRI/ STVS. roNvs ocTAvvs ax (iint.aunS a loco,SC gradu illo
rcccnunVNcc minus Filius impar/ trair o5dnuc de ma pkntnidinr.at hahcaoc unde
crriouRaut laltrm per/ (euerene in coodauam laudc.Ec Panr onuiiu
ezubcrantintmus fbos dat, ut roborentur,moucinu' in Doim.K beentur/iuxta illud
DioayfiiKka/ dene omnes mouacPacre.5iciit igtnir omnes bcad.quioquid lubenc.ab
illo trifagia fufdpiunt,iic in illum tendunt onuics,flC afpduat taoq liorac ■d
centrum,a quo cmanaot.Qu; cooucriio ia idipliim a quo proccflivuc perfedhim
diacon reddit. MODVLVS SPONSALITIA. Quomodo,ec quando iniciaaim.fiicnc
matrimonium inctr Deum 8C animam. Coocencus Primus*
nAximuquipperibnuptU9tracrametu,adroucptTliDfba 6u bria, K iamdailo in ci
ipfius AnririNr.ilarim celebrats fiterint nuprixtfiC a Dro iodi^m matrimoniu
primis pare uIjus noO^Extrema nit^ Opiliirx fabricf manu impoo^ homini
iamciicifto dare drcrcuicadiutorru, quod Ibuttcotacoipto quo tactus ooftcT hcr.
Fcck adiutoriu (Imik fibi. Hinc kniilb foporc in Add, Bcorpit uni de coiUs
dus,K lormans ca io multere,addaxit ad Ada,al1i/ gnauic9 in uxordnit K humanu
gmus ex applicarioor a^'ui ad palliuu, iuu rciittrac6dniu:flC gauderet
hxcuditacc canto celebriori q extera ani oiantia,quato homo illis melior
cil.Hanc igitur brinata muliac de ooda uiri fiifcepic ipTeAdamdicensK^nuocdeoflibusmcis^Sicaro
dccame neacPropter qucxl homo relinquet patrem ,8( maac,CC adhaerebit uxori.
uerba redtaos Paulus cu Epbefiis fuiriofcrRHoc (aeraromtu ma/ gnu dl.dico in
Chrido.K eccldia:Et licuc faiptura Cura enarrata Cabri/ ca, primo de macrimooio
ptradbr.Eadc pari modo ddina in (aoramm Bupria^.diococe Iohane,in fine
propemodu crleberriuue.K poftrem; ai/ 6oais,dam exuldkiu refixret periona
bcato^tKjaudeamus^K exultemus^ quia ucneruc nuprix Agtu. Et ite^uBcari qui ad
cccnd nupda^c Agni uo/ cari runc.IlliusettaduicarisPrinceps,8C Dnsdu in humanis
ageret .regnii eodo^,0i fumitia totius negotii humani nuptiis c6parat.Cu ibi
igicur nu pd( omniu ceieberrimf coducan^,uideamusqsrponliis,qux fponra.quo
hymmco,qbas cSuiuiiVquo cotratfhi/quo aulpicc cekbrcn^.^p6fiis,aul Ii dubiu
^,qui per Ofeam aiciDerponlabo te miii in fide,K fcirs,qa ego Dos. Qiji fp^us
darios exprimitur io Euangelio ab iproma , dum aitt Simile eil regou ccrio^
homini R.egi,qui ficdt nuptias tilio fuo.Filius aut R.egi$ fumi omniu ffculo^c
Chrifhis^,66 iple R.cxtSctptru.n.iidudu a Pfe accepfe.Sp6(a aut cll ^ibct anima
cofeotieas huic cotratffaiiUft cole/ queter tota ccdd!a,K colledbo fiddiu clb
fpoCi^oo qdc fupuacanea BC im ponuna hiiiufmodi
|po(b,qQuqiahisdca:it,qadulasnuptiasexqrunf. t CANTICI TERTIL ',v . De
ptcnimdine enim eius Cioquit lohSoes) o& aeeepiian«/«»nioia.C:C^i huiufmodi
oonubiu criam iureturido eompro/ Ezedk Dtr,iuxta illud Ezcchidis: Et iuraui
tibi.K ingreiTus fum pathtm mnim teeum,aic Dns; K fatla es mihi in Tponlamtred
quandoJ'Audi qd (uboe/ AanFt laui ce aqua K mudaui fanguinem nifi cx te,8£ unxi
te ofcotQux omnia in ba^fmate fiunt. De quo.nulli dubium .loquitur Propheta fub
typo figurariux fponCc, qu* K ipfa lauabatur aquaefed non ea perfoSa, qua
lauamur nos.C6iungimur aut Qirifto in baprifmatr.uinculo.K ke* dere
indillblubili.quod infringere nulli aliquado licer/toeqi potrft/fine ex/ prefib
adultrrio.Ne«p uero ullam aliquado repudianit uxorem.K fi a ea/ rifiima ob'm
coniuge fynagoga nimirum ingrata diuortiu freeritnicin fi/ gura habemus de
Vafti/qua: Regiu cocemnens impetiu repudii librllun cfimmiit.Hincenam
inualuerat obruetudo‘^afliibmtenaiiloei]inusiegr^ ut crebro diflfoluerentur
coiugia. Qqod nullatenus coeeditur Chrifiianis, CHRI/ quibus dichim eft a
rponfocFgo nobifeum fum ulq? ad cofummatioocm STVS. tccuU.onnq repudiaturus
.licet miHe c6mittaa's adultcria.no tn impunet P(Tfeucrantc4i.matrimoaio
indiflblubik eu tota ecclefia.pceni adulterii nuaquarep impudes anima no
ibiuiia exoiurr.quiUo expdlrr fiparadone IDEM permtua a fponfo dicente:!
trmalcdidb' in ignem zttrnu. Vnde nunq re/ pudiabitur fpoob
hxcuniuerlidis,quxdidturecdcfiacatho|tca:VrTum reietfla aLqua pamculari, ab*a
fuperinduccmr.ut plenus fit ille numerus, quo rponfalirius hic emus cooduditor
: In enim prxditlum fricratt Iohan.
Dcuscotcretplurimosrfldrfaucfadetaiiosproeis.Ecin ApocalypfirTenc quod habes.ne
alius aedpiat coronam tua. Nec ifii repudiatur a fponib, nifi quatenus ipfi
cotemnunr ad fodidllimas nuptias uenire, fcu ipfas re/ fpitentes, fiue eni
negligentes his inttrdle.uc in Euangelio didtur: Et qui inakan fuerant, non
eram digni. Vndr alii introducuotur.ut impleantur nupdx.perreaerante fponib in
hac fententia, ut habeat hanc congrega/ tionc in fponlam.oullum
ipfiuscongregacionis rcpudians.nifi qui fponte ucoue,aat pniancre
coacemplcne.Pnotc utro fponliun adeo rrpudauit. CANTICI TERTIL- K ncmioc ot iHo
casu id nupoas admiitat, nifi lU gremiam huia joou* fpontB cofugtat chriftianus
crt«fhis.Et ut ad Jacramentu pciino^t Parm/ ^ redcacnus.uocata fait uxor
protoplaftis uirago.quia de uiro fumpa erat; SC Ivcc coUcdho uocatur
chriftiana, quia dc Chrifto fumpta AlUax decoibuiri.KhaccdcbtrrcChriftiaquoODgt
Auguftinus^ omnia fa/ cramcoa eirunaru t,maxime bapriftnusqui habdt efficacia
ab illo lan/ euinc 8C aqua:aiu ab ilk>,quod imponabat ille Cuiguis,at aqua.
Et cu in bapd^ formet ifta uxor, merito dicere
po(Tunios,q,cxiTa®»‘*w*^mns&»>A«no(liicoocepms,Kparms*^uiaiuncdiceturde
[>au]d nobisi Filii tui /Tcut nouelLc oliuarum , in circuitu menCc tux . Qgibtu
ftutibbus oni^’ ingrcdientes illa xtcma tabernacula, K thalamos, quos
muldplicts diximus f>rxparatos,noo ccflkbimus a conforoo fponl?: mia tunc
maior, K perfedKor erit coniun(fKo,arty unio:fi£ hxc perpctua,coI/ ligante illo
facratiflimo hymenco , qui fpirinw, X nexus Dei eft , o^nea I colligans, X
uniens , quos periundtt.T unc trunt ilia uera ofeula,de qui/ OErica bus in
Canneis diri^ : Ofculetur mc ofculo oris fu/ .Tunc amplexos a/ (li(hmi,8i
lantfliffimi amoris,dc quibus ibidem dicminLfua eius fob ca/ pte meo, X dextera
illius amplexabitur mc, meliori quipp drxtrra K tmplcxu,q hic humanus 8£
carnalis .T unc laniJHtas , K unio in fpi^ CHR.I/ unod^ro qua rogauit fpoofus
dicensi Pro eis ego GuuJUfico mdpfum / uc STVS. fint X ipli fanifbficari in
ucricate: Nam oniri mccum , cum fandhficatua (im,8C ipii fam^Ecaotur. Nec pro
eis tantum rogo , fed pro ris,qui ere/ dirari funt per uerbum eorum in mc ; ut
omnes unum linr,licuttti Pater In me, X ego in te,ita K ipff ui nobis uoum
(inmn qua exoptatam unio/ nem otnnrs contendimus. k u Ii % it i i * XDEM ff
MODVLVS DECIMVS/ victvs. Os» Panis paratus (it in boccoouiuio. Concentus
Primus^ Eos cuius perfefb funt opeta.tanq opdmus Arofat omnia' fabricautt ualde
bona : X in ipforum gradibus pcrfcdla. Hinc «C optimus prouifor Cuc fupra diximus^
cibum.K potum pro utroqi homine liilltnando prxparauit : ne forte ^anco
communita pr*fidk> ah eodem fummo Opifice, qui hominem innumrris cumulauit
beneficiis.drficcrct.Hasauttmrpubs pxpata/ nst multigcnaa ad tollendum
firilidiam: Et quod mirum eft, pro homine axiali unicum pxparauic dbnm, panem
uiddiocr, qui nutiq naufeam afferret iVnicum quocp poculum fuftmtans ,
niuificans X Lcrificam, qu^ tft uinuffl ex phod^n namra ftmper confermtc,oi(i
liibicdhim re/ dp'ms fit mak difpo(itum,auc plus aflumanir q fiitrit
oppominum.Pro homine indem fpirituali dbum praqsarauit fub fpreie X nomine pa/
ms, quo nullum noturx edulium acoomodarius habctur,cui poffet com/ parari , K
ab ro denominari . Ideo ccrieftrm illam ambrofiam , X mana fuauiflimu modo
abfixinditu, tunc aurem patens,dbum utiq; omni faa/ uuace repletum, panem
uocauit diccns£go fum Panis uiuus qui de coda- iefctndi,fl quis manducsutrit ex hoc
pine.uiint ia aetemuffl.Qgl MHP, et a accommodate eft prxparatus panis uitx in
(bfteniacolum, 6C uitam Chrirtiwt uiuant dc fpirini.K de uita Chriftir ut
fquatur illud, quod ait A poftolusrVnum corpus, 6t unus ^is fumus ocs,qui de
uno pane,8t dc uno calice parria^us-Sicutcnim cx mubs granis unus pa nis
c6fidnir,fic cx multis mcbris crcdcndu cffidtur unu corpus Oirfiti uiucns totu
uita Chrifti, immo illa uita.qux eft Qvilbis. Ideo dixittQsi manducat hunc pne
uiuct in axtmu^ ite^itQgi manducat me,ipfe ui/ uct propter me. Et ficut nihil
mclius,nihil Eteilius , nihikp apdus immu/ latur in corpus nofhu q panis: Pari
modo,ut immutemur in Chriihun, datur nobis hic dbus.quc qui manducat non mutat
lUum in fe, fed ipfe muutur in dbu manducatu (Inquit enim Augudinus^ ut in ipfo
uiuat. Qgi uult ergo uiucre.habet ubi uioat.K unde uiuar.Crcdat,accedar,coy
tnedat, incorporetur tranfmutatus.fit nouauita donatus.uttandccome/ dat cibum
illum nouumtSt bibat uinum nouu:Q5X qui guftauertnt,ncc corporex, nec
fpirituali morti deinde fubiidentur. Et ilk eft ucrus panis oitx, 8C ucrum mana
abfconditum.quod nemo fdc/iiit qui acdpicainde no ab alio de ipfo edoceri
poteft, nifi ab cxpcricnna,6t guftu praflito ab anth ore gratia:. Quod Vinum.
