GRICE E STUCCHI
Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Stucchi:
la ragione conversazionale della filosofia perenne di Pitagora, Cicerone,
Ovidio, Virgilio, e Plinio – la scuola d Gubbio -- filosofia umbra -- filosofia
italiana – Luigi Speranza (Gubbio).
Filosofo italiano. Gubbio, Perugia, Umbria. STEUCO (Stucchi), Guido (in
religione Agostino). Secondo i riferimenti autobiografici disseminati nelle
opere, nasce a Gubbio, allora sotto i Montefeltro, dall’agiata famiglia degli
Stucchi. Il padre si chiama Teseo; uno dei fratelli, canonico della cattedrale,
Francesco; un altro, magistrato della città, Mariotto. Mantenne il nome Guido
fino a quando entra nel noviziato di S. Secondo, appartenente all’Ordine dei
canonici agostiniani di S. Salvatore, prendendovi l’abito e assumendo il nome
di Agostino -- Nicolai. Mentre infuria la guerra tra fiorentini e urbinati, e
Leone X fulmina l’interdetto contro Gubbio, lascia la patria per passare a
Bologna nel chiostro di S. Salvatore, centro del sapere dove aveva risieduto
Codro, che, con Fabbri, vi aveva raccolto preziosi manoscritti fondando la
biblioteca del convento. Come testimoniano gli atti del capitolo dell’Ordine,
vi rimase, salvo una parentesi a Venezia -- Freudenberger. A Bologna completa
gli studi di filosofia, frequenta i corsi di retorica ed ebraico
all’Università, apprese i rudimenti dell’arabo e le lingue utili alla
comprensione del testo biblico -- il greco da Petros Ypsila, l’ebreo e il
caldeo da Giovanni Flaminio --, si interessò di fisica e matematica e si
guadagna la stima dei superiori, che lo destinarono a insegnare filosofia. In
anni in cui era vivo il magistero dell’aristotelico POMPONAZZI (vedasi), S.
traduce alcune pagine dei classici e si lega ad Amaseo, Calcagnini -- con il
quale avrebbe intrattenuto una corrispondenza --, Grimani e Pio che, secondo
alcuni biografi, alla morte gli avrebbe lasciato parte dei propri libri. Venne
assegnato al convento di S. Antonio di Castello a Venezia, dove si recò
passando per Ferrara. Qui divenne amico di Massari e arricchì la propria rete
di rapporti. Inoltre, alcuni studenti dello Studio di Padova -- Ziegler, Pflug
-- lo tennero informato sui progressi della Riforma in Germania. Nel chiostro
coltiva alcuni allievi -- Malaspina, Zupponi -- e mise a frutto l’originale
collezione di testi già posseduta da Grimani, morto da cardinale. La biblioteca
-- la seconda pubblica a Venezia dopo quella di Bessarione -- include i libri e
i codici biblici postillati da PICO (vedasi), che Grimani aveva acquistato. La
raccolta fu ereditata in larga parte da Grimani -- che sotto Sirleto l’avrebbe
trasferita alla Biblioteca Vaticana; ma i codici e i testi più preziosi
rimasero nel convento veneziano. Della loro custodia fu incaricato S., che così
ha l’occasione di maneggiare manoscritti ebraici, greci, aramaici, arabi,
armeni, perfezionando le proprie indagini sul testo biblico. Da questa esperienza scaturì la prima opera a
stampa, apparsa per le insegne di Manuzio: la Recognitio Veteris Testamenti ad
Hebraicam veritatem, collata etiam editione Septuaginta [...] nostraque
translatione (Venetiis 1529; Lugduni, S. Gryphius). Si trattava in realtà di
un’analisi limitata al Pentateuco, ma la dedica a Marino Grimani annunciava
l’intento di corroborare l’autorità della Vulgata attraverso un commento
dell’intero Vecchio Testamento: un progetto mai portato a termine. Steuco esibiva
una grande perizia linguistica, da umanista qual era; ma non mancava di
attaccare Erasmo senza nominarlo: l’esegesi del testo biblico, ai suoi occhi,
doveva servire a stabilire che Girolamo era l’autore della Vulgata e che, quasi
sempre, l’antica traduzione interpretava correttamente il testo ebraico. In
quegli anni Steuco non fu il solo ad attaccare l’olandese: Alberto Pio e
Girolamo Aleandro furono gli artefici di una campagna di denigrazione volta ad
assimilarlo a Lutero e a screditarlo agli occhi della Curia. Per questo, dopo
avere replicato a Pio, Erasmo rivolse a Steuco una lettera sull’interpretazione
dei salmi che pubblica con modifiche nelle Epistolae Floridae (ora in Opus
epistolarum Desiderii Erasmi Roterodami). L’italiano rispose con una missiva che
pubblica, con l’autentica lettera di Erasmo, nella sua In psalmum interpretatio
(Lugduni, S. Gryphius), chiamando Pflug a giudicare della controversia. Questi
tuttavia scrisse a Erasmo per biasimare l’attacco, tanto insinuante che ancora
l’anno seguente l’olandese si sarebbe lamentato dell’aspra reazione di Steuco
con Justus Decius: «pro amica admonitione emisit virulentam epistolam ac plane
monachalem, manifestis mendaciis ubique refertam. Nel frattempo S. è destinato dall’Ordine ad
assumere l’incarico di priore della canonica di S. Marco a Reggio Emilia; ne
divenne praepositus e di nuovo priore a fianco di collaboratori come Malaspina,
Valeriano Albini e Fulgenzio Guglielmi (Freudenberger). Forse in quegli anni si
occupò anche delle canoniche di Brescia e di Gubbio e stilò alcune opere
perdute (un poema sul giudizio universale; i libri De locutionibus Hebraicis,
Contra theologiam Platonicorum, Contra cabalisticas superstitiones). In ogni
modo, trovandosi a Bologna, al seguito del cardinale Alessandro Farnese
assistette all’incoronazione di Carlo V -- avrebbe partecipato anche al secondo
incontro tra l’imperatore e Clemente). Dedica a Farnese il libro Pro religione
Christiana aduersus Luteranos (Bononiae, I.B. Phaellus), in cui attaccò il
riformatore tedesco e, ancora una volta, Erasmo, presunto iniziatore
dell’incendio della cristianità, reo – come Lutero – di avere demolito le devozioni
e l’autorità della Chiesa, aprendo la porta della religione interiore, buona
per i dotti, ai comuni fedeli (cfr. Seidel Menchi). Il capitolo dell’Ordine riunitosi a S. Maria
in Vado conferì a Steuco la carica di priore di S. Secondo, nella nativa
Gubbio, dove sedeva come vescovo Federico Fregoso (Freudenberger). Nel capitolo
radunatosi a Candiana, gli venne dato il titolo di priore di S. Giovanni
Battista a Sant’Arcangelo di Romagna, e quello di «prior San Lucae» (forse a
Brescia). In quell’anno, inoltre, apparve a stampa la Cosmopoeia vel De mundano
opificio. Expositio trium capitum Genesis, in quibus de creatione tractat Moses
(Lugduni, S. Gryphius). Il testo forniva un’interpretazione del racconto
biblico della creazione, a cui seguivano, in appendice, alcune opere di taglio
minore: il De rerum corporearum visibiliumque creatione; il De rebus
incorporeis et invisibilibus e la questione An Vulgata editio sit divi
Hieronymi. A quel punto, dopo che il cardinale Farnese divenne papa con il nome
di Paolo III, e mentre infuriava la polemica antierasmiana alimentata da Pietro
Corsi e dall’umanista Juan Ginés de Sepúlveda, formatosi anch’egli a Bologna,
Steuco si trasferì nella canonica di S. Pietro in Vincoli, e a Roma entrò in
rapporti con Angelo Colocci, Rodolfo Pio di Carpi, Guillaume Pellicier e Jean
Du Bellay. Paolo lo ordina vescovo di Kisamo, nell’isola di Creta, dominio
veneziano, e gli furono donate le spoglie del predecessore Michele Zono
(Archivio segreto Vaticano, Arch. Concist., Acta Vicecanc. 5, c. 74r; Eubel -
van Gulik). Inoltre il papa lo nominò
bibliotecario vaticano, titolo confermato da un breve (Archivio segreto
Vaticano, Reg. Vat., edito in Freudenberger) che lo dichiarava «praelatus
domesticus ac bibliothecarius et continuus commensalis noster». Per ricambiare
l’onore S. dedicò al pontefice la sua opera più ambiziosa, De perenni
philosophia -- Lugduni, S. Gryphius -- , in cui tentò di continuare il
programma di FICINO (vedasi) di concordia tra la prisca theologia e la
rilevazione cristiana e aggiunse in appendice il trattato De Eugubinii urbis
suae nomine. Il testo verrà ristampato a Basilea (per le cure di Sebastian
Francken) e a Parigi. Pur non divenendo un protagonista di primo piano della
Curia, Steuco seguì le vicissitudini politiche e religiose che avrebbero
portato, dopo molte resistenze, alla convocazione di un concilio, e, in
occasione dei falliti colloqui di Ratisbona e dell’incontro lucchese tra Paolo
III e l’imperatore, tradusse in latino per Carlo V la vita di Costantino di
Eusebio di Cesarea e gli indirizzò un’Oratio pro republica Christiana che si
richiamava idealmente alla perorazione che Bessarione un secolo prima aveva
rivolto ai principi d’Italia perché respingessero il pericolo ottomano
stringendo la pace come cristiani (Biblioteca apostolica Vaticana, Vat. lat.,
ora in Donnini). Nel testo Carlo V era
paragonato ad Alessandro Magno quale iniziatore di un secolo aureo, e gli si
affidava la missione di muovere guerra all’islam con lo scopo di soggiogare e
convertire l’Asia, pena il soccombere come Roma sotto i barbari o il finire
servi della Porta come gli ebrei lo erano stati dei faraoni. Steuco stimava le
forze necessarie in ottantamila effettivi contro i ventimila a disposizione di
Solimano, che era più debole per mare anche se disponeva di una forte
cavalleria fermata comunque a Vienna. Per vincere, inoltre, erano necessari la
pace tra le potenze cristiane e l’accordo tra imperatore e pontefice; e
occorreva racimolare risorse mobilitando la piccola nobiltà spagnola e italiana
con promesse di elevazione sociale e gloria.
In quell’arco di tempo Steuco dedicò al papa anche due opere sul
riordino dei trasporti fluviali e delle risorse idriche di Roma, il De via
Pauli, et de fontibus inducendis in eam e l’orazione De restituenda navigatione
Tiberis a Trusiamno agri Perusini castello vsque Romam (entrambi Romae, B.
Cartularius), in cui esibì la sua erudizione classica, con citazioni di
Strabone e Plinio, invitando il pontefice a ripristinare la navigazione sul
Tevere, utile per i commerci e per approvvigionare l’Urbe. Sempre alle fonti
idriche della città avrebbe dedicato il De Aqua Virgine in Urbem revocanda
(Lugduni, S. Gryphius) in cui propose un progetto che sotto Paolo III restò
lettera morta. Eco immediata ebbe invece la sua dissertazione Contra Laurentium
Vallam. De falsa donatione Constantini (Lugduni, S. Gryphius), in cui Steuco
difese l’autenticità del costituto accusando Lorenzo Valla di essersi servito
di un solo testimone, e non affidabile, per corroborare la propria tesi e
mettere in ridicolo i diritti pontifici.
Adottando il metodo umanistico (l’emendatio ope codicum), e dichiarando
di ispirarsi alla filologia di Ermolao Barbaro, il canonico citò quattro
manoscritti greci e uno latino, custoditi a Venezia e a Roma, che riportavano
le parole della presunta donazione, attestata da epigrafi e fonti diverse dal Decretum
Gratiani impiegato da Valla. Ai suoi occhi, si trattava di prove inoppugnabili
di autenticità; e per di più il fatto che il costituto fosse riportato, pur
tardivamente, persino in codici provenienti dal mondo greco significava che gli
imperatori di Bisanzio, di fatto, avevano accettato e avvalorato l’atto di
Costantino in favore dei papi romani.
Steuco non mostrò grande interesse per il concilio che si era aperto a
Trento, ma quando l’assise fu trasferita a Bologna si recò nella città dei suoi
studi per parteciparvi. Nei mesi precedenti Marcello Cervini aveva criticato a
più riprese la sua trascuratezza di bibliotecario, tanto che il canonico si
indispettì per un parente del cardinale che aveva parlato del suo ufficio «con
grande impudentia et insolentia» (Archivio di Stato di Firenze, Carte
cerviniane, 42/8, in Concilium Tridentinum). In effetti, Steuco ebbe la
leggerezza di non registrare sistematicamente i prestiti, e Cervini lamentò che
alcuni libri e manoscritti di cui necessitava per i lavori del concilio a
Trento – come il Contra haereses di Teodoreto, poi ritrovato – risultavano
irreperibili nella biblioteca apostolica; e fu tanto il suo disappunto da
minacciare di segnalare la negligenza al segretario papale Bernardino Maffei,
«acché la biblioteca sia meglio tenuta e che i libri si trovano quando si ha
necessità» (Batiffol). Steuco ebbe come collaboratori i custodi Fausto Sabeo e
Niccolò Maiorano, Fernando Ruano e Michele Rosaita, che iniziò a compilare il
catalogo dei manoscritti greci di cui Steuco avrebbe fatto avere copie ai
cardinali Ippolito d’Este e Antoine Perrenot de Granvelle. A Bologna Steuco intervenne in materia di
decreti sul matrimonio, mettendo forse a tacere le velate accuse di eresia
formulate da alcuni teologi iberici (in particolare dai frati domenicani
Domingo de Soto e Jerónimo de Azambuja: Concilium Tridentinum, Diario di
Massarelli) all’indirizzo di un umanista incline all’ermetismo che, pur avendo
polemizzato con Erasmo e con Lutero, aveva mostrato troppo fervore per il testo
biblico, per la tradizione cabalistica e per quella neoplatonica, e scarsa
propensione per la scolastica. In ogni modo, avvertendo l’aria stanca delle
sezioni conciliari, e con la scusa che la propria salute peggiorava, Steuco
ottenne di ritirarsi a Venezia, dove attese alla stampa di parte dei commenti
sui salmi (Enarrationum in Psalmos pars prima, qui est primum Psalmorum liber,
iuxta divisionem Hebraeorum, Lugduni, S. Gryphius). A Venezia spira ed èsepolto in S.
Antonio. Cervini, che gli successe come
bibliotecario prima di diventare papa, fece ispezionare le sue carte e recuperò
un libro in greco e uno in ebraico che non risultavano più nei palazzi
apostolici. La libreria personale di Steuco fu affidata al fratello Fabio,
anch’egli canonico, e da questi passò a Cervini e ad altri, prima di confluire
nella Vaticana nel Settecento. Il corpo di S. è traslato a Gubbio, nel
santuario di S. Ambrogio. In S. Pietro in Vincoli, dove risiedette a lungo, lo
ricordano due epigrafi e un busto. Sappiamo di opere inedite e perdute (per
esempio l’Historia Hispanica), mentre postume apparvero le Enarrationes in librum
Iob (Venetiis, Cominus de Tridino). Si ebbero due edizioni degli Opera omnia:
la prima a Parigi per Jamet Mettayer e Michel Sonnius nel 1578 (ma non
includeva lo scritto contro Lutero); la seconda a Venezia per Domenico Nicolini
nel 1591. Quest’ultima, in apertura, riportava la prima biografia di Steuco
stilata del canonico bolognese Ambrogio Morandi. Parti della Cosmopoeia erano
già confluite nel Genesis cum catholica expositione ecclesiastica, id est, ex
universis probatis theologis excerpta Sive, Bibliotheca expositionum Geneseos
del riformato Augustin Marlorat (Genevae, H. Stephanus), che fu inserito
nell’Indice. Ma dopo la morte dell’autore la stessa Cosmopoeia, già attaccata
da Ambrogio Catarino e da Calvino, finì nell’Indice e nel Catalogo espurgatorio
dell’Inquisizione spagnola, in quello di Lovanio, in altre liste dell’Europa
cattolica e nell’Indice romano donec expurgatur (Index). Il nodo che attirò i
fulmini dei censori della congregazione dell’Indice (Lelio Pellegrini, Mario
Altieri, Alfonso Chacón) fu soprattutto la dottrina di Steuco circa la natura
increata del cielo empireo. La discussione inizia -- nell’Indice si ebbe un primo inserimento dell’opera donec
expurgatur, anche se il decreto di condanna fu emesso. La congregazione salvò
comunque la ristampa emendata del testo negli Opera curati da Morandi, che
corrispose con i censori prima di completare la sua edizione veneziana di
Steuco (i documenti sono riportati in Catholic Church). Edizioni moderne. De perenni philosophia,
introduzione di C.B. Schmitt, New York-London (ed. anast.); A. Steuco, La
navigazione del Tevere da Torgiano a Roma (sec. XVI), a cura di M. Pecugi Fop,
Perugia. Archivio della congregazione per la Dottrina della fede Index, Diarii,
1, c. 58v; Protocolli, Biblioteca apostolica Vaticana, Vat. lat., (De perenni philosophia, a Paolo III); (commento ai salmi, a Francesco I Valois); (commento a Giobbe, a Giovanni III di
Portogallo); Madrid, Real Biblioteca (lettera a Granvelle); Parigi,
Bibliothèque national, Collection Dupuy (due lettere a Bellay). Calcagnini,
Opera aliquot, Basileae (lettere a S.); S. Nicolai, Compendio della vita ed
opere del dottissimo e celebratissimo monsignore A. S. canonico regolare, Roma,
Tiraboschi, Storia della letteratura italiana, III, Milano, Cavalieri - V.
Garofali, Biblioteca compendiosa degli uomini illustri della Congregazione de’
canonici regolari del SS. Salvatore, I, Velletri, Andreoli Giordani - Andreoli
Giordani], Biografia di mons. A. S., canonico regolare vescovo di Kisamo e
bibliotecario della Vaticana, Orvieto 1879; P. Batiffol, La Vaticane de Paul IV
à Paul V, Paris, Clarorum Hispaniensium epistolae ineditae ad humaniorum
litterarum historiam pertinentes, a cura di A. Bonilla y San Martín, Paris (lettera
a Vergara); Concilium Tridentinum. Diariorum, Actorum, Epistolarum, Nova
Collectio, Friburgi Bresgoviae; Opus epistolarum Desiderii Erasmi Roterodami, a
cura di P.S. Allen et alii, Oxonii, Eubel - G. van Gulik, Hierarchia Catholica,
III, Monasterii, F. Lauchert, Die italienischen literarischen Gegner Luthers,
Freiburg im B. Freudenberger, Augustinus Steuchus aus Gubbio, Augustiner-
chorherr und pâpstlicher Bibliothekar, Münster; P.O. Kristeller, Iter italicum,
London-Leiden (rubrica mss. e lettere di e a Steuco in archivi e biblioteche
del Vaticano, di Parma, di Gubbio, di Firenze, di Parigi, di Monaco); C.B.
Schmitt, Perennial philosophy; from A. S. to Leibniz, in Journal of the history
of ideas, Vasoli, A proposito di A. S. e della “Perennis philosophia”, in Atti
e memorie della Accademia Petrarca di lettere, arti e scienze; Index des livres
interdits, dir. J.M. De Bujanda, Sherbrooke-Montreal-Genève, 1984-2002, VI, pp.
788 s., IX, p. 466; M. Crociata, Umanesimo e teologia in A. S. Neoplatonismo e
teologia della creazione nel “De perenni philosophia”, Roma 1987; S. Seidel Menchi,
Erasmo in Italia, Torino, Rozzo, La cultura italiana nelle edizioni lionesi di
Sébastien Gryphe in La Bibliofilia, Delph, Polishing the papal image in the
Counter-Reformation. The case of A. S., in The Sixteenth Century Journal, Delph, From
Venetian visitor to curial humanist. The development of A. S.’s
‘counter-reformation thought, in Renaissance Quarterly, Granada, A. S. y la
‘perennis philosophia’. Sobre algunos aspectos y dificultades de la concordia
entre ‘prisca theologia’ y cristianismo, in Daimon, Delph, Valla Grammaticus,
A. S. and the Donation of Constantine, in Journal of the History of Ideas, S.,
A., in The Oxford Encyclopedia of Reformation, a cura di Hillerbrand, New
York-Oxford Muccillo, La ‘Prisca Theologia’ nel ‘De perenni philosophia’ di A.
S., ora in Ead., Platonismo, ermetismo e ‘prisca theologia’. Ricerche di storiografia filosofica
rinascimentale, Firenze 1996, pp. 1-71; M. Donnini, L’Oratio inedita ‘Ad
Carolum V pro republica Christiana’ di A. S., in Storici, filosofi e cultura
umanistica a Gubbio tra Cinque e Seicento, a cura di P. Castelli - G.
Pellegrini, Spoleto, Randles, The Unmaking of the medieval christian cosmos
1500-1760, Aldershot, Vasoli, L’ermetismo a Venezia. Da Francesco Giorgio
Veneto ad A. S., in Magia, alchimia, scienza. L’influsso di Ermete Trismegisto,
a cura di C. Gilly - C. van Heertum, Firenzem Schmidt-Biggemann, ‘Philosophia
perennis’. Historical
outlines of western spiritualiy in ancient medieval and early modern thought,
Dordrecht; M.M. Segarra Lagunes, Tevere e Roma. Storia di una simbiosi, Roma, Delph,
‘Renovatio’, ‘Reformatio’, and humanist ambition in Rome, in Heresy, culture
and religion in early modern religion, a cura R.K. Delph - M.M. Fontaine - Martin,
Kirksville, Catholic Church and modern science. Documents from the Archives of
the roman Congregations of the Holy Office and index, I, Sixteenth-century, a
cura di U. Baldini - L. Spruit, Città del Vaticano, Rinne, The waters of Rome.
Aqueducts, fountains, and the birth of the baroque city, New Haven-London;
Storia della Biblioteca apostolica Vaticana, a cura di M. Ceresa, II, Città del
Vaticano, Fantazzi, Erasmus’ controversy with A. S., in Collaboration,
conflict, and continuity in the Reformation. Essays in honour of James M. Estes, a cura di K.
Eisenbichler, Toronto, Bariviera - Long, An English Translation of A. S.’s ‘De
aqua Virgine in Urbem Revocanda (Lyon: Gryphius, 1547), in The waters of Rome, Congedo,
La polemica cinquecentesca sulla Donazione di Costantino: A. S. e i luterani,
in PoLet500 - Polemiche Letterarie del Cinquecento, Firenze 2016
(http://polet500.unimol.it/polet500/schede/steuco-luterani).Acuto esegeta dei
testi e profondo conoscitore della lingua romana, si oppone tenacemente alla
riforma protestante e prende parte al concilio di Trento. Entra nella
congregazione dell'ordine dei canonici agostiniani a Bologna, poi a Gubbio. Inviato
a Venezia, dove, per l'ampia conoscenza della lingua romana e l'acume
filologico, gli èaffidata la biblioteca di Grimani, della quale una buona parte
del patrimonio librario è appartenuto a PICO (si veda). Pubblica saggi contro
Lutero (come VIO – si veda) ed Erasmo, accusandoli di fomentare la rivolta
contro la chiesa cattolica romana. Questi lavori rivelano il solido sostegno
che dà alla tradizione della prima Roma. Parte della sua saggistica include un
intenso lavoro filologico sull'antico testamento, culminato col “Veteris
testamenti recognitio”, per il quale egli si basa su manoscritti della
biblioteca Grimani, utili a correggere GEROLAMO (si veda). Nel revisionare e
spiegare il testo, mai devia dal *significato letterale* e storico. Contemporanea a quest’esegesi e la
composizione di un saggio d'impianto enciclopedico, la “Cosmopœia”. La sua
filosofia polemica ed esegetica destarono l'attenzione favoravole di Paolo III,
e questi lo ordina bibliotecario della
collezione papale di manoscritti e stampe del vaticano. Si reca a Lucca con
Paolo III e Carlo V. Adempe attivamente con scrupolo il suo ruolo di
bibliotecario del vaticano. Nel frattempo a Roma redatta i commenti al vecchio
Testamento riguardanti i salmi di Giacobbe, aiutando ad annotare e correggere i
testi di parte della Vulgata alla luce degl’originali ebraici. A questo periodo
risale la composizione del celeberrimo saggio, “De perenni philosophia” nella
quale mostra che molte delle idee esposte dai filosofi italici antichi – l’orfismo
italico, la scuola di Crotone, Parmenide e i velini della scuola di Velia,
Plutarco, Numenio, gl’oracoli sibillini, i trattati ermetici e i frammenti
teosofici -- e essenzialmente correto. Questo saggio contiene una polemica
indiretta a margine, poiché elabora un numero di quest’argomenti per sostenere
molte posizioni poste in questione in Italia da riformatori e critici. Come
umanista ha un profondo interesse per le rovine di Roma, e nell'operare un rinnovamento
urbano dell'urbe. A tal proposito, degne d'essere menzionate, sono una serie di
brevi orazioni in cui raccomanda di ri-sistemare l'acquedotto Aqua Virgo, in
modo da supplire adeguatamente il fabbisogno di acqua fresca per la città. Mandato
da Paolo III a presenziare il concilio di Trento, che doveva celebrarsi a
Bologna, affidandogli il compito di sostenere l'autorità e le prerogative
papali. Muore a Venezia durante un periodo di sospensione del concilio. “De
perenni philosophia” -- concilio di Trento Esegesi biblica ermetismo
(filosofia) Teosofia. Treccani Dizionario biografico degl’italiani, Istituto
dell'Enciclopedia Italiana. 1' ; \A% * 2
% r Al 0 EVGVBIN I EPISCOPI KISAMI, APOST- S. BIBLIOTHB/ , CAR11, VIRI
DOCTISSIMI Opus immenia nonfolum eruditione ac pietate refer* tum,icd omniu
quocp tam ueterum quam rcccntiorum Philoibphorum quafimedullamcompleiniens,
hinccp ut Iediu digniisimum,iamde^ . , nuo inlucem editum. Idem de
Eugubij»urbis fuse, nomine. V 7 -t BASILEAE PER NICOLAVM BRYLING. et
SEBASTIANVM FRANCI *»N, > 1 1. JLECTORI S. O Peram certe hoc in libro
excudendo dedimus, ami cc lector, quanti! fieri potuir,ut 5C nitide 8C emen-
date exprefla tibi omnia in manus traderemus. Quoril alterum an aflecuti fimus,
prima ftatim fronte ita fe pro- dit, ut commendatione opus efle longiore
nonputem. Dc altero, cum cauere non omnino liceret, qqin in ter feftinandum (
ita ut folet) quidam quafi neui ac maculae hinc inde a(pcrgcrentur,quibus tamen
Lector non oni nino ftupidus nihil, uel paru adeo offendi queat , ne hac quocp
parte diligentiam noftram defiderares , locorum omnium qui ita cxcribcndo typis
deprauati eflent , C' mendariorem Icchoncm ad libricalccmadqcere uifum cftadqj
inipio ftatim limine admonere te, operae- prcciuni duximus. Valeamice Lccftor,
dC operam noftram boni confuie. / c JBEATISSIMO PATRI AC SVM* MO CHRISTIANAE
RELIGIO/ MIC PRIHCIPI PAVLO III. ‘ii CIBLIOTHBCARIVS. BEATISSIME PATER, En mihi
fempcr in Plnlofophu uift efl fent entia, Sapien/ tiam, atque Pietatem,ex
afilem fontibus na frcntes,unumf ad finem reficientes, omnes quoque rationes
alias, quibus confijlant, habere conformes . lpfa Philofopkia id clarifii/ me
probat: quxaim fupremum fivflum , prxmumq; la/ | borum. Sapientiam
prommittatjmc Plato , v Anftotc/ “ les,philofpphorum fiale principes, non aliam
deniefc no/ bis intclligendam proponunt, quam Scientiam,Cultumq ; Dei: quod
iUisfua lingua dicitur,Stupt(/,i&i t oy diop.Hanc rerum ejjfe fummam, hic
de/ mum feculadones, Jludia,curasq ; Philofophorum omnes dcfmere . Multos
igitur uelut in amoenifmis campis flores ex omni Philofophia hanc diuinitatem
redo/ lentes, decerptos, eorumq; fuaueolcntem coronam conftdam,iurc tibi,
quizrSa/ pientix,cr Religionis obtines principatum, [acrauimus:tux maieflati
congruos ho Stores offerentes, qua Sacris tucndis,Sapientix propagande, atq;
tUuJlrandx prx/ fidet. Quam cum e T autoritate,cr [cienda iamdiu tenuer is,
rexais,et ad eaniam • plificandam animi tui magnitudinem oBcndcris,dum turis undiq-„fxpicntia,
mori buscp conficuts,ad religionis moderamen accitis, ex his fapientifiimim
[ena/ tum conftcts,dum pulcherrimis xdificifs, Vrbem, templa cp Deorum exornas,
bi/ bliotbecaf Grxcis,Latinisq; prxceUcntibus [criploribus auges, (mitto enim
quod pacts,qua flabilita religio, difficillimis itineribus
fufceptis,autorfuiRi) ttbi certe Ve phtio [ophia,fupremis(]i fapicnbx myfierijs
libri, uelut arcus triumpha/ les in[cnbere,quibus tua memoria,quantum in nobis
e[/ fetycelebr aretur in poJlerum,par erat. INDEX EORVM Q VAE IN HOC OPERE DE
PERENNI PHIEO/ PH.IA H.A BENTVJ.. . 7>2 DEOA&Sobme, w X C A P. I. Df
fuccefione Doflrinx ab exordio mundi . ^ 1 ° II De tribus modis, quibus cognita
eji Sapientia , /iri poReriore prx/ JLintifmo, (fcw. QjW Putr/f 4c Fdij
diurnius V poteRas fuerit apud antiquos ccle/ Eorum qua prolata funt ,
comprobatio , ex Tb eologta Grate orum er Hf brxorum. Dc eade Mente, Progenie, Sapietiaq;
diuina,ex Platone,regina,mo
deratriceomniurerum,omniummaioruconfenfu.EtquodAriflo teles ea
Ltudarit,fufpcxcnt,qui de ea locuti cfel,admiratus fuerit. ' Mentem ex Macrobio
effe Filum [ummi Boni, fummum Bonum ip fum fupremum Genitorem. Ex cifdcm Chaldaeorum
oraculis de Mente, diurna Progenie , cuiut imago jit animus hwmanus,v ex
Philone. De Mente, Prole diuina, ex Mercurio TrifmegiRo : Eademty Creet / tricc
animi humani,ficut ex Chaldeeo Philone. De eadem Mente ex oraculis item
Chaldaicis,qudd fit creatrix, quod facflaculum Deorum. De eade Mente,ex
Mercurio,cr Platonicis.ommq; eius diuinitate: et quod fit mudi creatrix, et
idea mundi,ipfei £ mudus archetypus. De Mente ex oraculo quoq; Chaldaeorum,
& Porphyrio, er Pro/ «Jo;er quod fu a Patre, quod creatrix mundi: er quod
fu ea queo dicitur ultramundana Mens. Quod Metis jit Deus, opifexqi mundi: cr
quod uc teres Grxcix P hi lofophiid agnouerinticr de ideis. Ex Proclo, cr
Porphyrio de Mente cr eam antecedente Genitore. Ex eode Proclo, de Genitore,
fummo Bono,progenie diuina,Mentr. item de tertio Anima, feu ff>iritu:cr de
diuinitate ipfius Mentis. Mirabile teflimonium Porphyrij de eadem Mente ab
xtemo genita. Ex Plotino de eadem ipfa mcnte,<y Genitore eius, cr eius cum P
sj txe coniun(lione:cr,qubd pojl Patrem fit maxima omniu Mens. Ex eodem
Plotino, quod Mens jit pojl fummum bonum , quod per eam ad fummum
perueniatur.quod fu locus, cr idea omnis pul/, chritudinis,quod creauerit
mundum,. Quod creatio fu Mentis, Genitore uibentc,ipfa operante, et de duo/ bus
bis, ex eodem Plotino. XIX De eidem Mente ex Plotino mirabilis Theologia,ut 4
Patre genere tur, omnibus bonis ditetur. X X Summa eorum, que duinitus Plotinut de Primo
& Secundo eft Io/ , 4 cutus,De Bono er Mente ab eo genita, idearum plena,
fapicnttf/ ftma origine Mundi. XXI Ex Theologia Chaldxorum apud SibyUas,de
Prole diuina, quod fit Regina mundi uifibiUs , mijibdis : C r quod i Patre
princeps conftiruta.Ex quibus ejl conformatio et comprobatio eorum, qud
fuperius Platonici dixerunt. K X X II Fidele effc Magorum,SibylUrumq;
teflimonium. XXIII De Verbo diuino, e r quo modo fu Lumen de lumine,ex Mercurio
. De diuino Verbo, ex eodem Tnfmcgifto: er de uirtute eius, quod fit opifex
mundi, er quod nafratur 4 Patre. y XXV De Mercurio Trifmegtflo,Thcologiamq;
eius effeueram , id efl, ab antiqui fimo illo Mercurio pcrfcriptam.-dc Magis,ty
Sibyllis. XXVI De Verbo diuino, ex Philone Uidao , cuius didis probetur uere
pri/ * fcum illum Mercurium de ipfo Verbo fuperiora fcrip/ijfc- Multi/ plexq;
de eo apud Philone Theologia, quod fitcrcator Mundi, er origo, quod filius Dei,
quod hominis archetypum. XXVII Ex Platone, Filium habere Patrcm:Verbum effe
diuini fimum, Pri» cipem prafentim, er futurorum. Ex Theologia Orphei,de Verbo
diuino, & quod fit uox diuino, er quod formator mundi. XXIX Ala quadam ex
Philone Iudso,de Patre, et primogenito Filio, qui fu uerbum eius,creator
mundi,hontimi archctypum-.cr quod P a ter fit eminenttfimus,Filius lex, er
moderamen mundi, princeps Angelorum, coalemus Patri, XXX Teflimonium de
Patre,ac Filio, cXNumcnio Pythagoreo : et quod Pater fu primus,Filius fecundus:
<y quod Filius agat omnia,Pater jubeat :cr quod Pater fu ipfum Bonum. % XXXI
Ex A melio , de Verbo diuino xtemo , pofl hominefiflo : Et quod Amelius
teflimonium I oannis protulerit : Heraclitum etiam de Verbo fuijfc locutum. , *
LIBRO SECVNDO.^*2>*0 TMATO- t I. De Theologia antiquorum teflimonium A
rijlotelis , exempla ^ ex alijs quam fitueneranda,ac fu findenda. / II:
Barbaris Grxddidiccrunt,<y quod ingenue difdpulos eo/ * j. rum. y" rmfe
Graci fitentur,quo conflet B arbaroru Theologum prio/ rem, ac meliorem effe,C T
quod i Grtcn nihil debuit , uel potuit innouari fuper Theologia. De tribui
gradibus diuinis,fiue Numine trino,uel tribui R egibut,tet na$ potejlate : c T
de Spiritui fandi apud antiquos commemora/ tionc,ex Mercurio,Pbtino,
Pythagoraiet quod procedat a Mete » Examinatur oraculi i Platonis de tribus
mmunibui,authypoJlafibuf, circa quas fint oia:fed principaliter circa P rimu,q
fit ommit finis . Quomodo Anitnam feu fpiriiu ex illis duobus produci
tradiderint. Quod Aegyptij ter acclamabant,trina Deitate defignantes. et quod
diurnam fapientiam,omnia effc apud eos infcnptio demon ftrabat. De tribus
Regtbui,fiue tribus lntelligentijs,trtpliciq; Duunitate,ex Numcnio, Amello,
Plotino Theodoro, Iamblicho, Proclo. Dc tribui principijs,cxProclo,Platonis
Theologia contentis,qux di cuntiir Bonum, Mens, Anima, ahjsq; nominibus
appellantur . Et quod hac tria
principia, non fubftantia tria funt, fed alia ratione. Quod Proclui tejlatur
Platonem de tribus Regibus in Epiflola fen/ fiffc: v de nominibus , quibus
deferibitur ineffabile Principium, nempe Deus Pater. De tribui item illis
altifiima Prodi Theologa,myfleria Platonis in/ tcrprctantir.o- quod Platonici
fidunt tria principia, quorum pri mum gignat fccundum,tcrtium fit b abitus
amborum. Dc tribus fubfijlentijs,fiuc principijs,cx Plotino: & quod non
fini plura, nety pauciora. Et quod hac cognitio potius diurna cft,qum ranonc
dcmonflrabilis. Profunda Theologia Plotini de tribui fubfifientijr.O’ quod a
Primo fit omnis fapientia Diuinitasq; Secundi . Dc trina Diuinitate,ex
Numcnio:cr quod fuper his fande , cafterfi loquendum efhcr de eorum mutua
indiuifibiliq; fubflantia. De trino Dc ojcmafy Diuinitatc ex Calcidio,quo fenfa
fuperiorum Platonicorum declarantur. Et quod Primus c}l fummum Bonum, Secundus
Mens, Prouidentia, Sapientia atema , Tertius Intima/ tor v Anima mundi. Et quod tres has perfonas
, & hypofiafet aperte cr dtflinflc fiteantur. Dc fecunda Hypojlafi,id e
fl,Mente creatrice mundi,exAnaxago/ ra diuina natura cius dcfcriptio,cr quod ab
hac creat uifibiUa,^ mifibtlia Anaxagom,qucmadmodum hodierna religio •
Coprobatio cx Plcthone Gcmifio, qd' Magica fentetia dc Trinitate loquatur, de
primo, et fecundo Creatore, fwe Deoxt quod Beffa/ no» ! & tion etiam uidit
hee,c r confrmauif.quoi Auicentu Artis hunc Trinitatis ordinem uidit apud
Platonicos ,fed non ufquequaquc rtfte percepit:?? quod I nteUigctia primi
orbis,eft eadem cr Ati ma mundi. Q SPd
tutor e Suidt Trifmegiftus de trina Diuinitate , fempiterrucfi - Trinitate
fcrip fit, quam [olam dixit aternam,infeparabricmq; fub fitndam v quod
creationem per Verbum Dei , quemadmodum V Mofcs,extihffc dicit. Divum A
uguflinum aperte tepori Platonicos de tribus perfonis feri X 1 X De tribus
Hypoftafibur,ex Apollinis oracub:?? quod apud(pfiffe. prifcos,omnia metrice
fcnbtbantur:? ? quod ab his oraculis tnj fierii ueterum Philofophorum manare
potuerunt. T>abu> V*©- CAP. !• ' De tota Diuinitate:?? quod omnes
inflinftu nature Deumfimguldri ter in omni etate nommrintxxemplac^ cx Platone ,
e? Arijlote le,C? Homero, cr Demojihene. 1 1- Q«od fimili ratione locuti
funt,cr quidem diuinius poete,qui Home ro fucce[[erut,definguUri Deo et his que
uerc de eo p redicatur. CII- Eadem probatio ex prifeis Fhilofophii,dc laudibus
di(tinis,ab eis ce ltbratis,qubd fit unus Deus, quod Mens- Animatiocfc Vniuerfi
t principium,medium, finis, tx Pythagora,?? Archyta, Philolao, t?
Afclepio,Acmone, Mercurio. H I L Quod prifei Philofopki fuper uno, ac fingultri
Deo, mirabiliter cum facris literis confenferunt. V Q»jod appellata fit in
ueteri Theobgia Natura diuina, prima excet lentifiimaq; Vnitat : cr quod omnia
ex ea dixerint effe nata, ex Empedocle e? Parmenide cr Zenone ,?? Ariflotele,Meliffot Damjfcio:??
quod hanc Vnilatem uocarint immobile Principii. V ( Eadem probatio cx his que
[enferunt Parmenides ,?? Mehjfus , Em V I I P rifcam Phtlofophiam,Dcum
appcUaffe ipfum(pedoclcs,?? Plato. Effrconfenfusq ; eius cum Theologia uera.
VIII Quoi Deus in ueteri Theobgia appellatus fit ipfum Vniuerfum. I X Deum in
antiqua Theobgia appellatum ipfam infinitatem. X Comprobatio eoru,que funt ante
dcmonjlrata de fentetia prifeorum^ ttominibmq;, quibus appclhrunt fummam
Diuinitatem,ex Simpli cio,qui libros eoru legit,quod retulit etiidoftfiimus
Bcjfmon. X l Eadem ratbne dixijje prifeos Mundum imaginem Dei. X 1 1; Deum apud
ueteres, Deorum effe creatorem. X W I Qwd ttius tantum maximus Dwjdcoqi / olus
eternus. •
sfc 4 Oraculum O raculum Apollinis de Dco,c? de creatione D eorum. X V Aliud ex codem,dc Deo,iiuinis<^
rcbus/cfiimonium. XVI ■ Aliud oraculum de neo,locis'$ cale,', ibus, quod Deus
fons, princi/ pium,creator omnium, in[crutabdls:quod nemo peccans cum U/ teat:
quod omnia p roffitcut. Qjjod lupiter fit Deus tUe ucrus , magnus, Demoms
oraculo :quod eius poteflas,omnibus ueneradatquod [olus itU [apiis, largitore^
fipientixtcrquod hxcoraculd,ucrcfunt a Dxmonc edita Philo/ fophorum tcftimonia.
PLATONIS ET Arifiotclis Theologia difcudtur. - CAP< I. Arifiotelemfingularem
Deum ef[econfifium:Non [olis motibus cee/ . leflibusjcd omni item mundo eum
prxftciffe: Eandem fuiffe Ace dimicorum Philofophiam:Eandem c r Senccx: No»
[olat intcHi/ gcmidt,qux coelum moueant,eum agnofeere. I I Arifiotclcm aliud
MeUi geni Urum genus, quam calefies orbes mo / aientes [ enfiffr.fupra motut c
ocie des, Deos beatos locaffc: Eorum uera felicitate defcripfiffe: Antiquos qui
hec docuerat coUaudaffe III Compendium Philofophie Ariftotelis,unum
fingularem,moderato/ rem folum ordinu calefiiu^iteq ; omnis confiteri. Cofljtfo
alioru quorundam locorum,de prifea Phtlofophia,que fingularcm Deu
predicat-.Deum inuifibihter omnia mouere,w regere. Df hoc Phtlofophie compendio
quadam probationes, quod A riflotc les proueftioris atatis,0' ad Ah xandru
[cripferitjepe magnos ubros fententiam mutaffr:Multa ex prtfat Arifiotclcm in
contra/ rium retuli(Je:Multj /cripfiffe Artjlotelcm,qux non extent. T Examinatur
Philofophia, que rft mCompendio:Vbi unumduntaxat coeli motorim,dominun:qi
totius uitx utdelur Ariftoteles agno/ fccre Quod minores tfio fupremo Deos
quofdam confiffus rfl; Quod eius potefiatem omnia inuifibihter operari dicit. V
I Arifiotclcm fateri a fummo Deo fnfloi Deos minores : interpretari Deum,quam
Vnitate Empedocles dixifieticonfiieri diurna Prout dentia qux natura exccdetia
a liquido moperetur.Coper.diu uere eius effe.Loqui nite emendatius eu de Vno
fingulari,quod alibi de VII Deunofimgulari ac (upremod o,cxeode Arifiotrle
quemi pluribus» a motu coeli abfolmrtt, cuius fit immmjaftpicntia,qua refi teit
ed dm res humanat. Arifioulm miris laudibus efferre,qui Menti rerum creationem
tri/ buif[cnt,in quo fit inclufa confifiio creati mundi De Mmtedixif/ • /e eum
qux prior prxeeptor Flato-ln his unius Dei cdfifiioneeffe. , qho4 F IX * i wM x
INDftX. Qtwi etiam in Moralibus unum
fmgularemDeum ejl conftffus, re rrn humanarum profredorem-.Et quod ad aliam,
quam profen/ Ion uium prouidentu em e? quo largiri bonis eum ait Arijlote *
les,referantur. Exeo quod Arijioteles de Nedare Deorum fcripft, probari cru/
ttius fumnu Diuimutem, qui [ibi & eundis fu caufa felicitatis :& Deos
tUos non ejfe uertentes orbcscaledes. Virtutes , qua pofii/ dentur i
mortatibus,multo magis a Deo pofiideri. Admiranda Ariftotelis Theologia de
beatitate diurna: quojiteon / templatio:Eandem ejfe minorum Dcorii felicitatem,
Deumfum/ mum contemplantiu-Ex quo fumma unius maieflas comprobatur, De beati
tudine Deorum.de unica, fimpliciq; uoluptate , quam Deo tnbuit Arijioteles.
Confcnfm cius eum [acris literis, beatitudinem effe diuinam contemplationem.
AriBotelemfummum Deum affirmare cum Homero Patrem effe D eorum,
hominumq^;eiufdem effe generis cumiUis . Hinc crea/ donem Deorum,&-folum
Primum atemum demondrari. Deu ab Aridotclc,ueluti generis humani Regem
declarari, omni ge nere fapientia maiore, cui libenter omnes obtemperare
oporteat , Mentem, quam exterius uenireferibit Arijioteles, non nifiabuna
fwgulart Deo uenire poffe . Quem Theophrafks cius difcipulut confejfut ejl
omnium rerum originem. Appellari legem Deum ab Aridotele: imperiu legis ejfe
imperium Dei.Ex his fequi , ut tacite fateatur legem hodierna diuinam effe, cui
maxime parendum fit:in his effe Dcifmgularis confisionem. Quod Arijioteles
dicens diuimfiimumReipublice genus Monar/ chiam, uifus ejl unum Deum ftngularem,
qui fmgulanter omnem mundum gubemat,confiteri Aridotelem pietatem
collaudare,utilemq; effe fkteri. Ex his deduci, ut pietatem, qua uere Deum
colit,trcatorcm mundi credit & fu tetur,coUaudarit. Dejingularis Dei
beadtudme,quam Arijlotelesuidit,uere q; defini/ uit . Quod omnes Ordines
mundanos conftffus ejl d Deo fidos, dicens ab eo contineri naturam : c t quod
is ejl Verbum Dei, ex Philone . Aridotelem ftien Deum mafculum c T fccminam
creaffc ad gei it/ ris humani pcrennitatcm-.cum Mofc mirifice confentientem ,
Arffotelem amitis in republica rebus proferre pietatem, quo coh * ftinftip m .
t fi iujtifiiMdsur fit pictas potior. Superboc, Arijbtelem pTXcepig rk Plutonis
[attentum fuiffe fecutwm. PLATONIS DE SIN/ gulari ac fupremo Deo Phdofophia
perpenditur. Plutonem unum fmgidarcm Deum ufferere . quam coelo perinie 'f»i
at$£riflotelcs tribuut Diuinitatemynon neram , fuprcmamq; iUi Diuimtatemjed
creatum effe,frdamq ; ab iUo fupremo. Deum d/ lum magnum ac [upremum appellare
Plutonem ineffabilem , ex Theologia Trifmegifli. Hunc ipfum , no corporis modo
calefio,4 ' . fed etiam animi affirmare Plutonem creatore. Vehementer eos er
rare , qui dicunt Platonem fentire creationem perpetuo manon/ • tem.Sccutm effe
Platonem Aegyptios er Chaldxos in deferiben da creatione mundi. I I Non folum
in Timxo , fed alijs item locis , Platonem de Deo fupre/ mo egregie loqui: Eum
cunilarum rerum,etiam Deorum,affirmct recreatorem-Exemplum in libris de R
epublica , de fketh Dei re/ rum omnium creandarum poteflate. Platonem dicentem
, Deam etiam feipfum gignere,quis fenfus. III Cur Plato in libris de Legibus
magis aftroru Diuinitatem,quam fu/ premi De iobuderit. Qgod fupremum Deum
fentit ac dicit ineffk bilem, dc quo caute fit loquendum • II 11 Platonem
defummo ac fmgulari Deo fenftffe, qux a maioribus au/ diffet-Timeum Pythagorcu
fkeri Deum autorem mundi , itcmtfc temporis,cr omnis caledis ordinis
inuentorem: qux fccutusfit, maxime# approbuueril Pluto. f- Exempla , quibus
probatur Dei fvtgularis er unius confijlio apud Platonem,m cuius potentiam er
autoritatem eunda bona refi/ ratidem,confitcns eum eundorum qux po fidemus
autorem. VI Apud Platonem multa,nonunc diuino appellari, fed unum effe fm/
gularem er ineffabilem creatorem omnium,atq ; moderatorem. Dc fummo D eo,qucm
fummu Bonum uocat Plato, affirmans eure rucundaru calo ac terris autore,a quo
rebus omnibus adfit effe» VIII Platone fateri Deum omnium bonoru nullius autem
mali autorem, optimum,puUherrmm,ueridicum.Prodeffe dare panas,cr ca ftigari-Dogma
de B onitate,fumptum effe ex Trifmcgiflo. IX Hoc de Bonitate diutina fumpfiffc
Platonem ex Tnfinegido. Deum creatorem omniu rerum dicere Platonem • Tcfhmonia
, qui/ bus apparet eum Vniuerft conditorem nuncupaffe . Prolev.diui/ twm
autorem mwtdi effe platonijcui det Patrem in Epijlola. A% Alijslocis creatorem
cali,ordinumq; calcfoutn moderatorem P la/ tonem dicere Dem, qui diflnbueritad
gubernacula mundi Ange I os fuos,creatormundi,omnim bonorum repertor . Varia
tcdimonia,quibusfwgulari Dei apud Platoni probatur coti/ fafootquem et
creatorem mundi fatetur, et ei bona eunda accepta TCJttl* .>ffJ>ri^W>ViA
Qubdrecentiores Philo fophi, qui pofl Platonem et Arijlotelemflo
ruerunt,Theologii maiorum uenerati imitatifymirificc cu Theo logia coeleSti
confenferint , unum fmgularcmq; Deum appcUan / tes,onmia(fc de eo
prxdicantes,quxfunt in libris ftcrif. Te Bimo/ nimefc TheophrajtiyCT Alexandri
de Deo. Theologiam Romanorum agnofcere,fatpi,nominare Dem unum
fmgularem,profoicientem omnibus , ubiq; prxfentem , mundunf omnem implentem,
immcnfe fapientie, rerum creatorem,animo/ rmlargitorem,lAentem Vniuerji,
inuifibilcm, ex operibus apto fccndum.Variacfc de eo Marci T ulli j
Pkilofophia- Senecam unm fmgularcmq; Deum ore pleno nominare AutoTem mundior
rerum b manarm P r a fidem fepius prxdicarr.Ei cun da 'm terris bona accepta
referre . Senecam exordrn mundi fateri i Deo faiffe, qui fingula di finxerit,
loca rebus, fitusip afiignauerit. Antiquior mundo, lucis creator , operis fui
foedator,pcr Vniuerfm diffufus.Ventoru moderator, largftor,profocdor,cuius
decreto eunda fiant, qui mare diffude/ rit ad beneficii nodrum, benignus Pater,
bonorum amanttfiimu. Deftgnatio diuinx natura apud Senccamtquod ft ratio
incorporea, rerum maptaru opifex: per omnia diffufa,cuflos, redor uniuerft.
Dominus, cr artifexxaufa caufamm: Natura rerum ex qua nata funt
omnia.Qtjomododo fitipfe mundus,aut pars maxima mun/ di Qui fit plenus Ideis
xtemis,ad quas fbrmauit mundum, funda tor munditer quod ipfa Natura . De fummo
er fmgulari Deo , ex Plutarcho , Philo fopho iufigni, omnes fermede eo laudes
canente , qux in facris literis habentur. Hunc unum adorandum effe , non
elementa mundi huius : So/ lem, L unamq; effe ftgna quibus diurna maieflas
innotefeal : Ea effe organum, artemq ; Dei . Deum effe creatorem mundi , qui
templum fit facerrimum , 'm quod foedator operum diuinorwn introducatur
homo-Mundtm effe tanquam theatrum, in quo no/ Ut focfatwbus Deus injigtes
opesfaas oflcntat. $ * Deum INDEX. Deum creaffe Solem , qui ft quxdam lucis
xfernx [ux per muh/ dum decurrens imago ■ D uunm naturam effe ac felicitatem,
uirtti tis excellendam. VII Hem ex Plutarcho Deum in pelago funditatis
habitantcm,eunda re fle moderari: Solem in cah uelut exemplum fui codocaffe .
Ejje eum uirtutis omnis fimulachru er ideam , quam homines opor / t eat imitari
quoad jus eft. Principes ejje difrnbutores bonoru, qux largitur Deus- Principe effe
imaginem Dei urnam. Prxcipuu,inft/ gncmtfc Dei cultu,cf[e,imitxri bonitatem
eius . Ad uirtutes aequi/ rendas opem cius effe neceff oriam . Res Romanas
creuiffe, Deo uolente.Dctm effe regem mundi-Bonorum largitorem. Affirmare
Plutarchu omnia fidenda in Rcpublica , honoris dudni caufa.Deum effe Patrem
hominumq ; Deumq;,creatorem autem mundi. Hunc prifeos fiteri totius
ordinis,karmonueq • autore.Prm dpium iujhtix.viucnsxtemUfOptimum. D mones malas
eu non fcdffe:ex inordinatione ordinem fedffe.Opdmum ardficem,ple/ num
artificij,immortalem,beatum,bencficu, uidentem uniucrfa. Deumfeciffe hominem
animal placidu,fociabile- Amore patrio eum hornum res attendere. Omnia circum
mare er terras profricien/ tem,omnibus confulcntc-Voluntatc eius,pulcherrima
quxfy fieri. Animam effe in frumen tum eius. I n eofempitemam effeprxfen/ tiam.Hominem
ad cognofcendumfrdffe. X Exalto Philofopho,qui dicitur Epidctus,Stoicusaute
fuit , non Chi jbanuSyde Natura diuina, de qua deprxdicet qux faerx literx cati
celebrant. Eandem eff : naturam bonitatis ac Dei. Subjlantiam di/ uinam effe
Sapientiam, perftttamcfc rationem. Deum eundis pro fricere,mundu
gubemare.Hominis effe opificium eius. Ad unum Deum refricicndu effe. Ei pro
beneficijs gratias haberi oportere. X I Zadem de fummo ac fmgulari
Deofenfiffefubfccutos Philofopbor. Iamblichum affirmare,Deum prindpium,medium,fmem,m
eo rt fyidendo er fcquendo felicitatem effe . Eum effe Dominum om/ nium
bonorum, prindpium bcatitudinis , finemifc omnis Phdofo/ phix-Felicitatcm
effejequi mandata eius. XII
forphyrium/tngularem , unicum $ Deum commemorare , cui ra/ donabili facrificio,
caBisq ; cogitationibus fit litandum. Eum effe omnipotcntem,omnis uirtutis
autorem . X I II Ite ex Simplido profunda Theologia,de uno bonitatis fonte ,
unico rerum,fmgularic^ principio . i quo caufx cundx,cundaq; prin/ opia
dependeant . E t quodfefe ad frrenddnuferit opem inclinet. ' S* • « mu Kim WrOI
►ir nlii1 nflart 3 * **■ •Efle XV OpOT/ V, >trs Ic. ac<fU ',Dco CAP.
iduam autem f > !c*ri e-Priu * . ■ ii eu non v,ple/ iuafai ,1^- \* * iorum
IhK . ImT neten/ aa. 1 r. iii /tCfcrt r i COlt unii/ tisy i» * •pM, a ( unum
ntert • * * T }gJ« ipbos. xtort II II nofU ■iofo/ virU ? r , \ -ur. ncffe ranco
V prtr*/ i, i j [jurt* 1 »*c& & # r . Ilx eodem Smplicio,Deum effe
abfoluti boninoftrorum animorum principium finem^in quem unum fit
refficiendumxui quidiu co hxferit animus, fua radice htreat,diuulfut marcefcaX.
Quod mun dum Deus creauerit. Bx Proclo,dejingulari Deo,quodftt Vtiut,qu'oi B onu,quod
prima cauffa, bonorum cunflorum Autor, Deorum etii creator. Quod
ineffabilis,incogitabiUs, Virtutis infinita, Natura indeficientis. libro
septimo a g it vr De Mundi creatione. . Omne nationem i uetuAifiimis feculis
traditione per omnes alitb dcfccndclc,fbteri mundum crea tum. Vidiffe quadam
Creati mun di prifeos figna-Fuiffc famam apud prifeos Creati mundi creber
rimam. Rationes,quibui nonnulli noluerunt creatum mundum. Refoluuntur rationes
de Aeternitate mundi.Nulli Aeternitatem pro/ . dtfiefed uebementer obejfe. Hunc
effe mortalibus omnis impieta tis,omnis infelicitatis fontem, rerum humanarum
confufione. Nui lam reddi pojfc prouidentia rationem,rebus atemis . Non poffe
animos immortales effic rebus atemis.aut eos non afccndere in cet lumtnullaq;
effe pofluitam pramia uirtutum. Stultos effe,qui de/ teriora uelint
atema,quafmt melioribus Impedimento. Non effe malum defruere mundum cauffa
maiorum bonorum. Diffoluitur fecunda ratio,ln creando mundo non effe prius
crpofie rius tcpore.Qgjdocunq; creatu * fuiffet mundus, quari potuiffe , cur
non prius creatus, in atemitate non effe prius er pofterius . inmulus
haUucinari mentes humanat perinde atq; fenfus/ome infinitatem abfurdameffe,cr
indecoram, prater diurnam. Vnius tantum effe naturaliter Aeternitatem . Quod
fupcrfcdens Deus Creatione mundi,ncq; tardauit,nc$ ceffator fuit . Ne <k
dici po/ teflfuperfediffe,ac difluliffe. Examinantur Philo[ophorum,primum
Ariflotelisde Aaternitatc ra tiones. Ariflotclcm non impugnare fimpliciter
Creationi, fed qua/ lem nonnulli ante eum dcpradicaffent,qui chaos a ternum.
Crea/ tionem in tempore fuiffe afferebant. Prifeos non quemadmodum calumniatur
Arifloteles,tempus atemum credidi ffc. Prifeos a ffe ruiffe tempus cr ccelum
creatum , creatum coelum ex liquida aqua fub flantia. Diffoluuntur rationes
Procli partmenatura,partim opinione Plato ms dufta.Tcmpus in quo conditus efl
mundus, non effe caleflc * 3 tempus. tctnpuS-Plura ejfe poffe tempora,qubt
ecelefle.ReclundareJuptt uacancamc^ ejfe animam coeli,aut eam ejfe Deum fumrnm.
M4 ioris honoris ejfe Deo, atermtatatem fuam, quam perennem re/ rumfidionem.
Aeternitatem mundi , impiarum opinionum ejfe fontem. Non fequi potejlatem
sternam Dei,aternam mundi condk tionem. Deum non ejfe mutatum cum creauit.
Naturalem fiujfe Dfl stcmuathn,mundi prmcipium.Platoncm no stcmum,fed M tempore
fidum mundum fcripfiffe. P atonicos prifcotjton qucnudmodu affirmat Proetus,
mundu stet/ mtm dixi(fe,fedfidu. Diluuntur rationes Plutarchi fub aliorit per
fona ■ Deum creantem mundu,humanisq; reb ■ confulentem non U borajfe, Dfum
creajfe hunc mundu non caufa uoluptatis jus , fed propter hominet,quod Stoici
cttafitentur.Vexadoncs bonorujm proboru fecundas res no prohibere quo
minusmundusfu creatus . Diluuntur rationes Epicurei CT Cotts apud TuOium.Earum
folutio / nem e$c,quod ubi Marcus ipfe loquitur, fccus fcntit-Etea efl Aes
demicorum libertas. Platonem non fuis p rmu oculis creationem vidijfe,fei apud
prifeos legiffe. Platonem diccremundu corrupti/ biem in poflcrmffed
potcjhte-opificis non intertturu-Non ocia/ . tum ejfe Dcum,fruentem ante mundum
Diuinitatc fua. Non fuper Omnes particulares motus in primum motorem referri .
Diluuntur rattonesShnplicij desternitote mundi-Simpliciurn sgre tu liffc
io.mnO» Pbiloponii rationes Arijlotelis de Aeternitate motus refiaajfe. Eandem
Theologiam Mojaicam contemnentem, non in teUexiffe qus de Luce er Sole creato
idem fcripftt-Non accepijfe M ofen ab ab Aegyptijs Theologum,fcd cotra,
Aegyptios ab eo . Grscos ab Aepptijs didiciffe,ut fi fit Aegyptiorum fabulofd
The ologia, fit etiam Grscorum. Quomodo oporteat inteUigi,lucem primum creata,
quarta autem die creatum Solem , Refoluuntur rs doner, quibus Simplicus ex
Platone probat sternum mundum. Ojlendilur creatione mundi ab antiqui (fimis
onrniu nationum fiiijfe conftffam- Cundos firme Phiofofophos uetufts fkms,
patrumq-, traditioni fubfcripfiffe. Explicatur 'm primis Theologia Trifmegt fti
de creadone mundi Tnfmcgijlum cum Mofr congruere in de/ fcribendacreaiione.De
creadone lucis, fiue [olis, fiderumq; alio/ rum,cr aeris ex aqus puriffima
dcficatione. Ante omnia de ere/ gdoneterrs et aqus,qus cstcris fuere principia,
didit chaos ab i lis aut Ay nhrejiiprt mm. Hi C* , i mnemrc/ tonum tjfe
mndicosi X demfaffe \f M i mjtd* •ndiettf/ t thmptt rmnonU r k norvj* Xt
creat#- foludo/ * ejl Ad itionem rrufW XII noda/ tfupcr lopro irci*- re» XIII;
tot* p n* XIIII »Jfc eo- XV rbe em • • rd r* p xvi ' r N D B X. Us aut hyle • De nudatione' terre,
ne animaliu, & hominis id i magi lie creuti Dei Hinc Theologia uidijfc
Ouidtum apud Grecos, La tincty exprcfiiffe.Dcos eorum effe ftdera,fxdot cx
aqua. Secutos effe prifcos Grecos huic Theologiam exempli ex Platone. Orpheum
adoraffe,fecutu<^effe Theologia Trifmegifii deconftituA one mundi. Minores
afjvrmJtffc qui prior Orpheus,pdidijfet. Pri/ mi Theologi* parte apud Orpheu,
effe laudes Creatoris xtemi, fipiendff foccundiffimiyOmnu nata effe ex fixeuda
fapicntiaucr bi dum fccudu O rpkcu-Secuda theologi e parte effe de chao,ni pe
terre et aqu* creadoe,pofl quot ex eis create fmt fvrme reru. Simile effe Moft
Orpheu in hac creationis afiignationc- Phaneta effe folc -apud Orpheu , Amore
ipfam diurna fipientia creandi cu / pidam. Ex chao et Oceano natos efie
Deos,nempe ftdera cceleflia. Homerum atque Hefiodim ueneratos hanc
Theologiam,fmltter at/ que priores de mundi origine, er eius pmdpijs cecimfie.
Ter/ ramer aquam Homerum primas res creatas dixifie. Hefiodum primum fui fie
Chaos,id ejl, terram & aquam, totam q; creationem affirmafic ac decantare.
Parmenidem, Thaletem^ creationem efie coti fi fios, Amorem efie Deum fempitemum
apud cos. Solum Deum ctemumdixifie Tha letem. Mundum opificium diurnum
appeUafie. Noctem ante / cefiifie diem, dixifie Thaletem, ut Mofes tenebras
ante lucem » Aquas das primorcl/ales Mofticas cum principium dixiffe, Men tem
autem creatricem. Phyftcos atitore Plutarcbo confifios creationem mundi, cuius
imi/ um fuerit a terra: Ab aquis fagregatd e therid fubjlantia primam. Aratum
fateri Deum fummum pofuiffc fieUss in firmamento coeli , quemadmodum Mofes. i
dem cantaffe Ouidium . •
Arifiotelem,radonem jiteri coegi fie creationem mutuli. In etemitate, uel
animos efie mortales, uel a fcendcre i n ccclum non pofic,corpo ra fernper
animantes. Sequi ex his in Phdofophia gramfiimos er/ rores. Ariftotelcm a
motoribus in creatione mundi difientire non debuifie. Verba Ariftotelis que
diucrfu locis pofna probantem creationem prudentem uel imprudentem efie confit
fium. Ex didis oratorum er poetarum, artium fermonis, er humani gene ris
probatur exordium. Plotmum aperte fateri,contra qu.im proclus conteniat,tempus
crea/ tum, cum cuius conditione confequitur etid cctli, mundiq ; creatio .
Aperte pcrfeicucifc Porphirium de temporis exordio fcripfiffe lam jjc 4 blicbm blichum
multis rMionibus omnia nata effe, confiteri: Qw confcn/ tanec cum Mofe prxdicet
hominem diutnitus fidum Item# ordi/ nes calefies a dmimfiuno Verbo repertos. Et
quod condemnat hunc mundum,afferens abeo fugiendum effe. Crantorem Platonicu ,
uitam prxfcntem condcmnaffe, ei# non ef/ [e cr mortem antepofuiffe. quo
[equitur improbatio Aetcmitx/ tis mundi, idem ex Ariflotelc infertur . Epidctum
et Arrianm kommes a Deo creatos, in# mundum, ope rum diuinorum ffettatores
introduttos fateri. Ex fente/ttijs Plutarchi dc mundo , Principijs# eius. Ea in
quibut nonnulli peccauerunt,de materia prima, dc anima malefica. Re/ fponfiones
contra calumnias Lucretii , quas contra prouidentia, temeritatem,^- cafum
defindens, effudit. Diffoluunturuanx Lucretij contra mundi creadonem,rcrum# or/
dinem calumnix.Coarguitur ncccffario fenfiffe prouidentii rebut ineffe , Omnia
caufa noBri ficiffc Deum : qux putaffet Epicurut noxia, ucl [upcruacanca,[ummam
prouidentiam kabuiffc. ANO£LlS - Dc Angelis, cr ea natura,qux inter Deum
[upremum , atq; horni/ nes intercedit, v quod de his etiam prifei Philofophi
funt locuti : Et de ueris Dijs,fibulofis exclujis. In fermone
Platonis,Ariflotelis#,apparere Deosalios,q qui moue ant orbes caleflcs.Ncc
alios effe pof[e,q Angelos fupcrcalefles. Quod Plato de Dijs ftue Angelis
uera fenfit, et Jcnpft. Et quod eo/ rum [edes m calo conflituit, quibus Deus
gubernationem huma/ ni generis tradiderit :cr dc eorum natura. Ex A riflotcle
de Dijs ftue Angelis , quos fimiliter ac Plato in calo fupra motus
xtherioslocauit, et beatos cos, rerum# humanarum cuflodcs dixit. Ex exteris locis
probatio,Deos Angelos# Ariflotelefenfiffe fupra fidera motusq; calefies, eum#
de beatitudine eoru uera fcripfiffe. Q. uod uitam,naturam# Angelorum, cr
felicitatem Poctx ftcut GT Theologidefcripfcrunt. Conftderationes ex Marco
Tullio , apud quem efl Deus fupremus? et ite alij Dij nominantur, qui prxterqua
Angeli effe non pofiuL Ex alijs autoribus de A ngelis ftue Dijs,pofl fummum D
cum. Ex
oraculis Chaldaicis de poteflatibus , ftue mentibus fummis : V quod hasre
flores mundi Cbaldxt dixerint. . De L * / r t) D e x. De triplici ordine Deorum, ftue Angelorum ex
Platonis, prfdpue Prodo,in quo uidetur noStros [ecutut,ubi i ueritate
diffentiat :&• de primo Deorum ordine • Generatim de Dijs,cr eorum prima acie ,
quid'uc Proclus commen tidum affixerit, De triplici HierarchiaD -orum, er quid ueri,
aut a uero diffentiens de ea fcripferit Proclus. XIII De fecundo Deorum fwe
Angelorum ordine , quem ex Dionyfio deducat Proclus . X 1 1 II De tertia
Hierarchia,uel ordine Deorum,ex Proclo, er quod in eo fecutut ejl Areopagitam. Quod Hernias item,quemadmodu et Proclus,
fccutut cjl Dionyfui in definiendis Hierarchijsceeleflibus,ct quid non ueri
addiderit. XVI De ahjs gcneribus,er nominibus Deorum apud Proclum ex Diony fio,
er quid in his dijfenuat a uero. De efca Dcorum,uel Ambrofta, er Ncftarc: qua
ciim ucre a Pia/ tone, er A riftotclc fuerit dfiignata,Pr ocius parumper
infecerit. E* Theologia Damafcij de
Dijs,fmc Angelis er uno fuperfubjlan daliDeo^ quod is etiam imitatus ejl Diony
frnm. DE DAEMONIE VS- X P rifeis Damoni* naturam innotui ffe ■ Profanas Uteros
fmuUa f acris de Dfmonibus perhibere. Nomen D monti, Gracm , H ebrai/ cumq;
effe poffe. Effe hoc nomen commune bonoru,ac malorum. XX Exempla quibus
monfaatur hoc nomen, diuina potentia, numenq ; defignare,er ufurpari pro Deo,
Dijsq j 4 Poetis, er Philofophis. Demum quod malorum potejlatum fit proprium
nomen . Ejfecfc apud eos bonos er malos Dxmoncs. De uario genere Dfmonum apud Philofophos : er
quod non fem/ ■ per phy fice nomen hoc ufurpent, transferentes nome, naturamq;
Dfmonum ad alios. De Dfmonibus ueris et fibulofis cx Platone, CT Poetis- Et quod ueri Df
mones fint aerij. Corredio cius , quod fitum aerium dicunt naturaliter
Dfmonibus attributum. Dedar atur
fententia Platonis de Dfmonibis,qua tribuit eis legatio nes,interccfiionem'q;
inter hominem, at$ Deum. Et qubi hi funt AngdicoeleBcs. Separ antur ea, quf
promifeue de Dfmonibus acrijs et Angelis cce leRibus locutus ejl Plato . Et ,
quod mire cum furis Uteris con/ . . fendt,dc principibus humano generi datis. •
* f De Dxmonibus eligendis, eorumq ;
prxfidio,cuflodLtq; hominum i* uiu,w pojl,a Plutone tradita, tn Deos , ucl
Angelos congruere. Quis fenfus, cum aiunt iujlos pofl mortem fieri Dxmones. Separamur
uert Dxmones 4 jabulofts, quos celebrant poctx. Vero» Dxmona aerios illos effe.
XXVJ Veri Dxmones oUcnduntur effe derij,natura malefici,ingeniopra/ ui , boni
nunquam ipfifmct Philofophis autonbus . Et quod etiam Aristoteles de Dxmonibus
ejl locutus • Dxmones e f[c gentem
aeriam . Hoc facram & profanam fentire Theologiam, idem Platonem,
Pythagoram, Arijlotelem prodidif/ fe.TcPdmonium etiam diui Pauli. EX prifea Magorum Theologia, natur x Dxmot\um
clara definitio » Eos effe maleficos incantationibus prxjidentes xquod Plato
affe/ ruit.effe feras agreflcs , Stygios canes , Vitores , carnifices malo/
rm-.afftttibut malis dcle£tari,do/mcilijs# mpiorum:Transfene fefe in Angelos
lucis, Ex Theologia Aegyptiorum
uetujlifiima apud Trifmegiflum Dx/ monas effe,cr effe malos ,_matorum
Mirationum autores . His effe omnia plena. Vitores impiorum effe. Eos effe ex alijs aerios,
uagos,per phantafw,criUufiones decipientes. In quibus cum na Ora Theologia concordia. Dxmones nidoribus obleAari,ob id materiales
appellari. * r QJJ* Dxmonibus ponnuUi
Philofophi attribucrunt,eos omni mwt/ do prxficientes. Angelis congruere, id#
ab eis deprxdicaru De Dxmonibus qui dicuntur fe mulicru commercio contaminaffa
altos# Dxmones genuiffeiHos effe Dxmonasfibulofos, et quaf 3 pocacos,tm
ucros.e? quod is fuit multorum error. Apud Orpheum cum frnt Dxmones boni V mali
, hoc nomen de/ niq > malorum potius effe,quam bononm,fvut in facris literis
Dxmonas ab antiquis Philofophis
proditum, dare poenas toto rrm/ do pcrfecutioneifl patientes. Nullum eos
elementum admittere eat Io cadentes , ab Empedocle diftos . Pherecydem de eis
fcripftffe. TLoroafacm principem malorum quendam prodidiffe. Nomen Dxmonis eis
proprie malorum effe. Dxmonis nomen apud
ptifeos malorum effe . Vera eorum deferi/ ptio apud Philo fophos uera #
cognitio:Eos effe aerios, uagari per omnem mundum,Deo perfequente dare poenas. lDiuinationem,uaticmia# er oracula ab halitu
terreOri fieri non po tuijfe- Arijlotelem, Plutarchum, Ciceronem ifUfufficator,
fe ip/ (os <kcUrarc,cQntram rationes opponentes. A» ,r . AM oraeulu Apollinis a bono uel nudo D temone
funderetur.QUoi inudo fmacfr eius. Quod fiepe Deui friritibus, honunibus'^ m
probis ufus efi ad pradiflionem futurorum. VHI Demoncs nunquam in confordo
beatoru fiuffe , non ex codeStibut g audijs,qua po fiderent, fed poffeffuri
effent, fi re fle operarent, cecidiffe. Peccatorum eorum fuiffc
fupe^iam,inuidiamq^. De Dtemonibus e calo ruentibus, prifcos quadam cognouiffe
, &• prodidi ffe, Pherecydem, Empedoclem , Homerum, Plutarchum ruinam hanc
defignaffe. Dc Genijsfme Angetis, fingulo cuify cuflodibus datis, 'mter eos er
noflros mirus confcnfus.Tefos horum-Menander, Empedocles, Plutarchus,Arrianus.
X L I Calcidij de Demombus fententu,Dmones atherios , quibus fere/ rena, pura
'ue corpora tribuat idem, potius Angelos appellandos* DefinitioDdemonisiuxta
eundem. DE CREATIONE HOMI/ nis, er immortalitate animorum. Quod
ornncsconfenfcrunt hominem a Deo creatum: animos uem/ re diuinitus:cr quomodo
fuit hac fima manans a prifeis , tempo/ rum longinquitate apud nonnuUos
denigrata. (I VtPythagorM,(y Archytas confentiant hominem a Deo creatum, ru£
fuper omnes animantes imperiumdatum. Etqubdhfcfiut etiam totius fchoLe
fententia. IM Quod hac Pythagoreorum, de homine diubtitus creato Theologia
ducitur ab Aegyptijs : Et quod Mercurius Trifmegjflui ea latius exprefit. Poetas antiquos, quos fecutus efi Ouidius ,M
ofaicam de homine di/ uinitus creato, fententia confirmajfe,idq; etiam Comutu
afferere. V Qtjod etiam Chaldaica Theologia confirmat hominem a Dro crea
tum,animamq; exterius in fi fam in corpus.Et quod idem afferunt Aegyptif
Philofophi,cr item oraculum Apollinis. V I Sententia Platonis de homine diuinitus creato , c
r quod in Timeo formationem corporis attribuens minoribus Dijs , poetice potius
dixit, in alijs locis tribuens totum opificium fummo Deo. VII Quod Arifioteles
mtrificeconfentit cum Theologia Mofaica,homi/ nem a Deo conditum,fbrmatumq;
corpus, datamfy fexus uarieta/ tem,animam autem exterius hifftratam. Quod A
nflotelcs de animi immortalitate,ac diuinitat e fenfit, ac di/ yjt , qua
fupenores , Chaldoi , Pythagoras , Aratiis , Mercurius Trifmegijlus, exinde
PMo,cr Marcus Tufltuf. Quod confirmauit Arifiottles eandem fentcntiam
dlijslocis, qui/ buf fenjit apertet]; pronunciauit animum a corpore fegregatum^
idemq ; teflantur Peripatetici eum fcnfiffe . X Ex his qux fcripf t in libris
De Arma crDe partibus animalium fmilis probatio : er quod hoc ipfum interpretes
Grxci contcn/ duntAriflotelem fcnfiffe. X I Quod Marcus Tullius pro cunilis
Romanis animum er corpus af firmat a Deofupremo creatum,ipfumq; animum cffcad
im*gin?t er fmlitudincm Dei: er quod cum M ofe mreconfentit. XII Varix, multiplices'
que Senecx fententtx de immortalitate, origi / neq; animoru. Fateri eum
delibatos, aut fufos eos detritu diurno. Futuros in sternar equie inter
beatorum choros pofl d corpore difceffum.De eorum cum Dijs cognatione.De
[empitema luce, fortunatorum fedibus. Df
[empiternis animis hauflis ex origine diuitta, ex eodem Seneca. Dc corti duiina
jhrpe,atq; natura. De natali die,quo pernotabunt ad fiiperos.Dc uita beata pofl
mortem, eiusq ; diurna deferiptio. 1 II
Defmlitudme,cr imagine animorum cum Deo, ex Platone, qui ta/ • ta fua P
hilofophia hoc idem perhibuerit : Et quod hanc caufam itu mortalitatis eorum
afferuit * XV Df Phocylide uetuflifiimo poeh,qui dixit animam hnmortalem,di/
greffamq; d corpom fi eri Deum. Et quod frnlia conftffa efl and/ quifiima
Theologia Magorum. WtMetui « in
Philofophia cunilis admirabilem, creatum animum. i Df o ad fmlitudincm fuam
fuijfe confiffumicr quod membra cor porisidem difpofucrit,ammo libertatem
dederit. Alis fuper eodem, Bpideti fententix, quod animus abfaffus,fiuero/
diauit <t Deo : er quid abfcifiio aut radiatio animorum. XVIII Quod fidus
efl homo, in tmndumq; introdudus d Deo, ut contem ploretur, quod membra
corporis ad operationes diffiofttat ZT quod is efl omnium confcnfus. X I X Quod
Phtlofophi duplicem hominem afiignaucmt : fed ucru ipfum animum, hunc
immortalem ,er fmlern Dei. Quod ob hanc caufam dixerunt animum e calo cecidiffe
in corpus in quo uiuat in poenam ; er quod bxc fufpuio non fit uera : er quod
alio fenfu intcUigendum,quod prifei prodiderant : Et Ploti/ ni fententia fuper
immortalitate animorum. Alexandrum A
phrodifcum,animu immortalem fenftffc. Separare eu animo, corpoream, ab anima
dimiore.Anim agentis dignitate pri . ' ~ ^trium fummo Deo, tum intcUedluinoflro
tribuae, utrumque in/ corruptibilem, affirmantem. Alexandri clarauerba de
inteHc/ (h is humant incorruptibilitate- Qgod idem Alexander A phrodi frus
animum immortalem affe/ rui!, cr dubitationem de mortalitate refoluit. Et quod
Plato prior V Arifiotclcs hoc ipfum docuerunt, ofteudentes organa labeji/ dori
poffe,animo incorrupto er inuiolato. Rationes
Plotini de immortalitate : wquod idem iterum A nflote/ les er Plato
funteonjifii, animam effe incorpoream, quemadmo < dum Deum: Et epilogus
eorum, in quibus nure cunili fcrmePhi lofophi conueniunt,fuper immortalitate
animorum. 1 1 1 1 Epilogus rationum,
quibus uifus efl fipicntibus animus immortcUr. Contra rationem, qua putarunt animos retro
fcmpitcmosxt quod * errarunt, omnipotentiam, maieflatemq; fummi Dei, qui [olus
Jit prxduus motu fempitemo, imbecillis aiumis tribuetcs-.etquod ani 1 . m humam
non funt per feprmipiit omnis motus, fcdfolus Deus. Quod ratio qua fibi pcrfuafcrunt animos
ingencrabdes,non ejl ue/ 1 ratCT quod errauit Pamtius transferens ad animos,
legem rerum a corporcarum.Et quod Philofopkiconfcntiunt non omnia nata oc '
cidcre,e quibus Plato ccnfuit mundufiUlum non interituru. Tum ex ratione
decretu hoc Phtlofophoru ne< J; ucrii effe, neq; animis V congruere.
Rcfoluunturfy rationes Ariflotclis, quibus probat o/ mnia nata interire. • Quod lex iUa in Phiofophia,otma orta occidere,
etiam a Philo fo/ phis aliquando contemnitur: quod corii fententia,non modo
ir.cor porre a, ZT fimplicia,fcd etid corporea pofiint incorruptibilia fieri:
‘Ul E t quod no eflfepa ufitatis exephs infij}endu:et deduab- naturis ; Quomodo
fibi ipfts contradixerunt,[ammos e celo cadat dicentes % Ut* iterumqi reuerd ,
cr qua fuerit erroris caufa- Et quod perperam ,K7 htteUexcrunt,qua dc
regeneratione fiicrant uaticinata Sibylla- Quod Plato dicens in Timao feri animos in
afkis,cr inde demitti, pf«* non uidetur id penitus cxijlimaffc.cr quod alijs
libris ueriora feri pfit,quibus hac in T imxo refelluntur. jrpi*. Quomodo uaa fit [ententia, ad animum uniuerfi,
particulares reuer 1 1:(7 B.quod hoc myflenu Phdofophi recctiores perunfc
'mtcUexaint . ;.pW QUod ea fit facrarit litcraru frntentia. Qubd Plato,ct
Pythagoras dicunt animos ad Deu reuerti - Et fuper hoc errores Themiflij.
trfflti XXXI Errores Themiflij,alid effe anima uniuafale dffaetis,aliuipfm Dei
tripi fummum-si foret unus illuminans omnes mentes, 'mteUc&us Dei mu* t
jpre-Ratimsatr non fit unus .ln religionem ueram eundos Phiofophos confenfiffe:
Pietatem, Phi/ lofophiamq^ Chriflunam,quo fola eundas ambages refoluit, om /
nes tacite coUaudUffc : Rerum humanarum finem effe,Phiofo/ phorum
confcnfu,pietatem: Rute autem effe folam Chriflianam. II Philofopbos perhibere
pietatem effe uirtutem principem probari hanc folam effe ChnjhanamFinem a
Philofophis confcntanec re ligoni chrijhano conjtitui, ut Deum fequamur ■ Huc
omnem vi/ , tam dirigendam. Hoc iUos dicentes^perte rdigionem,quo f 'equi f tur
Deum,refpexiffe,probaffc Philofophis ueram [ciendam effe , Deumnofcere. III
Definiente Platone ueram [amentiam fugam ex hoc mundo, afiimi/ lationemq ;
diuinam tum fanditatcm,ac iuditiam, unam duntaxat religionem C briftianam hac
definitione conclufiffe. Probari Plato nis hoc tcjhmomo, neceffario uenturum 'm
terras Deum fiuffe, quem imitari genus humanum poffet, Iamblicho aperte fitente
di umm fmlitudinem comparari, Deiq; pracepta cognofci non poffe,nift Deus ipfe
audiatur : palam hodiernam religionem ne/ ceffanam mundo oftendijfe. 1 1 1 1
Beatos Ariflotele c r Platone pradicantibus, qui diuinam iuftitiam fe
quuntur,hodiemam religionem eundis laudibus comprobaffe,[o lam magistram ueram
diuina iujfaue* V Platone proferente eundis obedientiam diuiinam, aperte affenfum
effe hodierno religioni :ut homines fcirent iuffafupefna,m terrat neceffario
uenturum fiuffe Deum. ■ Y I Definitionem fapientio uero,quo afignatur a
Iamblicho, uni Ckrifti/ no congruerc-Philofophos in humana fapientia nullamjpem
h at bendam afferentes, (olam diuinam hodiernam,ueram effe iudicaf / fe.Ex his
quo facere Philofophiam contendunt , c r quo in huma / na Philofophia
reprehendunt, probari duntaxat Cb ridunam ue/ ram Phiofophiam effe Y 1 1
Philofopbos mundi uoluputes improbantes,omncm<fc continentum admar antes,
coUaudafjfe, comprobaffc Chriflianam religtonem,uc ram continendo magfhram.
Mirabile Plutarchididumad unrtu/ tem,cr probitatem,opemDei effe neceffariam. y
i u Philofopbos eam laudantes Philofophiam, qua uiuitur pure, i cor / ... p
oreis illecebris fegregamur, aperte religionem Chriflianam \ \cf daffe. Eos,
uoluptates corporeas impedimento effe ad codefle itet affercnteSfUnam nobifeum
religionem ajfcruijfc. Phdofo/ o nfiii 't,mi #/ 90' ■o&ffi tectt wil •ini/
A 'au ai ia * t d vi nti * s 0 'f f 'r I M b E X. I X PhUofophix finem,
cogtutionem Dei, maiejlalissj; eiui admirationem Phdofophos
afferentcs,rcligionem Chrtfiianam,cmts finis cft Dei notio, omnibus fuffragijs
confirmaffe : A rchyum, Plutarchum, Iamblichum, Simplicium hxc dicere. Phdofophos
prxfentem uitam contemnendam, er adfolum Deum vertendos animos, odioq ;
hdbendwm corpus affirmantes, hodicr/ nam religionem comproba ffe. Mercurij
Tnfmegifti, Platonis, Ari Rotdis,Synani[uper eo tefiimonia. .<■ XI
Phdofophos affirmantes finem omnis Phdofophix effe contemplatio/ nem,er
felicitatem ueram,folum intuitmSDci,ty regnum coelo/ rum fentire potui ffe. In
terris nullam effe beatos reddentem cont temptationem. Ex his cum religione Cl
mjtiand palam eos fentire v XII Veram fapientiam,cromniu qux fieri
pofiintoptimu,tcjlib.Philofo p his effe pietatem : hanc autem cffejmulitudinc
cum Deo,eam'cp felicitatem ucram.Hoc cwm a Philofophiafieri dicant, nullam ali/
<tm eos fficdare potuiffe Pkibfopbiam,quam hodiernam. Miris laudibus extuli
ffe Pbilofophos charitatem non fidam : Eo Chri ftianam religjoncm, cuius
fundamentis e fi charitas, comprobaffe. De prxeepto Pythagoreorum. incultu Dei & pietate Pbilofophos, eximas
uoluptates fiatuentes, affirmare, quxfcmper concinunt facrxliterx. Defiderantes
eof/ dem perfidam, mmficamq; pietatem,hodiemam defideraffe. Pbilofophos
diuitiat contemnendas docentes, malisq; malas v per/ * niciofas afferentes,
paupertatem admirantes, curam camis abijet/ endam,fludium'que ad pietatem, cr
cultum Dei transferendum contendentes, prxfentem religionem unice
comprobaffe.Hanc u/ »am cos uoluiffe. Phdofophos afferere religionem pure exercendam
effe quxrendumfy acceptifiimum Deo cultum, eunda humana contemnenda. His
probari,ea, qux habentur m religione Chrijbana,auidifiimis ani/ mis eos accepta
ffe. Phdofophos arbitrio Ubertatem tribuentes, fcd opem diurnam ai ope/ ra reda
neceffariam prxdicantes,mirifice cum religione hodierna congruere ■ Mala ex
nobis ipfis effe,autonbus eis. Hierocle,Syrianu,eximios
Philofophos,uerdiudicarc fapientia,uir/ tutisq; principem pietatem, er
afiimilationem cu Deo, c r imitatio nem bonitatis,wftitix<j; eius. Euq;effe
Phdofophix finem, Hanc effe beatitudinem,quam Marcus Tuti. dicit 4 Philofophia
donari. Prifcos x maioribus audific deprxmijs xtemis. Famam fempn in/ termor/ .
ter mortales crebuiffe future felicitatis pofl haitc uitam. Platonk," C r
Socratis,cr Marci T uU-teSlimonU. P hto
v Socrates & Marcus Tullius tcBes, fidem , antiquam effc de pnmijs iufbtii,
ac probitatis. Eos cum noStrts pndicarc , fu/ pendas corporeas illecebras ,
uitam codcslem in corporibus agjj tandam.Qui hoc egiffent,in concilio Deorum
futuros. XXI Probos po fi uitam Deos declarandos, quemadmodum facnliten,
pndicarc Platonem: Improbos , iniujlos, [celeratos cum fmltbui
habuaturos,TenebrasappeUare Platonem,pocnas malorum. Ex Platone de bonorum,malorumfy futura
fortc.TefUmonium em hanc Theologum prifeam effe. Platonis de pnmijs c r fupplicijs poft uitam,
de repto Sacrofan&o Beatorum,de teterrimo carcere maloru, de carnificibus
infimis,' fententijc.Quod boni bonos,mali malos adeunt . Quod hic reli/
gio,Fidcsq;,non fiut niftcccUtus antiquis reuekta. Platonem jkeri reddituros
quoffy de fodis proprijs rationem , bo/ nos cum ftducia:malos,cum fumma
trepidatione. Non iUic affore propinquoru cateruas , qui reos ante Tribunal
iudicis defindant . Labores quos pij fortiter cxantlaffent in uita,mcritis
pramijs af/ fidendos . Defcriptio patrii cale Siis , nominibus rerum fenfibut
expofitarum. Defcriptio regionis beati ,
Platonis, diuiq •, loannis-Vt pulchritudo uenuBasq; tcrreSlris,cxprimit cis
pulchritudinem caleSlem. Dc panis ad
mftros,ex Plutarcho. Dc Dimombus carnificibus. Dt pnmijs atemis.Hanc Theologiam effe prifeam. Ex
uetuBifiimis Poetis,de panis et pnmijs bonorum ac malorum. Phdofophorum ac
Poetarum more Plutarcho effe teflimonium, manere bonos maxima prcnua pofl ubi
curfum. Tcslimonium Plutarchi, lamblubi^Urd TuUij,Pythagori,de pr0 mijs ac
fupplicijs pofl uitam. De Mundi exitio. PRABPATIO.
De faecefiione Do Aruiar ab exordio mundi. Cap. L T unum efl omnium rerum
principium, fic wum dt$ e an dem de eo [dentiam femper apud omnes fitiffe ratio
mul/ Urum q; gentium ac liter arum monimenU te flantur. H <ec pdrtim ndU 4
prima hominum origine , per omnes atates deuolutd efl dd pofleros: Pdrtim ex
multiplici rerum conft deratione parta, Philo fophia nomine femper celebris
fuit . Hanc quidem [dentiam in primis hominibus cumulatam, ebfolutam^ fuiffe,
ea res clarifime probat,quod dum nafcerentur,i Deo fe crea/ ricemerenl:& ab
eo paulo ante omnia condita perficerent: Coelum, ac Tcrraf, & Mare e nihilo
parta: Animalia,Sidera,Camporum $ uiriditates. Nati autem, toUoquio Dei,cf
prxfenda (ruebantur: e r quicquid temporis 4 creatione ad eos pulfos e Paradifo
exaflum efl, mirabilium rerum fuit cognitio : fis autem non efl, lantarii rerum
memoriam pofieris eos non reliqui jfe. Nf<J; uero probabile efl,pri/ m um
homine fuum,mundiq; ortum ignoraffc/denterq; filijs fuis exerta uocenon
preducaffe: totacfc uita cafum,resq; priores fuas non commemoraffe. Ac magnus
ffle fator, et parens generis humani a creatione fua ad mortem, mille annos,
dem / ptis feptudgintd, uixit:quo temporis fodo innumerabiles(licet'paud
commemo/ rentur)neceffe efl fuiffe procreatos,qui primum illum generis fui
ducem, diuivus creatum contemplati ,& cum eo locuti fuerint, totxmfy creati
mundi rationem ab to didicerinLPlura quoque quorum in eo fuiffe
perficuam,exaAdmq; [dentiam, glirabilis animi, & corporis ueniens a Deo
arguit creatio. Nos enim ab eo nati fu mus.Eumucrb, quem Deusprafens, aftansfy
creauit,multisdecauftsneceffe efl, animo V corpore fuiffe nobili f mu. qu*
igitwr ab illo referebantur, ab innumc / rabtlibus quidem audita , paucorum
animis ( quos fdlicet terrena cupiditates cu/ raq; mortales minui
occuparant)retenta /wrt.Qjjj er ea ipfa er alia, qurfecu r lorum ordo,etdMcy
fuccefiio afferebant cognofcentes, pofieris, quorum mentes tantarum rerum
[cientia ad cultum Dei inflammare cupicbant,prodiderunt.Quip pe N oc cuius poft
dduuium plus trecentis annis itita proceflit , plus quingentis anteceflit, er
feculd diluuio fuperiora,cr interitum generis humani cum filijs non conticui
ffe,fed maxime prxdicdffe,omnmfy aures hac fima repleuiffc, er pro/ bitat
eorum,(? humanus inflinftutoflendit. At<£ is ipfe optimus iufbfiimusq; uir ,
cuius ante mxytam aUuuhnem fexcentos annos uita didturobiuiffe,uiditeos,qui
primum parentem uidiffe potuerunt; (fi quidem Matium millefimo, er quingen/ 4
tefimo f .' ■ I. tefino plus imus armo ab origine generis humani
inun<Ltuit)uiU nero primi ho/ minis id milknos annos, demptis feptuagnta,
progrejfa r/h proxime quam feX/ centi iUi N<wr an te diluuium anni,paldm
attigerunt. Ac pratn alios fbrtaf[e( quo/ rurn nec memorium , nec numerum
dnnorum Theologia uifum fn referre : quod una tantum feries pr/flantiorum
hominum, ad texendam principij, omniumrfr deinceps nafantium fecularum kitiorum
fatis effet)fuit is, qui ditius e fl Mathu/ ftlem, quem inter Adam er No«
pofttum utrunque uidiffe , fimiliantcrqi cum utroque uix \ffc , primo quidem
feruientem , ac fumma cum pietate , obfequium pratianlem, ab altero ucluti
minore obfequium accipientem, ad rationis confrt/ fum , etiam an aqua
Hebraeorum traditiones prodiderunt : lUumq; ipfum uenfo/ ma temporum fupputatio
probat, anno ante diluuium decefoffe , natum agente Adam uita fua fexcentcfimum
otiogrfimumfeptimum annum, ut ducentos qua/ draginta tres annos Mathufalem
mere,uerftriq ; cum Adam, eumq; uidcre po/ tuerit.Cum Mathufalem autem
commertium, confuctudinemfy N oe potuit habu/ iffe, plus quingentis annis ante
diluuium . O mia igitur ante diluuium uel uiditr uel audiuit N oe, tum in medio
quaft temporum continuius, er diluuium afoexit^ CT pradicare trecentos annos
pojl,omntbus omnia potuit: prxcipue fltjs, a qui/. bus,ccu tribuijbntibus,
natum omne humanum genus fecit diuortia. Atque ante 4 quam decefofjet N oe
natus Abraham cjl,ante eius obitum plus quinquaginta an/ nis.Ncc ucro pij
fornum hominem patris $ fimiHimos filios,par ejljub filentio ret tantas, tam^
memoratu dignas prefoffe,v ad pietatem, iuftitiamq; homines tum originem coram
a Deo doccntes,tum pccnam,quxfrculum flagitiofm dcleuiffet i commemorantes non
infUmmaffe, pracipueq j ipfum Abraham , quemfantiifo/, mum,pix'$ nationis
principem fore profoicercnt. Ab hac igitur uerifoma caufa, .magnam rerum
diuinarum,bumanarum(fr [dentiam dedutiam par efi, fcculii,pq flea v barbarie ,
folitudinef primorum hominum plurimum labcfktiatam , fi/, flamq;
[emperuetujlatc deteriorem. fiquidem cum pojljbarfwm , ac dijfufum it ^ omnes
terras genus bumanum,priores illi & pauci fuifjent , & longius a ft re/
cefoffent,tum uita neceffarijs excogitandis effent intenti, neceffe fuit rerum
pr a/, territarum memoria negletiam,apud paucos omnino remanfifje. Et forte
necdum literarum repertus erat ufus, aut diluuio penitus extintius, aut ne tum
quidem re/ pertus-Maioribus igitur hac ore,non [cripta pofleris tradentibus,
facilior fuit obU tdo-Et unitas quidem apud paucos rejhtitifilfa uero quadam, obfcurafy
eius im 4 go, er fibulo ps uulgi rumoribus ftmilis,pa omnes dmanauit-Hinc
nationes hat qua priores fum fata, ty in quorum terris nata , c r grftf res
antiquorum funth earum rerum clariora ac plura,
quamcatnx,monimcntaretmcrunt:dico Chal/, daos, Armenios Babylonios, A fiyrios,
Aegyptios, Phoenices, penes quos partint apcrta,cr drtetia,partim fibulofa,cr
fcyrpis er latebris abfconfa, V difonut/ Uu}parm impijsfigmenUi wohta Theologia
maiorum rcfodit-Fatium non tam ftB-^ | fbtdio, Ct indifibria,qum cafu, dum
unius i fuo fonte recedens, fitperomnet diflipau deterior, affigente unoquoque
aliquid, aut quod traditum efjet , non re / cordante- Eandem par efi fiuffe
caufam depravanda urnulis , qu a rerum fo/ let effe caterarum.Nudus eft enim
rumor ac fama, quin fiat, quanto nugis frargji tur,crab autore dif ungitur,
fbbulofior. idem'% cafus antiquiflimam fapientiam, dofanamtp, Unquam rapidus
torrens euertit,atquefermonem et dulctton, qua eum une ej[et,cr apud
pnfcos,uelut in fonte [uo,eff :t puriflima, e a$ toUpofle/ ritas uteretur,
fi/la omnium ab inuicem in omnes terras deduttionc , fermonem quidem eundem
omnes fecu detulerunt, fed non longo temporum intemaUo iuft eae diuafum,ut
plurimu d primo,naduocp iilo differret . Multum tamen habuit fimiitudmis cum
primo, ut facie r iui de quo fonte profluxerint, agnofeas. Hin# fermo
Chaldcorum, Aflyriorum, Arabum, Aetbiopum, totiusq; firme orientis, fle
appropinquat Hebraico , ut adulterina germanis,corrupU fynceris re frondent.
Perinde igitur, ut famo,eftdiflipatx cr contaminata fapientia , cr tempora [ub
quibus omnia fenefeunt, tum cttera que mortalitatem comitantur,fucrunt eis exi
tio. Apparent tamen quadam uetens fapientia ucBigia,ut tametfl nominibus fil/
fts,corruptisfy circuntegitur, porrigere certe aliqua [olertibus de [e
coniefluram pofiit-Vt igitur omnes ab uno principe Deo , ab uno generis autore,
qui Deum, CT Angelos eius inuiftbdi forma uidit, c T cum cis familiariter
aliquando uixit, progenid funt,flc communem quandam de Deo,rebus<p diurnis
fapientiam opor tet fiuffe. Alterum fuit [cientia primordium non dfucceflione,v
reuelatione na/ tum, fed contemplatione rerum, fanistp iudicijs exceptum ,
primo quidem incer/ tius cr obfcuritts, eafdem tamen habens caufas. Nam Deus
natura pater cr re/ potor/ cut ex eo commci/%) cr reuelatione maieflatem,
dimitatcmq ; fuam ho/ mini dcclarauitiflc item cum ordine et decore,et numeris,
omniumq; pulcherrima rum rerum formis munium compleuit, oblata edam ignaris
diuiiutatis fua varia, certa ji occafionejcipfum oflendit-Veri quidem
eflflmile,maioru lU orum et per/ fUhorem longe et clariori fiuffe,ifla qua
poflea ex contemplatione nata efl Phi/ lofopia.Sed nouiflimis feculis, omnis er
Mac? hac, clariore exorta luce (uclud oriente fole,folent flella
obfcurari)abfconfa,uel hebetata cfl,ut qua) i radij fuerint eius, er uenturum
folem pracedens aurora- Sic autem tres Phdofophu juijfe dxce mus atales,priorcm
quafl iuuentam uegetam, robuflam, qua cum ad feneSlulem perueniffct,ceeperit
phdofophorum tempore, fed fui longe diflimilis, renafei, ac. nparari,nouiflime
non renafei folumjed maior, luculentiorq; quam unqua fitif/
fet,oriri,lucem(p,quanUm poffent capere mentes,ubiq; diffundere. Eodem uide/
licet, quo proles humana labentes,qua principio quidem beata fuit,fvtura immor
Udis /i fledffet,tum in omne malum pcflemq; delapfa, poft reflituta creuit
multis gradibus prior dignitas. Omnem igitur qua femper in hominibus fuit,
fapientiam, ■ uon rabonibus htsfolm perfundemur, cande apud omnes fiuffe, fed
mulus qui/. dem illis de maximis cxcmplis,cum ffarfa per omnes gentes
ueritatiseius ttefligif intuemur, quam libris fuis Mofes olim,quaji procul e re
moti fima f fecula inftici/ endam ojlendittpoflea luce clari fima eadem
refulgens, omnium cculos,animoscfc complcuit. Dtgnifimu autem ejl
ojlendere,tdem fcmper omnes gentes creitdiffe, quod nunc credunt, retinent q;
omnestidq ; duabus rationibus:tu iudicto, ratione docente,acueritatead
fuiconfefione omnes attrahentr.tum exuetufhfimaWkeo logia,qua a primis
hominibus perueniens,qui Armeni,Chaldatq; fuerunt,perpe/ tuis fuccefiombus
defeendit ad cateros barbaros, ab his ad Grdcos,ut Plato quo$ teflatur.
lnfignes autem ante omnes in ferutanda, pafcqucndaq; omni dcflrtna, fuerunt
Graci : e quibus quife Philofophandt caufa ad exteras nationes contulif/ fent,
multas ab eis diuitias auexerunt,fed minima ut par ejl, carum partem, qua li
teris earit calarentur. Apparet et peruerfe quada eos inteUexijfe,ftue errore
fuo, fiue iam etia apud e os,a quibus ea tradaennir,ueritatc ueterem dignitate
non reti tiente.Nam cr nomina immutarunt Gracitquadam quidem non adeo multu,
alia tantopere,ut uera,antiquaq; appellationis nuUu reman ferit uejligium-
Gr/cos igi tur ac R omanos,qui a barbaris cr genus duxere quondd, et corii
fapientia longo pofl tempore ad eos def.uxit,multa latuaut,qux uti tunc, ucl
multis retro feculis apud eos habaentur-Eode enim progreffu,quanqua non eode
tempore, etgenut bumanu,et fapientia efl propagata Fuit enim generis humani
primordiutp in A r tnenia,Mefopotamia,ChaIdaa,Afyria, ibiq; ante diluuiu
duntaxat homines uixe nttPojl diluuiu, ha ipfa primu terra, quas ante diluuiu
tenuerant, habitata funt, Affynaq; gentis, cr Meda, A ramenia, nepotes Noe
conditores fuerunt: ab hit diffuft paulatim funt in omnes terras et dijhtbuti
coloni,quod quoda temporis ffd do faflii neceffe ejl Sapientia quoq ; prata eam
quartfecu detuli ffentueteresco / lot.i,a Chaldais pauenit ad Hebraos,excipio
quafcripfit Mofes, ab hebrais ad Aeg)ptios,ab his ad Gracos,a Gracis ad Romanos
: Siquidem Abraha Chaldaut fuit,in cuius domo ucterc Thcologid,pdtriasq;
traditiones par ejl remanftffe,qua/ ru ille bares fuerit: Nam cr temporii
exafltf.ima fupputatio,cr Nebraoru litas affentii<tur,uitam Noe uffyin
tempora Abraha perueniffetuixit enim Noe pofl di luuiti trecentis quinquaginta
annis, Abraha ducentefimo nonagefimotertio natu* ejltquccirca quinquaginta,cr
eo amplius, annos cum illo uixit. Optimi enjmcum optimis uiuae gaudent-Ecce
autc tota feries ut hcminu,ftc fapientia inta fe dein ceps implicata ufq; ad Mofen.
Princeps humani genais acori fc uidit a Deo, fuit eum oculis a
ffexit,pulcbritudinc mundi nafcctis ac nati uidit, nemina bcflijs fecit, eataaq
; pacepit „ quoru in eo fuiffc certi fima fcientia, multiplex crhrefraga/ bilis
ratio demon fbat- Nepotes eius, qui diu cu anr.ofo patre uixer an t, uidit Noe:
CTyUt credere fas efl,fcimofum paretis corpus, firmo for e anima referentes
audi/ uit-Et qua diurniora funt,audiuit eos Theologia dtuini parentis
reccnfentes, ut jit taradifo acatus3ut moratus, ut pulfus f.ij[et q na coelum
ac tara,animalia,ra/ . * tfone creata: quid pnrnu, quid pofhremu conditu:quam
arbores iUa,altera itita, al/ ter a [ciendi boni c r mali,uim haberet. Omne enim magni genitoris illius , ac ma/ gna
genitricis fermonem, Theologiam ftiffe credendu ejl, ut perpetui de rebus an te
cafum fuis,de ortu, habitu , formis angelorum er damonu loquerentur: quid e/
nim poffumus aliud fu fpicarifHac omnia Noefliosq; eiusretinentes,uidit er au/
diuit AbrahamAs flio er nepoti narrauif.a \acob,in omne genus defuxcrut-Pra ter
hac autem gentis Hebraica feriem,plures alias fuijfe credendum, per quas pa
riprogreffu er pietas, cr rerum antiquarum [cientia ierit.Nobiliorem quidem ac
fynceriorcm hancHebraorum. Necuero folus Noc ante dilutiiurtr multos annos cum
patribus iUis diuinisuixit, nec [olus eos audiuittnec folus item Abrahampius
fuit , v antiquas res memoratu dignas i N oe er a filio eius, Shem audiuit,crfe
mi niflrum eiusfuiffe quindecim annos,fi traditionibus Hebraorunt credimus,
cofef/ fuscfhunde enim pietas,crjapientia lob,nullain re cedens
fapientia,pietati'q; He braorum,manauit?An cenfes er hunc, cum fit uetujhf unus
jiidelicetAbr aha tem pefate, ipfum Noc non uidiffe , loquentemq ; non
audijfefcum non multum inter fe diflarcnt,iUe in Armenia,is in terra Hus,qua
efl pars Arabia dcferta,adiacens Kefopotamia,fiue Armenta minori. Quid Sibylla,
prafertim Sambethe, qua eti/ am in his ipfis locis, id efl Perfide , uel Chaldaa
nata, fertur de genere Noc fuiffe, cuius extabantuigintiquatuor libri, ubi
plurima de Chriflo,plurima item de origi/ ne fu gentis, de creatione fcnpfitf
Sola igitur ex tam multis Hebraorumfimilia, ut praBanttor,numeratur: et fola ad
texendam, continuandam $ htfloriam necef/ foria A Barbaris igitur er genus
vfapicntia peruenit ad Gracos,no tam eo tem pore , quo phdofopkari gens illa
coepit: fe d multis ante fec ulis. quod ut non fit feri ptum,pofit tamen ex
coniefluris rationeq; innotcfcere.Quandoquidem ante H o merum crHeftodum multos
floruijfe proflantes uiros fit neceffe,a quibus ipfi et carminum
rationem,numerumq ; fy liabar um,cum modulatu,V tot,tamq; mirabi les res
didicerint-Neq; uero fis efl, primum Homerum autore poifis fuiffe , quem Umetfi
Orpheus, Mufous, Linus, antecefiffe dicantur, plures tamen extit erunt, qui
poffent Theologi certe, fi non abfolud poeta uocori. Vnde enim illam Home/ ri
grandiloquendam,tot cultus, cerimonias, facrificia , in quibus manifeflam inue/
tues cum [acris literis concordiam,manaffe putesi Fuerunt adferibendum ueteres
tardi,crfegnes,fme quia literaru ufus no effet ubify receptus,fiue quod
confuetu do fcnbendi, cr per Uteros ad pojlertt itcm res mandandi, nondum effet
ufitata . Deinde omnia fert fecum inuidiofa uetuflas , magnaq;jifla funt
omnibus feculis ueterum monimentorum naufragia-Non efl opus exemplis, quot cum
imperio R o . | mano nobili fimi feriptores interciderunt, quot defiderantur e
Gracis, quorum no mma uix audiuimus. Eadem ergo hac tempeflas antiqui fima fecula
depopulata, abflulit rerum prateritarum manorum. NulUq; efl lingua, qua non
bonorum au tonum deploret intentum. Vt mittam apud Hebraos multa, qua [olent ab
eis pro/ di fr rri. t frrn, ubi funi libri N. atam prophetx,CT Achix
Salonitx,CTuifio Addo uiienfa dw citantur in libris Paralipomenonf Vbi tot
libri Mercuri) Trifmegifli, uetuShf/ fi rm hominis, quem [xmblu-hut ad centum c
T decem millia bibloruyid efl chartari c papyro de rebus diuinis,et naturalibus
confcripftffe memoratfcuius ejl qmcquid de mundi creatione, de rebus diuinis in
Pldtone admiramur. Equidem fic flatuo, ut innumerabiles e lingua Latina &
Graea feriptores ad pojleritatem non peruene/ runt,fic plurima uetufoorum fecularum,
qua de creatione rerum,de rebus d regj/ bus gejlis nos docerent, monimenta
interijffe ■ Seruata tamen ejl pars melior, ficui [ multis minoribus multis
feriptoribus cadentibus, incolume femper fiiit Euange/ lium.Hntc igitnr nihil
habent Grxci quod ante Homerum, atque Hefiodum citare pofimtmam M ufeus fere
nihil [cripfit:Orpheus,cuius extant hymni, alius uideutr d. ueterc iUo.
quanquam prtfei illius a Grxcis multa citentur: CT certe aliquem do/ cuijfe
Hefiodum necejfe efl, ante omnia chaos juijfe,pojlca terras apparuijfe-So/ li
igitur Homaus ct Hcjiodus,aut [cribcre ceeperunt,aut iflorum,uti nobilior u
tait tum, ex multis ad pofleros monumenta peruenerunt. Et ut de chao ea dixit
Hefio dus ab antiquis audita, fic alia per populos folita uagari, aut penes
fapientiores fo lita recondi fentirc debemus plura longe,ac meliora. Igitur
apud Grdcos CT Ro/ manos,tribus modis periclitata ejl fapicnliatPrimum lingftx
dtuerfitas, locorumcfa diflantia ficit,ut Grscos multa cffugerent,qux apud
exteras nationes, Grxcis an/ tiquiores,CT cum coelo CT terra pen e fdtat,
haberentur. Tum qux fecum ueteres filij ac nepotes Noc,Iauan,Cittin,Rodanim,i
quibus Grxca natio ejl condita , 1 o/ nes,Cyprij,Rodij,detuliffent,primo iUo
feculo,cum propter inopia rerit uitx ne/ ceffariarum,artiumqi nondum repertarum
impaitiam,aliafequaentur, nec lite/ ris uacarc poffrnt,fiicilisfuit oblinio.
Pojbremo quod ea qux apud prifeos Grxcos illos circumferebantur, tamctfi a no
nullis meliore ingenio uiris perferipta fiujfent, multis tamen cafibus intercepta
perierunt, ut peruenire omnia ad pofleros non po tuerint.Multx tamen reliquia
remanferunt,multa $ ex tot,tantisq; diuitijs tuujrd gia Mari per undas
uidimus,qux nos impulerunt,ut qua poffemus ope, ea colli/ geremus : quanquam cr
hoc peius habet Romanos quam Grxcos ,'quod eorum omnia attingere monumenta non
potuerunt: Vt qui genae pofleriores funt ,fapi/ entia quoque fint infiriores.
Huius opais autem duplex erit rado,ut quonid oflen/ fum e)l,undm ncceffario
fuiffe fempa fapientiam, fiue [uccefiione proditam,fiue conieduris cr iudicijs
exceptam, utranque rcuocare CT conferre cum uaa pro/ pterca confbrmationes,aut
de paettni Philofophia funt appellatx. Nam cum und fit religio
caleflis,conflans eximia pietate CT dodrina, eandem fuiffe ex quo ge/ nus
hominum capit effe,aut indicante natura, aut reuelatione fuccurrente, obfai
riorem quidem quondam cr penes paucos,pojlea radiantifiimam,toto<p in mun/
do flagrantem, qui uolucrit,intelligct.Hxc uejligia,has reliquias fapientix nos
ui/ detites, credidimus maioris cuiufda pnfeis feculis, pofiea maximx lucis
fuiffe quafi radios-.ficch in unam omnia fbctUrc ueritatem. De tribu* .* T*
DctHbmmo Jit, quibus cogviracflSapieima.fcJpofteriortprxfhml&im*. Cap. IT.