C00.II4 Inumquidc in ulHmaooena propinauit nobis admirandut melius tamc in
nodro dreuronand regno, 8t in nupdis cede nibuspromittens,du ait: Amodo iam no
bibam dc hoc get niminc uitis uftp in diem illum/ cu illud biba nouu in regno
atris md.Cu igitur de ilb regno,8t dc illis nuptiis loquamnr.cxplican/ dum
quo(p nobis cd.quid fit illud uinu.qd ibi dondu protntetur. Vinu quidem
exprimitur ab uua/8C dc uite nafcitur:Noc ab alia u/tc proucnire poted niii ab
illa/dc qua dixin Ego fum uitis ucra£t pratpanuur in illis nupis
crcleftibus/quas figurabat nuptix illf/ in qbus cod^s fpot^us fu pra homine
fefe primu od^es/SC fupra natur; ordine ex aqua n»t illico uinu.SC folo
iu(Tu:quod natura &rit tepris interuallo,K debids mediis. Ne igitur nuptix
illx,quas conlwrandas datuerat in facramcotu ucrartt nuptia^t/modl^/SC iniipid;
abfqj uino tranfigercntur.Pienriflima Mater imbrrillkaa,ac egedati hutnan;
ultro mifcr^c& dixit ad Filiu ucra nitet Vinu non habent.fol cu lefus no
adedet ucris nuptiis,fcd alienis tanqua aduentidus,ideo inquit : Quid mihi BC
ribi muLer, cu hx nuptix nodrx no iintfNondu uenit hora mea/ qua uidclicct mihi
uero fponfo parentur oerx nuptix. Mater autem K has figurarioas curans, K pro
eis folkita ■uthoritate materna , 8C uoluntatis Filii confria dixit minidrts : Qux/
Quncp dixerituobis Esritc.Ec dicit Euangdida, necp ip(c inOrius arcV Paulus
CHRI/ i srvs. Aagiii Ia E: t CHRI/ STVS. Dj IDEM B.Vip CHRI' STVS. Q Di Iere. J^kttk noram orlc{ltum:Et erant ibi
hydrix fex poiiea:.Has hydrias Hierony/ mu^ in Exechiciem, 8C nonulli aiibi
interpretantur fex axatrs, tan^ capacia ^ux tam fupramundanx q infrii^s : Qgx
aqua fi tranfit per l aeram uire Qiritbim .decoquente fupramudano fole
cooMerritur in bo/ num uinu, quod figurariua illa tranfmucatio deC^a^ Si autem
hydrtx pknx funt eantumodo aqua jo(eriori,icleA gratiis.quas dicunt gratis da/
tas.fierucfeentc malo colore cocupifocncix couernincur multotirs in uinu Medea
de quo cu indignatione inquit Mo(h in CanticotDc otoris fodooio^ ui/ ■ Dca
co^.K de bbnibanis gomorrxtVua coyr uua firUis.K botrus amarif/ fimos-Fel
draeonu oinum eoyt.K ueocnu a^dum inlanabile.Q^o uino illa meretrix magru.idcft
mundialis cocupireenda pocauit omnes getest Ideo diotur uinu illud perueniflc
de uineis fodorox/K de fiiburbanis go/ .
morrxiQt^ficncexarfmincinoocupifcentiisfiiispenirois.ficeuarxar/ ferunt igne
diuinx iu(brixnfq.> tioaibas ad populum fuu mundi af&Aibus obuolutusLu^m
unigemti Exech» £ic tibi piandum amaru.Et Ezechias aduiTttns ad quid cura
deduxerat innu ilhid.dieebattRccogitabo nbi oet annos meos io amaritudine ani/
[ ’ ' ^ mx meaedit bene uoeatur uinu hoc mundanu te| draconum .quia ptopi/ natu
eft a draconc.fi6 ferpm andquo in irreparabilem ruini noUri.undc fcqutturdft
ucnenu afpidu inl^abile.humanis/v^uiribus.abfep auxdio oodeiUs redeptoris^t
huic rtfpoodct uinu diuinx fcntcncix amariflimu, de quo Prophoa m pfalmc.Calix
in manu Dni uhu meri plenus mixR>, aut mixribncs^ia ipfe Dnshabct imperiu/s:
iudiriu/potcnciam 8C iu(H/ dam.tu bonos rcmuiKrrt.K malos
puniacEcdi(\iIlauic,uel redundare (e cit,pro quo tradudio nia
hninclioauit:RcduDdaiitt,0C redodat malitia perpetrantis malum lup caput
ipiw,fic drccnicntc diuina hiHm. Veru/ came frees cius epoadsunt omnes hnpii
lerrxtDiuinx enim iidbtix uinu boni degudant.reccs aut peccatores K impii.Sod
renertamur ad cos.qoi bibunt hic boou uinu rcfickndi meliori SL c(xlclli.Viiiu
igitur qd hic bi / bere debemus cft dupiex.charitattsA^/SC GipicntixtNon utiep
ilbui (apie dx fiiperiorii , qux inferiptura facra dicitur lac , ut abbi
declarautmos: Qgod paucis darar/uinum autem pluribus . Et ad hoc cria inuitamur
m Canrias ubi dic^tBdntc amki mci.SC inebriamini.Et ite^ per Prophtriu Cabx
meus inebrians q prxdanii^: Qgccalicrm proptnans.K cffna/ dens io dk
Pentccailcs.aidco inebrianit Dtlopulos.ut dicerent noauIU ex iis.qui
adcrant.cos cflc temulentos* Ebrii udtf erant, K pleni ilb uino.qd uere
Ixrificac cor homini!>.qdgrxco lamoc Paradetut dici^J.Colblaior* Qyod uinu
oliquimlu dcguibins Petnu in monte thabor,adco ienu But, Daoid Cadea Dauid ..j
CANTICI tertil: ntc!iccm:Dncboauc(lnoshic cfII\DcgiinaucratKPaaItiSqai(lkdiati
Cupio diiTolui.K cOf cu Ghn(Io:ut illud mdius K Qoou bibam in domo Patris
dus.Libaucrat quotji Stcphanus q fuaue cfler.uDde cbrw lapides torrroris^qbus
bpdabatur,ipfi dulces Hauferac K Prophaa,qui debacchando clamat : Gud^c SC
uidete,qm fuauis e(l Dns.Gu(buictanc ApD,d^ Martyres o«,ut pkna ebrietate anp
birorc OC ipii ddiacchanta, ad morte poiciter currcrenc.uc citius dcgulbuent
illud mefa'as,ad qui uult accedere ad
couiuiu illud coddlc.opotco q> bibat calioc pallioais.abnegando Caneu
ipfum.SC trandbrmado fe p oerx crucis mortc.ut fequatur Icfum p hanc uia cunte
ad couiuiu illud. l(ti igi£ funt calices.hxc funt uina nobis hic bi
btnda,(api^,charitas,morri£ario, SC tradormatio fui ipiius in ctxlrilc nitatur
polTimus bibere uinu illic appoocndu.SC celebrare uera bacefaana lia,SC ducere
uera tripudia/atcpdareSCreddOT uerosamplexus nupeta/* les.ubi duou.omnis beaa
creatura unie^in ^>um nou cu QiriAo SC Deo cui adhadit : a quo diucUi
amplius nullo modo poterit.jT unc licebit ucm olcula Egere.SC omnibus deliriis
perbui impune.cu nihil ucritum (it,nihil prohibitu in his qui funt uera , SC
landrillii» unione coiundtitqa ibi nui/ fcim uiriuffl.cui cedat,aut cui
fubiaceat beanis,qui critCucinquic Augu/ ilinus^ pacaridima uirtute SC
condidone perfeA^ Quis Panis.se qua: Caro. Coo. III* Vm dc folo pane fupra
dixErimns.nunc uideodu rib.quotnS panis cdrdfau caro detnr nobis in oouiuio
codrifau anpciafv iteut dixit fpon(us : Panis que ego dedcro.caro mea cft pro
Cccoli uita.Et qd ril qd dicit , pams cft caiofPanisoixonic/ dinir.ut
tranlinumur in camc.SC caro dbriamr.Cd ante ide panis code/ (bsno
tran(mutetur,fcd tfimfmoHT manducantc^comedimuahuc pane. , uttralriittccmiiB
Pan&il Onl CHRJi sjys, IkB] ■ral Hbc Ibn IDEM lad • k i V TONVS OCTAWS.
cxni ^ Aca.Ep, Diony. CHR.I/ STVS. Hiero. » j Hcbrd K I'! d
V * a 0 v\ a di a d fohta. Apoca4 Extch. tatraTmacmarioChriiH camonKoorpiaWcffieuiiitirdaoiacanieii^
oiMAit dicat de nobis omis Ada.Osnancdeoflibus m«s,K caro de car/ ne mea.