-Gitur ut i Sapientia inchoemus , fuperiorem rationem JbiBius repetentes, dici/
*mus, Sapientiam/ ue Veritatem uementem ad homines, uel offerentem fe de ex lo,
tribus gradibus cffe progreffam- In primis hominibus ub criorem,largam ,&
tradente Deo perjrBamtpoflca crefcentibus annis difipatam,difieBam, euerfam ,
tnagnisq; temporum atque hominum imurijs affvBam , ai pofieros tanquam fi/
bulam er [omnium , utlcm laccramcfr perueniffe . Ex his eB ortus mundi , Deus
autor , principia , chaos , aqua , animalia , Mens opifex , diluuium , gigantes
, turris rerum diurnarum, certior cum rebus humanis affinitas, notifiima
prifcis feculis , pofleris aut penitus ignorata , aut ita obfcura er incerta ,
ut tantum non pro fibulis habita fuerint ■ Exorti Phtlofophi partim eam ud
fibulo fani reiece/ runt,partim fuis monimentis,ut acceperant,ob[cura , er
contaminata tradiderut: Repulfa , quam fuis: fe reperiffe iudicijs perfuaicrent
, pratulcrunt . Sic ueritas pro fibulis, obfcurauel frlfa p roueris cr certis
haberi coeperunt . Tres igitur Phdofophia partes,cr genera contigit cffe:
Primum fuit illud totum,quod ab ori/ pnemundi,quaft per manits,V fimam
fuccedente fima,in multas gentes fc dif/ fudit, quod nift uiolatum poflea
fuiffet,magna rebus humanis ea lux extitiffet. Al terum genus a
Philo[ophis,naturas caufaslf; rerum fpeculantibus kabuii ortum, quod 4 primo
quidem plurimu recefiit, iudicijs humanis [xpenumcro tabentibus, Cr quam
quxruntueritate,non inuenientibus. Tertia demum Philofophia illuxit , omnes
claritate fui, prioris tenebras depellens, no unofe loco continens,[ci radijs
replens uniucrfa-Hac errores Philofophia , et plagas ac uulnera,qux temporibus
fuerant Slata,pnoris illius fanauit:mcduprapof\era iudicia retexit . Ab omnibus
expetita,omniu hominu iudicio,uel ipforu Pkilofophoru,mundo neceffaria , fola
digna Sapientia nomine:ut in omni lingua et doflnna fraudes, et fibula multa:
fic folum hic dulcis er optata requies animorum, per incertas hominum come
Buras ante udgantium Hac, qua fitit ucra [cientia rerum humanarum, femper
aliqua lu cerefuljit in mundo, femper eundem mundi principcm,eundcm ortu,eandcm
ani/ morum immortahtatcm,eafdem culparum poenas cr eadem pramia, peccatorum
eandem expiationem,atq; poflea demon flrans , quod erit exipfis teflimonijs
inter fe colla tis perfficuum Igitur quoniam diximus probabile cffe, quandam
fuiffe ah orbe condito Sapicntixtraditionem,prir.cipium habentem a Deo, qui
primo horni ni magnitudinem, diuinitatem, arcanaq ; ftiblimia fua reuelarit,c t
is in Deo filium ac genitorem cffe didiccrit:hinc claret fiiiffe j profiBum ,
quod omnes jrre gentes dhqtta monumenta de Patre ac filio, w Spirituje Angelis
bonis er malis Jc crt aliene eorum, cr rmndi,recondita fuis literis habuerint.
Qua funt erroribus ab/ fierfisinfuu locOreflituenda Multa item quaconfona
unitati, ratione duce repe rerunt homines,dcmonflranda. Nec nouas res auribus
apportabo, fed longe uetu/ flifimsMt appareat necejfarib unam totius humani genais
cffe religionem. Qftbd t . f. Quod Patrii ac Filij diuinitai 6c poteftai fuerit
apud antiquos celebri** Cap* JTL -r lhil bibet dltuu ac maius myjlerium T
ktologu, crante quod aliud arcanum ™antccedat,qudm Patris ac Filij
duunitatem,ac notioni . ld<fc ejlinonmi rerum diurnarum [cientia primum
myflerium , quod quidem propter magnitudinem, ac necefitatem nullis unquam
feculis fiiit obfcurum. Quoniam autem non omnibut fed omnin o paucis, in omni
feculo faeculationes,et cognofceds uerilatis g rana eR conccjfdfCr ueritas qua
libns committitur,perinde caftbut patet humanis, ut ce/ tene res, labejifiani
Jj eam er intercidere ob hanc caufam conttngit,debemus hic paucorum ej je
contenti tejbmonijs, & ex his deduci in cofiderationem cstcroru . Ac pro
omni feculo er state , pauca in unaquaque probatione tejlimonia [affici/
ent:cum clarum /it, nem apud multitudinem, [ed longe paucifimos,ueritatem qua/
ftd ceteris non receptam, fed farctam potius diuerti,ac morari.Quoniamq ; uetu/
fti fimorum fcculorum neq; extant,neq; extare d cafibus feruata monimenta po /
tuerunt , hoc iudicto nos effe conuenit,ut credamus ad [ubfecuta fecula ,
priorum fcculorum f dentiam ,quaji hereditatem deuolutam,et d maioribus accepi
ffe, que cunq; de magnis rebus locuti funt pofleriores,donec ad primum ufq ;
hominem to ta fuccefio redigatur.Qus res prudenti fimo cuiq; uidebitur
neccflariaiidq; cuam Ploanus tcjlatus ejl-Reliquias autem quafdam
uentatis,etiam Artjlotele confiten/ te,pofleritas i uctuffate defeendentes
accepit,quas 4 uaflo quodam corpore, quafi lacera membra uemffc credendum cfl.
Vtemurcrgo, quorum per tempora licebit uti teffimon ijs.Scd de fucccfionc
doflrwx,ubicunq; opus erit,differetur. Primi igji tur omnium funt
Chaldati,proxime quos er Paradifusfuit:cr primi homincs,qui ad partem
orientalem paradifi dicuntur habita ffe , hanc poti fimum regionem te/ nuerunt.
llini faltem ejlcertum,hicpoftdiluuium primos homines habitaffe. I ure ergo
andquifimosfe ia(labant,[cd quod fepe fit , infolentius mendacifimum fuis v
annis cumulum addentes. Primi igitur omnium funt C haldsi,ab his H ebrsi, Aep
ptij,Ph<xnices,noidfimi Greci, pojl Romani funt nati, omnes autem hos e
quibus quidam clariores extiterunt, conflat tum per illam d primo homine
defeendentent Theologfam,tum toto mundo re fanantibus oraculis, notum habuijfe,Deu
immen/ fam, immutabilem# naturam,alteram ab sterno Mentem genuiffe, eifdem eam
t/ tiam nominibus, quibus extrema poflea maiorq ; Theologa,uocantes,nuc Filium
Dci,nunc Vocem Dei,nunc Verbu , nunc Mcntem,Sapienttamq;:eamq; omnium fuffa
rerum creatricem dfferueruitt. In quorum didis recitandis, et recenfentis er interpretis
utar officio. Hoc omne antiqui fima Chaldsorum , tum Aegyptiorum , y demum
Theologia Grscorum cognouit.Prindpes Chaldaics Theologis fuerunt , quos patria
lingua Magos,quafi fapientes,fwe Philofaphos er Sacerdotes appel/
labant.Antefignanus ac prmeeps Aegyptie Theologis extra colUrouerfiam fiiit. L
Mercurius Trtfmegiftus ■ Grscam Theologiam ex antiquis rexit ac edebrauit,
quorum nomen perueneritad poftcros,prxcipuc Orpheus, deinceps Homerus et Hesiodus,
quos Theologos dixerunt :e Phdofopbis Thales, Pytl :gous, knaxago
rM,Empedocles,Parmenides,cr Plato.Nouifitmi,fed fuperioribus nonnihil dijfa
res,Aridoteles,c? Theophradus . Superiorum igitur pari V uoce cr confenfu
didum,ac traditum poderis fuit,cr literis mandatum, Vnum effe rerum fvntem%
alterius Mentis , creatricis mundi genitorem . Ipfum quidem genitorem genuiffe
quandam Mentem ab x terno, Mentem mundum aliquando creaffe, feorfumqijin g ftla
pro omni natione Sapicntit aderunt teftimonu. Certum cjl enim tedimonium
Japicntum effe pro tota natione, ut quod meliores doflioresip tcjlctur,id fit
placiti * ac fenfus totius genus. Referunt enim omnes ad pentiores.Magi
Perfaru,cr Chat dxorum(nam priores funt Perfis C haldxi, c r regno e r
ortu,eoq; dodrina potius erat Chaldxorum) Sapientes ac Sacerdotes,ut fuperius
mondratum ejl, eius natio nis fuerunt,qui res regum geflas feriberent ,
fecredores quafdamfcientiasfolt co/ g nitas habentes . Hos condat non folum res
dutinas plurimum tenui j] e , frd etiam dxmoriu naturas, er euocationes adeo
cognouiffe , ut mira portenta eos euocatos cogerent in conffettu edere .Hinc
Balabam borit e numero Magorum, fua tempe date celeberrimus , creditus efl
poffe uenefcijs er incantationibus obeffe populo Hebrxorum,afcitus i rege Arabum
ob hanc caujam. Habitabat autem is, ut tedx/ tur Mofcs,fuper fluuium filiorum
Amon,id ejl,Euphraten.quo fit pfr[f>ic:w,cum fuiffe Aramxum,fmc Chaldxu,unum
nempe ex his Magis. Hac fiat caufa ut Ma/ gea ttd xrs,ud uanitas ac
htdibrium,his in locis,antiquis illis temporibus effet po/ tendfma,qu6d maxima
aprunis hominibus,horum locorum habitatoribus tradi/ ta effet cognitio rerum
diuinarum,naturalium,ipforumq ; dxmonum, quorum rui nam,cr priorem,
poderioremq; natura par ejl antiquis illis notiorem juiffr. Eua/ nuiffc autem
feculorum uetudate C r hanc,& omnem aliam maiorem cognitione. Hinc Sibylla
Erythrca,qux fertur Chadxa fuiffe, filia Berofi Chaldxi,tum er Sam bethe,clara
er aperta,peneq; innumerabilia , cum de omnibus diuinis rebus, tum uero de fummi
Dei filio edidit or acida jut quorum frnilia ac longe plura in arcanis fux
gentis, [apientumcp myderijs Udtaret. Duplicia $ funt Theologia Chaldaica de fi
lio Dei,v ab xtemo genita Mente, tedimonu, Magorum er SibyUarum, li/ teris
Grxcorum fdeltfime comprenfa.ut non folum in fuofinte uideri pofint,fed etiam a
grauifitmis er prifeis fcriotoritois prolata. In didis igitur Magoiumfa z o
roadre de fcendentium ( cr fi, quod fieri folet,ad fuper ditiones , uanifiimum
q; dx/ monum, er elementorum cultum nonnumquam deflexerint) hxc ad alia
habetur: vturree 7ntTiif>,<$ uqt <A<flj7T§ui,oy rrf&Tcy x A
«< Hfiimcnsum {vns vip yiros ccv9 sima p. Hoc efkOrmtia perfecit Pater, ac
Menti tradidit fe cundx,quam uocat primam omne homutum genus. Sic ait Theologia
Magorum. Declarauit autem nouifuna Theologia, creatorem ommu qux cernuntur, er
<ju<e4^ fjmn.u ».ift fufaunt oculorum obtutum,effe Patrem, creanti hxc
per medum illam intclligen/ V tiam ac Mentcnr.qux fecunda quidem ed,ft Patrem
refficias:pnma,fi res uifibilcs mcirm/. fi*. 4 5 C r & imafibUet creatas,
quarum hxc ipfa Mens fuit principium. Eoq; edm dicit uof cari ab omnibus
hominibus primam, id cfl, principium, fentemq; omnium rerum. Quantum fubefl hic
myjleriumf Jiquidem,ut ait Numenw,V poBca uidebimus , non erat Pater hominibus
notus, cum folum cognofcentibus, qui mundi creaffct. At is Filius
ej},inquit,Mensq; fecunda,quam homines nefciebanl habere Patrem, eoq; dicebant
eam effe primam. Siquidem ille ipfe qui mundum creauit,qui ftrebd turfuper
aquas,molem crfendens defuper ceclejlcm , qui hominem ad imaginem fuam finxit,
ad prxmium immortalitatis uocauit , tranjgreffum e P aradifo accit, erat ille
idem qui poflea redemit mundum, quem quondam creafjct,pietatc, iujti/
tu,cultu'c j; Dei repleuit.Hunc ergo folum homines cognofccntes,Primum appel/
labant, alterum Genitorcm,qui eum hoc genitoris gradu prxcedcrct, minime co/
gnofcentcstne Hebrxi quidem, ni/i fapientiores. Solum ergo hunc filium Dei no/
tum habent Hcbrxi,et exci ncfciunt,fe blajpkemxre pojl hominum redemptorem, qui
prius legem Mofi in monte tuli ffet- Atque illud celeberrimum ac fanflifiimum
nomen I chouah,femperfere cjl fili] D ei. Is unus cognofcebatur, primus ab
omni/ bus habebatur.totxq; ejl his Magorum uerbis comprenfa maxima, primaq;
Theo hgia:comprcnditur enim dtuimus ac prxcefio, qua pater ac genitor
prxceditgr nitum. Quippe quem cr priorem Mentem uocarit, e r quaft dominum ac
princi/ pe m dcdiffe fccudx menti,res creatas dixerit. Apparet gencratio,uocat
enim eum Patrem:comprenditur etiam creatio rerum per Patrem, tanquam Diflatorem
fu/ prcmum,per Filium tanquam miffum, ac dejlinatum ai rerum creationem. T «tn
dicit, Patrem ei tradidifferes creatas:id ejl, eadem quacreaffet
autoritateregen/ das PoBremo Filium oBendit effe cr uocari primam omniu
mentium. Totus er/ go mundus cognofcebot,prxdicabat,adorabat Filium Dei: cr qui
fenoui fimis fc culis uifibiliter omnibus dcclarauit,erat iUe ipfe, quem olim
obfcure cunfli uene/ rabantur. louem,Crcatorem regentemq ; omnia Poteflatem
uocantestFhdofophis, religionibus, feculis omnibus notum, ut melius
declarabitur. Qui ne qua fupcref/ fci amoris ineffabilis exprefiiojit hominem
facem Deum, fieit ipfe fcipfum homi tiem-Fuit autem horum Magorum Theologia
apud ucteres magno in pretio . at% etiam Arijloteles in libris de prima Philofophia
eorum meminit. Eorum q ix prolata
funi comprobatio.»* Theologia Grxcorum 4.' Hcbncoruin, Cap. Illi •; m. Erifimum
autem effe. Magos hxc de Patre ac Genitore Deo, cr omnium re/ ' rucreatrice
lntelligentijcognouiffe,credidijfc,prxdicaffc,co maxime ft per/ fficuii, quod
pojleriores,qui funtapui Grxcos philofophati, duces, atq; autores fequentes
Chaldxos,et A egyptios, ai quos fefe difeendi caufa Grxci recipiebant,
principia reru eodem atq; Hi ordine coUoeaucrunt,Bonu primo in loco, deinceps
Mentem conBituen tes. Siquidem ijdcm ipft Chaldxi, Genitorem Deum non folum
Patrem, fcd etiam Bonum, ut apparet eodem loco, appellant: quod cr Plato, et ct
teri ve * «a teri omef ufwrparunt-Mente quoq j Grtci vovpjecitdo loco
fiatuemit. M enti dico illam ab £ temo 4 Putre primognuta,et umgenitam,rerumq;
principii ab eo conBtUUa- Anaxagoras igitur cx antiquioribus tdc imitatis,
pronunciauit omntt rerum principii tov\fjd efl,Mentem.quam nc credas eum
alaam,atq; Chaldxorf BLtm,dixijJe, apparet eo uel maxime , quod hanc ipfam er
fapientifiima cenfuit, et eam uocauit,tefie Arifiotele,ccfaiyi (6 a^i«S n,j me
complexu, fine alterius rei commiftionr.quoi propni ac folum Dei efi. Eidem
Menti omnia dabat Anaxago ras,atq ; M ofes apud Hcbraos, Mercurius apud
Aegyptios,prcdtcans ea aggref/ ftm Chaos
modificaffe,digcrendoq;rcscrcajfe,ctcmimmota,quiefcentiaqfcuit '• ’ da
ejfent,mou1 er ordme dedtffe. Nec Anfiotelcs amice ac beneuole mente eiu*
interpretatus efi, eum fiatiuffe jetcmu Chaos, creatione Mentis antecefiifje,
ut i Chaosadcreattonem tempus in finiam interccfferit-Non efi credendi, Anaxago
ram, cuius fententias antiqua Theologia fricantes inuenias,id
fenfifJetNccfiante cefiiffe Chaos dicat,eo xtemitate confiifionis illius
afferuitifiquide et M ofes et Hc ftodus pr /dicant antea uacuam terra
inuifibilemq; fiujfe,deinceps terra, calum, luce apparuiffetquos nemo putabit
tamen intericciffc tempus /terni ab illis ex or dijs,ad res creatas. Didia t
ergo Anaxagoras hanc d ueteribus creatione. Siquide et Eunpides,quem firunt
dijapulum citisfuiffe, cum prcceptorc , ut poftea de/ monflrabitur,confentU-Tim
non mundum folum didicit acatum, fed rationem quoqs crcandi.ut Mens informe er
immobile Chaos formauerit, mo tum q; dede/ rit.7rxifup HgiMfirroip k[vhcti\j
4/477-« *<r«» to(/ vjjy @ <Aixk^v:ci. Omni bus quonda quiefcentibus,moti
Mente dcdiffc,ab inuiccq; [eparaffe, ait Arifiote fi' les dixtffe Anaxagora. E
adem hic canit er M ofes de Deo , afferens prius tene/ bras fiuffr,et aquam cum
terra cornmifiatDeum ante lucem,tenebris difiedis, in/ tulijfc,aquasq; a terra
f eparaffe- quis aute is fuerit,difce ab Anaxagora , uideli/ ect vtufjMens,
Intelligcntia,Saptentia,Sptritus.QU£ fit hic Mens, confule Chal dios,et
Mercurii,qui pr/cipuo nomine uocant filii Dci,creatore(fc mundi, vovi/ Mente,
\nteUigentia-Cui prefirrebantro ccyxSo^,ipfum Bonum,Bonitate ipfam: et
hic,declarantes rerum principia . P I atonici quoq; quoru libri
funtuetufiifiimit oraculis ac fer.tentijs Magoru, er A egyptioru refirti,codcm
ordine, Boni pofica Mente ponunt: I Ram uidelicet Mente,quam prima ab omnibus
mortalibus haberi dixit Chaldius.Anfiotelcs igitur audiens prifcos Menti rerum
principatu, crea/ Uonefy attribi(iffe,aLicri uoce pronunciauitica effe rwp
tfccivo/alvccp dtfdrafop, oimiium,qui pofiint cogitari, duwiijiimutfubfcribens
uidelicet ueteri Theologia, Mentem principii uocanti-Nuius Mentis diuinitate
alibi differens, eius infinitam uoluptate afferuit in intcUigendo feipfam, er
in amore diuinitatis fu/ . Ncfciebat enim eam habere Patrcm.uenfiima tamen
dixit- Nam Mens intcUigendo Patrem, mteUigit etiam feipfam- Aeternam,
fynccha,incorruptam^ uoluptate hanc ei ilat Arifioteles,qubd fcip[am(nM enim
habet fcipfa maius)contepUtur,ct agnofdt. is . I. QH-im quidem uoccm
c<xlesU,non humano infbnflu tddetur protuliffe . Sed audi & P latonem :
qui cum audifjet, ab Anaxagora datm Merui rerum creationem, eo fr maxime dixit
acquieuiffe, exterorum quorumcunque repudutns fentt miam . NulUmq; cenfet rei
cuiufq; reddi poffe probabilem rationcm,nift mentem ad om/ nia acccrfas-.qua
rerum principe confluuta,nihil non pulchre pofuum cr inuen/ tu pofiis
affirmare. Nam ft fumma Sapientia, Intedigemi^Mensq; ficit,uttq ; me/
liora,lc£hora jecit. Si Mens creauit,certe creata funtea,quibus non poffint
mclto/ r a fieri, optime igitur omnia. Et quod Mofes etiam ftmtle quid. Valle
bonatin P has doneigitur,d$ccf>x uaOs tsi 6 <AictKO(ryjiy Tt vrja ia
dnoiy ceirtes , txvt§ c/lfc unix Holi i</lafi yoi TgoTroy ri/a w ty<{y to
riy viy tina wttVTtoy Knixy-.Audicns inquit ex libro Anaxagora, Mentem effe
mundi adtfi catncem,omniumqi rerum caufam,hac fum mirifice Ixtatus.cr nefeio
qua ratio / ne uidebatur mihi optime habere, Mentem effe omnium cau fam,dare
intclligcntue omnium rerum principatum . Hac ilh afferebant, non tam Anaxagora
fententU fubfcribentes , ut qua mirifice placeret, quam apud C haldxos c r
Aegyptios reperta confirmantes , diftisq; ea fuis inferentes . Siquidem cr
Macrobius Fla/ tonicorum de principijs fententiam proponcs,duo hxc prima
principia conflituit, to (cyx3oy,roy yiy, Bonitatem, Intedigrntiam.Quorum
primum /fl nomen Pa tris,alterum Ftlij-Filius enim dixit de Patre,Ncmo
bonus,niji folus Deus.Defeau tcm,Ego principium,qui cr loquor uobis-His conflat
Magorum fuperius oracu/ lum,ilhus antiqux gentis uerum effe teBimomum. nullamq
j hic effe debere fuffi/ donem mendacij,ut d poflerioribus fuit
confifla.Supcrefl autem ueteris Theolo/ gx Hebrxorumteflimonium,quodmecum
reputans, foleo uehcmentr demirari Ex illo enim Cbaldaicx Theologix
tefhmonio,probatur antiqua Grxcoru Theo/ logia fenfiffe,perTiliuDei,mundu
futffe creatu. Nam Chaldxus Filium Deiuocat MentetGrxats aiit fatetur Mente
creatrice,omatriccmq; rerum: Hebraica autem Theologia,que Chaldxus cr Grxcus
Mente, Aegyptius Aoyoy,uerbu,ratione,ip ft uocans Spiritu C r JnteHigentu,cande
e ttd mundi declarat creatricem : Qttrm^ Anaxagom uocans Mentc,dicit Chaos
ordmaffe, eunde Hebrxus uocds Spiritu, piper aquas cr Cbaos ait operatu. Ea
aiit arat operatio, quod mundu,id cfl,calu, om iu reru aliarum condebat
principiu.Eadem quofy ejl apud omnes nominu rx tio. Intelligentia dicitur a
Chaldxo cr Grxco, ab Aegyptio (ut oRcniim ) Rado: qux fi confer as, idem
funtatq ; Sphittts:Spiritus enim ejl Sapientia, cfl Intelligetut: huic datur ab
omnibus reru creatio . O flendo ctia alia ratione Hebrxos cu Grxcit effe
concordes in hoc Prindpio>Siquide nomen iflud viy, Nun,cfl H cbraicu.Acei
dit aut fxpenumerojut nomina,qux d linguis ad linguas transftruntur,uel numeris
fyllabarum augeantur,uel diminuatur jicl aliqux literx pervertantur: ueluti
quod tratHebraice Rapa, id ejl, mederi, GrXd qui ernafei cr loqui ab Hebrxorum
maioribus habuerunt,addua una fyUaba dixerunt thaapeno.Eodem exemplo, fei • ex
aditer/ . >9 ' txaduerfo,quod erat Hebraice Banun,lnteUigere, Sapae ,
fecerunt GraciNun, Mentem,tnteUigentum. Hoc iedarato,claret Theologiam
Hebraicam jkeri mun dum erratum pa eandem rem,atq ; Theologia Gracorum. Vates
Hcbraus canes opaa diuina ait, Qui fecit calos intcVedu:Hcbraice Thebuna,in quo
prima fyUa baiuxta idiema Hebraieum,rfl adieflitia : tflty ea uox, unde deduxit
fermo Gra/ cus fuam uiy, Hun: confitetur Vates Hebraw,D(um creaffe calos pa N
un,per lntetiigcntum,pa Mentem. Apparet enim tam ex fignifcatione,quam fono,ean
t dem hic effe rem, quam Gracus Theologus celebrauit, Principiumqi ram dixit,
atep eam,qua confffa rft Theologia Hebraica. Ac Calos pradpuenominauit He
braus,ueluti rem in omni illa aeatione pradpuam ■ Sic liquet Ch oldaos,Gracor,
Hebraos cognouiffe,pradicaffe Filium Da,eumq 5 omnium rerum principium lau
daffe. Quod
repetens his rationibus probatur : TheologiaChaldaica,Patrem w Mentem
fecundam,aeatricem confitetur. Hanc Mentem collaudant, fufpiciunt, uenaantur
Anaxagoras, Flato, Arifloteles, eunda Platonicorum familia- omnes igitur hi
celebrarut progeniem Dei, licet ignari. Nituntur enim iUa Chaldaica fen/ tentia
cundi-Quoniam autem eadem loquitur Theologia Hebraica ac Chaldaica , Cr
Graca:ha autem loquuntur V p radicant Filium Dei: nccejfario Filium Deilo
quitur etiam Hebraica Theologia . Ecce qua fecreto, V quafi uelata fide illa
fecu la loquebantur,nouifima clara C r Muflri uoce pradicaucrunt,
cognouerunt,ado rant,uenerantur. Dt eadem M«r K.Progcnif, Sapientia q.diuina, n
Plalorr^r. |in», tnc dcrairirr emniuai ritwn , c mniim maicrunt confcnfu . Bt
quod Ariflctelea <;m laudam,fi:fpt aein.^ui dtealoc.uulieSent.adniimuafwcnt.
Capul V> MVlta quot Jj funt admiratione digia,de Mente apud Platonem alti
fima Theo logia noftra myBeria-Hanc enim Mentem, quam fecundum Prindpium , ac
pcjl fummum Bonum cateri flatuerunt,non in Phadone [olum,fed alijs multis Io/
cit, miris extulit laudibus P lato, dans ei principatum , inucmionem ottmiu
rerum, imperium cali & terra, uocans eam creatricem,imperatricem, reginam,
fapien t tiammihilq ; non inuenies de ea apud Platonem,quod in facris literis
habeatur. Ex omni autem apud eum defcriptione,ficut item ex alijs Theologis ,
claret hanc effe prolem Dei atemam,omnipotentem fapientiam P atris fui . In
Cratylo , E<*w </!t Jlittcuoy 2 At) a turefccyifttg viy m
dsGPcui^tx^irvgx yctf ourte xu rrcy kj iJlyi y-ifu) ySLioy 7ieu/TK tpntriy
eu/yoy xceryeiy ■7n- rrfxyyxxtt eflsx rscJnoty icn«:Effe,inquit,]uPitiam,quam
Anaxgcras Mentem dixit, af/ ferit Cratylus: qua quum Jit imperatrix, C7 regina
ac princcps,nulhfy ccmmiSa, eam tradit omnia crcare,per omnia ccmmeantem-fx
Plato. Audis Mentem iUam , 2uam C haldaus me morabat, nunc imperatricem,
eur.dan m rerum creatricem ,ip imius,ipfam iuditiam:quod etiam Laertius
perhibet fenfffe Platonem, <rit/ xaieovuny St» vcycy tTttAtlytGaetynuflitiam
Dei legem fu (j icalum effe Pia lonem-Et quod Marcus nofler apertus, Grta autem
jimulejl,wquit, cum Mente diuina* 1« t/- "&V» j' piam dt mmk.
■i-fi(ur?ea. - 4 "te teda™ ■ *+ . ^ - i iuina. qumobrem lex uera, atq;
princeps dpu ii iubendm , & ii ucUxium, ..ratio eft redt fununi I ouis .
Quii de Mente dtuina potent diiunius loqui P litof utiujlitu, moderamen,
temperantia eundorum fit , ut di fcofitor, ornator tcrei/ tor,prafens ubitp
unquam lex,tanquam fempitemus ordo,cuniU ordinins,quU iiU ejl ei poteftas omnis
in coelo cr in terra, ipfutsq; erit iudiare omnem ume. Jimftdkm*" D m
«•&** no^r- Eodem libro Socntes rogat Hermogenem,Ti <Pit(gUT\ hfcrttf.
7&P xMiup xTrxvfuy cpvcriy, i mstvcts cwxjteyifcf, rouu kj 'Ivylw «f y minH
ri\ <ftsxKoxyixxy(B'txv<rxy,Qiftd,mqtnon'neaedis Anaxagort, Menti et
■Animi effe qua natura omniu reru exomet,et cotmeatfHic Pluto rurfum Mente
ornante omnia, fuftmente, ut uidcs,fitetur,inuctricc omnis ordinis, omnis
natura, m . que ordo cj},et equius, modmtricc,ordtnes reru
ccrtos,ccrtoscpfitus,Mcntis of pus effe,que Chuos digeftit,fbrmas
depropfit,ordine, ey temperamenti* ubiq; id hibuit.Et,ut
Ari)lotclesperhibuit,cojiffuseftci Anuxigom,ov<Pm y.ty.iyy.% poy,nuUi rei
admifta, nempe no corporei, fed pure diuind,ab omni corporis coti fio abfoluti.
Nihil aliud de creatore illo mundi, fuere litere loquuntur. H ec apud .eos ejl
xvTOKf>x7ti)f,Domin4trix,Rcgina omnipotcns-Eft Aut wocrrtoy )vy, fer omnia
intcnta,prefens ubiq^tota natura aptans, [ufhnens,moucs cielu,territ
.-perpetuos ordines uihibcs.ln Plnlebo aut loge maiora: wxrftt ovy.fo»vi<rty
•dltrofoi icu/rsi ovtu artyvvvoirns}<os ros U» BxcriAivs uyty^xro Kf y~H S,w
i crus w Atyw.Confentmt omr.es,inquit,fapientes, feipfos in eo iafti ■tes,quod
Mens fit regina nobis caeli et terre- v forte rede loquuntur- Nihil Plato ‘
thagnificetiuf,ilteq; Theologie noftra uenerabilius loqui potuit . Is ejl apud
eunt • Rex ccdi,et terre,qui apud diuil Pauli i Rex fcculorum immortalis,
inuifibilis . w eo Plato fatetur fapientes omnes confentire,hunc effe rege
coeli et terre. Qui furti igitur kifapientesfnon uidelicet A naxagoras folus,
fed e r Chaldei , ut apparuit, Mercurius Trifmegijhs,Orpheus,plurcsq; alij ,
quos legerat Plato- fed ante omt nes fuit Mofes,quihuc,qucfua lingua Greci
Intedigentiafiue Mente appellaret t uocauit ipfe fua,Spintu,qui ferebatur
fiiper aquas, id eft coelum moliebatur,oma/ iu.q;caleftc,q proprie dicitur
xo<ryos,jlatu(bat. ideo Mens dicitur e/Lxeocryo/ trx, exornas. Audi igitur
et fufrice que Plato loquitur de cofenfufapientu,etpet pende quijint ifti
fapientes,quos ait in eo gloriari, ceu re magna diuiniq-, loquan tur-Ns cr
Ari&otelc cernes poft eandem Mente mundi fateri principe -Pro fequi/ tur in
P bilebo Plato:Num,inquit,6 Prourchc uniuerfa,et hoc quod uocamus uni/
utrfttatem, gubernare dicemus uim cfuandam irrationabilem ac temerariam , an
cotrd,xcSx/nf oi zryflfl&ty nyiy 'tAt ycy,viy (& (fpivHiriy t ivx
&xyxs*p o-HVTXTf tsQey k vQs.fvix.y iqueadmcdu hi,qui nos
anteccfferutftocuti funt,Mcn/ te et Sapientia quandd admirabile ea componente,
regere ac moderxrifAd hic re frondet P rotarchus,ne fanflu quide
uideri,<fuod Prius pofitii fuiffet : ro /t vovy. trcJrrx cPixnocryily xirrx
4fxyxs,ysiu pl cy-ws -r xoeryo G? itAio, <n/, xspop, G? 7T«l<rnS
mgiepopxSftfioy , ygii ok &Aoosfty*> y'xp Wtfli t><_. t* fWi
7tU>l xinup t mot tu ovfip fof&troupij/ientem aut dffererccun&t
difyofuiffc, ajfcflumnndi,fole,lunS,dJhra,omnemq:cccliconuerfionc: id uerb di
ffdfimu cjfe,nec fecut unquam ego,ait,de his JUtuerim Cernis hic,quid maiores
tradidiffent,ccmis antiqui Theologia de Mcnte,qua no folum crearit,aptauerit,
ut Anaxagordf dixit, fed ordinet, componat, regat ai omne tepus omnia-Huic or/
dmecaleftc creatu adiudicatjobs, lunxficllaru. id enim etia prodidit I ob cr
Mo/ fes,hanctpjam mente, cr Spiritu omaffecalos,lucc crtaffe,luno,fidera
acccdif/ fe,cr utfhcerent die ac notii, luccrentcu fuper terri,in conuerftones
cr rcuoludo nes poffuijfe. Attedccfc hac maiores af[eruiffe,uidelicet Chaldaos,
Aegyptios, an dquifimos Gracoru,Orpheu,Hefiodu et Pythagora, Timau,plurcsq;
alios, quos ipfr legit Plato.quo fiTclara diuinitas prifea Phdofophia.
Profequens Plato, Sci/ ntus,inquit,in uttiucrfo infinitu quidda,v aliqui
terminu effr,quibus prxftt caufa K0<rni<rx7i G? cvvTKTjxcrx iviocenis
itHVCts,aro<pl<x. i&i f#S Myoyituiof J^ixatorccrec cep. exornans, cr
coordinas annos,et tcpcRates, Cr menfes,qu£ Sapientia er Mens uocatur iuRifime.
6 fdcrofanfla,coeloq; mif/ fa myjleria.Sentis iTU Sapicntia,qua perhibet etia H
ebrxi fuiffe mundi creatrice, quaq; afferunt ef[e,de qua Salomon [cribat,
Dominus fapientta fundauit terra, JU bihuit coelos prudentia.Etdr qua Salomon
idc,fmliter prorfus atey Plato.71 aro/ qj.cts TshxmmT^op thj tccjt «v7«
IgyecfeyitvHS 7ts euntis 7tSpov7U>p laicViOp IsiTiyviTHS, 0 7tc mertes 7K
7T0CV7K Acycn ens G? Gqj.cc ens ust 7ct<rKivi<rccS7cy xvQfOnrop-.quid
[apientia opulentius, qu£ operatur omnia, quis reru magis artifex ipfaf qui
creafii omnia ucrbo,fiue ratione tua, et fapientia tua homine molitus esfH£c
illa quoq; efl Sapientia, qua apud Cabaliflas Theolo/ gos Hebrxorum,cJl fecundo
loco,pofl coronam alti fimi, obtinens fecundum gra dum diuini tatis , cui dant
omnium rerum principatum • Sed audi hac eadem nor/ rantem a ffrrentcmq;
Platonem . Teflc enim Laertio , quifcnbit duo mundi crea/ d Principia ftatuiffe
Platonen,Materiam,ac Deu, oy G5 viy orfoerccycpivu dS tfi7toy,quem c? Mentem
appeUat,cr Autoremfiue Caufam- Plato Creatorem , lmperatoremqi mundi declarat ,
confilutatq; ipfam Mentem , quam eandem erDcum,v Caufam uocet . Claruit igitur qua fit
Mens , nempe diuinaproge/ nies, id cft. Filia Dei, ut Chaldaus loquebatur , qua
in noflra Theologiafinuliter afy apud Platonem nuncupatur Sapiende quis item
fit iRe et mos , cui dat mun/ ii autoritatem(tefie Laertio) Plato, difcecx
fecunda e piflola Platonis , in qua ui/ debis hunc «ntoy,cx Caufam mundi,
habere Patrem ■ Imperat enim tribus ami/ cis ut in amicitia adiurent domitui ac
principem cr caufam omniu reru,0' caufa patrem. Si cattfa igitur ip fi Platoni
cfl Mrns,tcflc Laertio,Caufa autem habet P at trem,Mens ergo Patre habet. De
qua re poRta. Efl igitur apud Platonem Mens , Sapienda , Caufa filius Dei ,
quia hac caufa habet patrem , ut mirabiliter affe/ , ratur illud oraculum
Chaldaicum. Hanc item Mentem, qua fuit caufa mundi, agnomt , (*et eri*, fi
aitrnnM- AviflrttUfhc wJy* f*hh« 'ttt.i.rrUfkfi* • V k M ►t* **&*!" \
V **> t*»*:>* i< . ?. dgftouit , exofculletusf ejl multis ut locis ,
honorifice# de es. fenfit A rifloUJett t i quibus ejl edmirebile tcjtimonium
primo de Philofophie libro . querens enim de prineipijs rerum, que epud
msiorcsfuos reperijfet , cum # multos offendtjfet, quos in efiignendu
prineipijs non dpproberet, nouifiime dixit , rovy rriy vtv Ktt$x7idp y/ rois
faois HSU qv ru Quiret 7cyou7toy t&e rti Ktir» IAV& w/ta: xtixj-hS ,
otoy rliQoiy \<p«v9 7tk£ «x.* Atyivrxs "pv8 mporifoy oi (jA* ov t«c
x&vAx/eG&vorriStXyx rZ nxtesrlw cunxy% 0tf. J vcfyftu fwjZy oVtai y
tSvrxy , i($et rotcurrlw oStj/ * kIvhtis \zsx§/ yiy rois ovat y. quod ejl.
Mentem quidem qui dixit quemedmodum in enimeli/ bus,omni # neture,f:c C eufem
fiiijfe mnndi, totius# ordinis,is certe uifus ejl re/ fipuijfc pre ijs , qui
prius temerene loquerentur . luque miufmodi qui funt hoc erbitreti , non fobim
bene er congrue henc ceufem , principium rerum jletue/ runt,fcd enem ulem
Ceufem ettuUrunt, unde motus extiterit , uel exiflet rebus . In his
Ariflotclcs,lemetfiobfcureloquetur, fentitee,qux prior Pteto docuerst. Mentem
ficut inuenijjct rerum ordines omnes , quentem# oculis ejpicimus pul/
chritudinem,[tc dsre rebus modermen in prxfrns,mculum ejfe quibus uniuer/ fe
fuflineentur,legem rerum cuntlerum,mundi neuclcrumiut# fu rerum mode/ retor, er
ftpientifiimus in omne tempus ertiftx, ftc fiiijfe in primordio rerum : M
nnimeUe,ut nstursm,nunc regst,eget# in lucem , ftc huiufcemodi quondem or/ dmes
fue fepientie reperijf ‘e. Qui tulie locuti effcnt,eoUeudet Arifloteles, efferit
fviffe fepientet,euigile]fe inter errores ceterorum ceteris dormientibus . @
yetf vu>X^cxifxfxy6pxs,bs</lH</loxZ, Kx^dhAorncy Twy afaooy,
r>yvouv rrgZroy ciirtoy riy ytroyiytoy l<Auy:Mentem primum uidiffefuiffe
ceu fetu rerum Ansxegorem,inquit Proclus ex ipfo A riflotele, optimem rerum
Ceufem, i que principium fuerit onmibus,reperijfe:Verem originem,undc moueri
cape/ rint calum, cr efhrs , totus # inde mundus,deprehendijfe. 6 qusnts uerbis
his fubejl diurnius. Ueceffcib enim Arifloteles,qui de Mente mundi inuentrice,
W lie predicet de ee Mente, quem C heldeus enteeinuulgeucret , V quem Pleto,
quod cr ipfe Artfloteles,uocet Ceufem, zruocens det ei petrem in cpiflole, fv
tui CT Cheldeus in orectdis. Henc ipfem in libris pojl res netureles nocet
Diui/ nifiimsm, eem feipfem contempleri dicens, m Morelibus querens de eiuscon/
templetione,uocet Deum ■ Sic cx Pletone,Cheldxo,Ariflotelc, Mens efl Deus, ejl
Proles Dei, ejl Regine mundi . Mentem tx Macrobio tfle Filiaa fummi Boni/ummam
Bokum ipfiMi fupremum Gcnitorrm Cip. V I* -,T eutem hec efje uerifiime conflet
, Mentem # fecundem effe eb ipfo Petre, ’ ut Cheldeus dicebet,Filiem eutem ec
Progeniem diuinem, ut Pleto m epiflo/ le(ob quem ceuftm Cheldeus uoceuit cum
Petrem)eudiendefunt , edmirende qua locutus ejl, ut peulb ente dixi,nofler
Mecrobius , decerpte ex ipfu Pletoni / .' % tj rif.Profbrmq; totum locum in
Somnio Scipionis : C£tcrumjnquit,cum ad fum / mu, er principe omniit Deu, qui
apud Grxcos ro atyttSby -urfxTO y brceirrocy i mcupMur,traftatus fe cudet
Mtollere,ucl ai Mentem, quum Guri vouy appel/ lati t,origtnales rerum foedes,
qua ii</Ih funt,continentem, ex fummo natu» er proficiam Deoxum de
his,inquam,loquuntur,[ummo Deo er Mente, nihil fkbu/ lofum penitus attingunt,
fed fi quid de his afiignare conantur, quae non [emonent tantumodo,[ed
cogitatione quoq; humana [uperant , ad fimditudines er exempla confugiunt. Sic
Plato cum ■urtfi iyttSi loqui effet animatus, dicere quid fit no efi
aufus,hocfolum de eo [riens,quod [ciri quale fit,ab homine non pofiu . Solum ue/ ro ei jimilimum de uifibdibus Solem
reperit,cr per eius fimilitudinem,uiam [emo ni [uo attollendi [e ad
comprehenfibilia patefecit . I deo er cum nullum ei fmula/ chrum cum Dijs ahjs
conRilueret,finxit antiquitas , quiafummus Deus, nata 'que ex eo Mens,ficut
ultra animam,ita [upra naturam [unt:qub nihil efl de fibulis per uenire. E cce
audiBt er uidiiU apud Macrobium,non Chriftianum,duo diuinifiima gcmaxima:ip[um
[ummum Bonum,prinripatum omnium rerum , ut clarebit etia apud Platonem, Mentem
ex eo natam, er proftriJ,natam inquam a [ummo Deo , qui dicitur a Phdofophis
ip[um Bonum, ipft Bonitas per exceUentia:dc quo Mens ipfa, filius
eius,t>erbibuit in hoc rniido, Nemo bontts nifi [olus Deus: iUa fcilicetfvn
tcdi,prxcipua,fupercminentiq ; bonitate . VidiRi quoq j Mentem continere foedes
rcrum-.quo defignatur creatio,defignatur(quod uidebis etiam Philonem perhiben
tem)creator mundi,inuentor cunilarum rerum,qux in [uis originibus contincren
tur.Vtenim ip[e Philo» dicit, fi quis nudius er expeditius uelit loqui , nd
aliud di/ cat Mundum archetypum fiue originarium,qudm ip[um Verbu,Crealorcm
mun/ di-Videbis etiam Mercurium Tri[mcgiRum,dantem uerbo Dei,foedes,aut ideas ,
crigfisescp rerum -Hac igitur attributione foederum , perfoicuum fit,defignari
Sa/ pientiam creandi, tymueniendi e nihilo, ut [uperius omnes prxdicauerunt .
Dcfi/ gnaturhanc Mentem effe mundi creatricem, adomatricem rerum,fvrmarum ma/
trem uaRam,inxRimabilem [apientiam. EccePlatouocauit eam,ob eandem cau/
ftm,amoy,Autorem:apudqucm teRe Lacrtio,idem e R Mcns,VAutor,ideR, Autor
mundi,Conditor,per quem omnia fkfla [unt. De quo prorfus fimilia,noRrct
Theologice princeps diuus Paulus,ut utranque Philo[ophiam confiram : os tciy
KKcby Ttf SlVKOfXIVl/ 7ip007B7VK&' JtoVhJ KTt J-fcfitfJ, OTi <JV«t/7W
IK' ricdn 7K 7tcurrtc tcc qv reis ovgcwots}ngu ree j-hj.tr: bgarce , v&t tk
ctopctTCc. ert Sgovoi, art lu/gtorung, em ccgyx, em l/fevcriou}rce %seurrte
Jff. Xirr£>, H&i « j edrpy Iktiscu, nyu otirjos 7T& tsceirtosy, ty
T<c mxvTCt iy #vt5> <n/i'fcs?xfc:Qui efi imago Dei
inuifibilis,primogcnitus om niscrexturcr.quonixm in ip[o condita [unt omnia
ccclcRia er terreBria,uifibilia et inuifibilu, fiue throni , fiuc dominationes,
Jiue principatus, fiue poteRxtes, omnia peripfuM,<yin ip[m creata jwit,er
ipfe efl ante omnia , cr omnia in ipfo con/ b fiRunt rrXydt '•Jitrirwrt (Zffr
rrceniwr' \r»f? x* Jt Vff b. Litr. r." fifbml-Hxc diuimf.ima tuba
Thcologix noflrx-Confer igitur omnia, cr gratiae df. gc xlemx menti, euan tanta
clementia fuit, ut fefc mundo femper dcclarsucrU , c T hefi/ gentibus quidem fe
abfcondcnt-Quc diuus Paulus uocat Deum muifibtlem,M4 f**s ~ crobius ex
Pfcdofopbii fummurn Bonum, Primatum ornniu rerii , Principe rerum Uttm .
cunilarum, eum per excellentia appellans Deum , ut magnus Theologus noflers
Quem Macrobius Mente, fute lnteUigentia,aut Sapientia natam ex fummo De o¥ qux
contineat ftecies, Paulus Imaginem Da,quoniam Filius efl imago Patris, Pri/
mogenitum omnis crcaturx,id cfl,aut genitum ante omnia ercata,aut principalem
inter omnia, ad cuius magnitudinem extera nihd attingant : fupra omnia creata-
Que fuperare cogitatione cr fermonc dixit Macrobius, C r quod f cire no poffet,
W incomprenfibile,cr quod fit fupra natura,huc Paulus cr inuifibile,nempe P4
tre ipfum,tu ct Primogcnitu,id efl,aiHecedcntc omnes creaturas Mete. Ei cui
ff>e/ cies tribuere, fuc idcat,origines'q} rerum dixit antiquitatem M
acrobius,bunc Pau Lis prxdicauit fuiffe , per quem uijibiiia & miti /Mu
fuit creata, ftue Dij ipfi cce/ Jejles,quorum ncc nomina norunt,ncc naturas
homines, fuse homines, ornniaq; teu rejhittCT quod ipfe fit ante omnia,id efl
fupra naturam , ut Macrobuis: cr quod pcripfum omnia fubji flant. Veritas
igitur clara,dperU,cognita etia gentibus- Re/ tulit item Macrobius, cum dc
maximis hifcc rebus fermonem cr cogitationem fu perantibus,? hilofophi loqui
infliluerint, amandare eos , proculq -, tubere ftceffere fabulasiuti autem
fibulis, cum udde anima, uel aereis, autxthereispotcflaubus, uri exteris D ijs
loquantur-Dixit etiam nullam efje exteris Dijs ( nempe quos du V- ■ uus Paulus
citauii fuperius)fmlitudmem cum tpfo fummo Bono cr Mente : quia funt ante
omnia, fupra omnia . Vidimus etiam teftari Macrobium , hanc omnem , ‘ ... ffuam
narrauimus Sapientiam, flupcndxmq; Theologiam,antiqiatatem cognitam babuiffe-
Ergo quod Chaldxus,a Zoroafhe,fapientibusq; Pcrfarum: Sic undique ■Heris
coniefluris, relucet iflam quam nunc totus colit mundus , Sapientiam omni/ tus
feculis cr gentibus irradiaffc,fed occultiorem quam nunc,pojleaquam Mcrq
ipfa,bonitatc jua,Patris< fui,qui efl fumrnum Bonum, dementia impellente ,
de/ fcendit de corio, hominisq; ucjhta figura folidxq ; natura, uerfata
nobtfcumjocu/ taq i efl fuam propria uocc Sapientiam . Ex eiftiun Clui <l*o
rura onc jJis dr Mrme.diuim Progtnit.suius {mago iit animus humilius, di
«xPhilont. Gap. VII. CVr admiraris autem Grxcos cr Latinos,Mcntis xternx diuinitatem
prxdicaf/ fe rerum eundarum rationcm,inucntionan , ordiiumq ; iUi dedifjc ,
Patrem d cffeprrfaexiffc,afferuiffe,cm fi hac omnis Sapienda uctuAifiimx,xb
anuquifU mis gentibus prodita , ad quas difeendi caufa Grxd adeuntes ex eorum
ubcnmif _ nfrjf j4c fontibus riuulos in Grxciam deduxerunt: Eccc igitur eadem
Chaldaica Theologia . ^ * ■ «t habetur in fententijs Zoroafhxorum , tradit hanc
ipfamdiuinam, xtername^ id ^ Mente, crcajfc ad imaginem fui iuxta Mofen
tri/pAe/ut mtrfmosvis 'imi/.. , , ■* mC-n+t l . •* fk rcut ^vyxis : Signa , uel
indicia paterna M ent inferuit animis . Hoc oraculu ji declaratur a paterna
Mente,id ejl,ab ea qua Patris e/1 NLens,Patrii Sapientia o* Intelledus,imdum
animis nojlrts fymbolu J 'ut diuinitaUs-.quemadmodum tot lo/ asjirtur Philon
ludxus,afferens ipfum,Werbumcffe archetypum , exemplar $ animi n ofhri.no s
fimulachrum eius,ftcut ipfe fit imago patris fui. Haud ali er ora/ . tulum,
appellans fymbalum,quod Philon fimulachrum, imaginem, V quod Mo/ fies imaginem
crfmnlttudinem,Hcbraice Zalmenu,Demutenu Pade hac fenfit ei expofuit PfeUus
Phdofophus Cbriflianus declaras fupradidu locu,Z<r7rt? » nos « r.fo Geix»
HStf HKOvee fk» yrhocrjn <Ah (& yxA' i J£' f v y.',- ,.s /<uo; 7°f/
Tttvnlw xj narri^et -t xcV/xs <pn<rty o-vy&ohx yjutcfxaxrei* fou reus
tourf 'kPioth-jvs.k) yotfecTro? nxipinHy am?nx r&y zXcu^vXeunoropyKtocc n
gu \zsipxap^cu7ricrcur«f<ls iCAces#- Qcj. (& ctto.ee fjSUr t x <jv
(tineis xtcoucctths xzsxfftm o-ujjShiixtx cctrct iucrut omx Kj
<po«<A<Sv xtoa. 'j <$v rots xo<r/*o/? tmu^Hfixrx ty
<rvy&i ai Y&y cuxffriion tP 3iV MiintrtiS eu Kj 7wy cy>t7uy
xznfKdpAacu. Sicut,inqt, M ofdcus ad imaginem Dei fingit hominem,fic plane
Chaldaus Crea/ toremac Patrem mundi dicit fymbola infcruijfe animis,
proprictwis fua:fiquidc <t paternis femintbus,no anima folu,fed et fupemi
omnes ordines pullularunt. At<p alia qui di ftgrta,qua funt in ipf s
incorporeis fubdantijs, incorporaliter et unifice exiduttalia uero in mundo
figna et fymbolaffunt fccreta Dei proprietates, qua et virtutes fupereminent .
H ac PfeUus- Apud que afficis k feminibus paternis ,id ejtf Creatoris mundi,
quem Patrem dixit fuperiusjiatos effe non animos modbnojlros je dfupemos omnes
ordines . id diuus Paulus ante cd confeffus , Imaginem illam progeniemque
diuinam,creaffc thronos, potedates, donunationes , uirtutes.pro/ pterea potes
Symbola fentirc origines ip fu rerum, ac primordia. Hic etiam Pfel/' (um condat
eodem loqui modo atque Salomonem de creatione hominis ,quod in/ C 'eruerit Deus
fymbola , uelftmilttudmem proprietatis fua : Solomon autem, rt I 0
(JtOS%KTi<rtp 7>y KV^CSTTOp VCfl &X.0VX <?*1 l<AlOTH7&'
t7T0lH<rifJ furroy: Quoniam Deus condidit hominem, v imaginem fua
proprietatis fecit em. P fellus eda ufus ejl ucrbo,quo Empedocles, Ab uno,id
ueritate,tfaisHonr pullularunt omnia, homines, bejba, pifces ruolucres ,
arbores . Denique </voA</j Xeuatns Sws,Dij longaui-Sicut Paulus,throni,
dominationes, potcjlates : Pjjt/. Ius aut ordines fupemi. I dem refert hac
fymbola in atemis,intcUigibihbus fubdan pjs,effe incorporaliter,ac diurna
quadam, fupcreminaitiqs ratione, C T per unita/ , tem,aut aggregatione fimplicc
.E ode in hoc mundo effe fccretas Dei uirtutcs,cre itionem fcdicet innuit
fupemam,ac infmore,tufMe,Cr muifibde.Claretcrgo,fi/ cut c T fuperiusfa Mente,
id efl,Sapientia Patris,nata effe uijibilia,et inuifMia,»^ rabilttcrfecu
confcnticnte cogrucnteifc rbcologia,radtos undequaqs udant fu js;. * - 6 * Ecce
Me IO . I. Ecr e ormus lingua confitetur dominum. Similia cernentur apud
Philonem de Ver/ bo diuuio at([i de Mente apud Cbal<Lcum,de quo dicit, «o
porros xgte cmpiaccrt koS Tt^xafSiics Aoyet:1nuifibtle,fcminale,ax:ijrx diuinum
Verbum. Suntcr g o femina rerum apud Philonem in Verbo diuino,ficut apud
Chaldxum de Mente qua feminaucrit fua fymbola in animis . \dem Philon
explicabit hanc Chaldaicam Thclogiamrsrccs ccvd fornos kccik </Uoufotct\j
unuaneu Sua» A oyai pl taxnccfixs (pvcr<tO)SiKiaxyiioy « xrroo7rx<riue ,
h hreeoyxcr^ut ytycv eft Omnis homo fecundum rationem habet cum Verbo drnino
focieUtem,ftflus natu rx beate fmulachrurn,aut abfcifiio,aut radius. Qiubus
ucrbisPhdon explicat HU fymbola 4 Chaldaeo propofta,funt enim numero multo
fymbola.quod trtbtts nomi nibus Philon declarauit , Imago uel fwiulachrum,
Abfcifio,aut E radiatio, M ofes diceret Afflatus. Ac numerus multus apud
Chaldaeum, et pro fmgulari fyrnbolum . E runtq; omnia eadem, <y Mu tria apud
Philonem , v fy rnbolum apud C haldxu, C T apud Solomonc proprietas, apud Mofem
imago,ftmilttudo,apud Marcu Tui/ Qict/U) n*»1 Uum dclibatio,hauftus : cum ait
animos nojbros h au flos er delibatos ex diuinitate: p#tavm ‘sfbfirt V in
Tufculanis,codcm prorfus modo atq; Chaldaeus,ut fit mirum:Humanus,in/ fenhic
confer h quit , animus decerptus ex mente diuina: Mentem diuinam faciens animi
nolhri MiAotifnhf. origfncm,ut C haldxus nobilis apud omnes jmplens omnes , fed
fapientu praecipue mentes claritate fua. Agnofceq; hic Mentem ut fuperitts
mundi Creatrice, ftc nunc hominis -.quod utrunq; proditum cjl a Mofe. qui
extera quo$ apud eofdem Chal/ dxos, antrquifiinianiqi eorum Theologiam uiderit
, tam magis obsbipefcet , quod mihifepennmero fateor accidiJfe-Alio praeclaro ,
diuinoq ; oraculo de eadem pa/ terna Mente Magus iUe,aut totus Magorum chorus
ftc loquutus : «AA* ovk ea* JltyiT?,xt*VHS 70 9fcAsj/?ro]oi>MC VVS ab
(fytAdh AmSmS-xsIu. fHfiX AaA htv nvH(a.ny idiic&vmxTfiKOi/ ervvQHia.XTOS .
Quxfunt,Sednonad/ mittit Mius,ncmpc animx,uoluntatcm paternam Mens, donec
difcedat ab obliuio/ ne,ucrbumcji loquatur,memoria paterni ftgni adhibita. Hoc
Mud,cuius etiam me/ minit Proclus. E/1 qtfenfus regius, diuinaty
pronunciatio,no placere quicqud crea tori nofhro , quod anima conctur
fludcatfrnifi prius dciecerit,repulerit, excuffe/ rit obliuionem,v in
orationem, laudemq; eruperit,memoriamq ■, exercuerit,recot dataq; femper fuerit
quod ad imaginem Dei fit frHa, quod paternum fymbolu ac/ ccpent.Hancq;
fententiam declarans PfeUus,htc loquitur ad uerbumtNon fulti/ net Mens
patema,cupiditates,impetusq uolunlatis animx,dum permanferitin o/ bliuione
eorum,quibus diti fime locupletata fiiit 4 vsca/xycJdov rssccrpcs , patre
omnium bonorum, cr donec perucncrit ad recordationem furorum fignoru,qux
xccepit ab co,cdiderit^uoccm gratificantem, gratias agentem, adhibita recorda/
tiene fymbolorum patrts,qui eam crcauit. conflat enim anima ex facris
rationibus CT dtuinis fymbolis,qux funtab inteltigibilibus fvrmis, fymbola uero
4 diuinis CT muttbus. ac fumus imagines quidem intclligibilium fub&tntiamm,
ftmulachra uc ro incogni/ . ii -ri incognitorum ovvd vnocrtoy ftgnorum aut
ordinum • Oportet autem er hae. ?m chor** nofTerfudd omnis anima,ab omni anima
fecundum faciem diffbt,cr quod quot a- Ttifr (untaninut,tot (WciesMmdrunTTIxc
PfcKus.cxteraqi l'untpcrfficua.Quasau/ ** J )*** tem mtclhgibiles fubftantias,
ac dtuinas unitates dixit, arbitror eum iuxta ctteros 4Mr P latonicos c r
Dionyfium Areopugitum fcntirc,Dcos fiue Angelos,quos uocant ■priores vohtovS,
fecundos rotfovS: pnoresq item Platonici uocant thtxs ivi/ fas, putantes has
effe idcas,ad quas uelutfimpliccs unitates , omnia reuocentur. Quod an uerum fit,poflea
difquiretur • H orum imaginem effe docet animam no/ Aram. Similis eft enim
angelus er homoy uterque imago Det. G etera quoque quz • de anima Phdofophatur
pfellus, quoniam non funt huius loci , prxtereo: tantum oflendo,nunc oraculum
loqui de Mente Dei,ucl Patris, qua fepe Mens ipfa, cum ttobifcum effet,ejl
locuta,cohortans ad memoriam, er amorem Patris fui,et quod oporteat eum
dtltgere,eius meminiffe,coUaudare-quale uates hortabatur animam ■fium,Bencdic
anima dominum, & noli-obliuifci omnes retributiones eius. Oracu/ . Ium nunc
loquitur ad ipfamanimam,ut fit Patris ac Creatoris fui memor, alioqui nihil
fore gratum quicquid jluduerit. Hac uero eadem apud Mercurium Tn fmegi Jbim
reperta,magis fluporem incutient,erumpcrcq; cogent in laudes fandi fima,
dementtfiima, fempitemx Mentis : qua ftcut ChaLdais feipfam reuclauit,ftcab i
Aegyptijs fe non abfeondit. DcMente.Prolcdiuina, <x Mercurio
Trifmej!tflo:Eadcjo<jCr<»tric« animi humani, d» cut.cx Cbaldxo Plulonc..
Cap. V l IU t mrT agno fcas,omnia undequaque ad ueritatem pradicandam fecula,
gentes om * nes facere concurfum, audienda funt qua de Mente hac loquitur
Mercurius Trifmegfdus.Vbi dixerat, quod cum Pater fit Mens, genuit altera
Mentem opifi/ cem,ut declarabitur pojlea : hanc ipfam mentem opificem fibi ipft
Mercurio, cui apparuerat,ficut apparuit Ada, Abraham, Mofi, multisqj alijs
diutius patribus , * fic inducit loquentem in P imandro, qui liba efl
notifiimus , neminiq; cordato du/ bium quin fit Macurij : vrxpxyivoiuts a vovs
to<{ btrloss nguuyxSois ftUrwtyi** i&i ustSxf«iS,xg/i ihtHi*o<ri reis
, xgu h 7rx^<rixyiis ytvi/ rui AoH$GX,i(&<fo(!is Tte Triirzteyvogtfa,
x&c r>y?tx7ifx iAa:<rxor- j 7f xyx7iH7iK&s,xgia 'dbyx^iscOa-iy
foA9youur\s k/ vnvooums t \yxy* f mos 7Tfo£ctv7by t» sofyii:Qu£funt,Acccdo ego
Mensadfandos,et bonos, tt puros, et mifericordes, et Pios, er prxfentia mea efl
auxiiu,et fatim omnia co gnofcunt,et Patre inuocant propittu cumdiledione, et
gratias agut benedicentes j-, tt laudantes coniundi cumipfoin
charitate.Hxcetalu multa , qua longum effet rnj* refirrCyMacunus. Habes Mentem
de Patre,ac genitore loquentem, ad quem ait «A «p* fr adducere bonos er pios,fe
ducem effe ad Patrem, ac paternam charitatem. Nil aliud prorfus, quam quod
loquitur eadem Mens fumpta humana figura apud
ThtologumnofirmloannemiEtquodemquc petieritis patrem in nomine meo, * 6 i hoc
V«t«l IIMi i»v c. ii . I. hoc fidam^l glorificetur piler m jilio.Ef,Si pracepta
meafcruauerius,manebidt i n ddcikoncmesjicul, CT- ego patris mei pracepta ferum
>crm ncoinms di r ledtone. Et,Hxc tutem uiu atema,ut cognofcant te folrn
Deum uermjCT que mifisli lefum Cbriflum.Eccf apud utrunq ; dilefiio erga
patrem, collaudatio, be/ ne di£bo,ai quam inuitabat olim,pdJl nofira imagine
fumpta Mens ipfa,cr de qua dixit Chaldxus,qubd non ejl ei grata ulla afiio,qux
fine recordatione Dei fiat: cr quod ea polluta, cr impura fit anima,cui nulla
Dei fit memoria, inuitamur ergo i tribus maximis Theologis, duobus
anttquifimis,altero iuniore,ad cultm,chariu te m, memoriam'^ Dei. Apud fecundum
cr tertium loquitur Mens ipfa: apud prir mum loquitur alius de ipfa. Apud omnes efl nomen
patris , cr ipfa Mens bquitur de patre. Chaldaus eum uocat Mentem paterna.
NowjW autem ubi multa apud Mercurium dixiffet,reftondit Mercurius , fcv (aci
murra , «s fcfeAoV**' t</l#/ fctfxs o vis-.Bene me eunda ,ut uolut,docuifti
6 Mens-Nulla igitur fupereft dubi tatio,cr admiratio, unde Platonici, cr ante
Platonem multi alij , unde A naxagor ras,cr quos Plato dixit,Mente extulerint
Uudibus,celebrauermt , nominauerint ; Omnes item ante Platonem Theologi, pofl
ipfe Plato cr Arifloteles cum tota fij milia, creationem, ordmemq; rerum Menti
iibant.Chaldaus autem proprius acce iens,creatum hominem 4 Mcntf confiffus
efi,ut ante mondratum cfi- Philo ttem hanc Mentem dccUrauit animi nodri
creatricem. Similia igitur audies apud M er/ curium, clara,aperU, expof ta,
luculenta, ut pra gaudio nelachpmxt quidem con I inere qucam-.o mxlrr^p rsctrnp
o vis,e»p <W , K gu <J>veriS , tonxvsnr% •foy ewjg<H7ivp
oun&iGy » h/> cco&k us \</lhs "rixis. Paulo pofi:tya>
<h edet* shdes curris nxdor/lnyos tyy/oixIwTQ yyivSi A oyovs J^nAxo-xtep,
7TUS rivi "TjpoTita 05 )dH<roirroix,<& 'Ixmegxttirnis effs
<?\ Gqjlxs Ai' yovs,H&c tTfotpH<rcc Ik *? xiaGfoirtov vJlccros.Mcns
autem omnium pater , cum fit uita cr natur a,peperit homine fibi fimilem,quem
dtlexit tanqui propriam prolem.EgoJnquit^eadcm Mens,excitatis eis dux fum gener
isjocens uerba quo modo,cr qua ratione feruetur, cr inferui eis rationes
fdpientia,cr nutriui ex im mortali aqua.Quanta fimilitudo eorii,qua nunc
Mercurius , cum his , qua paulo ante ChaldaustSymbola dixit ille Mentem animis
infcruiffe,<rvtiQoAx zrcerfi/ tteS uoot to7rBfip 7xi S 'ft/%tus:Mercurius
aute code uerbo, <t<r? rfyx ccvroTs revs pl xocpixs
Aoyoi/S:Chaldaus,cateriq ; omnes creatione, rcrumq; eunda/ rum difpofuionem
Menti attribuerunt. Haud fecus Mercurius aperte darcefa om / i jbntfak' m m oji
fimilis:«Hfc/lt wtr«r« Snfxt, i&c re vfy VHKTjt.a.7nx*fi<r/ _ t mOLttimX
fatPt iri icfanAup HTtyxKpuTo vJ^UfiXxflcus nlliAlPty ovis. Aer,in<£, imfat
i rMyjam extulit uolucres, aqua natates-Fadaq; ejl feparado ab inuice terra cr
aqua, quem qftnaroxtin- admodum uoluit Mens.Quem ergo Mofcs dixit arida ab
aquis feparafjc, iubente dtcentemc]i,ut congregarentur aqua w unit locu,cr
arida apparerct,cr qui iufiit aquas producere genus omne animantis, eccc frit
Mensureris creatrix.quod Ana/ xagorae yf 'X*i$ jtt ^ « •. »i tUgtftdtJPlato
conjlanter afferuermt:apud Mercurium enim exteros $ birbdros hec legerunt
GrxcLEcce cpum diuine conformat fefe Philoni Mercurius, imo tota fibifpji
uctuflas reftondct.Duas Mentes inducit Phdon^ltera fupra nos,altaa no
Jbram,qiufupra nos, no Arum dicit ef[e archetypum, nos ad fimiluudme eius effe
creatos, idq; deducit ex libro M ofts,quam Mentem Mercurius,ipfe A oyoy, V er/
bum appellans,quod idem e B,ut poflea uidebimus . De eadem Mente ex oraculis
item Chaldaicis,^ fit creittix.tf fpc Aaculn Deoro. Cap IX* _ E hacipfa Mente
extat apud Chaldxos mtrabde myflenu,cr oraculum, quod ^profertur a
Proclo,licetab eo non tam proprie explicatu: ■ssoAvydf y.cyet ix Trccfis «Axis
c Qoi-iifs&ro! vox cwQos \y<l td voay 7raf>iKoy viy y Jit Jovojl
7rxaoui myxis rt kj «fycus 0 r> voay, aert yy/<ly ctOKvea sfO epcclAtyyt
.qux funt,Sohu decerpens ex uirtute paterna, flos Mentis, po fidet ip fum
intedigere,patemamqj Mente indere omnibus fontibus V principijs aut pritt
cipatibus,cr ipfum mtelUgcre,feq; manere impigra conuerfione.Hoc oraculum, beet
obfcuruis,qui oracularii, myfleriorumc^ mos efl,fciendu, florem Mentis uo/ care
principem,egregid,eximid,prxcellente Menlc.Quemadmodu Graci & no
fln,florcm,V decus, eminenti fimi quemq; nuncupant, ftc prxcipua,eminendfii/
ma,reginaq; Mens, flos Mentis. Eade hic,cr fuperius paterna Mens.Hxc ex uir/
tute paterna dicitur habere fapienda,fenfim,ipfum inteUigere.Ejl enim fapienda
patris fui. Philo perhibet repleuiffe ea patrem ideis xternis , originibus^ mu,
ZT gignere eum fapientifiima ■ Eandc hanc regina patemaniq; Mente,ait, accepta
pa terna uirtute jn exteros diffundere fapientta,quos ipfe uocat fontes et
principatus autprincipia,nimirum diuinos ordines Angelorum,qui er in notoris
Uteris Prin/ cipatus appellantur, fontes quidem,quod fciam, nunquam :Nifi
fontes di flos uclii epiemadmodum ifyai,principia,principattts,capua,non
origines rerum,ut mat le creditur a nonnullis Platonicis , nifi quantum
habuerint a Deo facultatis . A b ipfa igitur paterna , reginaty Mente dicit dari
Angelis (quod fapienti fimus P au/ lustetoctus ejl, cr Plato) ipfum inteUigere
, ipfum effe , v permanere , frm/ perque fle fli fefe ad ipfum Deum, dminam
,fempitemam'que eius uenutoatem: Circun flant animi
dextra,lxudquefrcquentes:Nec uidiffe femel fatis efl,iuuat uf' que
morariExpleri nequeuntiCertatim properant illum fine fine tueri. Hocap/ pellat
C haldxus KOKVcy sfoef>«Aiyycc,impigram conuerfionem, conuerfment
uehemcntcm,accenfam,ardcntem. Proinde dicuntur etiam Seraphim ardentes, at more
flagrantes . Explicanturque hoc otaculo , qux prxdicautt fublimis Paulus, quod
per ipfum condita funt omnia uiftbilia,cr inuifibilia, omne Deorum genus,
Throni,dominationes, principatus, quos etiam Chaldxus appellat nr*}<xS,if/
Xtk.Mercurius afferit ab eo creata animalia , terram ab aqua, ut ipfe
optajfetje/ paratam,creatum hominem fui ftmilem , infertas animo notoro
fapientix rationes , uocmnosabitb, adduciquc ad Patrem. Chaldxus autem cr
fatorem mundi , b 4 fatorem * * A >*V -a***?. ■‘v '*nT A «t»Y<!rt J*WN r+
.' t. fotorem animarum, w Angelorum,Deorum'q; . Ceteri AegyptijSolU, aut lucte-
creatorem:Theologia profcdo per omnia fecula luminofifiuna: ut qui putet h tue'
mundi nunc, aliquando non fisiffc religionem, acfapientum,mireturq; Putris, ac
Filij trudium terris uti notum rcligionem,non fit admiraturus, cognita
diligenter probety explorata uctufbfiima Theologia ■ I n cuius apud omnes
gentes mirabili, „ flupcdaq; concordia,nemo erit modo folers,modo non
peruicacia, aduerforumfr dogmati s dura perfuafionc irroboratus,qui non
miretur, Deum aternit collaudet, luV /*teitor> riofcatq; parentem beneficum,
qui fe totum nobis oBenfurus, qui uarias '*• prius apud homines fui ,
obfcurasq; uifiones fedffet: uenitipfe, uerfatusq -, cjlali/ quadiu nobifcu,ut
nos in xtemu cu eo Letaremur- E ocf; in die iudicij nuda fuper/ erit
excufatio.Semper enim qisalicunfy ratione cognitus eji:uoluntasq; eius, ut re/
fle uiuamus: potcBat,qu6d per eum creata fint omnia, quod ipfe fuerit origo no
f fhra,femper celebris ac nota fuit-Dc hac item Mentc,audire operxpretium mira/
bile profundifiimumq; myBerium,cuius omnis noftra poftea Theologia, qux mc lit«
ct aptius uctujlam Theologia declar auit, fuit explicatio. Adducitur hoc oracu
Patulum jum j ph tonicis. Ntvrxs yotf 7tXt§ikoS voos xvroyt v J#Ac s^iasy
Wurrr{ •facit *i «V J^io-nop wgiBgi&H tfa&s o<pgx ree 7TKvtx /tivu
%Jyop es cbityxu Cogitado paterna Mcns,qux efl per fc gcneratrix,et
intelligendo ,< .jiitfaf' omnibus infrruit uinculu igne g rauc, amoris, ut
eunda permaneant tempus in im f menfum,amantia-Hxc uere diuina,cxlitusq ; miffa
uox,primu nominat,fibi con/ flans. Mente paternam. Mente Patris,cui Pater efl-
Eu appellat per fe Genitrice: quod fcilicet cocorditer omnis et indefiffe
clamat Philofophia,Mentem reru priit cipiufuiffe,cundadc nihilo, tantis
exoriginibus iUisxternis, quarufimplexuni/ tas efl ipfamct,produxiffc.proindc
dicitur ab alijs xinoiroepos, perfefapiisu n>
ror^KS,pcrfcpakfla:7rgooToyovos,primogenita,id efftis ante omnia ab x ter tto
gener ata,tum ipfa prima reru generatrix,origo prima,Eande dicit fola cogita
tioneCquod dogma nodris,ct Platonicoru efl ) produxi jfc, procreaffe,in feruiff
e rc bus uinculu amoris, uinculu igncu,quo fecunda amantu,inuiceq; adherentia,
in omne tepui perararent. Hoc uinculu efl primis in animantibus mi fcendoru
cor/ poru mira libido,ut Philofophus Grxcus,v Latinus tradit: cx quo perennis
exi/ flit generatio,nuUo unqua tempore amore Aefcrbentejefe in eundis ammanUbui
Cyftfr*. famina,marc'qi appetentibus- Qjwd AriBotelesconfoensd Deo repertum, pro/
V* w4 * fido confitetur ab illo, quo Chaldxus,id efl , Mente filia Dei, rerum
inuentrice. U—t Ame*af ji enim ipfe dixit in Politicis: i/ut !-j epvo-ts
ccvxrrAffM rxvrn th 7ngs6 niisa rfujoxiifW,i7niKXT igi(l/JMp£<Auoub,x7iAccKj
neiiPos.ihtaTrpt « »** -vasro tiP S&i s,iKXTtpv h epv<ris r&fi
<xvJ)p os,kjt? yuvxtuos : (i jrjJoS K'wtoviay,Qiiod efcsimtd aute et natura
replet hac circuitioe,etredi tu,utfit fcmpiterna-.quddo no fecundis numeris,
fed fecundis feeeie tantu id fieri po terat. Sic jpuifa fuit a Deo natura maris
etfxminx ai coniundtone-Eade hxc in Ii/ bris w •m. . i* his Se Generatione et
intcritu,Cum cunHa,inquit,corruptibilia cffent,quonia plu limum ab eo, quod
primum eft,aberdt, ro Awaro/xfcriu Tpo-nu cnUnoiAMpuo* •ro oAoy o 0tos,yrnAiy!i
ttoihoxk tIw yino-iy. reliquo, qui fupercrat,modo repleuit uniuerfum Deus,
fidens generationem perennem. H ac iUe,fcilicet ut gef iterarent omnia mutuis
amoribus, fefe inuicem ardenter amanda . Quod a Mente duiina fidum C haldaus
prodicat, uocans id uinculum rovpiJipt&H , igne graue, inflammatu . EoOj^t
apud Philonem uidebis in libro de Mundo,Verbum Dei rjt
<flurfJt,oS«ffUKioi,mnculim indijjolubile totius mundi : quoniam non animan/
tis foliim fed edam inanimis inferuit amorem oternu, quo fefe mutuo deperirent
. Is amor tam mirabilis eftin arboribus, cr herbis, in elemends,aqua,igni,
terra, ae re,qnam in animalibus-Nec fuit aliud quod Mofes fidum prodidit a
Deo,Produ/ ducat unumquodque iuxta genus fuum. idcirco cr Theologus noder,Manus
tuo fecerunt mc:Cr, Sicut lac me coagulafli. cr,Ante cr retro fbrmajli me .
caterai^ multa- quoniam tUecr formas aptas inuenit, et amorem addidit ambobus.
Videstp ut mirabiliter eonfendant qui religionem Chriftianam plufquam annorum
duo pe ne milia antecefferint . * De eidem Mente.ex Mcreurio,&
Plilonicis.omniqj' eim diuinitaie :8c qued ti< mundi creatrix, & Itita
mundi, ip eqr raunduairchethypuj. Cap. X. DV O quofy extant alia duiina, cr
fapiendfiimo cuiq; admiranda tejlimonia de Mente : alterum apud Mercurium
TrifmegiHum , alterum apud Platonicos . Primus Trifmegidus,eam illam Mentem
Anaxagora et Platonis,quam tefle Ari t flotele dixit Anaxagoras
cpr(&H,impafiibilem,Plato iJWvi yiyuyy.ivoy, nulli rei admijlam , docuit
Grocos, ut nomina cr proprietates eas et attribuerent,in eo 'Vct* ffietUs
quiinfcnbitur Afclepius:T i ouu cwuyx&y rt #b ;rac ty Ae yos $ oAst/ \otu
tirl&nusi ytytK 7i^Pii^uy tAtvdtyoy
o<a>.ux&i,7rxt>'&;,K7tAxvHS , kttxShs ouhX/ jKyhifr&t, 71,
»q «^et^>«j:ettf75js
'j<rc<jjT&\sfa\togHTiKQ$i&y7rcwTU>yK»o-u>x'H0A . » * V r* __L
’ i . . L ! «Wt 0$ r&y ovTuy.% ixrrinsmiriro ccrxSoy,n «A»0«eci‘»
uj>)^TU7roy jo ccfftTvnoy 4-vyMS.Qua igitur e Jl incorporeumfMens,inquit,ct
Verbum, qua fapfam ex umuerfo ab omni corpore liberam fufdnet,cr continet: m
Jnerrabihs,impafiibilisd corpore, cr intangibilis:ipfa feipfa flas, capax
omnium, K feruatrixq} rcru:cuius radij funt bonitas, ueritasjux exeplaris,
exemplar anima. H ac Trifmegijlus : quibus cbtnora,duiinioraq;,ncft angelus
quidem loqueretur, enarraret- is ut apparet fuit fons Graea Phdofophia,mde
Theologiam hauferunt, hmcafciuereuulgatamcelebrcmq ; Mentem illam, rerum
originem, CTcaufam, ad dabant fapienbam,muendonemq; omnium rerum, eam perinde ,
ut merita ef/ fctdefcribcntes, pradicantcsq ; inerrabile,ut plena
effetfcienda,folerda,prudenr da, cuius omnis inuentio,ut in Phadone dicit
Socrates, no potuerit effe, nift bona, folertifitma. E jl enim,inquit
Trifmegi&us,infillibilis , non potefl fkUi , cr decipi. Deinde nullis
corporeis adwmenus [uftinetur , nuUa corporea ui uiuit, agitat $ b f auum. 1
fUft * irf* w*uwbi*t &***$*<& ■ I* Quam quidem uocem caies%non
humano infhnflu uidetur protulijfe . Sed nudi <y Platonem : qui cum audtjfet
, ab Anaxagora datam Menti rerum creationem, eo fc maxime dixit acquicuijje ,
exterorum quorumcunque repudians fenttntum. Nullamq; cenfet rei cwuf ]; reddi
poffe probabilem rationem,nift mentem ad om/ nia acccrfai:qua rerum principe
conflituta,mkil non pulchre pofuum cr inuen/ tu pojhs affirmare. N am fi fumma
Sapientia , lntettgentia,Mensq; ftcit,uti<£ me/ liora, leniora ficit.Si Mens
creauit,certe creata funt ca,quibus non pofiint mclio/ ra fieri, optime igicur
omnia. Et quod Mofes etiam fmile quid. Valde bona: in Phx doneigitur,cig«fce
vovs o dictKOo-ftdiyTt ygu zacevreoy unios ,T«t/Tf c/!fc unite n<r$ poi rf
OTroy 'rivet tv ty<{y t o rhy viy iivou wca/Ttay unixy: Audiens inquit ex
libro Anaxagorx, Mentem effe mundi xdifi catncem,omniumqi rerum caufam,hac fum
mirifice lxtatus:cr nefeto qua ratio t ne uidrbatur mihi optime haberc,Mentem
effe omnium caufam,dare intclhgentix omnium rerum principatum . Hxcilh
afferebant , non tam Anaxagorx fententu fubfcnbentes , utqux minfice placeret ,
quam apud Chaldxos cr Aegyptios reperta confirmantes, difliscfc ea fuis
inferentes . Siquidem c T Macrobuis Pia/ tonicorum de principijs fcntentmt
proponcs,duo hxc prima princip ia conjlituit, ro ecycc3cy,Tay viy, B
onitatem,lnteUigen tum . Quorum primum tfl nomen Px tris, alterum Filij-Ftlius
enim dixit de Patre,Nemo bonus, nifi [olus Deus.Defeau tem,Ego principium,qui
cr loquor uobis-His conflat Majorum f uperius oracu/ lum, illius antiqux gentis
uerum effe tefhmonium. nuUamq; hic effe debere fufpi/ donem mendacij,ut 4
poBeriortbits fuit confitta-Supcrcft autem uettris The olor px Hebrxorum
tcBimonium,quod mccum reputans , [oleo uehcmentr demirari. Ex illo enim Cb
alduicx Theologix teflimonio,probatur antiqua Grxcoru The o/ logia
fenfijfe,perFiliu Dei ,mundii fiiiffe creatu. Nam Chaldxus Filium Deiuocat
Mente:Grxciis aut fatetur Mente creatrice,omatriccmqi rerum: Hebraica autem
Theologia,qtte Chaldxus cr Grxcus Mente, Aegyptius Aoyoy,uerbu,ratione,ip fa
uocans Spiritu CT lnttlUgentu,cande eud mundi declarat creatricem : QurmfJ»
Anaxagoras uocans Mentc,dicit Chaos ordmaffc , eunde Hebrxus uocas Spiritu,
fuper aquas cr Cbaos ait operatu. Ea aut erat operatio, quod mundii,id efl,coclu,
ommu rcru aliarum condebat prindpiu.Eadem quoty efl apud omnes nominu ra tw.
Intelligentia dicitur a Chaldxo cr Grxco, ab Aegyptio (ut o flendam ) Ratio:
qux ft conferas,idem funtatq ; Spiritus-.Spiritus enim efl Sapientia , cjl
InteUigetut: huic datur ab omnibus re ru creatio . O flendo ctta alia ratione
Hebrxos cu Grxcit effe concordes m hoc Pnnctpw-Siqiiidc nomen iflud viy,
Nun,cflHcbraicu.Acci dit aut fxpenumero,ut nomina,qux d linguis ad linguas
transferuntur, uel numeris fyllabarum augeantur, uel diminuatur, uel aliqux
liter x peruertantur: ueluti quod erat Hebraice Rapa, id efl, mederi, GrXci qui
ernafei & loqui ab Hebrxorum maioribus habucrunt,uddita una fyllaba
dixerunt tkerapeno. Eodem exemplo, [ei exaduer/ . >« ' txaduerfio,quod erat
Hebraice Banun,lnteUigcre, Sapore , fecerunt €r*ci Nun, Mentem,MeHigentum.Hoc
dedar ato,c1aret Theologiam Hebraicam fiueri mun dum creatm per eandem rem,atq;
Theologia Gracoium. VatcsHcbreus canes opera diuina ait, Qui fecit
calosinteUcflu:Hcbraice The buna,in quo prima fiylla ba iuxta idioma Hebraicum,
efl aiieflitia : eflty ea uox,unde deduxit fermo Gra/ cuf fuam tiy,Kun:
confitetur Vates Hebraw,Deum creafje coelos per Hun, per JnteUi^cntum,per
Mentem. Apparet enim tam exfignifi.catione,quam fiono,can/ dem hic effe rem ,
quam Gracus Theologus celebrauit , Principium^ rerum dixit, atep eam, qua
confiffa efl Theologia Hebraica- Ac Coelos pradpuenominauitHc braus,ueluti rem
in omni illa creatione pracipuam . Sic liquet Chaldaos,Gracos, Hebraeos
cognouiffe,pr<edicaf[e Filium Dei,eumfy omnium rerum principium lau
daffe.Quodrepetens his rationibus probatur : Theologia Chaldaica, Patrem cjr
Mentem fecundam,creatricem confitetur . Hanc Mentem collaudan t, fiufpicmt,
uenerantur Anaxagoras, Flato, Arifloteles, eunda Platonicorum fimilia. omnes
igitur hi celebrarut progeniem Dei, licet ignari. Nituntur enim iUa Chaldaica
fen/ tentia cutidi-Quoniam autem eadem loquitur Theologia Hebraica ac Chaldaica
, V Graca:ha autem loquuntur V pradicant Filium Dei: ncceffario Filium D ei Io
quitur etiam Hebraica Theologia- Ecce qua [ecreto,cr quafi uelata fide iUa fecu
ia loquebantur,nouifiima clara C7 Muflri uoce pradicauerunt, cognoucrunt,ado
rant,uenerantur. Dt udem Mtntt,Prcgtnu,Sipientii(f'dwini, ex Plalonr,rtgina,
incdcramrt e cirium muni , fDimnin naicrum cocffnfu . Eiqnsd Anflcirlcj
(smUudaiiiJufptxuii^ni dt ta lo<uuiifir<m, admiratu, (iurii. Caput V»
mmVlta quoty funt admiratione digna,de Mente apud Platonem altifiim* Theo ***
logia nof ha mySlcria-Hanc enim Mentem, quam fecundum Prindpium , ac
pofilfummum Bonum catcri Batuerunt,non in Phadone fiolum,fied alijs multis lo/
cis, miris extulit laudibus Plato,dans ei principatum , inuentionem ornniu
rerum, imperium coeli c? terra, uocans eam creatricem,imperatricem, reginam,
fiapien/ tiammihilq ; non inuenies de ea apud Platonem, quod in fideris literis
habeatur. Ex omni autem apud eum defcriptione,ficut item ex alijs Theologis ,
claret hanc effe prolem Dei aternam,omnipotcntem fiapientiam Patris fui. In
Cratylo , eIkccj </it y» e/llxcuoy e S.l) a turefiteytfag *iy w dsbp
euixixg&ytgct yXf cvtkccv •ny kj if.y/iyiyq yStioy 7iccItk <fnoiy culTy
xctryeiyxu: rrpiyyuxne t/liK xceJnocy iom«:EfJe,mquit,luBitiam,quam Anaxgcras
Mentem dixit, af/ ferit Cralylus-.qua quum fit imperatrix, & regina ac
princcps,nuUity ccmmiBa, eam tradit omnia creare,per omnia ccmmeantcm-fic
Plato. Audis Mentem iUam, ?uam C haldaus memorabat,nunc imperatricem, cur.
tfart, m rerum creatricem, ip tm ius,ipfam iuBitiam:quod etiam Lairtius
perhibet fenfifife Platonem, 7$ <Ai/ * xiCffvrny 9ir vcycy
tmAl!y€arty:Juflitiam Dei legem fu (f icatum effe Pia tonem- Et quod Matcus
noBer apertius ,Grta autem fimul cfi,wquit, cum Mente diuintu. j' pUm dt mmt
.i-fidefoi. M 4 *«<#"• ' !* i
jiiuini. qumoVtem lex uera, atq; princeps apta ad iubendm , V ai udandum, ;
raio e ft reda futmi I ouis . Quid de Mente diurna poterat diurnius loqui
Platof utiufhtia, moderamen, temperantia eundorum fit , ut di faofitor, ornator
, crea f tor,prafens ubi$ Unquam lex,tanquam [empiternut ordo,cunda ordinans,
quia dau ejl ei potcjlas omnis in calo cr in terra, ipfiusq; erit indicare
omnem came, JimSuSimem *Pfe Deus iuAus noder. Eodem libro Socrates rogat
Hermogenem,ri <Pi VfffA Y Ufcitif' 1&V xJAuy krrirj uy pvtriy, i msivas
cwxfecyofec. volui kj 'ivylut efr manta. fiixxocryitrxy 6
'tx^<rxy,Qmd,inqtnon'necredss Anaxagora,Mcnte et ■Anima efje qua natura
omniu rerii exomet,et cotmeatfulc Plato rurfum Mente ornante
omnia,fuflinente,ut uidcs,fhtctur,inuetncc omnis ordinis, omnis natura, M , que
ordo cf},et equius, moderatricc,ordmes reru ccrtos,ccrtosq; ftus,Mentis ot pus
cjfc,qua Chaos dtgefiit, formas depropfit,ordme, & temperamentu ubiq; ad
\>ibuit.Et,ul Anjlotcles perhibuit,cofiffus efl ea AnaxagoraSyOi/J^m yiyiyyi
voy,nulli rei admijld, nempe no corporea, fed pute diuina,ab omni corporis cote
■gio abfoluta. Nihil aliud de creatore illo mundi, facra liter a loquuntur. H
ac apud jeos ejl xx/TOKpxrcof, Dominatrix, Kegina omni potens. Ejl <Am
•arxvrtoy )iy, fer omnia intcnta,prafens ubiq^tota natura aptans,
[ufhnens,moues cedii, terris .-perpetuos ordines adhibes. In Phtlcbo aut loge
maiora: wctrTtC <rvte<p±>vi<riy ‘4so-o<pci tcu/risi ovr «
(ny.vvt'0V7W,<i>s vis ts i ;8eccriAtvs hyiy,i§xvi >y yHt,@ “«rat w
Aiytsiri:Confentiuntomr.es,mquit,fapientes, feipfosineo Udi ■ tes,quod Mens fit
regina nobis coeli et terra ■ & forte rede loquuntur-Nikil Plato
mag>iificctius,altxq; Theologia noftra uenerabdius loqui potuit ■ Is ejl
apud eum • Rex cali,et terra,qui apud diuit Paulu Rex feculorum immortalis,
muifi bilis . in eo Plato jiteturfapientes omnes confentire,hunc effe rege
coeli et terra, qw' furtt igitur bi fapientcsfnon uidelicet Knaxagoras f olus ,
fedey Chaldai , ut apparuit, M ercunus Trifmegijhs, Orpheus, plurcsq; alij ,
quos legerat PUto.fed ante orna ites fiiit Mofes,qui huc, quejua lingua Graci
Inteihgcntuftue Mente appellaret , ttocauit ipfefua,Spiritu,quiftrebatur fuper
aquas, id ejl coelum moliebatur,oma/ tu<j;calejle,q proprie dicitur x oo-y
os, flatui iat.ldeo Mens dicitur <AiX<o<ryv/ tree, exornas. Audi
igitur et [ufrice qua Plato loquitur de co fen fu fapientu, et pet pende qui
fini ijli fapientes,quos ait in eo gloriari, ceu re magna diuiniq; loquatt
tur.Ndey Aristotele cernes pofl eandem Mente mundi fateri principe ■ Profequi r
tur in P hilebo Plato:Num,inquit,o Protarchc uniuerfa,et hoc quod uocamus unia
utrfitatem, gubernare dicemus uim quandam irrationabilem ac temerariam , an
fotrd,x.ce$<x/nf> oi sr fd&iy hy.ii/ feAt yey,viy QfCVHO-iy t ivx
^xyxsuy VHrranfisGey Kvfyvxy.queadmciu h i,qui nosantecefJerut,locutifunt,Men/
te et Sapientia quanda admirabile ea componente, regere ac molcrxrifAd hac re
frondet P rotarcbus,nefandu quide uidcri,quod Prius pofuii fiiiffet : ro <Pt
vovy. naJrrx fiiXKOo-yiiy xtrrx 4wxi,xgx rl deitas -r KC<ryx(& hAiv, @
<n/. tfvtsj cJ Ksptiy, @ ttoJo-hs 7rignpofxsecfioy , K£U w i «Ma>s,tyei
fiy «TOT t r**'. *C 5 » .. i* »m 7ry>l Mnicy t mot yn cvtPiy
foj&oTuiujAcntm aut affererecHnfy difyofuifjc, afpeflu
mnndi,fole,luna,afhra,omnemq; cali conuerfione: id uero di gnifiimu ejfe,nec
fecus unquam ego,ait,dc his flatuerim Cernis hic,quid maiores tradidiffcnt,cemis
antiqui Theologia de Mcnte,qua nofolum crearit,aptauerit , utAnaxagoras dixit,
fed ordinet,componat,rcgat ad omne tepus omnia-Huic or/ dirte calefte creatu
adiudicat,folis,lunx,j\cUaris . I d enim etii prodidit lob V M o/ fes,hancipfam
mentc,& Spiritu omaffecalos,lucccrtaffe,luna,fidera accedif/ fe,V
utjicerentdie ac noAe,luccrent& fuper terra, in conuerfiones &
rcuolutio ttespoffuiffe.Attedec Jj hac maiores affcrui ffe, uidelicet Chaldaos,
Aegyptios, an tiquifiimos Gracoru, Orpkcti,Hefiodu et Pythagora,Timau,plurcsq ;
alios, quos ipfe legit Plato.quo prtlara dusinitas prifea Phdofophix.
Profrquens Plato, Sci/ mus, inquit, in uniucrfo infinitis quidda,c alique
terminis cffe,quibiis prafit caufa KOo-yiax ti ^ avvnxrrj vera metxrris te
px?,ygx. y.HVce$,cro<pi<t uc/Jt ris Myayiyu/ sPiKctioTccra xy. exornans,
c r coor dumos annos,et tcpeBates, V menfes,qua Sapientia er Mens uocatur
iuRifime. 6 facrofandta,cceloq ; mif/ ftmyfleriaSentis illa Sapicntu,qua
perhibet etid Hebraifuiffe mundi creatrice, qudq; afferunt effe,de qua Salomon
feribat, Dominus fapientia fundauit terrd,ft<t bdiust ccclosprudentia.lt de
qua Salomon idc,fmtliicr prorfusatey Plato. rl ero/ Hj.as7rA*o-td»’rcgoy t«s
tcc narra Igyafiytens rii kotms 7<Sy ovTOoy ItccMoj/ \siT\yyiTHS, 2 mileeras
t« 7ixvrx yi Aoyeocns G? Gofaens nst rxo-Kit/aerasrcy xvQfomoy.quid fapientia
opulentius, qua operatur omnia, quis reru magis artifex ipfai qui creafti omnia
ucrbo,fiue ratione tua, ctfspientut tua homine molitus csfHxc iUa quoq; efl
Sapientia, qua apud Cabaliflas Theolo/ gos Hebraorum,efl fecundo loco,pofl
coronam alnfmi, obtinens fecundum gra dum diuinitatis , cui dant omnium rerum
principatum • Sed audi hac eadem nor/ rantem afferentem q; Platonem . Tefle
enim Laertio, qui feribit duo mundi crea/ ti grincipta flatuiffc Platonen,
Materiam, ac Deis, oy © viy vfoerctyop tvu © sts7ioy,quem c 7 Mentem appeUat,V
Autorem fuse Caufam ■ Plato Creatorem, Imperatoremqi mundi declarat,
confalutatq;ipfam Mentem , quam eandem CrDruttijCT Caufam uocet . Claruit
igitur qua fit Mens , nempe diuina proge/ rues, id efl. Filia Dei, ut Chaldatss
loquebatur, qua in noftra Theologia fimiliter aty apud Platonem nuncupatur
Sapientia quis item fit iBe «mos , cui dat mun/ Ji autoritatem(tefle Laertio)
Plato, difcecx fecunda epiflola Platonis , in qua ui/ debis hunc«STtoy,cr
Caufam mundi, habere Patrem- Imperat enim tribus ami/ cis ut in amicitia
adiurent domnis ac principem er caufam omniis reru,cr caufa patrem. Si caufa
igitur ipfi Platoni efl Mens,tcftc Laertio,Coufa autem habet P a/ trem,Mens
ergo Patre habet. De qua re poBea. Efl igitur apud Platonem Mens, Sapientia,
Caufa filius Dei, quia hac caufa habet patrem, ut mirabiliter affe/ , f/ttur
illud Graculum Chaldaicum. Hanc item Mentem, qua fuit caufa mundi, agncwt. ^
-lurnnAUlhs» ftphn****' AmfMtfa W ' v,«i ^ .V*r;f*flk, ^ V ^l*V. , • • * 'O n
*.. . . ?. ignouit , fxofcututw* Jj ejl multis ut locis , bononftceq; dc ex
fenfit Ariflotden . e quibut ejl admirabile tcjlvnonium primo de Philofophix
libro . quirens enim de principijs rerum, qui apud maiores fuos reperijfet ,
cumq; multos ofjendtffet, quos in afagnandis principijs non approbaret ,
nouifime dixit , rovy flirnit/ 7rety KX$x7iff> y/Tois faois i&tyiT*
Qvo-et -nyxenoy > (gu nS* Ktem l*v<& ? \ nefio: xttxo-mS , oity
vhcptuy t epivit 7rxf «x» Atyorrx s «pmf «{/ ci (jAP ovtw x&vAcyaGiyomSi
xt*x t« xocAij t (jjj cu7txy% J mprk,
atolwMJuyXrTCoylfaaxyiit&^roicurTljjJO&iVH kivhtss \zsit^ / to?{ cvny.
quod rjt. Mentem quidam qui dixit quemadmodum in animali/ bus,omni<fc
natura, ftcCdufam fiujfe mnndi,totiusq;ordinis,is certe uifus ejl re/ ftpuiffe
pri ijs , qui prius temerarie loquerentur . itaque Imufmodi qui funt hoe
arbitrati , non foliun bene er congrue hanc caufam , principium rerum jlatue/ r
unt,fed etiam talem Caufam attulerunt , unde motus extiterit , uel exiHxt rebus
. In bis AriRoteles,lametfi obfcure loquatur, fentit ea,qux prior Pt ato
docuerat , Mentem ficut imeniffet rerum ordines omnes , quantamq j oculis
afficimus pul/ chritudinem,fv dare rebus moderamen in prifens,uinculum ejfe
quibus uniuer/ fafuftineanturjcgem rerum cunflarum,mundi naiurlcrum:utq ; fit
rerum mode/ rotor, w fapientifimus in omne tempus artifex, fcjuijfe in
primordio rerum: ut animalUyiit naturam, nunc regat,agatcp in lucem , jie
buiufcemodi quondam or/ dinesfuafapientiareperijfe.Qui ulu locuti
ejfcnt,coUaudat Ar&oteles, afferit fiuffc ftpini tes, euigila ffe inter
errores citer orum citeris dormientibus ■ @ yfy (C u xvxfxyofxsfos </Ih
<flox.ct , KX^dhflorrooy t uy « /Aaoy, v>y vouo rrgifooy xhioy r£y
ytyoyiyay i<Auy:Mentem primum uidijfejuijfe caufam rerum Anaxagoram,inquit
Proclus ex ipfo AnBotcle, optimam rerum Caufam , a qua principium fuerit
omnibus,reperiffe:Veram originem, unde moueri coepe/ rint coelum, & ajbra ,
totusty inde tmmdut,deprebendiffe. 6 quanta uerbis his fubejl
diuinitas.Neceffarid enim Ari&oteles,qui de Mente mundi inuentrice, ta/ I
ia pridicat de ea Mente, quam Chaldius antea inuulgaucrat , <T quam Plato,
quod cr ipfe AnHoteles,uocat Caufam, v uocans dat ei patrem in epiftola, fv cui
CT Chaldius in oraculis. Hanc ipfam in libris pojl res naturales uocat Diui/ ni
j? imam, eam feipfam contemplari dicens -in Moralibus quirens de eiuscon/
templatione, uocat Deum- Sic ex Platone, Chaldlo,Arifotelc, Mens ejl Deus, ejl
Proles Dei, ejl Regina mundi. Mentem cx Macrobio cfle Filiam Gimmi Boni.fummmn
Belum ipfum fupremum Gtnltorem Cap. V 1* -,T autem hic ejfe uerifima conBet ,
Mentemty fecundam ejfe ab ipfo Patre, ' ut Chaldius dicebat, Filiam autem ac
Progeniem diuinam, ut Plato i n epijlo/ td(ob quam caufam Chaldius uocauit eum
Patrem)audienda funt, admirandas Js, qui locutus cjlfUt paulo ante dixi,nosler
Macrobius , decerpta ex ipfis Platoni/ . % «7 tts.Vroferam# totum locum iit
Somnio Scipionis : C£tcrumjnquit,cum ad fum/ mu,cr principi omniii Deu, qui
apud Grxcos ro ccyaSoy wfirvy far<xvrooy nuncupatur, traftatutfc audet
attollere,uel ad Mentem,quam Grxci vovy appA/ Lntyongnalcs rerum j\>ecies,qux
u<Ah funt,continentem, ex furnmo natam er proftdam Dcoxunt de
his,inquam,bquuntur,fummo Deo er Mente, nihil f\bu/ lofum penitus attingunt,
fed fi quid de his afignareconantur,quxnon fermonem tantumodo,fcd cogitationi
quoq; humana fuperant , ad fmilttudines er exempla conjugiunt.Sic Plato cum
wifi iyxdi loqui effet animatus, dicere quid Jit no ejl aufus,koc folum de eo
fciens,quod fari quale Jit, ab homine non pofiu . Solum ue/ ro ei Jimilimum dc
uifibdibus Solem reperit,w per eius fmilitudinem,uiam fermo ni fuo attollendi
fe ad comprehenftbilia patefecit . I deo cr cum nullum ei frnula / ebrum
cumDijsalijsconflitueret,fmxit antiquitas, quia fummus Deus, nataque ex eo
Mens,ficut ultra animam,ita fupra naturam funt.quo nihil ejl de fibulis per
uenire Ecce audito er uidiBi apud Macrobium,non Chntoanum,duo diuinifiima ac
maxinuuipfum fummum Bomm,principatum omnium rerum , ut clarebit etii apud
Platonem,Mentcm ex eo natam, CT proftfla,natam inquam a furnmo Deo , qui
dicitur a P hdofophis ipfum Bonum, ipfa Bonitas per excedendi-.dc quo Mens
ipfa,jilius eius,pcrhibuit in hoc mudo,Nemo bonus nifi folus D ens: illa
fcdicetfbn tati,prxcipua,fupcrcminentiq; bonitate . Vidito quoq; Mentem
continere flveies rerum :quo defignaturcreado,deftgnatur(quod uidebis edam Philonem
perhiben te m)creator mundi,inuentor cunilarum rerum, qux in fuis originibus
condncren i ur.Vt enim ipfe Philon dicit, fi quis nudius er expedidus uelit
loqui , tii aliud di/ eat Mundum archetypum f ue originamm, quam ipfum
Verbu,Crealorem mun/ di.Vidcbis edam Mercurium Trijmegitotm,dantem uerbo
Dei,frecies,aul ideas, origines# rerum. Hac igitur attributione faecicrum , pe
rfticuum fit,dejignari Sa/ pientiam creandi, er inucmcndi e nihilo,utfuperius
omnes prxdicaumnt . Dcji/ gnatur hanc Mentem effe mundi creatricem,adomalriccm
rerum, formarum ma/ tremuaflam,buttomabilemfapientiam. Ecce Plato uocauit eam,
ob eandem cau/ fam,xsnoy,Autorem:apud quem teto Laertio,idem eB Mcns,v Autor,
id A utor mundi,Conditor,per quem omnia fdfla funt-De quo prorfus fimilu,noBrx
Theologia princeps diuus Paulus,ut utranque Philofophiain conferam : o; 'isty
«*«(/ ’T^SiniogX7tV7SfO)r67I)K®'7m<rHSKT1J-<L<i>:, OTtyttjijTUlK'
rift» ric ncurnt ree y/ retis ovgxvoiSiUgu ric ufii ynssrk egetrie , •ne
itofxrtc. «rn SfoVox, an LuftonmSi «rn «gyoCi «m cffov<ncu,rie rseu/nc Jftf.
clutQ, ngu rj mur>y iKTiscu,i(£cusF‘S 7r<& xscwr^y, iy ritmovrx ty
xvr* awfcsjWtt.-Qtti ejl imago Dei inuifibdis,primogcnitus om
niscreatuur.quoniam in ipfo condita funt omnia caleBia CT terretoria,uifMU et
rn+cTom*! - rTunriwm y,in(en . inuifibiha, fute throni , fiuc dominationes,
Jiue principatus, fiue poteBates, omnia ipfeej peripfm,vin ipfum creata
fant,& ipfe ejl ante omnia , er omnia in ipfo con/ b fttotnt & I.~ pfbtni-HXc diuinifima tuba Theologia
noflrx -Confer igitur omnia, CT gratias at gc sterna menti, cuius tanta
clementia fuit,ut fefe mundo femper dcclaraucrit , cr He gentibus quidem fe
abfcondera.Quc diuus Paulus uocat Deum muifibilem,Ma crobius ex Phdofophis
fummum Bonum, Primatum ormuu rerii , Principe rerum eundarum, eum per
excellentia appellans Deum , ut magnus Theologus nojler.' Quem Macrobius Mente,
fiue lnteRigcntia,aut Sapientia natam exfummo Deo, qux contineat
f\>ecies,Paulus Imaginem Dei, quoniam Filius efl imago Patris, Pn/ mogenitum
omnis crcatura,id cjl,aut genitum ante omnia crcata,aut principalem inter omnia
, ad cuius magnitudinem cata a nihil attingant : fupra omnia creata . Que
fuperare cogitatione er fermonc dixit Macrobius, CT quod fcire no poffet, Cr
incomprenfibile,cr quod fu fupra natura,huc Paulus cr inuifibile,nempe P4 tre
ipfum,tai et Primogemtu,id ejl,antecedcnte omnes creaturas Mcte.Et cui fpe/ des
tnbuere, f uc ideas,originesqi reru m dixit antiquitatem Macrobius,hunc P au lus
prxdicauitfiiiffe , per quem uifibilia cr inuifibilia fint creata, fiue Dij
ipfi ccc/ lcfles,quorum nec nomina norunt, nec naturas hommes,ftue
hommcs,omniaq; te* rejhu:<y quod ipfefit ante omnia,id efl fupra naturam ,
ut Macrobius: cr quod per ipfum omnia fubfiBant. Veritas igitur clara,aperta,
cognita etia gentibus -Re/ tulit item Macrobius, cum de maximis hifce rebus
fermonem cr cogitationem fit peranttbus,Philofopht loqui inflitueratt, amandare
eos, proculq ; iubere ficeffcrc fhbulastuti autem fibulis, cum uelde anima, uel
aereis, aut xthereis potefiaubus, ucl ceteris Dijs loquantur-Dixit etiam nullam
cfje exteris Dijs ( nempe quos di/ rns Paulus citauit juperius) fmlitudinem cum
ipfo fumrno Bono cr Mente : quia funt ante omnia, fupra omnia . Vidimus etiam
tejlari Macrobium , hanc omnem , fp tam narrauimtis Sapientiam, jhtpcnd amqs
Theologiam,antiquttatem cognitam habuijfc- Ergo quod Chaldxus,a
Zoroafbr,ftpientibusq ; P erfarwm: Sic undiqut 1 neris coniedisris, relucet
ijlam quam nunc totus colit mundus , Sapientiam omni t bus feculis cr gentibus
irradia)} e, fed occultiorem quam nunc,pojkaquam Menq ipfa,bonitatc
fux,Patris<p fut,qui efl fummum Bonum, clementia impellente , de/ fcendit de
corio, hominisq; uefhta figura folidxep natura, uerfata nobifcum,locu/ ta$ efl
fuam propria uocc Sapientiam. Ez cifdcm CluId*orum orse ilis dr Mrmc.dmim
Progenie.auius imag* iit animus humanus, & «x Philone- Cip. VII. ncfV
T>t CVr admiraris autem Grxcos cr Latinos, Mentis xtemx diuinitatem
prxdicaf/ fe rerum eundarum rationcm,inucntionem , ordmcmq ; illi dediffe ,
Patrem d effc pcrftexiffc,affcruiffc,cum fi hac omnis Sapientia uctudifima,ab
anaquifU mis gentibus prodita , ad quas difccndi caufa Grxci adeuntes ex eorum
ubmmis ‘f*: rfltc fontibus riuulos in Grxciam deduxeruntf Eccc igitur eadem
Chaldaica Theologia , S * ut habetur in fententijs Zoroaflrxorum , tradit hanc
ipfam dminam , xtername £ ^ „ '
Mcntc,crcaffcadimagmcm[uamt4Mofen<rvtdSa?ut7[ctTgiK<jSVvsi}-‘T<l/.. ..
fS ; yi TcSs^i/yceis : Signa, ucl indicit paterna Mens inferuil animis . Ror
oraad» jy • ' declaratur a paterna Mente, id ejl,ab ea qua Patris efl
Mens,Patris Sapientia cr f %rfU»s* Intededus,inuBum animis nofhrts fymbolu jut
diuimtatis.-quemadmodum totlo/ ' ' f’ '9 msfretur Ph ion ludxus,afferens
ipfum,Verbum effe orche typum, exemplar^ trnim nojbimos fimulachrum eius,f cui
ipfe fit imago patris fui. Haud alier ora/ . * . adum,appeUans fymbolum,quod
Philon fimulachrum, imaginem, cr quod Mo/ piri UrtJ^tv (es imaginem cr
fmulitudinem,Hcbraice Zalmem,Demutenu Eade hxcfenfit rt " /*• r n t i f t
_i •(%• ■ • m c icv* i M *>. f expofuit PfrUus Phdofophus Chrifhanus
declaras fupradidu locupmg nuta G/x* jS/jSa®' jtftr' «xoVoe St» v>y
xu6§U7roy,VTU </Ih 5$ vocA- J !* J» . J .«-» /<> > ip' . i » p !”■
/alos 70// 7 toihtIjjj kj 7Tctn tf « •? Kooryjs <f>HTiy ovyGo/.x
ywcfxajoei* ” pou TCU? 4t/^ois ? 1 tcar? ifitOTHTDS.KJ yolf K7T0 X
7TX7J01KUH> am§HX T&y ix °u- 'fvXauycyoy, <tMa ^ \2Jtpx«^ai ttxo-cu
T«f<fs tSAcesx- Gry- $ aflue /Jl? r« <jv ou/toJs eerttiucms veraf/ttn
<rujj§Hy.xrx acrar ixaraffotxa yyyv<w</l<Sf xfcctjyjTois ftocrycts
ouu^Hyxrx >y<rvy6d ^ Tia '<&ycuxgfH7>t 'rti di » <y?«JT»rt{
ae ^ r»{/ xjiriy vertf na/aSscu. Sicut,inqt, Mofaicus ad imaginem Dei fingit
hominem,fic pldne Chaldxus Crea/ \ torrm jc Pitrrm mundi dicit fymboLt
inferuiffe animis,proprieWK fux:fiquidc i paternis feminibus, no anima [olit,
fed et fupemt omnes ordines pullularunt. A t<p alia q uidi ftffta,qux funt
in ipfis incorporeis fubftantijs, iticorporaliter et unifice exiButialiauero in
mundo figtia et fymbolx,funt frereta Dei proprietates, qux et iurtutes
fupereminent . H<tc PfeUus. Apud que afficis a feminibus paternis ,id efl t
Creatoris mundi, quem Patrem dixit fupcriusjiatos effe non animos modo noflros
fed fupemos omnes ordines . I d diuus Paulus ante efl confrjfus , Imaginem
illam progeniemque diuinam,creaffc thronos, poteftates, donunationes ,
uirtutes.pro/ pterea potes Symbola fentire origines ipfas rerum , ac primordia.