Comedimus ita indigeat bo Do^t nndrojt.fed uccomcdenslmutrtnosin (e,ac unu K
idm ribetamur (ccu ab ipfo di,digdb,6C tn corpus ip(tusucgctad.Pilceaauc tangit
Esc/ ctiicl diocnsd^lurimx l^tecics crutpi(bcsdus,6cutpi( DcFnidbbashuiiisconubiL Con. HII* Oncrotoics
oodri Ezcdiid SC, lohlncs ctii friufhis pto i(Io couiuio prxparatos cnairaa
inqt.a«Ezodurl:lii ripis flmiii, qui oalit per duitatem cft otnnelignu pomiferu
:do dcilucc bbliu ex co,fi£ ao defida fruAus dus.Pcr iingulos oicfrs aAe Esecb
ta pritnidua/quia aquf dus de (aiufhiario cgrediun^.Et erue frutfbus duj in
dbum.se (blia dus ad mcdidnam.lcbiaesaumn idem quod Ezcchid
perfonu.fcdctoriustqutafbriiui se darius aidcrat.Is iginiraictln medio pUtex
dus/Se ex utracp pte tiuminis iigou uitf aifires butfbu duodedm, 8t folia ligni
ad fanicatem genciu.Magna funt hiciacramaa/Se grauiora q noilri tmbcdilrs
humeri ludincre oaleaRno nihil camen^^cte Domi/
no^diccmus.Memoratprimoconcordesiluuiu cranfeuncc per mediam emicatede quo
forte R.egius Prophcta'J^lumiais impenis Ipilicat duita/ tem Dd.Fluuius hic c(l
afilueocia omnium bono^t emanas ab iHo indeii/ eidi (bntc.a quo omne bonua^ui
Ifrificat duitate iplam Dei/ Se omnes eo dues dus>Lignfi autc uirx eii
illud, a quo fubminillra^ eisuin promifla ee xtcma.Qui nero iint frudus i(b/qui
fingulis mefibus produd dicunt/ O bone deus nili tu/qui arbore plancaili
doccas.nihil temere auiim aflir/ mare.Ncc mihiuiddwilUbnifhisipiritus.quoi
meminit Paulustqa ipfi Dtato^ fut.nec appondii occidhbus aupriis.Et 6 arbor Ala
dl lignu utex, qui di fiUus.aptius dieeren^ frudlus illi tilii q fptricus.quis
Se fhitfhis (pi/ ritus did pollenttqa ipiritualcs.Se dus uirmtc produi^'^
nihilominua hxc arbor ipfc Deus Elius.qux in terrea came plataia omnimodu budii
produxit. Sed de duodedm ^puis frudibus nt rodio.qa funt pdmarii, 8e produdi
diditur per Iingulos mdcs.Ht ut intcliigatur quid per mdes^ K dies iauanu(cu
inilla fuccdlioncai^tema no habeatur diibodio dicru.auc mcnliu^ alius
exquirendus cft (cnrus,q fonct Interatin quo oe/ riHcec'' indlrualisillo^fruduu
produdia.DixiaiiisApaftolosduadccia pra:fr»fiasduodenx dmflic liguradtueSC
oerx.qux partii ad meta duo/ dedm ccricfliuipcr quo^t fpada decurres fol
diflinguit duodetiiB incn(cs.SutitacpmdcsinillisactcTiiisb(>(piais(ecundupardaonc
diliri/ burionis.se no fecundu tempo^ curricula.defcripd per has partidooes in
fcriores,tanq caulie per cilc^s.auc uen fr>rmz per piduras. Qda igi/ cur
prxlidebut ApoiloL' duodedm tllts frimiliis.qao^ fignad.Se prauipui didiogunrur
per duodena milliadunc numeratur prxdpui fiiidus huus arboris uitx
duodcdm.SemenllmalestqaosprimariasSepccuUartsfru/ dus produxic ipla arbor uitx
in dbu,8C pallores todus familiae. In dba K Huiiu ia Priadpe expoimi.limul se
nos omnes efle drclaraunnns. olia aut data in lanitatc gcnriu funt iUi.qui in
utilitatem alk>f|e,K non in proprium frudu pncdicaat^oc alias diximastud
funt {aeramenta data in lofaaib Danai ■t- i Da Dauid Idem Dauid e/l Augu. it> af » et
Septu. y. f 'H Cade* ii 0- Lucas CHRISTVS. 1« fanitaenn omnium uulnrrato^t.aut
langucmiu per peccatfi onginalr,aut aaukl in huiultnodi ciiids auditus,q
harmonia mu/ fica no uulgari uolupcate/cd fidrli amorc.OC rcurrniaa
dilucrar,n.y(lica rci imagioc, diucrfis faiiis raooaabilibus,modcradrus,quf
furrcxtrur.aut rcfurgct.rdlituni eft,reu reditud' cum olbus iplb^t artcnts.ec
indrumw inulto meliori c6rooanda,qui qs habacrit,aut haberi polb in hac ptgn/
oadooe.Ni fteor oia,qux deformia crat,auc didocta mcbn 8C manca re/ Paulus
Cttdcn^,K pfident ,uc qlibct Prtndpi fummo (ficut ait A podolus^ in ui/ rum
phidfu occuirat.Pan mo et qux prius fuerat uox dillooa 8C abfona, aut blada
l»iigaa,ppolita K gcofenandiCma reditoc^ .ut nihil turpr,nihil indreoiv.nihil
inooodnnu ibi uidea£'.S ia glcri/ ficad.Nec obdabic (blidicas.quiti in nukla
diaphoodeate fonaa retonare poflic ubiqv£t ^uis ab^ dicit ccdu illud c0c
igoeu.ideotp dufKi cnpyriu m'f tnkn ignis (il,ao cane adeo igneu cft,^ iit ctii
acrtu:undc alii dkat ^ dcnominc^cmpyrcu magis a rpledore igneo, ^ a nanira
ipiius ignis>So nus udqi ibi rcfoaabit,uc ali^ ex noifais theologis aflerut.
Hinc uidedum ctl qua lingua.uei quo idiomacc loqucn^ «Et pro quanto rado mihi
pfua/ derc pottiI,(i aliquo idiomacc utunt ,ip(um cft hcbrcuun quo data dt lex,
pdicatu euigeliu a Ghriilo,c6rcripri diuini hymni/ BC data oia oracula,dc pta
tmmo illa rrucLidone,qux gracoe apocalyplu dicitur ,gracco Idmone ta exarata q
habita.T u qa ell myficriofltma Logua in figurii,pu . uina quoqj K
rupramudana.Vndc maximo facrameto data fi^ tot pta afbrmaciua io lege molaica,
quot (ut ofla in humano corpore,duceia VJ X quadragintaodh>;SC tot
ne^'ua,quoc funt nerui in eexlc corpomq , funi non fine ca trccea X
fexagintaqnq»,quo numero d»e plenitudo iudicii CHRI/ cotmta fub noie elohim
data eft lefu.qoi ainNc cordttn disiaOinou oda mea
dicrnr.Dncqni&timiliscibi^qui omnia ea bene coJucedo apcalli .maxime nero
ofla qux uidcban nodra lingua carnea duplirc adminidramus cibu,corporate v]
nobis ipli5,8C fpualc cf mis.De prima adminidranoe ioqt Marcus Varro.q, lingua
df quali d/ bum lig&,i^-n.drcuuolucs dcnnbus coterendu pbettpolbea
conglobis in uentredrmitdc.De fecuda manifidu cd,qlr lingua pbemus cfctris pa
bulu uerbi Dd:ht qd Eide ho feniibili uocc,cfBdt Angrkis impntncn^ coceptu. Vn
ficuc Iohanes ditdus fiiic oox,ica ApK K ^icatorrsin co,qi{ mani(ied.tt occultu
Dei uerbu .dicunt linguardmo K fpuslctus qui mouct bngua.K pdat copia fiuidi.in
linguis igneis apparere uoluit.Quo aut Au geli liot lingux,K loquan^,quis
occultu Iit licut K ^li Angtli,tn altq mo pdpcporcnmus.adocrtetts queadmodu
unulqlcu] id, uchemenori clamore mdigenFatfhia uero^pinquus in atidims aure
fuTut rddo fiibloqoi^d^t Ii podet eu audicteaio fit fpu copulari,Dullolbno,prlaS
cgcrct,lcd frrmo cius mete coerprasnuUopniicuslbao andiai ilLbert^. Hoc qdc
aiabus e carpe egreflis, Aag^,fiC dpnxmibas coottngirffiosui. oes line
drcptniCuc in pluribus3aduerlari,nulli dubiu e, 81 multigena cU nobis inferre
bcIla.Sicur41.acr pnte lumtr colores, fit fimnas fufeipin tra doctt in illa.qux
naCr hurafinodi fiildpe pocQt^os colores fufdpicdo Ipc oulirrpfmtat
fiifcrptasimagines inlpcicttbat.Sicdfmoiiiaca corpa([uc qdi iHaut) eas qs
redput a Phatafia,od cogicadua oirtutc ffircnavfigvi ravatt^cocepcusiaipm
aialium rralmfcnjr/miilriti^phi» Jloccbcss inge/ Hi. f>L 9 Aagu. Idan
t ( i • k a 1 vl « f * i\ Ni •i '\l it it i » t i t P f Danid • Aogu. Hiero.
Paulu* Augu. r2n,forniasTubidicatrs,rufat&cs ia peoc Topicas
uoIuptatn.fTtnuladM pflionu ^rquacr codianers uigilanbus.an; dormtencibusJScd
hi ptur/. biraiasartr.aKpfophiihca fraude: Angeli ucro, 8C mcKoees maucscodc mo
opaitra alia,at hax gde meliora ruggirut,lc.opinai^, X addit btkudinis cam,q
c(l in cofonan adhpctia cu Dco,liaiti mifert; ca c diirooatia ab co.Et hxc e
ucra c6fonarta,mcds yj/ad qua ois cocctus uocalis,q Itt p inflfa noIia,(iue
illeq frtpaductida,SC arte cofrtfla dcfcit',»^ ad pracdpuu ioAnn omniu
laudu-Decatatigif’ in pnmis omniu btoR mdtsOpifiiislaudts fua uoce ■Idronatqa
plura fiC aldora poflumus mete cotcplari,q orc cloq: Ncc ulla grador c Prio^
mclodia qcocordia indis,in q ipfc podflimc c r Iliuas B.Vr.
qaaAuguftinasfupniudp(kImi:PCdlitefapi«iw.iii^Sapi^ Augo. /i, qui mauts
illuftraoonc Uudar, qa nemo ^>101» £adt,qodcfpidtunatinI&ia apcrnlfiinc
l^iii^dictns. Populus hic labiis me honorat,cor aut eo^ lo^ ^ a mc.Iccirco
dious co ccntor.ut laude grata Deo pfoluim,ait:C6lwcbof dbi Dnc in toto corde
mco-lit Ddfcra uirgo coddtes canriones ia inUnidta p ucrbu ,q^ab inido in uen v
cate no Hcdc.Habica igifhac cofociatia.quf dlex ucra cocorda cu Deo p fonte
ucriucis.amor fusuiflimus S( deicdwilis c6rurgit.Hinc (apiens iite diceharO q
bmus K liiauis dl Dne Ipus tuus ( oibos.Ec itc^uEibn.lpuS intriligetip
wdus.luauis.Ideo Pauliu qn doccc.ut exhibeamus nciipros gratos Deo.iqttin
ruauitate 8( fpiircto: SuauicateACu fpu (cto conedk, quaii hic (tne illa hai no
pofllt. Vbiaiail 5puflmdus,ibi fuauitastSe ubi CHRJ/ ST\'S. ^ Sapie. PullB
fuauias BCgaudiu ueru,ibiSpulliuidus:K nbi Spuflaodus.ibi Vctbu " ' '
nlx>uita.ambo flatum Kuirtute^antcqois pr{uiu ad ipm Spum.qui amc , . ^
alcer magis intclkdd p uencatc.alter magis uoluntatc amore pfundat. libi udint
illa iaflrumcma. qux mulca comemorantur in Daui/ deis hymnis. Coa. VII. Ec
pccrctioda ccnfco inilnuncca illa.qbos Danid hibct Deo pronari in nooiflimo
pfalmo.Inuicat.n.not,atDeutn laude/ mus in Ibno cubf/pOilctrio/dchara/organo/cymbalai/K
aliis inflnimdis , qux apud nos minime funt in uruitx Dakl afemuut/I'’l?¥3
agidc/flU*i.Kgtoot/OWP/K huiufmodi.Quc cu ex net nMigoia/nxtallis/OC
huitilfflodi/paczcldbilu^utcorroflua&Tcnt,aUad T Augib i i ? ^ e ' i e k »> tii a iuf li 'S
¥ b w ») 0 f. Ucm Gpc* pRtidar utioicur,^ Ifa fonrt.Opina^ic Anguniniis ofa
iffa {nRnimema crfcni ad modu dcprotncdi diuinas laudrs.fic dioes:5andb' m
oibus ma> fidi indrumnis laudes diuinas myftice dccarare diainf .In
mba.n.exccl/ kndflimi laudis claritate oiledut.ln plaltcrio SC dthara,p
ctririlia BC ter/ rrilria laudit Dcu.qui ferit txriu 8C terratl ’falteriom.n.a
fupiori refonats Cthara ab inficttori.T ympanu ft ex corio cxiccaco &
frmo.ut firmitate laudum ,ec laudato^ dritgort.Organu,licct dicatur
q9:ffiu(ioo^,ut mulrigcofi hude Inuat.Cymbala ucro,qux tadu (ooat.labia nni
effigian qux qua/ dam pculfionc ad inuicc fonu ernirnim. Sed Calliodorus illa
inArurnoa alifer inn^cuf’dico:Tuba cocrepa R.cgtd^lalfcriu canat Deo:Gthara
AuXsre» Uaiaa Paolua cfi reliquis fponfiKcu reliquis inq,qux p chordav tmfionc
fonat.Omms q^ turrisdiucrfis fiAulis fibricara DutAori nonro,86 uinccnri
reboet. Omicia.qux iteru hic AuguiUnus, Grrgorius, SC alii de huiuTconodi n/
(Irumentis fcndunt.K fucemus ca,quz nobis omniu minimis Santfhn (pus fuggdbt.T
uba (tacra fcrtpnira dococ^ ea laude,qua dederunt Deo in coriooibus(uis,Si nunc
refirut diaiw c6centorrs,innuit: Ad quos per llaia dicit" :quafi tuba
exalta uoce tua. Plaltcnu Patres illos ucteris trila/ mmri fignibcat»]ui p
Decalogi obiauatione meruerunt inttr cocentotts diuinos coputari, uinutc tn
illius^ quo ois gra,0i meritu :qa nemo 0'n^c Paulas^iulHficaf p lcgc.Gthara
cuangdioos pfimatores c^irebcndit iara per omnia copita,8C uicos mudi
diuuintos.iuut cithara qux inihumeta triuiale dl. Et qa Chriftus protniifi» mic
in moiaica lege, 0C exhibitus ui cuangelfca,idco Pater cum dupliri uocabulo
inttrpdlac pluries repetens: Exurge gloria tnea:Bxurgc Pfaltcriu St cithara.T
ympnu, q^ corio ex/ tento ad lignea pipheria cooficif ,ilk>s piaginqui
corpora foa ieiuniis,ab/ ftincnais,86 aufccritaribus cruri affigut,uicia SC
pruritus ui quadi ad ipfS rxttndcncesalc qbos ioquit PaolustCJui Qirilb'
font.came fiii crurifixe/ runt cu uitiis SC c3atpifctdis,Chorus ([abTq;
cotrouerfia^ indicat ocs,qoi fflutna charttate cooeniunt reriproce te
amicrsdicut in choro diuinxiau/ des alternis dc more ctltbrltur.Ec cu muka
inAnimcta pr.TiulitIri,tandc excitatione iAiad laudem codudit diotns 0’ VjtVJ
73 oo| andla/ ma thdcl iahxpaod noAri interpretari fun t,Omnis fpus laudet
Dominu. Sed tneliusdixi{IainOmmsanima,iam prrfedla vjdaudet Dnmondla/
ina.n.animi pura,K diuina fignificanprout a Deo emanat.Idco quido
tradlaturdeprfmfnamfiifiotie animxaDeo inhominediri^iEtinfiifila ttii in Euie
cius flifmatiutimx]uod nos intopretatum habemus rpiracu/ Ium oita^Na aduertendu
dl,q>hoc uocabulu andlama no habtnra, qn Deus anima infudit hotnim', SC im
6ac hynutofc^um excitatur bono ad reddendi Deo pfcdtam laude: •V ) ; oul minime roWt,oifi
tIaporificaapivvniLN^1^^DildaodaiiOfl 1 fide dignfs K cckbcrrimis auihoriboshit
anoq«o« ?res p auih&icob*a^,mfi emanaret ab offici .. ov. ? 1 e4iftMv>or
cu etsacn Licricadf ae fpoiiis lola* refaiaiB/rcddetei iptan beaci adhuc per
uiaro pergente/quod cl nnUatenui cooipeot. c Indicia racfiilip^ilunc/quia
cSdidutpKdifliaia innoccila io miUo aho repta: R ubiciid^ amo re/quo niti
&: oiairadiditfdi* leCtaiEIcCtui cx miUibus cubo denarii muneri cflpieii/ q
cft nn iBcniiOcocflpetet/ad denoeS 1
Todasudinc difpoliri circu nu tepora crines, SiTSK4*. nhimuinuiom. e Sicut grex
ouiuniucuscupdii ab amne, l Spedes ctut 8C dew Dentes ita emicant tui.
boribustqa aliquido ac» Ve Icilia mala punica. dpiippatat^deUiU?/ Anificifq?
manu &(fli crateris imago eft que Ueutplataueratoi» 6 genis
aiboribas.i.deUri(f Tuus umbilicus candidui gradibus datis creato» h Etucecr
mncolimilis.cui fpicarouunai tis r^abiHb- a n^s ap. . pUuefeit inter germina.
SS?boni&m^K. ** " • Inqjfinu gracili mollcs Hclcrcpapill*, ro Qbiared^eftiglirpfi»
Qualt^ relident hinnuli. K B^gi..x^dclfo.,oa.ga..,P cati; quod etiam coniioci
boaum nudeu , dummO' do gratia dl meti toChnfhdelhU) anir
iUicoanurtu.&lfrangatnr durut conci, quia ubi abundante nclOTixn. inpea
rabundauic Oi graiia. n In ca(u igitur teperient fponfam.ab ipfo eam reoocai
dicit: Reuertere reoerf tere (ulamuls.LpacilicataA meit menm pctSeCU.acy uiAria
holbuai conftimea. Vnde ipfi applaudendum eft,iuaca id quodfeqiiiiur:Quld
uidetii in {ulamuc,Qifi choros ca Urorum non lam beUaiuiu,rcd ttipudianrinm prx
lamiiaf o Ereda i:aqicKdebitiiaptatamortbu$/atqia(fcclibui/afptciemetomneiaico»
gnorccniesipliut Harum fau(him4ndudt in uniam admiraiionem/mdicdcQui* pulchri
funi greiTut niof aHeftuu AI operum in caldameniis/quibnt uideheet^r Knduniurpedei/iicoffcndantura
nulolapidcofilia Piindpiif^ponDiciiim dh cicordifiha. a CJ Affectus ueh
cdtiubi) oxiefiis omni poflibili modo/m) flidt eapnm&ur leta moniboi . R
eciprocns prhno declaratur amoe cu alier pro altero foUdcai offen « ihcur/dum
mutuo Ce in amore CuCdpianc/K interubera ndqoidem mohebria/red meliora ilia ei
quibus propinatur Uc/quod qui bibit fck reprobate mahim/dL eii* gere bonum. b
QuolaCte pafli ambo cdomni ezatdefcunt amoreiVberacrdmin Ardtetroo (iine ibmci
Huemet propheticos ladces.i>aai edam legalci hbri piacbrici nobit uerum lac
Capienil(. c Ad qtue ub«a fugeda deucnicur per orcutomyin qno moriens mundo
anima foH DMuiutt/comema lacteiilo/quodeffomnioino Upicdctcnimiaferlonimloaa
gemebus. Vettim aliquando etiamuinumhigtmutabciidcmobetibonde quibat quoq>
diciciir/eritt ubera tuaTicut bocnuinea:. d dato ItaqtoTcuto&hauffo lacte/
introdndi ad thalamom matris/non quidem bubit infciiods Si raonahi/lcd pcKius
illini meUoris que dldiur mater filiorum bc tant Si gaudeni/in prole uidebeee
ficaidiCrnia ea qua tenafd not oponet/ fi uo/ himut regnum ccdorti introiret de
qua inqoit Apoftohis/IUa qo« biifom eS letu« falem bben eff/tpareff macer
noffra:In ciaatihalanMi introtbicfitttrquifiircepci fum uerum orculii/dL bonum
iUud fiiierunt lac. c lUucquqfimroduOa anima haunc
mernra/SCneftaramadtcoditumcurocco oulo^punicotoin/ideftnenc charnadt/at ab
efaciaace Ufebdetit dCobbqni amot tif prxfimiet. f Itloiiaqi amore calentes
coninget denemant admucuot/dd fandos compleant/ pcrbrachlauirnsium Albonoruro/qiuciniierli
amkls folentcflecdaiuiiia. g In quo amplexo larua/K omnia qua: ad eam pertinent
capiti/ 5l rationi Gippo • nuntor: fitut aliquando demandatum fuerat: Subter te
etic appetitui nms/qoi fe* coadum Cinguinem eff/df esus naturam (apicns:qood
etiam in Archetypo a Enlcaueacocoffead«,dLiadc ixallcaiuc coodile^s:5abeflc
aacctn debet Tioior Amoti ,h Qw amore afflpicaan/c5ncai/&cdianidem Ipitirus
cum eodem cfficiaiur. I Cum iglitir in fomno illo eieuettir anima/df oonlcendat
in Deum/Ideo adiuran* tor omnes conlbdales/ne ezciteni. ne^ cuigilare faciant
Gc quicfceniem/ quoulif Gpiritus/qui eam atripaii/fomnum ilium protraierqtid
potiflime cum fpirtt quan« m unli/nec fu in facultate recipiAis/fediprtus
fpirlcis A oenientu/tdeo cofraen# dus eS qooufcp abtent.Et quia in ipGs
amplexibus/^ Ibmno pulchrefcu Ip&a fu# pra id.qood patitsir naturalis
pto^cfliis/ &1 humanum iu dictum/ in eam atpiden* CCS admirabundi
inquicmttQiu cfl Ifta qutc alcendii de deCerto / mundi uideiicct huius
inferioris/Gcuc uirgula lumi ex arotuaiibus mynho dC ihtuis/dL untucifi puU
neti^gmematiifqua: (oiemeSeinhonouolupratis/in quiUianaucrar Tpoafib His
Caniilenis poaus adfibrare uohil dtuina myfletia/quf in canticis cantioop c6»
tbiencur/q ocl minimum iptoqt aigumentum decantaret de diuints Cqui de nupisit
Ibi agitur/ quibus enarrandis omne humani ingenii actimcn hebeCcii. Hinc i^tur
dndnatfl rerum iromenGim pelagus inmcns/lndc aero imbcciliitaiem uirhim no#
Irarum perpcdenshuiufmodiprouinciam nobis admodum imparem cxilhmani/ nlG temere
a Paulina illa Ccntentla recedendum pueatim/in quam omnes noRtac potiiTimum
religionis Giplemes conueoiuni t ulu fciGcet ac canta ra cfle bona/ que Dens
prfparaulc ihBgentibas fe/ot neocuhis quidem iinq ea nlderic/ncc auris
audieric/ncc in cor hominis afccndctlnt/ ramum abeftmi quts ftylo «miuis enidU
toeapoifu compIcCfa.quteadfmliatatcmdipitacemy huius oonnufati ^Aant* volui
nihtlominus/ncmyllcriom penitus ectimactum/has odcsexipGs Canridt Citieorum
nrcerpere/obi Soiomon Rex ille Pacificas tfiuino affiatus numine/has potias
nuptias comraxifie/^ pacTenlifie uidetur.BreuitatI nimiium (hidoi/ne Rc« gis
Gxreta p aflim manifcftarcmt quia dC fi diAdIbmum efl/Ot diai/rem huiuimodi
penraftare/nfinihil lamm/Deo diftante/diccre potuiflem/ maxime G fatier per*
feCtos laniumoMMlo/ qui fohdo dbo acfcuniur daia eflet diemdi facultaiimcminl
fld Qrigenes de hoc fenietiti Adeo oiVirgUianGillud nooiacongruc dici poflte.