Hic etiam Pfel/ tum conftat eodem loqui modo atque Solomonem de creatione
hominis ,quod in/ fmierit Deus fymbola , uelfimilitudinem proprietatis fua :
Solomon autem , #ti o <?tostKT«rtp 7°y avSf omop s&c &kovx<P\
i<Aio tht&“ tTrojNaty finoy: Quoniam Deus condidit hominem , cr imaginem
fux proprietatis fecit eum. PfeUus etid ufus eflucrbo,quo Empedocles,Ab uno, id
ucritdtcjcRAccsHOt^ pullularunt omnia, homines, beftix, ptfces ,uolucres ,
arbores . Denique /oAi/j Xfuams 9iot,Di) longsut. Sicut Paulus,throni,
dominationes, potcjlates : Pfel/ ' lus aut ordines fuperni. I dem refert hac
fymbola in aternis,intclligibilibus fubflan tijs,effe incorporaliter,ac diurna
quadam, fupcremincntiq^ ratione, C r per unita/ 1 (em,aut aggregatione fimplice
.E adi in hoc mundo effefccretds Dei uirtutcs,crc odonem fcdicet innuit
fupemam,ac infmore,uifibile,cr muifibile. Claret crgo,fi / cut cr fuperius, 4
Mente, id efl, Sapientia P atris, nata effe uifibilia,ct inuifibilia,m \
tabilitcrfecu confcntiente cogruentey Theologia,radios undequaq ; udant fuosi,
* ‘ ' 6 » Ecce V . vi.-, vi so ' . I. B cce omuslingua confitetur
dominum.Similia cernentur apud Philonem deVer/ bo diurno <tt( J; de Mente
apud Chaldsum,dc quo dicit, ce o f erres i&c ampyorti tcoS Tt^nxoS Sues
Adycs:lnuifabile,feminale,axtifax dtuinum Verbum.Sunt er g o femina renim apud
Pkdonem in Verbo diuino,facut apud Chaldxum de Mente qua feminauerit fua
fymbola in animis . Idem Philon explicabit hanc Chaldaicam Thclogim:ns«s xeerct
7^ JUivoicty ukuootcu St/fi» hoyta pl faxKccffccs
<fv<r\MsiK/aKyiiopneeyrdo7rao-(ice , it carccvyectriuc ytycvcsz Omnis
homo fecundum rationem habet cum Verbo diuino focietatem,fadus natu ne beate
fmulachrum,aut abfafiio, aut radius ■ Quibus uerbis Philon explicat HU fymbola
d Chaldeo propofata,funt enim numero multo fymbola-.quod tribus nomi nibus Philon
dcclarauit , Imago uel fimulachrum, Abfcifio,aut E radiatio, Mofet diceret
Afflatus. Ac numerus multus apud Chaldaeum, et pro fmgulari fymboUm. Eruntq;
omnia eadem,cr iUa tria apud Philonem , v fymbolum apud Chddau, C t apud
Solomonc propricUs,apud M ofem imago,fmilitudo,apud Marcu Tui / QictM rtCn
^?lium dehbatio,hauRus : ciim ait animos nofbros h au flos c T delibatos ex
diuinitalr. twr uan 'tfh fin cr in Tufculanis,codetn prorfus modo atq ;
Chaldaus,ut fu mirum:Humanus,in/ ftmhje. evrtior f- quit , animus decerptus ex
mente diuina: Mentem diurnam faciens animi no firi acohnciMh/. originem,ut
Chaldaus nobilis apud omnes Jmplens omnes , fed fapientu praecipue mentes
claritate fua. A gnofcetfr hic Mentem utfuperius mundi Creatrice, fic nunc
bominis-.quodutrunq ; proditum cflaMofe. qui cetera quofy apud eofdem Chal/
deos, antquifimamqi eorum Theologiam uiderit , tam magis obfiupefcet , quod
mihi fepennmero fateor accidiffe- Alio praeclaro , diuinoq ; oraculo de eadem
fa/ terna Mente Magus ille,aut totus Magorum chorus fac loquutus : octo? ouu
aa* TB 9fcAsf/5nt]o<x»S vis fatygts cdr $tA0H AmQhS-hs/c finA Acthlury
lavnpLHy ivQinivy mXTfiKOt/crvvSHictcroS . Quxfunt,Sed non ad/ mittit
illius,nempe animx,uoluntatem paternam Mens , donec difcedat ab obliuio/ ne,ucrbumcfc
loquatur,mcmoria paterni fagni adhibita. Hoc iUud,cuius etiam me/ minit
Prochts.Eflqifenfus regius, diuinaty pronunciatio,no placere quicqudcrea tori
noflro , quod anima conetur faudeatq;,nifa prius dciecerit,repulerit, excuffe/
rit ob\tuioncm,v in orationem, laudem q; eruperit,memoriamq ; exercuerit,recot
dataq; femper fuerit quod ad imaginem Dei fat fada, quod paternum fymbolu ac/
ceperit.Hancq; fententiam declarans PfcHus,haec loquitur ad uerbunu Non fufti/
net Mens patema,cupiditates,impetusq;uolun tatis anima,dumpermanferit in o/
bliuione eorum,quibus diti fime locupletata fuit a vscarceyoJQov meer f os ,
patre omnium bonorum,v donec pervenerit ad recordationem facrorum fagnoru,qu£
accepit ab co,cdidcrit^ uocem grauftcantem,gratias agentem , adhibita recorda/
tione fymbolorum patrts,qui eam crcauit. confiat enim anima ex f acris
rationibus CT dtuinis fymboUs,qux funtab intelligibilibus farnis, fymbola uero
a diurnis c T mutatibus. ac fumus imagines quidem intelbgibilium [ubfiantiarum,
f mukchra ue ro incogni/ . it -rb incognitorum ow^facermy (ignorunt aut ordinum
. Oportet autem tr htp 5v4 noffe,quod omnis anima,ab omni anima fecundum l
becirm diihrt rraunAq^ ; ,/£ nfief- fununun.ejot fycctcs anunarum.Vxc
PfcUus.catera# funt perfrictu. Quas au/ *» j tem intelligibdes fubjlantias,ac
diurnas unitates dixit, arbitror eum iuxtet exteros ari* fjUlvSf*? ■Platonicos
cr Dionyfmm Areopagum fcnttre,Dcos fiue Angdos,quos uocant ■priores vohtovs,
fecundos votfovS: priores# item Platonici uocant Duxs ivi/ putantes has effeidcas,ad
quasuelut fmpliccs unitates , omnia reuoccntur. .Quod an uerumfit,pojiea
dtfquirctur ■ Horum imaginem effe docet animam no/ ftram. Similis ejl enim
angelus CT homo , uterque imago Dei.Catcra quoque qux ■ de anima Phtlofophatur
Pfellus, quoniam non funt huius loci , prxtcreo: tantum ojlendo,nunc oraculum
loqui de Mente Dei,uel P atris, qua fepe Mens ipfa, cum •nobifeum
effet,efllocuta,cohortans ad memoriam, cr amorem Patris fui,et quod oporteat
eum diligeremus meminijfe,collaudare-quale uates hortabatur animam fuam,Bencdic
anima dominum ,cr noli-obluufei omnes retributiones eius. Oracu/ lum nunc
loquitur ad ipfim animam, ut fit Patris ac Creatoris fui memor, alioqui tubil
fore gratum quicquid jhduerit. Hac uero eadem apud Mercurium Tnfmegi Jtum reperta,
magis fluporem incutient, erumpere# cogent in laudes fandi fima, clementifiimx,
fempitemx Mentis ; qutftcut Cbalebets feipfam reuclauit,fic ab- Aegyptijsfe non
abfeondit. D« Mente, Prole diuina,
cx Mcrmrio T rifmtgtftoiBadcflxif Creatrice animi humani. C- cui,cx Quldjfo
Philone. . Cap. VUL y T agnofcas,omnia undequaque ad unitatem prxdicandam
fecula, gentes om v nesfocere concurfum, audienda funt qua de Mente hac
loquitur Mercuriuf Trifmegfslus .Vbidocerat,qudd cum Pota fit Mens,genuit
altera Mentem opifi/ cem,ut declar abitur pojlea : hanc ipfam mentem opificem
fibi ipft Mercurio , cui apparuerat, ficut apparuit Ada, Abraham, Mofi, multis#
alijsdiuims patribus, * Jic inducit loquentem in Pimandro, qui liba ejl noti
fimus, nemini# cordato du/ bium quin fn Maatrij : nct&yivo tacet iyt» b to«
b<rm ngu iyxSols tTlerWfinf MSfa KxQecftis,xgu ^Avtyoa-i 7015
Xl<njiev<ri , xgu h 7r«^tscrictyv yin/ rMBcH$Gce,H£Mis -ne TrbvTKyvogtfai
Hsb+PTruTipttiAio-xor' J * (cycc7TH7iK& , ngu 'dbyce^isovcrip Xl/Asyouams
k/ vtcvouarns nyxy* fiivot vrfos ccoroy 7V sofyi.-Qu/ funt. Accedo ego Mens ad
fan(los,et bonos, ttburnt pt mifrrimrArc m D»V»r .A n ^ *rJutn crwiuwc.fwaoaa
muua^ qux longum cfjet reftne,Mercurius. Habes Mentem de Patre,ac genitore
loquentem, ad quem ait -% • p adducere bonos cr pios,fe ducem effe ad Patrem,
ac paternam charitatem. Ni q auud prorfus , quam quod loquitur cadent
Mensfumpta humana figura apud ** Thtvlogfim nojhrm loannem; Et quodcunque
petieritis patrem in nomine meo, b > fax %i hoc facurtifUt gbriflcetur pater
m jilio. Et,Si pracepta mea feruaueritis,mancbitit i n dilcflwnemcaJicuL&.
ego petris mei pracepta ferum* CT maneo in ms di/ v.'. ~ it&one.EtyHxc mem
uiu atema,ut cognofeant te folum Deum uertm,cr que +% wlJjfh \efwm
Chriftum.Ecce apud utrunq; dtleflio erga patrem, collaudatio, be/ ' •
nedtiUo,ai qium muitabat olim,pofl noflra imagine fumpta Mens ipfa, er de qua
dixit Chaldaus,qubd non efl ei grata ulla aBio,qux fvte recordatione Dei fiat:
e r quod ei polluta ,CT impura fit anima,cui nulla Dei fu memoria. Inuitamur
ergo i ' tribus maximis Theologis,duobus anttquiflims,altero iumore,ad
culttm,cbxrita te m,memoriamcp Dei. Apud fecundum c r tertium loquitur Mens
ipfa: apud pri / tnum loquitur alius de ipjrf. Apud omnes efl nomen patris , er
ipfa Mens loquitur de patre . ChMxus eum uocat Mentem paterna. NowjW autem
ubimulta apud Mercurium dmffetjreftondit Mercurius , fcv rarxrrx , ug i€v
Ac/any \Jli/ tPccfcts o rvl:Bene me cunila .ut uolui,docui8t o Mens ■ N ulla
igitur fuperefl dubi • tatio,w admiratio, unde Platonici, er ante Platonem
multi alij , unde Anaxago/ ras,er quos Plato dixit,Mcnti extulerint
laudtbus,celebrauennt , nominauerint. Omnes item ante Platonem Theologi,
poftipfePlato er AnBoteles cum tota fli/ milia, aeationem,ordmemq; rerum Menti
dabant.Chaldxus autem proprius acce iens,creatum hominem d Mente conftffus
efl,ut ante monftr atum efl. Philo item hanc Mentem declarauit animi noBri
creatricem. Similia igitur audies apud M er/ curium, clara,
aperta,expoftta,luculenta,ut prx gaudio nelachpmas quidem con linere queam:o A
vointsy mcerrup b vissfiy &/i , yc/a Qvorti* earwviv% yby tw(Jgat7roy
xuTSiGy 5 Hgiobn ug i<Aits ibux. Paulo poft:tyot <h uvet* suGes curris
tu&oAnybgiyyiovljjjTQ yyivs, aft A oyovg <Pi<AcecrKCty, 7TUS xgx Xtri
7JO07T4I OoShCTOVTcU,^ UJXTQgX UVTOIg C8M G<Qptg Ai" yovg,yc/c
iTpocpHtrcc tx -f ky£fo<rtov vJlterog.Mens autem omnium pater, cum fit uita
c r naturc,peperit homine ftbi fimilem,quem dilexit tanqua propriam prolcm.Ego,inquitjCadcm
Mens,excitatis eis dux fum generis,docens uerba quo modo,CT qua ratione
feructur,cr inferni eis rationes fapientix, v nutriui ex im mortali aqua.
Quanta ftmilitudo coru,qux nunc Mercurius, cum his , qua paulo ante
CbaldxusfSymbola dixit ille Mentem animis infendffe,ov/*SoAcc mcrpi/ noS voog
to7TBfii/ reus 'fv)(CUl:M ercurius aute eode uerbo, unrjpx crirrosg rovs
eroepixs Aayovg:Chaldaus,cateriqi omnes creatione, rerumq; cunila/ rum
difpofttionem Mend attribuerunt. Haud fecus Mercurius aperte clare om/ Jindfak'
nU Moft ftmtlisiXHf A wtT«r« mk i,KSU r c vUf t<r/ 4l At itrr cOAntoy
b^yn^Tc vSufrKcdcbg nUtAturty b vig.Acr,in<$, infti n*y fi» extulit
uolucres,aqua natates.Fatiacj; efl feparatio ab inuice terra er aqua, quem
arcurtU’ admodum uoluit Mens. Quem ergo Mofcs dixit arida ab aquis feparaffc,
iubente dicentemq;,ut congregarentur aqua in unii loeu,cr arida appareret,cr
qui iuflit aquas producere genus omne animantu,eccc jwt Menstreru creatrix:
quod A nat xagorM N«*fna^V M ■* . »* Xdgffdt,?lato conflanter afferuerunt:apud
Mercurium enim cxtcrosfy Ixthxros hxc legerunt GrxcuEcce quam diurne conformat
fefe Philoni M ercuriusjmo tota fibifpji uetuRas reffondct-Duas Mentes inducit
Phdon,altcrd fupra nos,altera no Uram, qua fupra nos,noRrum dicit effe
archetypum , nos ad ftmiluudinc eius effie creatos, i <fy deducit ex libro
Mofis,quam Mentem Mercurius,ipfe A oyop, Ver/ bum jppeUans,quod idem eRjit
poRea uidebimus. De eadem Mente ex oraculis item Chaldaicis, cp fit creatrix, <p
fpe Aacnln DeorS. Cap IXt __ E hac ipfa Mente extat apud Chaldxos mirabile
myReriu, er oraculum,quoi U profertur a Proclo Jicet ab eo non tam proprie
explicatu: TscAvyctf (ccvoi tx 7rccj>»s «Axis cQ°vJ.ifdlros w» cu/Sos ™
nxfctxop rip foveu 7TK<rM 7THyoui Tt Kj ctfyous @ v3 rotip, u&Tt nyiifp
aexi/tu sfO epalAiyyi .qu* funt,Solut decerpens ex uirtute patema,Flos Mentis,
po^idet ip fum intelligere,patemam(ji Mente indere omnibus fontibus c T
principijs aut prin cipaObutyO- tpfum intelligere, frq; manere impigra conuerftone.
Hoc oraculum, luet ob farnus, qui oraculoru,myRenorum'ty mos efl,fciendu,Florem
Mentis uo / acre principem,egregfa,eximia,prxceHentc Mente. Quemadmodu Grxci er
no firi,florem,vdecus,eminentiflimu quem q; nuncupant, fic
prxcipua,eminentifli/ tna,reginaq; Mens, flos Mentis. Eade hic, er fuperius
paterna Mens. Hxc ex uir/ tute
patenta dicitur habere fapientid,fenfum,ipfum intelligere. E/i enim fapientix
patris fui. Philo perhibet repleuiffe ea patrem ideis xternis , origtntbusq;
reru, CT gignere eum faptentiflimd ■ Eandc hanc regina patemamej; Mentc,ait,
accepta pa terna utrtute,in ceteros diffundere fapientta,quos ipfe uocat fontes
et principatus aut prinapia,nimirum diurnos ordines Angelorum,qui er in noRris
literis Prin/ dpatus appellantur, fontes quidem,quod fciam, nunquam : Ni/i
fontes diftosudii quemadmodum af^«i,principia,principatus,capiu,non origines
rerum,ut ma/ Ce creditur a nonnullis Platonicis, nifi quantum habuerint d Deo
facultatis . Ab ipfa igitur paterna , reginai jj Mente dicit dari Angelis (quod
faptenufmtus P au/ bis teRatus ejl , er Plato ) tpfum intelligere , ipfum effe
, er permanere , fem/ per'queflefiifefeadipfumDem, diuinam,fempitemam'queeius
uenuRatem : OrcunRant animi dextrajxudque frequentes: Nec uidiffe femel fatis
efl,iuuat uf* que morariExpleri nequeunt:Certatim properant illum fine fine
tueri. Hocap/ pellat Chaldxus ccoxrep sfoq>«Aiyyec,impigram conuerfionem,
conuerfmem uebementcm,acccnfam,ardcntem.Proinde dicuntur etiam Seraphim
ardentes, a/ more flagrantes . Explicanturquehoc otaculo , qux prxdicauit
fublimis Paulus, quod per ipfum condita funt omnia uifibilia,cr inuiftbilia,
omne Deorum genus , Throni,dominationes, principatus , quos etiam Chaldxus
appellat wh}«s , if/ yaS Mcrcunus afferit ab eo creata animalia , terram ab
aqua, ut ipfe optaffet,fe/ paratam,creatum hominem fui ftmilcm , infertas animo
noRro fapientix rationes, uocari nos abillo, adducique ad Patrem. Chaldxus
autem er fatorem mundi* b 4 fatorem 'ptvtluf 3 ■•n i ** Qr+euCum pmfcr..cnf r* .'
T. fatorent animarum, er Angelorum, Deorumq; . G eteri Aegypti) Solis, aut
lucii- credtorem:Theologii profedb per omnia fecula luminofifiuru: ut qui putet
h ane- munM nunc,oliquando non fuiffe religionem, ac fapicntum, mireturty
Patris, ac Fili/ traditam terris uti nouam rcligionem,non
fitadmiraturus,cognita diligenter , probet^ explorata uetujbfiima Theologia .
In cuius apud omnes g entes mirabili, „ flupcdaq; concordia,nemo erit modo
folers,modo non peruicacia, aduerforumijp dogmati dura perfuafione irroboratus,qui
non miretur, Deum ttemu collaudet. Vi** ifQ' lateatur, nofcatq; parentem
beneficum, qui fe totum nobis oRenfurus, quinarias r* prius apud homines fui ,
obfcurasq ; uiftones fsciffet : uenit ipfe, uerfatusq; ejl ali/ quadiu
nobifci,ut nos in itemu cu eo Letaremur ■ Eotp in dic iudicij nulla fuper/ erit
excufatio.Semper enim qualicunq; ratione cognitus ejhuoluntasq ; eius, ut re/
de uiuamus: poteRas,quod per eum creata fint omnia, quod ipfe fiient origo no/
flra,femper celebris ac nota fiiit-De hac item Mente,audire operxpretium mira/
bile profimdifiimumq; myRerium,cuius omnis noflra poRea Theologia, que me lius
cl aptius uctujlam Theologia declarauit,juit explicatio. Adducitur hoc oracu
lum a Platonicis. Ntivrxs yctf 7rcergiKoSuoos ecvToyividAos^io-iy Wttrrri w- -
r, (Pto-ftoinai/giBgiSH tftt&s o<fgKTK7mrrxi*t»H}£foop«scbity<xu
jerne^ Cogitido paterna Mens,qu£ ejl per fe generatrix, et inteUigendo,'
omnibus inferuit uinculi igne graue,amoris,ut eunda permaneant tempus in im/
menfum,amantia.Hxc uerc diuina,calitusq ; miffa uox,primu nominat,fibi con/
flans, Mente paternam. Mente Patris, cui Pater ejl- E i appellat per fe
Genitrice: quod fcHicetcocorditer omnis etindefiffe clamat Philofophia,Mcntem
reripriit cipiii fuiffe,cundx de nihilo, tanti ex originibus iUis £ ternis,
quoru ftmplcx uni/ txs ejl ipfomet,produxiffc. proinde dicitur ab alijs
ccirrdo-otpot, perfcfapies:ecv
v07iAH;,pcrfcperfcfta:7rftoToyorot,primogcnit.i>id ejfti ante omnia ab £terf
tto generata, tum ipfa prima reri generatrix,origo prima,Eandc dicit fola
cogita tionc ( quod dogma noRru,et Platonicori
ejl)produxijfc,procrcajfe,infcruiffcre bus uinculu amoris,uinculi igneu,quo fe
eunda amantia, inuiciq ; adherentia, in omne tepus perdurarent. Hoc uinculu ejl
primi in animantibus mi frendori cor/ poru mira libido, ut Philofophus Grecus,
er Latinus tradit: ex quo perennis exi/ fht generatio,nullo unqua tempore amore
defrrbcnte,fefe in eundis animantibus frftfn t fcemina,marcq ; appetentibus-
Quod AriRotelesconfitensa Deo repertum, pro/ J^9t0vin e»a - fido confitetur ab
itio, quo Chald£its,id ejl , Mente filia D ei , rerum inuentrice. U** aumousp
jd enim ipfe dixit in Politicis: :-j @fi Qvcrts «vxrrAvfoi txvt* th TngtS
Ltw*> n f {/Iu 70 dtii Kcerr ccgiQ/cby » <Auvx),it/Ax kj ip) n afios-ihcn
rrpo t», 1 m **~6)ko!^/*h7? vmo h cpva-is rr£ifi cw</)ocs, kj t? yuucetnos
KOivtovi«y,QUod ejl,Simul aute et natura replet hac circuitioe, et redi tu, ut
fit fempiterna-.quado no fecundi numeru, fed fecundi fpecic tanti id fieri po
terM-Sic,puifa fuit d Deo natura maris et feeminx ad comundione-Eadc hac in li/
bris . j* W» de Generatum et interitu,Cum cuntia,inquit,corruptibdia
effent,quonid pltt fimum ab eo, quod primum ejl,aberdt,fu toi7Toylvu opoTrai
<ruxti7sAHfU(r% •A oAo|/ o Qtosrf TtAt^S 7Toihoxk iiw yinny. reliquo, qui
fupererat,modo fepleuit uniuerfum De inficiens generationem perennem. Hac
ille,falicet ut ge/ Herarent omnia mutuis amoribus, fefe inuicem ardenter
amantia . Quod a Mente diumajkttum chaldeus prodicat, uocans id uinculum n
wpiBfi&H , igne graue, inflammatu . Eo<bJit apud Philonem uidebis in
libro de M undo,Verbum Dei ejl cflurtibtKffHKjof,uinculm indijJolubile totius
mundi: quoniam non animan/ tis folitmfed etiam inanimis inferuit amorem etemu,
quo fefe mutuo deperirent . Is amor tam mirabilis ejl in arboribus, cr herbis,
inelementis,aqua,igni, terra, ae re,q»am in animalibus- Nec fuit aliud quod
Mofrs fiflum prodidit a Deo, Proh/ fucat unumquodque iuxta genus fuum. idcirco
cr Theologus noAer,Manus tuo fecerunt me:cr. Sicut lac me coagulafli. er. Ante
cr retro formafli me . cetera'^ mdta-quoniam illeer formas aptas inuenit, et
amorem addidit ambobus. Videscfr ut mirabiliter confentiant qui religionem
Chriftianam plufquam annorum duo pe ne milia antecefferint. • Dc «dem Mentr.ex
Mcreurio,& Plifonids.omniip eimdiulniule: & quod iit mundi creatrix. Si
Idea mundi, ip e qi mu ndutarchcthypui. Cap. X. DV O quofy extant alia
dtuina,cr fapiendfimo cuiq ; admiranda r eflimonia <k Mente : alterum apud
Mercurium TrifmegiRum , alterum apud Platonicos . Primus T rifmegiAus,eam illam
Mentem Anaxagore et Platonis,quam tcfle Ari/ ftotelc ducit Anaxagoras
cerct$H,impafiibilem,Pkto bJlwi iiiy.iyy.way, nulli rei admiflam , docuit
Grecos, ut nomina cr proprietates eas et attribuerent,in eo qui mferibitur
AfclcpiusiTt em/ x<rwyx&y r i kj Kcyas oAst/ \xu yoyiK 7t£pnyuy
itevStfoy <ruyxZs,7rav&;,K7tA<tvHS , kttx3hs xboyx/ 7* , Kj
cwx<pHS:ctxrns 'j xctuTu \&Ss,ytogH7iKbs r£y 7r«vTuy kj xut m &C ct
t <Sy irruycs «xrms <W A ccrxdby,k xAhSgk,A Xfyyrirnoy <f> u y>
etofrTi rrroy 'fv)(ks. qux funt, QuiH igitur ejl incorporeumfMens,inquit,et
Verbum, que fcipfam ex uniuerfo ab omni corpore liberam fufhnet,cr continet :
Jnerrabilis,impa^ibilisd corpore, cr intangibilis:ipfafeipfaftds, capax omnium,
feruatrixq; rtru.cuius raiij funt bonitas, ueritas,lux e xiplaris, exemplar
anime . Nec Trifmegijlus : quibus clariora,diuinioraq;,nc ft angelus quidem
loqueretur, enerraret-ls ut apparet fiut fonsGrece Phdofophie,mdeTheologiam
hauferunt, hinc afeiuere uulgatam celebremcp Mentem illam, rerum originem,
creaufam, cui dabant fapiendam,inuentionemq ; omnium rerum, eam perinde , ut
merita ef/ fetdeferibentes, predicantcsq ; inerrabile,ut plena
cffctfcicntie,folertie,pruden/ tu, cuuis omnis inuendo,ut in Ph edone dicit
Socrates, no potuerit effe, nifi bona, foUrtifama. Ejl enim, inquit Trifme
giBus, infallibilis , non potejl /illi , cr decipi. Deinde nullis corporeis
adiumentis fu Ametur, nuUa corporea ui uiuit , agitatty b 5 eum. r *« tuum,non
indiget corpore,quod corruptibile eft,fed ab omni corpore Uberi, &
expcditajuflinetur feipfd,fiufapientu,incredibtli poteflate natur* fu a. Neq;
po te jl ullum a corporibus decipere detnmentu, ut quam corpora nequeant
attinge/ re.ejl emmintada Cumq; fit hutufcemodt natura, cfhapax omnium rerum,et
con frruatrix omnium: In ea enim uiuunt, V fubfijlunt omnia: fecretum, arcanum
uinculum,w conferuatio ejl cunilarum rerum. Nec potefl tuendis rebus fatigari:
quoniam tam uafla efl,non quidem corporea mcle,ctuajbta,e,fcd fapientix et fo/
l erdx,ut omnia capiat,ubicp adftt.Ab hac,inquit,Mente,tdnquam luce immenfa,
fulfcrcradij bonitatis crfapienti x, acueritatis omnes. Hinc emicuit
quicquidre/ ru ubiq; eft, quicquid boni , quicquid ucri. Propterea fuit archetypa
lux : ea nepe lux, qua tanquam regiru,materq;,ornnia creauit. Ab ea accenfafunt
lumina cos/ leftia- Hoc uocatur 'a Philone Iuleo 7r«v«vy<fcc,dicas licet
omnilummis, vngen* omnis lucis regio,frdes,ipfamct origo lucis, d qua lux omnis
corporea, er incor/ porea manauerit. Eofy etiam archetypum anima, ut fuperius
omnes confiteban/ tur.lpfamet creauit homtnem,aq; fuit uelut archetypum,fvrmans
eum ad wiagy nem fuam . H*ic ob caufam autore Philonefunt duo hoyoi , dux
rationes , lux Mentcs:alera fupra nos,exemplar rationis noftrx:altera noflra
ipfa- ibiq; aperte Philo confiffus efl,credo ab his libris Trifmegifti
imbutus,Verbum archetypum, creatorem uerbi nojlrt,id efl ,rationis
noBra,mentis,anima.Defcnpfit igitur no/ bis Mentem Mercurius,eam ex
profundifiima fapientia appellans etiam Aoyoy, Verbum, cuius uocis plend ejl
Theologia Philonis e T Platonicorum, ut uidebis , defcendens,oriensq ; d
prifeis feculis,reuelata ab ipfomet Verbo,quife Mercurio, muluscp alijs
pnfeorum detexit . Conflat^ hac uere prifrum tUurn Mercurium locutum: quoniam
funt etiam d Platone, Platonicis <p omnibus ujurpata , libris $ eorum
celebria . Idem Mercurius in eo qui infcribiturhgbsAoyos,loquens de •f.
creatione,exordicnsq ; quafigcnefim, hac ditticgyri Twy ovftoy b tftof,© o voOS,
ta/tn. C? ept/a-is <3 vA«:Principium rerum Deus, er Mens, natura &■
materia . E cce quod perhibet Laertius Pldtonem dixijfe,mundum creatum d Deo ,
appetiaffefe ^ 'JDeum viy (cJ cctTioy , Mentem &■ caufam, acceptum ex
TrifmegiBo.Deus igi/ meatur er Mens idem funt-Hxc fuit principium omnium, quod
tot alij fatebantur fu/ perius.Hunc omnes una uoce hominis creatricem, M en
tem,nunc mundi declara» tes,confultantes.Duo igitur principia reru ueteres
ftdtuerunt,alterum agens Me» tem,Deumfy,dlteru admittens, et patiens naturam,uel
materiam.Prifcoru Theolo pa,ut ubiq} uidifli.Platomci quoefc iuxta uctujld hanc
Theologia dicunt,ro moy t kv£@ ovocyte*! ts»,T0 vtb nuioviK «irolyKny,$[ erit
«vccyx9S7rgbs voy vovy vnsfcefitly,Vniucrfum ex Mente,et nece f itate
effe,Mente p erfuaden te,et cogente obedire nccefiitatc,neccfiitate aute
obfequente et ad Mentem fe con uertente,caq ; fequente. Hac prior Plato in
Timao,in hunc modu loquens, paucis WepttsiScd er qua dncccfitate, inquit ,
fuerunt , adhibere oportet . Mifla enim mundi t+4 fiJt-CYVik atiafA.pms» I/I.
sy tnudi huius acatio ex neceftitatis ,ac Mentis conftitutione fuit:fcd Mete
imperati te neccftitati,utfibi parerent quxfierent,habercntqi optimc.Sic igitur
ncccfiitate wAa,etcoafla*b lnteUigentta,etimperijs Dci,hoc omne conditucft
ObfcruandU <^o%pajpicaciter^ ammaducrtendu quod refert Proclus,Theodoru
Platonici Apud Porphynu inuentffe opinione,quaJi allata ex Prrfidc:</luo
voces vrfo ctl/pi 0tms,T oy /+\*ro \a>y r«S 'ic/ltxs tyorfx,Tcy c/It t
laifiKuy: Duas mentet Ante anima eos Jlatuijfc, quarti altera contineat ideas
uniuerfbru, altera partient* riu.Sunt enim hac ea, qua dixit apertuts Philo
ejje iAvo Aoyvs,duo uerba , duat rationes, altera archetypd,alterd noflr a.
Dabant aute magne Menti, ut creatrici, ideas uniuerfalcs,quod Plato inTimao et
Mercurius in Pocmandro,et Timetis Lo crenfis: minore autem Mente, que noftra
ejl, particulariu rerum dicebant tenere ideas.Hxc Theologia uenerat a barbaris.
Quanqud fieri poftit, ut duas Mentes potius fentirent cas,quasin primo oraculo
demonftrauimus. Omnia,inquit, perft cit pater,et tradidit Menti fecunde, qua uocant prima
omne hominu genus. Lon/ ge aute clarius, cr uerbis plenioribus, aureae^
prorfus,et calefit oratione locutus ejl in fermone tertio ad Afclcpiu Mercurius
de hac Mente: uidebis clara Thcolo ge Grece,et omniu Platonicorum originem.
Profertur etiam a D luo CyriUo: Ov yefyupixfby <fay «s khvhJvs Itctfx
nt/SHgix ccfaccfi» voi axi novoy ny cp&S rotgoy 7ipoj <pto-*s voifjs.tq
flhy au vis <pot>Z.vbs. tu iJiy tTigty Hyu k rirts umxi,cai yv tourriS
asy, au ru icu/ t voi ks epocrh,Kj7rv\uy.xti rrbvjx txrot 0u)f,2rx «y^.hts,i
fixe jAjvicnhAyUAi 1*6 cy,ix iffixrls ctN&.7mvreoy ycfy xvgto c,k]( 7t
kth§, ty hos-tsy rtu yn, stj <Auvxiais,sy cpus,stj vis-,ty 7Tv4Vhcc,kj nbvfx
<jv ctarriS^tCf %/7t xvToy Wsy. Que funt, Nc<J; enim fieri potefl , ut
eiufmodi myjlcria tradas Apud profhnos,nccdu initiatos, frd animo audite, Vnii
folu erat lumc mctale,ante lumen mctalc.ct eftfemper Mens illuminata , aut
luminaris:cr nihil aliud erat, q ifluis unitas, femper in fe ipfo exiftcs,femper
fua mente,et lumine,et friritu omni a codnet. Pofl pauca addit Mercurius: Extra
huc, no Deus,no Angelus, no Demo, no fubflantia,nulla alia.Ommu enim ejl
dominus, et Pater, et Deus,etfbns,ct itita, et potejlas,et lmc,et Mens,ct
f\>iritus,o- omnia in ipfo,et[ub ipfumfunt. In his Trifmegijh uerbis
cernitur unde Plato myfleria fua potunt-Vt aute Plato in Epi ( flola de
myfterijs ijfde locuturus prefitus eft,fe per enigma loqui uelle,ne ueniret di
manus imperitoru que feribit, et non inteUcfla contemnercnf.eade pre/btionc
ufus ejl TrifmegiHus,cr Orpheus fmditer. Dicam queis fis eft, claudatur porta
profanis- Primumq; apud Trifmegijlum funt hec nomina paterna, ut etiam apud
reliquos omnes Theologos, Vmtm lumen mentale,ante I ume mentale.Sicut igitur C
heddeus duas Mentes docuit, quarum fuperior et prior genuiffet fecundam : fic
Mercurius duo lumina mentalia, duas Mentes luminofas,Mcntcs luminis plenas ;
Prima eft ipfa Vnttas . lam enim fepe uidimus , v uidebimus , Vnum dici ip/ fm
t ternum genitorcm-Hocunum & lumen c#,cr non eft lumen corporeum, fcd iVt
il I. Jfd lumen mentale , lux alterius
generis, quam qux cernitur corporeis oculis. Ejt autem hoc menta le lumen fupra
, uel ante aliud lumen mentale. Dux luces, alter* prior, altera fecunda,uel
pojlerior.Fuit femper hoc lumen, fiue primum , fiue [e/ cundu.Et nihil aliud
fuit utrunqriumen quam una coniunflio,una affociatio. N« aliud fuit ab
xtemo,quam luminis huius coniunflio,cr unitas, fummaty unio. An te omnia fecula
fuit femper in fe ipfo.Creato autem mundo, continet omina no m* nibusjcd
diuinitatemcntts fux,er friritu,ftue fapientia fua.Prxter hunc primum, V
fecundum non fuit aliud ab £tcmo,no Deus ullus,dnt Angelus, non qui fccun dum
locum obtinens dxmones,non fubsUnda- q ux nefy fuerunt ab xterno , nccfc dici
poffunt effe, quibus non ftt ueruejfe.Efl Deus ipfecrhxefunt nomina eius. Item
alijs locis de eadem locutus cjl Tnfmrgtftus,in Pocmandro,ubi uifmem qua • lem
uidit in rubo M ofes expofuiffct,emiffamq 5 uocem,cuiufmodi item audiuit M9
fes,cr ut apud MofemtVe idem dixit, Egofum Deus patrum tuorum, egofum,
qtufum.fsc apud Tnfmegiflm , fcipfum declarans dixit : <?««{/ a/og not+-
6*sCe*+ xoina)v<Aftjs bplxvthrriKSvis.Paulo pofl.ToipaiSiKtivo Lqh iyurSsi
mu- * t tros^ioSTTfoqivtncosvrgis^ltK onorssqxtrtiGeS. Ego, inquit, fumPce/
mander, id efl, Pallor humani generis, id enim uidetur de/ignare. Mens
autorita/ tis. illud lumen , inquit , fum ego Mens . Deus Tuus , qui eram ante
h umentem naturam , qux ex tenebris apparuit . H xc grandia
fublimuqueeffaturTrif/ megiRus myfteria.Primu cum M ens,fe Mente autontatis
appellat . A utoritatem enim dixit patrem,qui primus ejl, cr ante omnts,maior
etiam ipfa Mente,quate/ nus genuit eamjedttqi ei poteflatem: fed non
maior,quoniam xqualemftbiq 5 coc ternam genuit, ipfe igitur ejl
autoritas,primatus,principium ,caput,primum effe, r natura bonitatis. Huius eft
Mens,ut dixit Chaldxus , toties appellans eam 7tcciff( ; atey vaoy, Mentem
paternam: in nofba Thcologia,Sapicntia Patris.Deu/m quoq; fcipfam prxdicat
eadem Mens,ficut apud Mofcn ■ Etiam fe ante humidd naturam < gloriatur
extitiffc.Hicfublime, mirabile myflerium Ejl enim humidanatura,quod < apud
antiquos Cbaos,dfufme,humiditatc,tcrra,aqua,commijla,hyle,id ejl, lite/ 1 ris
inuerfu iAvs,limus,humus. Ejl terra 'manis v uacua,ud ucfccroq ygj. oexet
tcco-kwksos, mifibilis, e r 'mcompofita -Ante hanc, qux fut rerum p rimor/ v
dium,\mium,cmbryon, femen, fundamcntum,inchoatio totius mundi ex terra or
aqua,gloriaturMensfefuiffc. Ergo hxciUa cj\,quam Solomon appellans Sapieit
tiam,inducit eam loqucntem,ficut loquitur apud TrifmcgifUm.Dommus poffedit me
in 'mitio uiaru fuaru,antequa xthera firmaret furfum , & libraret fontes
aqu 4 ru,cxtera<fi de creatione. Apud Solomone prxdicat fe poffeffam 4 D
omino:apud 7 nfmegiflu,prxdicatfe effe Mente autoritatis:a^udChaldxu,Mens
patria: apud VoftroSfSapientia Patris. De quo igitur Mofes,cumreru deferiptione
inchoans di at,in principio cremtVeus codis & tcrrm^,Qui ferebatur fuper
aquas: cr, 09 V O» pTXcepit luci,ut
emergeret: innuit iflam Mentem, qua fuit antea quam fieret caelum, er terra,
ante humidam materim,W ineboamentum, primordium # to/ tius mundi ■ Sic item in
eo quem uocat \ravtnjlixy, bymnum,cantum, gratiarum dflionemjtcrftis erga
creatorem fuuni loquitur:Zv'o rrXTHg, treionv^i^^av ceovsfTu es pater,
tuDominus,tu Mens. Cunfti igitur Mentem nuncupantes, creatione
fenticbant:parta# omnia cius fapientia monftrabant. Eo# cfi oraculi apud
Platonicos ex antiqua Tkcobgu,vis yty y&f j**/* vyut 7:L\ffo<Ai rroty:
Hocuniuerfum, induit, efl Mentis imitatio . Ejl, inquit , uniuerfum, a Mente de
promptu, formatu d Mente , uelut opifice- Mirabile uero argumenti et indicium ,
Mercurium, Aegyptios# de Mente Verbo # Dei conditore mundi , bic nryRcrut prodidi
ffe,ex Plutarcho,in eo,quem infcripjit de lfide,cr Ofmdc,fme de T beor logia
Aegy ptiorum. Ait enim in eorum arcanis fuifje tabulam ( mos enim prifee fpluMe
((>*</*• Theologia fiut,fkbults inuoluereueritate) Ort kuo ixvroyb
jriltis m^ortM\/rnej yctjcy vasiogcktaQ ocxfavu V7T0 Kivluntot TifcuA
aV^n4a.jj<*a- tiiy, Qtcod Mens et Verbum Dei,cum effet
pcrfciniiiuifibili,crin Joditojprof d" f*** ccfiu mota ad creationem, uel
mouit fead creandi. Agno fas omnes ex uno fonte per omne mundi frarfos ueritatisriuos
i Si ferre cupis, quis fecit eam , que dicitur Genefts,quam fcripfit Mofes (
Deus autem fecit ) qua continetur generatio coeli, V terrx,ccclchium,uc
tcneftrium,dutoribus Aegyptijs, fuit Mens, fuit Verbum Dei,inuifibilc,regnans
in arcanis diuimtatis fue.Mancbatinfccreta, infcrutabili diuinitatss fux
caUgtnc:&-,quod ait magius Theologus noder, EratapudDeum coniunlhfiimus
iUi,in Jinu eius. ProcefSit ad creandum,ad generandum. Ergo is efi,de quo Mofes
, In principio creauit Deus coelum & terram . Hac ejl Genefis ftAs teRibus
Aegyptijs,d Verbo , 'a Mente diuina . qux ficut Grece diflavort, Mens,Aoyos
ratioific Hebraice,ffintus,faperc ipfumjpfafapicntia,uitaExhis fontibus
arbitror manant,que tam preclara Philo de Verbo Dei eodem c/Men/ te canit,
uocans eam fmiliter ctofxroyllioO Acyoyjnuifibile Dei uerbum , opi/ J(tx
mundiiw ut ait Pindarus , xftsorixycty, optimum artificem : Italicus autem
pocte,magiRrimeternum.u ejl Verbum Dei, Mensjapientuinuifibilis, arca/
na,abdua,poftea quafi fida uipbilis, cuius myfteria fupremo tempore, ipfa pro/
pius ad nos acccdente,claruerunt .De hoc ipfo Aegyptie Tbeologie princeps, que
ceteri facerdotes forte fuper his,qu.e retulit Plutarchut,rcfficiebant , in
Poc/ tnandro locutus ejli A \k robsq&raresAoycs ijosSioO: Ex Mente uero rat
itans Verbum Filius Dei. De Mente tx oraculo quoque Chaldaeorum,* Porphyria.el
Prodo; 8c quod fit a P*rx qudd creatrix mundi:* quod fit ea qux dicitur
ulttamun Jana Meni. Cip. XI pjEcIrfrator etiam a Philofophis Grecis , creditur
# oraculu illud Chaldeorm , de Patre, C T Filio fjdffe locutum, quod primo loco
prolatum efl : e quibus efl ffcUus.DicebaitChaldeus,Omnu perficit Patcr,&
Menti, flue inteUigentie tra mtfecunde,quam uocat primam, ottme humanum
genus.PfeUus autem Philo fo phut: *o ror ^ AVGVST. EVdVB. Ut. 1.’ rp •
w&rtfy Kvisiy <A*nrBfyturxs o rl xpixtilos mpHrof wte7*f,ird j ,.<=«.
** »' t ^4 -/«xt oo&nku tu *«. oy tivk vzv os $v/jt-7rcu/ yt/©* "f
(cvJfaaf^ecyuo ■ w J ' ' c ’■(*& CUUTiS 5TKj°ix£u/ VOlfaoyJjJJ^OfOIf&^y
X&Aici , OtALij i3 7lC(2 «/4 J» V jJ ia ^ IC ’ Aiyyat y/Kvrito? tya, «;
«i/joj J 7ijjwS? r»f , o yo? ■Ppuyito 7reefos t| I • xriny
7ra.<ncp\<f,Htuvp'pi<rkV‘ b f\ y/f noern^ fXy{ 7i$ce tk ittoorti* cj!
€ISAm 7rd>s t yoy,rrl U'kcw TprifyaycoyHS t tnurnKTtoy, o[ )(fas «i/ry£
J^oS-t sroiHnaJoiyimxi. Hoc efl, Vniuerfam rau condiioni molitus primS in
trinitate Pater, tradidit Menii, quam Mente, omne humanis genui, ignorantes p4
terna exccUentia,Deu primu uocant ■ Veru nortru dogma in contrariu habet: quo
tiiam ipfa prima Mcns,Filius magni Patris,omnc molitionem perfecit. Nam Pater
in libro Mofaico,didat Filio ideam produrtionis rerum:Filius aute ipfe perfe
ope A . ratur. H/c Pfehus.Scd aduertat Pfellus hoc oraculit no aducrfari
dogmati nofho, ' ’ . fcd und/quaq; congruere,ft rertc quis intelligat er enodet
. Confitemur enim ipfi Patrem omnipotentem, faflorem ccclicr terne, &■
Filium, per quem omnia fifld funi Hoc dogma Chaldaici fentit, omnium autorem
Patrem,primum faiffe , Fihu autem fecundum,iufjum a Patre creare,aut qui
uolcntc Patre,crqui eum omnipO tentem genuiffct,crcauerit. Vtriufji creatio
efl,fed Patris primum qui primus efl. Jdq; ctu ejl,quod prodidit Pfettus ,
Patre dirtare, proponere Filio idea creationis , Filiu autem operari.Primus
ergo Pater facit,m quo primo fuit idea etuoluntas,cr facunditas
creationis:Filius autem creauit, quia non facit , nifi quod Pater uoluif/ fet ,
facunditatem, totamq; in idea cr facunditate paterna molitionem accepiffet.
Eflq; creado,prima mundi mentio, qua cum in Patre primo fuiffet pladta,cr co
cepta, decreta, cr defignata,edamin Filio fuit,Patrc donante : qui dedit ei
poterta/ tem i n calo,&in tcrra,glonficauitq; Filium fuum,gloria quam
habuit , priufqui ntundus fieret. Hoc fentit ChaldxusHxc ipfa item Mens efl a
Platonicis appellata b 'frixi?* t’£t,Mensultramundana,antcomnu,& quod diuus
, ■mfon otokos Ofrr vrccoft Loioxoosde qua Porphyrius m Propofittonibus: tpi t
vov rn*^u tjjl fjSjr voHcnymAAx Atyoyovu^iai^aTxc <fiewoH<nxLfuifoiri
¥0H<r\ W dn Trfex £ uflQtfij^orTos.jfzf. f\ kypnyagdl/tnas 7itM«
Aty*.T?,<fl&y & H#SdV<fxai',* y MriS •{)* xunAh^is.rSyXfbtaoia)
v> b/aoiop yiyv i dnvrxi St< rssxo-xyvoKriS^f yroisi bnoivoi S:De
Mcnte,inquit,ulnramun/ dana,aut fupema,fecundu inteUcrtioncm multa dicuntur. Cognofcitur aut CTcon fideratur ignorantia ,
qux ejl omni cognitione melior . Sicut de dormiente Nant^ ppr uigilta multa
dicuntur: per dormitionem uero Jit notio cr apprehenfio Simili em fvmle
nofeitunquia omnis notio,rci notx eflfimilitudo.His innuit Porphyrius , qux
fepe norterDionyfms de negationibus in Theologia, Meliorem fepe ignora* tiam in
altifimis rebus quam fcientiam,negattone quam affirmationem . Sacrum item
filentium,quo colitur ineffabilis diuinitas.Tuncq;rerte Theologiam explica/
mus, cum dicimus Deis infcrutabilem f inM&gabite}inwmpirhcnfibric,ineffabile!!
* i Hoc *. |g fec 4 Porphyrio dicitur xro*)<rlx,omni notione melior
infcitu.Dixit ite Porphy/ rius per affirmationi n multa de ea prxdicari,ut quod
fit omnipotens creator, opi/ fex ommu-Sed effe rurfum negatione( qux fi in
animo fit,dicitur «rotriec ) omni affirmatione meliore. Pulclierrrnumhi adhibet
exemplimiQui uigilant,de eo qui ipjwm uu/7nirc nitLlUf JOrl jOinfllip AilU
fOmnliy f*1* quam per uigilii,quu jimile fimili perfriciatur. Sic de altiffima
cr ultramundana fo «'■ lntcUigentia,multa prxdican per notione e r
fcientid,effe aut inferna quandafom pi finale jneltUi cr dignius tacente,
tacendocp intclligen te,qiumfi loqueretur, cr affirmaret.Quix fupermundana Mens
illa,mentcs cr fenfiis excedit omnes. His igitur Porphyrij
documaitis,declaratur xtnnx Mentis, ac exteraru difcnmen-SX pe enim er apud
Mercunu , cr alios Philofophos,de mente nollra , er mente in comuncfit
fermo:[ed feparat ubiq; ipfa ratio,principe Mentem, genitricentq ; alii rum,ab
omni alia.Hxc princeps prxcipue dicitur,o 'tra ixetvec rvg.Dc hac eunde
Porpbyriu fiue Proelii par efl locutum eode Ubro,cum ait.Omms proceffus ejl ab
eo,ad quem naturalis fit conuerfio. Poflca,quonid a Mente,ut dprincipio,cr ori/
gine eunda nafcuntur, infert : fc* <du rooruy qcttrrpby art © opexrc V
mci<rt ~ '/ t V ' - % <• r / > » ~ m ■ r ft*r r% aa TiTOTXTf.^Via yy
7rfc<l<ny KH^cd<AiatX£trti<rixv,Kj \-n\-jjxcnSiH «Av7o{ TCtfiytEx
his,inquit,manijeflu e fl,q, ab omnibus defideratur Mens, et omnia procediu a
Mente, cr omnis ornatus ejl 4 Mentc,etia fi fit x ternus. Nf $ propterea non
procedit 4 Mente,quomd fitfempitemus-Neq; enim ob id non cott uertitur , ac
refleditur, quoniam femper gubemetu r, cr ordinetur. Sed cr procedit femper
fempitemusfccundu fubdantia:cr conucrtitur femper etiam indiffolubi/ lis
fecundii fubdmtia-Hxc ille fine dubio de Mente fiue Sapientia ultramundana! Nec
moror nunc,quxde fempitemis ordinibus difrutatfuis hxc locis perpendat >
tur.Dudnx quoq ; natura Mentis huius, ac potc&atem expliaut, cr afrgnauit
Pro cius in Theologia Platonica, ut fecundo tjuoq ; libro demondrabiturde qua
fic lo) quitur:Of<Pt av <3 Ttr t 4-t /yHy wAuS h nccgdyvo-i tsttf
ctto.isvrfio€vfi f*S tfpXnSjKf rvy nyiyivx •? o\ooy yxso-riQyvj?, tiAj? /\ t»
xftsoy eft vfbsrop imyp\ylvynstyoa(riy:Quiuero,inquit,multifudmcanima tru producunt
ab alio uetusltore principio, Mentemcp principe omnfudeccmut fv nem optimum
effe dicunt,animx cum Mente conum dione. H tc Proclusjefirens placita quorundxm
aliorum Platonicorum Quibus mhil uenerabilstu, nihil cccle/ dius. Mentem effe
fontem , originem animarum , principiumcp maius , eamq; effe omnium principem,
er imperatorem, ut ejl in cpidola,cr in Philebo-Eum autem effe finem optwiumju
uniatur copuletur $ anima cumprincipe Mcntc-Hxc enim * ' ctum idem eftAm I»
AVGVST. EVGVB. L ! B. f. ttim nofad Theologu efl,neceffe efl, ut fodemur ,
ur.vmq; efficiamur eum beaduolumus cffc.Pcrgit edam Proclus,hxcipfa melius de
tribus pmcipijs, quid Platonica fentiat TheobgU,declarans : o-UficJ-r^y /v\,
ocamp upvrxi , HSfa rpUivr^ <*■ aj,vyipsnc7iffix-np vtiu/iCftQcuvti ngucuTioy,
w* «WWJ» tsum' ■ vttyti) ytfy«V ode rlav (a>lw y/ <fU$c<Aois,(&
ccvttiftffi xUlf). * Corporum , inquit , quemadmodum diflum ej\ , cr animorum
patrem V caufam Mentem pronunciat Theologu Pl atonis:circaq; iUx effe omnia, v
operari , quas uitam in proce f ibus V explicationibus pofiideant.Sic
iUe.Aducrte igitur, que de Mente mtnefendre dicit Theologiam Platonicam
Proclus. Innuit enim EpiBolam ad Dionyftum de tribus regibus , Mcntcmfy
fecundum effe ex iUis imperatoribus, prindpijsq ; tribus, circa quam omnia effe
Plato fatetur. Sicq; efl Filia fummi Boni: quoniam fummum Bonum efl primus rex.
eris primus rex w pota caufe ,SJ jprincipis in EpiBola.Caufa autem e 7 princeps
efl Mens • Quod Mcit* fit Deui opifexqT mundi: tt quod urttrei Gratd*
Philofophi idagnoaerinuic dcldrti. Cap. XII. ■ vbd Plato in Philebo dixit
,nonfolum Anaxagoram , fed maiores jr me om/ Q nes,predpue prudendores,dedif[e
Menti principatum , inuendonemq ; reru, tamqi Dcum,v caufam dedaraffe , non
modo tam multa fuperius tc flantur, fed edam biduos autor efl Plutarchus in
Philofophia nobiles exddffe.Ac primum de pfvfarsb/ fc a naxagora. Is inquit
corpora a prindpio conftidffe : veO S Stov xisrct <An/ -'.oa- •
KS<riaH<}\p,ysfa rotsyivlcrjs riy SAfop Wc iv<n : Mentem autem diurna
hae exornaffe,omniumq; fatus naturasq; ftciffe- Quod ergo fen fit Anaxxgtorasfa
pri/ r r~ ore Thalete traditu fuerat . Thales,inquit,fentit nSy -r Lbtruov
9top:Mentem ^ * fiuc inteUigentiam Mundi,Dem.Pythagoras item hanc inteQigendam,
feu Men/ tem diuinifimam agnouit, eodem autore,ut Deum quidem appellaret M
onada,id tjl,Vnitxtem:crro xytt%p,ipfum B onum,qux fit natura unitatis.Quod
aMer curio prius proditum- Siquidem TrifmepRus in eo qui inferibitur
CraterCquod no re* t- tncn,€r rem imitatus efl in Tinueo Plato)dixit:H ftoroes
ezcatTwy arj-xagx* ^ ujt fife-i^ctj>XHOvGe-iCchv<A'
eyyHSOvtftpycivGeiccYKSwc^yHis&Trcw yr*t*f » <7tt ccfiQttbpiiaisQaiX*1}
^s'iliuefl<^&' ■mcwroc etjt fytby yywxt-va'o y.HAyjtsyyjty.y/H tTtyou
ctj>i9nov’Vnitat, inquit, om/ nium efl principium,Cr radix-Cumq ; fit
principium(Nam fme principio nihil fit) C . omnem numerum continet, i nullo
contentaicr omnem numerum gignit, a nullo alio numero genitx-Uanc igitur,quam
docuit Pythagoram Trifmegfius Thcolo/ giu Aeppuusjongeq; Grxds
andquior,Monada,ftuc Vnitstem,idem Pythago/ rJ>intfCh' f <1 ros dicebat
custos b vavs, quod fu ipfa Mens . Democritus etiam , qui plurimum
dlusdelyrauit,vovyrbp fkoy\ii7rvfO<{<AZ r$£lt.eoritou : Mentem f ipfum
Dcum,igncam mundi animam diccnsDcmocritus , igneam mundi animam pcum,habuitx
Cbaldais,qui Deum priores ig/iem dixerant in [ententijs Zoroa/ ‘ fircorum: . Si
fheoYUm;i}<ri wcdvTct wt/fos tr ii myiymerccSunt ab igne uno omni a nuta.
Ignem inuifibdem,noflra quofy liter t Deum uocant. Ab eo fic nata cunila chal/
4* ,fic ut Democritus, quod fit anima mundi- Socratem cr Platonem Plutarckui
ait Jimiltter atO} Trifmegi/lum frnfijJeiTo ty ro /*orocptis,KSCc «vTccpvls,7o
Itovot/ltKOfoTo om)s£yo&Q\j7i<xyTx}j txvtx t «y woy-xhuy , tis Toy 90UU
T7TiV(/l4. WOl /y 0 U</'cST»TfcS| 70 S W<T<fi VA»s ,yH^l\yty rai
nscStrr&i ovummsAiyytvsynpfum Vnufingularis na tura,prr fe natum,
fingulare,ucriwi bonum effe Deumihxcq; nomina focilare ai ipfam Mcntcm-Mcns
igitur Deui, firma feparataihoc eflynulla materia contami nola c T concretarum
rei paflibili admijta. Ecce quod Anaxagoras fupenus,cr quod dc co prodidit
Arijhteles. Stoici quoque qui mundum c T flcllat Oror, fi/ cut Ariiloteles cr
Plxto,putarcnt , tamen rcy ivmecTC» vsetirrcoy vvy ty «i/ 6tft, Alti fimum ac
fupremum omnium Deorutn,ipfam dixere Mentem- Hinc ap paret,qwd fen[ennt,quicunq
; ajlris aut mundo dederunt diuinitalem , non illam fcihcct in< ffabilcm,
[upremam, principem, inuentricem omnium fcd diuir-u quid/ iam,fiflumty ab ipfo
Deo.ldeac quoq; Plutarchus perhibet Socratem cr Plato/ ttem (enfiffefty
TOiivonixaeos neja \.y tot; tjuxirrccj-ixi 5 7» 3i3, 70V7tsi TV ri vcptsuurecs.
In cogitationibus f rnfisq ; Dei y hoc efi. Mentis fubfijlcntcs-Sic Deus ejl
MenSyCreatnx mundi, cuius ideam in fe cotincrct. is locus cr l-fc decla ratio
Plutarchi admirabilis cr obferuanda,ut frias et quid de ideis fenfrrit Plato ,
V quo in loco habere deceat idcat-Sunt mdclicetyficut refle cr fapienter
defini/ uit Dionyfius, nsgoopieriaxrx ugx SiAs/icncc Qtov,prxdc finitiones et
uclunta tes Dei. ld(J; etiam perhibet PfcOus priores Chaldaos jcnfifi e.cuius
tejlimonio re cognofees ea quxfupcriores attulerant, Chaldxoru cjfc,fieut ire
erat Trifmcgifli* puter ttfxljjj tu y i rkvreay Jlofrtloveny , vga y ctanhL
xffa iyccScy xtto vy-vovn i<Atccs Jivoy.i^veriy->tnw yXy txstv 7rcerrfa
epvoutSyVtw </& eS^s KttSoAsu Acyovs,cpvo-tKovi n^i^vytKoOs,!^
vayc&i)Viw cfi rxs fc/« fwivxs Tuy oincojj hrccffib. Vnum ait , principium
omnium opinantur Chaldxi,ipfum Vnitatcm cr Bonum laudando uoca ites. I deas
fmtiunt, modo pa tris cogitationes, modi) rationes uniucrfalcs
naturtymcntisyanim,modo fepara/ tat i rebus fubfijlentias Dico igitur ex
fententia Plutarchi,et Dionyfij,prioris qui dem opinionem Platonis fuiffe,
ideas effe primum illud Chaldeorum, patrii, id ejl opificis mundani fenfacr
meditata: po]icrioris,ldeat effe ipfat Dri uoluntatcs.Si addideris fecundu fignificatu,ut
fint rationes naturales cr uniuerfales in natura rt iit mentibus cr amma,rcdu
ent, cr ide firme atq; primu. vltimas aut ideas ficut Plato cr Ariiloteles et
Dionyfius reiccerut,dclcftu in Chaldaicis dogmatis habe tes, fic prorfus
rcijciendut cuiq^pcrffuuu- Ergo pro errore CT fibula comcntoty bdbcndu dogma
quorunda Platonicoru,Tx nyrajid efi, ideas qut Plato in mete opificis
flatiut,effc quanti dmmfimam,prima(^ ornis gentc,ceu primi Ange/ e lorum ^
aer**" wtu I ' jft .rui i tti frt ^ t 'bC+y cMiJr>n--\ , "&i
altori- . ■« Jc > i iiflfr f>i rnt I iJL 7- iPT*; «4 . larum
Hierarchiam.item unitates rerum,cr I dcat feparatasfontes C? oripntt. Commentum
non <t ueritate modo , fed etiam Platonis animo alienum , uri PW tsrchi ad
rationis claritatem teftimonio accedente, item ex Plutarcho obferuart
opertprteium efl,crfciu dignifiimum, idem cjfe diuinam Mentem atque ipfat Ide#,
quod Philo, cr Plotinus docucrtmt:Sapientiamcj; eiut e[fe idearum eunda/ rum
naturam ac fubflanliam:idemqi totam Idearum feriem , atq; ipfam immeit/ fam Dn
fdpientiim Obferuandumuem hanc Mentem eo fitiffc eundis Philofo/ pkis
creatorem, quod ei tribuerent ideas rerum originet.Ex quibus claret eos [en/
fijje, locutos^ effe,qut a barbaris didicijfcnt. Priores Barbari Chaldai,
Aegypfy Cr quos priore loco f latuere fas erat,Hcbrti,hanc Mentem rerum creatrice
pra/ dicauer ant, anteponentes ei quendam alium genitorem fuum-Cuius rei pro
Cbalf itis tejlis ejl cum SibyUis feda Zoroafkeorum cr Magoru:pro Acgyptijs
Trifr tHegiilus:pro H ebrtis ai alios multos, Ph ilo:pro Grtcis maxime Plato,
omnisty riitonicorum fiuniliatprior autem Orpheus. Apud quos uno ore, patrem
ijlitu £temt,omnipotcniis,omniafy creantis Mentis inuenies .Quod partim
ojlcndi, partim oflcndam- Ex Proclo, ac Porphyrio de M*nte,4fceani*cee&nle
Gcniiore, Cip. XBl hac item Mente,nonfolum rerum opi fice, [e d etiam fecundo
principio,hd/ Ubenie ante fe priorem, multa loquuntur alia concorditer
Platonici, per manus inuicem tradentes Thcologiam.Nam Proclus in prtmonjlrato
libro, ubi dejheo „ logia Platonis, qux traditur in Parmenide jnulta dubitat,
htc dicittiliC U /*&* Acuoijty 7*1 ttAutIvb QjAsxOQixsiiiTtyofliSrtiJb
roigiy Qvo-sy yflxO ■ dxisupvtarcu ebropl yxs^vous Teirroty v<Q/.utcnt*
rlu/,ngu 7TxrS' oene <Psx tcci/tks xviar^xxuXTX 7Sftr«nrxs-.7M •? m.
ltixxgu.7TavfiAu tPvtfcJpLH o-vyxpiic${yu£\x<{gi<rt . Sed ucteres,
inqidt,et qui Platini Philofophia funi initiati, naturam intcHigibikm in
Parmenide dicut ab unofupcrfubjlantiali rerum principio fubfiBentcm,cr omnes,
qut per hac prx ponuntur conclujiones,Mentis uni, atq ; perfidifiimt poteftati
coniungere nitun/ tur. Ecce Proclus tc flatur Philofophiam Plotim id maxime
fludtaffe , ut oflcnde/ i et naturam intclligibilem, cr inuifibiles fubjlantuu
, Angtlorumquc choros ab uno fubflantiali procedere principio:Quod autem jit
principium tantum ac tale * - paulo pojl docet: Mens uidclicet, ad cuius
ineffabilem potcjlatem, omnes, quu funt in Parmenide Platonis,cr de quibus tam
multa eundi differunt, conclujb/ ncs,conentur reuocarr.ut quicquid ibi locutus
Jit Plato , pertineat ai Mentem , ordincfque intclligibilcs,i fuperfubflantiali
principio Mente nafcentes. Hoc<£ ejl quod in nojhra Theologia, par cum
creata uijibilia, cr inuijibilia , fiuc thronos , flue poteftates,fiue
uirtutes,fiuc dominationes :Htc a Platonicis dicitur eeifx <fv dicitur nata
dfuperfubjlantiali principio, ab 'wff*bili,cr omnipotenti Meatit tf KendsSUtoriutePrrhihet idemProclus.apud
uetujliores Platonicol (ut eorum e* rfif» divinitatem agnofcas)(& 7rxf
cci/rait uco$i$pvfautr$xi,'ropiipvrp£7oy . ■irri 9*tairosf,rop eftk vovy tj/
woM«,T«r</i% t y @ eso fax: Apud - . eos udari folcrc,pnmMum omnium reru
Vnitatem,ipjam autem Mentem unum s multa: anima thmatica. inu mero Vnum er
mulujsunt igitur hsc nomina fymbolica ,crma/l* Quibus figmjuabant refdiuiniorcs
, Tria numina , c qui in Epijlola *a t v— - a funt tres reges,nomimbus
mathematicis defignantes.Primus ejl unitas pater, qui ■ejl ante omnia,eoc^ eft
Vnitas , er principium . Mens autem naf Vnum multatVnum quia retinet natura
paternam: Multa,quia fuit fecundis nu/ «-Kyv r*- -*'JL merum-Bjl enim fecunda.
Ab ea incipit numerus . Tertio loco fjt tertius rex,aut y- A’& .tertio,
uocatus Vnum c r multa , addita copula , ut magis eum l primo dijlare, **,v—
.{ecuniumnumerum,dejignsrent:Qtfia fecundo loco- Copula quidem ucrum non
fignificaret ineo,quia freeret tertium, aut numerum. Separatis aute duobus, uru
ab utraq ; parte ejl.Ttrtius ejl «mwn.er rmltatQuia tum procedit a primo,eoqt .
retinet natura eius cr nomevtum tertio loco cxijlcns cfl,ct multa: quia fi tria
fe/ fares, ab altera parte remanet unitas, ab altera multitudo, nempe duo ■ Sed
rcliu/ quotus nomina nimui mathematica . i ttud perfricui* esi, fecundo loco
Mente eos fU tuiffe, poft patre fidt ,idq ; uetujliores Platonicos tradidijfe.
Proclusq;adducit «c Porphyrio ty ry nsar^axfX^P TBfxyy.omlx,yoyviy *wy\y «ico
vtoy 4» j>e>yjW wtfaosS Hfctols «7rorffax»vmAo\oK,i\uv<f'toi*toSyiicu>7xc&
7rpa xtemfrf ,nt* t - - «. f \ t ~f » * an -«r ■* r i n t. Uf mtn tu 0 umvioy
nfi& y/* fJ** ny wnKwct 7rwn$.Y> j ^ r<\ ** J r Ii an tunyioy
{Atimperj/ iy(iy,yL&faoy j rflrhu tuavis nxfty,(/lei ytf oiyxu «ft*-* ni 1
vefocuuruv kj tutoriis nroy cutSvx yteroy IJjtvoR: P orphirius, inquit, in
libro quo agit dc Patriarchis,id ejl, primis rerum autoribus, Mentem rffc
sterna , mulus ac pr sciaris probat rationibus-.habcre tamen in fc quod fit
Menti prsster num(utfic uertamus urrbii)Vnitati connedere.\Hud quidc erat ultra
omr.c suu: aeternum autem fecundum habere, imo nero tertia ordinem ab illo .
Oportet enim , tu reor,prsstemi,et sterni mediam ipfam collocare stemitatem.
Tum addit Pro ctus(frd de hocjermo nobis ne fit)TOToy</li 'j o.u»s T<Sp
UfHpwooy Ace/ tatny,oTt o revs iy Izvjdi revectat jx:Tan u»>,inqiiit, ex
difiis accipiamus, quod etiam Mens habet aliquid melius in fe ipfs,quam ster/
ititate. Ex his, etfi dicuntur obfcure,CT more Platonicorum,is tamen efficitur
fen/ fis, Mentem effie frmpitamam,habcrc autem quod eam accedat, no tempore ,
aut Sternitote (nam sterna funt squalia)fed natur a:ut cum fint duo sterna, fed
alte/ rum alteriut genitor,neceffano gigner.s uere fit sternum,et aliud magis,
quam dl terum.Nam primus ipfe ejl ante amnem stcrnitatcm,non temporr,frJ
natura: s/ ternus autem ipfe filius habet fecundum locum , imo uero , quoniam
inter ster/ Itum cr prsxternum,intcridcct suum.uel strrmtae,necejfarid tertio
in loco ejl Sternum. Sed fetas tjla dici dejumma Patris cxeeUcntia:quid cum
Manem ster/ e z nam i tam gmut ritjton poteft effe pr aeternus ipfe,id
eft,ipfam eternitatem antecedit. Et ipfc Porphyrius tcfratus cjl Mentem habere
quid sternitote melius.Ergo ea di cuntur, ut o frendatur id,quo genitor
precedit genitum,ut ipfe docuit, cum patrem fuum maiorem fe
predieabat,refirebatq ; illi accepta eunda bona . Hoc Platonici explicare
melius non tulcntes,ufi funt nominibus Aeterni c 7 praatemi, quorum primum cjl
Mentis, fecundum cius qui Mentem natura procedit. Quorum cofbr mitatcm,cr
fummam naturo coniundionem declarantes,dicunt Aeternum ipfam nempe
Mcntcmjoabere quid otemitate melius, attingere fcilicet ad naturam pri/ mi-
Dicunt etiam ipfam Mentem habere in fe Prootcmum, id cjl naturam ante at
uum,ante fecula, quo copuletur cum Vnitate,quo Pater ipfe efl,primum effe pri/
matus, fvns omnium rerum, unie numeri eundi prodiere, ante omnia ipfe Filius.
Totaq; tandem hoc Theologia cjl, quam nos quotidie cclcbramus,qu6d Mens &
proles Dd fit patri fuo cottcrna- Ex eodem Proclo dt Grmtorc fummo Bono,
progenie dioini,Mrnlr:iicmdc tenio Aoi» nufcitfpiiiin:&: dc diumiuit ipliui
Mrnns. t ap. Xltll. luinitus etiam eft dc ca locutus Pr ocius, declarans cr
Platonis Thcologiam,et ^-'aliorum placita Platonicorum, cuius tefUmomo,cr
quantum Menti procellat Vnitds ipft,nofcitur,cr quanta rurfum inter eam
ipfamjfc Vnitatem coniundio interce Jat:it> eo ipfo libro de Platonica
Theologia ;« cvcricc xgix. 3 nvs ano t ov ayuiv 'npu7toi
v<piscu/cuAt^i7vU,Kj nfyl 70 ocyctSoy vncepfty ttgj. nAHfcvtBvu
it.ufl&xssptoyasiKafynfoiev&S) tu/*" canus /xiStfitos Ix qvclxneos
nfl epotas tbtov 7 vyycwffa c JlnKj canti vi xgu. ia-sxs Setonpoy.us 7$ (cyet9i
npdnuig ijv§7H^vot/,Quo funt,Subflantia V Mens a bono cr principaliter, et
prima dicitur fubfiflcre,cr circa Bonum, exi flentiam habere, cr repleri lumine
ueritatis illwc promanantis, cr accipere participationem feu dependentiam ex
coniundio ne,cr unione luminis,quod cr ipfa Mente cr f.bjlantiaefl diurnius, ut
quod pri ibo dependet a bono-Hae iHe:quibus mhil profundius, grandius,
fublimius effari potcfipmnis Theologia. Efr autem apud Platonicos alti fimum
dogma,idcm effe, fubflantiam,puc Ens,atq; ipfam Mcntemudcm quoq ; Bonucr
Vnitatc. I ure aut Mens crfubflantiajiue E nsfunt idcm:quipp e cr ipfa Mens
apud uctufltfiimum Theologorum M ofen dixit, Ego fum qui fum,Groce,c wy: Philo
fophis 70 cy. cr Dionyfms I cfum uocant 7 0 oy-Efl autelefus filius Dei, Mens
ipfa-Ea ejl primu, cxccUcntifiimumcu Ens, primo principaliter# nafcensa patre
fummo Bono , cr Vnitatc. vi ergo fubjlantia cr Mens funt nomina fecundi
principij 4 patre proce di ntis.-Jic ipfum Bonum,aut fummum Bonum,at# item Vtfi
tat, funt nonttnapri / mi principij. Vmtat quidcm,qtiod ab eo nafcuntur
onmia,uel ipfa Mcns,caput/t fons omnium Dicitur, inquit Proetus , cr conflanti
fima fima ejl inter omnes Theologos, ab ipfofuimo Bono, pr imitus, pt imo, ante
omnia [ubftjlerc Mentem, ; •* & db eo, & circa ipftem habere
exiflentiam circa ipfum reuolui: quid nifiefletM ludyipfit non effet.lnde
nafcitur,dependet,ficut ipfa fUebatwr in mundo, inde re/ pleri quoq; inquit
lumine ueritatis manantis indc-Ejl enim diuina progenies, lume Xtemu,lume de
lumine,eflfapietia patris fui. Eoq; clamabat,Doflrina mea, no efl mea,fed eius,
qui miftt me.cr cum diceret fe glonficatu a patre [uo gloria /terna, antea quam
mudus fiereUHoc orne multis nominibus fignificant Platonici,depen • dentix , participationis,
exiflentix ex flo,cr circa Hum,lminis exilio. Ac quod ait, hoc lumen quod
patris efl,cffe Mente diuinius,nor is, eum fentire, patris prx/ excellentiam,cr
primum efjc,fbntdlemq; lucis xtemxCquxnatiuitasipfa e fi pro/ lisfux , imo
proles ipfa ) exiflentiam . Non potejl enim aliter excellentia paterna
defignari-Sed audi mirabiliora , ut coelos eis patefiflos. pofts dicere,
uidiffeq; eos gloriam fempitemi Dei . Omnis enim hxc Theologia Procli , ejl
fuperiorum , cr ante eum Platonicoru,ul fiupeam nofka radiantem apud eos
miratus Theologia - •J&U7& vivxjiy A4ljTi$xy certrpfwxi ?! ifyvgyyivM
'nfltMS vsrtf* « Toivuu xgu o yv hyiy voCs,&Kuy npdmsMv, ngu. uctrnt tjPt»
ttb/oy r> iyxSoy, xgx hyiy ufefot tiw ns roC yvnvcrfxy xtmepxetx, &
& «x« oy ayx&by 7 neglu/' 0 yX* hytrtfQ' xyx9n </lit£ tv XTCtt, ugu
efoy yvfiHhiyu djsf. t&tz t«s hJbvni cfltnou. 0 «A4 ys.\rik'&' vovs,aii
i£> ayx9ov yvriyet , ngu. eruxilwmxi 7r€o{ xuy>, ngtt c/ff nvit) 9eos ,
tcrxQictJlns (di* uy uftrve riw tz 0 dtrx9i yvnu* encepjSe©' «P£ cl>t ths
7*y oit*s 9ibrhf&' $«fr lyivot: Secundum, inquit r ordinem, pofl Vnitatis
feparatam excellentiam dicere Platonica Theologiam ha/ bere Mentem . St igitur
er mens nofka efl imago primx Mentis , etiam fecundum hoc tantum bonum,&
nobis fecundum Men us participationemju fficien tu , c r proprium bonum adf
t.Sed ntens nofka a bono difrunfla eft,ejlcu indiga ,eo^etia voluptatis indiga
ad humanam pcrftflionem. At diuina Mcnsfempcr bonum par tkipat,v unita efl cum
ipfo,et propter hoc diurna efl. Similis quidem ipfi fummo Bono,fecundu Boni
participationem: dtuina nero , ceu qux fu cum prima Dfhtate connexa. Hxc
Proclus . E cce fecundus ordo locustfc Mentis pofl altifima emineri dfimamcp
Vmtatis exceUentum,ac fupereminetiam.En item mens nofka , imago diuinx Mentis.Fecit
enim nos ad imaginem,et fmilitudinem fuam. Ecce nobis non aditus ad patrem, non
Boni comrnunicado,nifi per Mentem prtmogenitam, nofka mente ab ipfofummo Bono
longe diftun fla. Ecce quoq; Mens dtuina. Mens Dei, Menspatema,ut
Chaldxusdicfl>at,xyx9o^<Aiis,fmlis fummo Bono, gerens ft/
militudincm,fbrmjmq) futtmu Boni patris fui.Propterea dicebat,Qtu uidet me, ui
det CT Patrem meum ■ Ecce Deus ipfe pater , ipfa prinra Diurnas. Denique ecce
quod ait dum I oannes. Et uerbum erat apud D eu. qui quidem formo fonat , quod
Proclus, <ruvlw<oTxt 1 rpbs xx/to, Coniunflus erat cum ipfo Bono, loannes
, hy TTgoS roy tiicy;Proclus,7rfa carre atyxllby. cr loannes, Erat
apudDeum:Pro/ dustCotmiflus, unitus cum ipfo. Cum loannes ait:Brat apud
Deum,defignat,con c 1 iunflut j*> AVGVST. EVGVB. LIB. !. undat
erstycoherebat cu Deo,erat a Deo infeparabiUs,costemui.Qjte lo/tnnet uocat
Deu,Proclws ipfwm Bonu,ctid Deu-Quod loannes ite Aoyoy, rauoncjur bm:Prociut
triy,Mcnte.idem ejlautem R Mto c r Mens. Ratio, fapientia fummi Dci.Nota
obfrcro, inure menti,infge uerbuiUud tn/rureofcc^contunda efUunifik - 6a,ut fic
loquar, erumpent ucrbu Phtlofophis contra Animos & altos, q difmn/ gcbant
Mente a fummo Bono.Coniunda e j\,ait,umu cu fummo Bono Mens .Hoc Proclus ex
Platone,hoc omnes.QUfld fi Proclui dicat excellentia furnmi Boni etii i Mente
kfffmptiysyfieparautfcias eu maieRati illa, altifiimaq; diuimtatis arci •
eo,non difiundione innuere-Quod fi fecui fentiat,ccce feipfo
rcjillitar,cn/rura>/ jM,unita,unijtda,copulata,cdnexa Mens cu fummo Bono:
nec redi explanaret PUtonc. De mente quotyconfiuleranduytyexfententidcateroru
Platonicoruidem Proclui pronunciat:viiS(/tt 'iy etieivi ro fuy tyccy (£? t*
ovriet aiwy 'mpyticf Hj 7rx<ney o**» vonaty yvrCvuu W uQxy irhfifAeos^kOS
v&fUJ-r 5 tcwy>s cu7Mv ,<Arijxs 'TKScfay** c it cpiriy o 7sht» T
"intulit A WyTKt j if Ultivuy vtPtfacftyKj <jrv ifaois oIckjo vis tit
tu 7r& icu/fit iic(,icanf » 'fvyHTii t cor? \zt rip 'IvX.tw <cxf o T»Zc
vityKj y> <rZ>iict 7M 7T& -r cr&fxtt&t ■ nounec *J $v Soar
' Ttfi fi7r0(j$j/ kmh^hT! -F ifvbt 'fvyfis. Kjb /\*it y/ojt/lnt*/ j vo{JlHt.Kj
o A SMCTKS‘r rV7$ yoifi<pv<r<{ 7ifoir«{ t7T* /^05.03 vov j d{o7vcb:
it7r(b *r afauy fflveySjr®*, n j 'Ivyi $«<e KctST oo-cy AiTttt I mpcct
yaurcrifot . qu* funt,Mens in sternitote habet uitiyZrfubslantid operatione $
intelligendi rflipfastemitat,fimul $ omnr intcDe dionc in pnefmti habens
dejixa,Deifica ejl,id efi,Deo fimilii,diuina propter cau fam uniuerfi,qus
antefe ejl-Duai enim, ut Plotinus tejlis ejl,kabet operationes:prt rnM,u t
Mens:fecundai,utnedare ebria, cr in ceteris quide ejl ut Mens.in eo aut, ■ quod
ante ipfam,ut Deus: fitut anima fuper omne anima fua exceUentio ejl Mens:
corpui aut uirtute, que ejl ante corpui fit anima. Omnia igitur ut diximui
pendent db ufy p mente quide cr anima.Etmens quide uniformis exanima uero
menttfbr mis,ut fic loquar. Atq; Deui q ejl ante menli,nature mentali primu
fuperuehitur. Mens aut ejl diuimfima,ut que ante omnia Deifica ■ Anima uero
diurna , quatenus indiget media mente. Hec apud Produ , fimtlia atq; fuperiui
admiranda my fleris. Ut mirabile fit,quona in far.du ai hec peruenerint. Tria
dicitur effe apud eos prm ’ cipia, Detis aut bonu uel unitai,mens,anima:tres
imperatores,primui bonu,fecun dui mens,tcrtiui anima. Mens jnquit,efl fempiterna,etema fapientia,eternuintei
Bgere,fempitemu fapere. Hec fit aut gignitur Deui ab antecedente caufa genitore
fuo,q propne c r primo dicitur apud nos cr illos Deui. B enedidut Deui et pater
domini noftri le fu Chrtfli.Glonfic.tuit Deui fitiu fuu.Dcui mifitfiliufuu in
ftmili/ tudine camis peccati ■ quc propofutt Deui p ropiciatione perfide in
fanguine ips ftus-Nemo nos feparabu i ch aritate Dei,qu* ejl in Chrijlo
lefu.mnmcracb «e/ pu. . ff 'pla-Habct igitur mens ab antecedente caufm eam
dminilate xtcrnamq; fapierttu. E jl quidem er ipfa Deut,fed db iUo genitore
fuo- Quicquid uutc ejl, atcrmtalitcr eft.Habet duas operationesialteras ut
Mens, ut rerum prmcipiu,utmtelligens,mo/ derans, producens omnia qua creauit,ut
faettans pojl fe:alteraf , ut reficiens fu/ prafe genitorem fuum,fruensq; ex eo
atema uoluptate,nefiare diurno ebria,be a/ t* ex amore, er dulci charitatc,quem
fufficit , admiraturi j; femper , patris fui, ex quo deificdtur,fti,eflqp
Deus,ficut efl,quia genita ab eo, ut Macrobuis dicebat- Ani ma ucro tertium
principium cjl ut Mens, propter coniunfiionan fu b flantia, e etiam
Deu<,quia c r ipfa A primo per fecundum, c V d fecundo . Corpora uero,ut
effetius trium principiorum.Omnia deniq; funt ab Vnitatc.Nam Mens ab Vnita/ te
gigniturjnde uoluptaf cfl,u diutnitas eius:eoq; diuimfiima,quoniam fola gigni
tur a Dco,ZT geniti ejl Deus-Catera participant dimitatem. proptcrca non funt
diuaufma.Nomen autem diumifimi ejl apud Platonem er Ariflotelem- Plato uo cdt
uerbum Dei liumt fimum: An flotcles mentem diuinifimam,ut utdebis. Anima autem
etuim Deus, per utrunq^maxime per fecundum. Ac pater, ut ait Dionyftus, quoniam
ejl pater lummm,irradiat in omnem naturam angelicam. Ree iUi dtxc/ re partim ex
Platone , partim ex noflra Theologia haufla. Siquidem hac funt ea, qua
Grxci,Latmiq; definiere, Spirttm,id cjl, Animam,tcrdumq; principium, effe
aeternaliter a. primo er fecundo. Primus dicitur a nojbis er ab ilis patenpradpue itero ab
diis unitas er bonum . X noflris itcmfens er principium lotius Deitatis:
Jpfam,inquam,dtxere Animam feu Spiritum, effentiam fuam , fuumq; effefubft/
flens habere ex Patre fvnul er Filio , er fimul ab utroq; atemaliter tanquam ab
uno principio prvccdere.Filium caufam effe anima,Graci, principium Latmi,ft/
cut crprioremOmnia enim qua Patris feu Boni jint, dediffe Patrem ipfum unige
nito Filio fuo gignendo,pratereffe Patrem . Et quod Anima uel Spiritus procedat
ex M ente uel Filio, ipfam Mentem a patre atemaliter habuiffe , <i quo
atemaliter fit gcnita,Patrcmqi effefbntem er principium totius Deitatis . Ecce enim ip fi di/ eunt omnia pendere ab
uno,fed per mediam Mentem er Animam . Qwppr Pater 'quum fit fens er principium
totius Deitatis, primo efficit effe Deum F Aium , CT Animam, alterum
gignendo,alterum producendo. Ejl enim Proclo tefle,etia Ani/ ma Deus, non
fvntaluer,fcut primus proprie Deusjcd ut ab iUo produfla. c o 'que uocai em
magis diuinam, quam Deu:cr quod procedit a primo, uel datur per me dium
fecundum.Gratias igitur agamus fummo Deo,qui coegit etiam fuce religionis
imperitos, rapido mentis excejfu abflrafios , pro ea loqui , eaq; perhibere dc
ipfa teflimonia, qua nemo fit, qui non mitfetur, obflupefcat , lachrym f edam
qui pius ejl,pra gaudio profundat. Mirabile leftimonium Port
j..»«nl<(cOimoniumPofphyrijdr JaJcmMtiifcabartcrnogtfma. Cap. XV. . r adem
lackrymx manabunt ci,eadcm eu gaudia arripient,qui leget ea,quxfcri / - ^ pfit
Porphyrtus . Qj lippe qua P roclus,pcrindc ac fi de coelo cocleflis A ngclus
fuJocuif[ct,nnnc locutus ejl,cr propofuitSupcriorcs Platonici,^ quidcdiuwius
(uJocuiffct,nunc locutus ejl, er propofuit,fupcriorcs Platon ic i, o-
quidedutwm e 4 V .l\ & -A m* i 't W ;i ^ ^. !. cr auguiltus
tradilerunt.Porphyrius igitur in quarto de biftorw PhdofophiC qtt i locum totum
Cyridus contra I ulianum imperatorem, quem uca dementirer o/ dium ueriutis
nonfmebat cernere ucrH,nec quam contemneret religionem , illam
ejfe,perMcere,qu2 fecula phdofophuq; omnis arcana coluijfet , quamty ipfe ne/
[cius infeflarctur,profirt)dc fummo bono ex opinione P latonts,]hpenda mtracu/
U [cripfcbjg Ji tsts > rij>o7ny rivx eu/dj>au7itit ttvvrririiTop viy
J» •jaoteyxgxusttf tcurpy vQis&7te‘yl & Jln tx otnoos 'orTOc,
xguiraxotc zoix 7vp orruy,o JIh XSU rtfuroos x.xtiy , Kpa wMkx^p 7m$ wanw
KX7kcVHSixt/T>a<Po:, W&SAtft^T^OMUWflCeCT (UTVST&ZiVU? (X HHtVOt
XV7tfl0HV>S &p>u£xu7d7nrrtof> y iyfyiKMVKlVVllfaTT&i y^oic ny
t Iuj 7»v7tt/.H 7&oJlos ytyonyyitJAx ns&v 7&iA8ov7ts xv&*
jovmIk Skv. -n&iAtloms Ji vk btri Offis 7tros %m>tHS »zra> ycf %o/
VOS lukxtox 8 Ji ffltv ypeixyv 7 Hfcs XV7>P Jftip 71 0 ftCrOS-CpftMS ycejp
tia ngu ftoros cuwvtos o rffSiSicartfJio Swjo 7Jj>»7ts»e k gmaorosxay ficu/
ari «1/710 yifOHTCU 7X( TBUMTCcfhkf V-H SwSif trtJLUXf&pfi&Xl , (im
Ji^cdrriw K$txp <rvyKX7K7teifi <3J Avx&tu th ixovz i/7rx§[a-Srt»
fabris outoviosiioroSy^ «vivus vot>s«5<$ tbt^vj^oVo) ccvr>C)$oV©* tfay
y} 7010707971 nyiup ri %oumP yxttseiOius-Quo funt,Ab hoc autem fummo bono
ratione quadam hominibus incognita genitam Mentem tradit Plato , qua prorfut
per fe ipfam exiAxtm qua uideUcet fint ucra res,cr omnis reru fub/
fiantia-.quod er primo pulchrum,CTperfe pulchrum fit , habeatq; fpeeiem pul/
chritudinis. Procedit autem ante fecuUyUelaternitatem ab autore Deo promanar,
per fe genita exiilens,cr per fe pater.Neq; enim iUo mouentcfc ad generationem
buius,proceffus fuitfed ifto progrediente per fe gener abiliter ,uelexfua
genera/ tioneaDeo:zr progrediente non a principio aliquo temporali: necdum enim
t em pus erat fed necfc creato tempore,prx iUa efl aliquid tempus ■ Semper enim
e& ca/ ren: tempore, cr fola /terna Mens. Sicut autem Deus ille prhnus,unus
, vfngu/ taris femper ejl, licet ab ipfojida fuerint omnia, eo quod cum his
connumcrari,et m eodem loco,quem habet Jubilantia fua,ea poni non poffunL ftc
cr Mentfempi terna foUcrfmetempore:cr creatis his qua funt in tempore, ipfum
tempus eB, permanens munitate fu/ fub&tniuc- HxctcRatur Porphyrius jenftffe
Platonem ex antro duiinitatis miffa oracula,myileriaq; ineffabilia,ut admirando
expleri ne/ queam quibus tandem diuinis(ut ftc loquar) Aquilonibus portati M
coelum aldfii/ ma facramenta mtro [pexerint: Niji quodiam Euangelio
corufcante,melius ea qud Plato, Trifmegittui, Sibylla, Magi , tot per omnem
mundum oracula loquuta fite/ rantyexplicare poterant. Principio igitur
ingreffus iwibm Tbrologue pelagus,re / fert ab hoc fummo bono,quod effe
fempitemi Genitoris nomen , fxpe tam claruit, Bafri Mentem
ineffxbiluwexpUcabilt mitis mortalibus modo-Vt V nofor va/ M I . 4» Irf
fimiiter dixit, Generationem eius quis enarrabit: Cuius enim mens capiat unqua
ineffabile Mentis natiuitateiut miraculu fit, ucl hoc ipfum eos agnouijfe,quod
na/ fertur, quod fvit duo Genitor cr Genitus. Hoc prhnit decus huius tcjhmomj,
quod ineffabilem (tuentur hunc nutiuitutem. Secundum , quod nafcens Mens per fe
fido/ fi&utyDcus [cilicctcripfujOimupotens cr ipfu.Tcrtium,quddftt omnium
rerum . domialaum,fcdes,cr origo,fons,&- principium,rcrum unuterfdts
ejjcntu,ueru/ rum reruni regnum, cr ideurum, qux funteffentuuerx, uafla muter .
Sic pruna pulchritudo,# omnis pulchritudinis origo , pulchritudo primordialis ,
exemplar omnis pulchritudinis,mundum mente gerens pulchrum pulcherrimus ipfe.
Eocfc fuerunt omnia pulchra cr bona, qua fecit. Hanc pulchritudinem cr freciem
, ide/ mq; uenu flatis, tanquam principium cr origo habet ipfe afe ipfo. Ad
hac, quod nata jit ab ipfo Deo xtemuliter ,# ante[ecuL,ante xuum per fe genita
, per fe pa ter, quippe qua naU,nclul fui principium cr libi puter efl,quia geniti
i putrc,ip / ft gigni, cr nafei nolens. Proinde etft nafcatur a patre
fuoDeo,nafcitur tumenin / effibiliter,uolens ipfa nafci,quafi natiuitutis fux
etH ipfa principiu , non fe ipfum generando, frd nafcendo
conuw8im,xternxliterfy ab tdo. Dcfignaturenimineffx M is quadam Genitoris ,cr
Geniti coniunflio, genus nafcendi inauditum , incom/
prehenfibilis^modus.Diuerfa, quam noflra nafcendi ratio, qui non fumus ante/
quam nafcamur,nec a nobis habemus quidqux,dijfirentes fub flantia a genitoribus
nofbris. ibi quonid ineffabilis cr admirabiUs,altcriusq; omnino generis
natiuitas,et lit nafcatur, tamen ejl putri coxqualis,coaternus,dicttur nafei
ipfe, uolensi patre generariyUt uolendo nafcincffabihtercu exultando ex eu
natiuitate, cr infepara/ biliter a putre nafcendo, firme jit cr ipfe fibi
genitor . M yflerium quidem alti far mm,ualidifiimaifc in eos
uociferatio,<jui detrahunt diuinitati Filij . Hic non modo non detrahitur,ut
nimium propemodu tribuatur. Repetit deinde hanc generatione «ot» fjje
fempiterna, ante tempora ante fecula, ctim nullu tempus cjjrt|t ut etiam tempus
poflea aeatum rtihil fit prx ipfa M ente, ut qua fola fit fempiterna,# an/ te
omnia tempora,nuUum habens cum tempore confortiwm, aut dependcntiam.et ut pater
fit fempiternus,zr unus etiam creator omnium, e? autor: quia cum nui/ lis
commifcetur, cr eenfetur omnibus retro longifime remanentibus: fic Mentem quofy
ttemam effefolam omnium, qui etiam fit ipfum tempus, cum res fub tem/ f>orc
creauit,# ad ipfum tempus,mundi menfura,uenit,ipfim tempus,quo men/ i ararentur
omnia,conduura.nM dici, aut cogitari poterat altius, grandius, fubli/ mius,
profundius. 6 Platonici igitur, qui nefciebalis huius admirandi fapientix
religionem Chriflianam patronam cjfeueram,nec aliud hanc religionem effe, quam
cultum cr notionem fummi Boni,cr aterna Mentis,eorumq; inter fe fem/
pitemiconiimflionisfcientiam,qu£ nihil loquatur, clamet,uocijiretur aliud: qua
ftprebenfione tandem digni , qua excitate capti , qui eam infitiabamini , cuius
*Qf 4imiranda,ftupenda<li myfleria cum funtma admiratione explicatis ,&■
prin/ , c f cipeM 4* ^- * npt- ue&ru i 'latonc putatis,cr affentis ea
tenuiffe, [cripta reliquiffrfMifereri qui que oportet mifemmos Hcbnos,qutbus ob
inaudita cicilatc , ob profundi animi caliginem, eadem dominatur calanutastqui
qui iam tnde ab exorto mundo per om nia fecula innotuir fapientia,quam gentes
orrmes caelitus reucLtam coluerunt , tra dideruntyW ftue gentis dofitfimi
monimcnls laterarii mandxuerunt , apud orrmes fux gentis eruditos fub fecretis
myjlcrijs abfcondebatur,non uideant nunc adora/ n,cok,agnofct a toto terrarum
orbe. Foco nunqud deficiet hic rcligio,cr uera ilU " Sapientia ,e? antiqui
fima fecularum omnium, in arcanis abftrufa Theologia. ix Piotmo de rudera tpCa
mente, dc Genitore en;s,& c i«s cum Patre comundionc: dr.qnoJpoH Patrem lit
mixiraaomniom Mcn#. Cjp. XVL pLottmw item inter Tlatomcos maximus, w ubity
celeberrimus , mirabiliter om/ '*ma,qui fuperius ab antiquis
tradcbantur,approbauit, dijjerwq; copiofius , Ut hxc ueri ftpientii myfleria
perfidi fime micatur tenuiffe :ut injlar miraculi fit, to tus is hominii,
acfecuhru concurfus,ac cofcnfus. Audiat igitur Philofophi patefit ilii
nouifimis fcculis,quod antea foret etia notii, atq; animis multoru hominii cohi
'prehcnfum,declaratu aut pollea,atq; ita dijfufum,ut quod angufUs locis prius
co tincretur,in totu mundu euajerit, nunefy nume iflud adoretur,omnesq ;
dceopki/ lofophentur,dc quofoli fapientifimi quonda,cr hi omnino pauci
philofopharm/ tur. Hic eft enim fcietia Domini,qua repleta e fi omnis terra,
quod omnes nue phi lofophantur, patre crfitiu cogno[centes,adorantes, femper
loquentes: qutfciert tia prius erat paticorum. Ac Plotmws,qui nec Chrifianus
fuit, nec firtaffenorat Chrifiianos, fi fcijfet eos hanc ador are fapientiam,
quam maiores fui tantopere coluiffent,ac uduti de pro fundi fimis myficrijsdeea
loquerentur, quoruferipta et ipfc ueneratus efi,et approbauit,certe ipfe cum
citeris Platonicis religione nofirS; quam nonullieoru propter in fcitia,uelut
fupcrflitionecotemnebant,adoraffet, re tinuif[ct,uerdq; effefapientia
pridicaffet-Plotinus igitur ad alia, hic diuina,fttbli/ miaifc in libro dc
Tribus principalibus hypofiafibus loquitur , qui pofiea imitat» funt,et fccuti
Porphyrius, ctPr ocius, plures q; alij Platonicorum oZy jg* i ¥ TtA /cto:t»
A\y>lp-,(iH<Atp cctt on/dpJtrK/aiyisxlaiT kv7Q-,y.s.yisoyS kvt o vo vs,SJ
<Aiyrtf0y.(3 yzj> bfti b vgi Ixuvoy, <Z? A<xw ivrou liovis .
IxtJxos <Ai Totsris oveflty. xgu to ywvoylvoy throKfVTfovos vov, rSy
xptirfuy ioroirmy vzs, ori r aMa yivr ctinby QUifunt, Quid igitur dc perfidi
fimo dicere conuenuf Nihil 'ne ab ipfo,an maxima pojl ip/ fumfMaximu autpofi
ipfum Mcns,€r fecundu ■ Etenim afficit Mens ipfum,CT 'eius tantii indiget:ip[um
aut,Mens nihil prorfus.cr quod d Mente maiore genera tur,Mcnte effc:ct omnibus
maior efi M ens:quia pofieam funt citerx.Hic intimi Pkilofophiimyficria
proloquitur Plotimit, ut fi Chrifiianuscjfet, apertius loqui po potuerit.
Principio patre dicit i ffe perfidifimu,principiu fcilicet , maximu emi
Vcntifimu,exceUcntifimit,priccdes etia Mente. Hoc enim cfi qued Filius dicebat
toticSfpatcr maior meefi.Noidquidc tantu propter corpus afjumptu.fidquia U/ le
pater . lf pater fit principiu,fins totius Deitatis-.Filiut aute genitus,
tufcens, & proles. A maximo,ac perfidi fimo P lotinus ait nihil generari
puter Mentem: Maxima aut pofl perftdifimu,fmpatre,effe Mentem, fiue Fducer quod
ante omnia mirabi/ bfitmu efl ,ait Mentem fuffiicere,CT intueri patrem, cr
indigere eo folo,patrem au km eo minime. Aperit enim abditi fiimu
myflcrum,patrcm fcilicct gignere filium , Unquam ipfeftt maior autorius ,
quanta fcilicct cjl inter genitum , ac genitorem. Quoniam pater genitor ejl,primacy
omniu origo,no indigere, aut dependere i fUio, Mente fciiicctxontra filium
indigere eius folm, quod ab eo duiinitatemjub / fiantuq; habeat, difcatq; ab eo
omnia. Nec aliud dicitur hic 4 Plotino,qudm quod eade Mens fepe locuta cjl apud
nos mortales , docens fc a patre miffim, unica fe atiantifiimamq ; eius ejfe
prolem: nihil habere fe, nift quod pater ei dcduffet.quid/ quid haberet
traditum ftbi a patre. Ecce Plotmus att,fihu mtuert patrem, tanquam in eu/m, 'a
quo tota fua pendeat beatitudo,tdquam in bonum fuum, felicitate fuam. V iure
quidem. Nam fi ab eo,qui maximus, qui perfidtfiimus efl, habet tantam di
mitatem,tantam natura magnitudinem,ut potuerit mundum uifibilem,cr tnuifi/ hiem
creare,neceffe efl beatitudinem ejfe tantam, quanta beatii maximum filium pium
efficiat.id efl,tantam effe beatitudinem , quanta efl rerum fuaru magnitudo ,
quanta diuinitas,quanta poteJUs.lntuetur filius in patrem, finui^ paterno
contine turjicc alia efl beatitudo ctus,quam ex bonis, c r cogniuone paterna ,
maximari* uoluptatum tbefauro.tdcofyoptauit omnes ad hxc paterna bona
fublimarc. P rc' ter hxc autem addit PlottnusyroSu <Aiviy t 0
ytvvi<r«p,TO yinuytvoy G? T 9vro ayxmvfl yx^isx orcep auri y.ovot ro yv
vicrcty ,&to rtrvny.it My.orccy J' t xgiiapisoy 'h roytvvno-ay ovvtsly ccv
tS>,«5 7 (it rifortrt yov:pxtycpi<r^xi . ukovx </lt Atyoytp fcjvctj
Tcy vtvp.<A\i yxf <r«$«fc/ fop Atytiy , ngu </Ux t<x/to xgu t x
mAa/riiM; rftrrx tx wwrrx: Defiderat omne quod gignit,id quod gignitur, cr hoc
amat:maxime uerb , quum foli fuerint gignens, cr geniturmquum autem optimum cR
quod gignit, nece f/ ftrio efl cum eo coniundu/m quod gignitur, ut fota
alteritate frparentur . Dicimus autem imaginem eius effe M entem.oportet enim
loqui clarius.Eoque apud Plato/ tum temafunt ornnia.Sunt,inquit,penes omnium
regem omnia, cr penes fccun/ dum fecunda, C r penes tertium tertia . Dicit quoque caufam habere
patrem , aaufam quidem appellans Mentem ipfam . Opijrx enimtlli efl Mens. Hunc
autem dicit creare animam in cratere ito. Cum igitur caufa fu ipfa Mens,patrem
eius dicit Bonum, cr quod ultra Mentem efl, ultrafy fubRantiam. Multis autem b
eis appellat ipfum Ens, cr Mentem, cr lieam:ut Plato cognouerit ex Bono qui/
dem Mentem exiflere.ex Mente Animam, CT effe uerba ifla minime noua, neque I
tunc coepta diciffcd olun, licet obfcure. Verba autem qua nuc fuper hac re
habe/ antur, effe quaf earu interpretatorcs,qux atteflcntur didis Platonis ,
effe ea uerba uctufU-Talia dicens ad uerbu P lotinus, innuit quicquid p
radicatur nunc de patre, .... .. Vtiio 44 . er Filio ,de Mente ,de Bono, i quo
ucteres fluerc,aut gigni M entem dixere , pt v fca ThcologiatTum q«oi Bonum fu
ultra fubjlantiam, ultra omnia:in quo cxcel/- lentum fmmi,ac Genitoris Dei
oportet agnofcere.Nefy enim ejl excellentius, ac ' maius quicquam. idem Bonum
uocat Genitorem , Mentem genitam , e aq; fatetur effe coniundifitma , quia fit
optimum quod gignit , er quia Genitor , ac Genitum fmtfoli.Exquo uult effici,
ut inter eos fit uidiffolubilu coniundto . Maximam enim effe coniundionem ex
maxima perfeftione-Aducrte igitur diuinam,profiut/ ' dtfiimamifc apud Plotinu
Theologiam,defempitcma F ilij generatione ex Patre, et cum eo comdionc,de
beadtudme eiufdem,ex intuitu in Patrcm.Pofkcmo ait eos fola alteritate
feparari.Rem inaudua,acjlupenda.Sola,inquit,alteritate, Bonu,ac
Mensfcp<trotur,Grace Wtj>oTfW,folit perfonis dicerent ChnfUani . Alter
enim eft Pater, alterFilius,non aliud,ucl altcrit -Tanta cfl enim inter duos
illos perfidio, * perfidaq; coniundio, quanta deceat corii diuinitate.Tum reffiicc
quafo attentius , quid Plotinus tradat- Ait hac myfleria,bos ipfos fermones ,
ultramundana h ac fa/ cramenta, effe uctuftatet nuc qua dicantur,non effe noua,
fed bis explicari a uete ribus tradita. Audi quafo, rrfmj; animum ad ea, qua
tum u; prajitione, tum toto progreffu locuti fumus, quam nos habemus nunc
Pbilofophiam , fuiffc etiam apud ueteres. Ipfum Plotinum audis confitentem
totam hanc Pbilofophiam a prifeis de/ fcendere . quo teftimonio probatur,
confirmatur, quicquid Chaldai, Mercurius TrifmrgiBus,Orpbcus,Siby0a,catcnqi
omnes de Patris , ac Fili/ diuinitate tradi/ diffenUpfi hoc teflantur,non
poffunt a Chriflianis pofi natum C hridum,effccon fida-Plura funt alia apud
Plotinum miranda de Patre, er Filio tcfhmonia . quo* ‘‘ appellat no fira
Theologia exprcfiius,ac notius patrem v filium, iHiBonum,cr Mentem, Generans.cr
Genitu,Patris, ac Boni imaginem, ipfam Mentem, Bonum €T Vltrafubjimtiam,ipfm
patrem -Quis hac cognouiffct,mfi Phiofophia cale/ fiis iUuxijfetfBcnedtdus
igitur primogenitus, unicus, fumnu Bom filius,pcr quem er creati fimus, er
redempti, er eoufj; amati,utnon cxlauerit unquam profun/ diflmam diuinitatem
fuam,cuitts humanitatem, affabilitatem, clementiam, benigni tatem,fmi
liaritatem fenfit in omni atate omnis terra. Ex eodem Plciino.quod Aleus fit
pofl Cuminum Bonum, quod per eam ad Cuna* mi peruenlanir.quod flt locus.dc Idea
omnis pulchritudinis, quod aci- ucril mundum. Platonicorum item pneipuus
Plotinus, cuius i cudis pradicatur admirabile iit geniii ctfi floruit ante
Porphynis,et Proclum,ut teflimonia cius debuerint ante/ cederc,tamen ordinem
quendam de ea,quam dixere Mcntcm,Prolcmq; fummi Bo ni,nosfequentes auidos reddit,
ut ea proponamus. Variauero, er multiplex pra/ ter fuperiora de duobus illis.
Genitore , P rolcq; ab aterno genita extat apud eum Theologia-E quibus in libro
de Pulchro , hac cx intimo quafi Philofophia antro profatur :ytn&(b </'«
7Tfthiy SiOtiiAiis nis xgu kxAoswZs, e nifAot Stat utcAoy, «/« yxf 71 (wxGcuvuy
Ciffi xoy riy, x£- $cS
7rinXe/ltTCUK#hXTCC a(/lHt1(gU(p/IO-GT> KKfaOS dxp HVXI 7X{ tJlsAt.Tixnx yxf
tvcotk larAa &<s vov yiwnitxtri strix. 70 </£ Wfc XSM T»T2f,T«V 7®*'
a>*$ov Aiyomy qi/cny, ropo&GAx/tfcwp y> xfsAcp 7»f>o cttrfHS
iyovarxy,&si oAscr^fw Ao^w,*» 7if6D-7?|; loxAep. c/'i<u>
f&l/t/iTxrornXin/MyoH&i/MtAotroi/yToyac/luVcpHcra ri xaoy, v» V£
ccyx&oy y> Wtxepac xsnylvj xgit xfyliii rtv H9t?.ov,n tj/ t£ «//„ rov
xyxGoy^^^oyTtf&rty^HTiTta^lwiKaToytSiXcy . QJla funt. Sit igitur quifq;
primum Dcifirmis,c? pulcher quiffafi DriJ.cr ipfam pul cbritudintm fit
contemplaturus. Veniet emm primum afccndcns ad Mcntcm,ibfy omnes ffecics
pulcherrimas nofcct, er dicet hanc pulchritudinem ideas cjje. oro/ na enim hac
funt pulchra genituris, cr fubfiantia Mentis. Vitra urro cr ftpra bancjiaturam Boni dicimus, qua
propofitum fibi pulchrum habet. Qtjocirea per fida ratione ejl prima
pulchritudo.Diuidens autem intcHedualia, (fuod ejuide efl intelleduale
pulchrum,firmaru dicet locu. Bonum autem quod ejl ultra fontem et principium
pulchritudinis, ucl in eodem Bonum c r pulchrum primum flatuct,ue/ rum Ai
pulchru.Hucufq; iUe-Que etfi abflrufj Plocinicisfy ufitata ratione profi
nmtur,hunc tamenhabent fenfumiVidcs primum [anftifitm a lUa duo, altifiimacfr
ro mina , quorum primum in omni uetujla Philofophia uocatur Bonum , fecundum
Mensi Ac loquitur de e o,qui cupiat uidere uera pulchritudinem,oportere eu pri/
mtun fieri Dcifimcm,afimilari Deo,quod nunqud ad uerum uenujlatis intuitu fit
admittenduf,nifi diuind fibi finulitudinem affumat-Efl aute fimilitudo, Platone
ipfo tefte,fanditas,iullitia ■ Hac habeat neceffc eB,qucm tenet uera
pulchritudinis afficienda ardor. Atfy St qui beatitudinem hanc affcftat,
afccndcns animo ad fi fit giurn rerum,primu gradum ficiet ad Mentcm:hac enim
ejl pofl fummum Boniu Et ipfa dicebat hominibus, fe ducem ejfe,cr portam ad
fummum Botui : cr quod nemo pote fi uidere Patrem, ni fi filius adduxerit, ac
reuclarit. In hac igitur Mete , qua fuit mundi melioris origo,omniumq; rcru,
qua fuis originibus ,et rationibus atemisCquas ideas Philofopki dicunt )
continebantur,principium , cernet omnem Idearum ucnuflifiimam
uarietatc-Habentenim,ut fuperiut uidimus omnes fitteri. Idea locu,fedcmq ; in
ipfa Mente. Mens, ac Verbum, ut ait P btlo,efi tdearu locus. Progrcffus igitur
ad Mente, cernet hic omnes ldcas,earumq ; uenufiate: qua quo/ niam Mente
continentur( Mens enim habet exemplar omnis pulchritudinis) iure omnia funt
pulchra,Mentecreatrice,gcnitriceq;,cr fubjlantia,fiuc exifientia re/ rm. vbi
autem mentem attigerit, fuperabit queq; altius ad aliti fublimiorem, qui
dicitur Bonum, feu natura bonitatis, qua er ipfa pulchritudinem eximiam, et can
dem,atque Mens,fcd principalius complcflttur.Eoq; fit, ut qui ucl it perfide lo
/ q«»,fUiwr primum pulchritudincmfipfum Gcnitorcm,uidelicet pulchritudinem ,
omniafy bona dantem fecundo, neceffc cfi.Quocirca diriment fingula,locum qui/
dtm idcarum,uel firmarum dicet ipfum intelleduale pulchrum , id ejl. Mentem.
Summum 4<* > T. Sum n ultrriut Bonu,fontem uocabit, er principiu pulchri.
QUonia e tiV Mr», quicqutd habet pulchri Jtabet ab 1D0 principio. Aut in eodem
gradu flatuet pidchruM rto aliud fonte dicat, aliud ipfum Pulchru,fed unu,CT
idea, ibiq; prtmu hac jlatuet.Ojlendit etii Plotinus cufuperionbus
Phdofophis,etprs dica: hac Mentem mudi principiu, inuentori,ct cauffam, ut hinc
fumma maiefias , Mentis enite fc at Multaty [citu digna, uclutcji imffibilia
myderia pro dit de eaun libro de Prouidenlia Que mihi no modo proponenda
funt,fed e tu de/ claranda, cr explicanda,ut fi quid obfcuritatis
habeSt,apmdtur,ut ucritai nuda, clara Jj remaneat, nriw 7T{lycuty ofdi S
«y<& cacoAo vSft>s A lyoifaiy 7» nceu Ti & to tpl usy ctur>y
nyctt^Kj viy turri tunu&y us tffiw oifin foy oyrce.ccJA' ori vi jflh ($
q>v<r<f tjjct tKav&',ty curi&Tx rs eefxyrv7Top cloy ty
7recfi<Aeyy*uKovos ritv of[of,a cuZ <p<ep\ t* vi,r=- '■) Trixy
l{(ln&vce,ty « f omarfet l Af At/Stm* riw Jluvetyny turri W fxa6x:Jl^Kwi/rteioA«tKcesoc7ot/reeyKeeAusi\tty.Quxfunt,Promdettti2
rcdle,et cofentance in Vniuerfo dixerimus, quod ipfum uniucrfum fit fecundu
meti tcm,et Mens ante ipfum, non qua fi tempore priorem, fcd quia 4 Mente eft^t
Mei ipfa natura prior, et cauffa huius,uelut archetypi t et cxeplar huius,qui
jit imago . Si igitur ex Mente dicimus pendere uniucrfum, et in omnia um eius
pertinere, fic conabimur ofiendere cuftabenc pofita-Hac Plotinus, Mentem
afferent 4 maiori bus confifii cauffam mudi,cuius quafi fit (ut Plato tradidit
in Timxo)exemplar: mundus aut,uelut imago, fiftus adeauim cr forma, qua Mens
animo copleftcrc tur,qiu quidc forma, et coceptus mundanus,ut Philo dixit, erat
Mens ipfa siccfc apparet Mens mudi principiu, et cauffa. Apparet hac eam cffr,d
quo fufli/seatur umcrfius,pcr qua omne pertinet Mentis diuimtas ■ H ac ait
Plotinus ratione effis prouidcntic ueritquom eunda fecit,
pofuit,conflituit,ordintbusq; diflmxit Mcnt ct patefias cius, per omnia
comcansiutbac una pulcherrima cauffa,pofiis in om/ nem ratione prouidentia lati
fime tiderc,oflendens bincunicuiq ; rei effcconfulm, quia Mens fuit,efiqi
femper moderatrix. Quod aut Plotinus hoc Ibco Mentem ait tecedcrc mundu non
tempore,fcd ut cauffam, ct autore,cr 4 quo fuflineatwr fem / per mundus,
afferit, ut uiieatur(quod P rodus affirmat)ctcrnitati mudi credere: dico
eu,quod plurimis Pbilofophoru accidit, diucrf a fcnfiffr,& quod fepefit,a
uc ritate ab lUofuo fcnfu,reuocatu-Nec longis ambagibus opus r/hi pfe in
feipfum flet teflis. Eodem enim libro hac profcquutus rflQuonia igitur mudws
omnis efiid, quod fsducfi,hSc tuaf}>icicns,audirc hec finienti fbrtaffe
pofiis: ds lyt ttiz roi§ ici Kccyto iKiiSiy iyiyotcHy xtAos 'tx wii rreey £duy
G? inzvcSifcccv TOi & ccvTUfK K,clc/livk <fiicyis>0S;Qubd me creauit
Deus. Et ego inde ex/ tili,abfoluiio ommu jnimantiu,fufficiensc ontentuiq;
meipfo,nuHiw indigent,quo niam in me funt omnia, ZT plantx,et animalia, &•
omnis gener abilui reru natura, • V Dij muli, a- Dsmonum populi Nc^ enimy»y.iy
KVcQerpunyts, terra qiu/. dem icto
plantis omnibus, cr animalibus onme genus cRomata,ey admare ufyper/ uenit anime
patefias: aer autem omms,CT ither, cr caelum omne cR anima ex/ pars.Nouifiime
cocludit:rSs roiuvy Jlos/S ra tocu7»,tis t/A ny «rft mtrvyos 7« TTKrrx 4
f>yx<yrc. m ens igtfor cu Jediffet aliquid ex fiipfa,in mv teri i
Jlabilis ipfa,et quieta, &■ immota, cuda moliebatur.Quibus trjlimonijs,fiut
$drro,fpontcq; pronunciatisfme quod non admittit alui natura fermonem, ct uult
uos ad hac rationem bqui,clarct ern locutum,qua ratione loquuntur omncs,qid
principui habuiffc mundu Jbtcntur-Et quo uerbo Mofes dixit, In principiotsroia
offecit, creauit Deus cadum, cr tcrraicodcm ufus eR Plotinus-Sic ct ia, ope
rabe tur,aut operatus efl.Sic,omata efi tcrra,pcrtinuit,cxtendil<fc fe fc animi
potcflas. Sicjndc ego extiii,uel fum effedus: cr quod Mens fine labore , fine
commotione fui,fcd quicfccns,iinnuttcnsqi uim fuam in materiam, molita efl.Qui
quidem ojli duut,:tc prtfe ferunt quoddd tempus, quo funt omnia creata- Ne$
cnim,quifcm/ pitemam dependentiam defignaret,pratcritis,fed priferaibus uerbis
uteretur.aut fi interdum prateritis, certe non fempcr-Dicerttqi no ficit Deut,
operatus cfl,(ed^ operatur, producit. Quid quod idem definit P rouidentiami ar
pi opao-as 7 is xgk hoytcr/jccS &i£,us ccp yiuoarcy , 70 '■) tc wap , xga
ds 'oty ujisoy xctTx 7} fvvcerby U9-Proft>cflio quidam, cr
confidcralioDci,ut fieret hoc uniuerfwn, CT ut optime,quoad jis e(fet,haberet .