per oartos cafiis/peT loi diGctimloa rerum Tendimuslnlartum/lcdes ubi fata
quietas Oflendnnt. KecelTe enim habent qui ad Cantica camicorum oebni
coiiicederc/fingnU/qiic |n Ccripturis cdthsentur Cantica peragrarc.Egrcdi in
primis cos oranei ex Ae^ pt ot egrelTos mare mbtiim pertranfire/Ut primum
Canticum pofliot cancre.Per# {■mbubou defaidc rpjritalita uaftam/A: btcnkam
crcmom/donec dcuenilr ad pts# i|yti • IMm/qu2 fbderdc Kg« Aii iMdmi iltetnm Camkoni
Docnino pnfokunt.Caii acto illud Mofi cclcberanmin Caociaiai aOumcre
propo&ictlot/Anendc ccdoa &: lov]uar/Aodi» letra nerba otik
md/confcraiu (c ad oram Utam Tante lenacdSa tcnninam/uc In locdanii ripa
hnioCaiodi camkum modulemur. Oneris qooy d$ ckl t/ qua; in (aerii uohimlnibtts
repcriunnir/ con cSnne dC Ciauii er decantacii/uide ad
aliKKaconicendani/utrecondiciflimdhoc Cantlcamcum Tponlbcanere poT hanc uidloriam,K
irtumphum teportauir per (anctipfiim,undc no imrrito gloriofilfirousfiimiScd
qu&u ad nos actiocr,roIas pugiuuit, uc Ibli rtdimenri dcbcttrous,(icut
longa fc/ ncdiCIcric Ambrofius in libro dc Patriarcbisncnias.R.tKg(]e
Spiriitiifcta imimiir^n proprfifpiriniSi&ftudcpofito nihil omnino i nol is
irmano^ qi impcdimeto dl jn.dcutoA* ad trfSphi petnpl, otlohiocsaoOcrphibctdictnsTVidi
Aogciuhabcoifdaucabyffi,0Cca chcnam magna iii manu lua:flC apprdxdit dracooe
fcrpcmnn amiquu, qui dt diabolus^ Ugauic cu ,ut o6 kducat amplius gaxts,ficut
V] tcce/ rac ante QiriQumuf quadam dcduc£shixniiusad(uiculcuu]uaqua Ibl/ aietur
mo iio> tepore onnpkns mille annti/(pado vj a Patre dmmioam: K tunc in
Antidirtlla permittenir pooftas faciendi ca,qux a Chriftod/ tra nemo fccerit.qq
pr^ligiola erunt omnia.Sed ad noilra reuertamur* Ligatus ioqi erat hoitis eu
oibus fuis (atdlidbus dvbdIatisiGapciui utro, quos de manibus im'mid,K de
lartardslocis.confraiftis ponis V feris eri/ puerat, altabant gaudentes limul
eu Principe triumphantes, V muki coyi in curras corpuniin iam gloridcaco^
oonicoideranc,nt Euangddla ait» Multa corpxa (andlu^ furrcxcrut eu oo.AC
incroicruoc in landbm esui/ Mttbi catcm,lcru£ilem vj mtcrna,SC tandem
fiipetridlcmt 86 appanmut mui/ os in uiracp lerofolyma. Acclamabanc inhip
cocentores qpkirimi oaaa/ ns magno applaufo-Ht alii admirantes aiiocnfuai ilhim
cd tanto triupbo dkcbant Q\k Lucas narrat^ Viri gaUlp tpiid itatis alpcitnte io
caduai, j „r,j quo ucHcr cdtuitus nun atringid'Hield'iis,quiafluniptusc(lauobis
in oxium.lic ucnirt.qucadtnodu uidiltis cum cuniem io ccclum.Tuocda/ birur
uobis pl^ na copia gaudendi ,6C iriuphandi eu ip(b.Qtu aut concea ' cus.qui
foni nibaw,86 aboRt inftnimentoyt fcirrint in lUo triumpho, diuuS CduroBius
plenus fpirituCndlo aliqualiter prxdakdicms:q 86 ducibus dirilbani cserdtus:86
gcers, uel mulntudinem fub pedibuSDoflrisiquod £accre nequiutt Mofes,86
faeerdotet legales.qui filumodo rexcnlt llrseU tid familii,66 paucos
aducncirios.Eli-git nobis.i.roninis dt,86 diiHlit no/ bis hereditatem liia,ud
elegie nos ia hacreditatem libiumtdeduxit in hf / ledicatcm fuam,iddl in regnum
paratum a sunltirudonc mondiibt hoc In gloriam ud magnifieenciom lahaoob, quem
dilrxit t quia omnis iam Ilrarlioci £idb fumus ad uttam pernam dedti. Aleendinf
Deus homo to jubilo, (boo quidem omnium digniflimo. 66 Dominus in uocc
bitretnx, aut comu.quod fooabatur tempore lubdd, 86 hebraiee diemir tb/
|4u(»PCiIliK(rga,6ChymaudickclcluDcoiio(Uo,plaUiieRigi ne(li« ) cxxinr 'i ICuu lUu Diooy. Qin‘(lo
pr«lh'tc:Ouoniatn R.ex omtus tnrx am cflrdus cft , atcp R«q rmin,K
Domimudomiiundu»]uia omnia rcdcmic.Idco tanto Rrgi piailitc Ctpknrcr.ntl inrrliigaittr.atirocicncrs
uiddictt ad ea,qux dici/ ds.ut non cm labiis.ffd corde X mente dicacis tuidrs.
Regnabit modo ChriiVus Ocus fuper gcnccs.K Deu homo fcdrbir fuprr (ede
landhiarii AiitQtjod Cmdhurium in Archetypo didmr ttphem,idr(l glo/, ria/pulchritudoA>c!
triuphus.Hinc typico myOcriodi^in eh in liaiat Sicut cduxilh' populum tuum ob'm
dc Aegypto per manum Moii, ue fiteeres ctbt nomen dpheree , quod nos
interpretatum babemu nomen glorix,S( poceft interpretari nomen triumphitQ^
quidim nome fibi Gomparauic in uera dedu quodqi dicitur bouu/quia parddpat dc
limimo booo:K ens, quia parn/ dpac de fumoio ente: lia ^ puldiru parridparioeie
primi pulchri/quod Dunc dicitur uphit,nuncT^hiiar,nuncnTlffinriphcrer.Qufaif
difTcrant fi bene uim uocabdorum perpendimus. laphit enim pulchri/ tudinem uera
ab intrinfeco aduenkntem figoificat.Hadar ucro decxiren], tt pulchritudinem ia
cffigie,habiiu,omatu, flC moribus indicat.T iphcret «ut5 pulchritudine
ipCim.atcp maieilatc incrinfccam cu gloria quadam, tC triupho apparenti
rdultantc.Vocatur enim laphit in pialtno quadra/ oefimo quaito,ubi tradudum
habemus : Spedoliis forma prx fUiis ho/ wuu :b hebrto enim habetur OT? »330
iaph iaphita mibent adi. Qyod traducendo ad uabu diceremus: Pukhcr
pulchritudine d/ud prx filiis adi.Hadar habemus in pQdmo nonagefimo quinto.obi
dta/KI^/ (dIk>,K pulchritudo in cofpcdu rius,cu i hebreo habe^/ Vjjly
hoduehadarlepanau:Tiphercteria habemus ibide hoz uc dpherct bcmicadfo/ddb
uirtus.K pulthriiudo in fanduario riust Pro qtio nos habemustiandimonia K
maratiicetia in (andificarioe cius: Qw tria u maiefias flla fiC pulchrimdo.qux
dpherct didntr.abquado inuitor per lueem:Vndc habitans in ea ainEgo (tim lux
mundi AUquado per folon, iuxia illud pfalmographi:In fole poiliit cabemaculu
ruu.Abraham enim tetenderat tabernaculum fuu ad mcridic,m quo profecerat
ualde.Izahae quocp ibide nimis ditatus hunQsod innuitur in eo quod didtun SemO
nauir Izahac in terra illa, inuenic in ipb anno ccntuplu.;^ haixt ue/ ricas
hebraica:Inuenit in anno illo centu hordeos, K bmedixie com Do/ minus,K magnus
fidus eft oin 8C iuit proficiensSC crdbms donec tfSc/ dns ed magnus
ualde.Mifatur Hicroayraus,qaomodo cd magnus po/ tuerit effid per ceneu hordeos
adinums. Veritas pro&est in ilta in/ (lumria aquilooari indicata per feharin
, quod S hordeos, K alui mulca fignificat. lahacob autem fixa taberaacolum fuu
m medio^ubi dl dphcret,idc(l pulchricudo.U Sol fupramnndanus. De quo
tabernaculo, aut tabonacults dicitur in libro numtro|nQnapuIchra funt tentoria
Ia/ haoob,0C tentoria UracLIdc icatf dl dicerc,ipccio(us forma prx filiis ho/
miau:Erat kx aera omnes illuminaiisiln fole pofuit tabemacnlum Caut Regnabit in
domo lahacob in xtemum : Et mulca fimilia , qux cooae/ ■iaac, ttt Dotnm cft
ds,qui (ciaat qux per hutufiaodi importantor. Plano» Diooy« Hkt^ m Gene» Ibide
Htoo. T' Noomi CHRT/ i STVS. i P«sras S Dauid cmi/ STVS. Paulus
IGdaa I I \ I ** Paolua t if I tf' )» i r '* lahac. * Mo{b 4 k kl k k P Daisid
Dauid Mofcs Eft igitur pulcher Dcus,mrrcts,8C obkifUiin noflru,8J cofirqurntrr
dtk/ «llabik rdifiii intoiori per diuinitarc:£C extoiori p humanitate aiTumpi^i
ut ipfcma Qiriftus Krdeptor, mrrers SC quies noHra ain 1 ogrediriT .l.ad
diuinitatc.fiC cgrrdk^ ad iiuinanttatc,8^ utrobk|! pafcua iaamkr.tnctii guAui
dulce SL i'uaue,uc inquit Petrus: Si tamen guiladis, qm iuanis eft Dns.Et Dauid
in pialmotSuauJS eft Dns uniucrns.t ft dtntqi proportio/ natu omnibus
pottntiis.quiuis infmiru ite oes potentias cxccdtnstqa illo exceftu minime
corrupit, i«l tantu trilxiit.quantu potentia rcdpitnttscft capaxtbt hxc eft
utra iucudicas,qux ex proportione 8C coocnkntia rciui tat.Quod gaudiu.quac
iueunditas,qux (Iiauitas.qux deniq; pima fetlicr/ tas nihil
cilnquodamodo.miiconnnua cum fccuricatcpoflidenn!>.ldco Sumus
Impcratornofter, UT certos nos redderet de hoc gaudio nunquJ
amiacndo,dixicdirdpulis,Kc6lcqucnteT omnibus: Gaudebit cor utfttu K gaudium
utftrum nemo collct a uobis. MODVLVS iMPEfUVM. De amplo Prindpis Imperio. Concentus
Primus. Oft trhimphu datum eft huic Triumphatori imperiu,cu iit l^cx regum,K
Dns dommantiu.Quod imperium quak iir, Paulus pauas admodu uerbis fc expedit
dices: Qnc coofti/ niic h(r^em uniuafo^s.Nec ultra prorogari potrft,cu uni/
ucrla tuic a tlibicfta.De quo 8C 1 iaias,cu ierraonem de natiuitate citu Ea/
ccrct.uiririnatus eft dico: Multiplicabitur eius impcriu,S£ pacis cius no erit
ftnbu^a Princeps pacis erit. Nec turbetur quifpia A brlla mulupkcia adhuc funt in
regno in&rioriAjd eccIcAa mibeantiu dicitunquia nondum poAri Aint inimici
cius oes Aib IcabcUum pedu rius,inxta illlud Paub:Se det in dextera Dei
decprero cxpctftans.doocc ponan^inimid cius fcabel/ Ium pedu ipAus.Scdqndabif
t^s,utddliuvuumicamors,tu^lcliu Dauid, te fuper regnum dus fedebic:Bcneqnidc
Irdcrc didtur in folio Dauid ,qui Euit primus Kex,6C unicus Deo gratus ex iis,
q rcgnaucrut io toto Urad. Et fiiit de tribu Ichuda, qux regio ftemate decorata
fiiir. Habuit.n.una/ quactp tribuu Ilracl fua pduilcgia peculiaria,ut Pater
Iahacob,0C p^ eu Mofcs in Alis bndiftionibus occulto K .pEundo myftaio inouut.
Tribui im€ Ichuda regale fccptru dcAguatu AiiAc referat dicens: Non auferetur
Urptru de lcfauda.Et ideo no credidit lafaacob alicui fiho Adriubentt pto
Beniamio deducendo in Argyptu,niA Ichuda taoq rtgi,cuiusuabu ue/ ridicu cftie
debet. Et quinis non Aanp apparuerit regnu in tribu Ichuda, fiiit tamc femp
reg» fctptro in Arcbet^ decorata. Elcftus enim Aierst Dauid in rege Aip
uoiucrlum Uraclcm,K uuftus a Samucle,tamc anteq Eufto adiptfctnmgnu ii decretum
io mente diuina,p plurcs annos mi/ liduic fub Saufc-^obb«ii»ataApr5cfa««pSed fub
ipfbmutatufiiitin mdius,cu fuerit Rxxrw.flt pro nobis omnibus acquiliuerit
regnu utkp illud ucrum,K xtemu.meo Pilato intcrtoganti.ii cfliT R^,rcfpodicT u
dids.qa Kex fum egoiRegnu aut meu non dl de hoc mudo,fed fupramundani radice
hiis io Archctypo,a quo dc£mdcs tra» medi regnu,qd myfteriofc innuif in hoc
nomine iTTVV Ichuda, ex cuius ftirpe uerc regia ego fum.In quo nomine continent
oes litttrx ma/ gni nominis quadnlitteri,autToragrami interputa Uctera 1 dalet,qux
quatuor importat in numeroiEx quo inuitur diuinitas SC regia makflas, qux
continetur in T ctragramo,habim inoenta fuiffe in corpore humano quadratio cx
quatuor elcmemis.quibus copodtu dECum igitur Mdlix fopmr illud faerti nome
quadn1ittc^,SC fuerit uerus homo, Eidlc intclii gimus ipm ctia ucru Rxge
fupramundanu, tC de utra tnbu Itfaudaiqins pro tempore peregrinanonis fux
latuerit in quadrario corpore humano. Nunc autc regia pompa regnat in folio
ccel^',cu qua apparebit in freu do aducnm edi mortalibus,de quo ipTemet aic Cu
uenerit Filius horni/ nis in fede maicibuisfux cu An^is (ius£c ite^tVidebunt
omnes Filiu hominis ucniente in nubibus cecli cu utrtutc muka,K inaidlate. Ut
iulbim huius Prindpis Imperium. Coa. U. Ed cu Imperaton'a,aut regia dignitaee
quis duplici iure fii/ fdpiat,h{rcdicario v} H iulb bcUitVidcau ccnfeo,quomodo
Qriifus Imperator noder non iyraaice,fcd utroep iurc illud itbi ucndica
imperiutHabuiuiin eo hxredinriu ius,cu hie Gen. ' CHRJ4 ; STVS. ( ^ y S IDEM
ricHliusiummi Prtndpis,cu quo SC omuia,qux ci fubiedt,&bricauefat, ut dixit
arcano^ referator Paulus,K magis drenue fc gef/ (oit.oopiofiua pmiabi^ JJinc
qui exetUmtiori corona funt donari/durto/ rea fudimicrut impctus.T edo fut
Apodoti/SC docnedid difdpuli Doou/ ni iadiu alFumpri
inafTcdbrcaPrindpia/qbusipredixicln mundo preifu/ ram habcbitisi8C hic 009
magnam/ qua Paulas comemotas ait: Sandli uero ludibria K uerbera experti/
indiper X uincula/ X carceres/ Lapidari fiinr lig/b'
runc/tcntarifunc/mocciiionc gladii mortui funt.Crcuierunt in indoris/ X io
pellibus caprinis/cgentcs.angudiari/ aSliifri-ajuibus dignus no erat mudus.T
edis cd X Imperatrix/ cui didrii cd a Simtone .pphrtar Ec tui ipdus animi
pertraniibic gladius,adco ut dicat qddi (apicntes,q» fiicrit plulq
martyr.Gladius 009 copaflionis/qoa (imul eu (ilio pro uirili fua pafla dhGladus
diddens animi inferiorem a lpiiini,ut prrfeidc dd/ fica dfioeretur.Tcdes funt
omnes commilitones Imperatotis,quibus ipGt ainQui uult ucnirc pod me/aboeget
femeripium/K tollat cruce tua/X le/ quamr me uim (ibiipii infcrcnvac decertans
cocra Iwdcs lucis K ueritatiV (tcut K ego fcd.Cu igitur ipfc Imperator omnes
excedat in prxmio X eo rona/ideo ceitandu (ibi erat fupra omnestquod referis
duobus di(dpulis curibus in Emaus dixictOponuit Quidu paa,SC ita intrare in
giorii fui. Padusrdkatpfupcroes/flCproomdbuscaato doloris excdlii/ ut d dicar
letem ias/ Magna ed uclut mare cotririo tua. Et eu pro nobis patiens om / dum
nodrum debitu folucriiyideo omno ipfi tencmur.Nec tantu padiis cd ut pro nobis
debitum foluerct/ fcd drenue dimicans eripuit e manibus idmid cotu humanti
gcnus.Cum autem redeptusa capciuitatc (ut IrgO decernuO teneatur tcdmdi>leo
didoo (prini afflatus ai^charias ceci/ me Vt (ioc umore de manu inimico^
nodro^: liberari (crdamus illi t fan Cdate/X iudiria ooraipfo omnibus diebus
nodrisft (!c (apieaa illa diui oa,qux tiq autbor ommu iorc io onmibus
pi^'patur,ut in eccidiadio» legimustln omd popuIo.K m omd gcncc prim^ eenai/(ic
X in huma/ «irarf afliimpca dcoertaas^cUaos.dnccns,K triumphans, iurciudi bcIS
merito qu(>9 damusarciur. OcR.cgnocoramilitonuin. Coo. IIT. H~' E9 id
credatur cik quia (txuidicimur,aos Ulli (odeutedi/ natos.cd (adamas illi cd
(odre regnare cd. Hinc Impera tor dodarat nos dedinatos ad regnu^ad quod etiam
inuitac dicens : Venite benedic Panis mci,pollidctc paratu uobis tcgnoui a
ooniboittoae iauadi. Si oim Imperator touodi huius prxeft r V CANTiCr TERTir.
:*- tnulds rcgibus,mulix> mcltiis Imperator ctzkftis habet cbtnmiltfooe^ tO
ges/quibus loquitur Petrus dioenstVos autem genus elcifbim/rrgale Ia/
cerdjdum,gcns Cui^,popuIus aoquiluioais.Poadlcranda profeifto ual/
decdillacoiiiuncbo regni 86 lacerciadisquia dicitur regale iacerdoduin, ud
innuendum ,quod quilibet ChrilHnus fulgere debet utroep,rtgoo ui / ddien 86
(acerdodomt Iit ucrus miles illius,qui fuit (actrdos in xtrmu (e/ eundum
ordinem Melchi»deth,qui rcxiufhis ioterprctatnr.Tcftatur cigo , q> fuit
laccrdos regius , (!cut 86 quilibet noibum r(le debet. Nam ut uenisrex debet
dominari omnibus terrenis, 86 corpori fuo.id (^prooc opus hicriO redigens io
feruicutem. Tanq autem urnis laccrdos quilibet ot&TTC debet ipfum corpus
fuum io facriMam Deo uiuciui , licut docet Paulus dicensK}brccro nos fratres
per oufeticordiam Dci,ut Exhibeatis corpora uct Ira holbam uiuentem,fandlam,Deoplaccnccm.Cui(iadda/
mus tertium, (apiendam uidelicct,crK perfetfhis Iwmonu non triuiaiidoe iftnna
dicitur de Mercurio ,qui erat ter maximus,tn raptctia.racerdodo, 86 regno.Scd
inulto elegantius nofter (umus Pontifex Chrilf us fplenduit fapictia,regno,86
facerd^otQ^ quidem habere deba quilibee dirlfia/ nus,maxime uero qui ipfius
fummx liqMoix uices gerittuods non ab re inful*,(eu mitra dus triaria Ctpx
uulgo regnu^ infigni^ ujuali Iit triplici dyadcmatccjronatus,(apktiux,rcgni,86
^ccrdodi.Niii enim lic Gipies, Qon potdfcflc bonus: quia omnia ignorans
malus,ut dicunt Peripate/ dci. Nec tantum fummus pondicx debet prxeminae
doMaa,fcd quib' bet Epifcopus,iic diiftus ab,rpi,qood eft rupra,86
fcopos,inccidcs,qua(i iicfupra intendens pli.'bi,uc Augulbnus interpretacunuei
a fcopos,quod df IpcciiUtto.ut aliis plactcVnde intelligatur prflatus in
fpecula politus fuper gregem fuu.S^ nec quilibet alius laccrdos fapienda, attp
Icienna carere debrt:quia per Ofee comina^ Dominus: Quta tu feimeii tepuidb,
ego repellam te,nc racerdono fungaris mihi.Hioc dixit Imperator omni bus fuis
alixUsiEgo dabo uobis os,86 lapiendi: 66 loquens dc fpincu lani ifh>,que
erat demilFurus/lixicIlle fuggeret uobis omoia.Ex quibas coi/ ligimus,q/ uult
fuos commilitones elR fapientcs.Iubct edi ipTos regoart eo regno, quod diximus
conlillerr in uero contemptu ctrreno9t, 66 mor/ oHcadone fui ipitus, ideo dixit
: Nid quis rcnundaucnc omnibus, qux polTider, Tuppeditanda omnia taoq uenis
rcx,noo poteft meus dic difd/ pukis.C^ 1 fapientia habita,86 quo regno obtento,
iubet afccndcrc ad ue/ rum bccrdadu,dc quo ainQd uult umircpolf mc,abnegcc
femetiprum, 06 toUat crucem ruam,86 requatur me , offerens.f.86 mactans fdpfum
in facriEdum uiuu xttmo Patri:Qgod clarius explicans Apoilolus inqnit: Qgi
QirilH runc,carnem luam cmdlixmint cu uinis,86 connipiTcemiia. Ec hoc dl,quod
ootilecnfurus tn aram cnicis, ut offerret fdpfum agnum PetMi' * •f Paulos
Mereo» ! dee CHR.I/ STVS. A » i A • (
IDEM i Paulus V- ! CHRJ/ STVS. Paalui
Idem Iohan,8C upado coleotaoca utriuTt^ Pax aut rationalis Hinc canit Ptophetai
Eccc q bonum SC q iucundum, habitare fratres in unumd^ratres uidebeet anima K
corpus, quando Gint ooncordcstuel homines iimul,aut homo 6C Angelus cius
cuAosajuia tunc DeusflC Chridus ^cuius nomen m canricis dicitur anguentum,ucl
oleum cifufiim^ difiunditur in eos,qui fic oooucm'unr,coalpcrgcs omnia odore, K
fragranda ruaaiflimatuixle requitun Sicut unguen ru in capite, rdUcct
Chrido,quod defoendit in barbam,barba uiddiert Aaron laccrdods ma gnitquia per
manus facerdotum plebi adminiifrikur diuina chanlmaca* Defrxndit igitur hoc
unguentum ul ha beamus influxu nomims.quod proprie cd unguendi cfliilumiK per
rore influxu cognominisudeo,uc n^I dedt habttadbus Gmul m pace,6( uni/ catc.Ec
expbculo clarius propheta rubinfrrtiQgonii illic maodauit Do/ minus
bcnediAK)ac,fiC uita uftp in r(culum.Sed quid ed uita,nifi zurna bradfudo i*Et
quid eft benedidbo,pifi donu,quo ad iptiun beadnidinem iii CANTIC! TERtiL {Kruaiianir.Tdra innodac^'
ad ipfum regou gbrix uocamor bmcdi^ a Principe diotntr.Venittbmcdidb Patris
mri.Bx pace igitur pmicninir ad bcncdiqut,nili his cantum, qui ipQun unionem,
aut fadlo,aur Plotin. ialce contemplatione expeni funr. Eft enim (inquit
Plottnus aliquid de/ promens ex offidna eo^, qui id coprobarunt^ ipfe uidens eu
eo quod ui detur/no duo/fed unu/ta^ no cdd proprie uiium aliqd,fed unitu «Hil
aut tpTc unu nullam ad fdprum diffirrenna habens.necp rurliu ^tu ad extera
pnnet.Non.n.apud eu,qui ile uidet/aliqd mouctur,no ira,non appetitua alicuius
in(rrioris,cu ia ad excacUa ,pfe^a iietSed nec rado,ne9 intclii/ gmda
quxda/necp omnino ipTcmct^ii modo id ditfhi £ai iit.Scd tanq ra/ peus/fiue a
Deo peitus oecupams,in tuto quodi fecrfla^ubitucp triqllo, prorfurep imobili
iam ooihtucus cil.Ab rilmcia quoe^ fua nullo modo de clinat.nccptrl drea
feipTum rcfletflens/quippe eu penitus conquiricac io Paulus eo qd uid«,K quali
ipfe ii llatus euaferir.Huc.n.Paulus adhuc peregri/ nusdeumerat (utopnor^
quSdodicebanViuocgo ia n6cgo,uiuit uero in rocdhriftusQta K raptus aliquado tn
Dcu.fc uidifle attrila^’ ca,quc no lim bomini loqui.Melius autc X kdidus ip(e,K
alii ad hoc ueniunt, quando iam ad curfus meti applicucrint.K hrma adhadione
conexi be/ Idem rinr illi uni,in quod femper rcte^crancxlc quibus ide PauUwQui
adhae/ Theol. rrt Dro,unus fpus effidtur cu eo.Dieunt-n.Theologi no(lri,quod
Bead/ tudo eft in uifione/K (tuitione Dd,atqt firma ipfius (oclidcacis
ttntiooe. Plodo* ofc ub^a progrediuntur.Ex euangelio aute,atep Plodno,K aliis
fapiend/ bus habcm(is,qd erii deucnicur ad unione cu Deo uilb/ St dile^* Nam
Idem fi uideni idc fit cu eo,qui uidctur(ut nnpdixerat Plodnos^ mdius St effi
Diony* cadus amans eu amato fit unu,dictnte Diouyfio/St lapitndbus qpluri/
mistq* amor eft uirtus uniens amante cu amato. Mrius aut cofoendcitt^ ficut
rp-cuUtiua uinus/aut cotrmpladua exuit mulritudine/fionu con/
cemplaridcbMt,fcaateffieiUux,Stofnncsaltxuiresprogrc(liuxa molcu in unu tandem
pcrgunr/ficut ab uno in multa pocrflrruttqua u/a perfie/ ^m diapafon,St
confummata harmonia condudtur. Ad illud utkp unu pjjto pcroenirecoreodunt,q non
poteft efle felidias, niG ia Dco,n6 autem in aliqua rerum exteriorum, Geut
iapienter decernit Ari/ ftotclcs in polidis diccns:T cfte Deo, non eft fodidtas
in rebus exteriori/ bus,quia ipfe eft fcdix,K nulla rerum cxtiTiorum utitur.Hic
corruit Ci/ cero Gio concullus Arkcc, dum ponit bearam uitam in omnium rerum
uacadone: qux in Oco folumodo locanda cft. Progreilus tame in Deum Gc aliquando
per creaturas,dicente Paub.Inuifibilia Dei,per ea quz fa/ da funt,a creatura
mundi intclleda confpiduntur: Ex quibus iterum ad creata Deum uidentes conucrG,
gloriam OpiGds in ds contemplantur, (didentes ex utrifep concentus miriGcos
refultantes . Qux conuaGo ad creata nullatenus in&ufta eft: cum non Gat per
auerGonem a Deo,a quo nunq difcrdcnces.ipfum condnue in creans contemplantur.