Nonne hic cum proftcxtffe , cogitaffe de tc fidenda ,dcmonflrantiNon 'ne c A
Theologia Mofaica , quod Deus ficit bene omnia,qusficit,cruidit bene fidaiHis
etiam Plotini didis conflat eundem effe Deum, at % Mentem :cm<fr rationem
cjje manifiRi Prouidentii , quod funt om / uiafida diuiiutus,fapienlifiimisc^
Mentis,! ntcUigcntiiq; confilijs confli tuta. Vt fit boc illud Mofis-Et uidit
Deus lucem, quod effet bona.Stcq ; ad unam quamque rem creatam- PoRremo,Et eccc
omnia erant ualde bo;u, ui deluet a Sapientia fum ma,pcrfidaq; intdligentia
creata- Tum csl illud apudeum pulcherrimum , q uoi Mens eR alius, er primus
mundus, a quo mundus ifle habuit principium. Qgod crmio fit V tnns.Gf nitete
iubmu.ipfj operatur, & dc Juobui hucxcoJcmPLiino, Cap. XVilL
xDinlclligendum quod Phtintu dixit,Mcntem quietam, fine motu , concitatio/
fui,cunfta ficiJJe,eR operipretium animaduertcre,qui E ufebius, er Cy- ritius
contra Iulianum imperatorem referunt N umenium locuium,primu Deum , (fic enim
locuti funt Platonici, primum Deum,Patrem,fecundum, ipfam eius Pro. geniem
uocantes) quietum cr immobilem effe,Srcur.do dedi fic ipfum , adionem
eutoritatemque creandi,quod quidem cfl ineffabile rnyRcrium . t/VJ <At cvtc
i Bmi,0 f cfi <Aiv7t£ *&£,</(**$ v JIh 071 0 yZu 7iy WT©- 9iij Mflr/
ks<«f,o </l\.v7s.p&\y.7ixXiy Xii KnzySU Q^.ayJU' ouu *T(C VonfotiO j
c/lll/TlgOS 7rfe. fx ViV 7«,Sij ouobh TJC-SS JU« ScOJyiXTtt ** nbfoy « CSQ>
roA;/ ytf Ira 9d(/^5«rt/0p xKiv<rH,cchi yt» 41 . !. PlfrfotvmStTs^
J^VTifa^KiyiineaSyrlev rjooo vaxy yrfuTtp Jc&rtffl rcu cpnyl tumeri*
avy.<pvfoy,itep' «s*Tt rccfis t xoV/ «r.d h par» cci^l ‘eS <$ axrafsos
fe»s t« oA<r.S«nf, ifi<Juif,b/ du/ nite, alrrrd quidi primi Dei,cUerj
fccundi:uidelicct quod primus quidi Dcut erit dant, quitfcent: Secundus ucro
rurfum erit qui fe moueat.ltacfi primus rd circa intclligibilu, fcM
ffnriVialu:S<cundus circa inteUigibilia,et fenfibilia-Ncq; ucro mireris ,
quod hoc dixerim: Multo eniti mirabilius audies ■ Na promotionr,qux prcexiftit
in fecunde prsexiflente primo miftoncm ejje dico,motioncmq ; coniundj,i qua et
ordo muH di,cr (mpitmtajalutmsq; flabilitat permanet m omia-HCc N umeniw.quc CT
pojlea nrcrffxnb proferentur. Hic ego fluptfco , attonitus boreo ,ncc capio, nec
explicare q:teo,unde txnta ThcologixprofunJitashoru mentes inundaucrit.Hoc
myjlerium alti fimum rft noflrx Theologia [aeramentum. Patrem qui primo rft D
tus, mittere filum ad agendulmjRm effe angelum patris-Zt apud Philonem e)i
vnvcfxst,magtikatus Dci:V‘T0tfiH7iiS, declarator , interpres, quopaterefl ad
omina tanquam furum nolunt atum exeeutoris ufus. Ideo Jicut ucnit m muniat*
tr.iffm a patre, fic creaucrat mundum CT hominem , Prophetis apparuit, legem
Mo/t dedit, legationibus paternis eft fimduvSic dedit ei iudicium pater, w ipfe
mdicabit omnem carncm.Dcmq; non primus Deus unqium, fed fecundus (Dico cutem
primum, ty fccundum,unum eundemep Dcum)monf]ratur,prxdicatur uc tiiffc. Non
admiraberis igitur hac apud Plotinum. Haufla funt e fuperioribus Pl4 ionicis,Philotte,Numemo,cuius
ledioni perpetuam dedit operam, centumq; librot [(holiorum, autore Porpkyrio.in
eum fcripfit- Is prior etiam hac prodiderat: reff yXy&pinoy Stoy «fyay
ifveu avy.rsmrxtay,yffi BeuriAut^cy Jlfiyivf yiy 'j hcy,tcyiyoviiy Jis igavi icyrcr.Primum
quidc Deum uacare ab omni operc,sV.i regem-.opificem aut Deum imperare,per
calum euntem-Philo quoque in optima diuini tatis I dea,primum florentem, nefis
putat, ut ad hominis molitione defccndcrct,mifij[e nuncium,lcgatumq; unigenitam
prolem [uam,quc uias docu/ mentaty pxtris,cuiusedfxpicntia,fccuta,non hominem
modo produxerit, [cdom nem mundum decoris formis, ordinibus infiruxerit-Hac
quoq; fuiffe prxeepto r is Platonis fcnteuiiam refirt,uii a Platonicis relatu
ZT proditum diuus C yrillus: i yoOy nharroiy Siiy yXy rby mooTcehu <pt as to
k) xHyfifavlx ytyiy avctAaJy^ccircCy ,st&TOVToyuvxi rey ■srfcaiyu ii Koayn
Jluyisp/ yiy.ovros ty ouiivHaict aov rafurrov @ rfhvy sxarQipi “'ft/ysy, iccf
hS ra. rsaSvait xlvucdca efceaiiuq; Plato,inquit,fuprcmum qui dem, a' tt fimum/
que Deum fitetur ipfum fummum Bonum . Ceterum exeo emicuiffc Mentem, CT hanc
effe proximum mundi opi flccm,primo manente in quiete, & uacatio/ ne.
Tatiam inducit animum, a qua eunda cieri, agitariq; cenftt. Apparet igitur (ut
loquar ipfe)quodam admirabili ,& coclcfli bcnrficio(Non enim humana con
fideratione eo peruenire potuerunt )eos audijfefiegiffrq^ in uetujb fimis
oraculis duosDeos,in urum fubBantiam diuiniutemfy coniundor.quorum primus admi/
randx,fufpiciendx,auguBx maicBatis, mitteret fecundum ab fe genitum ab ater/
no,ad omnia.Et hxc ejt dU toties ab ipjadiuina Mente prxdicata Theologia Dor
Hrinamfuam non effefuam, fed eiut quimififfetcum . cr Quod ftc Deus dilcxit
muruhm,ut unigenitum filium fuumdarct,ut omnis qui credit in eum non pereat,
fed habeat uium xtemam . er Sicut miftt me uiuens pater, er ego mittouos. c r
Quod pater non iudicat quenquamjed omne iudiciu dedit filio. Deniq ; quod eum
fcmpcr prxdicabat genitorem, maioremfy fuurn,prxceptorem,mittcntem: lUicurt Hos
honores uti maiori ac patri deferebat. Nec alta prope fiat ab eo reudata Theo
logia, quam quod i patre mijfus, rediturus ad e um,certo tempore c 'trcumaSo,ue/
mffct,fkciens omnia, fumpta humana figura.qux pater non fecit, fed uoluit er
iuf/ fk filium, Deum' que fecundum fuere, ficuter opificem mundi eum mife/
ratEademq; ratione, fecundus Deus,mundum er hominem creavit qua prodico/
Mtr.uerifimumq; fiut in mundum eum ueniffe , ea exequentem , qua primus noti
quidem jecitjfed uolmt,iufitq; ut magnus gemtor, facere fecundum . Cuius e fl
dat liflima ratio,qubd e duobus, quorum alter Genitor,alter Genitus
effet,Gemtus de/ buit par ere,cr facere quod non decuiffet facere
priorem,profente fecundo. Cuiut rei tota humana progenies fuit imago,
ubimaieflas c r procedentia genitorum(Ji poma licet componere magnis)fuper
genitis apparet. Atq; ubi iuBiua regnat,iu/ tentibus genitoribus parent
pie,rcuerenterq; nati. 1 d,ut dixi, fiut imago eius,quoi db xtemo prtcefit iw
Deo. De qua re mirabile e ft er Jhpendum , Platonicos tam profunde phlojophari:
er dicunt id fenfiffe Platonem , qui ChriBum natum plus ducentis cr quinquagnta
annis antecefu. er Plotinus tcBatur hos fermones non nouos effe , fed uctuftam
quandam , nefeio quibus a locis manantem ad Grxcos, Thcologiam.Atque iterum
tradit Plotinus,etiam diuo Cyrido tefte:-? cutiov vS ornes TTCCTtyx eprto-i
r> «yxb<>p,ngu, r> 'vn ixarx risiXguxmxs, 7n2b.ee yi cfiy»op HSOsnp
riy,rluj idltav hlya.uisi 7sAxruyx tuAyjou \k (jSJd 'T& iyxSoO rouvfvt «/£
ttP vi rluu •f.vylw , coi Aoy ovs Tti/Tvvs, Ueuravs^ui ttw , xTbx 7tcwtk
(jfoeigai&m (jui «tivan7ifxttqioos, t&sJ£vtw
bbyovsV^HyH7vestx»veopytyorc7K{,iMfrv§iois mstoGe' iduntS 7KS JHfxsJxvfxs
ncthtuxs ctw-r *? vrAetr ares yfi/s/xxou Cimif,inquit,autorem er caufam dicat
ipfam Mentem Plato , eius quoq; patrem dicit ipfumBonum, er id quod efl ultra
Mentem er fubBantiam . MulUsqunlo/ cis ipfum ens er [ubftantum ideam appellat.
Quocirca Platonem nouiffc,cx Bo' no quidem Mentem,ex Mente Animam exi&ere:
er hos fermones , non nunc na/ tos,ac nouos effe,fed cum omnia fuperioribus
feculis obfcure difla effent,his uer/ lis effe declarata cruclut ab
interpretibus explanata, has effe uetuBas fententiat ipfuts Platoni*, libris
eiuepro tcBimonio nobis utentibus. Sic Plotinus . quibus non i efi io k. !. tfi
tmrdbHiut qulcquam,non ipfos tantu ni, qui Cb riflianam religionem non ceAt/
bantjed etuirtyttelut incptam,ac fuperfUtiofam, di cum profundtfmafacrdmen ' tt
non attigerant,feduulgi opinionem , contemptumq; fecjuentcs, ufbemabantur,
ronfejfos ejfejed bngeanuquiores,hxcmyfteria.Dequofuperius.fcd nequeo mi
bimoderari,quinrepetam,cr inculcem,qux mihtfiuuu tucundaq; funt. DeeaJrra Mente
ex PloUnomirabibiTheoIogU,ul i Pan* generetur, omnibus bomi ditetur. Cap. XIX.
_Drm in libro dc P rouidentia c T fpeculadqne,mu[u differit uenerdtione , V ad
1<M dignif>ima,fed explicanda,declaranda'<^ nobis. Mens, inquit,
indiget ipfo B o/ no,Bonum eius non in&get.Vndept compos
ipfmsBoni,cffictturq;zyc:8o<f^ȣ, ipft Bono fimilis,V perficitur a. fumrno Bono,
[pecte quidem, fiue \dca,qnx ejl in ipfd Mente, qux uenit db ipfo Bono,r4m
efficiente xyxdoH</lii,Bomfbrmcm. Ae qudft cernitur in ipfd Mente urfligium
fummi Boni.Eiufmodi drchetypttm cogite re conucnit reputdndo,quod uerwn ef\ in
eo, ex uefligio quod dd Mentem perue/ nit-iuqi ueftigiu eius, quod efl in ipfd
Me nte,dedit ipft M enti afficienti, ut in ipft fit cupiiitds,& femper
cupiens femper dffeqtfdtur ■ illic dutneqi cupiens efliquid enim atpiatOneq qui
affequaturneque enim cupiebat. Non igitur neq; Mens cu pit: Nanque cupiditas
efl in ipfa,cr inteUeflus ad jpeciem eius . Cum igitur Mens fit pulchra, imo
omnium pulcherrima in lumine puro, er claritate pura : xgu • nccvjcny tutPAists
y/ (porri uxdxg a>,seffa.XJj7H kcc8x§&,<& tJw Teup ovfuff rtd^Lhxy^owevroi
epvmy, si&cb xccAcs^-m; xo<r#ecf,<rxwc i&i «xoij/, ng U <JV
-sjcctrtt xyhxix Knykrrsfht ynJiy xvbl70y,s&i <rK<nuv'oy,yA <f£
tiyn-7popef/ curru {coIjjj yx/cxf ixy , SccyA®' /A& aylyot-ny iMirrXtty
v^ni/ , tycZs%H otMToy aj Sovtx, s&u xirAy 'fyofitl-V trfc. Et cum omnium
naturam complebatur : cuius er ifle pulcher mundus efl umbra CT imago, er in
omni claritate ea refulgcnte,quoniam nihil incognitum, er obfat rum,ne( j;
immenfuratum cjlinipfa,uiucnte uitam beatam : flupor quidem fubiret
aff>icientcm,cr iflum,cr,ut oportet, penetrantem, ibiq; unitum , faflumqs
unum CT idem.Vt autetn,inquit, qui fuff exit ccelum,uidentq; claritatem
ajborum, cogi/ tat cr quxrit r oy 7roi nrrity, creatorem : ftc oportet , CT qui
mundum intclligibi t lem contemplatns,cr intuitus,admiratusq ; e factus
opificem, qui eum confUtucriL inquircre,aut ubt„ucl qui, a rotircy wcciJ^x
yv/vnxx s vovy xopcy KXTioyJB 7tXf xarrtv 'fyvby&j/oy KQ%oy,-nsxvfmS
701,271 vcOy tKesv&’ xof > kj 7s§> vi xgx KOPV,uiTxyxf carAy vovi Kj
Xflfflj, s/iiy&ivrx xj x* ft<3$,xjl nnHKiyxt,dcxft*stoy
/\^Tei#Yf(/!ioCs,Kj'r voiiyiAy A« fAvoy, 7sAugto<ny j xAhkvlw, kj
vcHTty\y{,ob 7ij>«tcs vyi » 10 5 'n^ teju7tSy vt\ (Aein, yrt lya, « »x ap td
«yxSly «x , Talem genuit filium V puerum pulchrum,er ubipfo genitum
filium.Omnino autem nc< jj Mens ilbr. ; ft Hf<j eom,id tft,fliut,uel
uberte eji,fed et ante Mentem er fUium,uet [atietatem, Pojl tpfum enim Mens cr
filius, aut fatiete e jl,quem oportuit fttutri , er innteOi/ gere. Qgx proxima
quidem funtet. Qui non indiget,neque habet opus inteUige/ rc.Plemtudmem autem
uera,CT intelleihonc habet,quia primo habet.Quod uero antecedit hxc,nccp
indigct,neq ; habettalioquin non effet fummu,ucl ipfum Bona. In h is Plotmi
uerbis ejl omnis hac Theologia . B onum,quonia primo Deus, ejl Ge nitor,ac
pater onmis fubRantie,bonorumq; fuorum,Menti largitor, non indigere Mentis :
contra autcm,quoniam fit proles, cr genita , lumen de lurmne ipfa Mens indigere
ipfuts boni: quippe qua d patre fuo generetur, nec pojbt non genera/ h,nec
lucens lucere aliunde po(wt, quam ab illo. Dat Bonum omnia ipfiMau ti,totam
[ubRanttam, uidclicet gignendo dat diumtatcm-.Pater autem d Mente ni/ htl
accipit. Et quoniam cunda,qua pater, aut ipfum Bonupofbdct, habet edam , inde
jit,ut Mens fit «yxSo<(<^Hi, imago fummt Boni,j]>eculum diumitatis ,
ut qui uideai Mentem adamuf>wi,uidcat ipfum patrcm,ac Bonum. Pcruentt autc d
fum/ tno Bono, ad Mentem Ide a,cr ueftigtum,fiuc creati mundi, foic ipfa
bonitatis ffe/ des, totaq; fub&antu,v dtuinitetac tanquim d primo Sole,Sol
alter eluxtt.Quo fit,ut fi uideas hunc fecundum, putes te uidijfeprimuipSolcm .
Quoniami Jj pater ejl pulcherrimus,pulclmtudo,ite ejl et uenujhts,d Mcn’ e
cernitur, et confideratur * etdefideratur,eoncupifaturq ; fempertnec
MensfhiSbratur concupifcendo,fed fu mulcupit,fimul affequitur.Nec quifquaejl,(tue
angelus, fme quouis alio gaude A at nomine,qui frudum capiat tantum exfmrno
Bono,ut Mens. Ejl enim filiii' in finu patris. Suffetius ergo er conjidcrado
ejl Mentis ad primumtPriminofujfe/ fius, fed amor.Nec bonu habet,cum Jit
cminentifiimu,quod afficiat ,ut maius, ft/ eut Mens ajficit eum : Ejl autc Mens
pulcbcrrima,in luce claritatis fue ,toplcBd/ lur$ omnem reru naturam.Ejl ornniu
principiu,crfvns,cuius ejl pulcher is mtiH ius umbra , cr imago, ut ditiii ejl
d Platone Apparetq; , quod etiam tradit Philo, Plotinum,nunc mundum vo*7op, de
quoferibitin T imxo Plato , interpretari ipfam Mentem,ut mM ft aliud mundus
archetyptus iUe, qudm ipfa Mens. Cum inquam ipfa Mens fit in fumma claritate ,
er pulchritudine. Erat enim,ut ait nor fler, quem Plotinus hoc loco fequu.us
uide:ur,in eo lux uera , qux illuminat , om / nem mundum,cr in w tenebrxnon
funt ulhe.) Tum cum jit (ut idem eiiam ait no fler ymipfouita beata, ft quis
crijlum uidcretconiuntiuscum eo, idemque cfjr/ tius , obtiupefceret,attoniius
hxreret, eueniretque ci,quod illis, qui dixerunt ,ui/ ft hac pulchritudine
claritate , Bonum ejl nos htceffe. Vt autem , inquit , qui fufficit
ccelum,attollitur in confidcrationem opifit isifte qui uidcrv hanc Men tem,cr
mundum tnteUigibtlem , neccffc cfl inquirat, quis cum genuerit, quis CT hunc
fxluim genuerit, er fttiaucnt , implcuervq; fapieniia , dedentque pe/
Ugusfapicntuc.Nam primus, ipfumquc Bonum , fapienn fimus ejl , nec indiget qui
eum compleat uberate fapienttf,cr intcUigcmix.Ejl enim eminen tfimus, d x iurci
Jj it' . f. iureq [; uoedlur «i «'</lfc*V,no» indigem. Habet du tem Mens ®
A«f uo-iy,plenitu/ dincm,ucram'(\s fapiciitiam:quoniam prior ipfa habet, cr
fruitur . At uero, quod Mentem antecedi, non quod fmefapicnda fh(nam Cl uldxus,
V Mercurius dixe runt utrunq j Mentem fate \ntelligcntum,priorem<fr Mentem
genuiffe fecundum) fcd quiu k nemine acccpit,dicitur non habere . Nam fi
acciperet ab ullo, non effet fummum Bonum . Proxima autcm,imo coniunfiifiima,
cfl Mens,feu fatietas cum fummo Bono, ut fuperius monuit , cum dtxit,xgii
ycdMscc or«y Sits (acvoi vi yinH<r*y,K<£c vo yiyu^yn/air cy ; Et maxime
cum funt unum Genitor cr Get ’ nitum-Htc cfl tota Theologia Plotini,cam non a
maioribus modd,Platone,omni/ tuseji ciu;,cr fuperioris xtatis Phtlofophis ,
deducentis , fed uidetur prorfum nor fhrum exprefuffe loannem.Nam quod iUe
dixit,Vcrbum fuiffc in principio,id ejl , ab aterno apud Dcm:efl quod Pio tinus
mquit,Diligit Genitor Gcnitumymaximi cum funt unum utrunq;-Erat apud
Dcu,uidelicet erat coniunda,unita cum Deo , C r coherebat Mens
infcparabiliter.Sic,Qu6d fme ipfo fidum ejl nihil : eft, quod ipfe plenitudinem
habet,v fcientiam omnium rerum,atq -, exemplum k patre. Ee
ccitem,uitailkbeata,elariU{ , gloriacjsfilij , quam habuit priufquam mundus
fie/ ret.Ecccflupor cr extafts intuendum gloriam fili) Dei, crfummauoluptas :
cir/ cundant anima dextra Uuaq;frequentes:Nec uidtffe femel fatis ejl,
iuuatufq;mo rari.Deni<fc ccce Genitor cr filius apud Plodnum,qui Chridianus
non fuit.Veri/ Ut igftur,quoniam ejl Solis claritate luculendor,nunquam latuit.
Smumaeorum qux diuinfau Ptorinui dc primo & fecundo rft loculut , dc
Bono.dc Mem* IC ab eo gen tta,ldunuu ptcm.fapicmiijmii ongtnc mundi. Cap. XX.
~Ed quoniam tanta eft apud Plodnum tam$ ineffabilis Theologia, quem profk/
philofophi adeo admirantur,diumumcfc iure merito uocant : Chndianam au t tem
fapiendam ut fuperdtttonem infedabantur.quo quidem apparet eos Andaba/ Urum
more contra ueritate depugna ffe,quaft caca uidnera offerentes ei,qua tra/
ditam k fuis uenerarentur, adorarent , fufpicercnt , dtuinos qui de ea
loquerentur, prxdicarentproponenda funt pauca ex his quxfcripftt ad alia
prcftms i» libro da Tribus hypodafd>us,infmbens eum , vtfsviby vftvy xpxtKuy
vnostzcntoyt Dc tribus principalibus hypodaftbus,uel , tribus imperatricibus
fubf dentijs , illis fctlicet tribus regibus de quibus egerat in epidola Plato
. In eo libro affent, Men/ * tem 4 fummo Bono generari,k Mente animam mundt,id
ejl , Spiritum ipfum . Ac primum appellat fuprcmum,ynum dicens, afeendendum
cjJc/*t^J -f Kxpov&t vtv,nsums f(guJBf«rrcv,vfq; adaltiftimum,cr primum. Ab Anima dicito f rnnes
animas natas, ut podei latius odendemits . De ipfa uero Mente loquensfm omnem
mundtm magniiudme,cr pulchritudine, C r ordine , motuq ; perenni m/ /ignem
hortatur refpiciu. Tum Deos in ipfo perfricuos, alios obfcuros dtmonas, animalia
quoq; cr plantas ■ Ad eius ite archetypa, ueriorcmq ; mundu afeendens ,
smtniuibicernasinteUigibilta,^ in ipfofempitana,utin propria fapientia,cr ui/
tO,eXpQ4 . U f 3 U/CXponens,ut reor,et ufurpds illud loannis,Quoifkduejl,in
ipfoukaerat-Pb tinus aiU ea fMJe iy oixu?,wwi,(S fainfapietia fua
domcjtica,ctuita.Tu profluitur, <5 riruy IcybtKHfxfayviy Trfosecrvy aocpixy
ccftHyccroy. Et horu omtHM principe, ac praftdd Mcnte,et incomprcbenfibili
fapientu.uideli eet illius inteUigibius mudi,et ldeariL Quod idefonat,atq; quod
Mi fepe locutae fjljEjJe mundu intelligibilc,et idea mudt,ipfam Mente. Audisti
fapicntiiineffabi li.Profequitur huc D eu et Mente effc magnu,cui ciun
contepUtor ap propiauerit, fure 7*c ouZ o "&v<9yypt/rHo-as,ro
X7sAss,Kf o 7rG» 7*Aifej,c aiZ.o;t tyv&efttKj 7n\(ju cii tQt ty o r>y
KftQyby 7m&y: Quarit quis hunc ge/ tmerit,refpodetq ; fimplex,cUnte tale
multitudine, A utor et ejfendi, et ut magnus effetis,qui et numeru jbciat.Patcr
fcilicet et principii i Vilij.ut nofbri et GracL frn plicifiimus ipft Vnitas,et
quod cum eo Pater omnia genuerit, facunditate fcilicet omniuformaru,dc
jj>ccieru,ct quod omnia compledatur, eunda continens, in am plexu fuojapientiaq
; pelago. Hanc ejfe prifeoru Theologia, e quibus P armem/ iestres Has
hypojlafes exquifitius ab inuice fcparaucrittPrimu appeUantc,ipfm principale
Vnitatcm-.Sccundu Vnum multa,ut poflea dicemus:Tertiu,Vnum c r Ittulta.quoru
rationes libro fecundo reddentur. Jiccfc confcrttire Parmenidi q>vo+ n Teus
rgitriy,Tribus natuns(fic enim lojuiconfueuerant)Anaxagord autem Mente pura,et
intemerata flatuentc, primatu reru pofuiffe ftmplex,ctjeparabile, ipfum
VnumtHerachtu quoty ipfum Vnu agnouiffefcmpiternu,criiitcllcdiule:
Empedoclimateridfwjfe quatuorclementa,amicm ipfum Vnu,iicorporcit qui/
dem,quonid elementa corporea. Deniq; ueteres preci pue, qui Pythagora, et Pho
recydi fuccefiijfent,huic fnprcme,fmtpltcifimec £ nature, cum primis mcubuiffe,
fed alios fenfa fua [cripta reliqtiifJc,alios non fcribendo,fed in communi
fermone tradidi ffe, e ffe uidelicet ultra ipfum Ens,ro ty,ipftmVnitate, fcqui
deinceps tJ 3y,@ vif,id quod uocatur Ens,cr Mens. Tertia iam animi natura. Ac
quentad/ modii ea terna inuenianturin natur a,fie arbitrandu ejfe apud nos. In
libro quotp de Generatione,et ordine eoru, que pojl Primu,dicit ipfum
Vnu,uidelicet Patre , genitore efferi brros,ipfm Entis,nimiru Mcntis,hkncq;
ejfe prima generatio/ ne. Ni cum fit perfedifimus ipfe Genitor,qui ne%
querat,neqi habeat, neq ; indi geatyUti fuperius monebat , furnmaq; eius
ubertas genuerit altcrii Gcnitmquide, in ipfum conuerti Gcnitore,ac
repleri,Genitum $ ejfe in eum refpicimte: @ro£s «vros,buncq; e ffe Mente .Hec
et id genus predara multa eo crfequcntibusli r bris-Plotinus docens ipfum
Primit effejibi copiofifUmu, uberrimum fue bonitatis ■fontetetiam fimplex,et
primu omnium,appellatu t o 'weK<fvx io-ices , ultra fub/ ■flantia, fcilicet
ultra Mente, qux dicitur Subflantia,et EnstQuod Jit principiit tnge mtS, cr
perftdijUmu ornnitm,prima utrtus, et potenti fima, quam omnes alia uir tutes
imiteniurtcr quod </kt <Ahxqu Tipuarrvnoy uvxi ro yw£y tx iep%/ fn Hfr
Ttytslmavp Umt» ywywywy , Xm/oj/ Ut// it
nvt $4 w / . L pevi iGy SAfcj/ «pcwoV e?f ,oportrt prctiofifamm effe quod g
ignit pojkriof ra, oportet pretiofifiimum cjjr grm(u*n,rt fecundu ab illo,
omnibus rebus melius , proles fciltcet prima omnium,mdior(fc,ut Cbaldeus
dicebat: idem effe Mentem et ipfum E ns:& quod ait in libro de
Bono,intcUigibilia non effe extra Mente. Hane unam naturam nempe Mentem effe
omnes res.Effe («(/ ccAHSteCY,ueritate,quctn admodum ipfe locutus efl in
mundo:Ejfe Deum magnum,eam natur am,xcfc iitoj tfltvnfoS,et fecundum Deum,profrrentem,cro)lendentefeipfum,antea
quant uidc.it iUum:Effe regem,non rerum .i fe exterarum, fed iuflifiimo ,
naturali $ im/ pe rio,et uero regno-KTt xAitiilcc s jBcwi Att/s ,utpote rex
ueriutis,Vt in no/ fbris literis extat, er Dominus uniuerft,fecundum naturam, yiirifutfos
(c1 9wa raytuxf ot, prolis u diuini ordinis. Rex regu , cr pater Dcoru iuBe
appellatur. libro aut de Pulchritudine
mtclUgibili,fapicntie,mquit,magnitudinc,et potcjla/ te quis pcrfticiatfquonia
fecum habct,cr jiat entia, feu res, cr omnia confccuta funt cum ea, er ipfa
ejl, que funt CT fuerunt cii eo,etfubjlantu lUic efl fapientu. tluraq; aha
diuini fitma,in quibus etfi poffunt effc(neq; enim ef\,cur abfolutam in/
uiolatdqi Tbrologii, quemadmodu d nojbis ab illis expe des)que lima no reffudt,
eo tome fcopus intendit, ut omniu fcculoru fapientia,que nouifmis dtcbus,ruptis
omnibus claujlris inundauit in orbem terrarum,eorum tejlimonifs appareat . E
cce enim Plotinus,maiores G recix Philofophos, ipfam Vnitatcm,primu principium,
altsfiimumq»Diiiinitatem filetur fcnjiffe,deinccps Mentcm-Sic apparet ChrtfUa/
na religione uetuftifiima effe , reuelatam poflea,exhibitam(fr pafiun omnibus,
ucl pueris, v faminis,<fue quonda apudfolos Philofophos,nec perfifle
inteUcflaJd Utarct . P rxelara uero fi int cr iUa,qux in libro de ideis. An
fihetidu f t,ubi Mens: an ad id,quod c fl ultra Mente, fit
procedendu-Mens,inquit,prefutt principio pri/ mo,tanqua in uejlibulis ipfius
Boni,annuncians in ipfo omnia, tanqud Twresfor/ ma,aut imago iHius,magis in
multitudine,qudm ipfum quod manet in Vnitate- C o fiderandamq ; Mentis huius
naturam, quam ratio pronunciet effe roop ovros, S? rr\ ocAyfl» ovcrixp , uerum
Ens , cr ueram Subjlantiam-tandcm effe XOfityoy vwy Aoywy,quafi dixeris ,
fontem radonam,et quod uere intelhgat ea, que funt Cr inteUigendo creet ■ Effe
tgitur eam rx o»ra,ipfa entia . H ecip effe ante mun/ dum. Ideas nempe,non
figuras,aut imagines abalijs rebus nafcentesjfed «pysnrv/ ircc,(&
7Tgorrx,Xs(x ri i<ricc,Arbetypa,etprimx,& Mentis fubflantiam . Eocp injtrt,
vvsf\ •/!« errx, Mens igitur ejlo ea,que funt. Eandem Mentem pronuntiat,non
fimul, ac aliquid cogit aucrit,aut inteUcxcrit,continuo creare jie/ apte enim
quum Drum cogitaffet, fidum efl uidelicet aliquod aftrum, neq ; flatim, ut
motum cogitajfet,creatus cJI.qho declaratur , non omnem eius 'mtcllettionem,
effe creationem, fed duntaxat quum uult. De eadem in libro de Generibus entis
lo/ quens , A fpiccjnquit , in hac magna Mente cr 'mcomprehcnfibili,non noAvAst
M',multa ioquente,Cuerbis creante, fed rroAvra, multa 'mtcUigente,id efljapi
entifima, quomodo omnia funt ex ea ■ Eftqw iyu , Vnm cr multe. . W 5 5“ viiccfr
muha,inquit,funt uires admirande eius, non debiles ille quidem, fed pure,
mexime,congbbateiartutcs,at uires utre- Nc$ heufq; ad certum modum pro/
eeimtrtjSprVfiy to iruju,xsU <brWf#* iga ra t nfinuat ipocripfa, cr
immenfius.cr magnitudo Hec m agnitudo cum pulchritudine fub&tn'ie, que rft
inipfccr fflendore,etlumme.Ex quibus Plotmt uerbis,ipfo auro pretiqfiordmt,
Qtpcrj\>icuii,Mentc effcipfam retis uniuafdem,ffiritujUta,fbmal tiem.effe
fjfientiim$atam,cffe omnia, frd fbrmjUtn^rtuahtn,oripnJitnr,dm
no,crsneffabdimodo,Effcimagincm, etfpeculuBonitatis^ttejlapudSaptentem, tffe
neram fubjlantiam . Res nojtras pre tUa effeutifimulachrum , ficui mens nor
fira,ejl eius imago. Et quod maxime obferuandum , figendumq; in pedore , collis
ges ex Plotino,\deaf nil aliud effe,nifi uires dius fapientie
infmitas,immenfas,ad/ mirandxs,quibus in omnia tendit eius ineffabilis
inuentio,et molitio , ut his uiribut emnu creata, cr creanda contineantur. Ea
caufa eft,quod cum multa fmt Hebre/ k nomina diuina, illud in creatione M ofes
ufurpautt , quod defignat fvrwudinem, potentiam, Elohim lUa igitur
multa,quefuntin eo,funt idea- \dee autem funt ui/ res eius pnmtue,m unam
diuini/ tatem confentienfcs-Non cnim,etfi multitudinis nomine nuncupantur, funt
mutie: fed multe funt, cr unum, is cjl uni fimus , optimasq; idearum fenfus,
dignus qui recipiatur,cr inter principia rerum primo loco habeatur • Q uanqium
• non erunt dko principia Deus, CT ldea,nifi quadam confideratione. Bx
Theologia ChaliLrorom apttd Siby!ln,de PtoWdm/na.quodGl Regina mundi
mfibihJ.&tiurffibtlisr&qaodiPaaaprtnccpi conftiiuta.Ex qaibm rfl
confli' natio fle rflprobario corii, qn*fupcnu»P*omci dixerunt. Cap. XXI.
—.XCbaldxorum T heolopa funt etiam E rythree StbyUe tcfiimonia,que Chat/ t^dea
fiiit:fdia,ut fima efl, Berofi Cbaldti , appellaU fortaffc Erylhrea , non ab
Erythris Ionie urbe, fed 4 finu Perfico,cr mari rubro, quod ufy in Perfas cr
Ut/ diam pertinent, Erytbreum ,fiue rubrum uocatur. Potius autem abErithro
rege, Bt duces A lexandri teflabanticr.cuius fepulchrum eo in liltore ad uderis
regis me/ ttoriam confriccretwr. Hec praclara edidit oracula , ut cr claritate,
cr numero ruminum cetera t omnes um SibyUas , tum Prophetas antecefferit .
Nullus enim prophetaris tam dare cr aperte de Tilio,cr Genitore,de creatrice
Mente, de re/ his ab ea gacdis,humana natura,diuinitati coiunfla,fcripfit.Cuiut
quis ad manut homanoru carmina perueniffent ( nr$ uero omnia perucnerunt, fed
uix minima pers)no mteUeda,ut que ai res eoru ne pertinerent , fepe peruerfe
interpretabon tur- Eadc igitur ca, plsrribus eius oraculis
omifiis,cecinitdeMete,atq;Magi:utom rubus e locis fiat perfticuis. Mente a
Grecis ufwrpata , afeitarnty ad reru creatio/ ttem,non fuffe,nifi eundem, quem
pojleriora fecula confiffa funt creatoremxuiu* lausetgloru,et diurnius, ac
maicjUs femper celebris, femper nota terris fuit, fed ut D ei,no ut filij
Deytifi longe paucis. Oraculis Magorii dicebat patre omnia pa traffe,et M
enti,que prima celebretur 4 mortalibus, tradidi jfe,fcilicet patre pa fui J* Ii hcw prolrw effe creatorem, tradentem ei
totam potedatem autoritatemcfc credit, altero dante,altero recipiente. Sic er principiumrcrti 4 genitore Mente
consitos/ tam.PecuUarcq; ejl eius oraculi teftimonium,imperatorcm mundi effe
filium, effe Nlentem:fed imperio accepto ab alio,ncmpc d genitore:ob qua caufam
eum dicet bat omnia perfeciffe. In eo igitur efl fili j diuinitat,ut at fu d
patre genitui, tum orti/ nium rerum creandarum ab eo quondam,poflea conditarum
, imperium accepe/ rit-Hoc clamant noftrx literx , docentes per hunc creatas
effe resihunc indice ui/ uorum,ac mortuorum d patre conBitutum. Defeq;iHcip]e,
Data efl mihi omnia potestas i» coelo c r «t terra.omnia concordia ,
mirabilcsq; omnium feculoru con/: fcnfus.Quod diuinit Magoni prxdicabat
oraculii,quod Plato, Platonici q; omnes, non itafbrtaffe cognitum ante Chnflum
fuiffct, donec prxfcntia cius fecit clari fi/ tnum. Sibyllam igitur C haldxam
eadem prxdicantem , er totam hanc diuinitatem duobus carminibus
exprimentem,audire iucundum efl . Nam cum de patre Deo,i, quo principium
caminis fuerat au fficata,plura dixiffet, fieut Magi, admn gens e& iur ad'
filium maieftatcm protulit, rtwmpocpoy KTtsUoi osis y^vxu TrvJVyat Spretori
KecT^tTO,iy9TMfx St iy wwrftty Wo 'wj\. I d efl,, Diuorumq; ducem, cr qui
cunila aleret^ crearet^, 1nftituit,dulcem qui uitam homini dedit omni. Duo
funtm hoc carmne,qux ChriBiani,id efl , patefMU cr notx Mentis adorat torres
cognofcentes,mira Ix titia exdiant,omnibus gaudijs inceffant. Clamat SibyUd.
patrem dulcem omnibus uitam dediffe. Oraculum Magorm,omnia patrem perft affe:
Theologia Hcbrxorum, Qjy fteit coelos per inteUcilum: Theologia Chrifha/ m,
patrem uocat creatorem coeli er terrx. Multa id genus Platonici ■ Profcquitur •
uatcs,Con8ituit eum wctirforgocpoy xfisuy,creatorcm,fiuentem,fuflincnttm(£
onmia,alentem eunda. Eundem dicit d patre datum principem c r imperatorem
Deorum,quafq; regem corporearum incorporearum^; rerum. Quod er Hebni ca
Theologia femper refficiens,uocat eundem dominu exercituu,quafi regem ac
principe,dudormqi Deoru,quos angelos CT deos appelLtt.Chaldxus igitur,Om
nia.pcrfrcit pater, tradididitq ; Menti fecundx , quam credunt dicunt $ prima
omt nes homines. Grxca Theologia , au tore er creatore , er omnis ordinis
inuentore, terram informe, formis decorante, Mentem fue InteUigentia
prxdicabat. H
ebrxa The ologia,prxter alia hunc uocat ftnritum piper chaos operantem: tum ait
eade. Qui fecit coelos in inteUcHu.quod fonat, per inteUigentia. Nam apud
Hebrxos 'm, efl per. idcmq; dicit Grxcus atq ; H ebrxus. idem apud Grxcos
vis,inteUigctia.at<ft . ilcbraim,ffiritusfuper aquas, cr inteUigentia creans
coelos. NouifUma Theolo/ gia totum uulgata per orbc,quoties hxc
prxdiaUtConftdera er confer hoc orracut tum cum magni Pauli diiloCui
enim,inquit,angeloru aliquando dixit, Piliusmeut tttu,[cdc 4 dextris masiSibyda
um^ConSituit cum pater tyrrupt, principe ^ regm* DE PEUENNI PHILOSOPHIA. fr $1.
regem , ducein angelorum , id ejljXorum . Dij enim apud Hcbroos CT nodrot
atngeli uocantur:VtiHud,Minuidi eum patdominus ab angelis : Hebraice ab E Io/
him,id cf^dijs.cr i\lud,lnconjfiedu angelormin Hebroo , Inconftettudcoriu .
Ajfcicc diuinitatem , maiedatemq;filqd diulniute genitoris non feparatam . Duos
hi ornes fatentur, unum tamen odendunt.Vt nififit in didis eoru altiffimum my/
dcrium,fit neceffario contradidio. Chaldous omnia perficiffc patrem ,
acfilio£ui Mens prima fit,dediffe. Vates autem patrem,dulcem friritum, dulcem
anima om/ rubui wfudi(fc.Pojl,ormiit creatore, GfalumnuiHum, fecundum uocat.
DuosarT g o er unum.Nam utriq ; dantreru creatione . Plane igitur omne fili/
diuinitatem, mitoritatc,ac facultate uenire a patre tradiderunt. Qupnumcfc
utrunq-, uocant ui/ tarum datore,eoru aperte coniungunt diuinitatem, conmdamq;
uocifrrantur,CT adeo coniundam,ut omnia habuerint duo princtpia,uelm unum, duos
creatores, quos ob id coniundifiimos,unifiimosq; afferunt , quia non poffunt
effc duo mundi creatores. Si enim dat eundis dulce ffimtu ipfe pater,iuxta
SibyUa:<y fi pater om/ nia perficit iuxta Magos, quid redat menti fecunda'
Atqui ijdcm mente declarant ereatrice.yidebant igitur, aut audita pradicabant
coniundiftma fubBantia fubfii tum er diuinitM.c,confifiiq; funt filiu rege
deoru,creationis principe, fed eius i p4 tre genita fubjlantu crautoritate .
Totae}; deducitur Theologia ex hoc oraculo « Magi nome patris ufurpant,eo prima
iUa didatrice , genitricem (fi Mente nuncu/ pontes, quo fi pater eft eoru
tedimonio, certe propter eu quem genuit. Sic otemt gmeratio.Tum autontate
quanda maiore,gradumc[; inter t Mos oflendunt,du alter dicitur pater,dicitur
primus, dicitur tradere creationi alteri , condituit eu omnium creatori,
lungunt aut diuinitati er fubflantid,quu iimgunt crcatori-Si enim effet fciunda
fub£tntia,etu autoritas crficultasialiudq; fieret ab uno,aliud ab alteroi Sed
cum reni creatio fit opus eminentifiimu,fi tanti < a patre idfit,qudm a
filio, ne/ ceffmo funt unafubdantiajina autoritat,potedas una,unum impertu,una
diuini/ tas.QMcquid enim fit ab uno,fit ite ab ait ero- Quod fieri no pojfet ,
nifi effet unu . Sic erant m antiqui fiima Chaldxoru Theologia pater er filius-
Et lumen quod pQ {Uomimmenfdt exercuit fiammat,tunc quafi in crepufculo
[cwtiUabat. Fiiklctfft Magorum Sibylliniirujlcfltmenitnn; Ctp.XXll. —T quis
autem effet, cutfirfan incredibile uidcrctur hoc 'a Magis er C haldoa Si/ *
Jtyyfla ditia er cognita fiuffe : is fi libros Platonicorum didis ac Theologia
ido/ tum Magorum refertos legerit, confideraritq ; ea quofuperiws ex eis
adduximus, certe non dubitabit. Tum fobs Ckaldoos crUebroosApollo tedatus cfi
fiuffe fd/ pienter. nivat \ccfjlcuat o-oephxp Accyepini l* «f * itptcioi, Solis
noffe datum Chddois atq ; Hebrois.Nec aliunde eueniffe putes,ut hi pobfiimu
cogiouemt or/ tu idius magno Mentis diuinotp prolis,creatricisq; inteHigentio,q
ex antiqua eo/ rum Theologia,quo prodicebat aperte forent filius iHeDei, ommu
rtru creator, naturus effet aliquando in mundut oftcndcttdit$ ipfis Magis fuper
hac re figm i i dccocbi. * 0 . de calo. TUtp in eonm Theobnt,qua referta ejfet
oraculis de fi io Devier hem/ pus aduentus declarabatur, crfignu quod locum
indicaret obtendendum caelitus . Propterea uigUintifime obferuabant , totumq;
ea funi Orientem replcuerant,ut Suetonius 'mVefpafuno cr Tito tedatur.
Praccperatcp Sibylla , ut in cado ftgnu con(picati,ducem jlclkm
fequerentur,regemcp magnu adorarent. M ore aute gen Usfua adorarent. Nemo aute apud P erftt falutabat regem,
ni/i muneribus allatis. M unrra erant, quorum regio effetfirax . luq; cr
Hli,quonia auro propter uicina Arabu,cr thureae myrrha abundant Chaldaei c r
Perfa,his oblatis, regem idwm ieorum,creatore mundi,fdium Dei,pr'ma Mentem
adorauerunt-Sed testimonii! , Theohgiaq; Magoru ettant nodris literis c 7 P
latonicoru eft clari fimu . De qui/ bus fatis erat fuperiore loco dixijfr.fed
ideo repetere ratione fuper eorum Theolo- gia placuit,quod de Sibylla,qua cr
ipfa Chaldaica Theologi a eft uatcs,ej[et dicen dum-Vera igitur effe ac fidelia
tedimonia ifuM uatis, clari ftunit eft. Nam Rom-ua gens [dicet nondum Chriiti
religione imbuta, earum libros Romam deportatos in Capitolium collocarunt.
Quorum inftnacndoru potedasfida eft podea Ladan/ tio propter Conslantini
Imperatoris famduritate, ut quod praceptor ejfet Crijpi jt Ii/. Ea testimonia a
dodijtimo,eloqucntijtimoq; t tiro jidclifitne reftrri,credendum tft,proptcr
fummd eius probitate c T dodrina,quam utranq ; cr libri eius locuple/ tiftime
udantur, cr quod filij imperatoris afeitus ejfet prose eptor. Sed luculenti fi/
mu eft apud Marcum Tullium fuper hac re teitimoniu , primum dc ordine cami/
imn» litius uatis,tum eo ipfo,quod his comprehenderetur . Attcdabittircp
Tutiiut didis cr oraculis Sibylla , feriens de eo Humationis genere, quod
afflatu diurno fieret, quem illi infania appeUanttuolenscp morem Academia
fecutus td definiere, plura dedit nobis indicia cr argumenta fuper his
carminibus. Prunum tedatur ea camina fiiijfe contexta per &xjoss\idlx , ii
eft , ciun deinceps ex primis cuuify licrfus literis conncditur,ac dijfultat
aliquid- A ) ferit <p idc m uaftbus Sibyllinis ex prrnis literis cuiuftp
uerfus,omne camen protexi. Confer igitur hoc doquentifir ' mi uiri teftimonium
cum camine Erytbrea Sibylla,quod cecinit de extremo iudi/ cio rebus (p
nouiftimis,quod eft nunc fi re noti fimu , cr ab Augustino m libris de '
Ciuitate D ei refertur. \bi uidebis ex primis literis cuiupp uerfus totius
carminis, eo I ligi Gracejiois %tsai,o6irruf>,&iit
vioS,cxvfcS:lefus,Chriftus,Seruato^Dei fiius,CruxSed audi,quid idem 'vn didis
Sibyllaru deprenderiL Quorujnquit^ar" minum interpres,nuper jilfa quadam,
hominum fima didurus 'm Senatu putatur, tum, quem reuera regem
habebamus,appeUandum quoq ; regem, fifalui effe uA/ * lemus. Audite Jn qua,
quid Sibylla uatieinata Romanis ejfet : Eum, qui reuera,qui folide eorum rex
ejfct,appeUandum quocp adorandumcp uti rvgem,ft uellent effe filui. I dep
Sibylla pradixerat futurum paulo pod ea tempora,cum Marcus Cicero ' hac
feriberet- Erat aute eius oraculi publica fima. Etenim ait,Hominum fima eft,
Mterpretem comium Siby%tnm,neccffarib dtduru» t jilfa m Senatu videlicet de
rege J - $ 9 it rtgf. Romanoru, quem appellaret regem Romanos
oportcret,fiuellcnt effe fal ta.Uxc er At fima hominum , oraculumq; multis erat
notum ,folfum autem ab eif/ dem putabatur, quia nunquam fore credebant^t
effetrex ullus Romanorim,qua runt res effet publica, a quo ftlui Romani
fierent. Hxc autem feribebat Marem pofl mortem Caij Cxfms,paulo ante
Triumutratum-Uoc tempore [cribens dice/ batyQuorum interpres nuper folfa qutdam
diflum in Senatu putatur de rege Ro manorum, obferua tempus- Dixit enim,Nuper diflum
putatur, indicans pro/ jciwimt effe tempus, quum le£lis carminibus Sibyllinis
in Senatu , ab interprete 0/ flendetur ex illis quidam Romanorum re x,quem
appellare, cr foteri regem R 0/ manis neccffe rjjrtji ueilent effe falui,id
efl,a Seruatore redimi . Et quanquam e/ rat certa temporum fublata dcfinitio,id
tamen tempus idius regis , Sibylla coniti/, tficrat, ut Romani, cripfe Tullius
intcQigcre potuerint, fub ea tempora eum, oriturum. Vnde enim hominum fima ex
carminibus manaffet , nuper ex his re/ gem proftrendumfLegebantur enim ea iuxta
tempora, cr Olympiadas , quas dc/ fer ibebat etiam Sibylla- Et forte talem
Olympiadem Sibylla illius regis declaraue/. rat ,ut non multo pofl tempus
fuum,Marcus , exteriq ; cognofcerent , hunc regem txcarminibus illis proftrendm,
ac mondrandum , non illum quidem multo pofl futurum, fcd iamfore prxfentem -
Itaque idem concludens , cr detedans regem, quippe qui rcipublica partes
tucretur,ait,Cum Antiditibus agamus,ut quiduis po busexhis libris, quam regem
proferant, quem Roma podkac nec Dij, nec horni/ nes effe patientur. Non
intclligens uidclicet , quem regem Sibylla dixiffet . Prodi/ xe rat autem regem
jion per quem euertenda Refrublica effet, quod Cxfar & Au gfidus fecerunt,
fuk^ibus crudelifiimx proferiptiones , cr ciuium Romanorum mferabilcs exdes
extiterunt: fcd per quem filus effet Romanis prx danda . Ea que Seruator cr
Salus a sdryDu uocabaturiprxdanda autem,ft eum regem cognofce/ rent cr
appellarent - Tale oraculum etiam M agi, quo fere tempore Marcus hxc fcribebat,cogno[centcs
, b uncipfum regem , er appellarunt regem er adoraue/ runt-Dixit autem
Mxrcus,Nuper-Ab eo autem tempore,quo kxcfcripfit,ad Chi dum natuns,uiginti plus
minus anni interfuerunt- Propterea dixit, Podhae. Prx/ dixerat ergo Sibylla
regem Romanorum, qui reges ipji exterorum effent,no mul/
tbpofoeatcmporaoritwrum,podfcilicctbelLicmilia,pod pacatam Rempubli/ cam,v
pacem ufquequaque partam, er omnes gentes 4 Romanis fubadas. R 0/ mxfoma
increbuerat, quendam regem ex carminibus Sibyllinis effe mondratt/ dum. CernetU
ut concordes fuerint, cr Magi in agnofeendo eo,crSibyllx in prx/ dicendo. Et
forte idem oraculum ciufdem SibyUx erat apud Chaldxos-Babyloniam namque
Sibyllam Erythream foiffe multi autoresfunt - Vnaq $ cr prior Sambctbt i decem
Sibyltis,de Perfide dicitur fuijfc . Sed cLtrius,ut in fuo fi nte habebatur a/
pudchaldxos . Propterea toto Oriente ,ftcut cr Romx, cr in I udxa , ut I ofe/
j>but efl tutor , hxc foma de magno quodam rege uulgata fuerat - No» <w/
* tonde *# i U ■ kiu de rege plura
fuerat uaticinata SibyUa : fcd etiam eafdem drcunflantias ait fcripfcrat,quxs
er E faias . Rcittura aurea jccula,pacem ubique futuram . QB* - eum V ergilius
quoque in ominibus Sibyllinis legiffet , eadem qua Tullius infei/ Iu afcripftt
homini, que de Deo canebantur • Sic c T Tullius [ufpicatos hominem: fore hunc
regem , in eum deflomachatus ejl, c r in camina Sibyllina , que de eo
uatutrurentur. Ex his igitur , er Theologia Magorum c r oracula Sibylla funt
probata,C7 fidelu,omniaq; mirabiliter confentiunt.Ex Sibylla quoque rado fuct
eedends ab antiquifiimis patribus in poBcros dodrina maxime conftmatur-Vns.
enim Sibylla Chaldxa, uel de Perfide , innumerabilia de ChriBo er eius aiuentu
Uaticinau dicitur,ex [uccefiione Noe uocaU,ut dixi , Sambethe . Vigindquatuor:
libros fertur [cnpfiffc.Suidas autor.Et ConBantinus lmperator,cumapud Vergi/-.
I ium camina Sibyllina deprehendiffet, obBupuit , eoq; tcBimonio comprobaud,
que de ChriBo SibyUe uaticinentur,'a Chnftianis non fuiffe confifla.Atq; in
hunc tnodum loquitur : Sibylla igitur Erythrea, que fefexta e tote pojl
diluuium fuiffe dicti(hoc eji,fexcentefmo anno)Sacerdos Apollinis erat, ferens
diadema eque , atque is Desu,quam ea coleret,cr tripoda cujlodiens,ctrca quem
anguis erat ob A uolutus,refpondebatcp fcifcitandbus, huic cultui er demende a
parentibus addi/ £ts,in qua preter furores incompofttos , nihil preterea
uenerandum cerneres , tu/ xta ea que de Daphne feruntur. Ea igitur intra adyta
inepte fuperjhdonis ingref/ fa aliquandotdiuinof, afflatu nryBcna
ChriBi,exprcfiionc Uterorum insiufdt Tax*! A{yvtea,que dicitur
AcrojUchisexprefiu . Produilisq; carminibus Olis, que fiiperius dixi,
profeqiutur ConfUntinas : Et hec utpote uirgini dudnitus dor tum fuit
uadcinariBcatam ego cenfeo , quam Seruator fue de nobis prouidenti* uatem
clcgcriLScd plertque fidem dbrogant,Sibyllam quidem Erythream factitet fu ff e,
hec autem camina ab aliquo inoBris fuiffe confido, qui poetice non effet
ignarus, adulterina'^ effe,infcripta SibyUe, quod utiles ad uitam fentendas
cond/ iieant,a uoluptadbus ad moieftiam auoc antes. Sed in propatulo ueritas
ejl, colle/ His diligenter temporibus,d noftris hoc poema pojl aduentum
Christi, er mor/ t em non fuiffe fcriptum-.fafoc ei detrahi,quando tot annis
ante editum ejl a Sibyl la. 1« conftffo enim ejl Ciceronem hoc poema uidiffe ,
er tranBuliffe in lingttam Romanam, feriptis^ fuis adnumeraffe. Hunc autem ab
Antonio occifum, Augu/ flum Antonio JuperBitem fui ffe,qui fex er quinquaginta
annis imperauti . Huto fuecefiti Tiberius, cuius tempore ChriBi illuxit
aduentus,id ejl, religionis eius fiat incrementum, Srrt vix ri filmv ftxJU/ji
(rvvisn, nouaq; populi exdtti fuc/ cefiio De qua etmendftimu Latinorum uatum
arbitror locutum: lam noua pro/ gtnies coelo demittitur otio • Hae omnia
ConBantinus imperator in oratione , de Religione ChriBiana. Examinat^ totum
camen Vergilimum efexta Aegloga» Obferuarcq; operapretium, quod in ultimo
carmine, quod per prapofmnem de CbriBajcontexuti SibyUa, noui fime [untbidw
uerfus: OVT 9g . OVT^"0 ¥UU 7T&}fX<p'ci; \p CtXf tsoiyioii fi.
XfttTKf icdcwtCT®', J0*<r/Atvs o tfCC0«f/ «rt^« «uip4 ld<^ Ii rmnc
prafcriptus per fmgula camina nojler, Ejl Deus,ejl feruans Rex,paffus pro
crimine noftro. Dc Vcrlx>diuino,& quo modo liiLumcii di lumin-.cr
Mercurio. Cap. XX nv rpHroIogu quoqiAegyptiorum complura continet de atema
Mente, ipfoq ; pat * tre ingenito tejhmonia Nam Mercurius non Mentem modo ,
wxta uniuerfant Platonicorum, pnfcorumcp Theologiam,progeniem illam diuinam nuncupat
, [ei etiam eo ipfo nomine,quod celebre ejl,ac tritum in noflra
Theologia,Verbo.Scri/ pfitcfc de eo an tequam ipfum Verbum uenijfet in mundum,
jlupenda:ut apud eunt omnem fere reperias rcligioncm.Mirabiliter cum Chaldais
congrui:, ucrbts huma nis explicans rem £temam,&incomprenfibdem: o <At
riibfobsccffivotl *Ai/S mp, 'tou cpZs,«miKV\ un A oyoi/ It ifcpriy Jb/yors gy
ep:Hoc efl,lntd/ ligentia illa Deus, cum maris ac faminx uim habcrct,cruita,cr
lumen ef[et,ge/ nuit VerbtMyOlteram [dlicet Mentem opificem. Hac enuncidt
antiqui fuma Aeg/ ptiorum Theologia. Ex multis autem uetuftifiimi Theologi
didis , pauca nunc da to,unde liceat de tota re dijudicare: A udis ewm
commemorare fimilitcr, at< j; Chat ixtm,duas Mentes,quafi duas Chriflianorum
perfonas.Etutrudes doceret , quo/ modo potuerit pater gener are, teflatus ejl
eum eadem ui prxditu ad gignendum^ qua funt mas,cr famina [eparatim.Quod quidem
uocibus humants,remcfc cor/ poream [onantibus abufus, dixit, ut erat ueteris
Theologia mos Neq; enim potejl in fenfus humanos cadere,ut Mens gignat Mentm,cm
in omnibus animantibus prvcreandis,utraq; uis fu nece (foria- Atema autem
generationi,& incomprehen jibiU,rcmoufiimaq; ab oculis natiuitatifotius
congruunt exempla nafcentium,re rum inanimatarum, qua, ut altera ex alteris
nafcuntur,in plerifque tamen fola,CT una res ejl generans • Nullum ejl autem
aptius,clariusq ; exemplum,quam uita,(T luminis. Contemplare igitur, er fulice
alti fimum myderium,profundifimumc^ (aeramentum, quo omnia de atema generatione
declarantur. Atque in nouifima hac,reddtuq ; mundo ctditus Theologo pradicat
caleflis Sapientia , quomodo 4 patre xtcmojiliusatemus generetur, dicenSyLtmen
de lumine . Mercurius au/ I em ait,patrem,quia lumenfit,genui[fe,cr peperiffe
Filium. Ergo talem genera/ tonem, w ortum nobis iUuts atema Mentis oflendunt,
qualis ejl immcnfa lucis ex immcnfa luce,purifimi luminis ex lumine puriftmo,
diuerfifmanofbra , at<f illius atema Mentis procreatione. Ac quoad ex
uifibdibus exemplis licet res ater/ nat capere cogitando, fola propemodum
quadrat generatio lucis ex Uminc,ada/ ternam lUam intelligendam . Diuinus a
pojlolus, CT is qui Sapientiam tantopere eelcbrauu,uocauit Filium Dei i vecv)
tto-yct terni* qf*7cS,candorem, fme ra dum lucis atema -Sic Mercurius jtl
uidrs, uolens explicare, quomodo pater gene Mxlumcn dicit emeffe.
Agnofcisucterem T bcologamjm diam juijfe atque hunc hanc nofoorm
feculoruiSemper enim efl u eriUf, nuUo non tempore aliquo 010/ io clarefcens .
Mercurius etiam eam ciuftm cur gignit Mens Mente, proponit, quod P iter
fituitaln quo Luet profundifkmum myjlerium. Simul enim lux efl P 4 ter,ftmul
uita- Non enim efl ijli lux,qua nofbris oculis p refulget, fed lux uiueflt ,
maximi luxjux luccns,v uiucns,lux cum maximi uiu, er iut uiU luculentifii /
mx,iut uiuacifama lux-Nofba lux, efl lux ticens, er quafi mortui lux. At neque lumen uiuit,
neque de lumine manans lux. AtiniHa luce ejluiti. Imo ipfa uiu efl amitti
luminejicut uejtimento. Quod igitur aldfiima lux, er lucidifiima uiu eR Pater,
hoc gignit alteram Mentem, uelut alteram lucem. Qupniamc j; hac genera t Ito luci comparatur,indicatur
etum eam effe generantis er geniti connexionem, qualis inter lumen,cr lucem.
Nunquam autem lux a lumine, fiue radius a lueefet paratur:fe femper comitantia
funt. V bique alterum gignit,alterum g ignitur . Nec radius fine luce effe
potefl genitrice, uel gemtore,cr caufa fua,neque lux finera/ diotquia nunquam
potefl lux non generare lumen- Quam enim dabis lucem, non femper fundentem
totum lumen fHac pradicauit antiqua Theologia . Verba clat rmi,er exempla . Tum
Mercurius tribus nominibus uocat rem generatam , ficui futi item nominibus
Patrem nuncupauerat.Patrcm appellaucrat mteUigentii (eu Mentemiquanquam hoc fit
proprium Secundi,ut uidimus. Item Deum cum articu Io, er emphafi,quod
principaliter conueniat in Patrem nomen duiinitatis, qui tot tius diuinilatis
efl autor.Tum uim gignendi,nomincfittitio,(j- humana confuetu/ dinis
cxprcfiitidcmdc Lumen,tum Vitam,eum effe dixit. quc rtfi in Filium quot que
conueniant,propria tamen funtipfm Genitoris.Nam er Filius efl Deus. Sed cum hic
diuinitas generetur aPatre,itle principalius eflDeut. Vita quoq; er Lu tnen efl
Filius, fed proprie Pater,nt pateat caufa,cruiu, crfbnsdiuinitatis. No/ nten
autem Mentis proprie congruit F dio , utpotc Sapienda . Quod autem totwm
mytterium complettitur, omnemq ; uim , er poteflatem fUij exprimit , efl nomen
Verbi,et Opificis.Sunt apud Mercurium paterna propnetatcs,cfl generatio pro/
lis fempitema- Pottrcmd creatio mundi per eundem Filium- Nam cum eum appdt lat
A oycy <A H(uzpybp,id ejl,Verbum opifex,noris his nominibus ftgnificariaut
toritatem creandi,atq; originem, quam omnis Theologia noua er uctus , fummo
confenfu decernit Filio D ei.Siatemam igitur generatione afficias, dicitur
Filius, dicitur Proles: f n autoritatem,principium< £ creandi, quod accepit
a Patre, uocat tur Verbum, z? Opiftx-Dicitur Verbum Jute locutio,quafi locutor,
c T interpres H,quafi Dfi ad omnia intemuncius,aut rado,et fbrma,origo rerum
creatarum. Hoc er patefias Dei,ZT autoritas,et mifiio,etfapientia: Omniaq; reficiunt
crea tonem,rerumq-, omnium adminiflradonem 4 Patre traditam Ftlio.Hoc illud
Ver/ bum efiper quod coeli firmati funt, er per quod coelum flat in atemum.
Sicenim canit Vates , In atemum Domine Verbo tuo flat coelum . Mirabilis
profettb omt ftium temporum omnis Theologia concordia- Quoniam igitur affirmat
Vates Hc braus . O, brtut per Verbum Dcifhttos cffe calos : Verbum autem Do
clamat Mercurius natum , ac generatum a Deo:cUret Uebrxum prxdicaffc per
generatum a Dea , creatum efje coelum. Et eum hunc Pfalmit er uetcres olim
Hebrxi, cr nunc quo/ tube canunt in fynagogis,certe canunt per Filium Do coelos
creatos Sic efl profc (IbyUclint, nolmt,huc ucniunt. Magna enim uis ejl
ucritatis,quafi quidam rapidus xStus,ctum refigentia ad fc rapiens. Pote)}
etiam Verbum Grxce Aoyos , inter/ pntari,dutore AriAotcle,rci cuiufo ratio,cr
fbma,&- effentia.Filius autem Dei omnium rerum ratio cjl,cr
principium:Forma communis,ct ratio, et principium: forma formarum, omnium
effentiarum, et formarum inuentio: idearum regnum, ut Plotinus ante dixit :
forma uaJUfiima comprehenfas habens ommu rerum per/ fcftijlimo modo rationes,
er fbrmas:ut ita ab ea reperiantur, ficut ab equo equus nafci potcjl,a leone
leo,ab igni ignis, cr ficut a particularibus rationibus omnia . Omnis res habet
particularem Aoyoy,qua unumquodqi ejl quod cfl,alterumq; po tcfl gignere funde
fiu-Vna efl autem maxima,cr ommpotcntifima ratio, potens fola quicquid,cr
quantum particulares omnes,potcns fic omnem producere rem, ac fi forma
particularis effet cius. Ab b ac non minus potejl homo <xeari,cngnis
accendi,quam ab homine,cr ignc.Eoefc ejl AoytS,cr forma formarum. Prima ri
tio,qua filius Dei dicitur Verbum, [cripturis, unde nata efl hxc locutio,
congrucn/ Oor-Ejl enim Verbum Dei,quafi locutio cyis,cr [crmo,mifio,interpres,
legatus, et folei Hebraifmus pro denominatis abuti denominationibus, ut
Seruatorc appel/ lant falutem,cr redemptorem redcmptionem-Uac ratic^e eum, qui
loquitur pro Deo,Verbum Dei appeUat,cr locutionem dicunt quafi locutore, C?
interpretem. Secunda magis apta phdofophanubus,rerumq^ ueritatem indagantibus ,
locutio/ nes autem humanas in Deo non recipientibus • Dcdiuiao Verbo, ex eodem
Trifiaegifto,& de nirtate riutqtiodfit opifex sunJ, & quod natatur i
Patre. 1 1 1 L yLura funi inclyta,
augujla nomina eius, quxfemper cognita, V adorata fe/ i euhi omnibus fiiit
duwia progenies E quibus duo cum primis,qu<jrm in omni xrcana
Phdofophia,facrofantla femper efl mentio.Eafunt et Mens, et Verbum In
Theologia,qu£ poflw cunilis latebris apertis , incognita mylleria cunilis ho/
minibus patefecit , Verbum efl frequentius . Apud Philo fophos utrunque tritum^
frd Mens ufitatior. Multa igitur prxclara , fufpiciendaq $ tradita funt ab eis,
ficut de Mente,fic de Verbo. Ejl autem eadem utriufque nomenclatura ratio. M
ens di uinam dUmJempiternamcj; defignal Sapientiam. Verbum Grxce Aoyog, eflra/
pQ,notw,uii fendrndi Potuit Aoycs quoque uocatacffe,ut dixi, perinde quafi for
pia, idea Primus igftur e quibus ad notionem nojbram peruentre potuerunt Tnp
nteffslus,locupleufamus tcftis , cr ingens prxeofuit eius quod dicitur Verbunt
: quem frcula fotaGrxcorum Philo fophoru clafis,quos et qux Mercurius fcripfit,
t? aha nobis incognita legi jfr, ucrifimdc fit}ccu prifeoru myjtcrwru interpretes
, ' . libc/iWf 44 . !. Mwitfrmw grandu,paucis^nota,refirimus) fapermmero ipfum
illud VerU Juftrxrrunt,cximifS([; laudibus extulerunt. E rrndtit igitur,ut
audito principe, im / de manarint ea,qua apud pojleriores admiramwr,nofcas,
Tnfmegijlus de Verbo hac dixit ;o yXf A oyos mnis TTfOi/tdsei/ 7i& TfcA^off
i>y, © yormts, & A»/ §uvgybs>y}yoriiui <p'H<r{,ir\a-*y irffr
yo/iyco v</la2t,ly^voy ro mintn. Quod efl,Verbumeius procedes undeqttafy
perfcdu,etf<xcundu,et opi fix,lapfum in natura fcccmda,sy facundis aquas,
ficit cos proltfkdS.Hac adrui ranis Mercurij Theologia.Pwnum procedens Verbum
dixit,i fuo nempe geni/ toretpcrftdum autem ctfoccundu et opifex, quia
fcecundifitmus,creator dmfimus Sapientia, copiofifiimus rerum thefaurus,inpmta
diuitia.Sine enim ipfo, nihdfi/ dum efl,quodcun<p fidum efl. I pfe
origo,inucndo,generatio ■ Cum qutfteris,un/ de fida fmt omnia,hoc aftgpato
Verbo, fide gradum,ongtnem rerum ueram de/ fmmdifli.Nomen Opificis etiam
Platonica Theologia efl tritum. It Opifex mun/ dum creat Platoni. Apud Mofm,cr
Trifmegiflum efl Spiritus fuperaquis,easfot cundans,ex quibus omnia Verbi
diuini uirtute progenita, profcquitur Mercurius: 6 ouu7Tvfemi't szsoKCipS^H
<p\ /<rci,ygu ru yoifui neo-jatt, lya yctf yorrte l-wt xctuwoy y>(/
</lnfxitSfyby A oyoy rot/ rrirraiy Jltemenw , o{ fitr txitroy irpimt Jltm
&floMTos,K7i{§xrros, ytfO' n.o*lctorx,x&c WtKtrnu , yc/i ctfyunoy fice
cusrov <Aiyuvfyi&trroiy9 7tcam. A«» Ttfoyev©', ygx 7*Ae@- Kj ydvin©*,
yrii<n&’ tjrc?* Quibus nihil clams,cmdentms de Tilio Dei. Latinefy funt:
Pyramis fubiacet na/ tura,mundo<£ inteUiffbili.Habet enim principem
incumbentem , opifex Verbum eius,qui efl omnium dominus. Qui pojl illum, efl
prima uirtus increata,infinita,ex iUo promanans.Et incumbit,atq ; imperat his,
qua ab ipfo fida funt -Efl autc per/ fedifiimi primogenitus,^ perfidus, et
foecundus,legittmus filiw. vidtjli mtrabi/ lem hominis antiquifiimi T
bcologumiPyramidem uocat elementa rerum, natura quidem fubiacentia,fed longe
magis mundo mteUigend-Efl autem t minius inteUi/ gens,ftue mentalis, cum primis
opifex Verbum , qui mens dicitur, imperator , C T ttflans mundo. Hoc Verbum efl
eius,quo omnium dominus efl,qui pojl ipfum uni/ ucrfalem dominu efl prima
uirtus, increata,mfwita, ex tQo procedens Hac regit . omnia creata.
primogenitus eius , qui uocatur mmAotj, pcrfidifiunus, gbfolud fimus. Huius
perfedifimi ipfe perfidus, & facundus ob res creatas, et le gitimus filius,
b diurnam Theologiam, coarguit autem uere Mercurium uctuflifi/ t num iUum hac
dixiffe,non ab aliquo nofkoru,ft quisfirte addubitaret, confido, tota
Platonicorum Theologia , non hac nomina modo , fed totam adamufim rem
continens-.pracipueq ; uidebis totum hunc firme locum ufurpdffe Philonem, apud
quem efl, Verbum primogenitum, legitimus filius: Verbum gfibemarc mundum,
uinculum uniuerfi effe. Probatur^ hac antiqua effc Sapientia, Nihil dici potefl
di tdnmr. ; tfj nrnkf ,qubd pofl patrem Verbum ftt prima Hirtus, incrcatd,
infinita, manans ab i/ hjenens imperutm,0- gubernacula
mundi.ProfequiturMcrcvrwJoquens cum alio Aegyptio facerdote ex eo quaerent i,
quid hac , qua dixiffct,fignificarent. ani jimriMficpvns&nifsMrfAo^epveis
tfhyy/wTi kh kj cAv/uug' yrnxH-rihpS>cBngeuirHytfrHmS)H epi/ms o St/as curio
xgt- A«£>- *«A« '7jPto faoyey vo&y ori »aA «os t*A«w , tcj caro nS.ux
tvA«« HyctScc kj fao7rvt(i}t7Tei</tH ijj rpiodmt %X»Tcw <pv(na>f,xct\ifriro
7rf s<rnycgtvTcci :Tu,inqt, no intellexi fli- Natu/ ra metalis ipfiuf Ve
rbi,natura cjl generatrix,et opifix. Hoc ueluti eius generatio, fi pe
natura,fiue mos, aut quidquid libet uocare,uoca:id unt!fenties,qudd perfidus
fit in perfido,?? * perfido perfida bona operatur, & molitur, etuiuipcat-
Quando igitur hac maxime natura praditut efiiure id appellatu ejl-Ecce, cr niic
T rifme/ ^fius,ficutfiperiiis,de generatione
fempitema,diuinitatc,fiibflantia,poteflate di/ ubta prolis , de Genitore eius
mcmincrat,fic nunc explanat quare fit appellatum Verbum prolificum,qua'ue
dignitate,cr autoritate praceUat-Efi, inquit, natura Verbi huius
prolifica,generatrix,producens,crcans omnia de nihilo, quia fotam/ illima per
fe,plena firmarum, w originum, nec indiget praeunte materia. Ete/ nim materia,
c firma omnium rerum ipfe efi,quia talis cjl natura eius , ea uis, ut
generationes, firmasq genitales,cr principia in fe contineat omnium rerum . si/
cut in femine animalium latent inuifibiliter firma ip forum , nadaq; calorem ,
cr tempus,aperiuntur,cr clarefcunt:fic inutfibilitcr,in illo Verbo latitant
omnes fir me,CT rerum principia. Nec opus efl,ut dixi,alio prxeeiente principio
, alia ma/ teria,et firma ■ Talis cjl natura eius,eoq dicitur prolificus,
findis, opulenti fimus, diti fimus. Quemadmodum in palatio regio funtuarta
diuitia , in terra funt uaria foma,utfirtiUs aqua parit tot monfira,fic(j i
parua licet componere magiis, er * corporeis afeeniere ad inuifibilia) ea cjl
urbs,et pdlatiu ommu,qua ccdo, terris, mari,atberc fint,fieri’cfc pofintfimarm.Eo
creatjmoliturinuetitor omnium bo/ norum.Eo perfidus efblM iduis inuentionem,ac
potejlatefubterjugit. Hac 1% elogia nihil inefidbdius,nM quod pofit magis
animos quieture nojlros , cum nc/ queunt adduci,ut capiant, e nihilo fiJda
omnia. Ejfet fcilicel mirum, ft Deus fleri/ lis effet,CT infcccundus,nunc autem
cum fit ars omnium firmarum,non cadet nifi in imperitam mente, et corporeis
affictam huiufcemodi cogtado.Hxc ego in pri/ fca iHa Phiofophia
reperiens,admirando expleri nequeo,atlomtus obdupefeoj* titq; gratias dgo
redemptori noftrofimmo, qui diiiinitatisfia, paucis quondam
•reuclatd,nouifiimmc ueniens ipfe declarator, impleuitomnes terras notione fio.
Addit Mercurius ad T<it filium, quem fio nomine uocauit.Dicitur enim ab Aep/
phjs Mercurius, autore ?latone,Tohyth,ud Theuth, arbitror ego Tat-broi/J^u ‘l
imgyw Aoyti i vMrty,od<Ats cumnirttri:, cwoujftis, ay«onot ccy^
7tcMHrjt,aq>te?Tesporosceil iwTSoyoiti^i1 cm**»*, *"• • e H/«c/ €t . y
wstd^i*h*KTOtyiis»Y,i vtorinov vfosymrtiirop fhoy.Vabu O pifif w,o fth'
fmpitemum,pcrfe ptouens,inaugumcntaMe , indiminuibilc, immutabi/
le,incorruptibile,fmgtlare,femper fui firmk,oquale,concors,flabdr,bmemftrw
flmyVrium exiRms,eft poft Dem,qui prior inteHigitwr . In bts quoque cpianto
pojfct dt Verbo diuino,uocibus humanis cffvrri Theologia , quantum utres aniim
cogitando ualcnt,imb non animis uires,fed quanta potuit cahtusiUabi in humani
peflora unitatis irradiatio , tanta paucis uerbis effufafVbiigitur(ut hoc
prunum, iteritate dante, arripiam) ubi inquam dementiam iUam fuam potauere
Arruni,C5P Valentiniani,quam uidentur e profana Theologe libris haufi(fe,cum
Prolem , ef Verbum Dei ftiltm,folu autc patrem Deum fcmpitemii pugnarent:
Scilicet per / inde male in Phdojbphia,crin qua gbriabantur,iafiabant q; fefe,
profana fapien Iu cxcutiebantyftcut in literis facris. Son'neuides
Tnfmegifium,Vabum fempi/ ternum prxdicantem,cii]; eas conditiones,eas dotes
dantem , eam uitam, eamfub t flantiam,eum locum, quemfola diuinitas admittat i
Eft fempitermis , nempe Deo coxtcrnus-Ormes motus,omnem uitam, omnem fime ad
creandum impulfum,fiuc •ad cogitandam, fpeculandamqi dutimtatem fu a habet 4 fe
ipfe. \pfe motus fut prip cipiu.Non rnoue<ur,ucl exterius ab obistis rebus
jU fcnfus noftri:aut habet ufqui calo , v terra , quod eum impellat: fed ipfe
ftbi motus ,fibi origo , fons uito fut, Cumqifitctcmuiycum nihil fit meluis,cum
infinitus, hocquoq j neceffario pofii/ det,ut non pofiit augcri,nulla fieri
adeam pofiuaccefiio.Quidenimacccejfeni quod non pofiidcat { quantumais per
uaflum bonorum omniii campum duugerif, quantumuis emofus explores, an quid fit
ufquam , quod illic non offendas , certi ■ mhtloccunct,quodnb exuberet tn
regnis illis- illudqi in eo mirabile, et folitarium, ocfingulare,qudd hac bona
minui, aut labefa&ari,fclicitdsq; tanta interpellari non potefl, perinde ut
augeri non potefl . Eadem enim ratio minuendi , atque augen/ diCui potefl
detrahi,pote)iaddi.Vbi tanta prrftftio,ut aduentus rrru exterarum^ non habeat
hojfiitiumtfiiddico exter arum,cum ipfe fit amniafnc migrare quidc 4 fidibus
fuis pofiit Efl enim iirrniutabilis,incormptibilis,fingulant , proditus natu/
ra non modo rara,fed fmgulari,fjmpcr eadem permanente,cr fui fimiis [empet, non
quemadmodum nos,q:iorum animicr corpora afiiduis ceu fludtbus huc Muo
deportantur,cr tanquam fceru demutant ficies:Eoq; efl aqualis, planus, non mo
do hac,modb iUa mente, uario<fr fenfu ■ 1 pfe enim dixit,£go Deus, cr non
mutor. Et is eft poft Deum gradu.Patcr enim dicitur proprie Deus: Sed cum et
ipfe dotes tumes diumiutis obtineat,eft etiam ipfe Deus, feiDeus ab Mo .
mfermoneauten %, qui dicitur Tc Ati os, Titium Dei aUoquens ait: filius
benedifli, ac bono uolun tatis , cuius nomen non potefl humano ore nominari
Qtym locum citat A uguRmus eis fuperioribus,quodam CyriUus,uterquedofli fimus,
cr fanftifiimus . Videmus in bis fapicntiam,Theologiamq; Chriftianam,oternam
quidem apud Deum,fempep cutem in mundo aliquo fflendarc radiantem: declararam
affatim nouifitmis f ray I .* Uty Mi omnes recognofcerent,qua Genitor ttofler
principio fenftt, uidit, eognomt, g uSLurit : ut fctrcturib omnibus , fuam
duwatatem mamftfiantc De o,quod penes paucos olun per oracula, fuccefhonesq;
exifteret • Sed de ipfo Mercurio , Sibyllit , Zoroadre, Mugis 'que quadam
tejUmonu proponmus,ut fit eorum Theologe probatior.
DtMmiuioTnfmepfto.TWoloaiimrprnijcircwnB.idrft.aSan^qviWfD»
illoM<tciuiopcTfcnpUm:d<Ma(ij,&;Si2>yllu. Cap. XXV. POted
dubiuriybxc non quidem k Mercurio Tnfmegiflo dida,fcdfidaapofle/ rioribus
fiiiffe.Scd nullis antiquis Theologis,ac PhiloJophis,non pcrfefltfiima diurni
uirt huius dodrina fiutjit eum propter inauditum ingenium , propter mira/
bdem,multiplicemq; omnium rerum fcientiam Ter maximum uocarent. Graco/ Wm
loquendi mos ejl,ut fummum quid <tc perfidum diduri , Ter iflud ipfm effe
dicunt. Homerus rfiernoJncefccs , appellat ter beatos, undequaque bratifii/
mos. Vndequaque nequijiimum dicunt TftcrKonifecioy , ter exe crandum ■ Sic atm
quem undequaque maximum, ac mirabiifmum perficerent, Ter maxi/ mum appellarunt
Antiquorumq; G^acorum fuit appellatio , quod ad Aegyptum proftdi diuq •„ cum
fdeerdotibus uerfati,copiam magnitudinemq j ingenij tanti uiri
cognofccrent.Quocirca, qui putant eum Ter maximum uocari proptertria mu/
Bera,quod facerdos,quod rex,quod propheta ejjet,caqj omnia mxxme,no redet pua
quidem fententia, fu f icantur, nec norunt, aut no animaduerterunt uim formo
tsisGraciHunc Plato pcrfedu habuit, totiic^ haufit,c^infuos libros fontes eius
deduxit, ut quicqniiduur.ius,ac coeleflius in eo admiramur,no a Mofe,ucl P
rophe tis,fed a Mercurio potius fit profidum . Eum in Phedro fcribit Deum apud
Aegyptios habitum, cui facrata effit auis ibis: primum numeri, fupputandtfci/
entia, er item Geometrie , cr Afironomia, tefferarum, calculorum, itemep
Uterorum repertorem fiiiffe.In Phile bo profequitur,quo artificio elementa
frrno/ ms , ac Uterorum dijUnxerit , artemq} legendi conficerit.Hww ipfum Philo
Phce/ 9ix , autorc Eufebio , fcribit , Sanchuniatum,qui Theologia Phoenicum
iHuJhra / torftut, dixiffe omnium mortalium, quos Sol afficiat , fapientifiimum
, eumeg principem, ac ducem fecutum feeffe in repetendis uetufbflims rerum
exordijt, totaq; Theologja deferibenda , translatis e lingua Aegyptia in
linguam patriam quofeunque idem fcripfiffet Ubror.quos traduht,autrore
Clemente, e lingua Phce picum in Graeam lofephus Iudeus . idem uocat Mercurium
Toautum ,ab Ae/ pyptiis ait appellatum S&v$,Thoyth , ab Atexandrenfibus
Thoth . Apud Pia/ bone femper uocatur S*v&,TfUf b. Tullius de natura Deorum
Thoyth -Eunde Pia Ionici diuino cultu ucnerantur. Hinc Iamblichus inchoas opus
fuu de myjlerijs ait : Aiis Twy Aoyotp iytixMykfiiHtTB&Acti /h^okJxi kxAms
«meari roii /t ftC<r< vecti KOivtf.Dcusloquidi princeps Mercurius
omnibusoltm facerdotibus rtdeuifuseft. Huic omnia fua reperta fornnia mgenq
monimenta pnfeos facrare x ex folitoi I #* felit )S,ilemeflautor. Qutfdd cius etiam
annquifiimat columna in Aegypto fit/ iffe commemorat,quas uidcrint,ac legcnnt
Py tha^oras,cr Plato , unde fe ad P hi/
lofephandumtradiderint.Plutarchus^Efy.ny </lt yfX(a/aXTixvs,(& ixtsenxit
ivjUTiw ventforrtS. Aegyptios jrre muentore grammatices & muficesMer/
curium. Huius tefbmonijs ujifunt Ladantius,et A uguRinus, do/bfetmiuiri : quod
non feci ffent^l probatam dottrinam eius habui jfent . A pulcius iu m Platonicus
dialogum eiusdiuinum Latinu fecit. Vcrfi fuerunt libri cius quidam in lingua
Gr* eam ab his,qui in A egyptum amore Philo fophie proficifcebantwr . VI uerfus
efj kemOrus AppoUo . Atbenienfem quendam quindecim eius libros refert CyriQui
tranfbdijfe, inferiptos H ermaicos. ibiqqrepctitprimo de Mercuriolus feribit in
PhcdroPlato Ad altaqi de eo fcrtbit: TtAts*S my,xg&Ttyw ori bsuy eogaot
fttGts au mfyoHKtlti u vfitrxvrtu rde yaicnoc kj/xhch «7i xy of6 £;» Xgu
X’A.mA'n7rTtoS <x?A' oau\xysp:vi, icptAmcu. ytf (cJ <ct/r>s tn Tmy
fiotxauxwy. 'mmiHTou </li{i(gccrovTJS y-vltyliu, o crvmSnxeos cctilwx/
etytxi</lixnyfx^eus tfevrixAlw ipyaiixi • ms*rnvJa<At)<jt fitGMA
yf&Q a 4 cvtms tfr t» Tipwrai carris, as xixoyuti </i tivx vu>y »V
gct/fycSy Atyorrx. dfx xyj (& roy Hy.ns.foy tgylw xxcvae , 'iltrrs cud
yvnfey « j A Zfty, X5& *A«f s; brxGey nya y %o!ru r«s ctfvfx c xserx*
mTfounx.Cum effetjn quit,facrificus, templi sq; Deorum afidnet,uifus ejlfcm per
Mofaica emulatus , tametft haudprorftts fyncna,cr circa culpam. At ex par te
habuit,unde ex Mofe proficeret- Huius quoque meminit is , quifeparatim feri/
pfit A htenis libros nuncupatos Hermaicosjd eJl,Mncurules.De co in in huc mi
dum uiducens fecerdotem quendam loquenteiNonnenoflru Herme audifti. At/ pptit in pnuatas
partes, er fortes dijbibuiffe, funiculo metit u agros i cr que fe/ quuntur. His
conflat nere Me rcuriu iUu feiiffe diuinujpleimmq; doflrins,cximie&
fapientie,cr incomparabilis ingenij utru , ut no Jit mirum fuperiora
cuferipfifje. Columnarii quoty eius, que in Aegypto multis myflcrijs plene ui
ferentur, prstet Uinbhcum, etiam Proclus meminit : /jMgTvfis<ri</l't
xgu.oi7rgocp7nxi cpmrl riby xiyv7rfiuy ty shAxis tcus sts <ro(ufjLixxts
,'txvtx yiyfxq&xi* Attcflatur his,inquit,prophcte Aegyptioru,in columnis,
que nucufy [nuatur, ea [cripta cffe.Rurfumqi eodem libro: h y.vny.H Jlix
plisofix^xtrmfi cctto ruy sttA&y,yv at; armyfxcporn i ve rsXfxJlofx, G? ri
■? Sxv/xx* aros xftx,Tuiy vsfxyy.ocrcoy,u'n ly 7Tf>cJft<ny,uTi \j
ttfimcriy.Memd f ia,inquit,cx hifloria erat. E a uno ex columis,in quibus admiranda
cgregiaq;,fi ne inuenta,ftue res gefle deferipte erant . Magorum quo q; cr
Zoroaftris Pytho/ goram,PUtonemqi fecutos Theologiam ( ut caufa una
innotefedt,unde de tribut eegibus,de caufa, cr patre eius loqui potuerit
Plato)Mdgicaq; illa eloquia une ip forum e ffe, quippe quorum fenfa extent apud
Platonem , qui magos fuerit imito/ tHtgwtar ejlcxiimt Platonicus
Plctbw,cogpomento Gf/mftox odunfus Schola/ riv* . ^ rtW»:fc<UAAs«retfKrtTt,
sxiiAixy twtntf QjJ&roQpxy 'rtyaLy, liui icfl fapoisgv t/jlf, rup
TBvSxyapetciy «; tcct/r>{/ fueftAHAv^ijxy.7rvSw yipcty }<XfT0lS arto
/flofOKSf» «rt^ytyoyoT* yi 7H xoix yxyotS . t<*w» -j&u ^Asrofg/^v ptfcrtAS^f/jTOt-A
fofoxsglu/ iso§is<riy . jyi 7rtsr<ef xoc '®t*rre,t,S \tAMit toS*/
•jptoiKuyytyoiruraivrto-i 7ij»w/ fcvTtfOV . « TgpT, </£ 71^7® » TBISOy, ito?
OUO 7rX?.CU0TK7V$ 'xy a* T»|/ S. A flos ovoyxfy[jfyftap 5 <ro<Jwm ^
voy-ohrUy , t^t/ovTfl </fc' »g&c «i T»p fuyxryjfuop oi /t£ «? /*«tAis«
t* fao^octsf Jf tst» Jloyyxrrx, X£ti u nAoni» y3sy,Kjcrxyx<^u 7*
Myyxrx.<!>i </£txvt(w 7sAxTooy lanSnAfa flwtQy AsToQj.xy,Tx orao
l^oxsp-aXn %yj. isiyxs xxfoyStMx Aoyix <AhAoi, xxwaxAx oyrx,T0US 7rAxrooyot
7TccyTHn, >c; Trirraos </^/«5. Etrfi BfJ]< no«c.-s vo^f) rxKyc yxAisx
Aoyix t fato {oif oisf » y&yuy, «IS >9 fn/tfcc yof *C JG| 7rAxrct>p
hkoA ifyny • PbilojopfMhw efl, mquit,Plato,no peculiari, pnuatai^fibi
Bhilofopia reperta fed fccutus Phdofohidm,Zoroafhris,qua per Py/ thagpreos ad
eum ufy pcruenit . Nam Pythagoram hanc Phdofophiam a Magi', qui a Zoroafkc
dcfccndcrent , in Afudidicifje. Zoroaflrcm autem bellum Tro/ ianum quinque
annorum rmllu anteccfiiffc prater exteros, Plutarchus tcflis. Quodftcut forte
incredibile uideatur , certe antiquifiimus ejl omnium, qui uel in philofophia ,
uel legibus latis celebres funt . Huius Zoroafais dogmata,facer/ dotes
Aegyptiorum fufccperunt,magnamcfcfibt ex his gloriam quxJicrunt.Quod autem
Plato hanc Phdofophiam exercuerit , indicant Magica eloquia,qux aZo/ roaftre
dcfcendut ,c ruftyin nofbra tepora feruantur,confona prorfus v congru entia
opinionibus Platonis. Nr<J> uero hac habentur in oraculis, Jjue eloquiis
Mrf gicis ,qux Pythagoras C7 Plato fccuti funt. Hoc Plethonis magni in
Philofophia Platonis uiri teflimomo,fit perjbicuu,ca oracula, fwe eloquia , qua
fuperius ubi<$ adhibita funt , ipforu ucrefiufjc Magorum quoru decreata per
omne Pythagore/ ru,Platonisi |j Phdofophia intcmofcantur. Nam et P feOtts
Phitofophus eade tefia/ twr,at<b Plethon,Pythagora,Platonem'fy Magica dia
dogmata exparte fufcepifr fe.Hac origOyhxc itU concordia,quod oraculo marico,de
duabus metibus,loquen It, Plato quotp de Caufa pmcipe,et Goktore eius
fcripfiUVidit id in arcanis dogt matis Mercurif,ac Magoru. Iamblichus quotp in
libro de Myjlerijsueneratur,fe/ qu itur,ut pnfcA,ucndvam'qj theologia A
ffyrioru.De SibyUis item,w Trifmcgi / flo Hermus Platonicus fuperPhxdro
Platonis jit clareat magnos, pnfcosq; uirot fide habui ff e carminibus
Sibydaru, Maritis eloquijs , et Trifmeg ij\o,fic loquitur : (Non fiut aut
Chriftunut)7nfi S't plo-iBvNiiis cOr^Stsi ^xvyxsxrx At jo(jSbyyx,if* Mfat yvSss
en>,7n?Aou yiy ‘ m nBvJAxc ytyirxx wnxJ n et w6&p tAiiutcuBUp. naurxi j\
<jfcu liyx <<r*»S arnay Ia erro <r& i/A /Lcu7rfbotzy’fd\he>)yS>ai7tf<Pii
oj>ixy[yis0f tpySs Atyf^mJAxxii u9t sfivyatQei 7« ouyvxfui i,xvf euxyrioti,
tcinAioft «{ e » T* ^ » «Srw tjfj 7 irtc Keivccvuty^Kj xii ti»V<ny «Apjto
toi/toc trj ‘itixreyogixt, w»w ca/rAj* n oUSvJAx k \fv tigeua '■*&■ ni
viw\Ly« igtq>v\H tucA«& $ a^Sj, Atyyoi j tv c^r ofo/xaS; tKgs-oj/
>cjlfiii{px cpity^iofrcU) Kj «S 6j*W tfpvoyTiJiioy «(/'os idfXTTts AxZuyDe
SibiUa uero, inquit* udcQ mirx funt,que firutur, ut pate pro fibulis h abeatur
• Sed time multe SibyUe fiterut, eodc genere uite omcs,omnesq; fbrfan
rationabili de cxufi Sibyllas 4 [e/ medpps appellatas:ficuti fertur Tri[megijlus,fepe
in Aegypto uerftttti fuimet mc tionem feciffc,tertioq ; Hermctc appellatu. Tres
quofy apud Thraces Orphei exti tiffe dicutur.Fortaffe igitur c rheob aliqua
inter eas communicatione , ac comme moratione,has appellationes delegerit ■
Quxndoquide hec ipfa SibyUa Erythrea, de qua nunc loquitur Plato, a principio
Erophile uocabatur. F erut aut ea cotinuo , ut edita ejjet, appellaffc
uniquenq; proprio nomine, uerfusq ; numerofbs elocuti , brraiq; in perfida
hominis Ipecie cuapffe. Hec iUe. Claret igitur dodi fimos utros, et Sibyllas
credidi jfe,cr carminibus cari fide habuiffe.De Trifmegiflo quoq •„ &
Chaldeis e ode e fl apud eruditi fimos fides. His didis Hernia, zr de Sibylla
tcftimd ttijs,miru in modii congrulit ea qua feribit Plutarchus in eo, que, Cur
deperit P y/ thia metrice refpodere,infcripfit-Ac primi de ea refert :
triSvM.ee <P't nxtvoiii/ vuaoy.ccTi,KMHp<U\{Toy,xy!cAeesxi^
otxccM.vmsec}<& xinjftsxcpllty yoiatv9,xtriuy vriy ifmnhccs rp epoer*
tfltxroySioy.SibyUa uero,inquit. ore farcti uixta Heracliti loques incopta,inorcbnaU,tmdcda,uocefua,
fuperauit annor u miUia Deo afflante ■ Hic Plutarchus, quii redderet caufa cur
oraculi A pol/ linis deperit refflodere ut quondx carminc,p)inm ait moris
prifea tepeflate fiiiffe, tu no oracula, fedetta hiJloria,Philofopiaq; modulate
fcriberctttr,affrrcs exempli ex
Orpheo,Hepodo,Parmmide,Empedocle,Xenophanc,Phcrccyde,Thalcte,q que fcripfcrint
modulate fcripferitfflc SibyUa plura orxcula,uerpbus edidi ffc, mi I ia
feculori futuroru uocc fua complexa. Vere multos uoce fua fuperauit annos, ut
que no media folu tepora, cafus, calamitatcs,bella $ multa, fcd eda q fuprema
die uetura c(Jcnt,cccinerit.De bellis predidis,alijsq; calamitatibus , idc
plutarchus te fbs-Q£fi,inquit,pbulofa putas, que de SibyUaru uaticinijs
predicdtur.xMx rc&s TttaccvfuxiS ttiiizgfvgvrtpTroMjxt
iai<j&vxsK<rt{s& iatTOixot<riaos7ri
A&iy'tc}AHvi<PtayxroMxtVjSagSx§iKiioyspct{4&p\7ri<pxv{xi , (&
xvxifV srjs kyinoviKuy, TXvrifjTX 7rpk <pxrx,<& nx7r eJQttmfi fjxxtxgyjcty
iy ia pvi m vce 7txKxi, $ x Miiivx <Aii 9 <riSvM{£y o yp/ tosSunsnpb
QtAtoy t«p«//s srt/^oS bfths, <cJ (kr/s&xAarartfrc: At
uaticinijs,inquit,attcfldtur urbiii Grecaru plurime eurrponcs,aut migratioei:
plurimi barbarorU e xerciiuii dduentus,cadescp clarori uiroru.Scd em nouas
iflas recentesq ; calamitates circa Cumd,cr Puteolos,predidas, decantatasq ;
carmini busSibyUarpnon 'ne tempus uelut debitor,reididit!Scifiones montani
ignis, mari itetf ebuUuiQnesfcopubrUffUmarm^auentisincendi^inteptus
to^tantarucp ; ?«= tnbtu,ut qui mtcrdiu [uperuenirent,lota regione cofitfa,quo
m loco urbes he ftdf/ fent habitate, f 'cire no poffent.Hec Plutarchus,addens
fme diuininitate hec predi einopotuiffr.EafieSbyllas bcQa Romanoru contra
Carthagmienfes,crquod tn : omnes gentes ama illaturi ejfent, tedatur quingetos
annos ante predixij]e:xAA> » UTcJpt iitQcuv<l 7^
7T§oyvt*<rt[>,(& i o fuyuuvs nfo 'vrwy opi roi ®Wcc, KOtrlttp
7rfnfauyrcy^oveyiy a> ccmxyfa tx i$V9 TssoKiy.H<roiv/ xyax^
Scd,inquit,tum feculoru ordo declarat, eas hec proft>exiffe,tu predixcrunt
quin / gcntoru annoru temput,tn quo Romani contra omnes nationes effent
preliaturL idem Plutarchus,qucmadmodu Hcrmias,tejlatur Sibylla E rytheea uocata
Hero/ phde.MgocplAvy </l't Ifv&faucy yLKrJiKHy ytVeicwny <r&
t/AA«j> «rf fls» yofivcrxy.Heropkile aut Erytbream uatc,que Sibylla
fuit,appcllxrunt:Dc pri/ tpa <ji«xj; Sibylla refert: iv{<h* y*f svfxy. cr
que fequun tur-PoJlquam [edimus in petra, que in fbrojuper qua fertur prima
Sibylla fediffc, ab Helicone defcendens,a Mufts educata.Quidduerofvrunta eam in
Meleona ue/ ttiffe,filum Umie,cx Neptuno nate. Serapion quide meminit earmmu ,
in quibus fe ipfam Uudauit,quodne mortua quidem fit [orte uattcinandi, aut ne
mortua qui de uaticinari defihet- Sic P lutarchus. luBima aut hYxrtyr, cr
PMofophus, inuitat gentcsjit credant Sibylle: wuo&trn is t<piy ru «pycti
otcctu xjp. ocpd<Apx <ri jSvAAms T«f^<iiAaj t yaio-ri th ouasynvh
(rto{urQcu ovyt €tety<f-Credite,inqt,ut dixi,uetu[tifime logefy antiquifiime
SibyUe,cuius libros to to terraru orbe [eruari cotigit. Ladddus quoq; in libro
de Ira Dei,plurimos, et me Xtmos autores Grecoru ait de SibyUis
[cripftjfr.Dicit ctiam,Cume£ quide uolumi aa,quibus Romanoru fita
confcriptajunt in arcanis habenturxeteraru ume fere omnium libelli quo minus
inufufmt omnibus, non uetantur. Sic Ladan tius. Vides quanta fit omnium
doflifiimoru , fuper SibyUis e r caminibus earum,concordu . _ £>e Verbo
diuino, cx Philone ludxo.caius di Ais proberur ture pnfei iUfi Mercurio de ipib
Verbo fuperiorafcnpIilTe.Maluplexffl' de eo apud Philonem Theotogi2,quod Gi
acuor Mundi,&ongo,qBOd Filius Dei.quodhomiRisarchetypuin. Cap. XX VL _• _E
D de uerbo diuino fuperiorafcnfif[e,prodidif[e uctuRi fimum illum Mer /
Patrium, omnis admiranda Platonicorum, Hcbreorumq; Theologia clamat, Nf ^ efl
<dium repeme eorum myfleriorumfbntem,que Platonicorum libris con/ tinentur,
quam uetuflam Aegyptiorum, Hcbreorumq; Theologiam • Ex Hebrsis Theologis P
bdo,quem Platoni cosquat Grecu prouerbium, qui cr Aegyptiam^ er Grscam,precipue
Platonicam cum Maftica temperauit Philofophiam, mire, CT uelut oraadu,de Verbo
diuino canit, cr eadem prorfus,at% Tnfmegjlus,no/ fierq; loanes Sepe quide [um
arbitratus ex cade Hebreorit fccretiore Theologia, U>t,Umbp, clara Philone
de Verbo diuino loeutu at<fc I oanne eundem etid Hcbreu: Ut preterquam quod
poterit loannes de Chrijh pedore Theologiam,fcripfcrit et it. 4m, que penes
arcanaru rerum feriptores Hcbrsos prius habcrcntur:qitalia mul Ufublttnut
myjleria , melius poftea ab Apojlolif explicata,apud ueteres Hebreos 4 M 7t’ licet deprehendere . Quod igitur I oannes
Apoflolus, He brtus,imt, \n primi/ . pio eratAoyog,Verbu,cr Verbum erat apud
Deum, omnia per ipfum foda funt. id^ dixit, ut doceret Verbum rerum fiiffe
erutorem , eum'q;ante mundi* exd/ ttjje,ut per quem creatus fttmundu s :
eiujdem generis mulu per omnes libros fuos eloquitur Pbilo.no» Chridianusjed
ludtus:in libro de AU egoria legumiAiGMop tfi tifHKi Toy ttS> Stov Xoyoy,L
trvy&G «xtj/ ijyfcccpiafi © iyyeefcnjfi» att tcst o A»{/
<rvsx<r<{s. Librum,inqiut,uocat Mofes dUcgoriccjferbum Dei , i« quo
def eripit CT imprefft fint uniuerftrum rerum extdentue.Hoc tedimomo edndem
declarat Pbi!o Theologum atq; ! odnnes , cr Pldtonici fupenus de M en/ te. Vt
enim ille dixit,Omnia per tpfum fidi funt.ficism uerbo Det ,quod crcdto / rem
femper appeUat,unquam libro perhibet exsdere rdtiones V effentias omniS rerum,
unquam firmi mdxinu,omnium rerum creandarum cdpdctfiimd,origine u.ida,Mente
infinitajatiflima maiedate, rerum credndxrum copiojifima poteda te, foeti rebus
omnibus r itione- 1» libro quoOjde his qut pojl fex dies,htc feribit, 70 <Al
ywrhKOTceroy tsiy o Sto? , yefi fivnpos b ov A oyof : Genenndi petentifima
nuximeq; genitalis res,efl Deus,CT fecundus, uerbu Dei. H tc quoq; ejl
Theologia lodnms,Omnid per ipfum fifld funt-Quia maxime genitale,cr fce
cundif.unm ejl uerbum Dci,fecundus,ut fupenus Pldtonici dicebant,poft Deum.
Theologia quoq; r.odra dicit, Patrem omnipotentem, creatorem coeli ej terrt,de
ftliO per quem omnia fida funt.Tale quid Philo appellans filium,fecundum: quit
• funti patre per filium cunda,quo coniundio demondratur diuinitatis. Vterq ;
e/ Kim creat, uterq ; ejl geniUlifimus.Sccundimq; dicit uerbum,id ejl,
grddu,non na tura,dut ituiniUt e pojl patrem.Vterq ; ejl Deus,quidcredt uterq;
mundum . Non pojfunt autem ejfe duo mundi creatores ,w non poffunt ejfe duo Dij
, quia Deui ejl fumnia natura-Summum autem nift unwm ejfe non potejl In libro
autem,quod mfomnia fint a Dco,ffl<Ad\jTtyoy Jt 7po7ioy b Se©' Aoyos,7i7ns
ix7n7sAriftoK<p cAsy, <fli oAooy xoayibcnit Awccmtrty «0705 3 Stis*
Secundum alium modum,diuinum uurbum, locus ejl, quem repleuit totum per om n ia
incorporeis potedatibus ipfe Deus. Hoc item tedimonio explicat Theologia, qut
ejl apud loannem de uerbo diuino, Philoiqut appellatio ob creationem mun/ di,non
natiuiutem fitritualem,ut nonnullis podea uifim,ab antiquis Phiofophit ejl
indita- idemq; dicit de boc uerbo, quod loanes,Omnuper ipfum fida funt : Pbi
lo,cum repleuiffe Deum incorporeis uirtutibus,id rjl,ideis ttemis,prolificis
uirtu tibus, rationibus fempitemis,quaru copiam habuita patre fuo Deo,tede etti
Pio/ tino de Mente: Vtcfr I oannes dicens, Er at apud Deum , appellans Deum
peculia/ ter ipfum patrem:fic Philo,Deum repleuiffe uerbum uirtutibus
incorporeis, nimi/ rum 4 patre creandi mundi potedatem uerbum accepijfc,genitum
mijfumq; ab eo td creandum mundum. Dico autem mijfum , humano moreloquens,
declarans (p rem dminam nomine corporeo. Hunc appellat locum idearum
incorporearu,qiufi «fiam Mentem, amplifimum idearum, ej originum, rationum ,
formarum# re/ ffwm. . yi gnwtt,firdlifimum,firaafimum<^ rerum creandarum
mundum, infinitam erigi/ nem . Totum autem ait a Deo repletum , quafi unde
quaque proltficum genitum. tUccfr omnis Theologia ffeflat ad arationem mundi ,
cuius principium fatentur emes uerbum Da,maximum firmator em, Uti fimam
fapientiam , habentem uir/ tutes omnes,quibuf tanquam originibus fuis,omnes res
produceret. In eodem quo/ que de duobus prms:uy /.cy©- • y> tftt-nfoy S
7r& rT& hcysv Stoj .0 Jiu fqveeynljdsxzsb o-oqjxs «c 'fiy rtfimfcy
«XQji mrttTOwrimp w^ifjSLy© etfun t«*c Liepcc/ilwixgunfot 7°y 6«oi/ m
yt/UOfjSbns ov epScwti 7t6bC sjpl r» erf Sc«(/, iAl)uy,«?b.'cui Vop e fi
yuesipoQ\p:Quprum alterum quidem ejl diuinu uerbum : alterum autem Deus,ante
uerbum. \s uero , id ejl, IntcUeflus , homoq; ipfe , iuflus a Sapientia in
primum peruenit locum,inucnto lubentuc capite & fme,uerbo diuino. In quo po
/ fitus,non attingit ut perueniat,ut fit Deusfed ipfum procul afficit. Hoc
quoq; loco Philo v uerbum dminum er Deum, qui jit ante uerbum commemorat,
appellans Deum ipfum patrem, ficut loannes,Verbum erat apud Deum . Deinde
dicit, Vrr/ bum du<inum,ejfe prindpium,cr finem
uoliiptatis,filiatatii,fwemcontcmpladi, umorem, cr de) idcm,gaudiumq; ut canunt
nostra lit er*. Hoc omne Grecc dici / tur ccfurxfaPer hoctpfum uerbum,ait
homines Deum procul afficere, Ducem ad perueniendum ad Deum, effc uerbum eius :
ficut iUc in mundo fe c situm uoca/ bat,quo perveniatur ad patrem.pnusq; ait
per fapientiam attingi ad filium: inde ui ieriDeum procul. Eftcj; profundi fimu
Theologia , quam puto Philonem in and / quorum fuoru monumentis
rcperiffc.cdcbrcm item apud ChaltUos Aegyptiosqf. Eodem libro feribiuro fi\
wafccjljyiix o ■mAffisxJot ny «u-f Aoyos . Ex/ emplar, inquit, erat pleni fimum
uerbum cius . Sic c r iffo loco denotat originem mundi Philo effc filium Dei .
Exemplar autem propter res creatas : pleni fimum, propter facunditatem,
infinitam 'que rerum creandarum poteftatcm , firmam re/ rum
infutitam,genitricem omnium rerum Sapientiam.Eodem libro, fub quibus fi/
fnificatisfitSol,HSC7trr> •jpmyovyicuvcfjJboyH/.ieyns&ci joy SUeyAo
yoy,v>y uP utri ovfccvov7T%U7rtAsuirT©':Secundum tertium fignificatum iolem
uocat diuinu uerbum eius,qui per calu circumambulat. Quid admirabilius dicere
Philo poterat de uerbo Ddf appellari eu Sole,q de fe dicebat , Ego fitm lux
mundi, et ecclefid canit, Ex te enim ortus ejl Sol uiBitia ChriQus Deus
nofter.Hac nuncupatio ad magni uerbi diuiniute,uniuerfalcmc p er incorporei
nitore, inuifi Uemq; oculis humanis claritate reffidt.qua claritas no pofit , quam
Solis nomi/ ne ueruis defignari-Eode fignificMu I oannes dixit de caleri
ciuitatc.Et duitas no eget fole neq; luna ut luceant in ea. Nam gloria Dd
illuminat ea , er lucerna eius ejl agnus,cr no egent lumine lucerna, neq;
lumine Solis: quonii Dais illuminat it ios.Stc er ide loannes, Erat lux
uera,quaiUuminat omne mundu. inambulantem iit per calu dicit, aut ipfum
patrcm,cuius matellas fit in cedo , toti implens buri c f er 74 % . h €T extra
tttUndum,aut certe Solem ipfum eius, qui per omnem in Ambulet cedunt* Quod
Plato de louc,Pfalmus quoque. Qui afeendu caelum Coeli ad Orientarif Quod
Hebraice, Qju equitat Aruboth,orbescalefles,aut coelum fupremu. Eo/ dem quoque
libro : avo yotf uf \oiKty iif>x&ioC,ly yty «Ao notryto jij/ <u
Jtgttocp^itftvf o 7tf>earoyor&’ eurr& Sa®' A.oy<&’. vr\§cyJi
MytKnt ^vyii,M g iigivtio 7r&s xA*$axy m/Sfunos: Duo funt, ut apparct,tempU
D ei. Vttum quidem mundus ifte,in quo er Pontifex primogenitus eius , diurnum
Verbum. Alterum uao,rationalis anima, cuius faeados ejl , uerus homo . qhuI
apadiis,diuinius,mirabiliusfPontiftcem templi,qui ejl totus mundus, effe
diurnus* uabum,primogcnitumfMundum templum Dei- Huius templi, dwinufummumcfr
(acadotem, primogenitum Dei, Verbum eius. Quia fcilicet dic Rex eft,et Domi/
nus mundi,omnia regens,ac fuflinens, creator, altor . Pontificem quoque uocat
eum Paulus, qui pro peccaris hojliam obtulerit , inter homines Dcumq;
Jequefler* CT mediator . Qua ratione Dionyfuts item uocat cum xt A vrxfyoy
posce) ot/ yoy,initiatmm , mysleriorwnq j principem . Primuscp ipfe initiator,
crfacra/ tor,qui [uis myforijs,pr*cipue cognitione , er cultu patris fui,nos
ir.itiauit . Hoc maximus ipfe in toto mundo faeados cgit,cr agit.Triaq; funt
hic diuina nomina, fili) Dri apud Philonem,Verbum dtuinum,Summus
facados,Primogeniuts. Altif/ fima Theologia Apoftolorum-Quam ejl etiam
diuinum,qu6d mundum uocat ter* pium Dei,in quo colitur, adoratur,
cognofcitur,laudaturDeus inuifibiliffSicer animum effe templum Dci^noftra
Theologia eft: Templum Dei , inquit Paulus* estis uos. Dei adificado. Philo
quoque eodem libro loquens de hoc ipfo : t)> tov 5'eov rixor x,roy xyytAoy
xvtov /oyoy. imaginem Dei, Angelum ipftus Ve » bum'-Hic quoque tria funt nomina
Filif Dei diuim fima, Theologia uerefrequen/ tia. imago Dei idenim etiam eum
Paulus, er C haraflaem, Angelus item eft , ft/. cui in Efdia,M.dgni confdij
Angelus. Eoiji etiam dicitur Aoyos, femo Dei, loeu/ t io Dci,nuntius
Dciftoqucns er agens omnia pro Deo , tanquam feq ucfta inter- nos cr illum. In
qiubuscfl omnis Theologia, in libro qnoq; de Agricultura : Hac
omnia,mquit,rroiyjiy wUxtrtAvk&ibs&yd suerit JlsKHy,® roy4u,wgos$ '
<rxfjJLr©' , rey baijlycui-f/oyoy ijsoniyovoy qby,bs iTnitihaxyrf iifXS7tct/79siyiAHS,
osXTtSiatyocAvJixriAtuS v7TecfX.ot <PtteJ'ifi7?+ Hoc eft,Paftor,CT Rex Deus
ducit re fle, er legitime, pr eft flo lege refla Verba fuo,primogenito Filio,
qui curam facri i ftius gregis, unqud magni Regis quidam magistratus
fufcipit.in his quot j; phtlo aperte primogenitum Fitium Verbum no/ nrinatycum
profecere gregi fuo,omnimundo,pr<ccipue generi humano, idem c/ tiam Filius
dixit,appcRans homines oudefuum,oues'(fr homines a patre fibi aedi/ tus. Deniqi
omnem generis humani adminiflrarionem,rcdemprionem,curam,tra/ dttam fibi 4
Patre dicebat: feiy ab eo miffum in hunc mundum,agcntem que Pater fisus
imperaffct-Eamq? ob caufatn uocat cum Phdo V/rccfftoy magiftrmm,minU. . 7$.
tbrm,fubimperantem,ut fic loquar,alterius imperio parentem:impenmletn qui/
dem,fcd fub altero imperatore,et Patre qui mittat eum ad omnia ■ Eaq; eft rado
ap pdUlionisAdyos,quodrediuiuertiutr,fcrmo,locutio,qu4muerbum.Sonatimim id
nomen locutorem, internuntium, non nxtiuitatem, utreor, fbiritualept. I n libro
r>que,Qubd dmuus fit immutabilis :yu>f'w<l yotf 'ty kvk.\o> Aoj os
b Ouo^ oi ttcc Acuti t «M^oi TTtoy crotxafony rvylwi ane, ceu' fteoy fflm-
(964fc9»'«, & yitfxsriiiy xfctoy,x?kois.i(cti7ru<ri rx7myf<uy wu\»
pkyxt.yifivots cdrrcroiMis <xfak'7}toy.’rx,x$ fexccso/f, Inambulat enim ext/
amt,Verbum,quod appellant plcrify Fortunam. Deinde femper per urbes comt means,
er gentes, ac regiones, qua funt ahorum,alijs,er ommbus,res omnium di jtribuit,temporibus
liberis,mutar.s qua fmguli habent. Hic quoque Philo oRendit Filium
Dei,Verbum,effercforem,gubematorem,modcratoremq; Vniuerjj,ftcut fuperm,datam
curam gregis 4 Patre,Filto dadt Qutt quide omnia indeftfje con / cinunt facra
liter e . Eum dicit inuifibiliter perambulare mundum . Eadem caufa fuperius
uocabat eum hy parchum, magifkatum . E um ait omnia diRribuac , uer/
tere,uerfarcq; regna, commutare duutu(, opes, quod totum ejl mundum moderan
lis. Portans omnia,inquit tile,urrbo lurtutisfua. Et in quo omnia, ex quo
omnia, per quem omnia- idem m libro de Flammeo gladio : yuviAStoy cvy cocot ty
i*tf « KXrxo-Kdhiy^t xlw ynyislw oln&cey , 7 Iw 7ioKiy , ‘riyrfi -ny
K.o<rfioy,ivgHo-CiS yXf euxtoy (Ai> curr& y>y lhey>vq>’ a
ylyany. v? Iu/ ,*) tvc 'A.oj(tgct s<3iy<HX><fy £y o-LuA.Kfet$9.
fyyxroyj Aoyty Qtis></li vtue •nK&JXohu,?! J£ kxtxkcAims eu7ttty
iyxSoThfx rfl </l*yivgycv} ■ Digreffus igitur a particularibus opijicijs,
affice maxima domum, aut urbe, hunc ■mundum, inuenies enim cius caufam Deum,a
quo fidus ejl:materiam,quatuor de menta,e quibus conRiticOrganum autem Verbum
Dci,per quod conRrudus ejU eonfhudionis autem caufam, bonitatem opificis.