Nunc igitur ipGus Dd obledantur uiGonc fqux meridionalis didtur^ nunc creatu/
rasin ipfo pcrdpiunc uiGone matudna , nunc autem ipfum in creaturis uiGonc
ucfperdna confpidunt,uc diftufe K aperte Auguftinus fup Gene/ Gm difterit.Nec
minus pro(unde,K diferte Origmrs in fccudo uolumine contra Cxlfum tiiTcudc
ordiae quodi retrogrado: Q^e profequentes di/ 1 hommrs aliquando a corporeis Iegibos,K
renabas abfolua,(Tiie pcT cxtafim/iiac per raptum ad locu quedam deducuntur/
qui aliquado paradifus deltdi^t/aliquando cerdum ccdum/aliquando ubcn,8C pcdhis
Ai^ctypi dicinir:ubi quaii in quodam crudinonis loco docetur clare de i s.qux
prius in imaginibus didicerant. ludida enim de coal^uendbus K bituris
difccrnuc/qua; prius p fpcculu/SC in aenigmate aliqua ex parte
concepcranc.Vidcnt aliquado lph.cras/uel globos ccdo^,ubi cognofeut K ea,qux
ibi geruntur ,8C cur ibide illa dii^ilta ilnt.E:t aliquando ultra tranrgrcITi
Iclum Icquunmr.qui coelum penetrauitdiccnstVbi fum ego. Illic 86 minider meus
erit. Ibi enim cognofcunc mulcas maniiooesdiihn/ dtas/86 unicas/S6 qux fedes
unicuiq; parata iit/iicutnouerat Paulus,de quibus dixic:Quo^ nomina fcnpca
funtin libro uicac.Tuncedam ueram confpiaunc ratione aiborum / iiue animanda
(int. Si inde operenturtauc undecunq; hauriant uirrutc,uc induant in
infcriora.Ibi fodices incclliguc re^t caufas.quas fumma Veritas dilcdfas (iliis
/ 86 fidis minilbis non ab/ fcondic.lbi percipiunt no folu quicquid unaquaxp
(fella operetur/ quo loco (ita (ic,8c
quare ab alia canto dirimente (pario fcparctur/fed etia qux intelligentu
iinicuicf fyderi prx(ideat:86 a quo loco Archetypi rufdpiat, unde in lfellas,36
per ipfas in inbcriora inHuat.Tuc intcliigit in puro iam degens fplcndorc/quid
5accrdos,'quid Leuita/8C quid ordines cojt: qui^ (iiit ordines ijbilco^, rrprimana^,
anno^,&(fo9t,K fcria^.ao^ omnium facriHdo^t ranoacsiqux in
puriHcacione,at(p expiatione anima^ myife/ rio penitus icconditilTimo ordinata
fune. Quz infuper Icprx diucrrz, 86 qux purgatio ea^t.SC quid feminis proHuuiu.
Cur iterum gibbi,hernioi^ manci, torto auc nimis magno,ucl (imo nafo,(f
rabones,aut quacut^p tur pi macula foedari arceantur ab aleari. Agnofeunt quotp
Angelicas meo/ tes,aut incclligenrias feparatas a (uma,8C unica mcnte:86 qiuc
uinute3,8C q j e potedates (int bon c,86 qux maixtqux propirix, 8C qux
concrariab Intuentur etiam qux fit ratio animaru,K unde unaquxcp ucniat:86 quae
fit.ec eius pcrfeAioois grados, 86 gracix,atcp dono^: menfura: quxtp di/
uerlicas animalium 86 fcraru,86 cur in tam mulcas l^xies (Ingula genera
diuidancur. Ncc occultabimr qua ratione radicibus quibuldam,ucl her/ bis
adbdencur uimices quxdam mifandx:86 aliis e contrario hcrbis,ncl radidbus
dcpcllan^.Inruper 86 de his,qux acddunc hominibus,qug non forcuicj,ucl calu
occurranc,fcd rarione quada tam examinata,86 tam ar/ dua,uteam no folum
randfo9e,fed bartallis omniu hominu nec numerus quidem procreat capillopttcuiuft^prouidcnrix
rarione producat 86 dtp ad duos paiTeres/qui a(Te uencunt,(iuc fpualicer/iiuc
fcdm btteram pafle/ ribusincelle. Iccirco iis lads eA expe/ ^tare tempus, quo
reformabitur corpus noArum gTaur,K conforme fiet corpon dw'cads ChriAitquod
exildmant cucnire tantumodo poll refur/ redhonem, 8C in Aacu glorix, non
attendentes quid iandh' perhibeancflC quomodo ^ut fcripmra autendea cedatur^
aliqui adhuc peregdni ea ui/ derint loquentes cum Deo Eide ad Eademtut de
Mofe,K de lahacob di/ dtur,6C de abis per aha uerba.Po(lq igitur omnes
confenduor,qaod hxc QgibusFodidtasperfddadctur. Coa. III. T fi in hac uita
degendbus ahquado dator introitus ad pa/ radifum dehda^, ubi uda pofliimus
omnibus ibidem con/ fidsarbodbus,K dchdari in eo, quem Paulus,6d alii fapica/
tes hebrd uocant (xcuinm fiiniru,oihilominu$ ptrficdbi dos pofieflio datur
his,qui copleuenint oitac curriculum. Ante em'm ucl pau/ ciflimi in huiulinodi
pcrfedle inidad ed pemeniunt, ut ipfe Paulus cum hebrdsde hac re non
mediocriter indruhisait^crEcdlo^iaatemcftlbU/ dus a*bus,corum qui pro
coofuetadine exerdtatos habent frafus ad di/ feredone boni,8C mah*. Cum ilHs
igitur loquentes interponemus inchoa/ tiuos fixaeoes QirW^qoi qde liint de
operibus poopttcndx,bapdfinat^ authotnate DEVS Padua CHRI/ STVS. Plodous Padus
Pantua Hebrti Padua cxxxnr iuthontate abroIumJi^rcfurroHione mortuo^t, SC
huiu(niodiaitf(Tamiir ad dcxftrinam pcrfe(flain inrer prr&dlos , 8C eos qui
pardcipes fe/h' fune Spintus l^(fb cancumodo communicanda: in qua tradbitur
dcccdeili dono.mana abfcondicOjde meliori Dei ucrbo^rccondico videlica , K per/
fedhs comunicando,SC de uimiribus &culi ucnturi; Ad quod f Dm auxi/ liamc^
cum dcuenimus,tunc uidemus etiam pcregrini,faltem in parte, ea quf abfcondica
funttSi uero foluci d corpore in Deum ferimur.tunc eua/ ^ cuacur quod ex pane
cn:,adrpco iam pfcdlo,in quo plene beamurtSoluta * ' ' uero anima ab hac mole
corporea (i ftatim perungat ad metam ic termi/ Dum.quo cande uencura eiV,3n ii
adhuc profictac,uaria cil opinio iapien/ Theol. tum:Nouiriores.n.Theologi uel
pedibus in priore fentcnriam dcucniuntt Orige. Sed Origmes / K cum ipfo alii
fapientes opinantur, q> adhuc profidanc Cfl^s beati,utiile longo
fermonediflerens contra Cxlfum ainCum ad ccclritia loca peruencrint (junlli ,
tunc amplius 8C perfetfhus cognofeent q in pere/ grinarione fecer^ In qua
cognirionc creicet per iingula rarionalis natu/ ra,non ficut in came,uel
corpore SC anima.in qua uita crcfcebat.fed mete K renfu audla ad perfedlam
fdcnria mens iam iniriata perducitur, nequaq in pofbrum illis carnalibus
feniibus pr^pedienda, fcd incellctilualibus in/ cremetis auda/emper omni amoto
uelamtne,fiC ad purum f ut ita dixe/ rim^ (ick ad lacicm rerum caufas
confpicicttubt ea in primis pcrfcdfone ponetur,qua in ipfum cofcendit.ea deinceps
qua pcrmanettdbos , quibus uefcatUr,habens theoremata, SC iotcllcdlus rerum ,
racioneftp caufarum: Sicut enim corpora nodra in hac uita ciborum prxiidio ,
dum ia inuentiibus annis fumus c6ditudc6rinuoadolcfcunc,K plene po&iunf:
fcd cum natura congruis liaeamentis ea ad fuam proceritatem deduxerit, urimur
abis,iam no ut crcrcainus,fcd ut uiuamus,8C confetuemur io uini per cfcas/lta
arbitror K mcntc,etiam cu uencrit ad pcrfiaflu,ucfci tamen, SC (iri propriis BC
competentibus abis in ea meiata,cui ne^ deeile aliquid debrat,nccp abundare.ln
omnibus autem dbus hic incclligeoduscil tfaco/
ria/SCintclleclusDcihabcosmenliirasproprias,Kcompctentcs huic na/ turac, quae
Gufla e(l O creata : quas menluras iingulos quofe^ indpientes uiderc Drum,86
intclligere per puritatem cordis oportet obfouare:Huoc cene profedhimCmco
iudido^ nobis indicare uoluit Apo(lolus,ubi podq de afccnlii in altum, BC illuc
capriuitatedcdudbi a Qirtdo diikruit, BC dc ~ gradibus didributisin
ccdclta,quibus aL'i hudi fuot Apodoli;alii Euage/ V 5. Ulf ^Dotflores alii,8C
huiufmodi,fubinfctt: Donec occurramus omnes in nniute ddei,K agnitione hlii Dd
in nirum pafedlu,in menfnram xtaria plenitudinis Qtriib.nt iam no iimus parunli
fludhii^U drcun&ramur omni uentododlrinpSi quis autem addat nullu edeprofixduin
patria, quia in uia dcucnit nnulquiltj ad eam, quf ipd tfl dedioata m/^iiira
Zrn; . Paidu^ CHRI/ , j imtnt cSmantter doOoKS ecddif ,8t nos cu ccclefia,K cu
Chrifto fumos hic/K ubicp Vklaur tame aliqbus fnifi hoc uaitari repugnet^ g,
iniuito. adhxfcntcs femp ab co hauriam unde aefcant,quoufc(2aculu hiddiflimu
inte datur.aligabn protmus:oporta.n.aifarum uidendo cognatu,fimileni% priusdBci
q ad fpeiftandu adhibeaf:N«p.n.oculus uoq uideret rolc,nifl fadhis folarismccp
rurfus animus nili huitus pulcher , at«p diuinus iplam , pulchitudmc, flt Deu
intuebitun necp luce fufcipiet nifi £a(fhis lucidus tf darus.Hinc Salomon in
ptoucrbiisaiKScmiwiuftojtlJcutluxfplendet Salo» oadensaut pfickns K luces ufqi
ad pfaftu die. Hinc de Chrifto bcadffi/ mo diaV:Pucr atcrelcebat,8C cofiartabaf
plenus &pieda:Et itc^nEt l^us , «fidebat fapietia,pate,M gratia apud Deu,8i
homines.Ncc dicendu eft 'L ille ,pfe «oris uitio.Proficiebat itaej homo ilk eoa
cu Deo unitus.ficut K merebat nfq? ad ea plenitudinc,ad qua Pr prseordinauaat.