Quanta hoc quoq; loco Thcolo giafVrbem dicit, aut domu,totum mundumteius
opificem,et caufam, D eum:matc riam,quatuor elemenu.Organu, id efl, caufam
mediam , Verbu Dei. Quatuorty nominat caufas:efjiciaite,Deum
ipfum:nuteriale,quatuor elementaiOrganicam , fiucmotricemjcruiente
primo:fwalcm,bonitatem,uel etiam efficientem. Nojkx .Theologia myj\crix,pr*dicantis Deum creatore
cali,et terra, uti caudam princi/ palem. Filtu autem,per quem omnia fida funt,
Graceftcut et Philoni ov,Prxpo ftio eram Graea </li<x,dcftgnat mediu. Et
quod exprefiit Philo Organu,id ejl, mo torem enm,qui ab alio mouebaturmoucbatur
a Patre Filius ad arationem, eo uti rcrtifice utcbatur-.eum imperauit creare,
dederat potcflatem creandi. I taq; mundus ‘i Patre, er Filio ejl creatus :i
Patre, uti prima caufa, uolente,didante,iubei:te: i Filio, pai-ente iiiffo,
motoq ; 4 Patre.Sicq; fuit creator unus,c quia crcauit uter/ que, uterque Deus.
Sed quoniam bonus , ttift unus,ncccjfarid una diurnas : quod •Pf« 7<f ipfi ratio dccLarat,ThmlogU<p
demonflrat.Non enim Unquam 4 duobus diuerjis actoribus acutus eft muditt,fed 4
duobus jtclut uno,d princip.tli caufa Deo , 4 coit fu motu ub ipfo Deo Fi lio.
Neq; enim Filius crcaffct,ft Puta noluijjet, c 7 ji pote/ flatem non
(lediffet.Paruit igitur Pdtri , acceptu ub eo xterna poleftate . qujc res
exemplis humanis efl claraiErgo dicit Philo nunc, quod Iounnes, utens fimtli
prt/ pafitionCyOmniu per ipfum txflufunt- Philo autem ov Kxn<rKWxsttt.Ex(fc
eft rudo cur appelluuerit ipfum, Orgauu. Vides igitur et hic profimdijimm myfle
riwmquod etiam inuenies apud Platonem, Orphe uni, tAercunum Tnfmcgijluiu:
diuinifAMcq; fecum omnes confentiunt,reuelJtum nouifltmis feculis raduntifiimc
Theologia pradicantesAn tibro quoq ; in quo diffcrit,quod apparuit Dominus A/
brahx,dicit,o wroepiaHS ccvtb /idyoS,lntemuncius,denunciator,interpres eius
Vcrbum-Eadem efl ratio, ut appelletur v7roq>Hrvs,interpres,atq; hyparchutjna
giflratus, er logos, id eft,locutor,locutio,fermo,cr fuperius Angelus. In fecunda
quoque AUegoriaru legum, hxc feribit: oxix dlt Stov/o \oyos xi/ri is/,01 ncc
o^yia/m '7T^o<r^H<rxpkk&‘ \Koxy.o7roifcu/TH <A' n <rnix,Kj
&<r* ra KTijKCvtcriuXiiTiftoy &ny ccpyiTV7ny,wccu\f b Qics^xXJyyx^X
VKOfosJty rrxlxy vuui h eiKuiy.ccto.0 yiytervu n$x</!jy f icc,vs H&c
<j vccfyo{i&jv@' voyoSuricts^H^aeny &7ru>y,Kjk7rolH<ny 0 Bios
Tvy eu/0fU7rcy tuet nxorcc dii is •j?/\«xoV©' Tsy diby dari kovi&cithS, ■?
<fi cci/flf&wv tjfl axcVcc AxSiotey fuuxyuy tifyx fay (ixfcs
Quxfunt,Vmbra Dei,eft Verbum eius, quo tanqua organo ufus, creabat muudu.Hxc
autem umbra,et quafiaftimilatio, aliorumefl exemplar. Sicut Dcut exemplar
imaginis,quam umbra nunc uocauimusific imago alteri f it et exemplar. Sictn
inchoans libros legis expreflit Mofes,diccns,Et creatdt Deus homine ad imq
giticm Dei- quafi ipfa quidem imago fecundi Dcumfimilita fu,homo autem fccun
dum imagjne,qux acceperit uim exemplaris -Hic quo<f Philo maxima fltur
altif/ ftmacfc myfleria,cffc Verbi quafi umbra Dei(non poterat enim alto
commodiore tiomineuti ) Sedfeipfum quoq; declarat, hanc umbra cffeuclut a
fundatione. No flrx q uo<fl,ut diximus,literx,imagine Dei,Fdiu uocant.Na
Paulus ad Coloffxos: cs tfcyuKwy -f dcofdtty^cerri-nKos nixus xylinos • Et Solo
t mon, imago bonitatis cius. Hinc ipfe dicebat, QJ{i uidet me,uidet & Patre
meum, 1 teruifr eu Philo nominat Organu,quo Deus fit ad aratione ufus,innuens
medii, fequeflru^mtore,quo Paulus eu omnis coditionis,et creationis primogeniti
dicit t id efl,anteeunte,prxcedente omnes res creatas. Quia^ut ibide ftUetur)m
ipfofifla
funtonmu,cxlejlu,tencftru,uifbitia,ttinmf6ilU,Angelfpoteflates}dominatio
nes,throni,omnia per ip]um,et in ipfum fsfla, et ipfe efl ante omnU,et omnia w
ip fo confiftut. Hxc Paulus. No dlia Phdo,etid ludxus.De eo quoq; diuind
eminetif/ fmiaq; canit Theologia:Sicut ipfe fit imago Patris, ut Pota illi
tanqua exemplar 'fh:f.c ipfum effe excplar homitns.id ^ ait a Mofe declaratu,
ci dc homine creato ferient fcriberet,
Ad imaginem Do fecitidum. quo Philo fignifcari putat, hominem fi/ Qum di illum,
qui ejl imago D ei- is autem ejl Filius: ui ui co Mofis diflo,ftnt duo
txemplxru,duxq; unagines:primu cum ait , Ad imaginem Dais autem ejl Filius.
Ergo Pater exemplar Filij: Cum uero adjimiluudme ijlius imaginis Jit bomocret I
us,erit Filius ipfi b omini exemplar. Siri}; Filius refaeflu P atris fui ejl
imago,reftc &i hominis exemplar. A udkitip ex alufmta fapientu Philo ,
Filium creajfe mun dum,tanquam organum Deixreaffehominem,tanquamexemplar.
Qjunqudet Ocemplar,et idea mundi dicitur <t Platonicis : ut quandocunqi M
ofes loquatur de Wundo,uel homine aDeo creato jiUum innuat Dcum,qui ejl
drganum,er imago Patris fuiiorganum rcfteflu creatkmisiimago refyettu natura,
quam Patri habet cpxqualem-ldco necefje ejl ipfum quoque cffeDeumtft Deum ,
xtemum quoefr. Sed Jicut in [acris literis proprie Deus dicitur Pater ut fxpe
oBcndimus, quia prin cipaliter c 7 genitor: fic apud Pkdone,Dcus proprie Pater
ipfe efl. Et quonia petit tefhmoniu M oftsfuper hoc,Mofes autem dixit,Et
crcduit Deus homine, ad imagi nem Dei creauit iHum.huhc autem creatore
Phdo,uult cf[c Filium,qui etiam mun ium,tanqud iujfus 4 P4frf,rt ut organu
creant- Claret etiam ipfum affertione P hi tonis effe Deum. cum dicit:\n
principio creauit Deus eodu,et terram:fi Pbi tonem ludxu audias,Patrcm, et
Filiu creaffe dicit:Patre,ut Autorem primuw.Fi/ Uum,ut Sapicntia,C7 Organu
Patris. I deo ueteres Hcbrxi,quod apud M ofen ejl. In
principio,interprctabantur. In Sapientia.Si confulasaute ueteres iUos,et ipfunt
Philone, Sapientia ejl ipfum Organu,efl primogenitus fUius,Verbii, plenus idea/
rum Deus, archetypum bominis.Hanc eandem prxdicabant Apofloliin toto orbe
Thcologia-.cuiusjit arbitror,plcnx erant fecretx,ct fyncerx traditiones Hcbrxo/
rum. Hinc ipfe dicebat,Scrutaminifcripturas,et inuenietisibi de me.et,lncipiens
k • Mofe,et Propbrtw omnibuf,interpretabatur eis in omnibus feripturis,qux de
ip/ 1 0 cranLNec fieri poterat quin hanc de Patre,€7 Filio Sapientiam Philo ex
aliqud profunda oraculis reuelata Theologia hauferit.Eodem quocfc libro: b A»
y®* efvJltgKtsKT®' &iy , «p mv ikxvos •’ Dei Verbum aeerri/ pri oculi efl,
ut condicere queat omnia • Hoc teJUmonio fentit , quod fuperiut, effe
prouidentiam Filij Dei, quem dicebat totum inambulare mundum . In libro
quoq^QJus fit hxres rerum diuinarum : «dfccrosdS omnfuecriKbSfiyriKcS Quos
Aoyos:inutfMe,fcminalc,opifix,diuinum Verbum. His quoq; nominibus potentiam
creandi,qu4 prxditusfit Filius,dccUrat,plcnum artis,feminum,ratio/ ptm,ji>rmxru,eum
dicens- Eodem libro :vri rolrvp 7^ 0 vfccwop 7f oefiip 'J-v/ ym s>"P
k«A« 7i ia i 'nhffio-opfyfots Aoycs dfiosifytoTt
rvpiorTiKKSePtaepigcrrtosio-OTKvos.QttodeflfAdhucigitur^lcftccfcdm animi, quam
uocat Manna,diflribuit uniucrfis,qui utentur. Verbum diurnum, ex gqua prxeipue
proficiens xqualitati ■ Sentit Ph io Sapientiam, qux dicitur M an/ &s»4
Verbo,quemproJpeflmm,prouidenlcmq; fuperius uocaucrat,donari. CoDe rf . f. Ais
autem omnibus inumirs apud eirm,Filium,aut Verbum , effe creatorem mwtf di,effe
maximam mundi creandi Sapiendam,\deanm,id r/t, originum, JrmwiBfli,
fi>mtrim,fbntem,ac regnum,hominis creatorem, mundi gubernatorem, modera t
orem generis humani,mutanti,transfcrentem$ regna, dantem fapienttiQuan/ qui boc
Mannx,cuius nunc meminit,potefi inteOigi,beadtudo caleAis,qua dont tur a F ilio
Dei Eodem quofy libro: I nuenies, inquit, Jlvo Aiyvs,u>a yiyif-yi/ rv 7i nj
\mf <fi ni(inyut,r>y kx^' anis ■vbxw'7*- K& fra Ji yitooni fjSCr
VBTfef nuis «xerrt ^ioO,rfoy J i wtS* nuis «xf rot lx!aiyaop.t7niH<n yctf
epl<rip o SioS"ny £r$f>onr*y,iK «xo'rrt,aA- A« KXT aniircc.MSi
r>y kk? tnxscy n(uiy,vouu, <Jj <Ah ><pcc7r<£; «A*-
6axy,KUfia>! ctifyon i»; J&p» tjojtbj/ h? xi/noy , cqp ttP
7rvnoiHKVJK> it\> Ji (itoroy 7mj>x<Payvut /jUv riims^craKorKrsta.
<fi Wurrav : Duci Verba effe,uel,Rationes:unam quidem exemplarem.fupra nos
^lieram imitatio/ ncm,qua nostra efl Vocat autem M ofes , eam quidem qua fupra
nosejl, Imagi/ nem Dei:qux autem noHra,imagfnisfmulachrum.YecU enipi, inquit,
Deus horni nem, non imaginem,fed fecundi i imaginem, quo fit ut fmgult cuiufo
nofbri mens, qua fcilicet uere (J proprie e ji homo, tertia fit cxprefiio,ab
eo, quificit. Medius jtilem exemplar quidem nostra huius, afimiatio autem
illius H ac Philo. AudifU igitur,duas frne Mcntes,fiue Rationes-.alteram fupra
nos,archetypum,cr exem/ phtr ad noRram,ad quam noftra creata fit, ftcut
Mofesdedxrauit , quem PMo etiam ludam fcntitdeFtlw,de Verbo fiuffr hcutumikuncq;
fui(fc,qui creauit ho minem adfmltrudmem Juam,quia fuit M exemplar, qui fe
reficiens , hominem c rearit. Vt quemadmodu filius ipfe efl imago P atris, fic
nos fimus imago eius.Uaip fi Philoni audias,MofcsdcTilio,et Verbo Dri diuine
pradicauit,etfcripftt:ut iu/ re merito Graci nocent Deifiliu
7rfonoru7toy,prototypu,prtmu cxemplu ad ip fui w homini creatu ab eo:utiUe
fuerit ucrus homo,ab eo alter homo , mens noftra adfmlttudmi
eius.Sanflifiimu,eminentifiimuqi nojlra Theologia my flem. Hinc ipfi Filio canimus,
Qw mudi in primordio A da plafmajti homini,cuijua imagjuu uultudcdifti ftmdem
ltaq; Philone magno Theologo tejle, qui mundu creauit,qid faintu,mcntemcfr
humana affLwt,cateraq; fica,qua ta multa in ueteri tejlamitd Deo
adfcributur,fiut Verbu Dci,mediiu,interprcs,nuncius,legatus fumrni P atrii ad
homini- Sic geris uices proiiiditie,ficutgcfiit creationis Eodem quoek librott
yctf Suos Aoy os rctiy t» QvtrJ <Aiu Ai,G$ <Au{y.\. 7« nt&JctiVcrbim
Dti 0 mnia,qua natura continitur,diuifit,ac diStribuit-Hu quofy Philo
repettt,Verbn fidffe creatori,moderatori,qui digerit diflinxu,difhibuit omnia.
Vt fit iUa And/ Xdgora Mens, qua Chaos digefit,inq; ordinem redegit-Refertur
item hoc ad Pro nidentii Eodem item Ubro:ccri*rroi yXy syxi Jlvo epvrjsjnty
niuy rov A oyi<ry.a\/,(& vrrif njaisTOvSuv Aoyv. Paulo pbfi-.vovS T^biy
tutay, <S o %mif «MflcMi efl,mdiuifibiles igitur funtdua natura, ea qua in
nobis rationis, et ea qua W^uvfupra nos
dimti Verbi,Mens,qu* m nobis,et quxfupra nos.Eeeefemper recitat eadem, clarior
aq^ rediit,commemorans^elebrans Verbum duunum,appel lans ipfum Mentem, qu*
fupra nos,fuperius autem ad quam nofbrafufbrmau. in dmifMis ndturx dicit
utranty effejicut funt tricorpore*. Nam cumnoRra cenfie ter etii Mens
Angeloru,qua ct ipfecrcauit,ut pofarus erit manifijlu. Eode itrr* kbro feribit
: -ari; «rQftmos KCtTtc fi\ <AiivoiayolKUofxi flua» Ac' ya> !p\ Itetxcrgitc
s <?>v<n fcj txfsxyaoy, » ienocarxerya, n «TUthyxa-yst yc\ci/o{. O
mnis homo,mquit,fccundu Mentem fmdatur,cormunicatq; cu Verbo diuino, frfui beat
* natur * cxprcffio,aut abfctfiio,aut radius. Quid his al’ius,mirabilius{
Eccciteru creatu animi nofhri,Verbum diuinu,cum eo nos habere focietate,affi/ tutate,communicatione,animu
noRru tUtus beat * natur * aut fimulachru cffe,aut abfafionem quanda ex ea, aut
radiatione. Nec enim explicare melius licct,quod traditur a Mofe,cum in
fufflauit Deus in hominem . Hunc afflatum, quem animum ttoRrum uult * Dro manantem
fuiffe,uocat aut expreffionem, ut cum in cera red dimus imaginem figilli , ut
talis homo fuerit ad Verbum diuinum, ipfum jtffUum, homo ceraiaut radium , aut
abfeifiione, quibus rationibus immortalitas arurm der claratur. Ac cum
AnRoteles ct ipfc confiteatur anirnii noRru ejfcDeo avytrru
sarrcy,fmiUimuJwittmum,eiufdcm genens, teet quomodo debeat intelhgi, fdJi cet
diuino Verbo jtmile. Et cum dicit anirnii uenirc 'm corpus 9vfetA\y, exterius^
filio Dei,* Verbo diuino, ab Archetypo noRro , intelligendum efl , ipfo Philon*
non CkriRiano , fcd 1 udxo , cmnentifiimoq; Platonico dedarante.ltem in libro ,
Quod mulieres non decet indecore agere-sfvy* y*f fbdgxms <rvy«oy , »s
Vn9tsapfy'vS,Kj yivmxileyAiHt rie im}.ei<J>l!ci<re/t!brx srew tueuyt
ij }«f «Korct.vrru ) 6\o{</Ims eurigm7nvos Ofyyrvxoi/ ifuey rep turanterro
AayoyTvnMs : Anima enim hominis figtUum e fl,qu* Hfcedente, cr migrante,qu*
remanebunt omnia foedantur, priuaU dium map ne.Quoniam dium* ftnulis efl mens
humantyod archetypum, id eft,excmpUri . Ideam^dtiffimum Verbum formata. Quid
his item dmuus,exceUentius,in omni Theologia profundius, de creatione animi
noRri, et quod oporteat retinere ima/ $nem,qua difccdente,cunda fccdentur,cr
poHuSturSTota igitur h*c Theologi* efl apud Phdoneyiec aliam apud feriptores
facros reperiasjU mirabile fu ab horni ne ludxo,* Philo fopho, tam clara, tam
minime ambigua teftmonia proferri, mji videremus Theologos onmium gentiu eadem
cognouijfe,pir*duajfe, nouifimify ficulis inclarui ffe quod ol im fuiffet
celebre apud fapientes omnium nationit.Ver/ tum igitur apud Philonem eft
Primogenitus , efl filius, efl OrgamtmDet,eflfct/ mmdtfftmus,tr idea
ldearum,eft mundus arcbetypus,efl hominis item exemplar t CT archetypum.Efl
imago Dei,efl diRributor,moderator, efl is per quem uenitur vi Deum, efl Sol,
efl Pontifex in templo Deihoc mundo, efl reflor, moderator «KMum,rji matfRratus
Dci,ejl humanarum rerum, regnorumq difren fator, eff ; -i; g prouUentifliinus ,
oculati fimus , efl Metit fupra nos , adquamnoftnteftcrt ato, riitt fimihs efl
homo . Quod ifow i/tr Logo/ fit Deus,cr setemus apud Philonem; nonficut pleri#
dcmentifimi,nature# ignari fuffiican f imt , non Deum, fcd Men I em quondam
uclut angelum maximum , ut Valmtmi, declarant tum omnia, quo nunc
protulimus,tum l ocut in libro de Mundo, cum de creatione hominis loquere tur-
Nam cum in his locis produflis. Verbum diuinum dixerit fuffc archetypum , .
exemplar # animi noftritin libro de Mundo fcribit,catcror, affinitatem ef[e
horni/ ni cum fthera dixijJe.At magnum Mofen,nuUi rdcreau, fficciem anima
rutiona lisfimilem traJulijje:x^sc xorny uaxtf t ov tftis Aoyov , yga ioperv
5wv iKttrv «* oyx^OKiyoy estfou royio scj,5f ««tft.iga TV7itoQly
<r<pxyi</l& tf fc»i nsi X.cc$ccKTHf> <fay 0 ciiflioe
Aoyos,\n.7mv<n yctf #Hxiy 0 Sms «{ to npoo-onny tarr& 7rro(w 5 «st
dcr&yxv 7ri&s r>y \x-my7itr7ic •ny
Jli%opivoy,cmciKcvift&cu,<Aio j (ju r>y «v^otyny mt rr nxovet <ptc
iri 3 tov ylw nstr e norx nvot t ipycycycroty. Sed eam dixit diuini Verbi, V
inuifibilis illius Dei imaginem , probabile arbitratus , edam quod formatum
fuit,figillum ejje Dei, cuius charafter ejl Verbum [empitemum.lnffii/ rauit
enim,inquit,Deus tn faciem eius,ftiraculum uita. Quocirca necefje efl,eum qui
accepir,cum,qui emifit, afinulari. Ideo etiam hominem dicunt fhflum ad ima/
ginem Dei , non ad imaginem alicuius rei creata . Ecce fatetur Philo ipfum V
et/ bumfempitemum, fatetur Deum, fatetur nos ad imaginem eius, fatetur Mofen de
eofiajf e locutum. * «' BxPUtone.FilitrnitiibfreHafrtm: Vcrbmn tffc
didraGnmutr.Principfin pnt* femina, & futurorum. Cap. XXV IL , quoq;, cuius
omnis Theologia fluxit i T rifmegiflo , cuius tredecim annos * in Aegypto
uerfatus omnem introfiexit fapientiam , ea# amplitudinem fuam
ditauit.exprcflis, nulla# ambage obuolutis uniis confeffus ejl in
Epinomide,cre/ affe mundum Verbum diuinifimu.Mcrcuriut ergo,cr Philo Aoyoy,id
efl , Ver/ bum,no folum filium Dei dicebant effe,[ed etiam opificem. Verbum#
efl opifex, propter mundanum opificium jn quo opi fidum ccdicft praecipuum.
Plato autem inEpinomide file ait, QudibetfleUaPropnu curfum
conficit,<rvrxrmAuy KOcr ftoy 3(/ Xrxf\ \dycs,bmcdrray
o<joTctTos,bfoerby,Abfoluens,inquit,ac per/ agens eum ordinem, crdecorem,quem,utuideripoffet
fecit duiinifimumVerbsu Audierat ergo Plato ex Mercurio,Mentem,Verbum
opificem,condidiffe mundis . q yocirca in Phtdone domat, cr affirmat Mentem
omtiiu creatricem , in Timoo mer creatorem mundi opificem, inEpinomide Verbum
duitm fimum ccclefcs ordines excogitaffe . Hipcneceffariofequitur , eadem ut
fentiant Arifloteles «r Viato , Arifloteles uoctt Menfem buorxroy diuiniflimam
in libris iiuina Philo/ fophix : Plato uerbm dii i’ effe diuimfimum-Profiilo
non poffimt effe duo dius/ nifluno . Sunt igitur omnia nomina Filif Do, quibus
eadem res apudduos inclytos v ; * philofb/ * . U PM ofophos, totumque pnfeorum
Theologum figmficatur- Quoniam igitur o r nomina, (Tres apud Platonem repmuntur
, que fuperius in Theologia M ercurif habebuntur, perfrictu ratio efi,ea
quafunt ex iUo prolata illius effe e uidcntifimc* necfiuffe uel i Chndianis ,
uel aliquo alio commenta . Sed audi aliud luculentum tedtmomum fuper er
Theologia Mercurij ,cripfa ueritate,de patre inquam ey filio apud Platonem, ac
uide quantum cx Chriltiuna Theologia prifeis innotuerit, Um ex eo inteUige,qua
de Magis,SibyIlis,Aegyptijscfc prolata funt , fine contro/ uerfia non effe
adulterina ,cr commentida-Filius nonfolum a C hridianis, fed hii edam omnibus,
quorunt ufi fumus tcftimonijs,uocatur totius orbis , cccli , ac terre
princeps,ut Sibylla canebat.Princeps ait no8er,regum terre, dominus dominan /
tam. Vocatur etiam opifex er caufa-Vbiq ; enim nunc fcimus celebrari , ac come/
moran,quod omnium rerum caufa fit filius Dei idem etiam ualet opifex, ac caufa:
ut qui dicat opifiriim,ncccffario id defignet,quod fit a caufa ■ His ergo
nomitubut dffifiitne ufus e fi Plato pro ipfo filio . Tam eode loco, ubi hoc
dixerat,patrc ishus caufa er principis commemorat,eamq; commemorationem
myfticamytrcanam,' ftcenimamq;afferit. In epiBola ad tres amicos, H ermurn,
EraHum, Confcum,dc amicitia er charitate loquutus,poBea cpiBolam claudens hac
adierit :Hanc cpiflo Um uof tres fivmd oportet legere,fin minus,duos certe in
comune, idq ; quoad eius fieri pofiit,creberrime foedere , & lcgefima,ac
fanda, qua iujlitia eji, aduiuan/ te s omni animi contententione difriplmam ,
qua foror , er comes cd fiudiorum: Hgu np 7vy Ttcuntoy Siuy nyipovx,? ti Syrcoy
Kf *r ptftoWttlvF Tfc myoparo! XSP- cutis 7rvcTfyct nvptoy vniiumms, oy ab
Syras (Qj-teoo' tpafify,aoiu.idx7rxvTiS cntep&s «? Jbjjxyay eev^unay
TfbJloutiovap, Hoc eft, A dm antes etiam reru omniu principe Deum,rerum inqua
prafendum , 4c futur arum, tum principis buiuscr caufa patrem. De quo fiuere
fuerimusphi/ hfophad,dilaridc ac clare cognofcemus,quantum potejl concedi
hominibus bea / ' ds. Hac PLtto de fontibus Mr rcurijjU rem . Qua meam
reputans, modo nonla/ ebrymat profundo pra gaudio. Video enim generis humani
Seruatore femper co/ gnitum, nunquam fir ab afredu humano adeo fubduxiffe, ut
eo ueniente , prorfue ftoua res dminius rius,& auguBifitma,qua dicitur
Tnmtas,uideretur. Videtur et fdm ignaris admirabile, in Deo effe patrem ac
fibum, idq; pracipuc cacudendbu* iifrlicet Hebrais,quorum funt animi femper
inepti fimorum cogitationum pleni, ttec finit eos unquam imperitia uidere
ueritalem . Habes apud Platonem, philofo/ pbia profana antiditem , hominem ante
CbrifHmt multos annos natum , nudam, atque apertam patris ac filij
commemmadonem . Filium dicit effe principem om / riium rerum prafendum ac
futurarum . Qua funt autem res futura, ntfi futurum frtuhm * siquidem V Paulus
regem fecularum , cr prafentis , ac futuri fecuU principem eum appellat.
Vtriufque principem dicit eum Piata , cuius paulo pol l /hrmnat Patrem. Tum
Plato uocat eundem caufam, eam n idelket qua creauit om/ f «M» f<f . f. uia
omnium cdufarum princeps , ac magifaa iJeufy per excellentiam uocatuu. Caufa,ut
Pater per exceUrntiam uocaturipfuin Bonum. Eam Caufimfcilicet Pls to
innuit,quam in Ep inomide uocat Verbum diuini fimwm, ordinem ccelejlium rt
pcrtorcmjn Phxdone M entem,in Timxo opificem. H/e mquam iit epijlola uoc4
turabeo Caufi. Quod er Laertius teftatur, afferens P latonem duo creati mundi
flatuiffe pnncipU,Deum,JcMdteritm,2p(^roCp nfomecyo^wa, <& x foscy, quem
Deum, inquit, er Mentem appellat, cr Cdufam. Cun fla igitur hdefunt no mina
Filif Dci,Caufa,Mens,Opiftx,Verbum.b rem mirdbilifimdm. Vide e tiam
generationem iflrns Caufe. Nominat enim eius Patrem : uides arationem mundi per
Yiliumjwm nominat Caufam,nominat Regem,uel Principem rerum prafen/ tium,cr
fiturarum,qucmadmodum uidelicet Sibylla Regem, feu n Jpce,Frni apem Deorum.Sunt
autem Dij,res fiturxrcfitflu nofbri.Nam Pau!ui,Omnr, iit quit,nomen,quod
nominatur tn hocfeculoetin fituro.Horum Sibylla Principem Filium dicebat 'd
Patre confitutum.Smliter er Plato. N omina quoq; funtfmlia: SibyUa nyrriipr,
Plato nys/uvet. Tu appellat Plato hanc ipfam Caufam Dewnu Ergo hac omnia
euidenafime locutus ejl in Epijlola Plato,Filium effe,et Patrem: Fikumq; effe
Caufam,effe Regem uijibiiium,cr inuifibilmm,effe Deum. Quid fit pereji in
TheologiafPoflremo,quod omnibus modis ejl mirandum, fifiiaendum, exofculandum,
er in quo nequeo ipfe lachrymis ty gaudij: moderan meis, et ad/ mirando fitian,
dicitur d Platone,de Patre effe uere philofophandum. fore enim ut hac fcientia
nos efficiat beatos. Certe diuine Plato magni! quid innuebasiidcoty caute c r
abfeondite more Prophetarum es locutus . Quid enim uere e fi de Patrt
phdofopharifCuridde Patre potifimumfNempe ea de cauft,quoniam , utfupe/ rius
dtccbamus,cr ut oflendemusin fequentibu<,ex fen tentu Philonis, Numrrtif, C
r Ploltni,non erat hominibus notus Pater, fed Filius tantum,creatorfcdicct mun
dt- Sciebant omnes, er prxdicabant mundum a Deo creatum. Solum ergo nor ani
creatorem, Patrem non norant:Ergo bene admonet , oportere de Patre uere p hi/
lofophari-Quid ejl uere,Grxce 01 Jeos,id efirealiter, effentuliter t Digna
fcdicti de eo phtlofophan,cogitare,ac loqui,qux illius funt: cr facere, quod
faciebat Fi/ litis eiut,qui reuelauit hanc de Patre fio Philofophiam , omnia
iUi adfcnbens, di/ uiniutem,effentiam, poteUatemq; fiuam, dicens fe ab eo
rmffim , ab eoamfbtu/ tutum iudicem uiuorum ac mortuorum,omnia fibi ab eo
tradita,appeUans eum P4 trem fium,Deum fium,affimans eum effe fe maiorem ,
nunquam Patrem agfto/ fcendum,arad conffeflum eius iucundi fimum ueniendum,nifi
filio reuclante,et perduccnte.Hxc inquam ejl Philofophia de Patre reuelata a
Filio, faciens homines bcatos,imo bcatifimos.reuelau inquam a Filio, non noui
fitflis feculis modo, fed etiam, ut apparet , iam inde A origine mundi ■ Filius
eam reuelauit , redditurus hac cognitione nos beatos, er ad uoluptates
paternae, paternum regnum addu/ fiurus-Hic effe bcatmtuicm,prxdicantc Platone,
quis erit tam tardus,acfaxcut, quem i DE PERENNI PHILOSOPHIA. Sj ifictn non hac
commoueantin admirationcm,femper hodiernum fapientUm,qux tunc ejl ubiq;
uulgadftma,fuijfe prioribus feculis notam,pradicata , licet p sucis f, C\uod
autePlato mhac cpiBola dc filio Dei fu locutus , c ? quod non mihi prima
ueritas h ac uffdfcntfunt doBifimi Gracoru Tbeologi,i]dem(fc maximi Philofo/
phi teBes,Clcmens Alexandmus,Ongencs,Eufebius, Cyndtts, q filentur huc epi Bola
dc filio Dei fcripfijfc Platone, id$ contra Phtlofophot projmos differentes,
& eos [criptis fuorum rcuincctes. E quibus Origenes contra Cclfum libro
fexto t i/iwcurjvc\7rxy^ifaopJlyosa<f'yMLt?iGs,(£ n-oM.cc yr t TsAotroovot
JfycTt&tiy/os^Kup oiycu o-i(U7ix Tty i/a &ta Aoyoy^roy vf^ct 7iAk'
ntavi At yopy/oy <^v th 7t<& j \py.uou/ G? xofirxoy uZAsoA* , mta cft
tytt m if vXoJrteyos tefii:Cclfus autc,qui fe omnia fcire profitetur, nmluqi ex
Pia/ tone profert tcBimonia,ultro,ut quidc ipfe arbitror,rettcct,qu a de filio
Dei loqui/ tur PUlo,in epiRola ad Hermid,cr Corifcum. Sic enim fcribitibt . Hac
Origines. Eadem Eufebius,cr Cyrittus.cr Clemens in Stromatis . Sed unus
Origenes fuff t/ eit.Nam Platonicos ipfosuidcbimus in progrcffufmlu conflentes,
hac^epiBo Ia pro testimonio duarum hypoBafeon utentes. Hoc idem uidit V protulit Vgo
fe/ nior,ualic bonus Theologus. Bm Thfolojij Orphei dc uerbo diuino.fc quod Ct
uox diuina, & qood (ermuor mundi. Cap. XXVIII. -^Rwctpci» Graea Theologia
diximus Orpheum. Nam nemo jrre ante hunc a/ * pud Gracos memoratur. Stquidc
ante poetas,quos appellat Theologos,v an/ te phiofophosflomt.ConBat^ ewm in
Argypto diu peregrinatum,ab Aegyptijs facerdotibus Theologiam didiciffe .
Huncloanncs Grammaticus in uita Homeri uocat o-ocpdnctroy.ztus luBinus Martyr,
cr CyriUus egregie meminerunt. \n htt tus Theologia multa ucritatis antiqua
uifuntur ueBigia,qua etfifunt quibufdam fi bulis a fuperftitiofis poBea
temerata,fepoftta tamen, ac dirempta, v expurgat^ fiam recipient uenuBatcm .
Nam cum c T fuperBitionibusfrdfs,crcultui damo/ am,omni<p idololatria
deditus antea fiuffet, cr hymnos cr odos dijsfUtitijsceci ni ff et (fi tamen
eiusfunt hymni , non potius alterius Orphei atate multo poBeno/ ris) poBea
rerum aerarum fcientia admtus , cecinit ante afla uita palinodtam,cr
munumucrumq; Deum acie defixa,maiejlatem,diuinitatem'<fue eius, quam apud
Aegyptios didiciffet,miris laudibus celebrauit . Hunc igitur, cum omnes
uctuBifii/ mum confiteantur , quidam $ affeucrent em difcipulm Mojis fuiffe, id
ejl,Mu/ fai,e quibus ejl PolyhiBor ( quod ipfe non affirmo ) exilia Aegyptia
fapientia, atiiqueper orbem fcarfa Theologia, mulla fcripftt ucra , cr his feculis
admiran/ da . AltiSimm que Dei uerbum fequens celebrem fkmam , uocat uocem ,
per quam ajfertt patrem omnia creaffe . Scripturus'^ hac alti fima myBcria ,fic
cax/ nteninckoauit: fdtyfoycu oli <tj Ji (prWtdi JkGkteit- V f » ' Dicam 14 .
I. DicUM quas fis rjl , claudatur porta profanis. Proponentur igitur quadam
tantum camina ad fidem,utconfenfum omnium fe/ culorum agnofeas. Apparent enim
eadem apud hunc de filio atq^ Platonem,MxrX furium,Chaldxos,cxterosqi omnes. Ai
filumt : lis Ji A oyoy Seioy j0Ai'/<w,7Z)vtcu \iiwuy Kf>ct<AiHS mf oy
kv <P"i7rl§cuv% 4A7j>i7&,i*isvoy <A’ c fyogx nitrum rvnofiiwy
*A$ewcc7ey,7rccAacos Ji A oy& tQJW cpxavei, hstfftedyTBTiA »S,ttirrS>
c/l' X&o 7ICWTK 7tA«T«, * ' 'ty <fi cumis turps yr^ariosvreu^<A'iTis
tu>v>y EiV«f iet 4vX"y &rH7Bjy,ro* </C ao-opoarrau ln$ Dei
uerbum affiiciens,huic [emper adcRo, Defigens animi altat luces, perge uiamcj ;
. Redam,fifloremcfc unum nate affiicc mundi Immortalem, quem patrum fertfma
priorum \num,pcrfcilumc^ fibi,tum perfici ab iUo Catera,cumqi illis uerfari,non
tamen ullis Cerni anmus hominum, fedfoU mente uideri, H it caminibuf non folum
declaratur no fax nouifiimorum [ectdorwn Theologi 0 dignitas , q ux omni mundo
Muxit,[cd confirmantur <Ma Mcrcunj , Ckaldxorun t, SibylUru,Anaxagorx,Platonis
: cu quibus Orpbeus,ipfi<fr omnes inter fe,diuinO quodd inflinflu
confentientes,filio Dei decernunt fumma diuinitatem,rerum c rea/ tionem,hunc
adorandum, fuffiuiendum prxdicantes. Chaldxus rerm cunilarum dicebat patrem
dedi ffe filio autoritatem er creationem, ts appellatur ab Anaxago ra,cr
Platonicis Mens. Confirmatur 4 Platone er Ariftotele. Vocatura Mercu / atrio non folum Meni,fed etiam uerbum,
genitum 4 patre . E ccc igitur er apud Orpheum hxc uuiucrfa. Nuncupat enim eum
uerbum diuinumtVerbum declarat autontatemjationemq; creandi: diuinum ofandit
eum alterius cjfe uerbum , eiut [edicet qui proprie ac principaliter efl Deus ■
Quem,cr idem filius , Deum fiui/m uocabat. Non eripitur tamen ab ullis diurnius
filij,fed prxdicatur, prouchitur,hor tantur omnes,ut hunc agnofcamus,ac
ucneremur. Deinde Orpheus appellat eum ipfum Uo<ryoiOTV7romtiJ, firmatorem
mundi . 6 confenfum omnium mirabile l lscnimcfl [cnfits uocis illorum priorum,
qui filium dicebant Alentem: dicebant [ci licet propter firmas mundi, propter
decorem ac uenufattem , propter ordines rex pertos.Sola ratio dare potejl
ornatum, [ola Mcns,fola intcUigentixmaxima aut tt fapietifiima,onmipotensqi
Mens,fummos er uniuerfalei ordines. Intelligentia ig tur dicebatur ab itis
propter creatione , propter Chaos,e quo Mens omnipotens , Unqud origfne,rudtqi
inchoamcnto}ordincs omnes [apientifime expreftt.Qnem • . *J fenfum Orpheus alio
fono notiore exhibent , appellat eum , Formato/ rem-ldcm ergo ejl Mens, atque
Formator-Cuius ejl enim formare, nifi InteUigen/ tu,cr MenusiHxc omnia audiens,
er refpiciens,ac celebrans Poeta nojler,com/ memorato Chao , hunc ipfum , quem
Orpheus Fomatorcm, eadem prorfus fcienda,mundi melioris Originem uocauit. ille
inquam formator , mundi melioris fiat Origo.Mundus melior, forma cceli,cr
terra, omiumq ; calcflium , ac terre / Sirium. Et apud Platonem Verbum
diuinifitmum , apud Orpheum, Verbum diui/ num,apud Mercurium Mens prima,
generat Mentem, Verbum. Ejl apud Anaxa/ gerram Mens digerens Chaos, er creans :
confirmat Ixtaturq ; ea Plato . Ejl apud eundem Caufa,excellenterq ; Caufa.
Apud Orpheum mundi Formator-Nihil ergo diferepat ■ Poftea er hoc expretius
carmen intonuit Orpbeusi Oi 'tfctvoy ofKifa ct St» myccAV <roep'op ifyop,
AvJ^Ll/ opKifa <n 7rx7pci,Hy iqQiyfccn Ttfunfu/. Te coelum obteRor fapiens
opus omnipotentis , Vocem te Patris adiuro, quam protulit ipfe, P rimum,confilijs
eius cum conRitit orbis. Verbum, er Vox nomina Filij, eadem# utriufq; ratio,
luffus ejl, er ditius, mif, '/ fus# ad creandnm.Hic quo# patet Theologia
nouifiimorum [eculorum,qux coti fitetur creatorem omnium Patrem,fcd per Filium.
Quibus uerbis is fubejlfmfut, quem fjcpcnumero declarauimus,Patrem effe tanquam
iubentem,tanquam ditia/ torem,mittentemq ; Filium ad creatione,cui non folum
autoritatc,fed er naturam, ac diuinitate fuam dedit,id ejl, genuit- V t aute
[cimus, et prxdicamus non Patrem ueniffe ad redimendu genus humanu,ftcif[e res
humanas,funtium mortalium mu neribus,fed Filtufc idem miffus ejl ad creandi i ,
quem redemi ffet , propter quem etelum,ac terras creajfet: quemadmodu dicebat
ipfe,et [cimus omnes,hancredem ptionc iujftm a Patre, peratia a Ftlio.Res autem
corii principaliter ej[c dicuntur, qui primi mouent,a quibus confiltu nafeitur
rerum gcrendxru: qui autem jaciunt, fecunde caufefunt. Sic creatio mundi,Patris
ejl,tanqua principalis caufe. Here/ demptio dicitur ab eo jitia,mittente Filium
[uum unigenitu ad hoc ip[um. Hoc ig» txr mirabile ejlfuiffc quoq; pri[cis illis
cognitum,rem [edicet obfcurifiima, quam mortales [e ipfts agnojeere non
pof[unt. Vere enim iUe dixit,Nemo nouit Patrem, nifi Filius,ct cui uoluerit
Filius reuelare . Cognofcere quidc , cogitare# pofiimus, ' aliquem fitijfe
creatore mundiifed hunc habere Patre,et e j[e diuinitate Patrem, et fwjton
[olum non cogno[cimus, [ed propemodu negamus, non capientes, non credet es
jmqua fieri pof[e,ut apud Deum fit qui generct,et quigeneretur. Quod H ebrxi
uel maxime imdites.hi potifiimu jucrunt,qui no nouerunt Patre. Nam no ' [eunt,
ac celebrant creatore mundi, hunc in Synagogis uenerantur. ueruis ejl Fi/, iius
Dei, que poflea corpore,magnitudine diuin itatis fux ab[condente,cruci affixe r
wifitiil fimUem nofhi tunc f ut nos [miles fui pofiea efficeret. Ergo nifi
Filius re f * uclaffct, t u . BVGtfB. LIB. J. ueUffety&HOtfmUin errore
uerfaremur. Ac certe credendi eft eundem ipfum antiquis feculis patrem fuu
nuniftftaffe ,'unde Cl uldxus, SibyUa,Mcrcurius,PU to,Orpheus,hanc cognitionem
hauferint,qu poftea copiofifiime reudauit,oftert/ dens bine effe felicitati
uerm,ut homines intcUigercnt patrem, cum filio. Superio res patre
cognoucrunt:omnes enim patris memincnmt,credo,tam ex antiqua tra r ditione,q
reudatbne ccclefti. Nam Platone qua fcripftt de patre,k maioribus , uet
Mercuno,ucl Orpheo credendu ejl accepijje Mercurio quide et SibyUis,et Chat/
datis, tu ex oraculo calefH,ti antiquiftimis fucceftonibus innotuiffe . Siquide
is ide Orpheus meminit antiqua fima, feretis perfsttifamu effc,nutliusq;
indigente hic mndt creatore, omnia circummntc,regentc,fuftmentcq;, qui fola
mente, cogita/ tioneq; purifiima uideatur.Ergo k fima prifea hac defeendenda
referebat, affarma batfy Orpheus ■ Videmusq; bic no foli ipfam Theologia, fed
clam edi Orpbfi te/ flimomu de ea a maioribus defcendcte.Fama igitur erat antiqua
de eo, qui cum ef/ fet ipfe perfedifiimut,ab co perfida omnia fuerint. Ea enim
fuit caufa, cur catera ipf e db[oluerit,pcrfiflifiimeqi aeauerit: quia
perfttlifiunus ipfe,CT omni poteBa/ tc,umbusq; injbruflifimus.Triaq; funt
nomina F dij apud Orphcum,tota Theolo/ fiam condnentu,&uo:
Aoros,TH7rcoTHS,xvrortAiis, Diuini Verbum,Forma tor mundi, per fe,uel k fe
perfeflus- Quibus e? fumma duuimtas cius,c/ mudicre ado aperufiune
defignatur.Deinde Orpheus tria de eodem dicit ad profundi pb i/ fophiam foedantia.
Primum,qudd idem per conditas k feres uerfatur, regens fcili/ ctt,<y
gubernans eas, ut Pbtlo dedarabat:tum quod eius per omnia conuerfio, et dMentia
eB inuifibdis,qua nofbris oculis uideri nequeatipoftremb quod fola men te Jfola
ratione intcUigatur. Nunc enim,ctft oculi corporei non cemunt,at mens eo
perneture debet . Plura enim animis cernimus , q ukm oculis corporeis . Videre
. per animos partim rado dicitur, partim fides. Fice Orpheus,v alia complura ,
de diuinitate Fdtj.Sciendumq^ nomen «vrmA* , effe idem atq ; quod habetur apud
l\ofen,«vrouy,perfe txiBens,primus exiflens, cr k nullo exiflens- id enim eft,
quod indicauit Mo/i,Ego fum,qui fum,quoi Grace o »p,lflr qui preflitcr tflAr
ticuloqi indicatur exceUetu,pollet^ide ccirro{,atq; articulus c . Pronomc
indicat principiu,ovigini:ardculus excellendam. idem uero eft,CT is qui per fe
exilht,&- qui habet hoc ipfum abfoludft;nc,precipue,primb.Porrb autem ide
funt ccvron Ant«vrodiy,per fe perfcdus,pcr fe exiflens. idem enim
funt,perfedio,& ipfum effe. Quare quikfe exifbt,k fcipfo eft
perfedus,Quocirca ide dicit Orpheus, atfy M ofes. lUu quocft euidetiftime
fequitur. Appellat hoc nome «vrort A* , Orpheus Fd m clarum ejlCumaut idem
fmt,per fcperfedus,atq; per fe exiftens,effi citur,ut quem Mofes uocauit perfe
exiftentem o &y,ft is, que Orpheus perfe per fedum.ls aute eft Filius Dei
apud Orpheum. idem ergo apud Mofen,cumait,Ego fum,quifum.Dionyftuiquo<p
Areopagites Filium Deiuocatrb oy. I dquoq;fci/ tndm cft,nomen quatuor Uterorum
apud Hebrsos Iehouah,fonare hunc ipfum , quem Orpheus Grxce dixit axij<nOuL
Etenim illud nomen defigrtai eu , qui efl: efl omnis uetus Phdofophiajit
uidcbitur.ac prorfus quod ipfi Grxcix Phdofo phi rc 0 y,quod
efl,uocabant.Siquide efl uerbu fubflatialc,apud Hebrxosjuiah, i quo fu nomen
quatuor literaru,fonatq exijlentem. Quemfmfum tutem id ha/ beat.Orphcus
pulcherrime Grxce fignifieauit. Apud omnes igitur efl celebris Fi/ | ius
Dci-TefUtur aut I uflinus Martyr ide er Philofophus,in Apologetico,Verbu Dei
coelijCr terre creatorem Orpheu copouiffc,ficut nos, inquit, prophetix fdn/
florum docuerunf.ccl tiy pifx* ceoreS iy Tii euyvusro w ^oayxy , iyvut eri
(Aioc roy Ao yoy ridii,-aow«iyinTO qvosStQuibus cum idem ex par/ te fe
tradidifjct in A egypto,cognouit quod per Verbum Dei omnis extitit creatio. Ah*
quxdam ex Philone Iedro , de Pa,rc,&: primogenito Filio, qui Dl uerbu eius
, creato* mundi, homini* archetypum, & quod Piler Gt emine niifrimas,
Filius lex, & moderamen mundi.princepr Angelorum.coretermi* Patri. Cap.
XXIX. -.V< hucufq locutos maiores uidimus,itafe inuicem corroborant,ficemq
prX/ m. bent, er lucem,ut qui uelit aliquod eorum dimouere loco,totam necefje
fit ei confecudonerefcindere-Certa c nim funt [cripta Platonis, et
AriflotcUs,qui etfua, er maiori* difla confarmant.Sed arbitror neminem fore cui
minus fidelia , er cre/ dibdia hxc uideantur,clanfiima luce,omniumq [crtptorum
indtffolubili concordia fe offvrenie.Referam igitur quxdam alia ex eodem
infigni Phdofopho Philone I u dxo,ut totus inter fe fu aptus narrationis ordo.
N ammagnis femperuirishxcad/ mirationi fuere- Is igitur in opere,cuius
inferiptio efi,Quxfliones,etfolutiones, in hunc modum quxrit fuper illum
[cripturx locum Gen.cap.i. Ad imaginem Dei jt eit iUum:</Ux n ais vsifi trtf
a Sta qno-iy re, iy emovi Sta t® o(h rt rop te}vSgicoroy,i?Ax syirus t&t/ra
; 7txxkAus uj o-oq&s revro Kiypa-p.it/ fHTou>$vHTop ytf
bneiKtvi5bbjJou.7r$>t roy xveomerto, imv jtt rSy oAtty'iruocerro,&Aot
7t$>s roy tPflfaifoy Sto(/s«j ttny txera A i \Jld yotf r> A pyiKoy 'ty
cudlg irms rirnty v no Sea A oyg ycu fecM.SluJXt,i7rti</ln 0 7r&{ •?
Aoyvites Kfdoatcy flhy,£ ir&o-tc A oyimi qit cis, V <fi haif roy 7ravruy
qj rn jBt At isu hsu nvi tyouq tTw jtfrSt/ seni \j'icc ijtyiipis %y ywr>y
cfyopeitoStweu. Quxfunt, Quaobre tan qua de altero Deo dicit. Ad imagjne Dei
fecit homine, no potius adimaginem fui* Prxclxre,cr fapienter id dixit
oraculi*. Ne$ enim fieri potuit,ut ulla res creata ad fimiitudinc
abifiimi,omniuq patris effigiaretur. Ergo adfecudu Deu,qui efl Ver bu eius .
Debuit enim forma rationalis in animo hominis,a Verbo diuino formari.
Quandoquide Deus, qui efl ante Verbum,melior ae celftor efl omni creatura ra/
tionali.Nam cum in optmta,acfeparatafit idea coJlitutus,no erat fis quicq
creatu ei afiimiari. Hxc Philo. Quibus nihil dc Patris,ac Filij diuinitatc
clarius, apertius, nihil magis Theologicu,profiindius:ut4 Chriftianis expe
flare meliora propemo/ dum non liceat. Audite H ebrxi gens ferrea, er tandem
caligine graues oculos attol Ittcauditc inquam doflifimwmjac difertifimu gentis
yefhx ex Geneft , ex uefkii f 4 inquam It . I* mquam literis coUigentc
demondrantemfy patrem ac filiit,quc iuxta ChridL/norf Theologiae fuperioru
omniu,quos Adduximus , uocat uabutad cuius imagnt, ut Chaldxus e Mercurius
dixaant,affent homine aeatu. Tm ipfum ucrbu ima g ine altifimi putris. Quid
pauIus aliudfqui cum fit, in quit, imago, radius, et chara der fubdantia Dei.
Audiant inqud Hebrai utrum maximu,w inter eos nemini, ud Rabbcnis iUis,quos
adorant, fecundu,tedante homine a jilio,e turbo Dei creatu: ut uerifima ratione
inteBigant , cur fit ab eode redeptus.Doceret enim eos Philo , nefis fui ffc,ut
pater ueniret in mundu,ficut nefis ejfe conuincit, ut ad patre homo
crearctur.Viliuaut eo munere perfundit, tanqua minore, e quo pater tanqua mi /
nidro,e nuncio fuo utatur, ftcut perhibet ahbiide Philo- Proh Deum immorulc*
quis hac homini reuelauitiquis ad hac Theologia adyta eu mtromifit t qua naui
ad pelagus idud penetrauitfAn quia Platonicus erat,uideratq; copioft fimos
quaf/ dam apud Mercuriu,reliquosq; antiqui fimos Theologos diuitias, unde Platonis
H I a fuerant decerptafDeinde eo tempore floruit quo iam per totum orbe
corufcabat Euangeliu.Sunt aut in his uerbis altifima,profundifima myderia. Non
potefl al/ tiorc Theologia loqui os humanu.Confidcra enim q intime caufam
introfpcxit,cur per fihit,uerbumq; diuinu fmt omnia creata. I d enim
obdupcfco,quona duce per/ ceperit, flium ad creatione,adminidradonem(U rerum
fuiffe mifjum , er ut con/ fentiat cum Euangelio , dicente eodem filio de f e
ad patrem. Sicut dedidi ei potefta tem omnis camis. Intellexerunt omnes patrem
ejfe primam caufam, alterius Sapi/ entia gcnitricem,caufam alti f imam, a rebus
acatis remotifima,inter eam er res creatas filio intaccdente: quam nefis
fuipfampafeadres ingredien tem agere, fefeq; immifeae, habentem medium pa quem
opaetur . Nam quod deaeationc didum efl a Philone,etiam de toto mundo efl
uerum:ut quemadmodum non debuit ad patrem homo cteari,filijq; acatio ejlfic
totius mundi creatio tiufdem r/l.Qi§4 propta alufiime,cr ex p rofindifima
Theologia idem Philo in libris de Agricul/ t ura,uaba diuina,aureis litais
defcribenda,ut fuperius uifum,effatus:TctU7ct f* neurice o notyliv xgu
&t<rt Aws dw j iya tjfl (AikLlu , voycoy m&siojct' f/Sb/&'V3y
of$ay,v>y cuti’ Aoyoy^ 'Ts&iiyovoy t/oy , is u£iyth{eu/ ■j?itp«5Toc£rr»f
7W/tto5,eJ*Tif yiyxte J&toiAtftS v7i^oj>c/W</Ifc/t7f. qua funt,Htc
omnia ducit ac gubernat apti fime pador cr rex Deus, prafido. Unquam lege
rcda,ucrbo fuo,cr primogenito filio,qui hanc ordinis facri admini dxadonem,
tanqua fummi regis magidratus fuflinet . Hac item maxima myderia religionis Ch
ridiana. Audire propemodum efl ipfum Paulum. Magna quippe uis ueritatisjcmpcrq;
magnorum uiroru fententia funtinta fe concordes. Audidifi l ium Dei
primogenUu,audidi uabum,audidi redore,legemq; mundi a patre con / fhtHtwm. iQi
rerum gubemandaru prouincid credita, eum ejfe tanquamDci magi/
dra!um,nunciu,exequutore uoluntatii patemaru. Mundu quoq;4udidirrgiap4 tre,
primogenitum fuum huic gubernaculo adhibctc-Regitur ergo mundus d patre . t9
per filium [uumJicut regnum i rege per magi shratus. Piler atuc, dutf&ium
fiunt amat unice, cr fmguUriter,im6 omnipotcnter,ficut omnipotens e]l,noti
inuidet ji I io fuos honorestfed ei dedit omne regnuuifibde crinuijibile,
eumqtprafidtutli/ Ucrfis:Filiu inquafuas delitias, i n quo amando, uidfiimq;
filius amando patre, ater tu uoluptate,gaudijsq; incomprchenftbtlibus
perfruuntur. Audiant de fficratifiini Hebrai,w cognofcant ex fuis literis, ex
autorefio grauifiimo , nunc toto terrarti orbe adorari, ZT coli eum, qui fe
unicum Dei filium , v uerbum, er miffum,0‘ ttuncium prxdicabat:Omnia patri
unquam ge nitori,ac maiori femper af/cribens, domino, ac fonti fuo,fu<e
origini, er caufe diuinitatis fua. Nam quanquam omnia, qua habet pater, filius
item habet: tamen pater ii nemine largiu, a nemine accepta "habet:Filius
eadem, fed a patre.Fons ille c r largitor ,cr lux,primacp caufa: Filius radians
ex iUa lucc,lux aterna ex atema luce ■ Hac dicuntur a Philone,gcnerc Iu/
dxo,profifiionc Platonico, id cfl,Platoni,Platoniciiq;fmli , nato fub Tiberio,
[ub Claudio pkilofophante,Apoflolorum tcmpore,ante Plotinu, A melium, Porpky/
rium,Proclum,Damafctum,aquali firme Numerio, apud quos ftmilia inueniun/
tur.lsfinuncutderct gentis fisa cxcitatem ac pertinaciam,cam, credo, utpleriquc
€X iUa gente probatifiimi uiri,defleret cr coargueret.Extat apud fuperiores
Theo logos,quibus tota Theologia comprekenditur,bac nomina fili j , Verbum,
Mens , Opifix,Caufx:addidtt ad hac Philo, Primogcnitus,Filius, L ux mudi.
Gubernator: Gracchocomnia,Aoyos,vis,Pii*HVfyos,xmoi>, wfpnoyovos
vi'oS,\nretp yoS.Quacum apud ucteresacnouos omnes philofophos habeantur,
Platonem, Ariilotclrm, Anaxxgoram,Chaldxos,StbyUat,Mcrcurium,Orpheum, omne Pia
tonicam gentem, apparet totam de filto,qua nunc colitur ac celebratur,
Theologia cog/iitd,confiffam,idorata,pradicatam, antequa ipfe fieret homo .
Perhibet item Philo,nihil effe quod mundu fuftineat,ne diffoluatur,nifi uerbum
Dei atemuthoc effe omnium rerum uinculum firmififiimum, ac flabiliflimu : quod
a medijs ad ex/ trema,wab extremis ad media pertinens,atemum,indefktigabilemq;
regat natu racurfum.Eum enim genitorem conftituiffe uinculum indiffolubile
uniuerfi. lure igitur, inquit, neq; terra ab omni aqua alluetur unqua,qux /mu
cotinetur cius,neq ; ab acre exdnouetur ignis, neq; ab igne inflammabitur aer,
uerbo diuino omnia da/ rimente,quajiq ; elementis in animis imperdte.Vt
uniuer[um,cx diuerfts partibus, fuauem efficiat harmoniam.Hxc infecundo de
agricultura-Eadcm item in libro dc Mundo, quo ^oco obferuandwmejl perperam legi
in imprefiis codicibus voy.es, pro Ao^o5-N<«» liber iUe multis in locis
mendo fus efl . Eandem preterea fenten/ tum repetit in libro dc Agricultura,
quo loco efl Aoyes.Efl locuples teRimonium eum locum effe deprauatu,quod ibidem
fribit-Jio-ycy yty XffVKToo arce* TcS o y&Hircr, '<c7rcta
wttTHf.Vinculum enim uniuerfi indiffolubile genitor eius pater fidi. Quod de
lege non quadrat, fed uerbo, quod 4 patre generatur. Rurfus itt opere, quod
m[cribittQu6d malwfoleat infidian bono, hac ait : Dccet,inquit, f * eos 74 % .
t er «rtri tUUndum,aut certe Solem ipfum eius, qui per omnem inambulet coelum*
Quoji Plato de louc, Pfalmus quoque , Qtw afcendu caelum cfah ad Orientem *
Q»3<i Hebraico, qw equitat Araboth,orbescaledes,aut coelum fuprcmu- Eo/ dem
quoque libro : avo ytfy «s toixtp hfet Stov,ty y osPio xo'07 xosty “ H&l
XfyiipWS o 7iparrdyor&- tuo Aoy@*. infcy <fi A tywi •^v^«,*s /tftvfjO
7T<£c ctKlSaxy cu/Spamos: Duo funt, ut apparet,tcmpla De iVtium quidem
mundus ifte,in quo er Pontifex primogenitus cius , duanunk Verbum. Alterum
uerb,rationalis anima , cuius facerdos eft , uerus homo . Qwi
apcrUus,diMnius,mirabiliusfPonuficem templi,qui eft totus mundus,effediumMit
uabum,pru>iogenitumf Mundum templum Dei- Huius templi, diuinu fummuniefr
facerdotem, primogenitum Dei,Verbum eius. Quia fcihcet ille Rex eft,et Domi f
nusmundi,omniaregens,ac fudwens, creator, altor. Pontificem quoque uocat. ram
Paulus, qui pro peccatis hoftum obtulerit , inter homines Deumq; fcqueftcr* V
mediator . Qua
ratione Dionyf us item uocat eum Tt A vrxyyoy a»/ yoy, initiationum ,
myslcriorumfy principem . Primus $ ipfe initiator, crfacra A tor,qui futs
myflerijs,pracipue cognitione , & cultu patris fui,nos ir.itiauit . Hoc
maximus ipfe in toto mundo facerdos cgit,cr agU.Triaq; funt hic diuina nomina,
filij Dfi apud Philonem,Verbumdiuinum,Summusfacerdos,Primogenitus.Alttf/ fima
Theologia Apoftolorum.Quam eft etiam diuinum,qu6d mundum uocat tev\ pium D
ei,in quo colitur, adoratur, cognofcitur,laudatur Deus inuifibilif ! Sic CT animum effe templum Dei v noHra
Theologia eft: Templum Dei , inquit Paulus „ cStis uos , Dei adificado. Pbtla
quoque eodem libro loquens de hocipfo : t)J t ov &io0 ciKoyx,r'oy ccyytAoy
«vtov Aoyoy.lmagincm Dei, Angelum ipfius Vet bum'Hic quoque tria funt nomina
Filij Dei diuimfiima,T hcologix uerafrequen/ tia-lmago Dei-id enim etiam eum
Paulus, cr Charaderem, Angelus item eft , fi/, cui m E)aia,Magni confilij
Angelus.Eocp eiiam dicitur Ao^oj, femo Dei, loeu/ tio Dei,nuntius Dei,loqucns
er agens omnia pro Deo , tanquam fequcfter inter- nos CT illum. In quibus ejl
omnis Theologia -In libro qnoq j de Agricultura : Hae omnu,wquit,Tcipjiy
(aJbccatMvS dtoS oty{ tueret JlsKHyJS vo^iy,rspos9 • <rxpZy@*, ny opdcy ccur
Aoyoy iptoriyoyoy t/ey,bs 7$ ImyiAeixyn? kfcbs 7cct/79s iyt/iHS, oiXTistayi/iv/ixiriAtus
v7rxpycs Hoc cft,Paftor,v Rex Deus ducit rede, er legitime, prafido lege reda
Verba, fuo,primogenito Filio, qui curam facri iftius gregis, tanqud magni Ragis
quidam magidratus fufcipit.ln his quoq; Philo aperte primogenitum Filium Verbum
no/ minat,cum prodicere gregi fuo,omnimundo,pracipue generi humano, idem e/
tiam Filius dixit, appellans homines oui le fuum,ouesfy homines 4 patre fibt
credi f tas.Dcniqiomnem generis humani adminidrationem,rcdemptionem,curam,tra/
ditamfibi 4 Patre dicebat: fety ab eo miffum in hunc mundum,agcntem qua Pater
fuu imperaffet.Eamqj ob caufarn uocat cum Philo vsrxflpy magiftratum,miiu^ .
6rum,fubimperantem,ut fic loquar,alterius imperio parentem-.impenmtem qui/
4cm,fcd fub altero imperatore,et Patre qui mittat eum ad omnia ■ Eaq; e fl
ratio ap peUationis Aoyos,quodrcflius uertitur,fcrmo,locudo, quam uerbum. Sonat
enim iinomen locutorem, internuntium, non natiuitatem, utreor, fhiritualepi. I
« libro duoque,Qubd dminitas ftt immutabilis yotp 'ty kvk.\ o> Ao) os 0
Quos, •y oi 7rx\eu$i x tu/UfaTray croixafetriy rvylw > arx, au' fiay m-
Aetf,i(gu t&yu, & X*fX{rciy x7Atoy,et7Aot{. H&c naert ricTrarfuy iw
t» nyM.y^oyiis cwTVvoyoii oc^Kxifay.Ta^' Ikccsci^ Inambulat enim cir/ cum,
Verbum,quod appellant pUrte Fortunam. Deinde femper per urbes comt means, cr
gentes,ac regiones, qua funt ahorum,alijs,0’ ommbus,res omnium di ftribuit,
temporibus liberis,mutans qua fmguli habent. Hic quoque Philo oBendit Filium
Dci,Verbum,cffrrcftorem, gubernatorem, moderatoremq; Vniuerfi,ficut fuperius,
datam curam gregis d Patre,Filio dixit. Qua quidi omnia indefejje con/ cinunt
facra Utera . Eum dicit inuifibiliter perambulare mundum . Eadem caufa fuperius
uocabat eum hyparchum,magifbratum.Eum ait omnia dtBribunr , uer/ tere,uerfarcq;
regna,commutarc diuittas,opes,quod totum ejl mundum moderan tu. Portans
omnia,inquit ttle,uerbo uirtutisfua . Et in quo omnia, ex quo omnia, per quem
omnia-ldem m libro de Flammeo gladio : piTiAStoy cvy caco t ty latfet
Kxrxo-Kdliy, i A 'riw yiytslw oinoxy , rLL 7roAiy , rrvvSlb *ri >y
Koxyoy,ivgiixeis yty cu7toy yfo xirr&£y Sicy}vttf 5 yiyony. v?lu/ ,j) ree
niooxgx soiy<uct,<fy uy o-uisiufecSv. fyyxvoyj AoyoyQtSrfmtiit
TtK&JccSwttfl </£ KX7XK<r<i\jh{ cu7uey «yxSoThfx tjP Jlnyas^yc v,
■ DigrrJJtt; igitur a particularibus opijicijs, affice maxima domum, aut urbe,
hunc ■mundum. I nuenies enim eius caufam Deum, a quo fidus efl:materiam,quatuor
ele menta,e quibus conBitif.Organum autem Verbum D ci,per quod conBrudus rjU
confbrudionis autem caufam,bonitatem opificis. Quanta hoc quoq; loco Theolo g
iafVrbem dicit, mdomu,totum mundum:eiusopificem,et caufam, Deum-.matc
riam,quatuor elementa:Organu, id e fl, caufam mediam, Verbu Dei . Q uatuorqp
nominat caufas:efjicientc,Dctim ipfum:materiale,quatuor elementatOrganicam,
fitcmotricem,fcruiente primo:fwalem,bonitatem,uel etiam efficientem. N ofbri
•Theologia myjleru,pradicantis Deum creatore ccrli,et terra, uti caufam princir
palem. Viliu autem, per quem omnia fida funt,Gracejicut et Philoni ov,Frapo
fido eram Graea t/Ux,dcfignat mediu. Et quod exprefiit Philo Organu,id e fl, mo
torem eum,qta ab alio mouebatur:moucbatur d Prflrc Filius ad arationem, eo uti
rerttfice utebatur :eum imperauit creare, dederat potejiatem creandi. Itaq;
mundus -i Patre, er Filio ejl creatus:d Patre, uti prima caufa,
uolente,didante,iiiba:te: i Filio, parente uiffo, motoq ; d Patre.Siccfc fuit
creator unn ?,cr quia crcauit uter/ que, uterque Deus. Sed quoniam bonus, nift
unus,neccffarib una duiinitas : quod V ' y 7<f . !. ipfi rudo
dcdxrutyTbcolcgi/y demonfkat-Non enim Unquam a duobus diuerfis Altoribus mutui
e (i mudusfcd u duobus, uclut uno,a principali caufa Deo, d coit fi motu ub
ipfo Deo Filio. Nf tjj enim Filiui creaffet,ft Puter nolui jfet, c T ji pote/
flutem non jediffet. Paruit igitur Patri , accepta ab eo /terna potcjhte . Que
res exemplis humanis ejl claratErgo dicit Philo nuuc,quod I oanncs,utcns ftmili
prx/ pofuionc,Omnia per ipfum Afla funt. Philo autem, ov uxno-Ktvxsxi.Eaqi eft
ratio cur appclLuerit ipfum,Organu. Vides igitur et hic profundifimit myfle
riuimquod etiam moiies apud Platonem,Orpheum,Mercurium Tnfmcgijluiu:
dktinifiuncfy fecum omnes confentiunt,reuelatam noui fimis feculis raduntifime
Theologia prxdicatltes.ln libro quoq; in quo dij[crit,quod apparuit Dominus A/
hrahx, dicit, o v7ro<plrTHS ccvris Aoyos, \ntemuncius,dcnuncutor,interpres
eiut Verbum.Eadem eft ratio,ut appelletur vsrocpnrfS,interpres,atq;
Iryparckusjnd giflratus,cr logos, id efl,locutorJlocutio,fermo,cr fuperius
Angelus. In fecunda quoque AUegoriaru legum,bxc feribit: oxict Jit 8tov,'o
Aoyos xvrs tsi,as xcc Jtavrtty opyxvw irPoir^HariniSlj/©' iKia^onoi{.ousiH Jt k
cKix,uj &<rt t trti Kn{KCvi<ry-x,tTi^(tsyJsiy ct^xtTV7np,Siasnf o
QtcsjfyxJJyiact VK0V3S,np<nticctnruui Kiutomp, ircos k eiKuy.ct?Ao
yinrxuiify&My nsxi yjccfyo{jJbr&‘ &X voyioQta-ieesftJMAaxny
&7ruy,Kj VScaHnV b 8tos rey cu/8$omoy kxt ttKWce 6ti usi s/\&KOy&’
roy Uioy cari tUvlSfraunS, 'f Ji curfy imns tjpj r\ Ctnovx A ctGio-ccy Juuxyny
•n^xJcty tutfes qux funt,Vmbra Dri,f/t Verbum eius,quo tanqua organo ufus,
creabat mundi. Hxc autem umbra,et quaft afimilatio, aliorumefl exemplar. Sicut
Deui exemplar imagir,is,quam umbra nunc uocauimus-.fic imago alteri fit et
exemplar. Sicut inchoans libros legis exprefu Mofes,dicens,Et creauit Deus
homine ad imq ginem Dei. quafi ipfa quidem imago fecundi \ Dcumfimilita
fitjximo autem fccun dum imagine, qux acceperit uim exemplaris. Hic quoq; Philo
maxima fitwr altiff finucp myRcria,effe Verbi quaft umbra D ei(non poterat enim
alio commodiore ttomitte uti ) Sed feipfum quoq ; declarat , hanc umbra effe
uclut aftmilatione. No f\rx quo<p,utdiximus,literx, imagine Dri,FtIm uocant.
Ni Paultls ad Coloffxos; cslfayuKuy -f (hi,* xogxTV,7tfotr6rtKos TracrxcMmtoc*
Et Solo/ mon, I mago bonitatis eius.Hinc ipfe dicebat, Qjii uidet me,uidet
& Patre meum , lterucfc eu Philo nominat Organu,quo Deus fit ad creatione
ufus, innuent medui, fequeflruytutorc,quo Paulus eu omnis coditionis,et
creationis primo genitu dicit f id effanteeuntc^rxccdente omnes res creatas.Qm(ut
ibide fuetur) 'ut ipfo firfx funt omnia, caUjVa,terrefkia,uijibilu,et
inuiftbtlU,A ngeli, po tejlates,dominatio nes,throni,ornnia per ipfum, et in
ipfum ftfta,et ipfe ejl ante omnia,et omnia m ip fo confifliit. Hxc Paulus. No
alia Phdo,edd ludxuc.De eo quoq; diuind e minetif/ fvndq; canit TheologidiSicut
ipfe Jit imago P4tm, ut Pater Mi tanqua exemplar ftsf.c ipfum effe excplar
hominis. idq^ ait a Mofe declarati, cu dc homine creat* feribertt^ firiberet,Ad imaginemDcificitillum. quo Pbdo
fignifcari putat, hominem fi/ A im ad illum, qui ejl imago Dei. is autem ejl
Filuis: ut ineo Mofis dido, fmt duo &cmpLxru,dua$ imagincstprimu cum ait ,
Ad imagjncm Devis au‘em ejl Filius. Ergo Pater exemplar Filif : Cum uero ad
jlmiluudine ijlius imaginis fit homocre i lus,erit Filius ipfi homini exemplar.
Sicq; Filius
refredu Patris Jui fjl imago,refte du hominis exemplar. A udiuitq; ex alti fima
fapientia Phdo , Filium crcaffe muit dum, tanquam organum Deiicreajfi
hommem,taitquam exemplar. Qt tanquaet exemplar, et \dca mundi dicitur <t
Platonicis : ut qtundocunq; Mofes loquatur de mndo,ucl homine a Deo creato JUum
innuat Dcum,qui ejl 6rganum,CT imago Patris fuitorganum reftedu creadonis:imxgo
refyedu natur /e, quam Patri habet cp/qualem.ldco neceffe ejl ipfum quoque
effcDeumifi Dtwn, /ternum quoip. Sed jicut in facris literis proprie Deus
dicitur Pater ut f/pe odendmus, quia p rin cipahter c r gcnitor:Jic apud
PhCone,Deus proprie P ater ipfi eft.E t quonia petit iejtimoniu Mofis fuper
hoc,Mofis autem dixit,Et creauit Deus homine, ad imagi nem Dei creauit
iUum.huhc autem creatore Philo,uult effi Filium,qui etiam muit ium,tanqud
iuffus k Patrc,et ut organu crearitClaret etiam ipfum ajferttone Phi Ionis effi
Deum. Itaq; cum dicit:ln principio creauit Deus coelu,et terram:fi Phi Ionem
lud/u audias, Patrem , et Filiu creajfe dicit:?atre,ut Autorem primum:Fi / liu
m,ut Sapicntid,cr Organu P atris, ideo ueteres Hcbr/i,quod apud M ofin efc In
pmcipio,intcrprctabantur,\n Sapientia.Siconfulasaute ueteres iUos,et ipfunt
Philone, Sapientia ejl ipfum Organu,ejl primogenitus filius,Verbu, plenus idea/
rum Deus,archetypum hominis. Hanc eandem pr /dicabant A pofloli in toto orbe
Thcologia:cuius,ut arbitror,plcn/ erant ficretx,et fyncer/ traditiones Hebr/o/
rum. Hinc ipfi dicebat,Scrutamini fcripturas,et muenietisibi de me.et,\ncipiens
i- M ofi,et Prophetis omnibus, interpretabatur eis 'm omnibus fcripturis,qu/ de
ip/ 1 0 er ant,Uec fieri poterat quin hanc de Patre,cr Filio Sapientiam Philo
ex aliqu4 profunda, & oraculis reuelata Theologia hauferit.Eodem quoq;
libro: b dii Ai bfv<Ai§Kister&' #&(/ , «5 hpogccy mv iucevot : Dei
Verbum acem/ tni oculi ejl , ut conficere queat omnia • Hoc tejlimonio
fintit,quodfuperiut, effi prouidentiam Fdi j Dei , quem dicebat totum
inambulare mundum . I» libro quoq^Qjaisfit hzrcs rerum diuinarum : «ofccrot
<£? omripyccTiKOfnyiftKct Quot Aoyot:lnuifMe,fiminale,opifix, diurnum
Verbum. His quoq; nominibus potentiam creandi, qua pr/ditus fit Filius,dcclarat,plenum
artis,firnimm,ratio/ ntm,jnrmaru,cum dicens-Eodem tibroxri roin/y
ov^dtvtcyffocfHy 4 v/ \iSt»P x«A« yiuvx,^ictviy{ 7riorntt^H<ro^'oit Acyct
dUot^Uv trtft omK&s ftaefiigeirrtotiooTiiTOt. Quod ejl. Adhuc
igitur,ccclcfle e fiant /nimi, quam uocat Manna,diftribuit uniuerfts,qui
utentur , Verbum diurnum, ex / quo pr/cipue proficiens /qualitati Sentit Phdo
Sapientiam, qu/ dicitur Man/ B4»4 Verbo, quem proJpe^own,prouidentcmq; fuperius
uocaucrat,donari.Collc 7I . t. Ais aut em omnibus inuenies apud eum,¥ilium,aut
Verbum, effe creatorem mwtr A,f|Jf maximam mundi errandi Sapientum,\deanm,id
ef\,originum,femmum, fom.tnm,fbntem,ac regnum,kominis creatorem, mundi
gubernatorem, modera torem generis humani,mutante,transferentemc J;
regna,dantem [upienUi-Quan/ qua hoc Manna,cuius nunc memintt,potejl
intelhg^beadtudo cocleBU^uadone tur* Filio Dei Eodem quofy libro: inuenies,
inquit, « Avo Aoyvs, vex nip ocyyi/ rvTTOJ yxsif iiyLxuirs^av </i
itisinsut^v nxb' Ao A P&* 'a3i? mxiric StoOy-np <Ai iweS’ £/«cc ^1«*^
fot lxu.iyeioy\7niHiri ytf <?9<rip o Sufny ar$f>o>7r$y,nKUKOrx,et\*
A<i KX T UK&vX.OtS%r>V ««£’ ttucscp HyMpjQUV, 0{ <Ah t (ffte
71&S «A*- Oaxy,KVfla»s ctiSf um; Jfy/, ojamp wrv7rop, ccrt# itvnoiHKftn, ny
<ft ittToy TTKfX^aypx pSl* t^vtzj jimvxoV/cr/xflC <f£ \kuvov : Duo Verba
ej[e,ucl,Radones:unam quidem exemplarem.fupra nos^keram imitatio/ nem, qua
noBra ejl Vocat autem Mofes , eam quidem qua fupra nos ejl, Imagi/ nem Dei:qua
autem noBra, imagin is fimulachrum . F eat cnijn, inquit, Deus horni nem, non
imaginem,fed fecundu imaginem. quo fit utfmgulicuiufq; nofhri mens , qua fcdice
tuere cr proprie ejl homo, tertia fit exprefio,ab eo, quificit ■ Medius OfUcm
exemplar quidem noBra huius, afimlxtto autem illius ■ H ac Philo. AudijU
igitur, duas fmc M cntes,fme Rationestalteram fupra nos,archetypum,cr exem/
phtr ad noBram, ad quam noBra creata fu, fcut Mofes declarauit , quem PM a
etiam ludam fentit de Filio,de Verbo fiuffe locutum.hunc creauit ho minem ad
fmli’udinem juam,quia fiiit (Ui exemplar, qui fe rcfjpicicns , hominem creant. Vt quemadmodu filius ipfe
efl imago Patris, fic nos fimus imago eius. Ua<£ fi Philone audias,Mofcs dc
filio,et Verbo Dei diuine pradicauit,et fcripfitiut iu/ rr merito Grad uocent
Dei filiu7rfonoTV7iop,prototypu,pnmu cxemplu ad ip fum homine creatu ab eo:ut
ille fuerit ucrus homo, ab eo alter homo , mens nojbra adfmhtudmc
cws.Sanflifimu,emnenttfiimuq; nojlra Theologia myflcnu.Hinc ipfi Filio canimus,
Qm mudi in primordio A da plafmajli homine,cui tua imagini uultu dedifti
fvmdem- 1 taq; Philone magno Theologo tefle, qui mundu creauit, qui
faintu,mcntem<fc humana afjlauit,cateraq ; ficit,qua ta multa in ueten
teflametd Deo adfcributur,fuit Verbu Dci,mediiu,interprcs,nuncius,legatus
fumrni Patris ad homine. Sic geres uices prouideda,ficut grjfa creadonis-Eodem
quofy l ibro:t yctf 9uoS \6yos t« t* <fv<r{ <Aiu At,© </lwjnt 7« si
dvfcciVcrbwm Dti omnia,qua natura contmetur,diuijit,ac diBribuit-filc quoty
Pbilo repedt,Verbu fiuffe creatore,moderatore,qui digefatdijlinxit,diflribuil
omnia. Vtjit i Ha And/ xagora Mens, qua Chaos digefiit,inq ; ordinem
redegit.Refertwr item hoc ad Pro wdentiiEodcm item Ubro:ccT(*rroi /ilp zyai
(Avo ipvor^uniyniui/ tov A oyi<rnov,(& vntf u/accs rov Sun A&yrs.
Paulo pbflvevS rtoip uyap, $ 9 vnif nta&S‘ld efclndiuifibiles igitur funt
dua natura,ea quainnobisrationis, et ea qua td^tdfupra nos diuini Verbi,Mens,qua in
nobis,ctqu*fupra nos-Eccefempcr recitat eadem,clariora $
reddit,commemorans,celebrans Verbum dmnum,appd Luis ipfunt Hentem,qu*fupra
nos,fuperius autem ad quam noftrafttfvmaU.ln iuifibiis natura dicitutranfy
cflejicut funt incorporea. Nam cumnoRra cenfe fur e tu Mens Angeloru,qua et
ipfecrcauit,ut poRcrius erit maniftjlu E ode ito» Liro fcnlit: usis ec^fwroi
kxtx /\ «/liircsxy oluuofcti ««<*» Aoycu tutKcrgice: 4>v<nto$ iunx)
aoy, » «7ioavx<ryx, n «Trxisyxaiix ywt/os. Omnis homo,inquit,fccundu Mentem
fmdatur,communicaKp cu Verbo diurno , fifoi beata natura cxprcftio,aut
abfaftio,aut radius. Quid bii al'.ius,mrabiliusf E cce iteru creatu animi
nofbri,Verbum diuinu,cum eo nos habere focietate,affi/ nitatc, communicatione,
animu noRru illius beata natura aut fimulachru cf[e,aut abfciftionem (pianda ex
ea, aut radiatione. Nec enim explicare melius licet, quod traditur i Mofe,cum
in fufflauit Deus in hominem. Hunc afflatum, quem animum noRrum utili a Deo
manantem fuiffe,uocat aut exprefflonem, ut cum in cera rei iimus imaginem
ftgiUi , ut talis homo fuerit ad Verbum diuinum , ipfm figiUum , homo ce ra:aut
radium , aut abfcifiione, quibus rationibus immortalitas ammt de/ duratur. Ac
cum AriRotcles et ipfc confleatur animu noRru effc Deo avyurrx
sxrop,fimiUimuJwitimum,ciufdem generis, ecce quomodo debeat ititeUigi, fcUi gct
diurno Verbo jtmile. Et cum dicit animu uenire in corpus SvfxSsy, extenus Jl
filio Dei,i Verbo diutno,ab Archetypo noRro , inteDigcndum ejl , ipfo Philoni
non ChriRiano , fcd ludxo , emnentifiimoq; Platonico dedarante-Uemin libro ,
Quod mulieres non decet indecore agertzfiqp yccy cu/Q^m rvyfioy , ig HiStsuffl
vs,K) (xnvixififiJLi/HS ree «7n/.ecp&fioefjJtjrx Tmuencyiieuyx 6«xs «n
oret, wni ) twigianns ts& t aj>yiTi/xoy t Asty roy twtnrcru Acyoy rvnMs
: Anima enim hominis figillum eft,qu4 difcedente, tj migrante, qua remanebunt
omnia foedantur, priuata diurna msp ite. Quoniam diurna fmuUs eft menshumana^td
archetypum , id eft,exemplari . lAcamjdtifmum Verbum formata . Quid his item
diuimus,exceUenttus,in omni Theologia profundius, de creatione arum noRri, ei
quod oporteat retinere ima/ fnem,qua difcedente, eunda fcedentur,&
poOuaturiToU igitur hac Theologia eft apud Phdoneytec alum apud
fmptoresfacrosreperias^itmhabilefrtab horni ne Uidao,a Phdofopho, tam clara ,
tam minime ambigua teftwmia proferri , rufi uideremus Theologos omnium gentiu
eadem cognouiffe,pradieajfe, nowfiiwisifr feculis incLsruiffe quod olim fuijfet
celebre apud fapientes omnium nationu.Ver/ h m igitur apud Philonem eft
Primogenitus , eft filius, eft Organum Dei,cftfot/ eundtfitmus,cr idea
ldearum,eft mundus archetypus,eft hominis item exemplar, C r arcbetypum.Eft
imago Det,eft diRributor,moderator, eft is per quem uenitur ad Deum, eft Sol ,
eft Pontifex in templo D ei hoc mundo , eft reflor , moderator gnomn^eft
magiRratusDei,efl humanarum rerum, reptorumq difrenfator, eft * •• AfGvsr;
BVGvn. uri; .* * frrouidenliflimus, oculati flimtts , efl Mens flupra nos, ad
quam nojhn ejl creato^ eius ftmdts ejl homo . Quod item ijle Logos jit Deus,cr
itemus apud Monenti non ftcutpleriqi dementiflimi,natureq ; igniri fufrtcatt
flunt, non Deum, fcd Men I em quondam udut angelum maximum, ut Valentiam,
declarant tum omnia, qtut nunc protulimus, tum locus in libro de Mundo, cum de
creatione hominis loquere tur- Nam cum in his locis produflis. Verbum diuinum
dixerit fxuffe archetypum , . exemplarq ; animi nojbitin libro de Mundo
fcribit,cateros, affinitatem effe horni/ ni cum xthera dixiffe.At magnum
Mofrn,nuUi reicreau, fficciem anima rationa lisfmrilem tradhlif]c:x^« cc6r»y
uvsy t ov SwsAoyov, nc/cioget t» 9t«tJ \kuvts ftKOVx,^ OKtfaoy etveu. royuotct,
ms «4t,i($U7V7^t(/ <repxyi«Ax Qiit "5 hXee£CCKT"f ° Aoyoc,ipvmvo\
yotf (pnrty o Stic «5 to orfOTumy turri ttvoLu {»«{ > «st aricystf 7r&c
r>y tx-m^TrcKnt my <Asyoyiyoy,ora(4Kw£t&cu}</lto xgu y>y
cu/Q^ocmy ugtri mncyxQx vi 9t ov ylw uter a norx tjmc T&yy*.yoi’crety. Sed
eam dixit diuini Verbi, V inuifibilis illius Dri imaginem , probabile
arbitratus , edam quod formatum fuit,figiRum effe Dci,cuius ch arafter ejl
Verbum fempitemum.lnffii/ rauit enimyinquit,Deiis in faciem eius,ffiraculum
uita. Quocirca neceffe effeuiH qui accepit,eum,qui emifit, aflitrJLxri. Ideo
edam hominem dicunt fhflum ad ima/ ginem Dei , non ad imaginem alicuius rei
creat* . Ecce fatetur Philo ipfum Vet/ tum fempitemum , fatetur Deum, fatetur
nos ad imaginem eius, fatetur Mofen de eo' fidffe locutum. * V ’ Bx Platone, F
ilicrm tubtre Patrem: Verbum tflft diulr.iGrimum.Prinripein pnt» fenuum,& futurorum.
Cap> XXV 1L '_L4to quoq;,cuws omnis Theologia fluxit i Triflmegifio , cuius
tredecim annot ♦* in Aegypto uerfatus omnem intro frexu faptentiam , taq;
amplitudinem fluam ditauit,exprcfiis,nullaq; ambage obuolutis uerbis conjeffus
ejl in Epinomide,crc/ affle mundum Verbum diuiniflimu. Mercuruts erg o,cr Plwlo
Aoyoyjd ejl , Ver/ tum, no flolum filium Dei dicebant effeffe d etiam opificem.
Vcrbumq; ejl opiftx, propter mundanum opificium jn quo opificium ccclicfl
prxeipuum. Plato autem mEpinomide fic ait. Qualibet flellapropnu curflum
confiat,<n/vxsmAxy **r fuy oy vrxja \cyos,bwcd?ray
dioTxrot,bgcerby,Abfloluens,inquit,ac per/ agens eum ordinem, CT
decorem,quem,ut uidm poffetjicit diuiniflimumVerbtu Audierat ergo Plato ex
Mercurio, Mentem,Vcrbum optflcem,condidiffe mundi. Quocirca in Ph edone damat,
cr affirmat Mentem omniu creatricem , m Timao Mocs’ creatorem mundi opificem,
in Epinonude Verbum diuinifiimum calefies ordines excogita ffe . Hinc nec:
ffario [equitur, eadem ut fentiant Arifloteles «r Viato , Arifloteles uocat
Mertem Ikfhxroy dutinifiimxm in libris diuiruc Philo/ fopbix: Plato uerbm du i:
effe iiuimflimm-Profcftb non poffunt effe duo diui/ mjwru . Sunt igitur omnia
nomina Fdij Dei, quibus eadem res apud duos inclytos . P hilofo/ . . *•
Pbdofophos, totadmqueprifcorum Theologiam figmficatur- Quoniam igitur er
nomina, CT res apud Platonem reperiuntur , quafuperius in Theologia M ercurif
habebantur, perfrictu ratio ejl,ea quafunt ex illo prolata tUiittejJe
euidcnttfme v tiecfiujfc uel a Chrtdiants,ucl aliquo alio commenta . Sedandi
aliud luculentum teitimomumfuper e? Theologia Mercurij ,eripfit ueritate,de
patre inquam c 7 ■ filio apud Platonem, ac uide quantum cx Chridiana Theologia
prtfeis innotuerit, tum ex eo inteUige,qua de Magis,SibyWs,Aegyptijsq; prolata
funt,Jine contro/ uerfia non tffe adulterina ,er commcntitu-Fitius non folum i
Cbridianis, fed hif etiam omnibus,quortm uft fumus teStimonijs,uocatur totius
orbis , cocli, ac terre princeps,ut Sibylla canebat. Princeps ait nofler, regum
terra, dominus dominan r tum. Vocatur etiam opifex er caufa.Vbiq ; enim nunc
fcimus celebrari, ac comer moran,quod omnium rerum caufa Jit filius Deu idem
etiam ualet opifex,ac caufa: ut qui dicat opificum,ncccffario id defignet,quod
fit a caufa. H is ergo nominibus
darifime ufus e fl Plato pro ipfo filio . Tum eode loco, ubi hoc dixcrat,patre
istius caufa er principis commcmorat,eamq; commemorationem myfticam^trcanam,'
ficerrimamq; a jfent- In epidola ad tres amtcos,Hermiam,Eradum, Corijcum,dc
amicitia er charitatc loquutus,pos\ea epidolam claudens hac aiiecit.Hanc cpiflo
lam uos tres frnul oportet lcgere,fm minus,duos certe in comune, idq; quoad
eius fieri pofiit,creberrimc foedere , er lcgcfima,ac fanda, quxiujlitia efi,
aduman/ te s omni animi contententione difciplviam , qua foror , er comes ed
finitorum: tyu 7iy r£y ncwrtoy &twy Hyifaovcc,? rt orrooy kj t ixiMcrruy,'f
n iyipidvos curis ttkt^x Kvftoy vmy.vujjrr^, oy cur ovr cos Qj-teao'
tpZjjfyr,(iffv/jiiQx7rcwTiS ottep&s «? Jlwxyuy ccvSgcmtay XtiJlaittavtuy,
Hoc efl,Adiurantes etiam rcru omniu principe Deum,rerum inqua prafentium, Oc
futurarum, tum principis huiuser caufa patrem. De quo fluere fuerimus phi/
tofophati,dikcuU ac dare cognofcemus,quantum potefl concedi hominibus bea/
tU-Hac Plato de fontibus Mercurij jut reor . Qu* mectm reputans,modo non la/
ebrymas profundo pra gaudio- Video enim generis humani Seruatore femper co /
gnitum, nunquam fe ab afredu humano adeo fubduxiffe , ut eo ueniente , prorfue
Ium res duiinius eius, er augudifima,qua dicitur Tnmtasjudcretur. Videtur e/ Mm
ignaris admirabile , in Dro effe patrem ac filium , idq; pracipue cacutientibus
iifrkcet Hebrais, quorum funt animi femper inepti fimorum cogitationum pleni,
nec ftnit eos unquam imperitia uidere ueritalem • H abes apud Platonem, phiofo/
phia profana antiStitem , hominem ante Cbtfhwn multos annos natum , nudam,
atque apertam patris ac filij commemorationem . Filium dicit effe principem m / nium rerm
prafentium ac futurarum . Quafunt autem res futura, nift futurum fecultm f
Siquidem er Paulus regem fecularum , er prtfentis , ac futuri fcculi principem
eum appellat. Vtriufquc principem dicit eum Plato , cuius paulo poH Ihminat
Patrem. Trn Plato uocat eundem caufam,eam mddicct qua creauit m/ ' . f »«* \ } .
8j qum non htc commoneant m admirationcm,femper hodiernam ftpien tiam, quot
tunc e jl ubify uulgadfiima,fuiffeprioribiis feculis notam,prcdicatd , licet p
ducis t Qjjpd autc Plato m hac epiRola de filio Dei fit locutus , V quod non
mihi primo teriut htc affulfcnt,funt dolbfiimi Grccoru Theologi,ijdem $ nummi
Philofo/ piri tcRes,Clcmens Alexandnnus,Ongencs,Eufebm,CynHus, q (itentur hac
ep i fioU de (ilio Deifcripfiffe Platone, idc j{ contra Philo fopbos profanos
differentes , fy eos [criptis fuorum reuincctcs. E quibus Origenes contra
Cclfum libro firxto, i weur7te\7rxypitoiO(j&jros tifyvau LthGs,(£ TreMce t
•? 7rft&TUyos tfyecn(fiity/oi,t.K<»p oi/xcu <ni)7ix rty t/a Sta
\oyoy,rny 'nfydt 7iAct' vari A iyony/oy yi 7H7i&stgyHou/ £? nopicrxoy
uZAscAh , nruc/k t yu • x wA odruvot tefis-.Celfus *ute,qui fe omnia fcire
profiictur,multdqi ex Pia/ tone profert tcRimonu,ultro,ut quidc ipfe
arbitror,rettcct,qut de filio Dei loqui/ tur Plato,in epiBola ad Horni, er
Corifcum. Sic enim fcribttibi . Hac Origines. Eadem Eufebius,cr CyriHus,cr
Clemens in Stromatis . Sed unus Origenes fuffi / eit.Nam Platonicos
ipfosuidebimus in progreffu ftmilia confitcntes, h acq; epiRo Ia pro tcRimonio
duarum hypoRafeon utentes. Hoc idem uidit C r protulit Vgo fc/ nior,ualde bonus
Theologus. Bx Theologia Orph ei de nerbodiuino.Si quod Gluoxdiuina,& qood
fermaior mundi. 1 1 1. -jRfnctprm Graea
Theologia diximus Orpheum. Nam nemo fere ante hunc a/ * pud Grtcos memoratur.
Siquidc ante poetat, quos appellat Theologos,cran/ te phdofophos floruit.
ConRatq; eum in Aegypto diu peregrinatum,ab Aegyptijs facerdotibus Theologiam
didiciffe . Huncloanncs Grammaticus in uita Homeri uocat o-oQdrrccToy.zius I
uBinus Martyr, cr Cyrillus egregie meminerunUn hu ius Theologia multa ueritatis
antiqua uifuntur ueRigia,qiue etfifunt quibufdam fi bulis a fuperMofis poRea
temcrata,fcpofitd tamen, ac dirempta, er expurgata, fiam recipient uenuRatem.
Nam cum er fuperfotionibus fidfis,crcultui domo/ nm,omniq; idololatria deditus
antea fiuffet, er hymnos er odos difsfu&tijsceci niffet(fi tamen eiusfunt
hymni , non potm alterius Orphei atate multo poRerio/ ris) poRea rerum utrarum
[cientia admtus , cecinit ante ode uiu palinodiam,cr «h unum uerurnq; Deum acie
defxa,maieflalem,dmnitatem'que eius, quam apud Aegyptios didici jfet, miris
laudibus celcbrauit . Hunc igitur, cum omnes uetuRifii/ tnum confiteantur ,
quidam $ affeuerent eum difcipulum Mofts fiuffe, id ejl,Mu/ fici , e quibus efl
PolyhiRor ( quod ipfe non affirmo) ex illa Aegyptia ftpien tia, alidque per
orbem ffarfa Theologia, multa fcripfit uera , er his feculis admiran/ . da ■
Altifiimm ‘que Dei uerbum fequens celebrem famam , uocat uocem , per quam
ajfent patrem omnia creaffe . Scripturus q; hac aldfiima myRcria ,fic cor/
meninckoauit: fdtyfojseu ois St ius $»>Sv£*J <H fariii&i jSt r f *
Dicam *4 D icMH qucis fis efl,claudatur
porta pro finii. Proponentur igitur quadam tantum camina ad fidem,ut confenfum
omium ft/. culorum agnofcas. Apparent enim eadem apud hunc de filio atq,
Platonem, Mer/ curium,chaldxos,csteros<^ omnes. Ad filtm: Lis <fi Aoyoy
3« oy ,7bvtoj m&ersJ)p4\i\ \iiwoop Kfce</lixs voifop xvt©Vv
<P"i7rftcuy% • 'ATjan&jicisvop <F ifyogcc HS<rnoio rx/nuiiw,
*A9cwxrBp,7iotAoues Jt Aoy&- ttPA <f>cc«y« i, ViS 00/TOTtAMf
,*U/'7iS' <fC VEJC 7ICCMTK TtARTtM, *Ey t/$ tamis eurps
?r^twwtT«,»e/ltT<f «i>r>p E«V«f cwc 'Ivywp $pxTO|/,*oai </T «
eropexrtu» ln$ Dei uerbrn afpiciens,huic femper adedo. Defigens animi altas
luces, perge uiamifc , Kedam,fiHorem(p unum nate afticc mundi Immortalem, quem
patrum fert fma priorum Vnum,pcrjiflumq; fibi,tum perfici ab iBo Catera,cumq;
iUis uerfari,non tamen ullis Cerni animis hominum, fedfola mente uideri. Vis
carminibus non folum declaratur noftrx noni fimorum feculortm Theologi*
dignitas, qua omni mundo (duxit, fcd confirmantur ditta Mercunj, Ch aldxorum,
S(byHsru,An4xagora,Platonis ; cu quibus Orpheus,ipfi(p omnes inter fc,diuino
quoda wflinflu confmdentes,filio Det decernunt fummd diuiniutem,rcrum crea/
tionem,hunc adorandum, fufptciendum prxdicantes. Ch aldtusrcrm eundarum dicebat
patrem dediffe filio autoritatem er creationem. \s appellatur ab Anaxago ra,cr
Platonicis Mens.Confirmatur 4 Platone er Ariftotele. Vocatura M ercu/ curio non folum MenS,fed etiam uerbum
, genitum 4 patre . E ccc igitur er apud Orpheum hac uuiuerfa.Nuncupat enim eum
uerbum diuvmm:Verbum declarat autoritatem,rationeniq; creandi: diurnum odendit
eum alterius ejfe uerbum , eiut fcilicct qui proprie ac principaliter efl Deus
. Quem,cr idem filius , Deum fuum uocabat-Non eripitur tamen ab udis diwritat
fUij,fed prsdicalur, prouchitur,hor tantur omnes,ut hunc agnofcamus,ac 1
teneremur . Deinde Orpheus appellat eum ipfum (io<rt*otOTV7ronHy, formatorem
mundi . 6 confenfum omnium mirabile. If enim efl fenfus uocisidorum priorum,qui
filium dicebant Mentem: dicebant fci licet propter formas mundi,propter decorem
ac uenudatem , propter ordines re/ pertos.Sola ratio dare poteft ornatum, fola
Mcns,fola intedigentiatmaxima alit et fapictifima,omnipotensqi Mensjummos er
uniuerfales ordines. Intelligcntia igji tur dicebatur ab iUis propter creatione
, propter Chaos,e quo Mens omnipotens, tanqui origine, rudi/f; inchoamento,
ordines omnes [apientiftmc exprefiit.Q$em < • * I) fenfum Orpheus alio fono
notiore exhibens, appellat eum TtnrUTHjj t Formato/ rem. Idem ergo efl Mens,
atque Formator. Cuius efl enim formare, nifi I nteUigcn/ tu,CT MenusfHac omnia
audiens, cr rcfticiens,ac celebrans Poeta nofler,com/ memorato Chao , hunc
ipfum , quem Orpheus Fomatorem , eadem prorfus fidentia, mundi melioris
Originem uocauit. lUe inquam firmator , mundi melioris fiat Ongo. Mundus
melior, forma coeli, cr terra, omttiumq; calcdium , ac terre/ Sirium. Et apud
Platonem Verbum diuinifiimum , apud Orpheum , Verbum diid/ num,apud Mercurium
Mens prima, generat Mentem, Verbum. Efl apud Anaxa/ goram Mens digerens Chaos,
cr creans ; confirmat ktaturq ; ea Plato . Efl apud eundem Caufa,excclkntcrq;
Caufa.Apud Orpheum mundi Formator-Hibil ergo difcrepat-Poflea cr hoc exprefiius
carmen intonuit Orpheus: Ovpctvoy ogxifa a\ St» <roep'oy t pyoy, A vflw
Ofxtfu <ri 7rccTpos,Hy icpdiyfx-n 7rfanhu. Te caelum obteHor fapiens opus
omnipotentis , Vocem te Patris adiuro, quam protulit ipfe, Primum,confilijs eius
cum conSlitit orbis. Verbum, cr Vox nomina Fili/, eademq; utriufq ; ratio,
lufjiis efl, cr diOus, mif/ fusq; ad creandnm.Hic quoq; patet Theologia
nouifiimorum [eculorum,qua con fitetur creatorem omnium Patremjed perFilium.
Quibus uerbis is fubejlfenfits, quem fepenumero declarauimus,Patrem effe
tanquam iubentem,tanquam dido/ torem,mutentemq; Filium ad crcationc,cui non
foliim autoritate,fed cr naturam, aediuinitatefuam dedit,id efl, genuit, vtaute
[cimus, et prxdicamus non Patrem uenifje ad redimendu genus humanu.ficiffe res
humanas, fundum mortalium mu Heribus,fed Fihufic idem miffiis efl ad creandu ,
quem redemiffet , propter quem eaelum,ac terras creaffet:quemadmodu dicebat
ipfe,et [cimus omnes,hancredem * ptionc iuffami Patre, perada a Filio:Res autem
eoru principaliter effe dicuntur, qui primi mouent,a quibus confiliii nafeitur
rerum gerendam: qui autem fidunt, fecunde caufe funt.Sic creatio mundi,Patris
efl,tanqud principalis caufe. Ite re/ demptio dicitur ab eo Jkda,mittentc
Filium fuum unigenitu ad hoc ipfum. Hoc igi tur mirabile efl fuiffc quoq:
prifeis illis cognitum,rem [edicet obfcurifiima, quam mortales [e ipfits
agnofeerenon poffunt.Vere enim dlcdixit,Nemo nouit Patrem, nifi Fihus,et cui
uoluerit Filius reuelare . Cogtiofcere quide , cogitare^ pofiimus, ‘ aliquem
fiiiffe creatore mundiifcd hunc habere Patre, et effeduiinitatc Patrcm,et
rdm,non [olum non cognofdmus, [ed propemodu negamus, non capientes, non
credetes^unqud fieri pof[e,ut apud Deum fit qui gencrct,et qui generetur. Quod
Hebrai uel maxime irridetesM potifiimu fiicrunt,qui no nouerunt Patre. Nam no
feunt,ac celebrant creatore mundi, hunc in Synagogis uenerantur. ueru is efl
Fi/, liusDei,qucpoflea corpore,magnitudinc dmnilatis fua abfeondente, cruci
affixe runt,fkdu fimdem rtofhi tuncfut nosfimdcs [uipojlea efficeretErgo nifi
Filius rc f i xcUjJrt, i )M* U v . I. ucUffet, er nos findi in errare
uerfaremur. Ac certe credendu ejl eundem ipfum andquis feculis patrem fui
manifijUffe funde Chaldxus, SibyUa,M.crcurius,PU to,Orpheus,hanc cognitionem
haufcrint,qui pojlca copiofifiime reuclauit,oflen/ dens hanc e jfe felicitate
ueram,ut homines inteUigerent patrem , cum filio. Superio res patre
cognoucrunttomnes enim patris meminenmt,credo,tam ex antiqua tra/ ditione,
qreuclatione coAefti. Nam Platone qua fcripftt de patre,a maioribus , uel
Mercurio, uel Orpheo credendi ejl accepif]c:Mercurio quide et SibylUs,ct Chat/
dais,tu ex oraculo cctle jU,tu andquifimis fucceftonibus innotuiffe . Siquidc
iside Orpheus meminit antiqua fima, feretis pafcdifimu ef[e,nutliusq; indigente
huc mundi creatore, omnu circ umeunte, regente, fufUnenteq^, quifola
mente,cogita t tioneq; purifima uideatur.Ergo a fima prifea hac de frendentia
referebat, affirma batfy Orpheus- Videmusq; bic no foli ipfam Theologia, fed
clarii e di Orphei te/ flimomu de ea a maioribus defcendete.Fama igitur erat
antiqua de eo, qui cum ef/ fi it ipfe pcrfidifiimus,ab eo perfida omnia
fuerint. Ea enim fuit caufa, cur extera ipfe abfoluent, perfidi fiimefy
creauerit: quia perfcdifiunus ipfe,cr omni poteda/ te,uinbusq; injbruflifimus-
Triaq; funt nomina Fdij apud Orpheum,totiTheolo/ g iam condnentia,&tios
Aorcs,TH7rtoTHS,ccvTOTtA*s, D iuini Verbum,Forma tormundt,perfe,uel afr
perfedus- Quibus er fumma duiinttas cius, u mudicre atio apertifime de
fignatur. Deinde Orpheus tria de eodem dicit ad profundi phi/ fophiam foedanda
.Primum,qubd idem per conditas a fe res uerfatur, regens fciU/ cet,cr gubernans
eas,ut Pbtlo declarabat-.tum quod eius per omnia conuerfio, et afiifientia ed
inuifibilis,qux nofbris oculis uideri nequeattpojlremo quod fola men te, fola
radone wtfHig4twr.Nnnc enim,etfi oculi corporei non cernunt, at mens eo
peruenire debet . Plura enim animis ccmimus , quam oculis corporeis . Videre .
per animos partim rado dicitur, partim fdes.Ftxc Orpheus,& alu complura, de
diuinitate Filij.Sciendimq ; nomen airrort/M , ef Je idem atq} quod habetur
apud Mo[cn,<xv7ouy,pcr fe extdens, primus exijlens,cr a nullo extflens. I d
enim eji, quod tndicauit Moft, Ego fum, qui fum, quod Groce o vp,lUc qui
prcJUterejl.Ar ticuloq;indicaturexcellctu,pollctq;idc xirroS,atq; articulus c .
Pronome indicat principiu,origine:ardculus excellendam, idem ucro efl,o ■ is
qui per fe exiftit,<y qui habet hoc ipfum abfolutifi:»c,prxcipue,prim6.Porro
autem ide funt cevr or% A*S tcirrocbp,per fe perfedus,per fe exiftens. idem
enim funt,pcrfcdio,ty ipfum effe-Quarc quiife exifbt,i feipfo ejl perfedus,
Quocirca idc dicit Orpheus, atfy M ofes. lUitquoq; euiditi forne [equitur-
Appellat hoc nome «vrm/« , Orpheus fiiu Dei,ut clarum ejl. Cum aut idem fmt,per
fcpcrfcdus,atq; per fe exiflens,effi citur,ut quem M ofes uocauit per fe
exijlentem 'o oip,fit is,quc Orpheus perfc per fedum.is aute efl Filius Dei
apud Orpheum, idem ergo apud Mofen,cum ait, Ego fm,quifum.Dionyfiusquo<fc
Areopagites Filium Deiuocatro op. Idquoq;fci/ ctdrn ejl, nomen quatuor literarum
apud Hcbrxos lehouah,fonare hunc ipfum, quem . ty quem Orpheus Grece dixit
avTOTtA*. Etenim illud nomen dejignai eu , qui efk cafy e fl omnis uetus
Phdofophiajit uidebitur:ac prorfus quod tpfi Grecie Pbtl o[o pki ro ay,quod
efl,uocabant-Siquide ejl uerbu fubBatulc,4pud H ebreos,hdiah, 4 quo fit nomen
quatuor liter aru,[onat<frexiJlentem. Quemfmfum autem id ha/ beat. Orpheus pult herrime
Grece fignificauit. A pud omnes igitur eft celebris Fi/ ( ius Dci.Teftatur aut
luftinus Martyr ide er Philo[ophus,in Apologetico, Verbu Dei ccelijCr terre
creatorem Orpheu co^nouifjejjcut nosjinquit, prophetia [an/ florum
doctierunf.xltiy ftife & «OTcSiy ti» cuyvrssxo) sr^oiryuy , tyrat, «r i
Jluc toj/ A oyoy ri tft i^aurte \yin to efuorsStQuibus cum idem ex par/ te [e
tradidi ffet in A egypto,cognouit quod per Verbum Dei omnis extitit creatio,
Alu qujrdum ex Philone Jxdxo , de Pa.re,&: prunegcniio Filio , qui Qt uerbu
eius , creatoe mundi, hontinuarcictypum, Sc quod Pater fit eminemifsimns,
Filius lex, & moderamen mundi, princeps Angelorum.coarternus Patri. Gap.
XXIX. f^ye hucufq; locutos maiores uidimus,ita [e inuiccm corroborant,ficemq;
pre/ '«i. bentyCr lucem,ut qui udit aliquod eorum dimouere loco,totam necefjc
Jit ei confecutionc refeindere. Certa enim funt [cripta Platonis,et Ariflotelis,qui et
[ut, CT maiori* difla confirmant. Sed arbitror neminem fore cui minus fidelia ,
w crc/ dtbdia hec uideantvr,dtnfiima luce,omniumfy [cnp torum indiffolubilt
concordia fe offrrente.Refiram igitur quedam alia ex eodem infigni Phdofopho
Philone Iu deo, ut totus inta [e fu aptus narrationis ordo. Nam magnis [empa
uiris hec ad/ mirationi fuere-Is igitur in opae,cuiusin[aiptio
ej},QueJhones,etfolutiones, in hunc modum querit [uptr illum [cripture locum
Gen.cap.t. Ad imaginem Dei fi eitiUum:</Ux rt «£* ttrtfi tTtf « Sta Qhcriy
re, \y axon Sta tw o/*rt Toy tvi/(!gaffroy,a?Acc a^i t«s txuri ; ttxxxAo/s kj
<ro*pS s Tot 'no xt ypery-it/ fmou.,$vmby y/f iJiy iffeiHOvi&lwcu.
7&S xby xbaixteru, ty tskvw get xuy oAuy t Au/*t0,«Mcc rs&s r oy
J^flirtgey Stop5«j ftnytK&vis A o r€K hAa ** toytxbf tp cevd^inns 'Jvx.i*
rvmty varo S«a Ao^a yct/ fXK&hjJou,i7ruf(H o 71&S -f Aoyvitbs 7tx<rx
Asyitut efu erit, <&' vartf “rSy sravrtoy yr 7* jStAT«s« mu xin ifycufWu
«rSt/ soni i</!ut iJiy tii/xis ny ywf i»y tfyoyeuuSlweu.. Que [unt, Quaobrc
tan qua de altero Deo dicit. Ad imagine Dei fecit homine, no potius adimaginem
[ «* Preclxre,cr [apienter id dixit oraculi i. Nr$ enim [eri potuit,ut ulla res
creata ai fvnduudmc al:tfitmi,omniuq; patris effigiaretur. Ergo adfccudu D
cu,qui ejl Ver bu eius . Debuit enim firma rationalis in animo hominis,a Verbo
diuino firmari. Quandoquide Deus, qui ejl ante Verbum, melior ac celftor ejl
omni creatura ra/ tionali.Namcm in optima,ac [eparata Jit Idea coflitutus,no
erat fas quicq creatu ei afiimiLtri. Hec Philo. Quibus nihil dcPatris,ac Filij
diuinitate clarius, apertius, tuhd magis Thcologicu,profundius:uta Chnjhanii
expefiare meliora propemo/ ium non liceat. Audite Hebrei gens ferrea,^ tandem
caligine graues oculos attol heaudite inquam doflifimum,# difertifimis gentis
uejke ex Genejt , ex uefbrit / 4 inquam It '. aquam literis colligente
dcmonBrantemfy patrem Ac filiu,quc iuxtd CbiBlitunH Theologia,cr fuperioru
omniu,quos diduximus , uocdt uerbtitad cuius imagin?, ut Chaldaeus cr Mercurius
dixerant^tfferit homine creatu. Tum ipfum uerbu ima gtrtc altifiimi p dtris.
Quid Pdulus d iudfqui cumfitjinquit, imago, rudius, et chara flerfubBantix Dei.
Audiunt inqua Hcbrxi uirum maximu,w inter eos nemini,uei Kdbbenis il lis,quos
adorant, fecundu,teBantc homine a plio,cr uerbo Dei credtu: ut uerifiimd
ratione inteUigant, cur fit ab eode redeptus. Doceret enim eos Philo, nefis fui
ffe,ut puter ueniret in mundu,ficut nefis ejfe conuincit, ut ad putre homo
crearctur.Viliu aut eo munere perfundit, tanqua minore, er quo puter tanquu mi/
niBro,cr nunciofuo utatur,ficut perhibet alibiidc PhiloProhDcum immortale* quis
h sc homini reuelauitfquis ad huc Theologis adyta eu intromifit f Qua naui ad
pelagus iBud penetrauitfAn quia Platonicus erat,uideratq; copiofi fimos quaf/
dum apud Mercurtii,reliquoscfc antiqui fi imos Theologos diuitias, unde
Platonis il la fuerant decerptafDeinde eo tempore floruit quo iam per totum
orbe corufcabat Euangeliu-Sunt aut in his uerbis altifiima,profundifiima
myBeria- Non potefl al/ tore Theologia loqui os humanu.Confidcra enim q intime
caufam introfpexit,cur perfUiu,uerbumq; diuinu fint omnia creata, id e
nimobBupcfco,quona duce per/ ceperit, filium ad creatione,adminiBrationem(U
rerum fitiffe miffim , er ut con/ fentiateum Euangelio, dicente eodem filio de
Je ad patrem. Sicut dediBi ei potefla tem omnis camis, intellexerunt omnes
patrem ejfe primam caufam, alterius Sapi/ entis genitricem,caufam altifiimam, a
rebus creatis remotifiimd,intcr eam v res creatos filio intercedente: quam
nefis fuipfamperfeadres ingredientem agere, fefeq; immifcere,habentem medium
per quem operetur . Nam quod de creatione didum efl d Philone,etiam de toto
mundo efl uerumiul quemadmodum non debuit ad patrem homo creari, fUijq; creatio
efl: fu totius mundi creatio eiufdem efl . QUd propter alufiime,cr ex
profiwdifiima Theologia idem Philo in libris de Agricul/
turd,uerbadiuina,aureis literis defcribenda,utfuperius uifum,effatits:TXvr(t
rcounte o 7roiniv xgit jBttttAwf tpl <AikIuj, voytoy 7t6>sj oret'
fdb/&'v>y of>$cy,v>y cdr? A oyoy>(& T&Tiyovoy ifoy , is
iwiyitA^xi/ e? itf5sT«wT«c recfiOes,oixris yhyxto
&x<riAttosirn§yos,<f'tx<A'tfiT?. Qtu [unt,Hxc omnia 'ducit ac
gubernat aptifiime paBor o ’ rex Deus , prxftda, tanquam lege reda,uerbo fuo,cr
primogenito filio,qui hanc ordinis facri admini Orationem, tanqud fummi regis
magistratus fuflinet . H teitem maxima myBeria religionis ChriBianx.Audirc
propemodum efl ipfum Paulum-Magna quippe uis ueritatis,femperq; magnorum uiroru
fententix funtinter fe concordes. AudiBifi lium Dei primogemtu,audiBi
ucrbum,audiBi redore,legemq; mundi a patre con/ flitutum.lUi rerum gubemandaru
prouincii credita,eum effe tanquamTtei magi/ Bralum,nunciu,cxequutore uoluntatu
patemaru. Mandit quoqiaudiBiregiap 4 tre, primogenitum fum huic gubernaculo
adhibete Regitur ergo mundus a patre . t9 fer filium fiwmJicut regnum arege per
mxgisbratus. Pater atue, qui filium f/unt amat unice,?? jmgulariterfmb
omiiipotcnter,ficut omnipotens cjl,non inuidet fi lio fuos honores: fed ei
dedit omne regnu uifibde c r inuiftbile , eumq; prxficii uni/ ltcrfts:Fitiu
inqua fuas delitus, in quo amando, uicifiimq; filius amando patre, a ter tia
uoluptate,gaudijsq;incomprehenftbilibuspcrfimntur. Audiant de ff crati fiir.i
Kebrxi,?? cogno fiant ex fuis literis,ex , tutore fuo grauifiimo , nunc toto
terrarX orbe adorari,?? coli eum, quife unicum Dei filium ,??uerbum, (? miffum
,©■ nuncium prxdicabat:Omnia patri tanquam genitori,ac maiori fempcraffcnbcns,
domino, ac fonti fuo, fu* origini,?? caufeetiuinitatisfux. Nam quanquam omnia,
qua habet pater, filtus item habet: tamen pater a nemine largita, 'a nemine
accepta ‘babcliFitius eadem, fed a patre-Fons tHe ?? largitor,?? lux,prtmaip
caufa: Filius radians ex illa luce,lux xterna ex xterna luce ■ H te dicun tur 4
Philone,gcnerc Iu/ dxo,profifiione Platonico, id cfl,Platoni,Platonicisq; fmuli
, nato fub Ttberio,fub Claudio philofophantc,Apoflolorum tcmporc,antePlotinu,
Amelium, Porphy/ rium,Proclum,Damafaum,xqualifirme Numenio, apud quos fimilia
inueniun/ tur. Jsji nunc uideret gentis fu £ cxcitatem ac pertinaciam,eam, credo
, ut plerique ex iUa gente probati fiimi u in,dcflcrct ?? coargueret. E xtdt
apud fuperiores Theo logos,quibus tota Theologia comprehendi>ur,hcc nomina
filij , Verbum, Mens, Opifix,Caufa:addidit ad hac Philo, Primogenitus,
Ftluis,Lux mudi, Gubernator: Grxce hxc omnix,\iyos,vis,PyicHVfybs,xnso\>,
urgcoroyoros vicS,V7r<tf yos.Quxcum apud uctercsacnouos omnes phCofophos
habeantur, Platonem, AriBotdem,Anaxagoram,Chaldxos,Sibyllat,Mercurium,Orphewm,
omne Pia tonicam gentem, apparet totam defdio,qux nunc colitur ac
celebratur,Theologid cognita,confi([am, adorata, prxdicatam, antequdipfe fieret
homo . Pcrhibctitem Phtlo,mhil effe quod mundu fuStineat,ne diffoluatur,nifi
uerbum Dei xtemu:hoc effe omnium rerum uinculum firmififimum, ac Jlabtlifiimu :
quod a medijs ad ex/ tremo,?? ab extremis ad media
pntinens,xtemum,indefktigxbilemq; regat natu rxcurfum.Eum enim genitorem
conStituiffe uinculum indijfolubile uniuerfi. I ure igitur, inquit,neq; terra
ab omni aqua alluetur unqua,qux [mu cotinetur eius,ne<p ab aere exdnguetur
ignis,ncq; ab igne inflammabitur aer, uerbo diuino omnia di/ rimente,quafiq;
elementis in animis imperate.Vt uniuerfum,cx diuerfts partibus, fuauem efficiat
harmoniam.Hxc in fecundo de agricultura-Eadcm item in libro dc Hundo.Quo loco
obferuandumejl perperam legi in imprefis codicibus voyt os, pro hoyc j.NUm
liber ille multis in locis mendofus efl . Eandem prxterea fenten/ tiam repetit
in libro dc Agricultura,quo loco ejl Aoyos.Ejl locuples testimonium eum locum
effe deprauatu,quod ibidem fcribtt^urfclp y>tf> f VKToy arca» TeS 0
ytr&roK W«/« wccr*f:Vinculum enim uniuerfi indijfolubile genitor eius pater
fidi. Qtwd de lege non quadrat,
fed uerbo,quod 4 patre generatur. Rurfus iit opere, quod in[cribittQupd malum
[oleat infukan bono, hxc ait : Decet, inquit, f J eos »• . r. Mf (fui cum
fcienda foedus inierunt , rfjjfa defiderio uidendi , to <5p . I d quod eft-
Quod ft non detur, faltem imaginem eiut facerrimam,uerbum . Tum fi quis non/
dum dignus bibi tus fit,ut filius Dei appelletur, fludeat fdltem aftimilari
prmoge/ tuto eius uerbo,qui ejl ante omnes Angelos , Angelorum 'que tenet
principatum, multisq ; nominibus appellatur . Etenim uocatur Principium ,cr ii
quod ejl (No/ men fcilicet tetragammum , ut reorfentire Philonem ) cr Verbum ,
<y Homo ai imxginem,cr Videns, v I frael- E o’<^ prouedus fum paulo an
te, ut laudarem uir/ tutes eorum, qui dicunt,qu6d omnes fumus filij unius
hominis . Etenim f nondum eo peruenimus,ut fimus fili) Dei faltem atema fimus
imaginis eius -Dei enim ima/ g o eft uerbum aternum . Audiui autem quendam ex
amicis M ofis efferentem ta/ le oraculum:Ecce h omo,cui nomen eft Oriens. N oua
quidem nuncupatio, fi uideh cet Je eo dici putes,qui conflet ex animo er
corpore . Verum fi de incorporeo illo , diutium Ideam
jerente,tumucrajiteberis,refli fimum ac fignificantifiimiUUi no/ nten indicum
Oriens uel Ortus&KToAti.Hunc enim aternum pater omnium ge/ ttuit, quem
alibi Primogenitum appellauit.Ipfe autem, qui genitus eft,uias paternas
imitans, er ad exemplaria eius originaria refpicies,fpecies fvrmauit. Quid fi
quis uclit nudius atq; expeditius uti nominibus,nihil aliud dicat mundum
intelligibilem, quam uerbu Det iam mundu creantis. Nam fi b omo,qui eft pars
mundi , ad imagf/ nem eiusfiftus eft,multo magis totus nmdus.Eftergo Deus,
Verbum, idea, I dea/ rum archetypdfttoc eft,onginaria-AcMofcs cum dixit,in
principio creautt Deus: non ut plerify arbitrantur temporis principium
refpexit: neque enim erat tempus ante mundum, fcd aut cum ipfofiut,aut
poHipfum. Q uod fi principium temporis Niofes illic non refbcxit, neceffe eft
dicere principium fecundum numerum : ut 1« principio creauitjfit perinde ac fi
dixiffctjrimum creauit coelum ■ Primum igitur , inquit Phdo,ipfc creator
creauit coelum incorporem , c terram inuifibilem, Or Ideam aeriam, v uacuum. E
quibus aliud quidem appellauit Tenebras , quando/ ■. quidem magnus eft aer
natur achanc autem, id eft, ideam aeriam,Abyffum:profun dum enim e ftuacuum,cr
prope in finitum. Deinde aqua incorporcafubftantia eft tr fpiritus- Tum feptimi
fuper omnes luminis. Quod cr ipfum erat incorporeum, cr intelleduale Solis
exemplar, omnixef; incaeioaBra lumino fa erat ftiflurum» Vriuiicgium autem
fpiritus er lumen funtfortiti. Spiritum enim dixit cffcDci, quia uitabffimus fit
(piritusmita au te Deus autor. Porro lumen , quia excellens pi4 ebritudo,tanto
intcticftudbs ipfa uifibib clarior,cr lucentior,quanto fol tenebris, dies
noflejncntis iudiciu,qua eft totius anima principatus,oculis corporeis. iUud
ergo inuifibilcyCr inteUiginle lumen uerbi diuinifuit imago generatione eius
inter pretantis.Et eft fupcrcocleflis ftella,fons uifibilmm fteUaru-.quam non
ab re appet Idueris mayxvyitmjd eft,cunfliluminemjtcl luminofitatem:a qua
Sol,cr luna, eateriqi errones, c r ftclla fixa accendatur, quatenus cuique
potuit ex puriftimo, acfynccro lumine largfri, ubife uertere coepit fecundum
lumen inteUigibile ad ui/ fibdie . ft flMis mutationem ,idefl, fieri lumen
uifMc ex inuiftbili . Nihil edenim eorum qux funt »n fenfu, purum. Igitur
incorporeus mundus Um finem habuit flabilitus, uc favutus m uerbo diuino-Hxc
Phdo,qux nos fideli fime uertimus e Grxco. Eu/ | m CT ab Eufebio profiruntur,
fed a nobis prxterm non debuerunt , nec erube/ fcendum nobis puuuimus,m unu
corpus reuocare,qux fparfa locis multis effent. In his igitur mbrabdifiime
prxdicat,agnofcit uerbum duimum , frit quam uim ha/ heatjUt meliora uix apud
Theologos Christianos reperias . Omnes funt prxconcs uerbi dmini,uetcres er
noni: fed hic apud Philonem ,flupenda : eoq; magis mira/ mur,qu6d non frcde
attigimus , unde hxc proficifcantur : an ab antiqua Tkeolo/ gix,an quod
florente noua,is quoque floruerit, quem fcribunt cum beato Petro Ro nue
loquutum.Agnofat ergo uerbum diuinum, uocat primogenitum , creatorem,
emulum,ucl imitatorem paterna Sapientix-Stquidc V idem filius : Dodrina mea non
ejl mea, fed eius qui miftt me.Vocat orientem,totamq hanc Theologiam coi/ tigit,uel
idudrat ex Mofe,cr Prophetis,odendit per Filium omnia creata, P atris
imagincm,exemplar autem er Ideam rerum creatarum, ut Pater fit exemplar, er
idea originaria filij.Fdms autem I dea er A oyo{,id ejuratio rerum
creatarum.tn/ ter Patrem er res creatas maximum uerbum intercedat . Fontem
autem omnium rerum, er omnis lucis eundem dicit, uias paternas imitantem .
Namque er idem in EuangehoiPilius nihil jicit , nifi quod uiderit patrem
fidentem . Nihil fublmus potefl memorari,non ualet ulterius cogtatio penetrare
.Didum ejl a Philone, quic quid apud mortales de diuinitate patris ac filij
dici potui jfet . Sola fuperejl gratia/ rum adio,ut laudemus Icfum C
hridum,Deum nodrum , Verbum Dri £ ternum , Sapientiam,Creatorem , qui fuam
oculis humanis ignotam veritatem reuelauit,c/ tmq; ita patefecit,ut pojfet
cognofccr adorari, quem agnofcentes,fimul agnoui mus fontem diuinitatis fux
patrem,eumq j cum ipjo fapientia eius adorauimus. T tfUmonium de Patre ac Filio
ex Nuracnio Pyihaeoreo,& quod Pater fit primus. Filius fecundusidCtjuod
Filius apat omnia.Pafer lubcai : Si quod Pater fil ipfuin Bonum. Cap. XXX.
m.,Vmenius,ut dtixi,inter Pythagoreosinftgnis,cuius Porphyrio-tede Jludiofe le/
Agebat Plotinus libros, qui^ apud Platonem phdofophiam M ofts credidit effe,
dicens non aliud effe Platonem , nifi Mofen Attica lingua loquentem , is inquam
, fi uc quod prtfeorum fententias teneret,prxcipue omnium quos produximus , fm
quod in Mofe,uel Platone , uel certe Philone aliquid eiufmodi uidiffet , fm
quod pod Chridum natufioruerit,multa dixit de patre,acfilio,duas cos caufts ,
duosq; Deos appeUans-.prmtm [edicet ac fecundum, ut Philo,ut Plotinus, fed Deum
p a' trem c tufam filij,Filium autem caufam mundi afferens: eodem uidelicet
ordine,at/ que fiipcriores omnes-Affirentur in mediu aliquot uerba Gtxca,
reliqua fideli fi/ me Latina reddentur * Stis e f\tr§ircsiy tavruwv
isipicvAis,</Ui t« ieurrv rvyyqvofdU&di s>Asv}hh Tfm wJltsu^vrvp, usu
TfITCS 9t ^ '* I. v ipl-ns tfoy eityyxfisn fhimpyay Vfay y^u>y r>
5jj>aJ7»{/, i ^ /# luVfjiiinQr j w&L 7rctf>cz,i(c/u. y» royufu&ta
7rct7\gx r>y 7rfwy*y Sicy:DcusPrimus,inquitjn feipjo quidem
exiflens,ejlfimplex, propterea quoi fcmpcr fecum ejl, nunquamq; efldmiduus:
Secundus et Tertius, ejl unus -Etenim neque operari oportet Primum:&- de
opifice Patre,ac F ilio oportet arbitrari, Pa trem primum Deum . Quidfentiat
Numenius , multis alijs locis indicat . Sic enim oddit:Si igitur de Opifice quxfierimus,dicentes
cum oportere priorem cxiflentem,. fic facere, habet p rxclare. Islfr rationis
aditus . Si autem de Opifice non Jit [emo, fed de Primo quaeratur, ea qux didt
[untconfecro , er fandi flatuo. Acfmt e 4 quafiarcana,cr non pandcnda.Tranfeo
igitur,ad capiendam rationem, aliunde eam uenatus. A nteaquam tamen femonem
ingrediamur, confitendi* nobis ejl rem haud ambiguam:Pnmum fciltcet De um,ac
Regem, uacare ab omni opere • DrttW» autem opifacem,imperare per calu euntem . Sunt autem hx uitx alia quide primi, alia
fecundi Dei. Nam primus Deus erit fic. Secundus autm e conuerfo mouetur. Primus
inquam circa inteUigMia,Sccundus circa intclligibilix, crfenf bilu Netp itero
admireris ex, qux dixi : multo enim audies mirabiliora . Nam pro motu , qui
inejl Secundo,dico quietem ineffe primo , motum cognatum, propinquum, i qu&
Cr ordo mundi, er p crfcucrant ia x terna, v [alus in omnia
rcfanditur-Infextoau tem libro Numenius fic feribit , Quoniam autem [ciebat
Plato apud homines, fo/ Ium opificem effc notum, primam autem Mentem , qux uocatur
Pater , omnino ignorari,ob id eo modo ejl locutus, ac fi quis diceret,b homines
quem uos arbitra mini Mentem,non efl prima, fed altera efl ante hanc prior,ac
diurnior Et rurfum: Gubernator quidem in medio pelago uedus,fuper gubernacula
flans celfa in pup pi, temonesq; tenens, nauim flc(ltt,acregit:oculi autem
eius, v mens uerfus xthe/ rx,ad fublimix refpiaunt-ldem Numenius in libro de
Bono, Etenim, inquit, ftopi Jtx Deus,c]l generationis principium,bonum ncceffe
efl ex proportione effc prin cipuwt cjfcntix. Huius autem ex proportione
imitator efl Deus opifex ■ Subfiantur ucro re frondet generatio,tanquxm imago
eius, er imitatio. Si igitur Mens fccun/ da, ejl opifex generationis,bonum erit
ipfuts effentix opifex , per fe bonum effeo/ Mx innatum. Nam Secundus duplex
exiens per fe facit er I deam fuam, et mun/ dum, cum fit Opifex . Primus igitur
Deus efl per fe bonum : huius autem imitator Opifaxbonus.Hxc omnia dicit
Numenius, obfcurius quidem propter res obfcur r <tf,er modum loquendi
Philofophorum. Vidimus prxclara multa, Patrem, ac F i/ Itum, primam et fecundam
Mentem, quo Chxldxorum difix confirmantur, clare/ fcunt:primam Mentem
procreatricem,genitricemq; fccundx: fecunda opificcm,et creatricem
mundi,imitantem prima- Vidimus Patrem appellari perfe bonum. Fi/ lium autem
Mentem mundi opificem, imitator cmq; Patris : Patre uacare ab ornrn '
eperr,Opificc,xc R egem per omnia tendere, in Euangelio I oannis eadem Motf,
dicittPaier non indicat quenquam,fed omne indicium dedit Filio, Platonem dicere
hominet DE PERENNI PHILOSOPHIA. 99 homines credere hunc Opificem, Vatrcm
autemignorare.Crediderunt ftilicet^ fmferunt homines,Platone tejle,Filium Dii,
id ejl,0pijicem mundi : Pater autem erat ignotus. Apparet igitur omnibus
feculis nostram uigpiffe Theologiam.Siqui / dem Numenij tejlimonio perbititur
ueri fimum effe,antiquosfcripfiffe,cr tradi t diffr,qua fupenus admirati fumus.
Sunt enim eadem kac,atq;illa.Ex his enim Nu menij ditiis panditur quoddam
facramcntum, quod in notira quoque Theologia ftpifime rcfcrtur,eum,qut apud
Mofenac Prophetas,creator calt,ac terra, Ja/ tor bominis,legislator,gejteris
humani gubernator, cr retior memoratur, qw% tum patribus olim
loquebatur,apparebat, A ngelos ad eos mittebat, fuiffe Filium. Nam Pater,ait
Plato,zr Numenius,eratobfcuriorFallebantcp mortales creden/ tes mundi,cr humani
generis autorem effe primum illud, eminentifimumcfa prin/
cipium.Erat,inquiunt,is Filius, v Mens fecunda,cui Pater contulit omnem dmini
tat em. E oefauocat Verbum eius,id efl,locudo, autontas, mifiio,magijlratus-
Pater erat obfcurior,ac nifi Filius reuelajfet ,fme per oracula ej prophetas ,
ftue per fuccefiione,fiue nouifime prafentia fua, nunqua eum mortales in animii
inducere potuiffent Pater, ut fupremusejluacans. Filius operans. Hinc omnes
animaduer/ te nt eande effe Philonis, Numenij, Plotini,Theologja, ut alter ab
altero didicerit. Bx Amelio.dc Vctbo diuino artenio.pdft homine faiSo: Et quod
Ameliua tcfHmomum I» annit protulcru.Hcradtiumqicium dt Verbo fuiflir locutum. Mcliw
nec ipfc inter Platonicos non illuflris,omnium,qux prxcejfcrunt,prx/
*^tipuus,ac nobili fimus ejl teflis.Ac ueritas herum rerum, quas hoc opere dtf/
ferimus, eo ejl irrefragabilior, quod perfuccefionem homnum, ac fectdorum cfl
robor ata,ab omni xtate prxdicata,confvrmataNam prxterid,quod fupenus dtxc
rantomncs,etiamcum tetiimonio Amelij,fecfuitur teflimonium H eracliiide Ver bo
Dei.Sic autem tit:K&i etrros ig ly b Aoyes, oy ceu enet , ree yivo/
ftfepflc iyiviw, tiiscty x&i Lp&n A«7BS t,G$ p« Met oy b Jhccg&egte
ititei,ye th cdytis Txr/aiv y arufi<x.KX$istxo7t>c7{&$ Qtoy ¥ur,*j
6iey anutiAi v omvfct bsAS>s y\fflvnebcu,yi a> 7» flooyitvey $*>y,Kj
faup H&t oy 7n<pvKtreti, jgee a$ -ne <rd>iut7tc ntUfmy ,
^nAua-xy-svoy, ifecrmc$cobcti cw3ga>7roy,wm ^ ryviKctvrtee/laKiii/vxi^ efv/
«tu s fnyecAtiey^a/xtAQ kj yiecAv(ltrne,7rKA(y uj 8i'oy «k, cios lty7r$>
5kes r> cr&yiCtKjTiw <retgKKKj"nytw6fCmoy KcerxyGlujeuy Atep,
hoc certe,inquitAmeHus,eratVerbu,per quod femperexiflcs,ea quafunt,
fktiafuerunt,ficut Heraclitus cenfettet per loue,quod Verbu Barbarus ille
exijli/ mat in ordine, er confufione printipij flans, apud Deu fuiffe, et Deum
fuiffe, per qfie in uniuerfum cutiafunt fbtia,in quo quodjbtiufit,fuerit
uiues,et uita, et Ens: tum in corpora lapfum,carncmq; indutum,hominem apparui
ffc,ofcndcns etiam tunc natura fua magnitudinem. Onmin 0 q; refolutu, rurfum
deificatum. Dcumcfr (Xtitijfe,qu<dts item fuiffet,antea quam in corpus,^-
carnem, et hpmmem defern dtffet, 94- . !. dijfet . Hac ait Amelms, uir a
Chrijiuuu quidem religione aliemtt, fed qui prind/ pu ChrijUana fapientia crnou
habuit, c r ap probatu t. Non folum in eo maiores fiios Gracoify Philofophos
fecutus , fed nojkos item,pracipue Diuum loannem, quem Barbarum appellat, quod
effet Habraus. Cuius totum ajferit Euangelium a quo de Verbi atemitate, et rerm
creatione per ipfum,eiut<p in canem defcenfu philofophatur.ln came ait eum
magnitudine diuinitatis fua demonjkajfc , ntbdcfr de fua maiejlate amififfc.creaffe
omnia in ordine,crconfufione: ordinem dicit ip/ fum mundum dreatum:ccTxp«v,id
efl,inordinationcm,ipfum Cbaos.quod ordi/. nem antecedit, ut efl apud Platonem
Aderat,inquit, Amcluu,hoc Verbum quan/. do ex inordinatione fidus efl ordo.
Ipfe enim fiut caufa,ipfe moderator. Erat in il/ l o exordiotcratq; fequefler
inter ordine, cr cofufmem.tunccfr etid fiut cum Deo , cratqf etiam ipfe
Dcus-Hac omnia reperta apud Barbarum Ameltus nnraturjau/
dat,probat,exclamans,<ydeierans per louem hoc illud effe Verbim,pcr quod o/
mnia fida fuerint. Audite quxfo omnesmonenim leuidereejl fcnno.Autore, er tejlc
Amelto, illud Verbum de quo Plato et ante eum Heraclitus locuti fuerant, efl
illud Verbum per quod omnia funt aeata,cr de quo fcripftt in principio Euange
Itj fui Ioannrs,quem Barbarum Ameluts uocal , id efl non Gracum, fed quafi Aea
g yptium, Cbaldaum,ucl Hcbrxum . Quemadmodum Plato dicit philo fophimk Barbaris
ueniffe ad Gracos.Omnes enim,qui non efict Graci Barbaros uocarefo lebant .
Videte concordiam totius ueteris,ac nou£ Philofophte, non me , fed ipfis Philo
fophis fequejkis , er arbitris, afferentibus Verbum a Chaldais,Mercwrio,
Orpheo, Heraclito, Platone celebratum,iM effe per quodfmt ontnia creata , cr
quod poflea cameafiupta homo uifus fieri t: Nec imminuta in eo diuinitas eius
fue rit,fed mirabilis in eo apparuerit,CT qualis, quantus^ quondam- Coniungunt
igi/ tur dexteram, fefeq; exofculantur,uetus,cr noua Theologia,cr feculorum
inter/ uaUis difiunda,redeut,ipfis phdofophis autoribus,ad amplexu,mutuoi {;
copula » tur, cr per manus phdofophoru ducitur in facrariu,domiciliumq; fuum
ueriuccv m certu/m, uerumc^ domicilium, efl nouifiimus is aduentus eius, ad
quem omnia re ffiodent. 6 beata palam tepor a,quibus ueritas hac, hac T hecloga
manififlifiimd de coelo refulfit , quam philofophi uidebant, cr non uidebant.
Ocurrebat oculis , fd quia non erat,quantum pojlea luminofa,totafy lucis fua
flumine prorumpens, rurfum occulo s eorum delufos, in quadam caligine
relinquebat . Eadem igitur efl netus, ac noua Tbeologiatnec aUii adoramus Deu
autore, principem'^ generis hu tnani,itcp, iQi. Siquidi cr Plotinus affirmat f
emones hos,nunc de magnis his prin eipijs habitos, de Verbo, de imagine fummi B
oni,de prima Caufa,de Opifice,non effe nouos,fed longe antiqui fiimosiqua nunc
a nobis dicantur, effe quafi interpre / Utiones eorum. Vcrifiima profifla dixit
. Hac enim nouifiima Theologia , refeidit uclum, omnia qua laterent patefecit ,
omnem caliginem diflulit. Quocirca quum fwt hac non noftra folum pradicationc ,
cr profifiione tmififU , fed ip forum quotyph&o/ . >1^5 tpt P
hiofophorum teftimonio probaU,non uideo,quid Ph&ofopbiam a T beo/ logia
difiungotNam neque Ariftotelem,quem fuorum miarum Theologum ad/ mirantem fepe
reperies, pojfumus ab i&orum confortio , Ji indices atqui uolueri/ mus
cffe,frwigcre-Q£od indicium mu dofiifitmis rclinquam-Dedarabo ipfe ex
parte,ubicunq> res c rufus poshdabit.Con}ltt,quAm fiUantur, haUucinentur mi/
frrifimi Hcbrai ; quos equidem ai hac amicienda inmtarem, nifi feire pi eos
dari tferam , ut perpetuo cum ratione mfaniant : c r quibus imperitia , mdi/
tiafy reddat incognitam, c r ingratam om/ ' nem iteritatem. Dc Theologia
aiutqooruni icftimonium Ariftotdii.cxcmplarcji ex aKf», , 4 qui» Gi ucnceaada
ac fafjncienia. Cap. I. • : • •• ’.•> . c k i p t r r v s fum hoc fecundo
libro de numinibus tri/ bits,fmc hypoftafibus,totaqidiuinitate,fequens
prxtcrita/ rum dcmon&rationum rationem. Quod antequa Jaciam , uifm c fi
prius Aridotelem audire loquentem fuper Philo fophia maiorum , ut antecedentia
cr fcquentia confirmat tur,cr iUucefcant . Qtu etft uiderit, aut uidiffe
difimult/ rit eos libros, quos Plato : uideltcet Mercurij,Sibyllxrum (nam i»
Phxdro meminit Sibyllx Plato)Orphei quoq-„ exterorum que item quos Plato
cognouityCT dodrinam eorum adeo efl admvratm,ut fuerit fecutus: dico A/
naxagorx, Heracliti, Py thagorx, Empedocbs, cr Parmenidis, exterorum : cuti
tamen teBimonio pofiit apparere,antiquos iUos prxclara multa mirabilia^ dixif/
fc,utfue m numerum Theologorum, fiue Phdofophorum affcribantur,plurim4 ab eis
manauerint , qux magnam quondam priorum fecularum fapientiam teSU/ rentur .
Ariftotdct ergo de rerum principijs in libris de prima Philofophia diffe/
rens,hxc fcripftt:Traditum ejfe fub fibularum inuolucro ab antiquifimts illis
pri/ fciscfc uxtis pofleritatiyhos ipjos,quos diximus,effe Deos, er naturam
diuinam re/ gere ac continere totam ipfam rerum naturamxxtera fibulis, ut
probabilia effent, CT legum obferuandarum eaufa,ad utilitatem ab his jiiijfe
obuoluta,qui finxerint D eos jimiles hominum, exterormq; quorundam animanttu,
multaq; id genus ei* addiderint. De quibus fi quis meliora feparet , id
uidelicet quod tradiderunt , DtoS ejfe primas principales q; fubflatias,diume
loquutos eos arbitretur. At* uerifimile effc.fxpc unamquanq; artem,
Philofophiamcfc perfide repertam, rurfum extindi C r deletam- c r has opiniones
placita $ e orum,ufq; ad hxc tempora tanquam rclf quias perueniffe. Patriam
igitur opinione de primis fubdantijs huc ufq; nobis da/ ram fuiffe.Hxc
Ari&otcles in libris de prima philofophia , de defeendente ufq j ad fui
tempora maiorum fapientia,fed lacer a,& cuius ueluti reliquia ufq ; ad fuafe/
ala permanarint. V nam quamque item artem, crdifciplinam prifeis feculis flo/
ruiffe,fed extindam temporum iniurijs, ad poReros non perueniffe, nifi laceram:
magnum autem ac duunum corpus eius apud maiores extitiffe. Prifcos illos credi/
diffe V xffendffe Deum, id efl, ro 9t Jop, ipfam diuinitatem , numen naturam
complexum omnem continere,idq; afflatu quodam diuino eos dixijfe. Hxc afflr/
mat AriRotdcstqucm fi pojfcm orarem,ut fecum fua dtda perpenderet , ddigen/
trr$ tonfiderarct,qux de Deo maiores tradidiffent. quos fi lauda t,quoJ
credide/ tint omnem ruituram Dem complexum [uttincrc , admireur etiam
neceffecfl, qua tam mtra,fublima, profunda de eo prxdtcauerunt . Et fi putat
AnRotdrs m/ tegrrn olim perft&tmq; mguiffc philofophiam,cuiut tantum
rdiquix ad pojleros peruenerint,iUum etiam atq; etiam rogatu uclim, ut me
colligentem has reliquia t, C r afferentem ex his,ficut er ipfe, maiorem
quondam diuinamty fapientum apud frtfeos fioruiffryne fremat, ne contemnat.
Quod certe non fioat , mfi fecum ipfe difiideat-Adimror enim er affirmo iuxd
cum ipfo , diuina quondam perfidtmcp penet antiquos philofophiam , idq;
fimiliteraty ipfe per quafdam quafi contcOu/ ros O- reliquus ad nos ufq ;
deuc£las,incedens. Quod fi Antioteles qua parte hxc maiorum phdofopkia Dem
rettorem rerum fiuebatur,laudat,cr admiratur ,ad/ mirabitur edam quxda alia,qux
ipfe aut uidcrat,aut fu fricatus fuerat- Nullus aute fupereft aduerfanus,fi
Ariftoteles quoq; maiores admtratur,cornntendat,quorum affirmat fibulis
fapientiam obuolu tam ■ V ideat igitur atq; confiderel,quid cum ue/ ritasfiUeri
coegerit. Nam cum Deum,rerumcp, principia qu*reret,et ad fwmmtm iam rado
pcruemffet,impegit tanqua in fcopulum, quem tota fbrtaffe philo fophia nitore
decreuerat, T beologiam xndquorum,nec habuit de Deo quid amplius dice/ ret^quam
quod tUi (latui ffent . Nihd enim aliud uidcbatpoffe dici . Ergo fi primo
principia cade atq; ueteres conAtmt, neccffario funt eiiUa quoq; fufdpicnda,
que de principi] s totaq ; pbilofopbia dijferuerunt,mtmortalitas
ammorii,rerumcreatio CT prandentia. Plurima preterea,que funt ei quoq;
afferenda , qui priorum phdo fophiam probandam,admiradoneq; dignam intelligjit
er confitetur. In maioribut autem diis hec minora continentur • Eccefuauoce er
mundi creationem cogitur, er alia,qus in Theologia maiorum
canebantur,Ariflotcles affererc. Omnes enim fuperius rerum creationem funt
confcfU:Ea<fc efl antiqua Theologia,tantopereab AriftotHe
commendata.Reddidit autem caufam I oannes Philoponus , cur cum fit triplex
pbilofophiegenM,diuinum,mathemalicum,phyficim,po{lrcmum maxi/ mefccutus
Arifatelcscopiofe a fuperioribut traftata dimi ferit , phy ficum autem in quo
pauci ad id ufq; tepus elaboraffent,delcgerit,in quo utres ingenij fui oflen/
Uret- quo fitperfricuum , non contempfiffe maiorum Theologiam Artflotclcm, quod
non eadem atfy ipfe traflaucrintjcd quoad luet diuinarc , plunmi etiam fi/
eiffe.Deprenfm quoque ab eruditi fornis uiris er patefr£tim}eim plerafque pri/
feorufententus aut difimulaffcfe intcUigere, aut perperam interpretando depra/
tuffe,nec eo fenfu eas protuliffe , quo fiu ffent ab autoribus pronuntiata. F
Icftebat enim omnia^ad quam moliebatur primus philofophiam,cuius principia quum
uel/ let inconcuffa firmafy ponere , m quibus prxtipue efl xtemitas coeli ,
pleraque ab antiquis deprompufiius muentis accommodauit . h quibus duo tantum
exempla proponam . Nam cum maiores appellaffcnt calmetbm ab xtba>,ardeo,qu6i
iffieum corpus ccelm opinarentur.fic adfum dogma,id ejl , atemiutem,detor / S
ft. ,1 • AVGVS T. EVGVB. Lt B, 11 " . t /if.ut uftfTM boc nomm redo
indidiffe dixerit , quid femper torqueatur , ab ctu StJy.Rurfum cum ijdcm tum
et ccmpnr aperte, ac manifeflo dtfermne diremif/ jc nutuum uium ttcmtm Dei
dicentes, tempus particulam futc imaginem tterrd Utis, Anftotrlc* itt tempus
cum tuo contaminauit,ut diceret tum , effe fyatium potus caleBis, ambiens
tempus infinitum. Qi um$ maiores tutem Do.ipfe cali fecit tutem, cum i&nefy
tuum cum motu coeli commemorauerint,ne $ cum com memor atiotle tui tcpus afciuerint,ut
fuo loco eft oBenfum. Et ipfe Deo tribuit tt ttum fempitemm in Meupkyficts- Sed
nos uniuerftm eius Philofophiam cuoluem tcs,mulus diumt lucis
fcinttllasdeprendimus.e quibus probari pofiit, cr homini/ bus non
prorfusduris,acferis,pertmacibus^in decretis eius oflendi, eandem pbc tofophiam
ejje eius, atque maiorum fuorum,dico de rebus duiinis ■ Quem nurtefe/ pofttum
habeamus, reijcimtes in aliud aptius tempus coUoquim cum eo. Tantum proponam
exemplum ex antiqua phiofophu,quid fibi uelit hoc nomen,cr quo/ modo ab illis
inducatur,cr quantm ei eundi pbibfophi detulerint. Nam quotiet inuenies prifet
fapientit teftimonijs philofophos uti, fublimc ejlc rdiuinm my/ flrrium,ut
bonitatem integritatemq; dofirint apud uetujUores agnofeas. AriBote lesin libro
de Mundofmodo AnBotelis efl,licet Platoiuci,id cj},Plutarchus,Pro
dus,Philoponus,tefltinonijs ex eo libro utantur, fuitq; etiam fui temporis
dubita/ tio,an effet Arillotelis,profcrens quod prior P lato,quod Deus fu
principium, me dium,finis,b y\y Si 'of,v<rvt g o 7rctXxto: AoyoS:Dcus,ait
,ficut antiqua fima ejl,pnncipium,medium,fi>iis efl omnium. Ab antiqua
phdofophit uides quid pro/ ditum cffet.Phtlo autem ludtus, nuAxubs Aoyos ori to
duoy , ur9fatnvts a Kct&uivop aJtiOTi CtAAO<t Vt fWOSii TUS TTOArS iy X
VX Aft>,T0CS T6 VJ <Ai/ X txt,@ rrufaro/xius i fnufa . Vetufta fima efl,
quod diuinitasjub humant imagine,modo his,modbillis fimilis, circumambulat
urbes,bene ctmalejkda eX4 minans.Hoc quoq; quam diuinum ejlildem in libro dc
Mundo, asuAuibs A oyof, hominem plantam ccrleBem effe,non terrefkem , c{uod P
lato in Timto . 1« tertio quoq; de Rr publica apud Platonem funt/reeAxicl
Aoyoi,ueteres f 'emones de ct taclyfmis, quibus affirmatur,proditur $ poBeris
catadyfmum fiuffe . T» Pkadone efl in arcanis 4 maioribus proditum,quoi in
quodam carcere fumus omnes horni/ nes in hoc corpore, CT hoc mundo. I» decimo
de Legibus, efl uetuftifiima Theolo gia de Difs,quod prima fuit generatio
cctli,catcrorumcp omnwm.Apud nos, in/ <fuit,funtAbyoi AtycmS7ngiStvy,
oi)t\yrsctAui!nttmiis yiyoviy n 7r garrn epvots ovpttv£,T®m «A Koty. in
duodecimo efl antiqui fima relatio, cui oporteat credere,rcmanere animos poft
mortem : nisti/eniTi ruis utoeuj <fn/ 7rifl tu Toixvrct,ovTto xco?Aui<rt
@ ertfet^^ee vrccAuioss ov/ treus. Eccc Plato mlt adhiberi fidem uenerandx
uetuflati,conflanter afferens, am mos immortales: quod etiam Marcus Tullius de
animorum immortalitate loquent in TufntUniSiAutorifius^nq^ad iflam fcientiam,
quantuis obtineri,uti optmif poffmui DE PERENNI PHILOSOPHIA. f* poffumus,quodin
omnibus caufis, er debet etfolet tulere plurimum. Et primum quidem omni
anttquitate,quc quo propius uber ut ab ortu,ct diurna progenie , hoc
tudtuseafbrtaffe que erant uera, cernebat. Itafy unum iUud eratinfeitum prifeie
Ou,effe in morte fenfum,neque exceffu uiu jic deleri hominem, ut funditus
interi l yt. Vides quanti ficiat utr grauifiimus uterque , V apud fuos utertfc
eminenttjU/ mufyteflunonium uetuftatis^fferentes etiam caufam,quoierant
principio mundi, CT diuina progeniei,id ejl,ei,qucm creauit aflans cr
prtfensfuis manibus Deus , ue re fuit diuina progenies ,4 quo audere poterant
omnia, propiores f Diuina progenies item e fl,cocli,terrarumqi fatus a Deo
proditus in lucem . Dij prxterea, ideft Angeli, coelum, ajbra , quefunt
omnia,ut P lato pojleafitebitur in Sophifta, yt urit kcctoc tJtov- Quodqi magis
admiraberis, hanc tpfam caufam fidei ueteri/ bus habende,uetu{\atisq-,
colende,didicu,ut par eft, 4 Platone Marcus. Similia et i sim locutus eflin
Pborbo Plato, ei -rceAmoi Kptirjons u/juc y, xd 'tyyvvTg* 8i£>V
otKo£vTis.Prifci,inquu,nobis fuere meliorrs,propius Dtjs degentes. Quid
diurnius Plato loqui poteratfld enim noftra Utera demonftrat , prifeos illos
longe optimos fuiffe,iu}litiam cr pietatem maxime coluiffe, fitiffe fmtplices,
integerri/ misi}; moribus Eandcmq; caufam (quod miror, m quo pra gaudio exilio)
audimus 4 phdofophis,dc maiorum longe quam minorum excellentiore
probitate,atque a f acris Uteris, quod erant Di js propiores. Nofka Utera
tcfUntwr , crebro uifibies Angelos in habitu uirorumprifeis illis
apparuiffc,allocutos eos effe: plenafy ue/ tufUserat prophetarum uifiombus
Angelorum cum fe darent in confpedu con/ fricabiles: ob id proditum poBmtati,
ut fupcriiu Philo ajfrruit , a maioribus iUis, t>eos,id efi. Angelos humanis
affumpus figuris, circumire urbes, contemplantes humana fida. Quod fecerunt duo
ilh projitti Sodomam AngeU . Stabant enim in platea, fc eler ata duitatis
fiagitia contemplantes,mox ea fupplicio formidabili ani / SUaduerfuri- Pio
tinus autem aitiiss yif </Ih usi wecAcubs Aoyos,@ k erucpfO arvvtf^ygj. n
viox «ftr^KceJSa^oi t,K&i k Qfantoss xirrk: jtft enim,ut prifcafma
habet,temperantu,crfcirtitudo,omnisq; uirtus expiatio, 9t lapientia ipfa-Fit
igitur his rationibus clarum,colendu effe ac uenerandu quic t quid proditu
fitit a uctufUte,quafciebatcoclum,et terram, homines, Dcosq; a Deo creatos,
gpbemdriyconfideraxi ab eo cunda.Quare etiam atq; etiam con fiderant dum quod
Ariftoteles primo de Coelo c T mundo l ibro refirt,pnfcos homines eoe/ tum pro
habitaculo Dijs attribuiffe:quippe quod folum fit immortale cr incomi/ ptibile,
toV ovfteuby,^ rop «yu t imoy, os i*tp etfycuoi rois itois «®i/ ffnaydie orrx
sadrop ccQdvceroy. Confiderandu inquam diGgenans.No crini cft ficuur quod ipfr
uult-Vult enim quonia calum e fl unmorule,et mcorruptibile,ma pru
confenfu.nuUum habuiffc prindpiu.quod omnia orta occidant, fic in contra trium
cunda,qua non occidant, nullum ortu habuiffc.Dico non fcqui, quod cupit, ycrtpm
maiores coelis Deo,Diuis $ ut locum diurnum, ftcrofanflu tribuerunt: g * Verum
100 .. If. Verum non hoc ccdum,ijla'q; uifibUU lumuu,corum'q; orbet : feJ quod
eodem Ii?, brv dixit idem,quodcfl extra uertiginetn cocli , extra fUrmwitu
manid mundi» Hoc tribuitur 4 prifcis,ut tu quoque tedaris Anjloteles,babitandum
D ijs immar/ talibus, nempe Deo cr Angelis, non tribuitur orbis Solis, Lunx.
lUud quideui quod fertur habitaculum Dconm,fi diuiru claritas, fi fempitemus
Deifidgor rfe Utique immortale cjl, incorruptibile regnum Dei,ftne
principio,finc fine.Sincor/ pus aliquod(prifci dixerunt totum coelum cremm)
mdebimus omnium ucterut» confenfu , calum temporis exordium habuiffe : P latoq;
fcquens dogmata maio/ rum v Timeas Locrenfts ejl conjtjfus . Qusre non ea
gratia calum Dijs uetei res tribuerunt, quod immortale calum cum Dijs ejfet :
fed perhibuerunt , calurri creatu cum D ijs, quofcunq ; eos interpreteris, f
tue prxfides orbium caleftiu , f uc quos altos d mouendi munere abfolutos.Nihil
igitur quod conabatur, efficitur. Et recidit in cum,planecfc dogmata eius
dcjhruit,quod eius libri eodem loco dixit:</Ui BifKa cAls <rvia,7rufap
'iav7oy,70vs aj>;(«ot/S,)tgu MaAisec revinet ifiovs HfiSiy oA«9ws ifrcu A
hyts$ . Quod ejhReflit effe, fibi quilibet perfua/ dere,prifcam Theologiam aut
fermones, maxime autem patrios nofbros,ucros rp fe-Canfidera quo te ueritas
traxit 0 Arijloteles. Si debent, laudabileqi ducis, om / nes fibi pcrfuadere,k
prifeis tradita,prxcipue maioribus Grxcis,ucra effe: medo/ res c r Barbari, cr
Grxci uno ore fatentur mundum k Deo creatum. Cadum fi Jit tfO a p rxditum immortalitate,eam
effe ut Plato dixit in Sophida, imm t vcesny, fbbricatam,repertam. Maiores ergo
Grxcix mirabili confenfu creationem mundi prodiderunt Nam Empedocles unitatem
afferit omnia ereaffe, Pythagoras retas/ Iit Vnitatem omnium rerum effe
principium • A naxagous Menti tribuit eundo/ rum inuentionem.Architas hominem k
Deo creatum,dixit,ut odendam. Timxut tutus Plato,eifdemcp inftflens uefbgijs,
tradidit, CT fcripfit [milia. Omnium and/ quifiimi Orpheus cr Hefiodus, maiore
, cr apertiore teftimonio hxc perbibue/ mtfiOrpheus appellans Deum Koanoio
rvnunny, formator em mundi.Hcfio/ iut tede ipfo Arijlotele in primo pojl res
naturales , fcripfit aliquod rerum fuiffe principium. Omnes denique mundum, ut
ipfe in eifdem libris confirmat , creauc/ mttQuare fi pulchrum , fi bonum
eft,fibene habet omnes fibi perfuadere , qux maiores,prxctpue Grxci poderis
prodidi jfent,ejfe ucra,certc credendum efi,qus ie De o,de diuina
prouidentia,de mundo creato narraucrunt,cuius caufa eft,quo4 erant,ut Plato
ait, Dijs propiores, eoq; meliores, ut Marcus Tullius, quodrmnut aberant i
progenie diuina, a fatu coeli, cr terrx. Angelorum , Dxmonum, horni / num.
Audiebant maiorum uoees de Deo, de rerum conditione unanimiter prxdi/ cantes.
Videbant frequentes Deoi inter hominct . Nofcuntur autem melius, quA propius
audmtwr, pedantur. toi ' QSOJ/Bjrbarii
Grzci didicerunt , & quod ingenue difcipuloi eorum fe Gr*ci fatentor,
conftit Barbarorum Theologiam priorem, ac meliorem cfle,ec quod a' Graeci* mhil
de* buii.ucf potuii tnnouare fuper Theologia. Cap. I L -L ludquoque
deducendum,apenendum^ ejl,atienteq;confiderandum,fiGrx/ fcientias,Tbe
ologixmcfc a Barbaris, ut cr ipfi fitcntur,didicerunt,eandem fb/ rt
eoruncceffario Sapientiam Thcologiamfy.Et Jifunt Barbari Grxcit antiquio / res,
cr ab his natio Grxca , fcrmonemJitcras,ipfas genus , cr effe , quod oflen/
aam,ieduxit, quibus Grxci fmt omnino iuniores, neceffarib ucriorem effe Theot
logiam Barbarorum,quam Grxcorumiaut Theologiam Grxcorum,fi rc£le cun / fia
perpendantur ,Barbarorum illam effe, quam uetufbfiimi Grxca gentis paren/
tes,qui Barbari fiieruntifcilicet lauan,a quo Ionia difla,cr CittimJ quo,
nomine ieprauato, uocata Cypros, cr Rodanim, a quo Rodos , in Grxciam
detubffent. Hos inquam uerifvndc jit dduuio,diuinisq ; hominibus propiores.
Theologiam in eas regioncs,in qtus <i patribus dijhibuerentur , importa ffe.
ortum mundi , feten/ tiam unius omnipotentis Dei,exterasq ; res diuinas, quas
partim confcripfere Bar 'bari,partim ut notifiimas non confcripferc,qudd in ore
omnium ua fabantur . In fequenti autem tempore , ipft Grxci ad Barbaros uti
maiores fuos , longeq ; and/ quiores fe recipicntes,in Grxciam, eorum
Theologiam facratp deportabant. quo ju^ncceffsnb,ui debeat,ficut ejieadem effe
Theologia Grxcorum,at(fr Barbaro/ rii. Vtft quid poflea nonnulli philofophi
mattis errorc,infcitiaq j peccaucriut,fe/ cus$ llatuermtytum repudietur, tum ea
pro uerioribus habcantur,qux maiores fi ue Barbari,fiuc Grxci tradidiffcnt(quod
AriBotclcs etiam conccilit)non qux cx/ co iudieio , temeranaq ; mentis
hallucinatione quidam recenter inucxijfent . Te/ flantur autem non modo faerx
hterx Grxcos a Barbaris natos , ut fuperius oflcn/ fum,fcd ipfimet Grxci, fe
iuniores Barbaris effe , cr dofirinam , jcrmonemq j ab Ulis acccptum.-Omniumqj
ejl tcf\imonium,?ytbagoram in Aeg>ptum,Solonem, Eudoxum, Platonem acccfliffe,ut
audirent eorum fteerdotes. Ojlendi fup tempo/ re eoru ambulacra illic a
facerdoiibus feribit StraboiSymbola illa fua Pythagorar ab cis detuliffe , cr
fe Aegyptiorum more circuncidiffe fertur . Fuiffe cum in Iu/ dxa , cr in monte
Carmelo habitaffe , perhibet Iamblichus , in A egypto quoque annos duos
cruiginti cum peregrinatum, dequoXantiphonemfcripfiffe prodi/ iit Porpkyrius,
amplexum morcs,infhtutaq; Aegyptiorum ficerdotu , rogajfclj} Polycratem
tyrannum,ut ad Amafmt regem Aegypti, amicum cr hofpitem feri/ beret,ut fieret
difciplinx eorum particeps. Venit, inquit, cr ad A egyptios Pytho/ goras,cr
Arabas,cr Ckaldxos,a quibus rationem inf : vmiorum edidicit , uatici/ nioq;
quod fit thure, primus ufut cfl,crin Aegypto cum facerdotibus ejl ucrfa/
tusjapicntiamq ; Aegyptiorum,et fermonem didicit Sic Porphyrius. Tullius item
noBcr,Cur,ini\uit,tpfc Pythagoras cr A egyptum luslrauit, et Pcrfmm Magos
adijt,cwr tantas regiones Barbarorum pedibus obiuit,tot maria
tranfmifitiProclus autem fuper Timxuir. , feribit Pythagoricum effe, [equi
Orpbicas genealogus. Superius enim ab Orpkica traditione, per Pythagorii, id
Grxcos [ciendam de dife perueniffe , ut ipfe Pythagora referat in fermone facro
. Dixit etiam ab Aep/ ptijs Orpheum didici ffetOmnis item,ait,Grxcorum
theologia,eft Orphicx initia/ tionis alumna ■ Nam q uu primut.Orphem ab
Aglaophemo res duunat fui jjirt edo/ {lus, deinceps ex Pythagoncis,cr Orphicis
lueris excepit Plato,Orpheum nem eft,qui nefeiat in Aegyptum uenijfc,indecp
facra,Theologiam<fr afjjortajfe. Q3 i ifc fcipfo in Argonautica. H</1’
oxoy ouyv7tfiot>p 'npoyAoyoy^iAoydl/de tAin<plw islr nyaSUui 7nAxme;,kgxs
n 710 Aixt ATriy?©- «5 rrigi veites xyocffe&' . Aegypti $ facra omnifum
regoneuagatus- * lHwftrcro Memphim,facrasq; acce fimus urbes Apidis,ha ingens N
di prxtcrftuit amnis . Homrrum tota poe fis ems tejUtur Aegyptia difciplinas,
Theologiam^ coluiffe, liter a legendijeribendify feientiam tcftatur Plato in P
hilebo er Phxdro , ab ho/ mine Aegyptio reperu,quemiHi nocent Theuth.Soloni
dixit faccrdos Aegyptius Vos Grxci pueri fcmpcr,non eft apud uos fenex
quifqud,rcs antiqua ignoratis, nefeientes diluuium,et conflagrationes ,qux
melius Aegyptij norunt i pnmogcnt toribus fuis audita,cr locis his, quibus hxc
acciderunt,propinquiorcs. Nam diltt/ uium in C haldxa, M cffopotamiaq; , in qua
regione tanti S homines tum degebant , inundauit.lncendiu autem, cuius meminit
etiam Strabo, PaleBinxurbes,qux ad/ iaccitt Acgypto,populatum eft. Refirtq ;
Produs,Soloncm apud Aegyptios in Sai audijfefaccrdotcm nomine Patanit, in
Heliopoli cum qui dicebatur Oclapi,in Se/ bemyto Ethymon , ut hidorix
Aegyptiorum atteftentur . qux prior Plutarchus. Teftatur Plato Grxcos <i
Barbaris didiciffe in Epinomide fcd ab eis accepta me/ liora
jrcijJe:Acc£w/ifcj/ </Tt ourtp t TAnns &tec^(J^c\i isset g xA&Suitiy
,u<xA\ Aiop -rTO «s TtAotizmfyxfirTXi.Veniffetyfimam, er cultum Dcorum,ai
Grxcos eodem libro . in Cratylo fufricatur multa nomina , maioremq ; fermonis
partem a Barbaris ad Grxcos aUati, pr.ecipue ad eos qui fub Barbaris degerent,
vrx?x -r Bx^oc^ujj eiA stpxrt .Micm fapientifime putat, prima nomina re/ busa
Dijsinditaiut Mofes i Deo,ccelo,ac terrx,multis$ a’ijs primis rebus- Pii/ io
ij; nefeio quibus d Barbaris itomma rerum manaffe , quodam inBinfiu diuino
fenariis, linguam Hebraicam omnium linguarum , prxeipue Orientxhu, matrem ' (
N.t et exteras lingu is xfbcrfas omnes inuenies uocibus Hebraicis) mnuif.nsxgte
HxfSxfiiy rtv&p xvTKurxfjAHQxtiiy.ibifiteturdarifimc Plato, Barbaro/ Grxcis
uetuftioresXz i <Ai hyuby «ayitingn Jiiffixpoi . vide igitur, er ft/
pirntcragnofcequidex his fequatur, nempe ucritatcm duntixat apud Barbaros
effe,ut Dsj propiore:, ut idem in Philcbo; cr nofler Marcus, Effeueriorauetu/ ■
flionbtts iraMU-Cmnibus autem Barbaris antiquiores ftwt Hcbrxi}id-cfb,Hcbrai v
i culingtta, DB Pfi&BNm PHrtOSOPHTA »©* ea lingtu,qua u[us efl kdam,naticj;
ab eo omnes ju[que ad diluuium.Difiipatis ai4 tcm omntbus,uetufliflumts [emo
corruptu s ejl m Chaldaicum, kramxum,krx/ bicum,a\iosc[i [ermoncs Orientis.
Qwniam igitur tcBe Platone, [unt antiquiores Grxcis Barbari,efficitur ut fit
uerius traditum i Barbaris, quod poBca Grxci dat diccrunt , difdpult fempcr
Barbarorum E Barbaris autem omnium con[en[u uet tufrflimus ejl Mo[es , ante
quem neminem alium inuenies fcriptorcm , neque ad Grxcos,neque Chaldxos,neque P
hoeniccs,catcros^ Bxrbaros:pofl quem floruit Mercurius Trifmegyflus inkegypto .
Credenda igitur [unt, Grxcis $ prxjeren/ da tradita ab iUis,utpote qui magis ea
tenerent, Deo,diuinis<tffrominibus propio/ res er melior es,ut Plato in P
hilebo. kdcocfc M ofes omnium ejl antiqui flimus, ut luBinus, quoties apud
Platoncm,philo[ophosq; inuenies au xkxioS koyos, and/ quam fkmam,eos de Mo[e
[ufricctur [enftffe . Quoniam igitur ab omnibus Bar/ baris, conflantiflime
traditur creatio mundi( fuerunt enim mundo creato proprio/ res,potueruntq;
uidijfe er audif[e,eos qui primos homines uidiffent, cosq; de [otii
mundi,rerumq ; eundarum ortu differentes audijfent )h/c erunt ucriora , quin
qux poBca rerum magnarum homines imperiti [u fricati [unt -Tota enim O nente
fima uagabxtur, mundum ab omnipotenti Deo creatum,cui [apientiores uetuBia
res'que Grxcix , utpote minores , di[cipuli que [ubfcripfere . De quibus poBea.
Mune tantum uenerandx uctuBatis offeratur imago, er qux ab ea tradantur , ad
unitatem rcuocentur , er eorum tcBimomo mendacia iuniorum arguantur. Quippe er
ipj e krijloteles putat teBimomum uetuflatis fdiflimum . ws tt/Ia •jfyxkyeip
Tup ipm&goop i(£srpdlrBirrdjstop h <pf>o/incoynis cu/ccm* JlaKveit
epicurt xgiiJl ofoui, ovyjiijop m!p ScRi/lttfivp . c/fotyofrr* iy[piKpUtavnif>i«{TO
o/a/ace op&o-tp . Que [unt , Quoctrca atten/ dcnda,qux periti, eructuBiores
aut prudenter fine demonfrratione proftrut,opi hanturq;,non minus, qu.imfi
dcmonBrationibus uterentur • Vident enim princi/ pia,quoniam acumen habent ex
experientia ■ Si igitur putat krijloteles uctuflio/ ru tefbmonia,eode loco
habenda, atep ea qux dcmonBrationibus comprobantur: certe qux uctufliflimi
hominum Hcbrxt,Chaldxi,4 longxuis, uiuactfiinusq; pro/ .genitoribus audierunt,
credenda, amplcjlcndafy etiam fine dcmonBrationibus. Eadcmfr dixerat prior
Plato, In [eneflam differendum iudiciudeDijs. lUuditcm magnopere
confidcrandum,quod Plutarchus dc prifeis perhibet,[olitoseos in afli gnxtionc
caufirum, nullam aliam nominare caufam, nifj principalem , ac wrlio/
rem,diccntes quale femper efl in [acris literis,{ivsi?X», t/liog <r% tx
vedurx nslAovrcct, Principium, medium, ip[e ejl lupiterj I oue cunila . ct
fl\<r<pc<PfX mxkcuoldtokdycm x£i nsoirranu xpurfort povn tc\/ tip
TBfOo-iyip tikwfo,ri70 ut» op \wi<fllirro[Moi wao-i wpxypx o-i.Hoj Plutarchus
ait uehementer andquos: kntiquiflimi, i nquit, omnia meliori m[x p rxteritis
alijsneeejftrijs3ct naturalibus afiignabit, cu iuniores ab optima g 4 (fdiuina
; * i l. • tr diuind caufa declinantes, omnia in dffeflionibut corporis
flaluerint-Vides pri/ f eorum pietatem, religioncm,fapienUd:lioc in f acris
literis ejl perpctum,ut om/ n u alu caufa prxterita, unam diurni illam
perenniter memor cnt.Umc apud Mo fen que fida a fecundis caufis exteri
diccrent,in primam eunda referuntur. Hinc Deus e tara producit arbores er
herbas, ex aquis p ifces, plantas paradifum, uof lare per xihera uolucres iubet
. l dem exteri Propheta- 1 de igitur , tede Plutarcbo, uctufttfiimorum
Theologorum poetarum^ Grxcorumos, eadem religio. QM 4/ re non potuit firte
impudentia, quicunque fuit, fi quis fuit,a tanta maiorum rdi/ gionc deficere.
De iribus gradibus diuinis. fiue Numine trir.o.uel tribus Regibus , (erniqi
potefta- ie:Sc dt Spiritus lan&i apadantiquos coramemoranone, ex
Mercutio.PlonnOa Pfibagora:<Sec|uodproccdali' Mente. Cap. 111. jjRimum
arcanumcp myflaium,in excelfa Diuinitate ejl, dic effe Genitorem , * ac
Genitum, principem quendam v fontem totius Diuinitatis,fublimifimam^ caufam,tum
genitam ab ea Mentcm,potentifiimam rerum exterarum creatricem . Uoua res
igiaris fortaffe rt abfurda,in Deo perinde atq j mortalibus animantibus, er
omni rc terrej\ri,patrem er prolem effe. Verum diuinis ingcnijs,et aliqua ex
lejh lucehradiatis,nihil probatius, nihil rationabilius, omnium feculorii
etftpicn tum pari uoce,atq; confenfu proditum.Hebrxos autem, c 7 qui ad hxc
cogitanda nequeunt animum \nflitucre,debcmus ita contemnere,ut quoru feras
mentes, nefy ratio nes nety fUrna multoru inter ft collatorum
tefhu,fplendor<fc comoueat - Hoc igtur primu maximumefr myfleriu cft,in quo
tota fere Theologia continetur-Na cum uerbum, v prolem Dei cognofcimus, fimul
er creationem rerum cognofci/ tnus-Conjlituta creatione conflituitur idem
gubernator,qui creauit: Tunc etado/ ratio eius,qui crcauit , er gubernat , in
quo fuper omnia principatus eius demon t friatur- Adoratio autem cfl primiX quo
fi regimur-.certe non in hac uita folu,fcd etiam futura-Hxc omnia non folum
ncccffaru , ac naturali confecutione ueiuunt ex illo primo, fcd ab his ipfis
ctia traduUtr poflcriora hx c,qui priora iUa,obfcurto ta tradidrrut-Dcuenio
igitur ai alia de tribus numinibus coftderanda, uocoq ; Pl4 tonem tcjlcm.
Platone inquam hxrcde maiore ex parte prtfirx fapientix, ad quem tanqtum
legitimum ftUum,aui cuius ex alijs multis fuperfint monumenta,dodri/ na priorum
ejl dcuoluta - Is erit i nflar multoru de triplici imperio teflis,quod nunc
calitus reuelatum, totus mundus adorat ■ Nam quod ejl a Platone dtdum,creden/
dum cfl ab alijs ante eum,d quibus ipfe diiiciffct fitiffe perferiptum , ab his
uidcli cet,ut ipfe reor,quos fuperius audiimus- At quod apud eos non
poffumus,in Pia tone uclutt eorum legato legemus,cr ofculabimur.Dc Spiritu
diuino primum, po dea tota Diuinitatc-Platonis autc interpres erit
Porphyrius,alijq; Platonici, quo rum approbatione res confirmetur -Plato igitur
in Epiflola ad Dionyfiu,qui eum de natura Dei percunflatus fiicrat,reffbdet,hxc
qux prorfus diuina fmt, effe per xmgnata declaranda, ut fi quo cafu epiflola ad
aliquem perucncrit, leges non \n *- . te Qigati . Toj t«s -r/rpcBT»
^vo-sAJS^^atsfcO^ A:<rw </Zj xiviyyLobuyJvx iynh J^tAros h 7tcvrt nyH: ly
rvyous ttx^ViO xvxyvtts, {Myv&. £ A to{/ ^K'/rft)(/ bctcriXut 7acirr fihv .
J^txfikS mi(fs7rccr fexetro curiif/ XTrxrTCDiJ ny xstA&y. </ld\higoy
<Pi ra <AdU nfX, i&c rpiroy TTifi Ttc Tp»T« : Df natura
primi,inquit,loqucndum eB te/ cumperxnigmata,ut ft quid epiflola ponto, ucl
terra perpejfa fuerit, qut legerit , Hon inteUigat-Sic habet res,circum omnium
regem omnia funt,criUius gratia exi Bunt omnia jRccfccfl caufa omnium bonorum.
Secundum autem circa fecunda,et tertium circa tertia,crc. Igitur uerba
Platonis, quem habeant fcnfum.Porphyriut explicans refert, quod producitur
etiam a diuoCyriHo aduerfus lulianim impera torrmrajgi xgiiy VTrosxcrbuy Suis
HfotA&tij/ cvxixy. vveuft rop xvunxTtv &oy,ro xyxdoy,(*iT xur>y
<f£ ngu <f'<fijTif>oy,-my JIhiu Vpyoy^vpnuy <f£ xiw uarriPS
'it/yuy. ajgi yXf 4-vyHi,'duj Sio* thtx TTfitAStiy: vfq ; ai tres
fubfijlentias,fiue hypo)lafes,feu perfonas progrc di:id efl,habere diuinam
fubfhntia tres defccnfus,uel in triplicem numera fc pro/ pagarc. Effe enim
fupremum,.<!tifiimumq; Dcum,ipfum per [e bonum, poB cum & fecundum
opificem, deinceps animam mundi, ufq ; enim ad animam procede/ ire
Deitatem.Diximus autem in ueteri T heologu,patre appellatum fummum Bo
pum,¥iliummentem,cr Opificem,Spiritum uidemtis dici Animam mundi ■ Nam Anima cr
Spiritus idem fonant-Spiritus cB Latine quod Grxce anima,id cjl,xvi
faoS,ucntus. idem ffiiritus cr ucntusiuentus autem Graece anemos . Et apud
Lati/ nosanima ft>iraaoncm,ucntumq; defignat: Animas, cr olentia Medi
Orafvucnt illo. Et, Quantum ignes,animxq •, udent . Quibus locis idem efl anima
atq; ffiiri/ tus-Quem igitur feripturx diuinx Spiritum dicunt,ueteres Theologi
dixere modo Animam mundi , modo etiam Spiritum. Nam cr poeta loquens de anima
mundi \ quam apud Platonem uetufiiores ^ Theologos audieratis. Spiritus intus dit,totamq
jj infufa per artus Mr ns, agitat molem,cr magno fc corpore mifcet. Appellabant
igitur Spiritum diuinum Animam mundi,ab ea cunflanafci,ac uiui/ fi cari
dicentes,Jimiliter atq ; Chriftiaita pojlea fapientia. Quod ut intcMigas , idem
poeta, qui uctuBam Theologiam fequcbatur,fententiasq; ex Platone et fuperiori
bus decerptas carminibus fuis inferebat, teflis cft. Conferamus poetam profanum,
it# alterum poetam facrum,cr aRoquijs diuinis affuetum. Dauid , Emitte fpiri/
tum tuum,cr creabuntur,e t rcnouabts faciem terrx. Vergilius autem pro exterts
de eodem ftmtu, Vnde hominum,pecudum'q; gemts,uitxq; uolantum, i Et qux
marmoreo fert monfbra fub xquorc pontus. Dauid rnb per Spiritu miffum d
Dco,cunfta uwificari}CunBa nafei ac fieri . Espi ti<S . I V dem Spiritum
idem pocta,Deum Mi dixit,fubfcnbcn: Platoni alijs$Theologkt -Deum nancire per
omnes » Terus$,trafluify maris, calums^ profundum. Hinc
pccudes,armcnta,uiros,gnm omne ferarum, - Q ucmifc fibi tenues nafcentem
arcefferc uitat. Si con feras igitur omnia, eundem hoc loco dixit Deum, quem
fuperius [funium, quemij} Dawd jpiritum Dei, Plato cum mulus, Animi mundi . 1
deo uero Animam mundi, quod ut crDauid cecinit, er alter pocta,omnia ab eo
nafcantur, acumify centur . [i beneficium ffiritus effe dwinijtota uetudas
confijjd efl,cr fierx liter 4 confcntiunt . Ac Mercurius tefUmonium pro prifcis
1 His feret , quem utdebis uda/, mufitm uim 1 fiam diuinam, altricem , ac
umificatriccm cognoitiffe V dcfcripfiffe, idcj; in media illa antiquitate,
acfeculorum propemodum exordio . infermone ad Afclcpium h xc ailtfrtritu
agitatur , ZJ uiuificOlur omnis in mundo fbecies. Dein/ de, Spiritus implet
omnia, ibide , Mundus nutrit corpora. Spiritus animas, ibidem Spiritu
minifbrantur omnia V uegetantur in mundo, V quafi organum , ucl ma/ thina,fummt
Dei uoluntati fubiedus efl. Infermone autem tertio abfolutifime de fabitu hxc
dixit ;ou /cti npivax risitp 70O Tzdvzay ttvpiv , «st idToy Aof yoyrixoy
haoKxAv^fxi ,£</ltuftXS vvy tftoSTOiiros Kxru\iylvxrff% fi tjjts ^H7H<mi,vvp
<At 7cc Aoinrcc -r Aoyis XKvvn.70\j7V <? vrnvjtec ros,B btcMkxiS
eo§ocinroi/,Tsiinx^Hf<{.7X wwxyctfBxscJfai/^KXrt (tf ixp fU07T0lU <£?
7fl<p<l,ng£l X7T0 Tl xyixS7THyhS fc/«fT»T(W \-aSKVfHf
uuivticctri^^tooieccvrxo-ip ceu vusifxty . Niji inquit, prouidentia quadam
effet Dominatoris omnium, ut hanc ego Theologiam rcuelarcm,neq; uos nunc ta »
lis amor tcnuiffet,ut de eo quxreretis , nunc reliqua audite- Huius ffiritus,
de qua fxpetmmcrqdixit,omniaindigent:omma portat fecundum dignitatcm,omnia uiui
ficat,CTnutrit:£r a fando fente dependet, omnibus ft>iritibus,cr umentibus
fem/ per efl auxiliator.Hxc Mcrcurius:Quibus tota ffiritus dmini natura, uis er
prjf prietas exprimitur . Primum
dicit eum 'a fvnte fando produci. Patre fcilicet, ae Mente. Plotinus autem
dicebat fuperius, k Mente produci Animam,quod ed,k F i/ lio Ifiritum.Nam Anima
mundi efl ffiritus diuinus.Fontcm fandum Patrem cum Filio uocat t\crcurius.
Fontem propter exuberantem ex eo ffhitumtSandum au/ tem,quia fpiritus fandus k
fando manet ncceffe ed . Deinde audijli hunc ffirituM effe uitafcccundi fimum ,
ab eo eunda bona proficifci: Nccfolum profeifei bona, ac umificari, fed etiam p
ortari,ac re g. Homines autem er uiuificari.er inflamma ri ad bona , optimi
quamq; affiradone ab eo cxiflcrc. Hxc de ffintu fando M er/ curius, undequaq;
uerx Theologix confona. . Aperte autem imitatus efl, propo/ fuitq;caFlotinusin
libo de Tribus imperatricibus fubfiflentijsjoquens de tertia fubfiflentia,qux
efl eis Animatio mundi,nobis farifw* D ci,hxc ad uerbum : lUui primum, inquit,
quify cogitet,»! xv7if ybyfix nwm wxlrrst^nrnif/ eant . f toy Qeatt cfimlt
fa*y, em ytiftepa, em SceAawa, «rt yi ictfhSm <jv i%ct-
tfu>«sgx6aec,ecvTp nAioy, aorrn <fi r>y /aiyxy v&Toy ioavoy ,iij
ccvtb ixotrfifny , ttwr* </£ <jv t«/« jref icfya . $V07? iGc tTtfS
<S>{/ xo<rn&, mftuy Kivii}@ ^om.QBjffunt.Quoi b*c quidem eunda
animalia crea uijnjbvrxla ris ui(u, quafyalit tellus, qui mure, qui uoUntin
acre , quxfuntin talo djlrd diuinu. Hic item Solcm,bic magnum hoc calum
exomauit. Hic ordi he ducit, exi fletis alteri uis , er naturi ab his qux
temperaret monet , cr tjux ui/ uerejicit.Sic Plotinus-Eode Isbrodocet uthic
Anima magna,coeluanimarit:ln/ greffa,inquit,bxc Anima calefle corpus, tt/laxt
7^ fati//, dedit uitam, dedit im/ tnortdlitatc,excitauit ipfum
proflratu,iacensc[;.Quod circum rotatu motum fem pilcmum,ab Anima fapienta
agente, animal beatum effedu ejl . Habuit <£ decus calum, Animaindu(1d,antc
Ammacadaucr mortuum.Terra,cr dqua, imo uerb tenebn ipfuts motarii , er «oh
exiftens , er quod exeerantur Di/ , ut inquit ille. Hic Pl otinus ad ucrbwm,in
quibus tum perfpicua tertii fubfiflentii cflcoiijifiio, tum quam uim babeat ,
qua fit natura , declaratur . itludfirtaffc incorruptius er melius
Trifmcgiflus, quam Plato, er Plotinus, quod nuf quam inferuit hanc diui/ nam
Animam orbicaleflt Trifmcgiflus : illud quoque melius 'a maioribus tradi/ ■tum,
quod ut refle Platoni producit hanc Animam Mens opifex mundi , jic non re fle
producit cum mole calefli . Priceptor enim Trifmcgiflus , nafcaitem qui/ dem ab
opifice mundi, non quo tempore coelum, corpus euts pro duxerit, fed cum duobus
alijs,fcmpitemum tamen a Mente nafcentcm, er i fvnt e fando Genitore: quod illi
clare non intcQigentcs,dudientcsq; eam effc uiuificationem uimerft,cum imiucrfo
ab eodem opifice conditam putauerunt : pneipueq; cali totius A nimam Plato eam
cxiflimauit.Qux dupliciter rcdarguuntur.prifcorum autoritate,nil tale
affarentim,ut appareat a Platone afjiflum commentum : er ipforummct uerbis,
quibus hanc Animam definientes, tnbuunt ei partes otmes,ac munera duiinitatis.
/sutor quoque Calcidiusfuper Timxum , Platonem , poetasq; friritum fandum
tiominaffc Animam mundi, er eum effe quemnofbi uocant Spiritum fandum, his
uerbis: Plato, tn quit, dicit effe Animam mundi, er Animam mundi uocal tUum
ff>trUttm quo uegetatur , er regitur mundus . De quo poeta dicit : Principio
ece/ Ium, ac tcrras.vfq;,Spiritus intus alit Dc eo etiam Apojlolus ait. In
quouiuimus, tnouemur, er fumus . HxciRc . Vult igitur (piritum fandum prifeos
agnouiffe, tum,proprietatemqi cius defcripfiffe, ut uegetet, ut regat, ut animet
mundum , er s’iudt congruere noflrorum, atque ph ilofophix profinx fuper
ffintus diuinini * tura,fentcntiam. Pythagoras autem, quem plures Jccuti funt,
quum audtffet hunc Spiritum, ut alia plcraq; diuina ab Acgyptijs,ccrifuit effe
Animam,per omnem re tum naturam intentam , CT commeantem, cx quo nodri animi
carpcrcntur.Hoc Marcus de natura Deorum, intcrprctatusefl autem^vypjdcfl.
Animi/, quem atteri diceret ctninil IU$ C Animus mundi, ct Anima et animatio
pofrft et folct appellari . w J , Vfc. U
B. ( -.1- appeUari.Spiritum autem ipfurn diurnum idem Marcus GT cognouit, rt
Ufm>projl prictatemq; eius, qui in rebus habeat,audiuit,eamq;, fuo nomine
appeUauit.Nom cum de ordmc,accon&wtia mundi loqueretur, hanc faptcnti fimum
uocem tulit; H xc ira fieri omnibus concinentibus inter fe mvndi potibus,
profitto no poffent, tufieauno Jiuino cr conlimuto fftritu continerentur . En
Tullius diat ftmtiw* diuinii diffufum per ommfme quo tantus ordo uibe,qux eflin
omni mundo , exi/ flere non potuerit . Quid amplius de ffiritu prxdtcari , quid
planius, cr apertuit potcratfDidicerat idreorab anuquis.Qui nobis pro omnibus
Romanis efl teflis, ficui pro Grxcis omnibus Plato.lnteUcxit ago quendam
[firitum duiinum, dtffu/ fum,continuatumep pa omnia,uiuificatorc,uitarum
datorem,CT confcruatorem. Tanta cjl uis ueri.De hac ipfa Plotinus item fic
locutus cfi. qui locus etia a Diuo CyriUo profertur, ykvono </<i uy
qxnfunipcc, <£? tngysslga aenn i cAv/ J(ga k epvsris cwLs y&vichQhh
ozrfcij rode cunni j6y A «<r% srs r>y vgxvoy. 7TxvtI (jSs y*f tu
fuyt&y tbtui , otresifa <Ptf<toKsy tu/7*y yga rrccy
<Aiccsyiucc,ngu y-lyx ngu tuxpyfylvyvrxi «AAn {aSs tc/ Ctfav
KlVTsp&jtii. «*$) crcti/xrros , t(gu nP (jSjc u<At,erfi Ji uAYorrot
y&i 7&y (jSjc ^amicti, ruyj xfaHyccnifTHriy dm «AA* A oty tygrruy»
tcAA1 *X} Vtco$ y latgft teUiTHi IK<XSU XSCTZKlgiacc&etotc luofty
•Yt/yni, famici . x)AK7mvTxfHTHoA»,i(&7mfisty7mrrXftv'k$'
ytf/VHtrcevTiiTncTjii vpl r> £ Ttvunn-ftat, iit quit dmor, v euidentiorh.ee
uis, ac natura, ft quis cogitet quomodo fuiscou Ium continet uoluntatibus.in
omnem en(m,quanta quanta fit,coeli magnitudinem fe dedit- Et omne [facium ucl
ingens,ucl exiguum, animauit, altjs alia corporibus motione concitatis , quorum
uarius effit fitus:qux ucl contra fi inciten lur,ue I ab inuicem aliam habeant
dependent: tm . Sed ipfa anima ficus, nec fi ipfam ubique dijlribuetts,
uiuercfuitjed uiuunt omnia ipfa utitucrfali-Atq; adcfl ubiq; , ftmtlk tum
unitatc,tum uniuafali iUa afiflcntia Genitori , ac parenti fuo-Hxc Plotinus. Qwe confiat eadem
effe,atq; ca,qu£ nofier Sapiens,Spiritus, inquit. Domini re/ plcuit orbem
terrarum. Sic: - Totam <j; infufa pa artus: Mens agitat molem, V magno fe
corpore mifcet. QUt fi paulum modo expolierts,noBra erunt liquido ■ item
Plotinus eandcSpiri tus diurni uim uerbis his dcfcnpfit.Ax^xn tQ Quis tot*
Buonpoy io ^v/ yjit 7 r&c r> cwoo vbrivHy-x, yiF o,Kj &$> v i
'Ivyil, KKi7itysfiiGeyfn' ltx,dtoyi<P<{fiy o Xoy6$,ciKa)y Z.s ris, ofoy
Acyoy <jv 7rQ>cpofx Aoyts. rry* sfvX» vtcd i (gu cu/th Aoyog
vov,xsk" Cotine tvtf>y<{x ny 'ivtoj. {c»lwi «; ce^Aoi/
\zsv9cc<ri\>- ofoy 7Tt/f>cs -n (db ngu tnuuiGe «/Itfftoryj,» ny
•sjxfiyc* • Accipe diuina hac re, dminiorem Ariimx adfupaius uicinitatem,
poBquam &■ aqua , Anima , c r fi una res fit , ut ratio demonftrauit ,
imago quadam Mentis , ceu uerbum in prolatione ucrbi, quod ejl inAmma:Sic!?ipfi
efl uerbum Mentis, e? omnis operatio, quam effundit uium in alterius fubpftcn /
tiam:ut ignis, alius (padi calidius afliflens,alu quam prabet. Eeee Plounus
cflen/ dit Animam hancuniucrfilcm a Mente produci , eamq; unam atque eandem
effe r um ipfa Mentexuiusfit quadam quaft imago,ut uerbum pn>latum,nuntws, C
T imago mentis. Sic enim e? Mens
ipfa magna, effudit per afflatum exterius eam. Tulcherrimumq} efl exemplum de
calore,!? eo,qui inejl igni, er eo, qui funditur exterius. Haud aliter a Mente
diurna, et a fonte fando,procederet Animam,unant eandemep rem,t?
fubflantiam,fola alteritate diffvrentem.Suntq ; hic de produdio ne Anima,duo
clara,aptaq; exemplatqubd producitur peut uerbum ab animo: et ftcut calor
exterius fe diffundens,a calorc,qui eft in igne, cui infeparabiliter exiet rior
efl coniundus,quanquant efl alter. Nam non exifleret calor circumeffufus,fl difcederet
calor in igne,pue ignis ipfe. Sunt igitur,quanduam duo manipflb intelli
guntur,tamen infeparabiles ab inuicc,altrrcp manat , cftunditurtp ab altero .
Fons enim caloris exterioris, efl calor in igne- Simile exemplum efl de Sole !?
radifs , quibus nobis notis,ignota iUa redduntur ciariora.Cum igitur hac uis
cognita , ac [pedata pMofophisHieritCnam hac item efl, quam calcodeam inepte
quidam di/ xere,intelligentiam Jcilicet uniuerp) apparet Spiritum fandum aque
atqi Cenito/ rem , ac Mentem fub aliqua fdentia fuiffe . Hanc animam non rede
antiquorum fenfa accipientes, dixerunt,e qua animi noftri unquam fcintiUa
lucerent, pofl ui/ Um in tandem redeuntes. Quod Poeta quo$ maiorum inuenU
referens exprefliu Scilicet huc reddi,deinde,ac refoluta referri Oimia,nec
morti effe locum,fcd um uolare Sideris in numerum,atque alto fuccedere coelo..
Quare non fuit pofleroruminuentum de unica Anima, cr redeuntibus ad eam animis
nodris.Ncc utro de Spiritu iUo uniucrfix < ? Anima mundi ea fenferat an/
tiqua Theologia,refolui in eam nofhros animos. Addita funt ha fibula a poflerio
/ ribuspoetis.Dica igitur omnibus feculis tres hypodafes, aut tria numina , [eu
tria principia fub aliqua fcirttilla micui ffe- Nam apud Platonicos tria
principia comme morantur ab antiqua Theologia defcendentia,Bonum,Mens, Anima.
Eadieun/ tur in nouiflima Theologia, Pater,Verbu,Spmtus Sed uiafiim tum uetais
Theo/ logia nomina perfonant in nouif^tumnominaidius in HU- Bxaminatur oraculum
Platoni* dc tribus nmninibsslauthypoiUB>»,rirca qui* BnlotU autfcd
piuKtpaliKt ettea ftimiw.qui fli onsiun fini*. C*p. Illi. |6iW Plato circa
omnium regem onrnia dicit exidere , Secundum circa fecun/ *da,et Tertium circa
imw.i!lwf$ regii caufa omnia extuiffe, ipfum omnrn bo/ uorS caufam fuiffe. Hac
quidem obfcurius,id promittente outore,!? fe per ani/ Sputa loqui ueUe
pollicente, quo conflat eu maximis de rebus fermonc inflituif/ fe-ldty
ipjeJUtimcofiffus efl ,ci/n ait de natur* primi nec igitur de natura cius. m I!» quod dicitur prhnum,k Platone differuntur,
cr 4 Porphyrio Platonis interprete, ad treishypoBafes applicantur, in quas fe
natura diurna diffundat qua dicitur iurc 70 vg&70\j . Ac patrem e 7 bonum
prius nominauit, appellans omnium regem. Tru$ dixit de eo, oBendens eum
triplicis caufe ad omnia habere rationem . Pri/ otm effe autorem omnium
bonorum,qua caufa efficiens efl- Tum circa ipfum ea confiBerc,qua caufa reflrix
eB cr moderatrix.Tu gratia euts omnia extijfe. P au tus igitur loquens de
patre,de quo Plato iBo loco,fic inquit :Ex quo omnia,m quo omnia,per quem
omnia. QUfl
tres caufa comprenduntur:Deus creator c r impe/ rator,redor quo <£ rerum
creatarum,demum finis omnium. Atque obferua idem effe apud Platonem,Circa omniu
regem funt omnia , atfy Paulum, in quo omnia: Significatur enim apud utrunq;
imperium cr fuBentado rerum a Deo.fed fuBen / tatrix non quidem qualis hominum
imperantium cr exterius regentium , fei mxt ior interior q; moderatio , quam
facile ipfe effentialem dixerim : SuStineri f, 'edicet a D eo, non per
exteriorem modo prouidentiam, fed quadam diurniore ac fccrctiorc ratione,qua
eunda exiBunt,exiBente Deo,coUapfura cr m nihilum abitura,non exiBente. Nihil
enm effet, ft ipfe no effet, ne(fr decor, »r<J deformiut,ne<fy Chaos,
neq; ordo. iH-t lux omnium rerum ac feculorum,SU uis,Babile , fornum^ uincu r
(um Vniucrfificut docuit fuperius Philo:pateromniim,robur,grada, lautu, foc/
cunditas. Hoc apud Platonem prapofido Circa figiificat,apud Paulum clarius bu
idemqi P latoni,Circa omnium regem omnia,atq; Paulo,ln quo omnia . Dixi c la/
rius apud Paulm,quod apud Platonem,Cbrca,defignat exterius quiddam , paulo
interiorem, naturalem'^ complexum,quo cum Deo , tanquam origine cr capite,
eoniunda funt uniucrfa. Id ipfum iHudri tcBimonio ajferuit AriBoteles in libro
de Kundo.Sic ad uerbutVetus ait cr patria fama efl,Omnia ex Deo, cr per Deum
Hpbisaxtidffe. Nulla quide natura ipfa fibi fuffictt, iduis f edule dcBituta.
ideo qui/ Jam ex antiquis eo progrefii funt,ut dicerent,ornnia effe plena
Dei,qui ob oculos ^ db aures, omnem deniq ; fenfum,fefe nobis offerat. Q ua quidem de poteBate dud/ na iure merito
prodicentur ,dcfubBantia non item. Plane enimferuatormaege/ nitorem quarumlibet
rerum effe Deum fatendum,non tamen uelut animal , labo/ rem in eo fuBinentemJed
quadam indefaffa poteBate, contingente etiam longifii/ m.Sic AriBoteles.
Apparet <£ magna ingenia in fundes fentendas incunijfe , ud quod magis
crediderim, AriBotclem expofuiffe Platonem . Q«o loco fatetur «a/, mius
phibfophus,ucterem effe famarx,omnu genita CT confertiori 4 Deo, cui fert t
entia ipfe quoque fubfcribit.Praterea Plato, hunc regem omnium bonorum dicit
c^tufam. Animos quafo intende- Non enim quum dixit Deum caufamTUo cA5y,
bonorum, fiue pulchrorum, aliquid excluftt quod non effet bonwm,ncc a Deo pro
ftdumfbona cr omnia promifeue commemorans. Nam qui dicit omnia , dicit edi
bona. Audi igitur Mofen ad ftngulam quamque rem creatam clamantem , Et uidit
Deus quod effet bonuMoc dicit de luec}dc c<xb,aquis^mii,pUntif,animalibus.
Dehnlm^," V . itr DmwtufcEt uidit Deus euntia quxficerat,ty erant ualde
bona.Agnofcis idem effe,Omnia,atq; B ona. Nam fi omnid eunt bona,pdlm nomine
omnis rei, omne tonum item defignatur-Da enim quod non cudat fub earum rerum
numeru,quM ereauit Deus, bonatfy uidit c r iudtcauit. Quapropter Plato dixit
omnium honori caufam , omnium regem , omnia bona,omnes res fignificans , quas
omnes bonae Deus uidit C? aff eruit: Paulus autem ait, Ex quo omnia.
Aritioteles Deu omnium ywvri>ftt,genitorem.Deinde Plato ait,Etipfius caufa
funt ornnur.Paulus autem, p er quem omnia.Hac caufa finalis. Nemo autem fuit
phdofophorim quin confi/ teret ur, omnium rerum finem effe Deum. Quod hac
ratione clarum fiet,res fenfi/ biles funt propter homines. Nam maria &
terra exercentur c r coluntur ab horni tubus folis,cr his homines foli fimntur.
Coelum quoq : duas habet res fotis horni/ tubus utiles, ac neceffariasjumen c r
calorem. Nam motus tertia res in coclo,pro/ pter iUa duo ejl adhibitus,omnibus
terris, lucem caloremq; diBribuens . Vniuerfii igitur oculis fubietia, hominum
uita,commodisq; defendunt ■ Ex quo neceffarii finis earum efl homo. Hominem
autem aliquem habere finem,dsrum ejl. Qui quo tuam nifi Deus effe non
poteli,propter Deum erit homo C T res humana:: & pro/ pter omnium regem,uniuerfa.
Hac quidem pronunciado proprie in Deum patre, de quo loquitur Plato,conuentt.
Nam cum d'cat Plotinus filium intueri m patrem, indeq; beatum effici,certe
ipfius prolis genitor finis ejl, ut quam no folum gignat, fed etiam ftlicitet.
Ncc poffumus aliter decer r. rtotaq; poRcrior Theologia uoci/ fi raturomne
bonum, filicitatemc^ prolis effe patrem,/, quo diuinitatem, id ejl,na/ turum
fuam,cum diurnate omnem beadtudinem habet. Cum autem finis, & bo/ num, cr
felicitas M entis, fit genitor, multo magis erit caterarum mentiit, quarum
creator fuit mens &■ muentor.Vt liceat fic colligere, CT caufas cum caufis
fic coit netiere:Resfenfibiles propter hommem,homo propter creatorem
fuum,Mentem opificem, Mens propter Genitor em, cripfum primum . Rurfm,caeltm propter
res fenfibiles, res fenfibdes propter hominem . Totus igitur uifibAis, crfenj
fibilts mundus furfum ac deorfum propter homine. Hominem autem ita fleti i ad
aliqui; C r id perinde quafi bonu fuit defiderare,m quo cupiditates fuas
ufqucquaq; fidet; multis de caufis ejl neceffariS. Nufquam enim efl certa
quies, femper ai abfentem quanda fuffeiramus natura noRrx tranquildtate.Quam
ideo neceffe efl fupra bo A minem,quod nufqud tantum in rebus humanis bonum
inuenitur, quod plenam S/ tam,optdtamqs requiem tribuat. Solus igitur Deus,
ille folus occurrenti fepe,deij/ cuntemq; animu acritudinem potefi toOere,cr
eietio moerore , eam tranquillitati dulcedinem inducere, qua cogitari
potefl,inteUigi non potefi, longe ab omnibus bifee gaudijs,quafoliti fumus in
hac tuta percipere,remota magnitudine, cr per/ petuitateincomemorabilis.Omnia
igitur, caufa eius exdtermt,utad beatd,mdcfi/ tsentemqi Ix tiliam ac bonit
pcrucniant-Et Mens ipfa m mundo prolocuta efl , ue/ /djfefe,ut ad regna
paterna, patrios ‘que affectius unquam ucrum finem homines adduceret} «i* .
tIB. JT. xdduceret : Qw non filum hominum omniumq ; aliarum mendum efl
leadtudo, fed e tum FtUj fui.quod cr ipfe demonflratut, et phdofophi obfcure
cognoverunt. Ergo propter eum cun&clpfc finis Menus unigauti , Mens finis
hominum cran piorum, homo finis mundi corporei: tendunt# omnia in patrem,iure
patrem CT mi 7Tf"rcp,ip[um primu , ipfum caput: Siquidc edam Mentis. At#
inKx,pro/ pter,fmecaufa,no Dei,fedrerunccefitatem re friat, llhus quo# caufa
omnu ex/ ttterunt,quu[ceptruciutfcruiunt uniuerfa, cr ah omnibus ammaus ,
exanimis# rebus prxdicatur.coBauddtur. Foda# funt ornnia,ut fieret m oie flas
eius menifoflu Venire, ac fledt ad dium eunda neceffe e fionmes uclmt , nolint
, eum confitentur, necefitaus xftu.Longe in hominibus dari fimum. N am res
naturales eundem [em per tenent curfm.Videbis igitur homines deuios cr 4
pietate,ipfo # Deo longius uagant es, tandem [upplices, demendam# fiam
accufantes . Quod quidem fidunt C r hi,quos arbitramur perdnaces,contemptores#
decedere, qui multo forte mifc rabdws prxteritos errores deplorat Jed ad
Platonem reuertor . Proprie igitur hxc de patre, tanquam prima caufa dicuntur,
quod rex omnium fit , quod ab eofmt 0/ mnu creata, quddfiflineantur, quod eius
caufa exdtcrtnt. 1« quibus efl maxima, muluplex# Thcologta.Detnde Plato,Secundum
circa fecunda, Terda circa ter/ da ait exiftere. Declarare igitur h*c,obfcura
quidem, nos oportet . quo loco pri/ mm poffimus fi fricari , more fio
exterorum# Grxcortm locutam effe Plato/ tsern, cum prxpofmones,qux debui ffent
nominibus prxponi,poflponunt . Quale efl apud Homerum:#Ua>y «rri^vciffiM
<U9S:EtapudRomnos,Qui obrcm,Qufius de caufts.Sic apud Platonem, Circaomnium
regem , omnia fint: fivryoti -snfi tx <Aiinif>x,Tglroy vtfl ree rfira. ut
fit punflum <Aw/ Tcfoy Tsift , fenfiu# habeat , circa Secundis,
fecunda:circa Terdum,tcrtia.Qux radones difronendt crebrx fint Platoni. Erit#
idem orationis tenor,ut quemadmo dimdixerat,circa omnium Regem, fic arca
Secundum,circa Tertium . Tres au/ lem uir dtuinus audierat aut apud Chaldxos,aut
apud Aegyptios in fumma dtuini/ tote reges, qui numero, cr efftflu
diflmguerentur. Primus maxima caufa , maxi/ mus rex, de quo in Epiflola,qui
uere philofophentur,fore beatos,prxdicat.Serun dus,creator:Terdus altor cr
umificator. Nam cum ait circa Secundum , fecunda, inUUigit munui,uel numen
quoddam fccudum:ftccum circa Tertiu,tertu,quod/ dam dijhnflum munus innuit.Ex
eo autem quod dixerat de primo,intelligtturfcn/ fus fcqucndum. Declarauimus
enim prxpofidonem Circum , dejignare utnt fuRi/ nendi ac regendi. Primus omnibus
mrebus gradus efl , ut fit aut orer caufa : tum eorum creado:dcinde
uiuijica'io,cr fi&entado-Autor cr caufa prima pater , cui principaliter cr
ut Platonici bquuntur,fontaliter affinbutur omnia, quia genitor efl Menas
opificis, creatricis, &■ quia prima efl origo,prima dignitas, primueffe.
Secundum effe/ielfecundumexiflens,efl proles eius,a qua efl fecunda rerum exi/
fienda, fecunda origo, Terdi efl anima mund^terim rcris cxiflentiam fuBment,
Tres • . tif Tres igitur funt origines tenuium una,tres habentes ac fuBmentes
rerum exifien/ tus,tanquam unam .P rimx origini tria hic fimul attribuuntur ,
quod fit caufa,re/ gat,finis fit. E fi enim pater caufa mentis,cr fpiritus.
Itaque etiam uirtutis er pote flatts eorum . in patre tanquam prima caufa omnis
efi uirtut fecundi cr tertij,id Amentis v finitus. In patre er rege omnium funt
ea tria , m prole aut er anima fic explicantur,quod proles creat, ftiritus
uiuificat er regit.Sicq; circa fecundum, fecunda,id efi,circa mentem er prolem
creatricem, er fecunda rerum origo, cir/ ta tertium funt tertia,id efi,tertia
origo,tertium effe.Voluil enim Plato.quod apud Mercurium didic e rat,tres
omnium rerum effe origines, a quibus tripliciter res de / penderent: Tontaliter
,cr originaliter, er primo a patre , fecundum creationem d filio,fecundum
uitam,ac uiuificationem i ffiritu . Spiritus enim, ait proles Dei, efi qui uiuificat. Pater
efi fons er primu: filius creator,ffiiritus uiuificator. Quod qui/ iem 'vn ipfa
redemptione apparuit:pater mifit,filius uenit,fi>iritus aluit, afflauit,ui/
tuficatut-Primusautortantibonifuit pater , quimifit(yiufiit • Secundus filius,
qui egit cr paruit. Tertius f fiiritus,qui afflauit . Sicq ; circa omnium regem
fuerunt ea principaliter ac fimtaliter. Nam mifit ipfe filium redempturum,mifit
ffiiritum affla turum-Circa fecundum fuerunt hxcipfa,fcd fecunda quadam
ratione: tertia qua/ iam^hea tertium. Hoc quod nos de redemptione uiiimus ,
audierant iUi de crea/ tune,cr Plato tradidit tanquam prifeum myBerium , nosq;
expofuimus Platone : nec fere fecus Plotinus er P orphyrius,cuius hxc pauca
uerba funt.W yxf roav/ VOoptiS&i&x csv 7johs ovraoy Staf, &MC
h<Ai 7IJ>«TCU? STtSfcit yoy 71 «i Ji Tnfet -ny cctt’ Ik^vov Stif/, j(^£
vjo/t&j rby brOTOims . platonemfic locutum, ut diceret omnia effe circa
tres Deosjcd principaliter circa regem omnium: fecundo circa Deum, qui efi ucl
nafeitur ex iUo: tertio circa Deum,qui procedit abiBo.En P orphyrius fecundum k
primo nafei, tertium k fecundo docet ex Platone. ' QuomoJoanirrumfeufpiritum cx
illis duoba* produci trjJidtrinf. Cap. V. PLotinus igitur pro tota Theologia
Platonica , omnibusq ; Platonicis , in quibiQ tenet principatum,erit
interpres,cr affentiens ei Porphyrius. Hinc quantum de noBra Theologia ueteres
cognouennt,inteUiges.Tota ei l enim concatenata, mu/ tuiscf; nexibus implicata.
Vt enim fcribimus,qux fupra millenos annos hi prodide/ runttfic 'ijdem
fcnbebant,v loquebantur multis retro annis tradita. Plato inqua,
Anaxagoras,Parmenides fccuti maiores idos, hos fccuti recentiores . Plotmusigi
/ tur,ut efi paulo ante demon ftratum , tres has rerum origines, triaq; numina
affii/ mens,cr de eorum inter fe ratione differens,fic perhibet . Bonum,id e
fi,patergi/ ptit mentem,mens gignit animam . Porphyriusautcm exponens quafi
Platonem CT Plotinum,dicit effe omnia,circa omnium regem: fecundo , circa Deum
cx iUo: tertio,circa Drum cx 1B0 . Tres
ergo quali Deos, uel tria numina demonBrant, qux deinceps alterum ex altero
nafcantttrJi bono mens,k mente anima. Omniacfr b funt ,t ■ . LtBi If. “ %
fit,utuctereshoc nomen codoindidiffc dixerit, quia femper torqueatur , ab «%i
IJtfo.Rurfumcum ijdcm xuum et tempus aperte, ac manififlo diferiminediremif/
ferit, tuum uitam ttemm Dei dicentes, tempus particulam frne imtginem tterni
Utis, Arifloteles ita tempus cum tuo contaminauit,ut diceret tum , effe ff
otium tftotus calefos, ambiens tempus infimum. Quam# maiores atatem Dei,ipfc
coeli fecit tutem, cum Sii ne# tuum cm motu coeli commemorauerint,net £ cum
cora memorutione tui tepus afduerint, ut fuo loco efloRenfum. E tipfe Deo
tribuit er uumfempiternumin Mctaphyficts- Sed nos umuerfam etus Phdofophiam
cuoluen tes, multas dtutnt lucis fanttlLs deprendimus,c quibus probari pofiit,
cr homini/ bus non prorfus duris,ac feris, pertinacibus# in decretis eius
oflendi,eandcm phi lofophiam ejfe eius, atque maiorum fuorum,dico de rebus
duiinis.Quem nunefe/ pofttum habeamus, reijcientes in aliud aptius tempus
colloquium cum eo-Tantum proponam exemplum ex antiqua phdofophu,quid fibi udit
hoc nomen, cr quo / modo ab illis inducatur ,er quantum ei cunfli
pbilofophidetulerint.Nam quotiet metues prifet fapientit teftimonijs
philofophos uti , fubltme ejl e r diuinum myr flcriumjit bonitatem
integritatemq; doftrint apud uetujhores agnofeat. AriBote lesin libro de Mundo,
ft modo AriBotclis ejl,licet Platoruci,id ef,Plutarchus,Pro
dus,Philoponus,teflimonijs ex eo libro utantur, fiut# etiam fui temporis
dubita/ tio,an effet Arjjlotelis,proferens quod prior P lato,quod Deus fit
principium, mc diumfinis,bix%//6ioS,i'<rsrigb7recAxio;Aoyos:Deus,ait,ficutantiquafima
ejl,prmcipium,medium,fviis ejl omnium. Ab antiqua phiofophia rudes quid pro/
ditum ejfct.Phrloautem ludtus, mtAotoi Aoyos Jti to duop , ccvSpdrrott a
Kctfouivoy attort «TAoiS vi fiuosu tk? 7T<fA«S t y H t/xAft),TCC? Ti wt/l l/
ttlce{,<& 7rot fccropitts t firifa. Vetujla fima ejl, quod diuinitas ,
fub humant imagine,modo his,modo illis fimilis, circumambulat urbes,bene et
male fida ext minans. Hoc quoq; quam diuinum eflfldem in libro dc Mundo, mctAcubs
Aoyof, hominem plantam ccdeflrm ef[e,non terrefbrem , quod Plato in Ttmao . In
tertia quoq ; dc Kcpublica apud Platonem funtrrctAcriol Ac \yoi,ueteres
[ermones de ca taclyfmis, quibus affirmatur, proditur# pofleris catadyfmum
fiujfe . In Ph odone ejl in arcanis a maioribus proditum, quid in quodam
carcere fumus omnes horni/ nes in hoc corpore, cr hoc mundo, in decimo de Lfg
ibus, ejl uetuflifiima Th colo gia de D ifs,quod prima fuit generatio
cotli,cxtcrorum# omnium. Apud nos, in/ quit, funt Aoyos Atyor^nsm^lStip , oiii^yraeeAcuorteroiii
ytyovip n n garri epvo-is ovjxtyS,raim aAAft'|/. In duodecimo^efl antiqui fima
relatio, cui oporteat credere ,remanere animos pofi mortem : i r»s iww tcus
«Mais #h/ futti^tiy 7riftTCCT0SXvret,cvTit woJAcuert @ ertyofifX zcaA otiosi ov/
srcus.Eccc Plato uult adhiberi fidem ueneranda uetuflati,conflanter afferens,
ani mos immortales: quod etiam Marcus Tullius de animorum immortalitate loquens
in TufcuUrusiAutoribus,inq0,ad ifiamfcientum, quatmus obtineri, uti opttmif
poffmui poffuim,quodin omnibus caufis, V debet et folet tulere plurimum. Et primum quidem omni
antiquitate,qM quo propius uberat ab ortu,et diurna progenie , hoc melius ea
fbrtaffe qua erant uera , cernebat. Itafy unum illud erat infdtum prifeit
ttis,effe in morte [cnfum,neque exceffu uiu fic deleri hominem, ut funditus
interi rpt- Vides quanti fidat utr grauifiimus uterque , & apud fuos
utertfc eminenafii / muSytefltmonium uetujlatis,afferentes edam
caufam,quoderantprindpio mundi, & duiinc progemetyid cjl,ei,quem creawt
aflans er prtfens fuis manibus Deus, qui ue re fuit diuina progenies , a quo
audire poterant omnia, propiores f Diurna progenies item cfi,c<xli,tcrrxrumq
; fatus a Deo proditus in lucem . Dij prttcrca, id eft Angeli, coelum, ajka,
qua funt omnia,ut Plato pojlea fitebitur in Sophtfla, ytrrn xttree Hiov- Quodq
; magis admiraberis, hanctpftm cauftm fideiueteri/ bus habendx,uetuflatisq;
colenda,didicit,ul par ejl, 4 Platone Marcus. Similia e/ nim locutus ejl in
Pbcebo Plato, ti rxAxcoi Kftirjons nyuHy, ryu 'tyyt/trpt 6i*>Y
oiKoOvTis.Prifa,inquti,nobis fuere meliores, propius Dijs degentes.Quid c
liuinius Plato loqui poterat f Id enim noBra Utera demonjlrat , prifeos illos
bnge Optimos fuiffcyiujlitiam & pietatem maxime coluiffe, fuijfe ftmpUces
,integerru misq; moribus Eandem'^ caufam (quod miror, tn quo pra gaudio exilio)
audimus 4 phdofophis,dc maiorum longe quam minorum excellentiore
probitate,atque i f acris Uteris, quod erant Dijs propiores. Nojka liter a
tejlantur , crebro uifibiles Angelos in habitu uirorumprifeis illis
apparuiffe,aUocutos eos ejfe: plenae $ ue t tuflat erat prophetarum uifionibus
Angelorum cum fe darent in confpedu con/ fpicabdcs: ob id proditum poBeritati,
utfuperiu s Philo a jf eruit , a maioribus diis, £>cos,id ejl. Angelos
humanis ajfumptis figuris,rircumtre urbes, contemplantes humana fida- Quod
fecerunt duo ilii' projtfti Sodomam AngeU . Stabant enim in flatea,fcelerata
duitatis flagtia contemplantes,mox ea fuppUdo formidabili ani/
Oiaduerfuri-Plotinus autem aittislyXf </l* vs b wetA cuis Aoyo 5,G$ n otoQfO
arvviyV&j: n mioxxf\Tii,KcJSscfoit,xgu. * cpfivHo-ts trini: itft enim, ut
prifcafima habct,temperantu,cr fortitudo, omnisq; utrtus expiatio, 9t fapientia
ipfa-Fit igitur his rationibus clarum,colendu ejfe ac uenerandu quic/ quid
proditu f/it a uetujla te, qua f ciebat axium, et terram,homines,Deosq; a Deo
treatos,pibemari,confiderari ab eo cunfla. Quare etiam atq; etiam confidcran/
dum quod AnBoteles primo de Coelo & mundo libro rejbrt,pnfcos homines cce/
Ium pro habitaculo Dijs attribuifjr:quippe quod folum Jit immortale cr incorru/
ftibile,70p rcy ccyco remsey, o i iriy ic pyeuoi rols Siols «w V tJnecYtus ance
fccyay dSdtceroy. Confiderandu inquam didgetitms.No a im ef/ ficitur quod ipfe
uult-Vult enim quonia calum ejl immortale,et incorruptibile, ma pru confenfu,
nudum habuiffc prindpiu-.quod omnia orta occidant : fic in contra trium
cunda,qux non occidant, nudum ortu habuiffc. Dico non fcqui, quod cupit,
yerepim maiores ccelit Deo,Diuis $ ut locum dmtm, facrofandu tribuerunt: g »
Verum 100 . . It. Verum non hoc caelum,ifla# uifibilia luminx,eorum'q ; orber :
fed quod eodem 16 br» dixit idem,quod cft extra uertiginem coeli , extr*
flammantia mceniamundi. Hoc tribuitur 4 prifcts,ut tu quoque te&tns
Arijloteles,habitandum Dijs immor/ Ulibut, nempeDeo & Angelis , non
tribuitur orbis Solis , Iunx . 1! lud quidem quod fertur habitaculum Dcorum,fi
diuina claritas, fi fimpitemus Dei fulgor ejl; lltique immortale ejl,
incorruptibile regnum Dei, fine principio Jine fine. Sin cor/ pus aliquoi(prifci
dixerunt totum caluvt creatum) uidebimus omnium ucterum confenfu , coelum
temporis exordium hxbuiffe: Plato# fcquens dogmata maio/ rum u Timxus Locrenfis
ejl conftffus . Quare non ea gratia coelum Dijs uete/ res tribuerunt, quod
immortale coelum cum Dijs effet : fed perhibuerunt , ccelunt creatu cum
Dijs,quofcun# eos interpreteris, jiue prxfides orbium ccclcjtiu,fuc quos alios
* mouendi munere abfolutos. Nihil igitur quod conabatur, efficitur. Et recidit
in em, plane# domata eiusdcjbruit,quod eius libri eodem loco dixit:<Aib
<rvit7r\lfap <mvtov,tovs t* tAisoc tcvcjt* TfiWs VS){/aA#&us «frci
Aoyvi . Quode^Redd effe,fibi quilibet perfua/ dere,prifcam Theologiam
autfermones,maxime autem patrios nojbos,ucros ef/ fe.Conftdera quo te ueritas
traxit 0 Arijloteles. Si debent, laudabile# ducis, om/ nesfibi perfuadere,a
prifeis tradita,prxdpue maioribus Grxcis,uera effe: maio/ res C T Barbari, er
Grxd uno ore fatentur mundum a Deo creatum. Coelum fi Jit ttOa proditum
immortalitate,eam effe ut Plato dixit in Sophtfla, irrunc fabrteatam, repertam-
Maiores ergo Grxcix mirabili confenfu creationem mundi prodiderunt ■ Nam
Empedocles unitatem afferit omnia creaffe, Pythagoras retu/ Iit Vnitatem omnim
rerum effe principium - Anxxagorxs Menti tnbuit eundo/ rum inuentionem.Architas
hominem d Deo creatum,dixit,ut 0 flendam. Thnxut Locrenfts
dare,perjficue,affent aDeo mundm habuiffe principium, quemfe/ cutusPlato,eifdem
# infiftensuefbgijs,tradidit, crfcripfitfimilia. Omnium and/ quifiirm Orpheus c
T Hefiodus, maiore , cr apertiore teftimonio hxc perhibite/ runttOrpheus
appellans Dctm nortuio TVnonHp, formatorem mundi:Uefior ius tede ipfo
Arijlotele in primo pojl res naturales , ferip/h aliquod rerum fiufft
principium. Omnes demque mundum , ut ipfe in eifdem libris confirmat , creaue/ runt-Quarefi
pulchrum , fi bonum ejl, fi bene habet omnes fibi perfuadrre , quot maiores,
prxctpue Grxci poderis prodidi (fent,effe uera,certe credendum ejiqud ie De
oxde diuina prouidentia,de mundo creato narrauenmt,cuius caufa eft,qu64
itrantjtt PL ito ait, Dijs propiores , eo# meliores, ut Marcus Tullius , quod
rninm aberant a progenie duuna,dfxtv ccrli, cr trrrx. Angelorum, Daemonum,
homi/ num. Audiebant maiorum uoces de Deo , de rerum conditione unanimiter
prxdi/ tantes. videbant frequentes Deos inter homines . Nofcmtur autem melius ,
qud . propius audiuntur, foedantur- io.
Qgod* Barbari» Gnrci didicerunt, & quod ingenue difcipuloi coram fe Grxci
fjiemor, conilat Barbarorum Theologiam priorem, ac meliorem efle.ct quod a'
Grxc it mhil do buU.uelporuinnnouarefuper Theologia. Cap. IL jhludquoquc
deductndum,apcriendumcp efl,attente^confiderandum,fiGrX/
wfcientias,Tbeologiamcfi 4Barbaris,ut cripfl flitentur,didiceriint,eaitdem fb/
re corii neceffario Sapientiam Theologiamcp.Et Jifunt Barbari Grxcis antiquio/
-iw, c r ab his natio Grxca , fermonemjitcrasflpfas genus, c r effe , quod
oflert/ dam,deduxii,quibus Grxci fmt omnino iuniores, neceffario ucriorem effe
Theo/ logum Borbarorum,quam Grxcorumtaut Theologiam Grxcortm,fl rcile cun/ fla
perpendantur ,Barbarorum iUam effe, quam uetufliflimi Grxcx gentis paren/
tes,qui Barbari fherunt:fcilicctlauan,a quo Ionia difla,cr Cittim,a quo, nomine
deprauato, uocata Cypros, cr R odanim , a quo RoJo; , in Grxciam detuhffent. H os inquam uerifmdc /it
diluuio,diuinisq j hominibus propiores. Theologiam in eas regiones, in quas
<i patribus diflnbuerentur, importa ffe- ortum mundi , fcien/ flant tutius
omnipotentis Dei,cxterasq; res diuinas, quas parlim confcripfere B<ct
bari.partim ut notifiimas non confcripfere,quod in ore omnium uer fabantur . In
fcquenti autem tempore , ipft Grxci ad Barbaros uti maiores fuos , longcq ;
and/ quiores fe recipicntes,in Grxciam, eorum Theologiam facraq j deportabant-
quo Jif neceffario, ut debeat,\icut efl,eadem effe Theologia Grxcorum,at( Jj
Barbaro/ rti. Vtft quid pojlea nonnulli philofophi mentis e rrorcjnfcitiaq;
peccauerint,fe/ cusifr llatuerint,tum repudictur,tum ea pro ucrioribus
habeantur,qux maiores ji uc Barbari,fiue Grxci tradidiffent(quod AriHokles
etiam concalu)non qux cx/ co iudicio , temeranaq; mentis hallucinatione quidam
recenter inuexiffent - Te/ flantur autem non modo faerx hterx Grxcos a Barbaris
natos , utfupcrius oflen/ fum,fcd ipfimct Grxci, fe iuniores Barbaris effe , cr
dofirinam , fermonemq; ab ilis acccptwnv.Omniumqi efl teflimonium,Pytbagoram in
Aegyptunt,Solouem, Eudoxum, Platonem acccfliffe,ut audirent eorum facerdotes.