Crefeut SC iufti uf9: fit ftatus.K profetftust Status qde eft,ut nulla/ tenus
qs eo^ cadere polfitdi^togrcftus uero/cu femp Deo intimioces fiant;; quoufcp
idc cu ipfo elBctantutuuide 8C Angt b fficuti Petras inquit ^ de/. Petroi in
Dcu prorpicerctDcfidcram quippe/quod no adhuc habct,nec fruftra defidcrant,quia
defiaudarentur a ddidaio fiio, 6i doicrcat.qd eft; contra ratione
beatiaidinis.Obtiaac uidentur ip( aliqn/quod no habet, quiuis beati fintiVd fi
aftcrimrCut comuniter lendutTheologi ^ q> beari TheoI» ftatim iniroduA' ad
uifiooc oi illam repaiancur in termino iam prxfixo, oc non ulterius progrcdiantur,aut
momiores hara.Deo,cu illuc introdo/ • iam pcrfnfte beati fint. Std quomodocutp
fir,fixliatas prr6t^ datur his/]ui iam deucnerut ad extremam metam fui
pt0grrirus,O'' ad plenam menfura pro co^capcuate;ut amplius capere ncqncantdu
hoc c^uod OdRl/ diciturtPctitc flC aedpiais^ot gaudium ucftrum ploiuci £u t
STVS funt enundariui diuini lilenoi, deut dara lumina in/ terpretariua eius,
quod eft in abdids } Qgod diuinum (ilcadum, aut lUud qu^ (ilcdum e(l,boaitas
quippe eft illa,K pulchritudo, K lux adeo emi/ nens, ut uerbis manifedari non
poiSt.frd perdpiatur in ipfo eodem lumi/ Plalmo. ne no manifrilato nili oculis
bm collufhadst Ideo inqr PfalmographusS In lumine tuo uidebimus lumcn.In quo
lumine uidetur arcana , 06 abdi/ Paulus ta Dd,quf Ctrilc Paulo_) non licet
homini loqui: Ideo de huiulmodi nuUi magis patet dicendi campus q ignaris: Nam
(i ilia perdpere nrquitnifi raptus in exceOu mcnds.aut tranlTormatus in eandem
imaginem.qupeft filius Dri.quomodo ea/qufTo/explicabunc non cleuan,aut minime
tranf/ (armad:'5ilcndum dl ita^ edam his,qui ea nidcnint per exoellum men/
leremi. ttstNam cum leremias Cut nuper diximus^ ageret de folicario,86 1 leuato
in Dcum,rubiaa]|it iuxta acritatem hebraicam:5edcbit,quiaoaus fupet
fepfumKDauseBim magnum impolitu eft fiipra humeros eoru, quibus fCtiam cr^ita
funt arcaaaPrindpis,ut uiddicet (inc fideles,fi6 fileat. Hinc llaias cum
uidetet in exceftu mends ea,qux tempore Me(li(b uentura erat.ne/ quiens
ranrintwr tjnir. tuillirttiar in iiMDte, clixft: Oim glorificatus hieric
Dominus,pcr MefSam vj/cxultabu t de mari,fcilicct (iipcrexratlib,a quo Paoij
uenier,ficut per alium prophetam didaiRlninariuixtax,86ldiiicxnix in aquis
multis,86 udbgia tua no cognofixntur.natnraii vj lumine: Ideo ffi.Sa fequitur
I(aias:Scd n luminibus, ad fplcdoribus Cpto quo nos habemus in doftriais^
glorificabunt Dominum:Nam in iniulis maris nomen Do/ mini Ifiael: a finibus uel
ab alis terrx laudes audiuimas,fiitaras vj dbt iis LXX quo nos habemus, gloriam
iofti.5eptuagiota aute illud /libi/ in/ terpretaotur Qieciem: (ril proprie
iucundum.O prsKipuum (ignificaRK fenTuseft:PrxdpuaIaa8.K iucunditas
critiufto,ideft MefTuch, qui folus ioftus inter mortales inuentuscft.Verum cu
nimis aperte fibiuirus fiwrie loqui,(huim (ubintulinSccretum meam mihi.fecrctnm
meum mduWeh m2u,qaiav}tamapcttcloqaatosliim.PoftcaadaHud fcrmonemfituqt r iii
•X.'> CANTICI TER-TIt CHRISTVS. i-U I
• . iuii diaenfeJftedquwjfilmtioPWiiwgraphus innuit diccsiAblc&U in POiImo.
| de meo eloquia nu.ut non peccem obiiquod abfcoodere.filcre elt ;Sed q fitalicnu
ab officio boni uiri ppalare diuina arcana Mocuriui ad Afck Mmtu pium
dccIarar,dumait:Irrcligio(xmraseil crai^tu tou numinis maie/ liate plcniflimlim
multorum confdenax publicare, quia uiiefcunt nimii in imbecillibus animis
probinds eloquia,8( myileria Ddsideo diak liim/ mus do(flor;NoUte CmiSum dare
canibas.Cf nolite margaritas exponere ante porcos^ipalando vj indignis.flC
incapacibus Dd prctiofiflima arca/ na. Adde quod aliquando ob reuerendam Cut
Macurius ait^ pradbat S/ lendum bicundam pra:gnatioaem ueritads , ut (Uo loco
tanto cfficaaus, K fublimius loquatur ,qui conidnaucrit arcana illa cu
reuercnda,quaoto magis tidebs (eruus ffient in occultando. Grati quot^ magis
repcriuntur filcntio laudantes ineffabilem q indigne aliquid pro£ercntes ,
fidlada ucras contraria maculan. Anima ita^ claulis finlibus,qui coloribus,odo/
ribns,(3panbns,ronis,e6 pruritibus oblct^tur, claulocp radonis difenr^ fu,cuius
pabulum 8C efca eflueritas, K cognido teium infitrioru , O coi/ kdla tota in
mcuds apice.cuius pabulum cil rupramundanum lumen,fiy let aliistK illi fbli,qui
lummum OC unicum bonum e(l uacans loqoitur,06 laudes perioluittNos edam Cqooad
pandere fas ell^ hymnum Deo opd/ mo maximo perToluamus. Hymnus foluendus in
filendo foli Deo pura,K elcuata mente. Ibi Dne bo£te, K uniucrforum hipreme
R.cx debemr laos, qua nemo (oluere p6t,cu immenfiis fis.xtemus, & ineffiduV
lisi Vnde li non dignas,tamc quantu bu mihi efl,K quantu uires (iippaunt, imo
quaqtu tu in me loqum iuilctit,reddib Tu nullo ceriaino cUui'us,nuila rationeciccurcriptus.SC
nulli peruiua,oia in te codnens,6C omniu caula exKlens, 8Ui in omnibus exiliens
ab omni/ bus tamen adeo femotus es,ut de te nec (kri, nec cogitare poffit
humana mcns,nifi quantu tua lux eam perfuderit/Tu quidc uniuerro^ pura,SC
inaccel1ibilis,h)nsf fiindus,occuIms arator, que nemo nouit,nifi filias,&
cui uoluerit filias rcuclare/Tu fapiedac fons ex quo omnia,K ucr buffl (temu
omnia portans,habiiado occulta tn rebus, c&, nita, fiindame tuffl, K
prtaa'pfum rc^ omniu Cf terminus/Tu iiuidu,baxdidhis,ipG; Deus altus, figiUum, forma,
rprnus, nexus, 0 uita nmndi: Magnus tn,8C laudabilis uaide, SC magnitudini tua:
op dl finissT u.axa tmmcnfa boni/ cate qua bibricafb,eadc SC confooes
oninm,o.nam^am.cv.l7.decoaio.f^,pmlttit.cv^^efta.«^vlU7•lclI pfifTe arbitr.J
fiamus. cvMi*62« moMtar*dx* Tup# «ulri®i**cxlw* alfcnctic cxiiii. dcmittes.cxvi.5.ip(ani.6o.dextram.cxviu.f.chordf.ff.fidelem^cxxl»ii.
termillecupla..demittiinir.cxxiili.i4.tiKHu7i.nifi&llor4axix.47.ii™no
tft.cxxx.ti. habeit4:xxxi.plantanir.cxxxHi.if. rqpramondanaiB.cxxxliii .if4n
OK)nti.cxxxvii.if. Interni
7j.inferiore4axxviia.6ojnfeitos.adii.i.IGrii.79^erutti cxiiiii.ft.hac pruina.f
3.ptuina.cxlvii.66.innite.cxlix.tf .ftugifet.^7» flui^4d.6i. fuauitas eft4diu.f
.utiUflima.cly.ti-huius munifi4iv’il.46.ouina.dvhi.ti.pofflnt.4f »
qo*.cHx.f9.ciuiratii.clxix.f9.dcctirru. 6f4itaddereI. dxxii.if.exdtaoit. clxxy.634tierir.cxifi.7^.hui*.cxix,9.EiuianK)re.46.t^ueUj.Etiii
ultimo cnoecaryllabo uacat/d:.c]txi.itdpacad. cxxffi.i8jn poftet3« 2iiT3H-iV
ii: i iiOODJ..:;o ,01-137332 /i.vx:: .0 .1/! ■'i. -«vnfC*. _ ^'Kf. Nome
compiuto: Zorzi. Keywords: armonia conversazionale. Refs.: H. P. Grice, The
Grice Papers, BANC MSS 90/135c, The Bancroft Library, The University of
California, Berkeley, Luigi Speranza, “Grice e Zorzi: l’armonia del mondo,” pel
gruppo di gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library, Villa Speranza,
Liguria.
Commenti
Posta un commento