Oflendifuo tempo/ re eorii ambulacra illic a facerdotibus feribit Strabo:
Symbola illa fua Pythagora* ab cis detuli ffe , er fe Aegyptiorum more
circuncidiffe firtur - Puiffe eum in I u/ dea, cr in monte Carmelo habitaffe ,
perhibet Iamblichus , in A egypto quoque annos duos cr uiginti cum
peregrinatum, de quoXantiphonem fcripfiffe prodi/ iit Porphyrius, amplexum
mores,infhtutaq; Aegyptiorum facerdotu , rogaffecp Polycratem tyrannum,ut ad
Amaftm regem Aegypti, amicum crhojflitem feri/ beretjUt fleret difciplinx eorum
partice ps. Venit, inquit, cr ad A egyptios Pytho/ goras,cr Arabas, cr
Chaldxos,a quibus rationem ir-f omniorum edidicit , uatici/ moq; quod flt
thure, primus ufus efl, cr in Aegypto cum facerdotibus efl uerfa/
tufjapicntiamqi Aegyptiorum,et fermonem didicit Sic Porphyrius. Tullius item
nofler,Cur,inquit,ipfe Pythagoras cr Aegyptum lufoauit, et Perflarim Magos
adijt,cur tantas regiones Barbarorum pedibus obiuit,tot maria
tranfmifitfProclus autem fuper Timxun : t ji libit Pythagoricum effe , fcqui
Orphicas genealogias. • * * g J Superius io» AVGVJT. BVGVB. LtB- II. ■Superius
enim A Orphica traditione,per Pythagora,ad Grxcos fcientuntic dift perucnijje ,
ut ipfe Pythagoras referat in fermone furo . Dixit etiam A Aegy/ ptiji Orpheum
didtaffr.Omnis item,ait,Grxcorum theologu,efl Orphicx initia/ donis alumna- Nam
quii primusOrpheus A Aglaophemo res dtuinas fiu\Jet edo/ filis, deinceps ex
Pythagoricis, & Orphicis lueris excepit Plato,Orpheum nem» efl,qut nefciatin
Aegy ptmuemffc, inde# fura, Theologiam# afeortajfc. Q3» ' dcfcipfo in
Argonautica. H</C oo-oy cuyu7tfttoy npoy Aoyoy Miytplw Ar HyadHuj
7TiAxcrx:,ttgxs n 7roX itX{ ,'fjrt^&’ as Jrtf i yiv Aps otyxffe®'
isiepxveoyttX, . Aegypti# facra omnifum rcgoncuagatut. ' lUuUrem
Memphim,facras#acceflimus urbes Apidis,has ingens Ndt prxtcr fluit amnis.
Homerum tota poe fis eius teflatur Aegyptias difdplinas.Theologamcp coluifje, l
iteras legendi,fcribendi# [dentiam teflatur Plato in P hilebo c r P hxdro , ab
bo/ mine Aegyptio reperta, quem illi nocent Theuth.Soloni dixit [accrdos
Aegyptius Vos Gr/ci pueri fcmper,non efl apud uos fenex qui[qua,rcs antiquas
ignoratis, nefeientes diluuium,et conflagrationes, qux melius Aegyptij norunt a
primogem toribus fuis audita, cr locis his,quibits hxc acdderunt,propinquiorcs.
Nam dilis/ uium in Cbaldxa,Mef[opotamia# , in qua regione tantis homines tum
degebant, inundauit.lnccndiuautcm,cuius meminit etiam Strabo, Paleflinx
urbes,qux ad/ iacent Acgypto,populatumefl.Refirt# Proclus,Solonem apud
Aegyptios in Sai audijfefacerdotcm nomine Patanit, in Heliopoli eum qui
dicebatur Oclapi,in Se/ bemyto Ethymon , ut hisbrix Aegyptiorum atteflentur .
qux prior Plutarchus. Teflatur Plato Grxcos a Barbaris didiciffe in Rpinomidc
fcd ab cis accepta me/ liora fedffctAccGcoyty </lt 3 vrtp t?Anns BxfGcJptiy
■magxAxZooyiy , kxA ' 0 Aioy t-to as rlAoSctvtf yi farrea. Veniffe# famam, er
cultum Dcorum,ai Grxcos eodem libro . m Cratylofufcicatur multa nomina ,
maiorem # fermonis partem a Barbaris ad Grxcos allato, prxeipue ai eos qui [ub
Barbaris degerent, wxoxt Ax?6xgay aAnQxrt. ibidem [apientiflinte putat, prima
nomina re/ btis 4 Dijs tudita: ut Mofes a Deo, calo, ac terrx, multis# a’ijs
primis rebus. P li/ Io# nefeio quibus d Barbaris nomina rerum manaffe , quodam
bUtotflu diuino fenetens, linguam Hebraicam omnium linguarum , prxeipue
Oricntthu, matrem ' (Ni et exteras linguas ajf>erfas omnes inuenies uocibus
Hebraicis) mnuitrusx&c Hxfoiftuy ti v£j ccvtx vxffAHtpx.my.ibi fatetur
clari fime Plato, Barbaros Grxcis uetuftbres:i:i <At nySso x°yaiongoi
Bxfixpot . videigitur, C rfa/ picnteragnofcequidex bis fequatur, nempe
ucritatcm duntaxat apud Barbaros effe,tst Deo propiore:,ut idem in PMcbo: er
noster Mrrcus, Effe uerior a uetu/ ■ Rionbuf iradita-Cmnibus autem Barbaris
antiquiores funt HcbrxijlcfliHcbrai v . ialinguOf iof ei lvtgtu,qua ufus efl Adam,natiq; ab eo
omnrs^ufque ad diluuium.Diflipalis au tcm ommbus,uctuflifluntts fcrmo corruptu*
rjl ut Chaldaicum, Aramxum,Ara/ bicum,aliosq ; fermor.cs Orientis. Quoniam
igitur tcfte Platone, funt antiquiores Grxcis d*rbari,efficitur ut ft ucrius
traditum a Barbaris, quod podca Grxci di/ diccrunt, difapult fempcr Barbarorum.
E Barbaris autem omnium confenfuue/ tuflifiimus efl Mofes, ante quem neminem
alium inuenies [ariptorem, nequeai Grxcos, neque Chaldxos,neque Phaniccs,extcros^
Barbarostpofl quem floruit Mercurius Trifmegyftus in Aegypto . Credenda igitur
funt, Grxcisij ; p rxfcren/ da tradita ab iUis,utpote qui magis ea
tenerent,Deo,diuinis^omi>ubus propio/ res e 7 mcliores,ut Plato in Phdcbo.
Adeocfc Mofes omnium efl antiqutflimus, ut luihnus, quoties apud Platonem,
phtlofophosq; inuenies -srecAxioS Aoycs, and/ quam fimam, cos de Mofefufficctur
fenfrffe . Quoniam igitur ab omnibus Bar/ baris,conflantiflime traditur creatio
mundiCfucrunt enim mundo creato proprio/ res,potucruntq ; uidijfe c 7
audiffe,eos qui primos homines uidijfcnt, eosq ; de fata mundi, rerumij;
eundarum ortu differentes audiffent ) hac erunt ucriora , quam qux podex rerum
magnarum homines imperiti fufficati funt. Tota enim Oriente fima
uagabatur,mundum ab omnipotenti Deo crcatum,cui fapientiores uetudia res' que
Grxcix , utpote minores , dtfcipult 'que fubfcripfcre . De quibus poftea* Hunc
tantum uenerandx uctuBatis offeratur imago, cr qux ab ca tradantur , ai
unitatem rcuocentur , c r eorum tedimomo mendacia iuniorum arguantur . Quippe
er ipfe Ariflotcles putat tedimonium uetuflatis fldiflimum . «S 'fcc/Ia ttQ
nriyay ifCTTHgup i&i7rp<fcBirJt{ptop h epfoviyMyriii cevam* t/fex-mu
<pi<n<n syu </lofxcs , ovynijoy m>yicx<A«fui>y . tfjif.
yXfr» iyfy iycvUfices to d^iaacpiertyapyas.Qutfunt, Quocirca atten/ dcnda,qux
periti, er uctudiores aut prudenter fine demon flratione proflrut,opi
hanturq-„non minus, qu.im ft demondrxtiombus uterentur . Vident enim princi/
pia,quoniam acumen habent ex experientia ■ Si igitur putat Ariflotcles
uetuflio/ ru tcflimonia,codc loco habenda, atq ; ea qux demondrxtiombus
comprobantur: certe qux uctufliflimi hominum Hebrxt,Chxldxi,a longxuis,
uiuacifiimisq; pro/ .genitoribus audierunt, credenda, amplcjlcndafy, etiam fine
demondratiombut. Eadem q; dixerat prior Plato, In fenedam dijfrrendum iudiciu
de D ijs. illud itent magnopere conftdcrandum,quod Plutarchus de prifeis
perhibet, folitos eos in afli piatione caufarum, nullam diam nominare caufam,
nifi principalem , ac melio/ rem,dicentes quale fempcr efl in fleris literis,
fos agyi, fwSMWCC, Jltoz vt ucJvtx vsiAcirrcci, Principium, medium, ipfe cjl
lupiter,a I out eunda • ot fca-cpcffX vsaAaioiStoAoyom Y&i rsoirrairi
xpurfovi ycvn roy riy urfoAxJy tiAoyJo,rVTO </'t Ktfvoy \xsiq&%rroy\m
Tsaa-i •mgccytioc sri.Hos Plutarchus ait uehementer antiquos: Antiquifiimi,
inquit, omnia meliori caufe prxteritis aliis neceffarijs,ct naturalibus
aflignabit, cu iuniores ab optima g 4 crduana io*- tt. ■ tr diuiiU c aufa
declinantes, omnia in afftflionibus corporis flatuerint.Vides pri/ fcorum
pietatcm,religionrm,fapientid:Hoc in facris literis cjl perpctuum,utom/ nu alia
caufaprxtcrita, unam diurna illam perenniter mcmorcnLUinc apud Mo fen que forias
fecundis caufis exteri diccrent,in primam eunda rcfcruntur,limc Deus e terra
producit arbores er herbxs,ex aquis pifccs,plantas paradifum, uo/ lare per
xtkcra uolucres iubet- idem exteri Prophetx- Ide igitur , tede Plutarcho,
uetujitfumorum Theologorum poctarumek Grxcorumos , eadem religio, qu it re non
potuit fine impudentia, quicunque fuit , fi quis fuit,a tanta maiorum reli/
gione deficere. Dc iribus gradibus dminis. Huc Numine trino,uc! tribus Regibus
, ternaqi potdU' u:Si dc Spiritus finAt apud antiquos commemoratione, cx
Mercutio.Ploflno, Pyiliagora:& quod procedat t Mente. Cap. III. pRimum
arcjnumq; myjlcrium,in excelfi Diurnate efl , illic effe Genitorem , * ac
Genitum, principem quendam er fontem totius Duwiitatis,fublimifiimam<fc caufam,tum
genitam ab ea Mcntcm,potcntifimam rerum exterarum creatricem. Uoua resignans
fbrtaffc et abfurda,in Deo perinde atq ; mortalibus animantibus, ©" omni
re terrejbi,patrem c r prolem effe. Verum dminis ingcnijs,ct aliqua cet lf jit
luce irradiatts,nihd probatius,nihil rationabilius, omnium feculoru et fapiea
tum pari uoce,atq ; confenfu proditum.Hcbrxos autem, er qui ad bxc cogitanda
nequeunt animum injlitucrc, debemus ita contemnerc,ut quoru feras mentes, nec^
rationes neq;flama mulioru inter fe collatorum teJhu,ft>lendorq; comoueat. Hoc igitur primu maximumejj myjlerii! cjl,in
quo tota fere Theologia continetur. Hi cum uerbum,cr prolem Dei cognofcimus,
fimul er creationem rerum cognofci/ mts.Conftituta creatione conflituitur idem
gubernator,qui creauit: Tunc et ador ratio eius, qui creauit, er gubernat, in
quo fuper omnia principatus cius demon/ firatur. Adoratio autem efl primi- A
quo fi regimur teerte non in hac uita folu,fcd etiam futura.Hxc omnia non folum
neceffaria , ac naturali confecutione uemunt ex illo primo, fcd ab his ipfis
ctia traditur pojlcriora hxc,qui priora iHi,obfcuno ra tradiScrit-Deuenio
igitur ad alia de tribus nunurubus cofideranda, uocoifr PU tonem tejlcm.
Platone inquam hxredc maiore ex parte prifex fapientix, ad quem tanquam
legitimum filium,aut cuius ex alijs multis fupcrfmt monumcnta,dodri/ na priorum
efl dcuoluta.ls erit inflor multoru de triplici imperio tejlis,quod nunc
eoclitus reuelatum, totus mundus adorat . Nam quod cjl d Platone dtflum,creden
/ dum efl ab alijs ante eum, ii quibus ipfe didiciffct fuiffe perferiptum , ab
his uideli cet, ut ipfe reor,quosfuperiusaudiuimus.At quod apud eos non
poffumus,in Pia tone ucluti eorum legato legemus,v ofculabimur.Dc Spiritu
diuino primum, po fiea tota Diuinitatc-Platonis aute interpres erit
Povpkyrius,alijq; Platonici, quo rum approbatione res confirmetur. Plato igitur
in Eptflola ad Dionyfiu, qui eum de natura Dei percunttatus fucrat,reffodet,kxc
qux prorfus diuina fmt,effe per cnigmatx declaranda, ut fi quo cafu epijlola ad
aliquem peruenerit, leges non in ' teUigal; . iej ftfltg4t.5ttfj t*s -r 7rpanv
Qvo-ttoSjQfXSioy «Ptltrii «Ai ctinypeJiUi/Jirx iynn AtAros * 7rcmsHyiis ty t
vycus 7rccSet>3 xvccynss. y»yr£. Sn/h yctf tyci.svQjLTby 7rtt'ST<»y
ftxcmMx 7m\rt $$w . ngx tK&vslvixst 7txv rx,ngu iKfiro cunoy xnxruay 7Vy
j<$tA iy. «/Mlhtgoy «A sufei t« </l<rt/ r*fx, xffu rpiroy mpi rx rphx
: D c natura primi, inquit, loquendum e fi te/ cum perenigmata,ut ft quid
epiflola ponto, uel terra pcrpeffa fuerit, qui legerit, hon inteOigat.Sic habet
res,circum omnium regem omnia funt,cr illius gratia exi fiunt omnia jttcqj cjl
caufa omnium bonorum. Secundum autem circa fecunda,et tertium circa tertia,
crc. igitur uerbx Platonis, quem habeant fcnfum. Porphyriae explicans refert,
quod producitur etiam a diuo Cyrillo aduerfus luliaisum impeti torrmrijgi rgiiy
smosxcrttoy S urs 7rpn ASt<// ovxixy. J vcu roy fjSUe ccvuiTXTto Stof/, 70
ocyxQl>y,i*iT cary>y <A ngu <f' d\hifoy,7ty «Anyt *pyoy,7p'nHy «A
u&i t iw Koa-yv 'Ivyny. yctf 4-t St vhtx 7TfJtM)vy:vfq; ad tres fub)ijlentias,ftue
hypo)lafes,feu perfonas progre di:id cjl, habere diuinam fubjlantia tres
de[ccn[tu,uel in tnpliccm numera fe pro/ pagarc. Ejjr enim
fupremum,.tltifiimumq; Detvm,ipfum per fe bonum,poft eunt V fecundum opificem,
deinceps animam mundi , ufq; enim ad animam procede/ ircDcitatem.Diximus autem
in ueteri T heo!ogia,patre appellatum fummum Bo vum, Filium mentem,cr
Opificem,Spiritum utdermis dici Animam mundi. Nant Anima er Spiritus idem
fonant- Spiritus efi Latine quod Grxce anima,id ejl,xn tMS,ucntus. idem
ffiiritus er ucntusiuentus autem Grxce anemos . Et apud Lati / nos anima
ftirationcm,ucntum<fc defignat: Animas, er olentia Medi Ora faucnt illo. Et,
Quantum ignes,animxq; ualent . Quibus locis idem efl anima atq (piri/ tus Quem
igitur feripturx diuinx Spiritum dicunt,ueteres Theologi dixere modo Animam
mundi , modo etiam Spiritum. Nam er poeta loquens dea/fima mundi, quam apud
Platonem uctuftiores j; Theologos audicrat,ait. Spiritus intus alit,totamq;
infufaper artus Mens, agitat molem,cr magnofe corpore mifcct. Appellabant
igftur Spiritum diuinum Animam mundi, abeacuntknxfci,acuiui/ ficari
dicenles,jimilitcr atq ; Chrifiiana pojlea fapientia- Quod ut intciigas , idem
poeta, qui uctufiam Theologiam fcqucbaUir,fcntcntixs'ty ex Platone et fuperiori
bus decerptas carminibus fuis infer cbat,tcjlis efl. Conftr ornus poetam
profanum, atty alterum poetam facrum,er aRoquijs diuinis affuetum. Dauid ,
Emitte jfitri/ tum tuum,cr creabuntur, et renouabis faciem terrs. Vergilius
autem pro exteris de eodem (phitu, Vnde hominum, pccudumq; genus,uitxq;
uolantum , t Et qux marmoreo frrt monjtra fub xquore pontus. Dauid ucro per Spiritu rmffm 4 Deo, cunila uiui
ficari, eunda nafd ac fieri. Eun ir - g J dem - f Qttricofimif faxp, cari
ysifiepa, ten SxAxoscc, ccrt y/ eftf <i«rt <jv
^'«AiO^,<tVT9o^'y>(//ily*f/77p7BJ/ i%O.VCY }ttj OV79 % xoaruvo-*!/ ,
«i/t* <jv T«f« Trt^c^Q . «pueris «fir tTtf « £4/ jcoct^S, Hgxuf/ Kiru,&
{«</ wam.QHif funt,Quoi b/c quidem eunda animalia ceti. wt,i« jjnrrfti eis
uita, queq; alit tellus, que mare, que uolant in aere, que funt in fcelo aflra
diuina.Hec item Solem, hec magnum hoc calum exomauit. Hecordi he ducit, exidens
altera uis, cr natura ab his que temperat, et monet, cr que ui / nere ficit.
Sic Plotinus-Eode libro docet ut hec Anima magna,c<xlu animarit:ln/
grefja,inquit,hec Anima ccelefle corpus,ic/lcoKi -r\ (mi/, dedit uitam,deditim/
mortaluatc,excitauit ipfum pro dratu,iacentq;. Quod circum rotatu motum fem
pitemum,ab Anima fapienter agente, animal beatum effeduefl ■ Habuitq; dccut
coelum. Anima induda,ante Anima cadaucr mortuum ■ Terra, V aqua, imo uero
tenebre ipfuts materie, cr non exijlens, e? quod exeerantur Di/ , ut inquit
iUe. Hec Plotinus ad uerbum,in quibus tum perfricua tertie fubftjlentie c d
conftfio, tum quam uim b abeat , qua fit natura , declaratur . iHudfbrtaffe
incorruptius cr melius Trifmegijhs , qum Plato, cr Plotinus, quod nufquam
inferuit hanc diui/ nam Animam orbicalcdi Trifmegiflus : illud quoque melius a
maioribus tradi/ •tum, quod ut rede Platoni producit hanc Animam Mens opifex
mundi , fic non refle producit cum mole calejti . Preceptor enim T rifmegidus ,
nafccntem qui/ dem ab opifice mundi, non quo tempore coelum, corpus euts
produxerit, fed cum duobus alijs,fcmpitcmum tamen a Mente nafcentem, crafvnte
fando Genitore: quod ilh clare non inteUigentes,audientesq; eam effe uiuific
odonem umerfi,cum uniucrfo ab eodem opifice conditam putauerunt : precipueq;
cali totius A nimam Plato eam exiflimauit. Que dupliciter redarguunturprifeorum
aiitoritate,nil tale dffcrentium,ut appareat 4 Platone affdum commentum : cr
ipforummel uerbis , quibus hanc Animam dcfmicntcs,tnbuunt ei partes oimtes, ac
munera diuinitatis. Autor quoque Calcidiusfuper Timxum , Platonem , poccasq;
friritum fandum ttominaffe. Animam mundi, CT eum effe qucmnoflri uocant
Spiritum fandum, his ucrbis:Plalo,inquit,dicit effe Animam mundi, cr Animam
mundi uoca> illum friritwm quo uegetatur , cr regitur mundus . De quo poeta
dicit : Principio cct/ ■lum,ac terras.vfq;,Spiritus intus alit-Dc eo etiam
Apoflolus ait. In quouiuimus, mouemur, CT fumus . Hec ille . Vult igitur
fttritum fandum prifeos agnouiffe, lihn,proprietatemqs eius defcripftffe, ut
uegetet, ut regat, ut animet mundum , cr uult congruere nodrorum, atque
philofophie projinefuper ff intus dtuininaf tura,fentcntiam. Pythagoras autem,
quem plures fccuti funt, quum audiffet hunc Spiritum, ut alia plerafy diuina ab
Acgyptijs,cenfuit effe Animam, per omnem re tum naturam intentam , CT commeantem,
ex quo nodri animi carpcrcntur-Hoc Marcus de natura DcorKm. Interpretatus ed
autem *t*fy»lf,id cd, A nimii, quem Uberi diceret anmil 1 taq; c Animus mundi,
ct Anima et animatio poted et foUt appellari' «pi, . ttf. appcUari.Sptritum
autem ipfum diurnum idem Marcus er cognouit, et Ufm,prq prietatemq; eius, qui
in rebus habeat,audiuit,eamq;, fuo nomine appellauit.Sam ciim de ordmc,ac
con&uttia mundi loqueretur, hanc fapicntifhmamuoccm tulit ; Esc itu fieri
omnibus concinentibus inter fe mundi partibus, profiflo no poffent, Fufi uuno
Jiuino cr contimuto fytritu continerentur . En Tullius dicit fpiritim diuinu
dijfufum pcromniajme quo tantus ordo uita,qua ejlinonmi mundo, exi/ flere non
potuent . Quid amplius de ffintu pradicari , quid planius ,cr apertius poterat'
Didicerat Urcor ab antiquis.Qui nobis pro omnibus Romanis ejl tcflis, ficut pro
Gracis omnibus Plato.lntcUcxit ergo quendam diuimm , diffu/ fum,continuatumq;
per omnia, uimjicjtorc,uiurum datorem, Cf conferuatorem. Tanta cjl uis ucri.Dc
hac ipfa Plotinus itemjic locutus cjl. Qui locus etia a D iuo CyriUo profertur,
yiveno </it ay qanfuxipci, $ \t/igytst£cc avent it Jlv/ vxyu:, ngu it
(pytrii cwltS onus nd^nyif toxS curi iis JixAliat en r>y i^xvoy.nxvTi pSj/
yc(f to yayicby tstu , otres fb^UKiy ( tifidy j (pa nxy <Aixsvhx,h^l ut) x
ngu iwifoy^vyoTXt ccto» (j&m k/ ecto» Kivxyfyios. o-uiyiXTos , ngu Ttf /oXm
<A »/» oVtos %gu y&y $ 'wairricti, Tuy) xfany ct7TK?TH<riy &n
cM.H?.ccytp^n(ey» «&’ iyi ‘fvyn xtocs $v JiyXgu inuris inferqi
KttTXKtgnx&ctovc nt/iu •fvyis, fnymiH .
k^cTKrrafi7HcAH,t(gu7mpt?ty7TKrraycv'faiJ' r^/JVMa-xrritTmxji cy.oicvy^H)i(^i
r> r> nxarrnTiat, in quit clarior , er cuidentiorhacuis, ac natura, fi
quis cogitet quomodo fuiscce/ lum continet uoluntatibus.Jn omnem enun,quanta
quanta fit,cali magnitudinem fe dedit . Et omne fpacium uel ingens, uel
exiguum, animauit, ali js alia corporibus motione concitatis , quorum uams
effet fitustqua uel contra fe inciten tur,uel ab micem aliam habeant dependenti
<m . Sed ipfa anima fceus, nec fe ipfam ubique difhibuens,uiucrc ficitjcd
uiuunt omnia ipfa uniucrfali-Atip adejl ubiq j , fmlii tum unitatc,tum
uniuerfali illa afitftcntia Genitori , ac parenti fuo.hac Plotinus. Que conjht eadem effe,atq;
ea,qu£ nofler Sapiens,Spiritus, inquit , Domini re/ plcuit orbem terrarum. Sic:
- Totam infufit per artus: Mens agitat molem, cr magno fe corpore tmfcet. Qua
fi paulum modo cxpolicris,noBra erunt liquido, item Plotinus eandcSpiri tus
diuiiu uim uerbis his dcfcripfit.Ax(ct!xn Ttf dux rirv buoripoyrb ‘fv/ yfii
rr^t r> cu /oo rJrovHyix, yaf o,kj x<f x « 'lvy/1, KXintyyi&yjfi*
ltx,o’ioyy.<P<{fiy o Aoycs.aKtiy Zs vi, cloy Aoyoy 7&><popx
Aoyx.rryr •>fvXH VTto xsu ousth Aayos vov, xgti incurve ivtpy<fx ny 7 r6
ivtxx folwy «C cctooi/ yzzvstvriy. oioynvpcs ro fxXa ngu omuiGc (Aigfcbrys,* «
I / •axetya : Accipe diuina hac re, dutiniorem Anima adfuperius uicinitatenr t
poftquam & aqua » Anima , effuma res fit, ut ratio demon ftrauit , imago
quadam . fefc quadam Mentis, ceu uerbum in proktione ucrbi, quod cfi in Anima :
Sic & ipfit eft uerbum Mentis, er omnis operatio, quam effundit uitam in
alterius fubfiftcn/ I iam:ut ignis, alius qmdc aliditas afiijiens,alu quam
prxbet. Ecce Plotinus cften/ dit Animam hanc uniucrfalcm a Mente produci, eamq;
unam atque eandem effit tum ipfa Mcntexuiusfit quadam quafi imago,ut uerbum
prolatum,nunUus, C r imago mentis. Sic enim er Mens ipfa magna, effudit per
afjhtum exterius eant. Tulcherrimumq ; efl exemplum de calore, er eo,qui inejl
igni, er eo, qui funditur exterius. Haud aliter 'a Mente diuina,et a fonte
fando,procedcret A nimam,unam eandemfy rem, er fubflantiam,fola alteritate
diffrrentem.Suntq \iic de produdia ne Anima, duo clara, aptaq; excmpla:quod
producitur ficut uerbum ab animo: ei fi cut calor exterius fe diffundens,a
calorc,qui efl in igne, cui infcparabiliter ex te/ rior efl coniun(hts,quanquam
efl alter- Nam non exifleret calor circumeffufus,fi difcederet calor w
igne,fiue ignis ipfr.Sunt igitur,quanquam duo manifrjld intelli g untur, tamen
infepar abies ab imacc,alterfy manat , eftundittnifc ab altero. Fons enim
caloris exterioris, efl calor in igne- Simile exemplum efl de Sole w radijs ,
quibus nobis notis,ignota dia redduntur riariora-Cum igitur hac tus cognita ,
ac foedata phdofophisJmit(nam hac item efl, quam calcodeam inepte quidam di/
xere,intcUigcntiam (dicet uniuerfi )apparet Spiritum fandum aque atq; Genito/
rem , ac Mentem fub aliqua fcientia juiffe . Hanc animam non rede antiquorum
fenfa accipientes, dixerunt, e qua animi nojhi Unquam fcinuUa lucerent, pofl
ui/ tam in eandem redeuntes. q uod Poeta quofy maiorum inuenU referens
exprefit: Scdicet huc reddi,deinde,ac refoluta referri , Omtua,nec morti effe
locum,fed uiua uolare Sideris in numerum, atque altofuecedereccelo .. Quare non
fuit poderorum mentum de unica Anima , V redeuntibus ad eam animis nodris-Nec
uero de Spiritu iUo uniuerfix &■ Anima mundi ea fenferat an/ liqua
Theologia,refolui in eam nodros animos. Addita funt ha fibula i pofierio/
ribuspoeds.Dica igitur omnibus feculis tres hypodafes, aut tria numina , feu
tria principia fub aliqua fdntilU micui ffe ■ Nam apud Platonicos tria ppneipia
comme morantur ab antiqua Theobgtadefcendentia,Bonum,Mens, Anima- Eadicun/ tur
in nouifima Theologk,Pater,Verbu,Spintut Sed uicifiim tum ueteris The ot logia
nomina perfonant in nouifimaytum nominaidius in dia. Examinatur oraculum
Platonis dc mbut numimbui.sathjpofhfibus.sirca q»as fialoB* *u;fcd
pimcipaluctciKs Fiimum.qui A omnium ficis, Cap. Illi. m&rnr Plato circa
omnium regem omnia dicit exidere , Secundum circa fccun/ *da,et Tertium circa
tertuLtitimp regii caufa omnia exrinffe, ipfum ommu bo/ norti caufam fuiffe. H
ac quidem obfcurius,id promittente autorc,cr fe per ani/ pnata loqui ueUe pollicente.
Qko conflat eu maximis de rebus fermonc infiituif/ fc-ldty ipfeflatimcofijfus
efcciim ait dc natura primitiae igitur de notura eius, quod Uf AyflVIT. E 7(3 7
8. LIB. If. quod dicitur prhnum,i Platone differuntur, cr i Porphyrio Phaonis
interpreta, id tren hypoRafes applicantur,in quasfe natura diuina diffundet qux
dicitur iurc io vgirop . Ac pdtrcm e 7 bonum prius nominauit, appellans omnium
regaii. Truif; dixit de eo, oRcndens eum triplicis caufx ad omnu habere r
udonem . Pri/ tnum ejfe tutorem omnium bonorum,qux caufa efficiens eft. Tum
circa ipfum es conftRcrc,qux caufa reftrix cR er moderutrix.Tu gratia euts omnu
extifje. Pusi (us igitur loquens de patrc,dc quo PLdo iRo loco,fic inquit:Ex
quo omnia,m quo omnu, per quem omnu-Qjiotrcs caufx comprenduntur:Deus creator
crimpe/ Utor,reSlor quofy rerum crcatarum,demum finis omnium. Atque obferua
idem effeapud Platonem,Circa omniu regem funt omnu , atq j Pautim,ln quo omnu :
Significatur enim apud utrunq; imperium c r fuRentatio rerum i Deo :fed fuRen f
tutrix non quidem quatis hominum imperuntium cr exterius regentium , fed mu/
ior interior epi moderutio , quum ficile ipfe effentialcm dixerim : SuRinen
fcilicet 4 Deo, non per exteriorem modo prouidentium, fed quudum dminioreac
fecretiore ratione, qua eunda exiRunt,exiRcntc Deo,coUapfura &in nihilum
abitura,non cxiRcnte. Nihil enim effet,ftipfeno efjet,ne(fcdecor,ncqi
deformitas, necfy Cbaos, neq; ordo. lUt lux omnium rerum uc feculorum,illa
uis,Rabde , firmumcfc uincu/ Vniuerfi,ficut docuit [uperius Philo:pater omnium,
robur, gratia, Uutu,foc/ cundius. Hoc apud Plutonem prxpofitio Circu
fignificut,upud Puulum durius In. \demq;
Platoni,Circa omnium regem omnia,atq; Paulo,ln quo omniu . Dixi cla/ rius apud
Paulum,quod apud Platonem,Chrca,defignat exterius quiddam , paulo
inUriorem,naturalemqi complexum,quo cum Deo , tunqudm ongme cr capite, coniun
da funt uniuerfu. I d ipfum iUuRari testimonio afferuit A riRotelcs m libro de
Mundo. Sic ad uerbu: Vetus ait cr patria fima cfl,Omnia ex Deo, cr per Deum
qobisxxtitiffe.NulU quide natura ipfa J ibi fufficit, illius falutcdcRituta.
ideo qui/ iam ex antiquis eo progrefii funt,ut dicerent,ornnia ejfe plena
Dei,qui ob oculos, f)b aures, omnem denity fenfumjfefe nobis offerat, qux
quidem de poteRate dud/ na iure merito prodicentur, de fubftantta non item .
Plane enim feruatorem aege/ nitorem quarumlibet rerum ejfe Deum fitendtm,non
tamen uelut animal , labo/ re mineo fuRinentemJed quadam indeftjfa p otcRate,
contingente etiam longifii/ ma .Sic AriRoteles. Apparete £ magna ingenia in
fmiles fententias incurriffe , uei quod magis crediderim, AriRotelem expofuiffe
Platonem . Q uo loco /itetur exi ^ mius phdofophus,ueterem effe fimane, omnia
genita CT confcruari i Deo,cui fen tentix ipfe quoque fubfcnbit-Prxterea Plato,
hunc regem omnium bonorum dicit c^ufam. Animos quxfo intende. Non enim quum
dixit Deum caufam x Uct Aiy, bonorum, fiue pulchrorum,aliquid excluftt quod non
effet bonu/m, nec 4 Deo pro fcdum,bona cr omnia promifeue commemorans. Nam qui
dicit omnia , dicit etii bona. Audi igitur M ofen ad fmgulam quamque rem
creatam clamantem , Et uidti Deus quodejfet bon ii. Hoc dteit dc luce}dc coelo,
aquis^terris, planlii}arumatibus. De fmlmfc ii r DE *E!t£Nftri>. BemmcfaEt uidit Deus
cunila queficcrat,o- erant ualde bona-Agnofcis idem effe,Omnia,atq ; Bona-Nam
fi omnia eunt bona,palam nomine omnis rei, omne bonum item defignatur.Da enim
quod non cadat fub earum rerum numeru,quM creauit Deus,bon*t(fc uidit er iudicauit.
Quapropter Plato dixit omnium bonoru caufam , omnium regem , omnia bona,omnes
res figpificans , quas omnes bonae Deus uidit ej afferuit: Paulus autem ait, Ex
quo omnia. AriRoteles Deu omnium ytrtri>fX,genitorem.Deindc Plato ait,Et
ipfius caufa funt omnia:Paulus autem. Per quem omnia. Hac caufa finalis. Nemo
autem fiut phdofophorim quin confi/ teretur, omnium rerum fmem effe Dem. Qjud
hac ratione clarum fiet,res fenfi/ biles funt propter homines . Nam maria er
terre exercentur <y coluntur ab horni nibus folis,cr his homines foli
fruuntur. Coelum quoq ; duas habet resfolis horni/ Hibus utiles, ac
ncccffarias,lumcn er calorem. Nam motus tertia res «i calo,pro/ p ter itU duo
ejl adhibitus, omnibus terris , lucem caloremq ) diRribuens . Vniuerft igitur
oculis fubieda, hominum uite,commodisq;deferuiunt. Exquoneceffani finis earum
efl homo. Hominem autem aliquem habere finem, clarum ejl. Qui quo tuam nifi
Deus effe non potejl,proptcr Dem erit homo CT res humana: er pro/ pier omnium
regm/tniuerfa. Hac quidem
pronunciatio proprie in Deum patre, de quo loquitur ?lato,conuenit. Nam cum
dicat Pbtinus fihum intueri in patrem, indeq; beatm effici,certe ipfius prolis
genitor finis ejl,ut quam no folm gignat, fed etiam filicitet. Nec poffumus
aliter decer. r r, e:totaq; poflcrior Theologia uoci/ firratur omne
bonum,fiUcitatem $ prolis effe patrem,/ quo diuinitatem , id ejl, na/
turamfuam,cm duiinitate omnem beatitudinem habet. Cum autem finis, er bo/ nm,CT
felicitas Utentis, fit genitor,multo magis erit caterarum menttu , quarum
creator fuit mens er umentor. Vt liceat fic colligere, er caufat cum caufis
fite coit neRerr.Resfmfibitcs propter hominem, homo propter creatorem fuum,
Mentem opificem, Mens propter Genitorem,cr ipfm prtmm . Rurfum,c<rlum propter res
fenfibiles, res fenfibies propter hominem . Totus igitur uijtbihs, crfenfibilu
mundus furfum ac deorfum propter homine. Hominem autem ita fieih ad aliqui;
<*r id perinde quafi bonu fuisdefiderare,in quo cupiditates fiusufqucquaq;
fatiet; multis de caufis ejl neceffariu. Nufquam enim ejl certa quies, femper
ai abfenteiit quandafufpiramus nature noRre tranquillitate. Qtum ideo neceffe
ejlfupra bo/ minem, quod nufqud tantum in rebus humanis bonum inuenitur, quod
plenam H/ Um,optdtamqi requiem tribuat. Solus igitur Deus. lUe folus occurrente
fepe,deij/ citntemq j animu eg ritudinem potejl tollere, cr eiefto moerore, eam
tranquillitati dulcedinemq ; inducere, que cogitari potejl,intetligi non potejl
, longe ab omnibut bifee gaudijs,quefoliti fumus 'm hacuita percipere,remota
magnitudine^ per/ petuitate incomemorabilis. Omnia igitur, caufa eius
exmenmt,ut ad beata, indefi/ ttentemcfr letitiam ac bonu pcrueniant-Et Mens
ipfa m mundo prolocuta ejl , ut/ *jfefe,ut ad rcgn< paterna, patrios' que
affiedtu unquam ucrum finem h omina edducerett «i» diduceret : Q3 non filum hominum omnium#
alturum mentium ejl beatitudo, jr J etiam Ftl ij fui: quod er ipfe iemonjbrmt ,
et phdofophi obfcure cognoverunt. ^•go propter cum eun&clpfe finis Mentis
unigeniti, Mens finis hominum (y an piorum, homo futis mundi corporei: tendunt#
omnia in patrem, utre patrem CT anrrfihcvMurn primu, ipjum caput: Siquidc etiam
Mentis. htq; tn*«,pro/ ptcr,ftue caufa,no Dci,fed rem necejiitatem reffiidt.
illius quo # caufa omnia ex/ tucrunt,quia fceptris cius [eruiunt umuerfa, ey ab
omnibus animatis , exanimis # . ftbus prxdicatur, collaudatur. Foda# funt omnu,
ut fieret maiefUs eius merufejU . \ erute, ac flefli ad (Ilum cunila neceffe
cft:omnes uelint, nolint, eum confitentur, necefiitatts cfiuLongc in hominibus
dari fimum. Nam res naturales eundem fem per tenent curfm.Videbis igitur
homines deuios cr 4 pietate,ipfo # Deo Longus * uagantes, tandem fuppltces,
dementiam# fuam accufantes . Quod quidem fidunt fy b i,quos arbitramur
pertmaces,contemptores# decedere, qui multo forte mife tabibus prateritos
errores depbrat.Sed ad Platonem reuertor ■ Proprie igitur hac de patre,tanquam
primi caufa dicuntur, quod rex omnium ftt , quod ab eo fmt o/ mnta creata ,
quod fuflineantur, quod eius caufa extiterint. In quibus ejl maxima, multiplex# Tbcologta.Deinde
PUto,Secundum circa fecunda. Tertia circa ter/ tia ait exiflere. Declarare
igitur hac,cbfcura quidem, nos oportet . quo loco pri/ tnm poffumus fuffiicari,
morefuo ceterorum # G rccorum locutam effe Plato/ ttem,cum pr epoftuones, que
debui ffent nominibus preponi,poflponunt . q uale ejl apud Homerum:<pt/iooy
«7ri,uffavdlftJlot (U9i:Et apud Romanos, Q_ua obrcm,Quibus de caufis.Sic apud
Platonem, Circa omnium regem , omnia funt: fafnifoy TOt/i </UvTtpx,Tghoy
w»fi tk i fhet. ut jit pundum JIvj/ npoytmfi, fenfus # habeat, circa
Sccundu,fecunda:circa Tertium,tertia. Que rationes diffionendi crebre funt
Platoni ■ Erit # idem orationis tenor, ut quemadm» dmdixerat,circa omnium
Kegem,ficdrca Secundtm,circa Tertium . Tres au/ tem uir daunus audierat aut
apud Chaldeos,aut apud Aegyptios in fumma diuini/ tote reges, qui numero,cr
efjtdu diflinguerentur. Primus maxima caufa , maxi/ mus rex, de quo in
LpifldU,qui uere pMofophentur,fbre bcatos,predicat.Senm dus,creator:Tertius
altor c r umificator. Nam cum ait drea Secundum , fecunda, mtrOigit munus,uel
numen quoddam fecudum-.ficcum circa Tertiu,tertu,quod/. dam diftindum munus
innuit Ex eo autem quod dixerat de primo,intelligitur fen/ fiis fcquentium.
Declarauimus enim prepojittonem Citam , deftgnare umfufU/ nendi ac regendi.
Primus omnibus 'm rebus gradus ejl , ut fit autorcr caufa : tum eorum
creado:ddnde uiuific*'io,(yfufcntdtioAutor e T caufa prima p ater , cui
prindpaliter, er ut Platonid bquuntur,fbntaliter affeributur omnia,quia genitor
ejl Menas opifids,crtatnds,<y quia prima ejl origo,piima dignitas , primit
effe. Secundum ejfe,uel fecundumexiflens,efl proles eius,a qua ejl fecunda
rerum ex i/ flentia, fecundi ortgo.TerM ejl anima mundtftertm reni cxtfienium
fuftment. Tres igitur funt origines tanquam una,tres habentes ac fufimentcs
rerum exiften/ tus,tanquam unam.Primx origini tria h/c fwtul attribuuntur ,
quod fit caufa,re/ gatyfvta Jit.Ejienhn pota caufa mentis, &■
fpiritus.ltaque etiam uirtutiscr pote fiatis eorum . I n patre tanquam prima
caufa omnis ejl utrtus fecundi cr tertij,id efl,mentiscrfpiruiis.In patre er
rege omnium funt ea tria, 'm prole aut er anima yc cxplicantur,qu6d proles
creat,fpiritus uiuificat er regit. Sic $ circa fecundum, fecunda, id eft,circa mentem
er prolem creatricem, er fecunda rerum origo , cir/ ea tertium funt tatia,id
efi,tatia origo,tertium cffe.Voluit enim Plato.quod apud Mercurium
didicerat,tres omnium rerum effe origines,a quibus tripliciter res de/
penderent: ¥onialiter,cr originaliter, er primo a patre , fecundum creationem 4
pliOyfecundum uitam,ac uiutficationem hfpiritu . Spiritus enim, ait proles
Dei,ejl qui uiuijicat. Pater ejl fons er
primu:filiuscreator,ftiritusuiuificator.Quod qui/ dem 'tnipfa redemptione
apparuit: pater mifit, filius ucnitfyintus aluit, afflauit,ui/ uificaait.Prmis
autor tanti boni fiut pater , qui mifit er iufiit . Secundus filius, qui egit er
panut. Tatius fyiritus,qui afflauit . Sicq; circa omnium regem fuerunt ea
principaliter ac fon taliter. Nam mifit ipfe filium redempturum,mifit friritum
affla t urum-Circa fecundum fuerunt hxcipfa,fcd fecunda quadam ratione: tertia
qua/ iamjrrca tertium. Hoc quod nos de redemptione uidimus , audierant iUi de
crea/ tme,er Plato tradidit tanquam prifcum myfierium , nosq 5 expofuimus
Platone: Hecfrre fecus Plotinus er Porphyrius,cuius hac pauca uabafuntM yxp
rs&y/ TT4)(/ fJ& cfw -Tjofit Hiaooy St»?, nJly 7ij mroot srd&L
7°t> 7tou/ fcKGkOt/ VJOJT& J t oy «7T0T0VT» . platonem fic locutum, ut
diceret omnia effe circa tres Dcosjed principaliter circa regem omniunufecundo
circa Deum, qui ejl uel nafcitur ex illo: tertio circa Deum,qui procedit
abifio.En Porphyrius fecundum a primo nafci, tertium a fecundo docet ex
Platone. QuomoJo animam feu fpirtium tx illis duobo* produci tradiderint. Cap.
V, jJLotinus igitur pro tota Theologia Platonica , omnibusq; Platonicis , m
quibtQ * tenet principatum,erit interpres,er affendens ei Porphyrius. Hinc
quantum de nofira Theologia ueteres cognouermt,mteUigcs. Tota e fi enim
concatenata, mu/ tuisq; nexibus implicata.Vt enim fcribimus, qua fupra millenos
annos hi prodide/ runttfic ijdem fcnbcbant,er loquebantur multis retro annis
tradita. Plato inqua, Anaxagoras, Parmenides fccuti maiores idos, hos fccuti
recentiores . P lotmusigi/ tur,ut rjl paulo ante demon firatum , tres has rerum
origines ,triaq ; numina affu/ mens, er de eorum inter fe ratione di(fcrens,fic
perhibet . Bonm,id efl,pater sy fftitmentem,mensgigrut animam . Porphyrius
autem exponens quaft Platonem tr Plotmum,dicit ejje omnia,circa omnium regem:
fecundo , circa Deum ex iUo: tertio, circa Deum cx lita . Tres ago quali Deos, uel tria numina demon firant, quae
deinceps alterum ex altero nafcanturJi bono mens,a mente anima.Omnia<£ fa
funt » «4 AVGVST. EVGVB. LIB. II. funt conformia cum Tfn-ologu uera,eo
excepto(quod quidem exiguum ejl JifcrO ^ men)quod Animi, id ejl, Spiritus, non
i Mente folum procedit , ne<fc is tanquxM certus generationis ordo debeat
conftitui . Sed enim certus ordo ejl ip forum nmi/ tum, ut Anima fu tertio
loco, quia caufa ejl pojl ejfeHur. Anima autem fiue Spiri tus producitur i
fuperioribus . Hunc ordinem crediderunt effe etiam in gignenda» Sed edam certe
ejl: folum reticuerunt B onum,d quo Spiritus produceretur No ne/ g atur autem ,
quod reticetur : ftcut non negat Euangelium Spiritum etiam a Filia manare, quia
Filius dicat,Spiritus qui 4 patre procedit. Ac fi uelis munera,non fub flmtiam
duiinorum numinum ff>ccuUri,hsrct magis ad Prolem Spmtus,quam ai Supremum
Producitur enim a Bono,a Mente producitur V donatur, cr effundi/ tur.Ob hanc
caufam in produftione eius, Prolem tantum commemorarut: nec par ejl tamen Bonum
eos exclufijfe,prxcipue uetufliores . N am Mercurius dixit a fbm tefanflo
Spiritum produci -Fontem autem patrem effeconjlat, Vt ergo ex Euan/ gelio
colligimus modo Spiritum a patre procederc,modd 'a filio, non (equimur au/ ter
errores eorum,qui tantum ea probant tcflimonia, qua Spiritum afferunt a pa/ tre
produci: fic ex diuerfis huius Theologia locis colligimus eum a Bono, et Mente
txijlere. A Bono Mercurius,a Mente iuniores Platonici,Plodnus,Porphyrius.Bo
numq; ojlenfum rffipfum Genitorem appellari. Filius in Euangelio de patre fuo.
Nemo bonus, mfi [olus Dcus Sed diligendus ad Plodnum inftjle. Si enim dicebat
fo/ la alteritate Bonum ac Mentem feparari,ut ne fttfeiunda
fubflantix,efficitur eun/ dem produci a Bono, atq; Mente. k fubftanda enim
dmina producitur. Eadem au tem,Plotino tejle, ejl fubflanda Genitoris , ac
Geniti, ut cos a ueritate aut nihil, aut non multum decidi ffe clarum fit. Non
feparaffc autem eos fubjUntiam horum triu fape probatum, fidcb uero non ejl is
error apud eos,ut in contrarium potius defle xerint ■ Nam coniundionem
fubflanda eorum quidam edam inter exteras diurna* fub flandas effe noluerunt,
ut altera cum altera ejfet connexa,Deus cum Deo, ud angelus cum angelo.
Quodquidcmin fubflantijs, excepta diuina, fieri non potejl: Nufquam ejl tanta
coniunflio,nunquam,excepto Deo, atemitas. De quo pojlea. Nominant autem t reis
Deos,alteritatem tmum,non numerum fubflantiarum in/ nuentcs.Dijjicile enim ejl
haberem promptu locutiones et nomina,quibus coniun ftio fubjlantia , atq ;
diftundio numerorum defignetur. Nam nomen perfona non fuit apud eos , prorfus
hac in re apud antiquos inuiftutum.Ad uitandum autem er rores, cajbgatius
pojleriores locuti funt.Agnofcimus igitur totam Thcologiam,no folum q;
dependentiam, creationem'^ rerum ex Deo, fed etiam et grddum iHorum . triu,et
ortum^c produdionem,cr quid muneris, ac nummis exijUt in unoquofy. Credo
diuinis oraculis, non turibus humanis,prifcis cognita . Quod Aegipiij ter
acclamabant, trinam Delutem deGjnantei.de quod diniium lapiendam, oranu cSTc
apud coi infcnpno dcmonftrabai. Cap. VI. C onfidcrandm quoi £ , quod traditur 4
Dumafcio Platonico baudignobii, qd icAcgptijt t ; ie Aegyptijsfierhibet:
7rg&r9y &fX*y oTtorteCxi/rnaity t4$rty,n. or«S
fymtcoy,TfK7^«Wi<pHyJfoffiS-Quifunt:Primum principum appellant
tenebras,fuper omnem cognitionem,tenebrM incognita , Teridud acclamantes, hk
inteUigimui claruiffe pnfcis feculk magnam de tribus illis lucem -Omnium enim
rerum principium ter acclamantes, appellantes^ tenebra, omnem hume/ nem
cognitionem fupereminentes , triplicem DeiUtem defignabant ■ Hinc etiam
Dionyfius ex fmdis,ac diuinis fontibus caliginem hac uocat , Quipofuu tenebret
latibulum fuum. Et de eodem diuinus Orpheus, Avr>y Ji iy
b{o<k>,sr&L yo(f nepO* tstf tuifeu. lUm non uideotefl etenim caligine
feptus. SicAegyptij fandtjitmam Trinitatem, prtmumq; omnium rerum principium ,
te/ rubras ignotas dixere,nuUa potes humana cogitatione contingi, fub aldfiima
diui/ tutatis fux caligine latitantem diuinitatem, pelagus abifiimum , quod
intueri , pe/ tutrxreqi fummas ad ufque f rdes, nulla ne Deorum quidemualeat
cogitatio-Tcrcfr ifbd acclamabant, tria iUa principia innuentes. Bonum, Mentem,
Animam, feu Spiritum , Platonicis, midtisqg alijt philofophis notifiima -
Triplex apud illos acclamatio, ficut angeli clamarunt ter, Sandus, Sandus,
Sandus. Item illud con/ fideranium , quod P lutarchus in Aegypto in templo
Minerux , qua ejl duiina [a/ pientia , filia fummi Dei, fiuffe
hancinfcriptionem dicit , iy<u ayi w£y tc yt yovog, mu oy, i
sffi\<roy.\voy , i tffi rcytyiymtmAoy ot/J^usmu Srurbs tmtxxfat/^tyiEgo fum
omne quod fuit,quod efl,quod futurum efl:uehm me/ tm nemo mortalium hadenus
reuelauit- Hic infcripUo . Scito igitur & attende, quod hicinfcripdo erat
ea, que ejl apud Mofen,Ego[um qui fum. Quod Hebrai ce dicitur, Ero qui
ero,Gricre,o uy,ibe qui ejl- Scito $ hoc effe nomen tetragram mu, quod apud
Hebrios ejl nome i uerbo fubflantiuo i uoce futura n<'tV' 1 Weh, id ejl,erit
uocatur fflfv» tantum una Utera Iod,mutata in Vau, quod fit apud eos
ufitatifiime-Hoc nomen etiam ejl ,quod uocatur a philofophis ri oy, quod ejl
ip/ fum effe-Vt igitur dixit ipfe apud Mofen.Ego fum qui fum: er apud philofophos
CT Hebrios, ille qui efl, uel, lUud quod e jltfic iUa inferiptione teflabatur
fc effe, quod fiut,efl,ent,omnia uidelicet,qui continentur nomine, ille qui
efl- Quoniam apud Deurit inquit Plato, neq; priteritum efl,ne<^ futurum, fed
folaitema pri/ (entia. Priterea ut dicitur in facris literis, Hoc nomen meum no
indicauieis: ficait inferiptio , Velum meum nemo reuelauit . Nouimus item
appeUaffefe lUe qui eR: quia iefignet itermtatem,iefignet creatorem,cr per fe
exijlentem illum qui fem p er fuit, etiam anteaquam res crearentur : illud item
qui non fit ab alio : deinde dum qui maxime fit, ens item uniuerfale , magis
quam totus mundus, V uniuer/ fm-Etutapud loannem, Quod fidum efl 'vn ipfo uita
erat, aut, Omnia peripfum fida funt,V fine ipfo fidium efl nihd quod fidum efl.
fic ifta injcriptione,ojlen/ duje effe omnia,eJJefc caufam miner falcm omnium
rcru, fmefe nihil effe poffe, b i tubi (i 6 . II- mM /ur(J<r,C7' effe,
futurum^ effe fvte fe,qui jit omiit, ens maximum, ens uniuer fale.Vt autem
nouimus nomen rji,r fp Fihj D ei,qui crearit,qui fr caufa uniucrfxhs,ens
uniuerfumfic infcripriojjlit ipjum donotabaLSed Grxci fxdeban/ tur, inucnientes
templum illud m Aeoypto diuinx Sapientia , filtx Dei dicatum, putabant hanc
effe Mincruam. Q nod uerum erit, fi fordes fibularum abjlerferis, detraxeris q;
ude pallium, quod ex parte ftdt Praclus, dicens hanc Mineruam effe,
(/iHfjLtspytKH tiSh SioSyOpifice Deam. Siquidem et idem Plutarchus perhibet:
RfX inquit, quicun-f; apud eos eligebatur, fiatim fiebat fc«c r&p i%f
(iiTti yy t5! 'Qj.Kojodij.x: t7TtKiK^uiauivHi 7K7ro?iux, y-vSots H&i
/.oyois , cu livJ^asiia^>x<rei:7>\k\H§HXS & <Aixepi<reil)(sinp.
iojrtp o/xtAe •nx^xJlnhinp 0u/&;,7r& r /tfcSu -nei
<r<Qj.yy<tti7ruiK.ois iscumt «c cu neyanikJln <r<XQjixp,?i
fhotoylxs «i/raip fe^airncrEx facerdotibus,eratq; particeps philofophix,qux
magna ex parte,frbulis,narraboibusq qux obfcurai ueritath declarationes haberent,abfcodebatur
. Quod ipfi aperte prx fe ferebant, ponentes pro templis Shpingas, innuentes
adumbratam fapientia eoru Theologia habere. H xc ciim tefletur Plutarchus, non
mirum ejl,fiter acclamantes tenebras, trinitatem,aut tria numina depgnabant. Et
diuinam Sapientiam, a Deo natam de fe bqui obfcure,feq ; uelatam cffefstentcm
introducebat . Nec item tantam apud eos Theologum fiuffe mirabere,ex his qux
leges apud Mercurium,Orpheum,qui di/ didi ab Acgyptijs,Platonem,itemq;
Chaldxos,apud quos omnes erant duo,Geni/ ■ tor, v Proles,ut triafemperfunt apud
exteros . Sed peculiaris fermo de duobus, ftcut item in nojbra Theologjx-ln eo
porro quod Plutarchus protulit oraculo. Pro cius addit hoc quod deejl apud
Plutarchum ■ Vbi dixtffct, Velum meum reuelauit nemofequitur,opiTiKop
KXfprop,nAto; iytytro , Quem ego frudum peper ri,fuit SoL Prxdicat igitur fe
Solis creatricem ■ Mirabile myjlerium . Hoc enim efl quod Mofes, Dixit Deus , fiat lux. Et
, Creauit Deus duo luminaria magna . Et quod Plato in Republ- Sol filius fummi
Boni- Et quod Homerus in hymno de So/ ‘ le,<AioS Tutos,!» rolcs iouis . Et
eadem ftpien>ia apud Salomonem idem mirabi/ liter glorixtur:Ego feci ut
oriretur lumen in coelis . Et , Ante Solem permanet no/- men eius- 6 ntiferi
mortales,cur Solem adorabatis,non,utnunc totus mundus,eum qui Solem peperiffet
i N ominauitq; prxeipue Solem oraculum , quod fu in omni' creatione
prxcipuus,admirabile Dei opus , prxpofitum etiam 4 Mofe ante omnes res
creatas:Et de quo Propheta , qui coelum contemplatus , admiratus q; inuento/
rem,(ot exteris omifis,prxdicauit: In Sole pofuit tabernaculum fuu. Quod fecus,
ln coelo pofuit Solem, profequiturq; ortum, cr occafum, lucem , calorem per
om/. nem mundum intentum- Hjic ergo in oraculo gloriabatur Sapientia fefeciffe
. quo nomine debuerat adorari, coh,a cunfli gentibus , non ipfum opus . Vere igitur ilU Sapie/itUiCrat id ia Dei,cui
concorditer a cunilis datur creatio, uocatafummi Boa nili lix» . *»r KpHia.Non erat dia
fibulo fa Mmenu,quX quum homo fuerit , Solem creat non potuit- Habes ergo
ternam illam apud Aepyptios acclamationem non iniuria tri / nitatem,tria
numina,tres reges defignaffe,ut qua de prole tam rmra,ceruque tra/ Uderit .Ac
uere oraculum illud apud Aegyptios fiu ffe declarat Mercurius Trif /
megij\us,qui fimiliter de Deo locutus efl, in quod Deus imufibilu, fit
uifibilis ex operibus :ovyXfvtxrrx t},i(guccto.oo</c/llyisib/*M srvit,
crt/mccy ro ytyopwcp,ov ro fui ywfatvojj . Tu enim omnia res , er nihil aliud
efl , quod tu non fb . Tu es omne quod fuit, cr quod non fuit-Hxc idx de Deo,
cum Deo lo/ qucns,quod Deus de fe ipfo in templo.Defignat autem illud loannis ,
Sine ipfo fi/ GmeflnihA. De tribas Regibus.ftne tribas InfcIIigrrtijt,
frirliciqf Diuinitite , ex Ntimcnio, Acmilio.Plonno.Thecdoro, Iamblicho,
Proclo, Cap. VII. f^Onfideranda quoque,qux exteri Platonici,tum ditta
Platonis,tum Orphicam Aegyptiam Theologiamfequentes, c ut folent aliquo in
abdito apud pri fcos loco reperta proponentes ut xnigmata , p. odiderunt.
Proclus igitur hac ait fuper Timxum.N ternos TfUS knycrSura.% Stovs, raarif x
yiy kccA u tc'j» 7SfiroPy7rot>)7iw <Ji y°y (/Itvnfcy, iriiHiM Ji rty
rjuroy , «st e kcct eixir>y jlniuvfros JUifo S, Srt ^ur&i(t)ubcAAjTi.f>(&'
Numenhtt celebrat,*? laudat tres Deos, primumq; uocat Patrem, fecundum
Creatorem, ip/ fum opificium,id efl. Animam mundi,tertmm. Quocirca Opifex
fecundum ilhm efl geminus, cr primus fcilicet,cr fecundus Deus . H xc Humemus a Proclo reci
t tata.Vides apud Numenium,duos creatores , duos Deos • Eo enim modo tunc lo/
quebantwr. Vides primum patrem, fecundum Opijicrm, uel Creatorem, quod no/
men,ut fxpius claruit,proprium efl diuinx prolis . En quod noflra canit Theolo/
gjx,confitcns patrem creatore coeli cr terrx,confitens item filium creatore,ut
per quem omnia fida futi t. Nec te turbet quod tertio loco diuinitatis,dicat
Proclus po/ ttere Nummum ipfum opus -Non enim ita nominat tertium , utxquale
prioribus duobus , fcd ut fidum, cr opus quoddam diuinum:ficut cr Plato in T
muco, flatu/ ens Mundum aut Animam effe Deum ,creatum a Deo, id efl, rem
diuinam , opus Det. folum autem geminum Creatorem fiuelur,folis duobus
afferibit creationem , de quibus ut in primo libro uifum, tam prxdara fcripfit
Numerius . Vera quidem diurnius efl duorum opificum , & duorum non
diBindomm , fcd ut ipfi quoque docent jtnius operis mundani, duo creatores udut
unus, quia opus unum. De duo/ bus autem numinibus,cr de duobus quibus rerum
creationem attribuunt philofo/ phi,nunc ego loquor. Exeludoq; tertium illud a
uera diuinitate . Quanquam jil mi b' uerifimile tertio loco, non id quod
Proclus dixit pofuiffe Numenium , fed quod Pytbagoras,Plato,Plotinus, Aemilius
, ut poflca docebitur . Plato enim , ut fupe/ riusaudijh, trcsnominauiL Duos
autem qui crearent , ut idem Proclus perhibet, Plotinus adhibuit ; fnflyptJ/
vweTi&vrei t ip </l^nutsfcoy,r'oy y\y ty t« b ) rott t5. «if ^ k rorrot
, riy </li Hytftorovy ri rrecrrof.Dupltcem quidem proponit Opificem Plautius
,aUerum in inteQeduali, alterum imperantem uniuerfo. H ac dida Ploto» eo
jfiedant,patrem e jf e, primum intcUedualem dantem fapientiam, c r ideas Pro Ii
fua,quas appellant Platonici, torros : eum effefummum, eminenti fimumtp in
mtndo,qui dicitur totros:Prolemautem,ut omnes fuperius uidunus confitentes,
effe reginam uniucrfi,crea'ricemfy Mentem. Amelius autem melius c r darius ex
plicuit tres iUos. De quo idem Proclut:x/*tAsos <A% rgrrfoy7roiu
(Asitivfyoy, WvisTjm&xo-sAtxz 7jo«s, r>y otrx,r>ylyoyrx , r>y
opmrrx. <Aix/ eptfxri Ji srot, £ibn o /jSm 7rpiT@' risi oirrtoi <fay,o
<k fiSUr ty twtmroHTtp. Jt i earrfi , xgii (airiya rritru c, oji . o <f£ rjurot
fiXa r^lyxura , i(pa xros roiyoy. nati yotf irss "keP xvfvyitn tenrS o
aourroi . t^e Jiroly "fecT JlStn\p S/ ^ 5 7071 fAroy.oxoy ytf> nAu(*y n
isTre^Kai^rtoi-ny 70 tyoy «tivJfccn fcy.Quafunt, Amelms, inquit, triplicem fiat
Opificem,cr Mentes tres, c r Re/ les tres,qui ejl,eum qui habet,eum qui af^iat.
Differunt autem bi-.quoniam prima Mens ucre eft:Sccunda ejl quidem
inteUeduale,quod eflinipfo: habet autem ante fe,cr participat omnino ipfum-.c
propter hoc,ejl fecunda: Tertia uerd, ejl qui/ dem er ipfa,quod in eo
mteUcdualc. Omnis enim mens con fodato inteUeduali ea icm ejl-Habet autem quod
ejl in fecundo,cr uidet primum, q sunto enim fit ma/ ior difceffus, tanto id
quod habet ejl obfcurius . Hac ubi recitajfet , P rodus addit, rirv i Syrin
tjoo s roxt , jpeic fotiuvfyii hsori^rcu , y&u. rii nxpx rsAxrtott 7jo«ff
J&ctcriAixi ,x^irovt7TXf ofep&ojo«i.Videlicet:Hdtig/ tur tres Mentes CT
Opifices Jlatuit A melius , er qui funt apud Platonem tres Rc ges.cr qui apud
Orpheum tres,Phanes, Vranos, Cronos. Hec Proclus . Ex his fit clarifiimum etiam
Platonem, <y Orpheum antiquifiimum, de tribus numini/ bus locutos
incorruptius quidem , dumus , er codejhus Platonem , nominantem tres illos,
tres Reges,udut unum. Sunt ergo tres Reges apud Platonem , tejle Pro/ do , non
Chrijiiano, imo Chriflianis inimico, funt tres Mentes, tres InteUigentia, tres
Reges udutunus. Vt nojlralitera canunt,Deus Pater, Deus Filius, Deus Spi ritus
fandus :Non tamen tres Dii, fed unus ejl Deus : jic dicere pofiis ex Platone ,
Rrx rft Pater ,Roc ejl Filius,Rex Spiritus fandus-No tamen tres Reges, fed unus
Rex. Qupniamq ; mens ejl una hypojlafis,aut perfona , crediderim rede jic pr
adi cari,Mens ejl Pater,Mcns Flius,Mens Spiritus fandus.No rede aut,ft dic as,
Non tame tres Me ntes,fed una ejl Mens. Quia M es ejl hypojlafis. Sed fit quod
ueritu, ac melius Theologis uidebUur.Quis aute reuelauit Platoni, qui Metis
atema ai/ uentumin mundum, plus trecentis annis antecefiit, tresiUos Reges,
circa quos omnia effe pradicauit i quis item Orpheo , licet, ut moris, eius
poeticis nominibus tria iUa nomina defcripfentiScdfit obfcurius quod ab Orpheo
pofitum ejl: uera, luculenta. • . biculenta,clarefcentia,qua P lato de tribus
Rcgibus,Plounus,Numenius,Amcltus ie duobus Opificibus. Nem tertius femper fiut
obfcmor , etiam apud noftrates. Hoc mrraculum,tres omnium rerum imperatores
Platonem nominaffe,cateros au te m Phiofophos,duos Opifices,ut ejl in
nojbraccclefli Theologia-Hoc indicio ejl, femper in prifca Theologia,apud
Cbaldaos,Phcenices, Aegyptios, gentes uetu/ jlifimas,qua nunc penitus
apparmt,abditam fuiffefapientiam,fed non cognitam, . adulteratam nominibus er
Jenfbus donec praco cceleBis ipfr,ui/ibilcm,qui cjfet ante i/mjibiliSyfe
reddens , eam efficeret rutilantem, docerctq ; omnes, oportere adorare Deum,in
ffnritu CT ueritate. De quibus tribus, Deo,Veritate$iritu, no/ t ionem priora
fccula,ab initio generis humani de fccndentem, tenuerunt. Nam fi/ cut Ameltus
fecutus ejl Platonem, fcnecejfario Plato didicit ab antecefforibus, credo ego,
Aegyptijs er Chaldais,quemadmodum tum in Epiflola nominat Cau fam mundi,CT
Patrem eius, certe ab aliquo oraculo, ab aliqua uetujla Theologia, quale
canebat Aegyptia,tria numina,ea tenebras appellans, CT ut tam multa Mrr
cunus,Chaldaus# decantauit . Venffimum ejl item legtffe Platonicos multa, qu£
peruenire ad nojba fecula non potuerunt, ex quibus iUi libris fuis quadam
Largiti funt.Sed reuertor,declaro# AmeliumPatrem, primam# Mentem dicit exijlcn/
tem , fecundam habentem , tertiam uidentem . Quorum ratio ejl, quod primo ac
princtpaltter,fontaluer#, ejl ipfe Pater, qui dicitur etiam 70 rrfi 'toy.
Primatus , Principatus,Primum cffe,d quo reliqua duo.Secundus dicitur habere,
quia parti/ cipat priorem, nafatur d prtorc,e}l filius eius,habet ab 1U0 bona
fua , dminitatem , fapientum, autontalem, id# tpfe prxdicabat tn mundo, eoq j
ejl fecundus, parti/ cipans#,quod dixit de eo loannncs,eum ejfr er fuijfe femper
apud Deum. Ter/ tius autem, inquit,habet quidem quod in Secundo ejl, rejficit
autem Primum- Hoc nos clarius diceremus, manare d duobus, quia Primum uelut
fontem fuum afficit: habet autem quod in Secundo ejl. Fluit cntmab ipfo:habet
ab ipfo,CT d prxccden/ te,quod ejl: er datur,mitmr,fuu# ab ipfo Secundo. A
jfcftus in Primum ejl, ut in fontem fuum,habere quod in Secundoxjl item
accipere,quod ipfe fit, d Secun/ do- Dat enim ei Sccundus,quod ejl. Quod fi hac
ad creationem, ideas# referas, C ut tres rerum imperatores,tria # principia
uelut unum,eadem ejl fententia. Pri mus uere,principaltter,fbn taliter ejl.
Secundus, ejl I dea qua infrejl, qua dicitur . dbeisTaroHTop. Obiduutcm ejl
(dea, quu mhd ejl in Deo alienum d Deo. Et quia M ens, aut Intcbigenda ejl idem
cum re inteUefla: fc ettd Tertius,quia et ipfe Mens efl,ejl ipfum mteUciluxle
jute mtelhgibilius,utjic dixerim. Id fcUicet quod ejl in Secundo, et quia
Mentes funt,inteUigendo operantur. Quia uero funt unus • Deus, quod
intelligitur,CT intelligendo creatur d Secundo, inteQigitur item, fit# d
Tertio,f uelis ijla ad creationem rejbre,cutus principalem cau ftm afignant Pia
tonici uelut originem, ideam in mente opificis, qua ab eis nuncupatur to vomiy.
hac I dea , in quit A melius , efl in Secundo , ejl item in Tertio : fed
Secundus , er b 4 Terttut. ii0 Tertius ejl item cum ida idea-Simtenim uclut duo
opifices mundi,uterque mundi origOjUtrify incfl I dc4 mundi,cr utersp cfl ipfa
I dea. Non cjl diuinitas eorum dif/ iunh a , quia uterq; cfl eiufdem rei
fumrnus opifex, uter# principium. Pdter autem V primui efl,quem cr fecundus
participarer tertius afticit.coq; primus a duo t bus partidpatur.Qux quidem
nodra Theologia clarius loqueretur. Sed nobis fa/ tis cfl odendere,c<xlcdi
nunc reudatam tedimonio Maritalem, femper in aliqua Iu ce apparuifferreligionem
hanc,quam colit mundus , antiquifUmam illam omnium * feculorum effr.uerum ut
nunc radiantifimam,omnibusq ; pcrffedifiimam, ftc tuc • obfcuriorem,intcr
abdita rnydcna latitantem,uix paucis introcedam, nec ab iUic etiam forte
intelleflam, donec apparuit tota. Ecce tot autores,tot tedes , de duobus Opijic
ibus, de tnbus quibus canitur nobis xtema gloria, tefles inquam, quibus cum aut
incognita prorfus nodra religio faut uix cognita efjet , loquebantur tamen ea/
dem, apud maiores Theologos reperta . Nam quod Plato de tribus Imperatoribus
fcripfu,extabat etiam apud priores Pytbagoreos.Ncc tibi referam hoc loco,quod
fuperditiofi quidam e nodris, ex libris Andotclis , qui tedetur Pythagoreos
ufos numero ternario in facris,quo dejignabant pmcipium,medium, finem m eundis
rebus: fed quod euidcnttfiime monuit Proclus a Iamblicho traditm : rpus uvxt
Swv; t svtovs Kgcc wccfx rois wvSayoftftss vycvot/ytif*ei/s:Celebrari,lan dari
tres idos Deos apud Pythagoreos. Videlicet quod nos,pcrpetu6,& indefifje ,
nodesq; diesq;, nunquam fandjfimat uoces has interpollantes,ut ftt gloria
Patriy Filio, Spiritui fando,qui fuerit femper,crftcut fiut,fic fit , futurusq;
fit in aternu. Eadem extan t apud Numenium Pythagoreum . Mirifice quo <£
confenfere exteri Platonici, uenerantes , adorantes# cum exteris tres hos
Imperator es, cr Reges t tresifa Deos,ut unum. Nam The odorus Platonicus
injignis, fecutus AmeUum, hae Proclo t ede ad uerbumpofl Iamblichum inquit :
Tftis yiy «mAta trvvsTri/ pA»©* <pho-i (Amaiovgyovs- rccr/u Jt cureso , ovk
Xbihk parve re icto.’ t7nK«rx fiy vohTrvy n ngu. roif&ydtiy . faroiutAu
<A r>y pAi cvmuxfi vcOy,r>y <Ji m^cy ovoieu/,rby tfiroHylw
'lvymy,t(yu rey pAi &fiougi"ny,r>y <f£ ut «Kx (diKgiykioy,
r>y <f£ 2? rluu ut orte n#(f Insest fitxifvriy mvroiHictroy . Nimirum ,
Tres, inquit,fecutus Amelim,dicit effe Opifices Theodorus. Nec eos ordinat mox
unii, fed ante Deos inteUedos, crintet ligcntcs.Aliumq; uocat Mente
fubdantiale,aliu fubdantid mentale, tertiu Fontem animaru. Ac primi i indiuiduujecundu
per omnia didributu, tertiis fidente per /in gula didributionc.Hxc
Theodorus,fccutus Amrliu,Amelius fecutus Platone,PLt to ueteres Aepptios,hi
maiores,primosq ; hommes,cr oracula caledu,ubi(p re/ fonantu-Confidera obfecro
ordine,quem dat his Theodorus. Non enim locat eos pojl unitate , qux tribuitur
ab eis tu fummo bono,tii ideis, fed locat ante deos intcUe dos c T
intelligentes. Noris,u t fuo loco uidcbitur,apud Platomcos,cr nodros,cf[c duo
genera Deorujiuc Angelorkpriores dicuntur rosrrot,mtelkdi : poderiores rstpoi. mgoijntelligentes.Dionyfms
ii&es priora inteUeflos, quuintcUigmturab hk <jm dicuntur rn {o i: quo
er ili» mtellerii,ut fuperiores, cr hi inteQigentesuocan/ turdrradixrc enim
maiores in inftriores intclligentii fapientumq; . H osindlosre/ facere, uclut intelligetes, cr
cognofcentes. Nonnulli PUtonici tngeffere notu. In/ teQerios,cr Priores, ideas
fentientes,qua ab inferioribus inteUiguntur-Sed ordo, et fcnfusfyncerus prior.
Tres igitur Mos Opifices, id ej\,Trinitatem flatuebat Th eo/ dorus ante omnes
ordines Angelorum, prioremq; uocabat Mentem fubftantialem, jdefi, cuius
fubslantia fit Mens, fit primum fapere, primum noffe, prior fapi/ entia , cuius
fubslantia non fit aliud quam Mens, Mens plena fubfiantta , quo de/ ftfftatur
primatus totius effe,omnumqi mentiunuSecundm uocabat fubftantiam mentalem, hoc
ejl,eam mentem crfapientiam , qua hoc ipfum habuerit a primo, Cr qua primo Mens
fit, fed ab eo qui primo mens:idrirco etiam primo fub&tntia quia
mensfubflantialu primo.Tertim uocabat Fontem animorum, quo nihil di/ uinius CT
profundius . Qjjippe CT noshra Theologia uocat eum Creatorem fari/ tuum, ut
paulo ante uidiBucr haccfl Anima mundi uiuificatrix, mater animarum. Nonne
etiam ttoftri eum appellant Fontem uiuumfrogamusq; ut per eum friamus patrem,
primu frihcet illum f Priorem autem mdiutduum dicit,quia Filio datur crea tio,
datur execudo rerum paternarum, iRc fkrit omnia, V per omnia comeat crea
tor,princeps,iu([us a patre. Nam indiuidius,defignat eum non fungi his
offirijs,fi/ Itum autem fmg,effe eum,ut Philo perhibet,patrisfui
V7r<tfX°P,[ubditum,magi flraUiM,[ubminifotm,)irientem omnia pro eo jus
eius,ac potc&uemUac igitur Platonici eo faritu,ex ea Theologia locuti
funt,qua peruenit ad eos a feculis prio ribusjnucntaq ; ejl apud Chaldaos,ty
Aegyptios, SibyUas,cr in oraculis, quos li bros fi ftc nobis uidere datum
fuiffet,ficut quadam fru&a,propemodumty naufra/ g \a utdimus, certe myflena
penitus noflra uideremus.Sentiremus toto in mundo bc tteficio diuino prius
obfcure reuelata hanc religione,ac philofophid noui fimorum feculorutdonec
uemens princeps eius, m cuius morte uelu templi friffum effremo iis tenebris
tota aperiret-Quo fiftu ut eo ueniente repleta fit omnis terra,ut pra/ dixerant
oracula, frietia D omini. H ac aut qua produ&t funt,ctjino rcfle Proeliis
interpretetur in Timao,uidebis tamen paulo pofl homine reftpifcentem. Nf ego c
ontendo, quanta poflea Trinitatis refulftt notio,eos temiffe , fed cum audiffe,
ex parte uidiffe. \n Theologia Platonicoru,ea potifimu frquenda, qua maiores
tradi diffent. Ni Proclus firme p o farior omnibus floruit ■ Sed enim e lia
nojbri fenferut, prodiderunt $ mirabili,propemodumq; diuino fcnfu-.ueru manabat
ab Aegyptijs, CT Chaldais,Platonc de tribus numinibus , praripue duobus
prioribus locutu m,i quibus prater CynUu , CT E ufebin ejl Conflantinus
Imperator in oratione de reli/ pone Chrifaanajn qua mirificis laudibus
collaudato Platonc,fubdit,nr pijoy /r\ 3m(/ HQiy'H7tc& i°y \sjfcf tIw
zoixi/,xfcA<vS 7rot<oy. 'crufrccfi <& Taro» Jlbj-ityy. yJaJlyt
ovoiccslsfi ctfidny dmAy/.iu&: cvV»s pla/a/ h i QoTcftoif I»*. A.vav S-T.
-E7; ■ rt i<nx$T& Jldli nfyis Sta tLjj VTrecpfiytytg » <r*i 'vt -r
TipiTjf.aunoj yctflfay o Jlmnspybs ngu. JltotKHTMS -r 3a«j/# Prmum,inquit,Deum
docuit rede fupra fublldntiam collocans. Huic etui fubiecit fecundum:duasq;
fubBantus numero partitus efouna cxiBente utriufq; perfodio/ w,er JttWkmw
fecundi Dei exiBentiam habente ex primo. Ipfe emm ejl opifox, C r gubernator
omnium.Hac quidem tUe,docens Platonem duos quidem Deos , ut ' rjt in
epiBolis,nominaffe,fed unam utrify perfodionem attnbuijfe, habente Secuit do ex
primo ipfum cjfc,ipfum extBere.Duas autem fubBantus eum numero fiiif/ fe
partitu, ejl duas hypojlafes,duos numero gradus in diuinitate flatui jfe . fic
enim eo feculo cr religione loquebantur- A fignans autem unam ambobus
perfodtone Plato,ccrte fubBantiam,diuinilttemq ; eoru unam afoignabat-Vna enim
efl diuini/ tas,unaperjidio,unum eundarum rerum foBigium. sic unum amborum
culmen, ' * una matcdas,utiqicrdiuinitdt una,qua ejl fuprema perfodio- Dt
trtbat principijj.tx Pro.lo.Pl jionii Theologia conf enti», qoxdfcunttt Bonum,
;Vl. ni,Aniitij:ali|»ijj nominihni apptllanlur.Bt quod hic trii pnu.ipu.non
CubfUntu rru fum.icdalia ratione. Cap. VIII. ueronoBri folum,fed ipfmet
Platonici clarifoime confitentur tres illos Re 1Ngr;,lru$ numina
rerum,dccreuijfe,decUraf[e Platonem, idy ejfe fupremum. Theologe eius cacumcn,m
quo fita Jit eminentifoima Trinitas, ad quodfapientifU mum quemq; oporteat
aftirare-Confiderent igitur omnes, fu jpicuntifc ucritatem omnipotentem, que
fepe uelut ignis in anguBijs claufa , impaticnsq; tenebrarum tuolenter erumpit-
Nuda cjl reliqua controuerfta,quando tot teBes afptcis, paribus tcBunomjs
afferentes, concordueri}; acclamantes tnplici imperio , terna,aut tripli ci uel
trina diumUad,ac maieBati. P rodus Sle, qui fuper Timaum,caterorum PU tonicorum
de tribus regibus fententiam propofuerat,m libro de Theologia Plato/ nica, in
quo late de dogmatis Platonicis di jfent,fimilu atque priores, Numeniut, -
Porphyrius,et Plodnus,Amehus,confitetur fenjiffe Platonc,cuius farno etfi proli
xt or efoaUedus tamen declaranda ueritatis amore,totum proponam, cr edifferas
CQHxrcuyfjS* wa~/idp cjptnou. uga ^nydiy Tmityt 7oy yot/yaTrotfcuyu, Ksucunoy,
ayxe, xgu^yiyoQt-dut falw y? i AnfoJloii , ipu «WAi/t ari Iukthtcu. Ttfbti n JC
tpr ctMlw tcj/ XhihjQ «v •antPTtAwf xvutucrttTtytWiX&t «f P *7»|» aqf ni
ructante, kxv -rxtkyvnt 7vy burety,Akytcs rlw ysavste<ny\y<up
«uieeyKcuoy. 4vX»S (&ry*f,w ns cunee tikriyay cuixynalees wicpv' Ky/.ctJii
o Ge fttlui Tjoewislftui, h itivJfooTtfcur y? cumis, «v Ji ya •mcu/TU,xffii
r& cyrcvi carohoumy Jfwctrty, «M.’ odeuscr &<A&v<f>k/ siKi
Jlit Jt cojtIw aj>xfui Tuy TssccvTtty xz3Q TBcurrocy •? iihJI^cs
etTresttj/KrmjrBewTOcy curstce, 7&y bsccs ouvvcpt , SCW9X. I tlt . teu/zi
rSy Myaffitoy cvQx- xotirrlwA nj>&7Js lw ruy 2a*i{/, iptc »ov
BfurGvTtyxy ccpxfjuj yi «Gemis «7roKtKgvy.icy*(w}yi$ia>t«*AfiO(ie> ®f
ipis vomes ou7jxs,kj (uri^xt tmuurtt ooiuccrtiy avxQajurj,'dv flui Aiyo», <£
viy y»y tjout isiy. Kj xiw \zstp viy y/to<riy, Tr^xyciy (tSi tx Ttiruny
&S yarccJlcty ars oikkvs ctfiiydttimy /\ y/oac^n, r>y A M' f'oy,7»y A
^.vyiKcy. •aide ytf porce s uyin? nAttiis s <jv cusn trvmyit/. ftwccTifa A
uazTif ttc <mpX7vc ttus •j.v\ous,e70i htttsk^ /jS& ‘Wjs refoti
*L<Pi<ri,ToujTtx AtoIs yveeert t eriuy.7ixinrt^ asydew ctf ylu/ inhsptcpa
tfJ apiSiKr>t yrcu/lx , xgii p.i%i7cturtti xirxJfixyuvovc, wtfrt{ oivrxt n
XKfo-nmy lyciy x oXrny St&f/aj, Kp« Tcurtlw tLu Tityi &viy «/«Sea*',
\gu Tityi xrtff y/xiAxs f&y orracy. qui funt La/ tine-.Corponm quidem,
quemadmodum ditium eji, crammarum patrem , Men/ tem pronunciat,o ’ caufam,cr
circa eam euntia effe,cr operari quacunque ui/ tam m proce fibus , v
explicationibus poffederunt . Progreditur autem ad aliud pnncipum,(t Mente
penitus abfolutum,magiscj; incorporcu & ineffabile , a quo omnia etiam
extrema rerum dicas habere fubflantum,neccf[c ejl . Animam entm non omnia participare neccffario nata
funt,fcd quacunque uitam habuere purio/ rem aut obfcuriorerti in feipjii. Neque
Mente omnia frui , esr ea qua uere ejl , fis efl,fed quacunq; fecundum ffecicm
fubfifiunt. Oportet prtnciptu omnium ab om itibus rebus participari:fiquidem a
nullo deficit ea,qui ejl caufa rerum, qua quo/ modocunq; fubftllant. Hoc igitur
primo ac fupremo cunilarum rerum,ctiam ipfa Mente antiquiore prineipio,quod in
abditis ,v waccefiu effetabfeonduum, cum Platonis Theologia reperiffet,et tres
has eaufas,cr unitates,ultra corpora demon &raffct,dico Animam <y Mentem
fupremam,cr fupra Mentem VnUatem, pro/ cedere quidem ex his uti unitatibus ,
aut fmgulantattbus proprios numeros , alte/ ym quidem unifirmem,altenm
mentalem, tertium animalem,docuit • Omnis e/ nim fmgularitas antecedit
multitudinem ftbi coelemen talem . Coniungit autem fi/ cut corpora animis ,fic
f ime animas quidem mentalibus ffeciebus , aut firmis, has autem unitatibus
rerum. Omnia uero munamuertuntur incommunicabilem Vni/ tatemtCT ufque ad hanc
progreffa Theologia Platonts,fiiem putat fupremimfe tenere totius rerum
ff>eculattonts,<y hanc deDijs ueritatem,v circa unitates re/ mn.Hac-er
alia multa Proclus,afferens hanc effe Platonicam Theologiam. To tus autem is
fermo ejl declaratio eius , quod in tRa inclyta ad Dionyfum Epijlola, qui e fl
fecunda, locutus ejl Plato, Circa omniu Regem effe omnia , V illius caufa omntd,CT
‘Ilum effe caufam omniu bonarurerwm,Secundu autem circa fecunda. Tertium arca
tertia. Vellit fuperius fiit expofitm, circa Secundum fccunda,cir ca Tertium
tertu.Tria hic prwaj>ia,cr tres caufas afferit Proclus in Theologia
Platonica cclebran,primum<fc ac jupremm appellari Vnitate abditam, arcanam,
maximam. «»4 . ET». TE maximam, Secundum Mentem, Tertium AtiimamtMenlem^ effe
caufam, anima mn,ZT corporum omnium.Hucufque refle ac duune explicat Theologum
Pia/ tonicam Proclus . Atq; jit, ut jluporc digna res fit, PUtonem omnes
quidetnani/ mu ZT corpora i Mente fuprema c r prima producere , quam, ut
tejlatur edam Laertius,Caufam appellet, fed rurfunt altius eum afcendijje, c r
ad aliud princi / pium,arcanum ineffabile peruenijfe , a quo procedant omnia,
etiam extrema re r rum.Sed Proclus dicens, hoc aldfimum, er ineffabile
principium , quod eft ante Mcntem,Platonem dtxijfe sntmAa * %/f j»e i/avicp tv
vi, penitus et undcquaift 4 Mente abfolutum,fepara‘um,extraHu:fcut nihil tale
dixtfje Platonicam Th eo/ logfom-.quod er raione,ZT Platonis autoritxte probabo
Ratione quide, quoniam Platonem producere ab abift ima, primaq; Mente dicit
animas omnes, ZT corpora, circumeam affcrere,uerfxri,qu£ quomodocunq; aitam
participent . altius autem iUud,ZT ineffabile principium , quod antecedit
Mentem , dicit item omniu rerum, etiam extremarum ajferuiffe effe caufam . Ergo
quori Ment r fl caufa,eorundem quoq; ineffabile pnnctpiu.Qucro igitur quid
caufe fit, quod eorunde utrunqi eft c aufa,ut quot fiant ab uno, totidem ab
altero. Non 'ne quia una auf oritat, una pote ftasf Si enim Mens creat Platoni
corpora er ammas,omnem'ty uitamtineffabile ue ro principium omnium ejl caufa,
etiam minimarum rrfu:proftfto ZTMcns quoq; potentiftima ejl,ZT jacit omnia que
principium ineffabile. Ergo una ejl autoritat utriufty Neque enim bis potcfl
mundus creari,ut partim creetur ab ineffabili prin cipio,rurfum accedat
Mcns,qux cr ipfa creet Sci unam necejfe ejl effe autoriU tem,unam uoluntatem,
par conlilium, quod fmul conffirans creant mundum. Ne que potcjl ulla alia
reddi ratio, fi fit idem ab u’roq},qmnJit eadem uoluntas,ZT au/ toritas.Quod
utiq; non ejfct,fi ineffabile principium effet a Mente undequaq ; fe/ paratum ■
Ne enim uoluntas conffiraret , longe latcq; his ajc dtjlantibus Adde quodft
Mens ejl Deus o mipotes,ut appare t,creat enim omnia, qd ejl Dmmtatist
ineffabile quoq; principiucjl Deusiutcrq; neceffxrio eft Deus, ZT alemus
uterqii omnipotens, ZT fapicn’i fimus uterq;.Ha rationes funt natu rales, ZT
ucra. Verba autem Platonis, aperte Proclo contradicentia funt in [exta
Epijlola, ubi Plato eo/ memorat principem ZT caufam omnium pnefentium ZT
futurarum rerum,ZT de/ inde patre ijtius principis, ZT caufe.Princeps ZT
Caufa,omniu Platonicoru con/ fenfu,cr ut tam multis exemplis probatu eft
fuperius,cjl Mens iHa fecundi princi piu.Ergp ji Mens habet pxtrc(pater aut ejl
is, quem ineffabile Vnitatc,CT fummS Bonu dixere, quod Macrobius
teftabatur,addens uetere philo fophii dixi jfe Meti/ te ejfe filiam fummi Boni)
efficitur ut eiufdem natur t fint pater ZT proles. Ni qui nafeitur ab homine
ejl homo,qui 4 leone, efl leo:fic qui nafeitur d Deo,et ineffabili Bono etia
ipfr ejl Deus, ejl ineffabilis, ejl Bonu fummum. Igitur Plato tria decradt
prindpia,ut Proclus inquit , tres caufas,tres reges: modus aiit,quofmt
principia, que pofuit Proclus, fvrfan no eft Platonicus omninoMtd primo
uniformes, i fccu/ do mentales. Tertio animales ordines exisUtquia primus Vnitasjecundus
M es% t tertius anima. Dico ex
Aatonc,omnes Qualiter effe corumdem caufam. Tres cau, fe tanqium una, quod ipfe
quoq; fuis probat uerbts . quo.1 quidem fieri a fummo , bono pronunciat,qujrum
'ucipfum effe principium , etiam i n;ente,ctiam ab ani / • ma fieri fatetur A
mente cr cauft fidus cft totus mlidtis, corpora c r animat. Sum/ tmtm autem
bonu candorum cfl principiit, etiam mnimoru . M ens creat animat: ab anima qux
tertiit efl principiu,ammarit nafeitur ordo. Iti mudo nihil cfl prxtct hxc
ipfa,ncc aliud cjl mundus, quam hxcipfacrgo quicquidfitab uno,fitabalte/
ro.quoniamq ; non conuenit eiufdcm rei duos uel tres afeifeere creatores,
naturali dedudionc efficitur , ut trium principiorum cr caufarit fit una
eademq; poteBas , dutorUas,conjiltu,impcriu.Et ordo ille Procli,ut 4 primo fmt
unifbrmes,a fecundo yotgoi,intelhgcntcs,a tertio animx . Vniformcs
autem,utreor,uocat primam ange lorum hier ar chiam, quam ilh conficiunt ex
ideis,eoq ; uocant eas Vnifcrmes,id efl , , fvniles ineffabili
Vnitati.Secundosfentit,fecundum ordinem angelorum,qui creat’ tur 4
mente.Tertius efl ordo animarum, qui ab anima prima fcrantur,crecntur. Ii
inquam ordo non efl Platonicus,etfi ex parte uerus. Et rado clamat ex didis
eorii, ordinem non effcitaprxfixum,ut hoc fiat a mente, hoc ab ineffabili
unitate , idui ab anima-.quippe quot fiunt ab uno,totidem fiunt ab
alterottotaq; creatio 4 eundis uetuftifiinus Theologis uijibtlium cr
inuijibilmm , afferibitur menti ■ Hoc etiam Proclusfiuetur,in primis uerbis
animarum cr corporum , totius fctlicet fenfibilts . mundi afiignabat menti
creationem, m ultimis dicit a mente procedere mfovs, nimirum eundos ordines
angelorum-Sic edam diuus P aulus,ut fxpe uidemus, do/ cuit hunc effe
primogenitum, principium omnis creatur x , per ipfum extittffc ui/ < Jibilia
crinuifibilujtue thronos,fiue pote&ttesfuie dominationes, flue u irtutes*.
Hxfuntangelicx gentes, tota ccclcRis Keffiubltca creata a mente , fumma fapien
A tu, er intelledu,omnium intcUigentiarwm creatrice, ipfa prima fapientia arce
cr fadtgio intcdiyentix.Quocirca nudus fuperejl angelorum ordo,CT eorum, qui
du- cuntur roifoi,quin creentur 4 Mente.Sed aperiam huius fermonis apud
Platoni/, cos caufam , cur ab ineffabili unitate producant primas unitates ,
primam Hterar/ chiam.Ea uidelicet efl,q uoniam confidunt ex ideis hanc
Hierarchiam . ideas au/ tem ferunt a fummo bono habere principium,e<u 'que
dari menti creatrici. Sed no/ ri»t poBcriores Platonici,nihil tale dixiffe
Platonem , qui reda cr expedite prin/> cipatum,autoriutcmq ; eundarum rerum
afiignat menti in Timxo: 'm Epidola uo cat principem prxfentium cr futurorum :
rurfum in fecunda Epidola , tres om/ nium rerum declarat, adorat,confalutat
imperatores. Verus autem iftorum regum imperatorumqs ordo , iuxta Platonem , cr
ueritatem , cr ut ipji Platonici ffionte fua fatentur, e fl,qu6d omnes funt
reges , cr principes uijibtlium , cr inuiflbilium , . omnium tres caufe , tria
principia ,.tres fontes , fed ut unus , ut una diuinitat,unut. tonfenfus-
Graduuutcm efl inter eos, quod prima efl , ineffabile bonum , unitM (mmentifihnax
o* . I». emnentifatu , cui Tiliut e tum in hoc mundo omnes honoret acceptos
reftre/ bat,eum$ uocabat Patrem, et Glorificator e fuum.ab illo data Jibi
omnuinM ha here fe,quod non accepiffet ab eo.fe effe lumen ex iUo lumine: omnia
quidem hi/ here fe, fed ab eo,non eum a fe. Attulit pulcherrimum, quoad licet
ex mortalibus nojfe immortalia, Athenagoras exemplum, in oratione ad duos
imperatores, pa/ brem cr filium. Pater erat Antoninus Pius , erat ei filius
AuguBus, genitus ab eo CT declaratus AuguBus, Imperatorq; totius orbis. Omnis tcrra,gcntes omnes
ue/ nerabantur utrunque , ut unnm imperatorem . Quicquid iubebat filius ,'faHtm
eracqtucquid item pater,ficbat cxtemplo.procedebat filius, uenerabantur, odo/
rabant ornnes,idq; cupido, er uolente patre :ftmiliter procedebat Imperator ue/
rus,omnes uenerabantur,etiam filius. Filius uenerabatur patrem,non pater
filium, fed tanta charitate filium diligebat pateret ille fu* deliti £
effent,fua uoluptas tT gaudium, ut dederit ei quicquid ipfc effet . Genuerat
eum, tum imperatorem de/ clarauerat,totius orbis poteBatem tradiderat, omnes
iUi parere iubebat: quicquid honoris impenderetur filio, fibi collatum
pradicabat,pr* fe ferebat : nihil erat re/ tiqmm,quod filio non tradidi
ffet.hfi igitur, ut docui, C7 ut declarem Platonem, CT Platonicos, gradus in
illis,quod principatus,^ fummum, eji ipfum Bonum , ipft ineffabilis
Vnitas,principiumJbnsfy omnium,etiam M entis,tum Mens ab illo ge/ nerata,tum
anima-Propterea funt omnia circa tres Reges, fed principaliter circa P rimum, fecundo
circa Secundum,tertto circa Tertium Hunc ordinem uerm ui/ derunt
propemodum,ojlendcrurU(fr Platoma,quonum a Primo gignunt omnia, etiam ipfam M
entc,a Secundo quoq; pradpueuitas,animas,corpora.Nam edam apud nos maxime datur
Filio eundarum uifibdium c inuifibilium rerum crea/ tio,raroq; audimus
creatorem mundi feiritum fandum,etft audimus Deum ■ Hunc igitur Tertium quafi
fidunt (quod noBra tantopere uociferatur Theologia) fon/ tem animarum . E/t
enim Anima iUa, ffiiriuis fandus , ut apparet C/ut docuimus tbique- Spiritum
autem nos uiuificatorem}creatorem , fatoremq ) animarum dici/ Htus:Tu
Paracletus diceris,donum Dei alufiimi,fbns uiuus,ignis,charitas,Cf ffd/ ritalu
undio. E cce igitur, quanto miraculo, quo fluporc digna res fit. ante Cbrifli
aduentum, antequam Mens maxima uenijfetin mundum, audiebantur, nofcebait t
bsriUatria principia, triplex illa maieBas, trina Duuntus . Quin etiam gradus
in/ ter eos habuere notos,primum altifiimum, uenerabdifiimum, otffrroy,
ineffabi/ lem,cr quod in ccSxroi{,inaccefiis,in caligine habitaret,dicentes.
Eo$ non erat hominibus notus,ut dixit Chald*us,cr P lotinus, & diuus
loannes , Deum nemo tudit unquam credcbantc [j ut credit caca femper,cr infelix
femper Hebraorum tsatio,Creatorem effe primum iHum,non habentem ante fe
quenquam. Ecce diti/ Ro munere, o~ ut uere iUe inquit, allata de coelo
philofophia , fapiendoresaudie/ tmt Mentem creatricem, effe fecundam ab illo
f>rimo,genitvm ab eo, ab atemo, gptitimDcum,w ipfum omnipotentem • T rw$
principia uelutrmc, quo tem/ P« . pore diruit arcana illx,paucis(£ olim nota
Sapientia,norantfapientes . v Plato non fuit prior huius Sapientix repertor,
fcd catti didicit ab A egyptijs, 4 Chaldxis, eb oracuUs,qux v hx c,o-alia
innumera cecinerunt. 6 exeas igitur mentes He brxorum, fuper quibus nemo
cordatus lachrymas continere pofiit unqua.Uxc e/ nimMensefl, qux creat mundum
apud Mofen loquitur cum Adam, uifMemfe reddit Abrahx,apparet Ulofi in rubo ,
dat ei leges, exteraq exequitur apud Pro/ phetastdcirco uocatur a Philone etiam
I udxo vus«fXct,mimHer, nuntius, lega tus,utuocatLadantius.lAittcbatur enim ab
illa ineffabili, & xrcana Vnitate,i jurnmo Bono Patre fuo,qui habitat 'ty
xHecrotsjn abditis,inacceflis,arcanis, ej quem ait P hio non decuiffe ucniread
homines. I s autem erat,eH ut Paulus uo / eatjivrirvS, mediator,intemuntius
inter nos eyneffabile principium -6 fanflif/ fima,diuiniflima,prima Mens,
generis humani creatrix cr redemptrix-, qux fuit dementia, bonitasq; tua,ut
uenires in mundum , ut nos efficeres Deos ,jida ipfa homo,cr qux te femper
mundo declaraBt,ea miferata peccata noshra , reuoceS nos ad te,efftcias<fl
ut te in tua claritate ac diuinitate uideamus. QgridProclui fcftaiiir Platonem
d< tribui Regiba* io Bpiftola fcnflilc: Scie nominibu*, quibui tlefcribiiur
inttfubilc Hriiicipium,acinpc Deui Pater. Cap. IX. ^ Eilxtur item eode libro
Proetus explicans Theologiam Platonica,dogmatacfc A Platonis proponens, eum in
Epiflola de tnbus Regibus, flue [mperatonbut fuiffe locutum , « <A't
JiovA<{ xeerx TptTHy rcJftyti? tus mjistoAccJ riScr, vrvcf o<ruy fiuvwny
«f iiw ttiqi t> Gtiay iuAsnyny cwx7i%y.7Ti^vu,i<j ytp 70% f t Tccy TPiiy
Gxcri Atcoy ty tuvtcu S %i finxi; I uxta tertiu ordinem , ft uelis,ettam
Epiflolas, ex quibus fis efl ad [cientia Diuinitatis a[cendere,adhibe - Etenim
de tribus Re gibus,in his locutus efl. Ecce Proclus cofentit cu exteris Plato
nicis,Plotino,Porphyrio, Theodoro, Amelio, fuper trina maieflate,ac Diuinitate,
fuper tribus omnium rerum imperatoribus,ie quibus affcritfcnfiffc Platonr.Plo/
tonem autem eo ipfo libro fitetur a Pythagoricis, Pythagoram ab Aglaopbcmo, V
Orpheo dtdiciffeccatcco-xycqp » wttf l?Al<ri fkoMyia, pl cfcfixUstsi ttvsxy
tty tx^ixy crQ', 7rf arn fiSjrTrv^cey e fov, oncf ccy/atocphyo tit
ir%&faoiyogyix£iPxyStVT©',<AQrrcgoyJi 7rAxTtov©' xzso^i^x/ l&ffv Ik
rZy wSxyagetty xsttrSy og<QJ.x$y yqayyxTtoy Omnis enim, inquit Grxcorum
Theologia, nata efl ab Orphei myfterijs . Primo enim Pytha/ g ora ab Aglaophcmo
[aera Deorum cdoflo , fecundus Plato [ecutus efl , hauri / ens hxc e libris
Pythagoreorum , V Orphei . Non primus igitur de tribus Regi/ bus efl locutus
Plato ,fcd priores Aegyptij , Orpheus, Pythagoras, idemq; Pro/ dus e [entenda
Platonicorum, omniumq ; ante eum Phdofophorum ex Parmeni/ de Paltonis &
omni alia phdofophia eius,elicit duo ji umrni Patris genitoris <j; Dd
peculiaria nomina, ab omnibus feculis , i Chaldxis , A egyptijs celebrata ,
nouif/ fune Grxcorum fermonibus trit4 • Sunt autem V tutas , Bonum, de quibus
ipfe: JUtT* «>• - . If. /it/Js ojifocs t9 -f twj IviyjKitt
7mpcc<Pl(Aa<rty «• fU(/ o 7iAocr«{/ <?! £tp p«t» Tcorr»; xpyHS.yi
mAixtia. y> dyxSiy kxAo, tq r? «And axi •£wi(i<rni -ny TS.viy,tjj ra
hhtcc 7iHylw k%<A.aK.rv<rty y 7nc^m^H y/ ovon&fa.Kj T&y t vx^uy
tt$Qcuv{ x \xjosten tcny.Duo modi funt, quibus Vniut ipft demon Bratur . Duo
nomini tradit nobit Pldto,huius ineffabilis pnnctpij.ln Kepublica Bonum uocat ,
er ueritaus , quot Mentem unit,cr inteUedualu,fvntem demon Brat.In Parmenide
uocat Vnitatem , oBcndcns eam creatricem diurnarum unita tu. Sic ide. D uiine
autem unitates funt Angelici chori,quosinnouem dijlinguit Proclus,fecutus,ut
arbitror, V ut Graci fuft>icantur,Dionyfum:deducit eos tamen ex Platone-De
quibus alias. I n his ap/ paruit eum prxferre Vnitatem ipfi Menti,quam fibi
uniat, et copulet Vnitas ipfa. Sicq ; apparent duo P ater er Tiius,Vnitas,cr Mens.
Ldtifime uero, er pulcher r ime difrutat de Vnitate,probans eam effe
principium, fine qua nihil pofto exifk re,dppiicans uniuerfalem omnium rerum de
Vnitatc confideradonem,ad illud 'm/ effabile Principium. Pulcherrimeq; addit
duo hac norninatalterm effe produflio tus manationisq ■, uniuerfalis. Bonum:
alterum conuerfmisad ipfum, er udea/ put crfbntem,Vnitatem.Sic Genitor, <y
Pater ejl Bonum producens omnia,ori/ go,fbns omnium, ejl item unitas,
coniundio, connexio , ad quod omnia pendent, tendunt, affiaunt,uniuntur,dumlfa
uiuerenon poffent,prima , fempitemai j; cont iunflio,eft ipjius Mentis,
exterorum alio modo,ud ad creatore, autoremq ; fuum. Mirabilis, digna cultu,er
adoratione philofophia ■ Et hanc Proclus non ChrifUa/ nus , imo ChriBtanis
inimicus , proponit ex Platone , antiquisq f; . Igitur eorum in fatu, qui
ChriBianam religionem omnium fapientifiimam, uelut anilem fuper/ {titionem
irridentes,nefciebantcfc eam uenerari,cum primis hanc philofophia, fo/ lam<b
eam uerd eius effe poffefionem et alumna, in cuius unius thefauris pcrfeiU
tantorum myBcrioru contineretur fapientia, coarguitur- Sed ea qux de primo dio
rerumtp omniu fupremo,ac fupermiidano principio, cuius tanta fit maicBas,ut ab
omnibus dijlet in tnfwitu,dignifiima Theologia nofhra,et de fontibus cius
quxdam bauBa ab eodem Proclo , audire pulchrum ejl:Nutla , inquit , res ejl ex
omnibus, spioniam ab ida procedunt omnia.Principium enim ejl omnium , er eorum
qux funt fimul,<y eorum qux non funt.Omnia procedunt ab ido, et ad illum
comer t tuntur-Hxc proclus,qux fme dubio funt ea, qux prior Dionyftus, a quo
Grxci fu fricantur Proclum Theologiamfuam deduxtjfe . Dionyfus in principiofui
libri: TrttTjaoKwiiTts Qto-mpxvaxs nfioJ^ot «c nuis ayxt!o<AoTtos cpotfuoKt
vmhip u>t iy07roit>t fluvxius curxnmKut nux s ecux^Aoi,r(ffulynsft(pJ j
iiw a-uuxyoayov TTXTfk tyorv^te ngu 6i07reioy X7rAoTH7x,iy yotf if xinov ia
7rwrra,xgu. mainoy Quod efl, ProccffusdPatrc manon/ tu luminis , perimens in
nos ex bonitate , rurfum unifea utrtus, extente uos re/ plicat. . tx9 (iicat,V
conuertit ad Vnitatem patris unifici,cr Deificant fmplicitatem,Etenim ut dit
facra Theologia, Ex ipfo, <y in ipfum-Proclus autem:ci/j% / isi roiy 7tar
TeayyiourTxniccr oujrzfl, 7r&tA*At/S4^ . ctf\H yxf X&T&y faiarrtey
T&y ovn>y byi , veta Tuyyai ot/raty , msctk q' ctu y>y tnfoy , rlu/
W&S (urn tui/ 7rfciA$ontoy 1 7Tis§0(plu/ <x7TuH$vi(i7ou : Nihil ejl
omni/ um, quoniam ab illo orr.nid , principium omnium, que funt, que non funt.
A IU rurfum rdtioncconuerfmcm ad tpfum,edrum qua proccfferunt, ponit Plato.Ec/
te proceffus,w reditui ud fuunt caput,er initui. NamfubditrTxevnx sv xgu. wpo
mo-ty tKfi&iy, k sciwrtsgtrfcu 7r&j tKayt:Hec,ait,cr procedunt illinc,
c 7 rejleftuntur di ipfum. Nimirum igitur quod Paulus, Ex ipfo omnu , V in
ipfum. Poftcd fubdit Proetus :Qm igitur modi fmtdocendi deprimo, <y quibus
ipfum no ntinibus Pldto fiffuf.cauerii,(y unde nomina,ey modos hos, ineffabilis
et incogni U omnibus demonjlrationis acceperit, ex his arbitror perfftcuum.
Ojlendit in alijs Admirabilem ad omnes res c r cdpitd eorum excellendam Plato .
Omnes Deos, id ef}, angelos, ad unam unitatem congregari , pendere ex Vnitate
-Hac etiam dixit Dionyjhi,o r£y ugh&y etnxvrcay cuti©* , «{ Tretrm
KorrrtPiiynrSy tu Ikiu epu7i,Bonorumautoronuiium,in omnia irradians lumine
diuino. Sciendum autem hac duo nomina fumnu Dei apud Platonem,Vnum ty Bonum, a
Cbaldets fnrimo tradita,quod P fcUus tejlatur,yiccy otf^ny 7fKiT<t,y
t/bfifan,ty iy tuniiv, ngu iyxSoy ibniiyvio-iy, Vnum principium omnium
opinantur, uo/ cantes Vnitatem,<y Bqnum.ldcmMercurius,quod/aor«s fit radix,
cuius excel/ tendam inenarrabilem dicunt , ftc ey noftri aynoiHyHT©' amens
aj>/ X**S vzsifftoAii. PUc igitur funt ea qu£ fepe nofhri dicunt ,
pa‘remeffefintem, CT principium totius Deitatis,duorum fcilicet Imperatorum ,
Mentis ty Anime. Detnbojiitm (Ilii altiftlma Procli Tlicolog!a,mytUna Platonis
interpretantis: & quod Platonici facium tria principia, quorum primum
gignat fccui:tlum,tcruu fit habitus amborum Cap. X. Y^Odem libro de Theologia
Platonis Proclutdiuine de tribus hifce principi js Io/ quens,de Platone qr
ueris amicis eius, Tjoeg 7 mim toj etyydcs Trstoct .
&ye$oy,tnydvx&.nccyTooyi£ymro(r<tyog&crns. 7° (i$s e/lumfu,
Tisoy, xqu Ki*iS\K7«y ty intKnrx Tuy oAtoyT&v7rvif\oy VTuyyvn./ ^rrtoy ycvoy,aJiiK
kj iup yvn^yJtvcty ua^uyvyvmcu jj#. rrfm T»t vsjT)St<nto{,«7raWct){y {xfo
ablatos eu.7toy amm^xo-ytucy, cum v> j yi iJltrt Jln t Ttwntay
aepo>Qjurytvoy,i</lt Ttrx efluxcyiyXwy, i</£ UUthtk trvy^tyn 7T&J
Tsf «M»{ &tet/5 . yvne novus xzstfi crioy Kgu. xzseufoy,xgu. cqatx-nyTT&i
stowks Teetv7T«^fet,ii <xs<fhy\/ 'Tx^y.iYH /jJQr xzio tiS1 okt©- , ngu
e/Zxiw \oqvshGcok 7 iw 7ifW' ny eoixyjUguTsAtoviGeGeTn 7 p) /tiSlfteci TceVTht
nftvi fi» TUS tres • cu/tm Ji V7rx%fisiyyu.ci>\ orfairisHS vimasm/k/ i fi*
UO .'t </!©•'. Tottsy otrrocy,yv th ft Tpi«.ot,-f 'tvot,ty £ oiJos,K} <?
y^virroiy -r «H ^//oySLiv, ngu. t tiK&irr&jT Ji T\havi*v Jf> ytxny
<w<poiy hzxgxpy »S ^ ’ ^ \Z39sxlt.Koy Xh kj 'rJMUTiKoy >rtf oWS'. »rt
7r^oo<A&' icfi ■? t*8S,G$ «7ir^jy>y/’fc7risj>fl^«
mdtrnjjfi^Jlwiiai^.^yctfxvylse^' ivi i° o(/,X y-vn^yStanymm tz y/ \sa'o rrfr
d?7os>7sftHy <?i Jlwctmu f, 7ifOO<fl&' yZf tjS> ivo^ngu.
\ktvc<7K u$i >> oy. tjoiccs $v <fo{/ cwth, V vcmiLy hcf
oths>7> $,» (AuuxuSyro oyfrn (jSj/ 7^et yoy , r> <h 7 f$xyo~ UiVOL’
H7 &H?T9yLkVH /J$Vrivk,<rVy(pi(>Oy.iVH «/ItTgcT dv7t.7]Ol(XSVjj
casrH7if &TyuoH7H,ioy,r>oV)iy<%iJ-i$ccpQoii/>d tqvI*$ 2te,(£?
r> oj/,'ij9 ivii.7rccvvSotvy.xs£s.Ki^ trf&TBTtoy yiJlfacvvy^ftsrii
SrActTO) t’05, 07J >y 0 7rKT«f *?»>» 7TVCTHg 'db, Kj 0 V1SS T& 7TxJ
oi , 6? «? V tftvvxyil k Ufimlxi y-vrxjv t ay xn^y -Tria, inquit, principia
multis in Ii as faciunt, Bonum,Mentem, Animam,omne quod ejl, Mentem appellantes
. Pii/ mum ac prsapuum er imparticipabdc,Vnum,ultra omnia prxcxtflcns,non mo/
do uniutcs eat qux participant,fed ctim qux parUc ipantur,laudatur per p rimm
fuppofilioncm Quod omnium quidem inejftbiliter caufa dcmonflratur ipfum au t em
in nulla re exiBen?,cr ab omnibus fegregatummullam uirtutem habens, necfe
proprietate propinquam cum exteris DtjsPojl hoc autemfmgularitcr fuperfub/
flantiile,ct fupereminens,et imparticipabde ad omnes fub jiamus, Vnitas ejl,par
ticipata qt side ab eo quod efl,CT circa ipfum primam fubjlan tum
fubfiflens,abutt dansq; adiedlioneparticipationis huius,quod primo Vnum ejl . H
sc autem ejl fu/ perfubjlantialis exislcntia,er primx mteUigibilis Trinitatis.
Duobus igitur his exi flentibus, in prima Trinitate,nimirum Vnitatc,ct
Ente,pnmaq-, gignentejecundo generato :Z7 iUa quidem perficiente, hoc autem
pcrfado:oportct (ane mediam am borum cxiflcrc potentid,pcr quam,et cum qua,Vnum
fubjlantificu ejl, er perfe/ fliuu ipfius Entis. Nam et proceffus ejl ab
Vno,etad Vnum ipfaus Entts conuerfao • per potentum.Qtud enim aliud cum Vnitate
Ens, aut participatu facit Vnum ab Entc,qum poteflasfProcejfus enim ejl
Vnitatis,cr extenfio ad Ens. Trinitas ig f tur ejl hxc,intellcdualium
fajligium.Vnitds,potcntia,cns Alterum producens,al '/ terum produ(lu:Potcntia
uero pendens ab uno,coniunfia cu Ente.Trinitas igitur hic prima inteUedualis
Vnitas, Ens, ty habitus amborum , per quem er VnitM Entis ejl,cr Ens
Vnitatis.ln his jlupende demonjbrante Platone, quod er P ater* Mentis ejl Pater
, er Mens Patris, a- quod Potentia occultata ejl inter fuprenuu Huctifcfa
Proclus. q ux facile patebunt,ji totius dogmatis, quod fuperius ab omni/ hus
Platonicis affcrebatwr,ordinc meminerimus.Nomen Patris xtemi,primxq; ori - g
inis er fbn tis totius deitatis ejl V nitas Nomen coxtemx Prolis,ejl, Ens,
fubjlan/ UajAcnt. Nam etiam Proclusaffirmat Platonem oflendijfc Mentem Patris
cjfe, - Patrem 1 . *j« Patrem autem,Mentisgenitorem,ceu correlatiuafwt Pater c
r Mens, inter qua fit potentia,qux dicitur k noftris Amor utriufq^Proceffus ab
utroq^Duobus no/ ninibus appellat ffiritum fmflum. Animam, Potcn ttam-Haccfr
tria coxterna,in/ effabilia principia dtcuntur,Bonum, Metis, Anima.Dicuntur
Vnitas,Ens,Poten/ tu-Dicuntur tres lmperatores,tria Numina , tria Principia .
DiciturSecundum i Primo Patre,cr Genitore fuo nafci:Tcrtium dicitur
PoteJlas,Nabitus amborum : X noftris A mor, Proce ffus ab ambobus. Dicitur ipfe
Genitor, F onsfy totius Diui/ tutatis, fegregatus ab omnibus , alcifiimus ,
ultramundanus, ineffabilis , k ceteris Dijs difwntti fimus, fupra onmia
incommunicabilis, impxrticipxbilis. Dicitur item Vnitasaut Pater
gignere.Ensautem,uel ipfa Mens,cr Subflantia gigni. Vocatur enim,utfepenumero
dixi, fecundum principium t'o oy,ipfum Ens.Et Proclus ip/ fe declarat appellari
k Platonicis Mentem 7T«y to oy , uniuerfalem exiflentianu Efl autem Vnitas
participata Mens ipfa, quia Filius efl imago P atris , charxtter
fubflantixMendor claritatis eius. Proles ago efl Vnitas , efl eadem atq;
Genitor fub)lantia,fcd genita tamen,& manansabiUo Ob id Vnitas
participatd.Dicerent tiofbri,Vnitas genit a,non ingenita, quemadmodum prior,
fed Vnitas tamen, quod fubflantia fita ejl fubflantia Vnitatis. Perficitur item
Secundum k Primo , C r fub/ fantidliter manat, quod omnia bona Secundi funtk
Primo . Repetit eadem tria 'principia,quorum Primum gener et,Secundum
generetur,1 Tertium uero k Primo , (T Secundo efl, amor utriufq; potentia- Hxc
iUt conBanter affeuerant, c? Plato/
nem ea mirabiliter docui ffc pradicant. Admiranda profiflb myBeria.
DtinbusfubGftcm4t,(iut pnncipij*,cxPlotino:&: quod non fini plura, nc<p
pauciora . B» quod hxccogniuopomudminacft, quam niionrdcmonrtrabiliii Cap. XI _
Ei quoniam Plotinus,prxter ea,qut paulo ante pofita funt, multa diuinitus de p
tribus hifce Principijs,aut Numinibus ex Theologia Platonis,aliorum 9 qui an ie
eum floruerunt Platonicorum fcripfu:e quibus,Porphyrio tefle , fuerunt, quo/
rum feripta dfiduus legeret Seuerus,Cronius,Numenius, Caius, Atticus, Longi/
nus, Philarchaus, qui , ficut ante hos omnes clari fimus Philo mira , V
inaudita quada de Verbo dtuino,ac progenie diuina tradidit, fic prodidere
iflius modi pluri jnaiexaminanda funt ea,et proponenda,ut totius ueritatis
concentus , perpetuat p ab initio generis humani uera theologia fuccefio
audiatur. In libro contra progno 'JlicostvrJ Toirvf/ itp&vf uyiy n
rdcyaAovKTrKti tpvtris & 7r farry. 71 Zp yoif 70 i -n? oc 7sy,ix «rrfay,to iJiyXycy cv
tauTu,a^\’ w7J, jo -f tro£ . Myo/J-tvVH <Pv<rlt H 0U/TH,Kj ytfCUSIH tSK
ce/Al,d7Kty/,TSt/lTSr6 CtMfl, n Ttc Kyttdoy,e7vy teyodfiSU’ r> <jv ,
>t/ onry AtyecySb/ r> tcy«8cy,7Xv7Hy . voyifay tIuj <ph<n\!iU(p.
yaxy Atyay , i Kctrrny«^i\mcs XuavhS a- oHp,JIhA ovr7tes</^MHsycuhtis is
cJcm.G? r> 7if&7sy <ft stwj , crt a* 7thiscmy,Kx\ r>
cunvcpttis,*** ovk tx 7sAaor*>y. vtu y*f cwx^th^h/ i) as qptVKyi «c JAm .
«71 7itty yi « fano jgic TStcf Zfocv* . ■« i * i ff • ' « kv/x* y <nwk<rts i Ttirvy %<f t7
ifts cCfX** riPn 7ifosHaa/jS^vs,arcc rvy, pvrnfok. kj 70 royy 7jj>«TWS.«7te
4n*?> v*™ **V )*& ^ f Y<r,.^> #*in 7i*u« tst4»(/ 7i!k<&cU9V
W' K0«TO,^»7vtA{t^ai«Tt ycy tAcrt* t«,« ^vylw Kfitt r9(/ 7Kvny <n,X yjsy n$
u ro nf a>7vy. ecM.’ 3r» tT* paocAAMAotf^A/^S» f«nt:Quonum apparuit nobis
Boni rm/ turaftmplex *? prima ■ Omne enim quod non efl primum, non eft fmtplex:
Et ni btl bibet is in fe ipfo alii, Vnum ejl quid. Ei ciuf quod dici'ur Vnum
natura e udem. Etenim I rxc pfa non ejl aliud , deinde Vnu. Nc$ b oc aliud ejl,
deinde Bonu,quu di xerintu Vnum-Et quii dixerimus Bonum oportet eadem fentire
naturam, et Vnfi dicerc,no predic antes de ea quicquam.fed declarantes nobis
ipfts,ut pofibde rfl. Ac prunum hoc modb,quod)it fmplidfinw,*? fufciens per
fc,quod non fit ex pluribus. Sic enim attolletur in ea,ex quibus, & non
eritinaUo,Quomdquicquii in alio ejl, etiam ab alio -Si igitur non ab alio, net
Jj in alio quidem fit. Neq; compo / fuio ulla. Ncwflc* fiptr ipfum rubtl effc .
Non i Rigitur cur ad alia princtpUL taturfed b oc pr*pofito,deinceps M ens
flatuenda,*? id quod pn mo inteUigit.De inde Anima pofl Menti : is enim ordo
ejl fecundum naturammeqi plura b ic,in in/ idlelhudyietfr pauciora Si enim p
auciora,aut Animam,*? Mentem idem dicent, m Mentem <? ipfum primum -Sed quod
olixfmtab inuicem,oflenfwm ftpenumc ro-Si plura, *? cetera, que fequuntur,
Plotinuscxprifca Platonis ; platonicorufy omnium philofophta,in qua perucnitur
ad unum furiare, fimplicifimumq; pritt dpium,Bpnum ct Vnum:Bonum,quiafvnt
omnium rerum, et principium: Vnum, quia folitanum, fmplicifiimu , ab omni
externa re fegregatm,totu ipfummet,nS
,urunaturaToUunaBoniras,crunabona,ftmplexq; Vnitdt. Hac ormtis ratio clara ,
cui ud ipft natura fucem ac lucem pr abeat ,utabeaipfapene declaretur . - Huic
cum fitfummafimplicitas , cui edam ddmflum <juoq; ejl id quod a pbilofo/ ph
is *? ab Arijlotele inducitur, quod dicitur ab illis ccuTxfMS ,pcr fe
fufjicient, fibifuppetens,fe tpfo contentusiconfequitur ut mbil habeat aliunde,babens
omnk ex quibus po fit cjfecontentusxonten tus autc ex fcipfo,non ex alienis
bonis.Sicifc afcendit,fuperifr greditur ea, que fidunt aliquam compo fitionem,
*? farraginem, ' ac quafi corpus, effugiens eam, imo fupergrediens infinita
bonitate , *? a ffuentiu propriorum bonorum. Efficitur^ ut nec in alio fit,a
quo contineatur , nec ab alio procedat-Hoc erit nobis, inquit,pnmum ac
ftngulare principium: pofl hunc feque tur Mens, que uocatur 4 facra philofophu
fapientiu ■ Hec dicitur primo fapere, primo t ? principaliter intcUigere , quia
ut Chaldeus dicebat, uocatur 4 eundis m» minibus prima fapientia ,pnma
inteUigentia.Vocaturautem,quu nefeiebant eam bdbere,qui eum antecedat, ijbid
igitur primum lntelhgens,non dicitur refcefluBo tuae prior is, in quoeflcxquifitafapicntia,*?
quem Chaldeus *? ThfmegiRusdi. xerant^ »jf #er<ffit,cum effet prima Metis,
InteUigen tia,gen uiffc fecundam. Dicitur ergo pri/ . mm IntcUigens , ratione
nofoi,Jicut habuit peculiare apud uctuflifitmos nomen Menhs.Subfequitur tertium
principium Aima-Hifunt igitur tres illi Reges, tria . Numina,tria
Principia,circa qux eunda docuit cjfc Piato, idud ante in P lotinoob feruare
operxpretiu ejhprimum quod hac ait ejje altera ab uudcemideind ' quod quaft
naturalibus rationibus probat neceffario neque plura effe , neque pauciora
principia.De primo dicendi. Cum altera fatetur ejje ab inuiccm, [ciendi efl, em
non fentire tantam alteritatem,ac diuifwnc,quanta diuid.it fubflantiam,duo<p
fe/ parata numina con&tuat. Quod ne cogitari quidem poteft. Nec fuit fere
pktlofo/ phorum quifqud,modo philofophi nomen mereatur, cui non placuerit uni
caput, una origo. Cum autem fuperiores tribuant Menti quanta potejl tribui
dmimtas, ut quam fuperius exfententia Platonis Porphyrius dixerat coxtcmam ,
natam ante omnia tempora V fecula exfummo Bono, camfy dixerat per fe Patrem ,
Princi/ pium omnis p ulcritudinis,totcg ei dotes tribuerat, quot concurrant ad
declaratio/ nem prima , ac fempitemx D iuimtatis:ad hxc cum Tnfmegtflus, hoc
fecundum principium,quod e7Mens,cr Verbum d prifeis dicitur, undique
perfidum,opi/ ficem‘mundi,primam idrtutem, increatam , ckrifccrrop , infinitam
, pcrfcfliflimi .P atris perfiiliflimam prolem,legitimum Filium, fempitemam
originem uitx, w/ augmentabilem,incorruptibilem,fui femper fimilem,xqualem ,
qui de naturxfua flatu nunquam decedatxum his inquam nominibus appeUauerint
Mentem, fecutt dum Principium, cr cum hxc declaren t eandem atque fummi Boni
Diuinitatem (Nam ftfummum Bonum de fcribxs, non habuens aliud, quod de eo
prxdices,co / gerisqs repetere hxc omnia, qux Mente tribuijV,eo excepto , quod
Bonum i ne/ mine habet, a nemine oritur)proftfid fiet , ut xquefit Deus Mens
atq; fummutn Bonum-Sed cum na Jj poflinteffe, neque natura firat, duas
feperatas Diuinitates, duo capitOjduos creator es,cert e no poffunt feparata
dici duo hxc prineipia-Huc adde quod Tnfmegijhis, Porphyrius ex Platone,Phdo I
udxus nobili fimus Plato/ . nicus,hanc Mentem,ct fecundum Principium
uocant,declarant, confalutant yvn ctoy tfiy, legitimum Filium fummi Boni. Non
poffunt igitur effe feparati Pater et filius, cum in utrotp fit eadem
Diuinitas,& Pater xtemo deuiflus amore, genue/ tit, gignat q; Prolem,v
Proles eodem amore ardens,uelit nafci.Quxfunt Mi inge tiue conftfi- QU/Xre quod
Plotinus dixit trrtfcc uvcti, altera effe ab inuiccm : aut intelligendum
eft,quod fmt duo Principia, ficq; flat utfmt altcramoftraq ; T heolo pa
dixiffet emendatius, alteros qux nominum diflindio inuenta nondum fuerat, autfi
fefaret eorum fubjlantiam,qux efl Diuinitas, dicam Anfoteh tritum,apage
m<f>i/iccroqicy,caret phtlofophia,non fapit naturam, non redolet rationem
. Di/ feedit non 4 confideradone modo,fed etiam i philofophia maiorum: cum et T
rif/ megfflus c T Plato,Mentem,C? roy curso f/,autorem,caufam,principc m,dccla/
tent legitimam Dn,c coxtcmam progeniem , in quo efl coniunflio Diuinitatis . i
I Dcnitptl 433 K« Tl DmK}; cLrtw efl
Plotinm.quid fen ferit N am in libro de Tribui principalibus fu$ fiantqs
expreffc.confiffus,ipfum Bonum , er Mentem, unum, idemcfref[e,ui ap paruit ut
primo libro. Alterum quod uducrtendwm efl in Plotmo,quibus utitur ra
tionibus,qsubus probet nec plura,ncc pauciora effe PrincipU,non effe omnino,ut
Grxcts nonnullis item utictur,fyncaas^ietuSlamcp Phtlofophum redolentes, fed
habere aliquid commentitium. Reuelata efl, er prtdicata ineffabili modo Dtutui/
Xm trium Nummu,trcs Reges, aut imperatores-.quomodo autem fmt,& qua cauf fa
faciat ut fmt tria , non pura,aut pauciora ,non credo mortalem fare poffe,fbr/
tajje nec Angelum. Minus item fas efl, deducere prorfus ex confideratione,cr
ere atione rerum noflratium,hoc tnplex imperium : quia uideretur atema
principio/ rtm , er caufatorum connexio . Quare fatendum ejlfupergredi mentem
huma/ nam rationem trium Numinumtdatam autem diuino munere terris hanc lucem,ut
D eum fum nofcerent . Ad hac, huius fententia Plotinumfuiffe , non effe duo iUa,
fubftantia frparata, probabo ex uerbis eius, quibus in primo libro eximijs
laudibus tam qux uocatur Mens, extulerat. Atq; ibi uocauerat fecundum, er
prunum Nu/ tnrn,quod hic InfX.Necnon genitam Mentem 4 primo dixerat, fed primum
non indigere fecundojecundum autem primo,quia nafciturab eo. Quibus apparet eu
non feparationem quafi duorum h ominum,fic duorum Deorum induxiffe : fed uti
duorum,quorum cum fit eadem omnipotentia,maieflasq •„ fit item necejfario D «i
nitas,uoluntas,coufiluimc {; idem- Quod quoniam difficile ab hominibus
inteUigi/ tur,dcfunt uerba, quibus exprimatur,ficut nec perfide contingit
cogitatio . quo/ arca nominibus,cr modis ufitatis utentes dixerunt eosduos
Deos. Profundi Thcologii Ploiini de tribui fubfif qood i Pri«o Gi ommifCiptemii
Diuininjcj: Secundi. Cap. XII. jjLotinus item fcnpfit librum artf i rpiij/
vmosiiriup , dc Tribu* *■ principalibus fubfiflentijs , in quo fummum Bonum ,
ipfamq; excellentifii/ tnam Vniutem,exprifeorum Philofophiafacit primam
hypoflafin , fecundam ipfam Mentem , tertiam Animam mundi, ut fuperius ojlenfum
; Animam' que uiuificatricem , animatricem omnis uit£ , nullum toto mundo effe
animal , quod tton acceperit ab ea uitam, ab hac omnem uim fubdantiamque omnem
fuppete/ re : fine ea coelum nec uim habere potuiffe uiuificantem, nec motum ,
quod ea fit omnis mundi concitatio , eunda complexa , ftmilis genitori fuo Meni
: preci/ pue enim predicat Mentem genitricem Anime : camcp uocat I magtnem
Mentis, ut uerbum fimulachruni animi,innuens fic prope produci animam a Mente ,
f cut ' ab animo producitur oratiotnoftrarumiji liter aru ejl,imaginem
utriufque effe Spi/ ritum . Item Plotinus effe ipfam operationem, opus ipfius
Mentis , fubfiflen/ hamque eia Mente effe. lUud, ut dixi, non efl uerum , nec
clare compreheri/ fm «i Plotmo , Opificem Mentem , eunda, etiam Anuttm
creaffe.Quaft fatus unus . «M mws fuentrerum atque Ammt . Nam fi Principium
,ftRex eB tertius, fi Deus, utique fempiternus.Etfi Plotinut longe differre
naturam iBius Te rtij x cunilis re/ bus cretus contendit,certe differt, quia
Deus. Et fi dat uitxm,dxt motum, jrcit mo/ aeri ccetum,quo modo fictjfet,mft
Deus ejfetfQuis enim largiri potejl , c r infpi/ rure uium , prtterquxm Deus f
Et quii potejl omnium animalium effe animatio, mji Deus f, Cuius cjl omnium
rerum continuatus motus , nijl Dei i Et fi is eB , ut Murcus Tullus uit , Spiritus
diurnus , num Deus unquum ftne Spiritu fuo potuit effe { De Mente quoque
loquitur eu , que. fupenus , ipfxm x bononufd,perfe/ flumxpcrfctto, magnum x
magno, fecundum x primo , numerum xb unitate fmplictftmx , Mentem gignere to op
, ipfum EnscogiUndo , incidere ei fpc/ dem , fvrmxm , ejfcntium eundorum rerum
. Perjiflifiimum effe Bonum , mx/ ximumxutcm c 7 fecundum poB Bonum effe.
Mentemque eum afficere , er indigere eius. Bonum Mentis minime. Q yod xb optimx
InteUigenlix ,ucl M en/ te generetur, Intelligcntum uel Mentem effe. Pxtrem
fcilicet, ut dicebxt Chxl/ dtus,effe optimxm Mentem, fute lntelligentUm,qut
optimum txntundcm ge nue/ ritfecundxm Meliorem effe omnibus Mentem , ficut poft
Mentem fit A ntmx ud Verbum eius,quxftfy fmudxchrum,qux e r in ipfxm Mentem
reft>icixt,exm(p de fideret . Effe xutem unum,idem<£ , folxefc xlteritxte
differre , Genitorem xc Geni/ tum. 1« libro xutem, quem infcripftt,Qup modo
conjlitit I dearum multitudo , c T it Bono, htc xd xlix inquit:Vcjhgium uitt
ejl ettxm ucBigium Mentis. lUtc xutem archetypum bomfbrmr.quoniam 'm fpedebus
bonum habet- Alterum emmcBBo num,xlter xutem Bonus,tn (peculando uitxm bibens:
fpe culatur aute Boni boni/ formx cxijlcntia,qut confiderantur et ipft,qut
poffedit,quando {peculabatur Bo ni nxturxm ■ Venit xutem xd ipfum , non txnquxm
illic effet, fed ut ipfe kabuiffet. Principium iUecjl,crexitlom tjloiey ifie
qui fecit htc ex illo. Nefy enim fis erxt rejpictentem in tllum^uhil
inteUigere,nc<fr rurfum ex erxnt in iUo . Nr<£ enim ip/ fe generabat- Vim
igitur xd gcnerxndu habuit xb tUo, qut non hxbebxt ipfe: fed ex ano ipfo,midtx
huic. Htc Plotmus ■ quorum ejl fenfus , omnem fxpientum , <m/ 'nem crexndxru
rerum fciendxm, c r potentiam, omni prolifcxtionem,facundiU fem , plenitudinem
bonitatis Mentem habere x Genitore fuo, quem refpiciens fat jfapienSyX quo
peruenixt in fe tota bonitas euts cr fxpientix ■ lUe Principium .. m Mente e(l
archetypum boniforme, quoniam archetypum ejl uniuerfalis rerum fubBantia ,
contenta i nttevix Mentis fxpientu ,eaq;d patre ejl injilio, quem pater genuit
fxpienti fimum, er quia non ejl aliud archetypu, ntfi ipfum Verbum f? Mens :
Verbum xutem ejl bomjbrme,hoc ejl,fmulimum patri fuo Bono, ea de, fxufx
archetypum edam ejl bomfvrme.Necaltud cB archetypum,qudm ipfa Met, homfbmis-Ejligitur
hoc archetypum firmarum pleniUido,etipfa Mens. Primus nutdem cr fuimus Genitor
ejl ipfum Bonum:Filius xutem ejl bonus : nempe ne/, feto quid plenius ipfum
Bonum,quxm bonus, qitod cjl asccpta bomwx <t bonitate i_. . i 4 iM . tT. (Q4
prbu.Bonut qui ejl ipft Mens,uitam habet tn peculando, ut ArijloteletetUm
dixit, freculando inquam patrem fuumjeq; ipfm • Speculatur autem uel contems
piatur feipfum , quando plenitudinem Diumitatis fux , c r omnem fdentiam con /
templatur,quam i patre cr ipfo bono habuit, per generationem , c T contempla/,
donem. Itaque er feipfum,cr Genitorem ipfutn contemplatur. Omnis autem do/
Urina fdij uenit 4 patre, qui principium ejl,a quo 'm fecundo funt omnia,
creauittff Mens omnia, expatrenaflauimer fapientiam, ac facultatem . Accepit
igitur i patre cunflam generandi fiue creandi utm, cr potentiam, quam fine illo
non ha/ bui[fet,ut rette pofiitdici ex genituris & umbus Dei, id ejl,a
Deo,fjpienttffmam Mentem, quam genuit Deus,mundum jiciffe . Hx c<fc fiiit
uenfimt caufa mundi, Cf hac duo principia,uelutunum:quonum non funt duo Dif
feparad, fed fecun/ dus 4 primo natus, cr cum eo bonis fempitemis locupletatus.
Paulo inferius funi / tu refert Plotinus : Repletus quidem,ut habeat,quod
affriciat- Reffrictens autem ip/ fa cum luthine, ab eo, qui dedit illa,0"
hoc reportans . Ob hoc non folum dicitur fub(Untuc,fed cr ut utdeatur
tpfa,cauft ille . Sicut Sol,utuideaturafimilibus,0‘ ut nafcantur,caufa quum
fit,caufx qitoqi ejl uifionis, qui neque uifto ftt,neque res ipfe.Sic cr Boni
nxturs,caufa fubfUntix cr Mentis extftens , cr lumen,ex pro/ portione his , qua
illic funt wftbilia , cr uidenti neque entia , neque Mens ejl , fed caufa horum
, cr ut inteUigantur,lumine fuo prebens cr ipft Menti, cr ipfis En/ tibus -Paulo
pojl inquit: Mens generata,ipfa apparuerunt . Venit autem ad Men/ % tem,cr
uitam,ab illo. Ex efficacia enim ab iUo,fubfiflit . Mens quoque per illum, CT
idearum pulchritudo ilhnc,omnuque ipfa Deiformu , cr Vita, cr Mens, cr idea .
Non procul inde Plotinus : cr Mentem quidem fupergreditur . Non po/ tefl fupra
Bonum excedere,quoniam nihil ejl fupergrediens . Deinde: Si enim ex hoc omnia , nihil eB illo melius :
inferiora autem omnia . Optimum autem om/ n ium,quo modo non Bonum ejl f Et
quidem neceffc ejl Boni naturam perfe fuf/ firicnttfiimam,cr non indigam
alterius cuiuf quam. Plotinus repletam uocat Men/ tem , quam prolificis formis
4 patre repleri contendunt , affirmati]; Mentem affri/ cientem,contempUntem
'que fuperiorem , non modo dtuina fapientu repleri , fed lucem item
inenarrabilem referire . Quocirca Genitorem non modo fubBantue, nempe
ldex,csufam iure uocari,fed etiam autorem,ut ea ipfa uideatur, quum nec Idea
fit ipfe,nec Secundus, proles nempe ipfe fua. Quemadmodum Sol infundens largam
rebus uiftonem,nec uifto ejl , nec res ipfe : ita patrem quum nec uifto, nec
res uifa ftt,nec fecundum Mens,prxbere tamen ut ea ipfa fmt,cr uideantur . De/
ttique cr uitd,uidelicet fvns ipfe uiu proles Dei , Mens 'que, uenit a primo
perii/ lum cr Mens,cr idearum pulchritudo . Proinde Genitori fuo Bono
dfiimiLtntur, funtque xya8c(i<Ari,Bonifmnu:trid fcilicetjed
unum,Vita,Mcns,ld a . quo/ circa fupereminct omnia fummum Bonum , cuius ejl ,
rerum prima cr perennis ubertas , ipfe mtlltus indigus , Pojl mulu Plotinus
eoiemlibro, de pulchritudine . »>y fmrri Boni loquens,quoi Plato cauftm
omnium pulchrorum dixit : Qaoddeft/' dcrabdc e fi, inquit,carens forma C r
figunt, omim efl deftderabtliflimum,v // nubili]? miwn. Hic rmm no» amori
fwn,quoniam nec finem habet amatum . itatfr Vomor infwitus,cr pulchritudo euts
alterius generis , cr uenuflas ante omnem uenuflatemJlos c r uirtus omnis
pulchritudinis , pulchritudo (tccA07rotbs , pul/ tbrifica,priniipium,w finis
omnis pulchritudmis,td pulchrum rcddens,cuius eB frincipium-innuit autem Mentem
a Genitore aeterna pulchritudine clarificatam. Effecit autem eum pulchrum,non
in figura cHbrma , quippe c ripfum clarifica/ tm figura carct.ltaque fme figura
oportet ejfe Qvtnp 7^ wf wnp,primam na turam,ut non fit mirum, fi
uehcmentiflmis inflammat amoribus. Quippe c T ani/ ma cum ualidum concepit
amorem, omnem, quam habet , abijeit firmam . Itaque Mens contemplatur, quafi
Mens r jjr flajierfaturq; in loco eximiae uenuBatis .Sed quum uiderit t cy
\kby,Deum,omnia dimittit , ample flttur' que illum folum, c T contempklur.Vt
qui regium intuens palatium pucherrimum , fi prodeat rex, di/ miflis ffeflacuUs
iHis,in hunc unum oraconuertat . Effetcfcuerafimiluudo , nifi quod
is,quiibicontcmplatur,efl homo,innuens,qui contemplatur fuperne,Deum ejfe. Denique de tribus
numinibus concludit Plotinus,declarans quae de tribus Re/ g ibus in EpiAola
prodiderat Plato. N eque,inquit,fecunda addideris primo, neque tertia
fecundistScd fecunda circa primum flatuas,tertia circa fecundum. Sic enim dabis
unicuiq ; fuum locum,poRenora<^ illis applicabis,ceu illa circum currant ira
fe ipfts exi flentia . Quocirca re fle circa omnium Regem cunfla dicuntur
effe,v dius nomine omnia, quippe qui caufa f t illis exiflendi , eum <£
appetant alium ab eis erigentem. Itaque Anima ad Mentem,Mente ad Bonum
applicata, ftc omnU in iHi*m defmunt per media,alia quidem propius,alia
poflerius , ad extremam re/ uocatisfenfibiibusipfam Animam . Inlibro quoque
dcBonowVno, de Mente baec ait: Mentem quietam , c r inagitatam motionem
dicendum , omnia habentem in feipfa, V omnia exiflentem,mulatudinem
infeparabilem, rurfumq; diferetam. Sentit autem Pbtinusp.vtcipium,fbntemq}
rerum,quas fmu cr fapientiafua con t pleflatur,Mentem effc-ln quibus , c r id
genus omnbus ( paucos enim quaft flo/ res , ex amoenis campis decerpft ) etfi
haud afferam puriflimum ueritatis flnteffi fluere, erit tamen ex his intelbgere
hodiernam rerum dtuinarum phibfophiam, abflrufum,arcanumq; prifeonm temporum
myflerim,noutf.ms feculis coele/ ft beneficio penitus patui ffr.v qua antea
mundus non cognouiffet,aperta mcliut V enarrata i Filio Dei clarui ffe. D*
trini Diufaitate rx Num*nio.& quod fuper hii tanifte cafteqploqufndum tlt,
&dc eorum mutua indiulfibiliepfubtontu. Cap. X1IL — .T» Plotinum,
Numenium,cui perpetuum ftudlm impenderet, fici le perfuade Mu' paffejn omni
Tkologia fluffe , ceu praceptorc imitatu- is igitur ante Ploti/ i $ nu/m. tjS .
TI. rmm,?orphyrium, Amelium,Proclum, haede tribus Hypofitjibus, aut Nummis, bus
fcripfaxL-rcy ykJAcrtx<ruykTuy ?r \ft Swt/ nfttrv & <Aarrifs , jg*
oipir^oy <An AfecSta fcjtffsn r ra/a, >9 t*/ XbQvyoruujH 71 ri k ccntntCy
wrxy c/Iokh ,h<Ph it/ lyjyrin. uuiyet^ay earesy Koxyimt. aMa* </lt yi}.
$1 oy </l% TipjtntffAttnr.uAriS cu/tjJ> yrityovx yp/o(iSlMoy,% cT Ao^a»
</!«• |at 3«<r<«/f V (pgovTtcAui/. otfxiy&x Ji srott. 0 Siic 5
/uAr aipwTOf ip uorruaiy,<i)hy cc7rAovS, c/jtf. y> t«/’nS* crwjyxt-o^t^ac
bto,y.n<P't7m\ tunAicu^-ny. b 3fcof /xUSi 0 j@« 5 TjoiTflf, «j. </S»/xJ
</£ Siw,^5,«t! Mytfcahxe 7ncT^x v>y 7tf£rr0y fhoy . Latine lutem: Qui
cogniturus ejl de primo Deo,cr fecundo,oportct prvts dijhnguxtjirt guli in
ordine ,cr quxdxm xnm trxnquillitatc.Tum fi bene bxbere uidcatur, agr gredi xd
dicendum decore. Aliter xbfjlcndum . inuoexto igitur Deo fibi confcto * uerbis
aperire thefturum cogitationum. Incipiamus autem fic: Deus primus qui/ dem in
fe ipfo naftcns efl fimplex , quod ipfe/jbi ubique coniuntlus ejl , nec ut, ‘f
quam diuiduus.At er fecundus Deus, er tertius ejl unus . Verum oportet nojjr,
■, Putrem primum Deum ejfe,prx Opifice Dco.H/c N umenius.ln quibus primum
'ejl,qubd quemadmodu P lato tn epiflola,de tribus Numinibus, et in alia, de Cau
pt, Cr Putre locuturus, pr/fitus ejl, er quemdmodum de cifdem difiurus Orpheus
± prmonuit. 4>8tyfoytu 01 c &ly/ j fii, &vfccc JkJSftAsi:. Dicam
queisjis eji,cUuistur portu profhnis. Sic prefkus ejl Numeiuus,grandu myftcrix
trudi turus- Prejhtus sute ejl,oporte/ re cum de his narratum accedas, rjjr te
animo hilari , compofito , tum fep arare queq; feorfum,ne primu cum fecundo
commi fceas,cr confindis: quonix plericp Tj £c duo Numinx non digno fcenks(
Deum enim nemo nidit unquam :fed Filius qui 'ejl in fmu Putris cnxrrmt)non
crediderunt xlterumeffc primum ac genitorem, fu premam mundi,rerumfy ttemxru
xrccm,xlterum genitu at<U opificem,fecundum ab ido,utSabeUiani ■ Htc
oportere dijiungere premonet,etfcire quid Primi,quid Secundi jit, prius
nofcentem ejfc Primum er Secundti . Qjjod quidem non fudi '*ffequxris,niji ope
diuina implorata Hunc autem reconditi, eminendfimxmq ; ft pientium appellat
Thefauru arcane meditationis,in qux pretioftfiimi thefauri ab/ ' (condantur.
Sic er diuus Paulus,in Deo thefxuros abfonditos dicit. Atque Deum primum,iuxta
Pythagoram, Empedoclem , omnemfy Platonica familiam, narrat effc
fimplicem,indiuiduum,qtu de cauft per totam motorii Theologiam didat eft ipfum
Vnum, quod proprie nomen Primi ejl . Verum ab hac eadem f implicitate t quonix
eadem ejl diuinitat,ne Secundus etiam ac Tatius abfunt.Sunt igitur et ipji
Vnum,Primus ejl ftmplex,Secundus er Tertius, Vmts, quibus nominibus eadem
" naturd fubeJl.Scd iUud cum prtmis noris, inquit,rtji Pata,
atq;Opifexidem fmt , * «dem [ubfUntu,par<£ et infcparau DimttM, P atri tamen
ture mari pnofrm, quoniam . »'*•» tptoniam Mens A ipfo,non ipfe 4 Mente-Nec
ulis inter eos ordo, qualis duorum,' Aenus ab diter o nihil habentiis: fcd
quaUs,fifks ejl mortdlibus exemplis Auti,pt iris alicuius,ac prolis:uel quod in
omni TheologU celebre ejl exemplu,qudlif So/ lit,dc lucis, 4 Sole ndfcente luce
ac radiante , noni luce Sole quicqua accipientet Sic Proles Opiftx,etfi tantus
fit, quantus Genitor, nihili^ fibi defit patemoru bono rm,i Patre tamen iubar D
mutatis f ut relucet ■ Etispatrijs imperijs obfequituri cuius fub pedibus omnia
fubiecit • Et quanqua ejl Opijix etiam Deus, ejl tamen ab iUo,qui eum genuit
Deum Similia qutdd dixerunt iUi,narrata melius, et declaratu aduentu Fihj Dfl.Q
uanqud htc lux, que uenitin mundum, c r adpropm,palt tum# A [c quondam
creatu,non fuit agnita ab his, quorum exeteauit oculos me Ijttccr diexerunt
quondam homines,ficut diligunt,magis tenebras,quim lucem < Oe tnno
Deo.Cernaqf Diuintiatr « Calridio.quo Ten a fupenorum Platonicorum declarantur.
Er quod Primus eft fummum Bonum, Secun Jus Mens, PrauiJrrt- . - ita, Sapientia
aeterna, Tertii* Intimator & Anima mundi. Bt quod tres bas per- forus,
& hypoftafcs aperte ScJUlinfle fateamur. Cap. XI1IL. ~jAnc admirabilem
Platonicorwm,prifcorum'q ; Theologorum, atque oraculo/ **rum,v per fucccfiionem
omnium tutum traditam de triplici Deo Philofo/ phiam legit CT
agnouit,produxit<[; in medium Chalcidius Platonicus fuper Timt/ um -Cuius
htc uerba funLVt igitur brrui multa compleflar, tBuis rei diffofiuio ta lis
mente concipienda ejl: Originem quidem rerum , ex qua ceteris omnibus qut ,
furit, fub flantia mimBratur,e\fe fummum cr ineffabilem Deum . P ojl quem Pro /
ladcntiam eius, fecundum Deum , latorem legis , cr utriufque uitt , tam etemt,
quam temporarie ■ Tertiam effe porro Subjlantiam , que fecunda Mens InteUe/
ilusc ji dicitur, qua fi que Jam cuBos legis etemt • His fubieflas fore
rationabiles animas, legj objequentes. MiniBras uero poteBates , naturam,jvrtunam , cafum,
CT Dtmones inffcftores jfeculatoresq; meritorum . Ergofummus Deus iubet.
Secundus ordinat,Tertius intimat. Anime uero legem agunt -Lex porro ipfim fitum
ejl-Htc iUe.Paulo autem fuperius Plato ueritatisinBinftu locutus eJl,Prin/
cipio, eunda qutfunt,cr ipfum mundum contineri , regiq; principaliter quidem a
fummo Deo,qui ejl fummm Bonum, ultra omnem fubBantiam, omnemq -, na/ twram
extimatione, inteQeBucp melior, quem cunila expetunt,cum ipfe fit plent
perftBionis , cr nullius focietatis indigus: dequo nunc plura dici, exorbitare
ejl. Deinde a Prouidentia , qut ejl poB iUum Summum fecunde eminentit , quam
¥ov(i Grtci uocant. Ejl autem inteUigjlis effentia,tmula bonitatis, propter
inde/ fiffam ad fummum Bonum conuerfionem.EBq; ei ex illo bonitatis hauBus ,
quo tam ipfe omatur,quam cttera,qut ipfo autore honcBantur.Hanc igitur Dei uo/
luntatrm , tanquam fapientem tutelam rerum omnium , Prouidentiam homines
uocant, non,ut plerique exiBimant.quia prteurrit w uidendo,atquc intelligendo ,
pronai tus futuros, fcd quia proprium ejl diuirtt mentis , intcUigerc , qui ejl
pro/ prius mentis *Bus. Et ejl Mens Dci ttirna • Ejl igitur Mens Da
dcintclligendo • ttemus »40 .tl. atcmufaflus. Sequitur hunc Prouidcntia,Fatu,
lex diuinu promulgata inteUigfn/ tu fupienti modulamine ad rerum omnium
gubernationem . Huic obfequiutr eu* qua fecundi Mens dicitur,id cjl,Anima
mundi.Hic fi.tum.nxc quidem Calcidius * quibus profunda Platonica T heologia
myfleria,caterorumq ; item Platonicorum * V omnium, qui de rebus diurnis locuti
funt,cnodauit. Hic igitur expreffe nominat i tur,rec oluntur illa tria Numina ,
tres Imperatores, trinus Deus, terna Diuinitas. Qyorum primum iuxtafuperiorcsomncs,quosuidimus
,fummum Bonum, fum/ tnuscr ineffabilis Deus appellatur. Alter uocatur Deus
fecundus,uocatur Pro/ uidentu , quemadmodum fuperius locuti funt omnes . Natn
Philo , prouidentem, gubematorum,prafi(lumq ; mundi, dicit, hunc Secundum,
primogenitum Dei Fi/ Uum . qk i etiam de feipfo dicit apud loanncm , Pater non
iudicat quenquam, fed omne iudicim dedit Fdio.Et,Poteflatem dedit ei iudicium
facere , quia Filius ho/ minis efl. Paulus autem , qui conjhtutus efl tudex
uiuorum , er mortuorum . E n igitur Prouidentia , en generis humani , omnis
carnis iudicium. Ea enim efl Pro/ uidentia ■ R edumque natura curfum dicebat
fuperius Philo , quia confUtuit Deus primogenitum Filium, redam legem. Eandem
prouideutia caufam,fi/ cut ojlendimus,propofuit Plotinus . Hinc edam declaratur
myjlerium,quo Caici/ dius dixit,Ergo fummus Deus iubet,Sccundus ordinat,Tertius
intimat-Declaran/ tur item dida Numenij , quibus dixit , Patrem uacare ab omni
opere :V quadi/ xi t Phdo, Quod patrem incxcelfa , longefy optima Ditunitads arce
pofuutn^. . nefis erat hominem ad fum imaginem creare , delegaffe Fdio, er
Secundo ianquam minori, hanc prouinciam. Etiam declarantur qua idem Deus dixit,
pater non iudicat quenquam, fed omne iudicium dedit Fdio- Scilicet
iufit,didauit Pater, fi Ius iuffus paruit , creauit mundum , creauit hominem ad
imaginem fum . Iudicat
item mundum . Hinc ditius a Philone organum , minijler, legatus . Nomina igitur
patris apud Chalcidiu,qucmadmodu catcros omnes , funt ut in facris Utcnstitem*
quod is proprie dicitur Deus , dicitur fummum Bonum , dicitur Origo prima re/
rum cundarum,quia primum genitor filij fui, Filius autem Creator omnium : dici/
tur ineffabilis: dicuntur omnia principaliter ab eo manare , fu&ncri, regi
. Idem fummus Deus, c rfummu Boni nuncupatur, ultra omni fubdantiam, omnem $
natura, fuperans omnem cogitationem omni conftdcr odone maior, non minus in/
m)gitabilis,quam ineffabdts,nuUius focietads indigus. Dicitur item luffor. Impera/ tor ,
Didator Secundo, imperans iubensq; Secundo. Nomina autem Secundi funt*
principio appellatur Deus, er dicitur Lator legis , Iudexfcilicet, dicitur
Autot atema er temporaria uita , dicitur prouidentu, dicitur fecundi gradus,
fecundat rminentiapojl primum, dicit Chalcidiuseum aGracis appellari rip.
Mentem* Audis Mentem (de qua primus liber) fecundam effei primo- Dicitur
EffentU Mtrni , intelledualis : efl enim Idea rerum, efl perfidi Subflantu ,
efl Ipfm effe * quemadmodum uocatatntDmyfm^jiep . Etipfedc[e*Egofm qui fum:
P&* . »4« propter rcrom plenifiimam facunditate, originem uberrimam, aulam-
formarunt diuftimam. Dicitur item amula Bonitatis , c T quod indefiffe
conuertitur ad fum/ mm Bonum: quu dixit ipfe apud loanncm, declarans hoc
myflcrium,Fi!ius nihd agitmft quod uiderit Patrem j*cientem.Et,Dodrina
mea,none(l mcafcd eius qui . mifit me.Obferua quaq; contra A rrianostct
Valctinianos,qubd hac Mens ejla/ tema:Non,qucmadmodu iUi dicebant. Fuit tempus
quando Filius non erat. Non/ ne audis Mentem atomam , quemadmodum apud fuperiores
f Item obferua quod beatitudo Fili/, CT Bonitatis hauStiu,tflex Patre. Filius
enim ejlinfmu Patris- Ac/ terto Pater deuittus amore, Filium amplectitur. Hic f
rofundum, ineffabile myfte/ rium,qu6d eo hauftii Bonitatis Filius ornatur, cr
Filius omat,cr hmeftat omnia * Vt Pdftr bonum Filtj,ftc Filius bonum reliquarum
rerum: Hac uocatur ab horni/ nibus,fapientia, tutela, falus omnium
rcrum,robwr,fuBentaculum, ut Pbiio </ka / ItoS ZffttKTOfjunculum non
dijfoluendum.Nomina porro Tertij, primum dici/ tur Su)lentatio,kypo8afis ,
quemadmodum Primus & Secundus : dicitur intima/
lor,quiafunditur,mittitur$,datur 4 fccundo:lpfc enim (inquit Mens) quacunque
dixero, annuncubit uobis. Ipfc prophetas afflaiut. Ecce igitur uere intimator
,de/ clarator-Paracletus confoUtor. Dicitur etiam fecunda Mens, quia nomen
Mentis rjl proprie Secundi: ls^ efl Mens in omni philofophia celcbris.QMproptcr
Ter tius dicitur fecunda Mens,uel IntcUeCtiis.Agnofcis diBinflas perfonas,
ddtinClat bypoRafesi Non confufas, quemadmodum apud Sabcltianos . Omnes enim
funt MenteSylnteUcfius Dicitur item Tertius, quemadmodum apud fuperiores omnes,
Anima muiidi,nimirum uniuer falis afflatus, uita. Poibremum tribus his dicuntur
fubiaccrc minifka potcftatcs omncs,cafus,fcrtuna. Angeli, Damones- Habes hic
profundi fima myftcria,qua C alcidius iuxta atque Platonici cun(ti,dicit Platon
ern veritatis inftinflu uidtffe, affemffe. Ego uero dico , non ueritatis
inftinflu modo , fed etiam quia didicerat ab
Aegyptijs,Chaldais,oraculis,SibyUis, cr quia per ma nus tradita, per omnes
atates dcfccndit hac Theologia, tunc latens apud paucos, nouifimis diebus
apcrtiflima,toto terrarum orbe radiantiflima . D< fccunJj Hypoftali.id
tft.Mcnie errati icc murdi.cx Anaxagora di irina riP.inreius de* fchpcio,&
quod ab hac crea! nifibilia, 8c uiuiGbJia Anaxagorar, quemadmodum h(V drerna
religio. Cap. XV. •. mente creatrice mundi, hac faipfitA naxagoras, autore
Simplicio Pkilofo/ ^pbo:N«v{ Wi{/ <hri§oy,@ «irroKfxrrtt, <£? yXyiKrou
cvsAiri yp/ iuC7i-a?AuiA0ir©' twr>s fcflU/TJP « V* ytf «epy iOUJ-fny, Tm
'metunt atou,fiHT«xy«{/ k-nalrtuy \n'ntiK& -neo.
sp7rxvriye(f7rfwi6ttiupxivisip. Ziamp yi tvis tyoi AtAnt' TTU.tcj
eusFP^srviaiatpiyittret , Stst (tH<Pwosy*/xcn&’
tc^xrapbiaoiuSiUSt^u/xbropieUTvcxep' imc?. foi yaf XwitciTktovtSl
vrcuntopytiJiiiiTtup.Kj nfc(ltx$ai7orny . (cJ yvi>iiv\)ys.vt4&7itwr>i
•ncw GtV ^^svptitneyt «> Kjyafa k/ iA«7ifo*,7rcc* »»4 AVGVST. EVGV9. Et*. Tt
maximam, Secundum Mentem, Tertium Animam:Mcn‘cm'q; effecaufam, Jtmnu mn, er
cjrporum omnium -Huc ufyue reile ac diurne explicat Theologum Pia/ ioniem P
rodus . A t<j; ait, ut flupore digna res fit, Platonem omnes quidem .mi/ mu
er corporat Mente fuprema er prima producere , quam, ut tejiatur etiam
Laerdus,Caufam appellet, fed rurfum altius eum afcendijje, er ad aliud princi/
pium, arcanum ineffabile perueniffe , k quo procedant omnia, etiam extrema re/
rum.Sed Proeliis dicens, hoc aldfimum, er ineffabile principium , quod efl ante
Mcntcm,Platonem dixiffe wetmAif priey t i vi, penitus et undequatf 'a Mente
abfolutum,fepara‘um,extradu:fcut nihil tale dixiffe Platonicam Theo/
logiam:quod er ra ione,er Platonis autoritate probabo Ratione qmde, quoniam
Platonem producere ab altifiima,primaq ; Mente dicit animas omnes, er corpora,
circaqi eam aj]errrc,uerfari,qu£ quomodocunq; uitam participent . altius autem
iHud,cr ineffabile principium, quod antecedit Mentem , dici; item omniurerum,
etiam extremarum ajferuiffe effecaufam. Ergo quorii Mentefl caufa,eorundem
quocp ineffabile principiit. Qucro igtur quid caujfe fit , quod eorunde utrunq
j cR c au fu, ut quot fiant ab uno, totidem ab altero. Non 'ne quia una du>
oritas, una pote fhasi Si enim Mens creat Platoni corpora cr animas,omnemq;
ubamtineffabile ut ro principium omnium efl caufa, etiam minimarum rei^iprofiRo
cr Mens quoq; potendfuna efl, cr fiat omiaque principium ineffabile.Ergo una
efl autoritat utriufy. NttjM? enim bis potefl mundus creari,ut partim creetur
ab ineffabili prin cipio, rurfum accedat Mens,qux (yipfa creet Sei unam neceffe
efl eff e autoriU tem,unam uoluntatem.par conltlium,quod fimul conffnrans
crearit mundum. Ne que potefl ulla alia reddi rado, fi fi; idem ab
u'roq;,qiiinJit eadem uoluntas,cr au/ toritas.Quodutiq; non ejfrt,fi ineffabile
principium effet a Mente undequaq; fe/ paratum ■ Neq; enim uolunut confftrarct
, longe lateq; his aje diflantibus- Adde quod fi Mens efl Deus
omnipotes,utapparet,creat enim ornnia,qSefl D Minitatis: ineffabile quoq;
principiu efl Deus:uterq; necefftrio fftD eus,cr atemusuterqii o mnipotens,cr
fapienti fimus «tmf.H/ rddones funt natu rales, er uere. Verba autem
Platoms,aperte Proclo contradicentia funt in fexta EptfloU, ubi Plato co/
memorat principem er cauftm omnium prcfentium er futurarum rerum, cr de/ inde
patre iflius prineipis,cr caufe.Princeps cr Caufa,omniu Platonicoru con/
fenfu,cr ut tam multis exemplis probatu eftfuperius,efl Mens iUa fccundu princi
piu.Ergo fi Mens habet patre (pater aut efl is, quem ineffabile Vnitate, cr
fummS Bonu dixere,<juoi Macrobius teAibatur,addens ueterc phtlofophia
dixiffe Me ti/ te effe filiam fummi Boni)effcitur ut etufdem natura fint pater
cr proles- Na qui nafeitur ab homine efl homo, qui a leone, efl leo:fic qui
Mfcitur aDeo,et ineffabili Bono etia ipfr efl Dcus,cfl ineffabilis, efl Bonu
fummum. Igitur Plato tria decreuH pnncipia,ut Proclus inquit , tres caufas,tres
reges: modus aut, quo fint principia, que pofuit Pr ocius, ferfan no efl
Platonicus ominoMtaprimo uniformes, k fecu/ do mentales. . **J do mentalcs,d
Tertio animales ordines exidatiquia primus Vmtas, fecundus Mes%, tertius anima.
Dico ex Platone, omnes Qualiter ejfe corumdem caufam. Tres cau . pe tanquam
una, quod ipfe quoqsfuis probat ucrbts . Quod quidem fieri a fumrno . bono pronunciat,qujrum
'uc ipfum ejfe principium , etiam d n;ente,ctiam ab ani/ - mx fieri fatetur A
mente ZT exufa fadus cjl totus mudus,corpora ZT animx.Sum/ mum autem bonu
eundorum eji principii \, etiam minimoru . Mens creat animas: ab anima que
tertiu eji principiu,animarii nafeitur ordo. Vtrnudo nihil cjl prxtet hec
ipfa,ncc aliud eji mundus, quam hec ipfa: ergo q uicquidfit ab uno, fit ab
alte/ ro.quoniamq; non conucnit eiufdem rei duos ucl tres afcijeere creatores ,
naturali dedudionc efficitur , ut trium principiorum ZT caufarit fit una
eademcp potesUs, autoritxs,conj iliu,imperiu. Et ordo ille Procli,ut d primo
ftnt unifbrmes,d fecundo voigoi,intclhgentcs,d tertio animxVmfiirmcs
autem,utreor,uocat primam ange lorum hterarchiam,quam illi conficiunt ex ideis,
eoq; uocant eas Vntfvrmes,id eji, . jimiles ineffabili Vnitati.Secundosfentit,
fecundum ordinem angelorum,qui acen- tur 4 mente. Tertius eji ordo ammxrum, qui ab anima prima
ferantur,accntur. is inquam ordo non eji Platonicus,etji ex parteucrus. Et
ratio clamat ex didis corii, ordinem non effcitaprxfixum,ut hoc fiat a mente,
hoc ab ineffabili unitate , illud ab anima:quippe quot fiunt ab uno,tolidem
fiunt ab altaoitotac p acatio d eundis uetudifiimis Theologis uifibilium ZT
inutjibilium , ajfcnbitur menti . Hoc etiam Proeliis fiuctur,in primis uerbis
animarum ZT corporum , totius fcilicetfenfibilis mundi afiignabxt menti
aeationem. In ultimis dicit a mente procedere votgovs, nimirum eundos ordines
angelorum-Sic etiam diuus Paulus,ut fxpe uidemus, do/ cuit hunc effe
primogenitum, principium omnis aeaturx , pa ipfum extitiffe ui/< fibtlia ZT
inuijibiluyjtuc thronos,jiue poteRates,fiue dominationes ,ftue uirtutes- Hx
funt angelica gentes, tota cceledis Reffublica aeata a mente , fumma fapien/ .
tia,ZT intelleduyomnium intcUigentiarum aeatrice, ipfa prima ftpientix arce ZT
fafhgio intettigentix- Quocirca nullus fupaejl angelorum ordo,ZT eorum, qui du-
cuntur m f 01, qum acentur d Mentc.Sed aperiam huius fermonis apud Platoni/ -
cos caufam , cur ab ineffabili unitate producant primas unitates , primam
Hiaar/ chiam. Ea uidelicet effquoniam conficiunt ex Ideis hanc Hierarchiam . I
deas au/- tem ferunt dfummo bono hahae principium,eas'qucdari menti
aeatrici.Sed no/ rint podaiores Platonici,nibil tale dixijfc Platonem , qui
reda ZT expedite prin/> cipatum, autoruatem q; eundarum rerum afiignat menti
in Timxo: in Ep idola uo- catprincipem prxfentium ZT futurorum: rurfum in
fecunda Epidola,tresom/ nium rerum declarjt,aJorat,confalutatimpaatores. Verus
autem illorum regum impaatorumq ; ordo , iuxta Platonem , ZT ueritatem , ZT ut
ipfi Platonici ffionte fuafkentur,efi,quod omnes funt reges , ZT principes
uiftbiluim , ZT inutjibilium, . omnium tres caufx , tria principia, tres
fontes, fed ut unus , ut una diuinitat,unui- tanfenfus- G rodus autem eji inter
eos , quod primus eji , ineffabile bonum , unitae e imcntifimax «»* .
csmnendfima , cui Filius etiam in hoc mundo omnes honores acceptos reftre/
bat,eumi j; uocabat Putrem, et Glorificatorefuumiab illo dutu /ibi omniu:nihil
hu here fe,quod non accepiffet ub eo:fe effe lumen ex iUo lumine: omniu quidem
hi/ bere fe, Jed ub eo,non eum a fe. Attulit pulcherrimum, quoud licet ex
mortaUbui noffe immortalia, Athenagoras exemplum, in orutioncud duos
imperutores, pu/ I rem c r filium. Puter erui Antoninus Piut , erut ei filius
AuguBus, genitus ub eo CT declaratus AuguBus,lmperatorq; totius orbis. Omnis
terru,gentes omnes ue/ iterabantur utrunque , ut unnm Imperutorem . Quicquid
iubebut filius ,'fadm cruttquicquid item puter, fiebut extemplo.procedebat
filius, uenerubuntur , udo / rubunt ormes,id<fc cupido, er uolente putre :
fmiliter procedebut Imperutor ue/ rus,omnes uenerubuntur,etum filius. Filius
uenerubutur putrem, non puter filium, fe d tuntu churitute filium diligebat
pater jit die fu* delitu cffent,fua uoluptas er gaudium, ut dederit ei quicquid
ipfe effet . Genuerat eum,tum Imperutorem de/ elarauerat,todus orbis poteBatem
tradiderat, omnes dii parere iubebut: quicquid honoris impenderetur fUio,Jibi
collutum prxdicabat,pr * fe ferebat : nihd erat re/ tiquum,quod filio non
tradidi ffet.Efl igitur, ut docui,cr ut declarem Platonem,cr pLxtonicos,gradus
in dUs,quod principatus,(y fummum, eftipfum Bonum , ipfa ineffabilis Vnius,
principium Jonsty omnium, etiam M entis, tum Mens ab iUo ge/ tterata,tum anima
■ Propterea funt omnia circa tres Reges, jed principaliter circa Primum,fccundd
circa Secundum,tertio circa Tertium .Hunc ordinem uerm ui/ derunt
propemodum,ojlenderunt$ Platonici,quoniam a Primo gignunt omnia, etiam ipfam
Mente, a Secundo quoq pracipue uius,animas,corpora.Nam edant apud nos maxime
datur Filio eundarum utfibdim er inutftbilium rerum crea/ I io,rarofy audimus
creatorem mundi fpiritum fandum,etfi audimus Deum.Hunc igitur Tertium quuft
fidunt (quod noBra tantopere uodfirutur Theologia) fon/ tem animarum . Efl enim
Anima illa, fpiritus fundus , ut apparet C rut docuimus abique-Spintum autem
nos uiuificatorem, creatorem , fatoremq ; animarum dici/ HtttCTu Paracletus
diceris, donum Dei ald fimi, fons uiuus,ignis,charitas,cr fri/ ritalis undio.
Ecce igitur, quanto miraculo, quo J lupare digna res fit. ante Cbrifli suluentum,
antequam Mens maxima ueniffetin mundum, audiebantur, nofcebait , btriUa tria
principia, triplex Hia maieBas, trina Diuinitas . Quin etiam gradus in/ ter eos
habuere notos,primum alttfiimum, uenerabihfiimum, ccffrroy, ineffabi/ iem,cr
quod in ctStcroi{,inaccefis,in caligine habitaret,dicentes. Eo$ non erat
hominibus notus, ut dixit Chald*ut,cr Plodnus, er diuus loannes , Deum nemo
Itidit unquam. credebant^ ut credit caca femper , er infelix femper H ebraortm
Itado, Creatorem effe primum dum,non habentem ante fe quenquam. Ecce diui/ no
munere ,cr ut uere iUe inquit, allata de calo philofophia , fipiendores audie/
mnt Mentem creatricem, effe fecundam ab iUo primo, genitum ab eo, ab atemo,
genitum D cum, cr ipfum omnipotentem • Tm$ principia uelutnunc, quo tem/ p*e .
*»P pore claruit aratu ma,paucis'^ olim nota SapientU,norant fapientes. CT P
lato non fitit prior huius Sapienti* repertor, fcd em didicit ab A egyptijs, 4
Cl uldxis, ab oraculis, qux V hxc,er alia innumera cecinerunt 6 cacas igitur
mentes He brxorum, fuper quibus nemo cordatus lachrymas continere pofitunquaMxc
e/ nim Mens efl, qua creat mundum apud Mofcn loquitur cum Adam, uifibtlemfe
reddit Abrabx,apparct JAoftin rubo, dat ei leges, exter aq ■, cxequitur apud
Pro t phetas idcirco uocatur a Philone etiam ludito v®a^cj,mimflrr, nuntius,
lega tus,utuocatLaflantius.Mittcbatur enim ab iUa ineffabili ,cr arcana
Vnitate,k fummo Bono Patre fuo,qui habitat *// iJH«roi{,in
abditis,inaccefis,arcanis , c 7 quem ait Philo non decuiffe ucniread homines,
is autem erat,eflc ut Paulus uo/ catjtauriTvS, mediator,intcmuntius inter nos
rtjneffabile principium 6 fanflif/ jmta,diuinifima,prima Mens, generis humani
creatrtx cr redemptrix ■, qua fuit dementia, bonitasq; tua,ut uenires in mundum
, ut nos efficeres Deos , fida ipft bomo,w qut te femper mundo declaradi,ea
miferata peccata noftra , reuoceS nos ad te, efficias^ ut te in tua claritate
ac diuinitate uideamus. Qgcd Proclu. tcfcuur Platonem dt tribui Rcgibw in
Bpiftota lesBlTc: Sc de nominibu*, quibiu defctibuur ineftibUt Fnnciptum.aeinpe
Dciu Pimt. Cap. IX. rpE&atur item eode libro Proetus explicans Theologiam
Platonica,dogmatacff ■l pUtonis proponens , eum in Epi ftola de tribus Regibus,
fjue imperatoribus fuiffe locutum, ts <AtftovA<{xctTXTfi7HpTxlfni(3Tcis
tarisoAas t s&tr% vncf o<ruy J^uux-ny «f 'dw Trtex r> 6tiay d^suiany
cu>X7rticm&tu,ty ytp wtP t Twp t viiy Gxo-thttoy t y txvtxs t ttftneu; i
uxta tertus ordinem , fi uclis, etiam Epiftolas, ex quibus fis efl ad [cientia
Diuinitatis a[cendcre,adhibe. Etenim de tribus Regibus,in his locutus efl-Ecce
Proclus cofentit cu ceteris Plato nicis,Plotino,Porphyrio,
Theodoro,Amelio,fupertrina maieflate,ac Diuinitate, fuper tribus omnium rerum
imperatoribus,ie quibus afferit fenftffe PlatonctPla/ tonem autem eo ipfo libro
fktetur a Pythagoricis,Pythagoram ab Aglaophemo, CT Orpheo dtdiciffe.xasxirx
yclf * mxf fkoAoyia, rl fyq turis tsi ltusxyttylx,ixyoy&,7iramf
/j£jr7rv&xyofov, oncf «yAxo<phins 7te jrtei ogytx (Ptfx^StrriSh ,
c/ltSVnfoy </£ 7sAxt6>i/&' xaoftyx/ l&fhs uc t5 y 7rv$xyo§&uy
ngu. r£y og<&K&y y^xyy.ina>y Omnis enim , inquit Grxcorum
Theologia, nata efl ab Orpbei myftcrijs . Primo enim Pytha/ g ora ab Aglaophcmo
[aera Deorum edo flo, fecundus Plato fecutus efl, hauri/ ens hxc e libris
Pythagoreorum , cr Orphei . Non primus igitur de tribus Regi/ bus efl locutus
Plato, fed priores Aegyptij, Orpheus, Pythagoras, ldcmq; Pro/ cius e fententia
Platonicorum, omniumq; ante eum Phdofophorum ex Parmeni/ de P< dtonis cr
omni alia phdofophia eius,elicit duo fummi Patris genitoris# Dei peculiaria
nomina, ab omnibus feculis , 4 Chaldxis , Aegyptijs celebrata , nouif/ fvnc
Grxcorum [emontbus trita. Sunt autem Vnitas , Bonum , de quibus ipfc: JUrT* ■
>f kV. cj> fros r? -rtMf evliumt 7ttcpccM<Aetny *• iuy o 7iAoct4){/ £1
ecpelmt Tctimt ctfyHS.yi ■mKnttot. y> dyceSo y kxXb, tq t? xArtOaxi t5
tw(»<7«j 7*j/ nnfy,tp rnr vorem 7rnyljjj c(#<fltiKyv<rt, 7TKgi*iviJ^*
sfi oyon&fa.ft) T&y iv&flooy ct#<pcuvt{ t d&cuy \xrostnt
n»y:Duo modi funt, quibus Vnius ipft demondratur . Duo nontin a tradit nobit
tUtOyhuiui ineffabilis principij.In Rcpublica Bonum uocat , cr ucnutis , qu*
Utentem unit,cr in teUedualu, fontem demonsbrat-In Parmenide uocat Vniutem ,
oftendens eam creatricem diurnarum unitatu-Sicille- Diuina autem unitates funt
Angelici chori,quos in nouem diflinguit Proclus,fecutus,ut arbitror, o- ut
Graci fufpicantur,Dionyfum:deducit eos tamen ex Plutone .De quibus alias ■ In
his ap/ paruit eum praferre Vnitatem ipfi Menti,quam fibi uniat, et copulet
Vnitas ipfa. Stcq; uppurent duo Pater cr Filius, VniUs,cr Mens.Latiftmeuero,cr
pulcher time diffutat de Vnitate,probans eam effe principium, fine qua nihil
pofiit exifle rc,dppiicans uniuerfalem omnium rerum de Vnitate confideradonem,ad
illud m/ effabile Principium. Pulcherrimeq; addit duo hac nomina: alterum effe
produdio tus manationisq; uniuerfalis, Bonum: alterum conuerfmis ad ipfum, er
uti ca/ put crfbntem,Vnitdtcm.Sic Genitor, er Pater efl Bonum producens
omnia,ori/ go,fvns omnium, efl item unitas, coniundio, connexio , ad quod omnia
pendent, tendunt, afpiciun t,uniuntur,diuulfa uiuere non poffcnt,pnma,
fempitema $ con/ iundio,efl ipfius Mentis, caterorum alio modo,ud ad creatore,
autoremq ; fuum. Hirabihs,digna cultu,cr adoratione philofophia. Et hanc P rodus non
Chriftia/ nus, imo ChriHunis inimicus, proponit ex Platone, antiquisq ; .
Igitur eorum infcitia,qui Cb ridianam religionem omnium fapien tifiimam, uelut
anilem fuper/ {titionem irridentes,nefciebantq ; eam uenerari,cum primis hanc
phiofophia,fo/ lamcy eam uera eius effe poffefionem et alumna, in cuius unius
thefauris perfida tantorum myderioru contineretur fapientia, coarguitur- Sed ea
qua de primo illo rerumqj omniufupremo,acfupermudano pmcipio,cuius tanta Jit
maiedas,ut ab omnibus dijlct in infmitu,dignifiima Theologia nofhra,et de
fontibus cius quadam hauda ab eodem Proclo, audire pulchrum eft:Nutia , inquit,
res efl ex omnibus, quoniam ab iHa procedunt omnia Principium enim efl omnium ,
er eorum q ut funtftmulyCr eorum qua non funt.Omnia procedunt ab iUo, et ad
illum conuer / tuntur-Hac p rodus, qua fine dubio funt ea,qua prior Dionyfius,
a quo Graci fu fficantur Proclum Theologiamfuam deduxi jfe . Dionyftusin
principio fui libri : 7rX7jaoKivltns cpamQxv&t ts Tipoofot «s h/j-ks
xyxdoiAoTtoe epoifuox, jjreA iy d>S ivoomos £uucty.i$ curcc7tcnKws nuit cwa
x&i iynsptepj •zt&i iiw ciwxyuyov TrKTpt/ttvoxvrec ugii diomioy
cc7rAcnncty\ij yoif \ | ctirrov 7« 7TWVT*,xgii mainoy.Qupd efl, Proceffus i
Patre manan/ tis luminis , peruaiicns in nos ex bonitate , rurfum unifica
uirtus , extente uos re/ plicat. . tt9 flkat,CT conuertit ad Vniutem p atris
unifici,cr D eificam fmplicitatem,Etcnim utaitfacra ThfologUyExipfo, cr in
ipfum.Proclus autemiovjliy isi Twy nar fray,7iotvTx ori cbr curr&, .
aj>\H yXf vSy foiarrtty 1($u 7tjy oi>Tvy oyi , ygj. Tuyyii avrooy , xsrrK
<f' (W v^y tnpoy , rho ys&S cujTt Tuy 7r<5»tAScirr&ip tmsg oepUu
cartir&vifyjou. : Nihil tjl omni/ tntij quoniam ab illo omnia , principium
omnium, que J unt,que non funt . Alia rurfum rationeconuerftonem ad ipfum,eorum
qiu c proccffavnt, ponit Plato.Ec> cr proccffus,cr reditui ad [uunt capnt,CT
initui. Nam fubdit-.nxvTtx &v ygu rsfo mariy t xsutntsgi^cu 71 <£s
'tx&¥o:Hec,ait,(y procedunt illinc, cr reflefluntur ad ipfum-Nimirum igitur
quod Paului, Ex ipfo omnia , cr in ipfum . Poflcd fubdu Proclus.Qm igitur modi
fuit docendi deprimo, cr quibus ipfum no tninibui Plato fignificaucru,cr unde
nomina,cr modos hos, ineffabilis et incogni U omnibus demonfhrationis
acceperit, ex his arbitror perfficuum. Oflendit in ali js admirabilem ad omnes
res cr capita eorum excellentiam Plato . o rimes Deos, id efl, angelos, ad unam
unitatem congregari , pendere ex Vnitate .Ha cetum dixit D ionyjiasfo 7%
x&^Sy anxurcay cu7it^ , HSsrarmwrrvAxyTrAy t£ 3u*> cfurn, Bonorum autor
omnium, in omnia irradians lumine diuino-Sciendum autem hac duo nomina fumnu
Dei apud Platonem,Vnum cr Bonum, d Chaldaeis primo tradita,quod Pfcilus
tejlatur,ydctyecfx.»P memay </bfufa<n,K) ly tturlujiU^i xyxSoy
xmi/yvvo-iy, Vnum pnneiptum omnrnm opinantur, uo/ cantes Vnitatem,cr Bqnum.ldcm
l\ercurius,quodyc¥ccs fit radix, cuius excel/ 1 erMam inenarrabilem dicunt ,
fic cr noihri «Tnqj.Hym©' pl npamcHS aj>/ x* s yavtpAoAfi. H/c igitur funt
eaquefepe nojki dicunt , patrem ejfefcntem, C r principium totius
Deitati$,duorum fcilicet Imperatorum , Mentis cr Anime. De tribai tirm illis
alufnma Procli Tlicologia.myiUru Platonis imcrpc rtaniis: 9c quod Phiomd facium
iria principia, quorum primum gignai fccundum,tcnia fit habitus amborum Cap. X.
P Odem libro de Theologia Platonis Proclus diuine de tribus hifce principijs
Io/ *^quens,de Platone cr ttcris amicis eius , Tjoaj minos ms fyXM .
,Kyx&y,viy,^vylw.7i<xy to oy viyrtfeo-ceyo^crm. y> ySL* ensoy, xgu.
«yi&KTtyiy vn\.K«vx ny oAb>y7s^ihmfX°lf *™yi*vn/ jgirnty yo¥oy,a?Ax kj
yinyoylvuy kviJ^cay vywr cu jjp 71 fi vut v^roSt<n«f ,OTncWft)(/ icff
«T&* cunoy dmmcpxo-ylvcy, xu* *> 'j yi £<Ai¥i Jln x 7TCC¥Ttoy
dt<pt>2jary.iv0y,v<Ai 7 i¥X Awtc ysy\\ety,iJi iJioTHiK ovypt¥M
7r®;Ta{(cA\»s Stov? . y \-nc yc¥Ois\znfK aoy x&c \zscuf 9(/,ngt£
ayiKTtyTi^i 7rcanes wj v7retf/es,%i as yU Ti^ytVH /jJUr \zzo *nP opt©' , nefit
ccZilh "^qvshQxovc tIIj ny voixy,n^i 7sAiO¥«GeGeTrn 7&$51ixh 7rtVT»s
ts? i v*i MJJ . eunti Jt yxsipitri^ VTrctffiSjiyu.pX 7rpcm 'ishs mr«STei<t/
i tfti MO. lt «(!©•'. <Aio resruy otrro»y,y 7ti irpetTH TpixJl, •? tro$,ig
•? o;T«{,k^ ? ^ ^«rra?, -r <A' ^uoySU/v, nea -r nAtiirs@',:f <ft
TtAcnsjanr»» ytany xycepoiy xrax^ycty ^tuceyny^l «S ^ /xt&’ «S»^ ’ ^
\sansxZ.Koy Tt/MomKey t& oirr&'. ht t 7fpo<j<A&' cfc* •?
twj,0 «7^jy>y/'fc7nsf9<?* ruiim jfif.pl </ki/ccftt«« -nyc^cn/ yW
l^irsot/,» (x-iTi^fjSjroymta ros/r \zsb t& o^rof )7»AkV <?1 (Plwxy-wf.
7tfoo</l&' y*f fav&Was,xgi\Krx<n<z uBi r> oy tjoiw bv
<fhy curr», ¥ vCHTivy tcxf 0T«j5y> <jv,« <Auuxy.s,To dy,vv ft$M ^xyoy
, y> </fc 7^at^a- LLiViU,Hl ifeHP7t)yiiVH ljfl)Tivbs)rVp<pi?OtJt.tVH
(/Ife^cT bv7t‘7]OlXSV\l «i/T« TJJOOT? i'3«T«,y>^,y> oj/,»cf
ay.<posy>( *{/ k/ r> <jv, -r ovlo$ efa,& ya
eytn€>ivcS.7raMvdcajpiX^s.K£U<4-*^7^ TiAkTOHOJ, flTJ Vj C 7TX TKf T'1'B
ZTKTHg <&h KJ C VlSi 7& 7T«f flj , S? «f * s/lvvecitliK U fimfcu
(tvrxfv 7ony cU^y-Tru,inquit,prmcipu multis in I® tu
jiciunt,Bonum,Mentem,AnimMn,omnequjdeft, Mentem appellentes . Pri/ mutr. ac
pr/cipuum C r imparticipaUc,Vnum,ultra omnia prxcxidcns,non mo / do unitates
esc qux participant,fed diam qux participantur,Uud.Hur per prinum fuppojitioncm
Quod omnium quidem inejfabiliter caufa demondratur. ipfum au tem in nulla re
cxiftcn?,o- ab omnibus fegregatumtnuUam uirtutem habcns-.necft proprietate
propinquam cum exteris D ijs Poft boc aute mfmgulariter fuperfub/ ftantule,ct
fupcreminens,et imparticipabde ad omnes fubftamias, Vnitas eft,par ticipata
quide ab eo quod eft,cr arca ipftm primam fubftantiam fubfiftens,dbutt dansq;
adiedioneparticipaiiorus huitts,quod primo Vnum eft . Hxc autem eji fu/
perfubjlantialis exifcntia,& primi intclligibilis Trinitati s. Duobus
igitur bis exi flentibus, in prima Trinitate,nimmim Vnitate,et Bnte,primaq ;
gignente, fecundo generatote/ iHa quidem pcrfciente,boc autem perftdo-.oportct
fatte mediam ant borum cxiBere potauid,pcr quam,ct cum qua,Vnum fubftantificu
eft, er perfi/ ftiuu ipfius Entis. Nam et proce ffus eft ab Vno,etad Vnum
ipfius Entis conuerfto • per potentim-Qtud enim aliud cum Vnitate Ens, aut
participatu jbctt Vnum ab Ente, quam poteftasfProceffus enim cfl Vnitatis,cr
extenfio ad Ens. Trinitas igjj tur eft hxc,inteUcdualium
frftigium.Vnitas,potcntid,cns Alterum producens,aI/ terum produdu:Potentia uero
pendens ab uno,coniunda cu Ente.Trinitas igitur hxc prima inteOedualis Vnitas,
Ens,cr habitus amborum , per quem er VniU l Entis ejl,C r Ens Vnitatis. In his
ftupende demonjbrante Platone, quod er Pater,! Mentis eft Pater, er Mens
Patris, cr quod Potentia occultata eji inter [uprettuu Huctiffy Prochn. qux
fkcde patebunt,/! totius dogmatis,quod fuperiusabomi/ bus Platonicis
afferebatur,ordini meminerimus.Nomcn Patris xtemi,primxq; ori ginis c r fvntis
totius deitatis eft Vnitas Nomen coxtemx Prolis,eft,Ens,fubftan / UajAcns- N4W
etiam Pr ocius affirmat Platonem ofcndijfe Mentem Patris effe, ■ • • ■ • * .
patrem l . ■*« Patrent autem,Mentisgenitorem,ceu correlatiua fmt Pater er Ucttt
, in ter qua fitpotentia,qua dicitur i noftris Amor utriufq^Proceffus ab
utro^-Duobus no/ nimbus appellat fitritumfanflum,Animam,Potentum.Hac<fr
triacoatema,in/ ■effabilia principia dicuntur,Bonum,Mcns,Anima.Dicuntur Vnitas,
Ens, Poten/ tu-Dicunturtres Imperatores, tria Numina, tria Principia .
DiciturSecundum i Primo Patre,c Genitore fuo nafciiTcrtium dicitur
PoteJlas,Habitus amborum : A noBris Amor,Proceffus ab ambobus.Dicitur ipfe Genitor,
Fonsty totius Diui/ tutatis, fegrcgatus ab omnibus , aUfimus , ultramundanus,
ineffabilis , a ceteris Dijs difiundifimus,fupra omnia incommunicabilis,
imparticipabilis.Dicitur item Vnitas aut Pater gignere.Ens autem,uel ipfa Mens,
er Subjlantia gigni. Vocatur 'enim,ut fapenumero dixi, fecundum principium t o
oy,ipfum Ens.Et Proclus ip/ fe declarat appellari a Platonicis Mentem 7r«y to
cy , uniucrfalem exijlenium. Efl autem Vnitas participata M ens ipfa , quia
Filius cfl imago Patris , ckarafler fubflantiaMendor claritatis eius. Proles
ergo efl Vnitas , efl eadem atqs Genitor fub)laniia,fed genita tamen, er manans
ab iUo Ob id Vnitas participata.Dicerent tiojlri, Vnitas gcnita,non ingenita,
quemadmodum prior, fed Vnitas tamen, quod fubjlantia ftta efl fubflantia
Vnitatis. Perficitur item Secundum
A Primo , er fub/ flantialiter manat , quod omnia bonaSccundi funta Primo .
Repetit eadem tria 'principia,quorum Primum
generet,Sccundumgcnerctur,Tertiumuerd a Primo, C r Secundo cfl, amor utnufq;
potentia -Hac illi conBanter affeuerant, er Plato/ 'nem ca mirabiliter docui
ffc pradicant. Admiranda profiflo myBeria. Dcmbus(ubfiftcmi{*,fiut pnncipijt.tx
Ptouno:&: quod non fini plura,ncq>pauciora . Bl quod hxc cogmiio pollui
dimna cft.quam rationr drmonflr jbilii, Cap, Xl> -,Ed quoniam
Plotinus,pratcr ea, qua paulo ante pofitafunt, multa diuinitus de ptribus hifce
Principijs,aut Numinibus ex Theologia Platoms,aliorum'$ qui an te eum
floruerunt Platonicorum fcripfitte qutbus,Porphyrio tefle , fuerunt, quo/
rumferipta dfiduus legeret Seuerus,Cronius,Numcnius, Cuius, Atticus, Longi/
Itus, Philarchaus, qui , ficut ante hos omnes clari fimus Philo mira , er
inaudita quadi de Verbo diuino,ac progenie diurna tradidit, fic prodidere
iftius modi pluri jna:examinandafuntea,et proponenda,ut totius ueritatis
concentus, perpetuae^ ab initio generis humani uera theologia fuccefio
audiatur. In libro contra progno 'JlicosivrddH Tcirvy i<pw9 uysy h
^«yceSovcarAx epvo-it G? 7rparrv-niy ytf 73 io ij> *"ny,ix fartesy, iq
ic/tytycy W icW7£,uMC <w7i, tq-fu-oi . Myoy.iMn <pv<rst n curru, tq
yotf ctu m rsx yv,x</t rure aM0, H7teiyce(loy,97Vcy Atyu/jHv r><fi,tq
o-rcey AiyooyJUf r> ccyccQoy,Tct\nHy . /« vo(4fap rlw epva-iyiu&i ydcty
A^ye/y , i xctruycfiyTttt ixayxt »- ef$y,<AHAow7tet nyiiy comit ut oj cm
.<£? 7tf&vty <P£ irut , cm <t« Tthisctny, xcti r> tumefiat, axt
ovk tx rsAaoy^y. vtoo yoty avccgTH^h/ ■•*i) vt™$ &y lY&VKyikJAm . o7i
71 dy y/ (cMtu ^ Trvcg «JAcv* i * «»*» i>«' • A VG VST. EVGVB. LTB.TI: -
7TX>ateB, (*■»<& «AAw pnJi <nuu(!t<rts nv<ftylx. i it 'tny
fcT^ac? «*'**> *^* t&to mposMfftep9^vs,eme k»j/, /xit «rji» K) It yovil
7IJ>»TftlS.«7* ^«V, MVW viy «-OTN 7TJf/lS IjH <?V<rip, ftin 7iA«a>
riitoy lihohou. <jv uo»TO,/^rt vAcc^a-cm t Accit1 t«o,m xflcc ( »{/ TKVity
<pHtrV<n,H viy \gu io nfuiDy, «A\’ 07J vjr* j)«ccAA(»A«»^,tA*x^*
&o?i\ecXH-Qjufunt:Quonum apparuit nobis Boni tui tura fmiplex er primi .
Omne enim quod non ejl primum, non eft ftmplex: Et nt bil \ubcns in fe ipjo
alia, Vnum ejl quid. Et ciut quod dici'ur Vnum natura eadem- Etenim btt pfa non
ejl aliud , deinde Vnu. Neq; hoc aliud ejl, deinde Bonu,quu di xcrirr.ut Vnum
.Et quu dixerimus Bonum oportet eadem fentire naturam, et Vnu dicerc,no
prxdicantes de ea quicquam.fed declarantes nobis ipfis,ut pojbbde e& Ac
primum hoc modo,quodfit fmpliafitmu,cr fufffims per fe,quod non fit ex
pluribus. Sic enim attolletur in ea,ex quibus ,er non erit in alio,Quomi
qtuequid in alio ejl, etiam ab ilio. Si igitur non ab alio,neq ; in alio quidem
fit. Neq; compo/ fkioulla. NeceJJe$ ejl fuper ipfum nihil cjjc . Non i fl
igitur cur ad alia principid. eaturfed boc pr*pofito,dcinccps Mens flatuenda,cr
id quod primo inteUigit-De inde Anima pojl Mente : is emm ordo ejl fecundum
naturammeq j plura hic, in in/ teUc£luali,neqi p auctora . Si enim pauciora,aut
Animam, t? Me ntr m idem dicent, m Mentem cr ipfum primum. Sed quod oliafmtab
inuiccm,ojlenfum fepenume ro-Si plura,cr c£tcra,qu£ fcquuntur, Plotinus cx
prifea Platonis ; pUtonicoruty omnium philofophu,in qua p cruenitur ad
unumfiugfilare, fimpliafiimumq; prin apium, Bonum et Vnum:Bonum,quiafvns omnium
rerum, et principium: Vnum, quia fohtarium, fmplicifiimu , ab omni externa re
fegregaium,totu ipfummet,nS utria natura Tota una Bonitas,W una bona,ftmplexq}
Vnitas . Hic omnis rati d clara , cui ud ipfa natura facem ac lucem pr abeat
,utabcaipfxpene declaretur- - Huic cumfitfumma jmiplicitas , cui edam adiunfium
cjuoq ; ejl id quod a philofo t phis & ab Artjbteleituluciiur, quod dicitur
ab iUis xvrxfxtS ,per fefufficient, fibi fuppetensje ipfo contcntus.confequitur
ut nihil bibeit aliunde,kabens omnia ex quibus poj&t ejfecontentusxontentus
ante ex feipfo,non ex alienis bonis.Siccfc afcendityfuperq; peditur ea, qua
faciunt aliquam compo fitionem, cr farraginem, ac quafi corpus, effugiens eam,
imo fupergrediens infinita bonitate , CT affluentia propriorum bonorum.
Efficiturfy ut nec in alio fit,a quo contineatur , nec ab alio procedat ■ Hoc
erit nobis, inquit, primum ac ftngulare principium: pofl hunc feque turMens,
qux uocatur a ftcra philofophta fapientia ■ Hac dicitur primo ftpere, primo cr
pruicipahterintcUtgere,quiaut Chaldaus dicebat, uocatur i cunilis ho minibus
prima fapientia ,pnma wtelhgentia. Vocatur autem,quu nefciebant eam habere, qui
eum antecedat- ijbid igitur primum lntelligens,non diciturrefixUuBo m ac
prioris, in quoejlexquifua fapientia quem Cbaldxus cr Thfmegiflusdi. , ,
xerant^ . »|f ^ , jXerjitydun effet prima Mens, InteUigentia,genuiffc fecundam.
Dicitur ergo pri/ . .mm IntcQigens , ratione nostri , ficut habuit peculiare
apud uetujli fimos nomen Mentis. Subfequitur tertium principium Anima-Hifunt
igitur tres illi Reges, tria Numina, tria Principia,circa que cunila docuit
ejfe Plato ■ Illud ante in Plotino ob feruareoperapretiu fjl-prmwm quod hac ait
ejfe altera ab uudcemideind - quod quaft naturalibus ratiombus probat
neceffario neque plura ejfe , neque pauciora prinapu.De primo dicendu. Cum
altera fatetur ejfe ab imticcm, fcieniit eji , em non fentire tantam
alteritatem,ac duu)ionc,quanta diuuLtt fub))antiam,duoqi fe/ parata numina
constituat. Quod ne cogitari quidem poteft. Nec fiiit jrre phtlofo / phorum
quifqua,modb philofophi nomen mereatur, cui non placuerit unu caput , wu origo.
Cum autem fuperiores tribuant Menti quanta potejl tribui dmimtas, ut quam
fuperius ex fententia Platonis Porphyriut dixerat coatcmam , natam ante omnia
tempora cr fecula ex fummo Bono, eamq} dixerat per fe Patrem, Princi/ pium
omnis pulcntudinis,totq ; ei dotes tribuerat, quot concurrant ad declaratio /
nem prima , aefempitema Diuimtatis:ad hac cum Trifmegjdus, hoc fecundum
pmcipium,quodcrMcns,er Verbum i prifeis dicitur, undique perfidum, opi/ fcem'mundi,primam
uirtutem, incrcatam, (brifarrop , infinitam , pcrfedifitmi Patris perfidifimam
prolem, legitimum filium, fempitemam originem uita, m/
xugmentabilem,incorruptibdem, fui femper fmiem, aqualem , qui de natura fua
flatu nunquam decedatxum his inquam nominibus appcUaucrint Mentem, fecun dum
Principium, cum hac declarent eandem atque fummi Boni Diuinitatem (N
amftfummumBonumdefcribas,non habueris aliud,quod de eo prxdices,co/ geriscj;
repetere hac omnia, qua Mente tribuijV,eo excepto , quod Bonum a ne/ mine habet
, a nemine ontur)profidd fiet , ut aque fu Deus Mens atq^ fummutn Bonum. Sed
cum n e$ pofinteffe, neque natura ferat,iuas feperaUf Diuinitates, ¥ • .
<Jmo cdpitOjduos creatores, certe no poffunt feparata dtei duo hac principia
Huc adde quod Trifmegijius,Porphyrius ex Platone,PMo I udaut nobili fimus
Plato/ * . lucus, hanc Mentem,et fecundum Principium uocant,declarant,
confalutant yrn cty tf«p,legttimum Filium fummi Boni. Non poffunt igitur ejfe
feparati Pater et Vilks,cum in utrofyjit eadem Diuinitas, c 7 P ater atemo
deuidus amore, genue/ ttt,gignatq; Prolem, w Proles eodem amore ardens, uelit
nafci.Qua funt Mi inge tue confifi. Qjj^rc quod Plotmus dixit tripa tlra/,
altera ejfe ab inuiccm : aut mteUigendum efl,quodfmt duo Principia, ficq; fiat
utfmtalterdmodraq 'i Theolo dixiffet emendatius, alteros qua nominum diftindio
inuenta nondum fiierat , autfifcparet eorum fubflantiam,qua ejl Diuinius,dicam
A riHoteli tritum,apage i<piAe<recpop,cdret phdofophia,non fapit naturam
, non redolet rationem . Di/ [cedit non 4 confideratione modojed etiam i
philofophia maiorum : cum et T rif/ megijlus er Plato,Mentem,CT roy
cUTtoi/,autorem,caufam,principem,decla/ ttnt legitimam Dc^CT coatcmam progeniem
, in quo ejl coniundio Diuinitatis. i * Dentit * ■* unus fueritrerum atque
Anima -Nm fi P>rincipiuiu,fiRex efl tertius, fi Deus, utique fempitemus.
Etfi Plottnut longe differre naturum iflrns Teriij k cunilis re/ bus creatis
contendit,certe dif)irt,quU Deus. Et fi dat uitam,dat motum, Jecit mo/ neri
ccelum,quo modo ficiffet,nift Deus ejfetfQuis enim largiri potefl , e 7 mftv
rare uitam , praterquam Deus f Et quis potefl omnium animalium effc animatio ,
mji Deus ? Cuius efl omnium rerum continuatus motus , mfi Dei f Et fi is efl,
ut ■Marcus Tullius ait , Spiritus duiinus , num Deus unquam fine Spiritu fuo
potuit effc i De Mente quoque loquitur ea, qua fuperius,ipfam k bononafci,perfe
/ fiumkpcrfitto, magnum a magno, fecundum k primo , numerum ab unitate
fimplicifitma , Mentem gignere to oy , ipfum Ens cogitando , incidere ei fbc/
dem, formam , effentiam cunilarum rerum . PerjMifiimum effc Bonum , ma/
ximumautem ce fecundum pofl Bonum effc. Mentemque eum afficere, er indigere
eius, Bonum Mentis minime, qjj od ab optima InteUigentia ,uel M en/ te generetur,
[ntcUigcntum uel Mentem effc. Patrem fcilicct, ut dicebat Chal/ daus,effe
optimam Mentem, fute lntelligentiam,qua optimum tantundem ge nue/ rit fecundam
Meliorem effc omnibus Mentem, ficut pofl Mentem fit Anima uti Verbum
cius,quafi<$ fimuLxchrum,qux v in ipfam Mentem reffidat,eamc£ de fideret . Effc autem unum,tdemq ; , folac jj alteritate
differre , Genitorem ac Geni/ tum. I» libro autem, quem infcripfit,Quo modo
conflitit idearum multitudo, ty de Bono, hac ad alia inquit: Vcjhgtum uita efl
etiam uefligiim Mentis. lUic autem archetypum bonifbrmr.quoniam 'm ffecicbus
bonum habet ■ Alterum enim efl Bo nvm, diter autem Bonus, tn ffcculando uitam
habens: ffeculaturautc Boni boni/ forma cxiflentia,qua confiderantur et
ipfa,qux poffedit, quando [peculabatur Bo ni naturam ■ Venit autem ad ipfum ,
non tanquam illic effet, fed ut ipfc habuiffcU Principium iHeefl,vexHlom
ijlo:<y iflc qui fiat hac ex illo. Nf $ enim fis erat refpicientrm in
tllumjuhil intcHigerc,ne<$ rurfum ea erant 'm illo . Netfc enim ip/ fe gener
abat-Vim igitur ad gener anduhkbuit ab Sh,qua nonhabebat ipfc: fed ex uno
ipfo,muba huic. H ac Phimus quorum efl fenfus , Omnem fapientiam, om/ nem
crcandaru rerum feien tiam, CT potentiam, omne prolificationem,fcecundiU tem ,
plenitudinem bonitatis Mentem habere k Genitore fuo, quem refpicicns fiat
fapiens,k quo perueniat in fe tota bonitas eius crfapientia. iUc Principium., m
Mente efl archetypum boni firme, quoniam archetypum efl uniuerfatis rerum fub
flantia, contenta 'materna Mentis faptcntia,eaq;k patre efl injilio, quem pater
genuit fapientifiimum. C T quia non efl aliud archetypu , ntfi ipfum Verbum Cr
Mens : Verbum autem efl borufirme,hoc efl,ftrmlimum patri fuoBono, ea de. aauft
archetypum etiam efl bonifirme-Nec aliud efl archetypum,qukm ipfa M es.
bonifbrmis.Ii.fi igitur hoc archetypum firmarum plenitudo,et ipfa Mens. Primus
quidem ce furimus Genitor efl ipfum Bonum:Fitius autem efl bonus : nempe ne/,
jcio quid ple/uus ipfum Bonum,qukm bonus, quod efl accepta bonitas^ k bonitate
t. .. , i 4 2U iM . tf. flU prkna.Boms qui ejl ipft Mens,uitam habet » n
fpeculan<lo,ut ArijlotdesetUm dixu,ft>ecuUndo inquam patrem [uumjcq;
ipfum. Speculatur autem uel contem/ piatur feipfum , quando plenitudinem
Diumitatis fuc,cr omnem [dentiam con/ templatur,quam a patre cr ipfo bono
habuit, per generationem , cr contempla/, donem. Itaque cr feipfum, cr
Genitorem ipfum contemplatur. O mnis autem do/ Urina filij uemt a patre,qui
principium e jl,a quo 'ut fecundo funt omnia, creauitqg Hens omnia,
expatrenafiauimer fapientum , ac facultatem . Accepit igitur 4 patre eundam
generandi ftue creandi um , c r potentiam, quam fine illo non ha/ buiffet,ut
rede poffttdici ex genituris cr uiribus Dei, id tjl,a Deo,fapientiffmam Mentem,
quam genuit Deus, mundum Jidjfe . H*c$ fuit ueriffmacaufa mundi, CT hac duo
prinapia,uelut unum: quoniam non funt duo Di j feparatt.fed fecun / dus 4 primo
natus, cr cm eo bonis fempitemis locupletatus. Paulo inferius fimi/ lia refert
Pio tinus: Repletus quidem,ut h abeat,quod afpiciat.RefJoiciens autem ip/ fa
cum luthine,ab eo, qui dedit iUa, cr hoc reportans ■ Ob hoc non folum dicitur
fubflantiajed cr ut uideatur tpft,caufa ille . Sicut Sol,ut uideatur A
funilibus,0’ ut nafcantur,caufa quumfit,caufa quoq; ejl uifionis, qui neque
uifto f t,neque res ipfe. Sic cr Boni natura,caufa [ubAxntuc cr Mentis exidens
, cr lumen,ex pro/ portione his , qua lUic funtwfibilu , cr uidenti neque entia
, neque Mens ejl , fed caufa horum, cr ut inteUigantwr, lumine fuo probent cr
ipft Menti ,& ipfts En/ tibus. Paulo pdjlinquit:Mcns generata,ipfa
apparuerunt . Venit autem ad Men/ n tem,zr ui tam, ab illo. Ex efficacia enim
ab iUo,fubfijlit . Mens quoque per illum, CT idearum pulchritudo iUinc,omnilque
ipfa Deiformia , cr Vita , cr Mens,cr Idea . Non procul inde Plotinus : CT
Mentem quidem fupergreditur . Non po/ tejl fupra Bonum excedere,quoniam nihil
ejl fupergrediens . Deinde: Si enim ex hoc omnia , nihil ed illo melius :
inferiora autem omnia . Optimum autem om/ nium,quo modo non Bonum ejl * Et
quidem ncccffc ejl Boni naturam per [e fuf/ ficienttjkmam,cr non indigam
alterius cuiufquam.Plotinus repletam uocat Men/ tem, quam prolificis formis i
patre repleri contendunt , affirmatq; Mentem dfpi/ cientem, contemplantem' que
fuperiorem , non modo diurna fapientia repleri , fed lucem item inenarrabilem
referre . Quocirca Genitorem non modo fubdantue, nempe ldex,caufam iure
uocari,fed etiam autoremjtt ea ipfa uideatur, quum nec Idea fit ipfe,nec
Secundus, proles nempe ipfe fua. Quemadmodum Sol infundens largam rebus
uifionem,nec uifto ejl , nec res ipfe : Ua patrem quum nec uifto, nec resuifa
ftt,nec fecundum Mens,prxbere tamen ut ea ipfa fvU,cr uideantur . De / nique cr
uita,uidelicet fons ipfe uiue proles Dei, Mens que ,uenita primo peri V lm
O" Mens,cr Idearum pulchritudo . Proinde Genitori fuo Bono affundantur,
funfquex^oei</ln,Bonifbmia:tria fciluet,fedunum,Vitajtens,ld a . Q no/ circa
fupereminet omnia fummum Bonum , cuius ejl , rerum prima cr perennis ubertas,
ipfe nuUws indigus . Poftmuluttotinui eodem libro, de pulchritudine » tty
fktrnniBoru loquens,quod Pkto caufam mrrim pulchrorum duat : Qnoddefi/
dcrabilcrjl, inquit, carens forma V figura, ortmim r/l defiderabilifiimm,v //'
mabihf.mmMic enim non umori frus, quoniam nec finem habet amatum . itaty Vomor
infinitus, cr pulchritudo eius oberius generis , cr uenuftat ante omnem
uenuBatcmJlos C r uirtus omnis pulchritudinis , pulchritudo LccXoirotoi , pul/
cbrifica,priniipium,w fims omnts pulchritudints,id pulchrum reddens, cuius eB
principium-innuit autem Mentem a Genitore aterru pulchritudine clanjicatam.
Efficit autem eumpulchrum,non in figura cr forma , quippe cripfum clarifica /
tum figura caret.Itaque fme figura oportet effe epvnp nrfmrrip,prmam na
turam,ut non fit mirum, fi uehementi fimis inflammat amoribus. Quippe c T ani /
ma cum ualidum concepit amorem,omnem,quam habet, abijeit firmam . itaque Mens
contemplatur,quaft Mens effettajuerfaturq; in loco eximia uenufUtis.Se i quum
uiderit rey Stoj/,D eum,omnia dimittit , ample£Utur'que illum folum, cr
contemplaturiVt qui regium intuens palatium puckerrimum ,fi prodeat rex, di/
tniflis ffetlaculis ilUs,tn hunc unum ora conuertat . Effettp uera funditudo ,
nifi quod is,quiibicontcmplatur,efl homo,innuens,qui contemplat urfupeme,Deum
effc.Denique de tribus numinibus concludit Plotinus,declarans qua de tribus Re/
ph is in Epiftola prodiderat Plato ■ Neque,mquit,fecunda addideris primo, neque
tertia fecundis.Sed fecunda circa primum flatuas,tertu circa fecundum. Sic enim
dabis unicuiq; fuum locum,poReriorai j; illis applicabis ,ceu dia circum
currant in feipfisexiftentu . Quocirca reRe circa omnium Regem eunda dicuntur
effe,CT illius nomine omnia, quippe qui caufaftt illis exiflendi , eumty
appetant alium ah eis exislentcm.ltaque Anima ad Mentem,Mente adBonum applicata
,fic omnia in illum defmunt per media,alia quidem propius,alia poRcrius , ad
extremam re/ ttocatisfenfibilibusipfam Animam . Inlibro quoque de Bono crVno,
de Mente bac ait:Mentem quietam , cr inagitatam motionem dicendum , omnia
habentem in feipfa,CT omnia exiRcntem, multitudinem infeparabilem, rurfumq;
diferetam. Sentit autem Plotmusp.incipium,fbntemq; rerum,quas fmu c r fapientU
fua com pleRatur,Mentem effe. In quibus , cr id genus omnibus C paucos enim
quafi flo/ res , ex amoenis campis decerpfi ) etft haud afferam punflmum
ueritatis fontem - fluere , erit tamen ex his intelligerc hodiernam rerum
diuinarum phibfophiam, abRrufm,arcanmq ; prifeorum temporum myfteriutn,nouifms
feculis coele/ td beneficio penitus patuiffr.cr qua antea mundus non
cognouiffet,aperU mcliut V enarrata aPiho Dei claruiffe. Pi (ritu Diuiniufe rx
Nu«imio1& quod fopet hi* CuvSe cadcqt loquendum et, teit (onus
muiuauidtuIGtiiitjfubtoitu. Cap. XIIL -~Txi Plodnum,Numenium,cui perpetuum
ftudlum impenderet, foede perfuaie *-Vi paffe," » om Tbeologfo fuiffc ,
ceu praceptorc imitatu, u igitur ante Ploti r 4 5 nm. . t'i9 quoniam M ens ab
ipfo,non ipfe k Mente- Nec talis inter eos ordo , qua lis duorum,' d terius ab
dltero nihil habentiutfcd qualis, fi fks efi morulibus exemplis abud,pa tris
alicuius,ac prolistuel quod in omni Theologia celebre efl exemplu, qualis Sof
lUtdc lucis, 4 Sole ndfcente luce dc rddidnte , non d luce Sole quicqua
accipiente? Sic Proles Opiftx,etfi tdntus fit,qudntus Genitor, nihili^ fibi
defit patemoru bono rnm,k P dtre tdmen iubdr Diumitdtisf ue relucet- Et is
patrijs imperijs obfeqiutur, cuius fub pedibus omnu fubiecit ■ Et quanqui efi
Optfix e tum Deus, efi tdmen db iUo,qui eum genuit Deum -Similia qued i
dixerunt dli,narrata melius, et declarate aduentu F ilij DeuQuanqua hec lux,
que uenitin mundum, cr dd propria, pdU tiumq ; db fe quondxm credtu,non fuit
agnita db b is, quorum excecduit oculos mt Uda: v ddexerunt quondxm
homines,ficut diligunt,magis tenebras,qukm lucem* Dctrtno Dco.iermcp Diuinttate
ti Calctdio.quorena fiiperioriini Platonicorum 4tclataiuct.Eti|UodPrirtiuj tft
fummum Bonum, Secundua Mtns, Prauidtrw- lU.Saptcmu xterna.Tcriiti* Imimator
& Anima mandi. Ei quod irrj bai per. fonaj.dchypoflafctapeiu&dtflinAe
fateantur. Cap. XI 111. -•Ane ddntirxbilem Platonicorum, prifcorum q;
Theologorum, dtque orxculo / ^*-rum,v per fucccfiioncm omnium etxtum trxditdm
de triplici Deo Philofo/ phiam legit CT agnouit,produxitq; in medium Chalcidius
Platonicus fuper Time/ um-Cuius hec uerbd funLVt igitur breui multa complcftar,
iHtus rei difpofitio td lis mente concipienda efi: Originem quidem rerum , ex
qud ceteris omnibus que . furit, fub ftantu miniBratur,cffe fummum c T
ineffabilem Deum . Pofi quem Pro/ uidentiam eius, fecundum Deum , latorem legis
, CT utriufque uite , tam sterne , quam temporarie . Tertiam effe porro
Subfiantixm , que fecunda Mens InteUe/ fluscfc dicitur, qua fi quedxm cuBos
legis eteme • His fubieflas fore rationabiles wiimasfiegf objequentes. MiniBrds
uero poteBdtes , naturam,fvrtunam , cafum, CT Demones in fortiores
peculatores'^ meritorum . Ergofummus Deus iubet , Secundus ordinat, Tertius
intimat- Anime uero legem agunt ■ Lex porro ipfum fatum efi-Hec iUe-Paulo autem
fuperius Plato ueritatisinBMu locutus cfi,Prin/ cipio, eunda quefunt,CT ipfum
mundum contineri , regiq; principaliter quidem dfummo Deo, qui efi fummum Bonum,ultra
omnem fubBantiam, omnemi j; na/ turam extimatione, mteUefluq; melior, quem
cunila expetunt,cum ipfe fit plene perjiilionis , CT nullius focietatis
indigus: dequo nunc plura dici, exorbitare efi. Deinde k Proiudenda , que efi
poB iUum Summum fecunde eminentie , quam vovy Greci uocant. Efi autem
inteUigilts effentta, amula bonitatis, propter inde/ ftffam ad fummum Bonum
conuerfioncm.EBq; ei ex illo bonitatis haufius , quo tam ipfe omdtur,qukm
cetera, que ipfo autore honcBantur-Hxnc igitur Dei uo/ luntatem , tanquam
fapientem tutelam rerum omnium , Prouidentiam honunei ttocant,non,ut plerique
exiBimant.quia precurrittn uidendo,atque intelligendo; p rouentus futuros, fcd
quia proprium efi diuine mentis , intelligere , qui efi pro/ prius mendi adut-
Et efi Mens Dci etcrna . Efi igitur Mens Dei dcvitelligendo etemus *4o atcrnutadus. Sequitur hunc Prouidaitu,Fatu,
lex diuina promulgati inicUigcn/ I ut fapienti modulamine ad rerum omnium
gubernationem . Huic ob [equitur ex, qua fecunda Mens dicitur,id ejl. Anima
mundi.Hic fitum.Hxc quidem Calcidius, quibus profunda Platonica Theobgia
myflcria,cxterorum<^ item Platonicorum , V omnium, qui de rebus diuinis
locuti funt,enodauit- Hic igitur expreffe nominati turjrecoluntur iUa tria
Numina , tres Imperatores , trinus Deus.tema Diuinitas. Quorum primum iuxta
fuperiores omnes, quos uidimus , fummum Bonum, fum/ tnuscr ineffabilis
DeusappeUatur. Alter uocatur Deus fecundus,uocatitr Pro/ wdentia, quemadmodum
fupenus locuti funt omnes . Nam Philo , prouidentem,
gubernatorum,prafidum^mundi,dicit , hunc Secundum, primogenitum Dei Fi/ lim . q
tu etiam de feipfo dicit apud Ioannem , Pater non iudtcat quenquam, fed omne
iudtcim dedit Fdto-Et,Poteftatem dedit ei iudicium ficere , quia Filius ho/
minis ejl. Paulus autem , Qui conjh tutus ejl iudex umorum , mortuorum . En
igitur Prmiidentu, en generis humani, omnis camis iudicium. Ea enim ejl Pro/
uidentia . Rcdumque natura curfum dicebat [uperius Philo , quia conftituit Deus
primogenitum Filium, redam legem. Eandem prouideutia caufam, fi/ cut
oJlendimus,propofuit Plotinus . Hinc edam declaratur myjlerium,quo Calci/ dius
dixit,Ergo fummus Deus iubet,Secundus ordinat,Terdus intimat-Declaran/ tu r
item dida Numenij , quibus dixit , Patrem uacxre ab omni opere : V qua di/ xit
Philo, Quod patrem incxcelfa , longeifc optima Diurni tatis arce poptum^. .
nefis erat hominem adfuam imaginem creare , delegaffe Filio , c r Secundo
ianquam minori, hanc prouinciam. Etiam declarantur qua idem Deus dixit, pater
non iudicat quenquam, fed omne iudicium dedit Filio -Scilicet iufut,didauit
Pater, fi 1 ius iuffus paruit , creauit mundum , creauit hominem ad imaginem
fum ■ Iudicat item mundum . Hinc didus a Philone organum, minijler, legatus .
Nomina igjtur patris apud Chalcidiu, quemadmodu exteros omnes , funt ut in
facris literis:item, quod is proprie dicitur Deus , dicitur fummum Bonum ,
dicitur O rigo prima re/ rum cundarum,quia primum genitor filij fui, Filius
autem Creator omnium : dici/ tur ineffabilis: dicuntur omnia principaliter ab
eo manare , fudmeri , regi . Idem fummus Deus , ctfummu Bonu nuncupatur, ultra
omni fubdantiam, omnem natura,fupcrans omnem cogitationem omni confideradone
maior, non minus in/ eogitibilis,quam ineffabdis,nuUius focietads indigus. Dicitur item luffor.
Impera/ tor, Didator Secundo, imperans iubensq; Secundo. Nomina autem Secundi
funt, principio appellatur Deus, & dicitur Lator legis, Iudex fcdicet,
dicitur Autot atemx er temporaria uitx , dicitur prouidentu, dicitur fecundi
gradus, fecundat eminentia pojl primum, dicit Chalcidiuseum aGrxcif
appeUaririp, Mentem* Audis Mentem (de qua primus liber) fecundam effea primo .
Dicitur EffentU wtmi , intcllcdualis : ejl enim Idea rcrum,efl perfida Subfanda
, ejl Ipfum effe, qy.emdmokmwxal. em Dionyfua * rJ ep . Etip[cdc[e,Ego[um qui
fum: ptvpi* . »4« propter rerum pleni flimam facunditate, originem uberrimam,
aulam- formarum dinfiimam- Dicitur item amula Bonitatis , V quod mdefeffe
conuerlitur ad fum/ mm Bonum: quia dixit ipfe apud ioanncm,decUrar.s hoc
myfterium,Filiui nihil agit uift quod uiderit Patrem facientem. Et,Doflrina
mea,nonef\ mea,fcd eius qui . mifit me.Obferua quoq; contra Arrianas,ct
Valctinianos,quod hac Mens e fla/ terna: Non, quemadmodu illi dicebant. Fuit
tempus quando Filius non erat. Non/ t/e audis Mentem atemam , quemadmodum apud
fuperiores i Item obferua quod beadtudo Fili/,C7 Bonitatis hauflus,ejl ex Patre
-Filius enim cfl infmu Patris- Ac/ temo Pater deuiftus amore, Filium
ampleflitur-Hic r rofimdm, m effabile myft e/ rium,qubd eo haufhi Bonitatis
Filius ornatur ,cr Filius omat,cr benefiat omnia . Vt Patir bonum Fihj,fic
Filius bonum reliquarum rerum: H xc uocatur ab horni/
nibus,fjpientid,tutela,falus omnium rerum,robur,fuslentaculum, ut Philo
<Aia/ ftos ccgf9KTos,uinculum non diffoluendum.Nonrina porro Tertij, primum
dici/ tur SmJ \cntado,hypo&ifis , quemadmodum Primus w Secundus : dicitur
intima/ Un,quiafunditur,mittitur%daturafecundo:\pfeenim(inquUMens)quacunque
dixero, annunciabit uobif. Ipfe prophetas afflauit. E cce igitur uere
intimator, de/ darator-Paracletus confolator.Dicitur etiam fecunda Mens, quia
nomen Mentis rfl proprie Secundi:lsfy ejl Mens in omni philofophia
celebris-Quapropter T er tius dicitur fecunda Mens,uel InteRedus- Agno fas
diftinftas perfonas, diUindas hypoHafesf Non confitfas, quemadmodum apud SabeUianos
. Orrmes enim funt Mentes,lntelle£lus Dicitur item T ertius, quemadmodum apud
fuperiores omncst Anima mundi,nimirwm uniuerfalis afflatus, uita. Poftremum
tribus his dicuntur fubiacercmmifbrx poteilatesomnes,cafus,fl>rtuna,
Angcli,Damones ■ Habes hic profundifiima myfaria,qux C alcidius iuxtd atque
Platonici cun(h,dicit Platon ent iteritatis inflinftu uidiffe, afferuiffe. Ego
uero dico ,non ueritatis iitftinflu modo ? fed etiam quia didiccratab
Aegyptijs,Chjldxis,oraculis,Sibyllis, er quia perrna nus tradita, per omnes
atates defeendit hac Theologia, tunc latens apud paucos , nouifimis diebus
apertifiima,toto terrarum orbe radianti fima. Dc ftcun Ja Hypoiufi.id eft.Mcnic
crcattkc mundi,cx Anaxagora diirfna rahir* cios dt> fcnpnoA quod ab l«c croi
«ifibilia.A: inuiGb Jia Anaaagoia», (.«luadmodum Mfc- dierna religio. Cap. XV-
• --.E mente creatrice mundi, hac fcripfit A naxagorat, autore Simplicio
Philofo/ *-^pbo:N«vS <f‘l tsip <hrie°V,(& «inoKfccitt, <&
/xifWiTcu cv<Am HtCJl.a}AK (JLOI/&' (iur>S (CCp* « t*A ytf «<?’
tOVT-Hp, k/Ax TU* t/XfcftiXTB a/Au,Hi7«Xy/ ctj/ «7T«VTA>P^9ftCCTft.{/,S T
SOI. ep ncu/Ti ycifftfwiof iscii fcctvisii/. Sican f> yi toisti? o&iy
moi AiMk' txu,kj ccvKKotAmp eurppTKo-viiisiisiyftirx , Sis t o/xo»«uf,e»?
(tbrcy ievnx &<p' ioui-f. yaf Avnfaomril
yrcwTfopy^yixrxy.KjHstix^oiTernp . (c> yrwpvyyi 7itu>r>t nae Qey Kj i
<yy& niyisvyfioayt 'it/yny \ya, Kjycifo k/ \hknfta,7iaje mu 14» A V3
V*JS T. . tt. ruyymk Uf certi. nsiu?l 7n^iya^hri&'pl ov/com#»:
yov;lKfxTHny. i ^7I^XU^MT0U.Tiw Ot^ylui. ngu TTfunny OCR T& O-iilKfOV
MgfoT» £ft>9»<r«tt.tTe</'fc 7rA»oy 7r^i^4)fo >c$a rr^yu^turii (Si
nAioy. \gu tx (rvpniiMyityZx rt » ya cb#*f ipo/^ct.icsu (PiXKgiyoytlbyx,
•Grxvite lyrU c\ voih,Hsko7roixwifaii<n&t)i(&o7nix lw,i(gxoGe
vtuZ/Vfy ,yjk fanlxicvu Tgxif7te</lttK0<rn9<n yovt-ty rlw
7i^(>iXug9xsy t ourrlu/, lui vcw7^f>iyuf i»,7WTt asfX,y&i o
«Aif^jJoct « o\?dwf,ygii 'o a«?,K9«i <U0*£ o/ x#Kftvofj$j>ot . n Ji7ffytytofH<riscuriii
\7n1ntny ccftuftyi&ttt, ngil ct#Kfivi70U CC7JV Tt XfOUOv 70 TSVKVCy , S{ffi
«J$ 7$ ^V^Ovr» 9*g* floy,LouX# tt? £ot pigovro Kxin&'j,(iou. k#7Q J^ngoO 70
[ngoy, puUs POU. Ji 7TB Vult 7r®M«{/ Uxly^TSOVTX ZSX<Tt A 0V</ty icQKfSVVTCU
ITtyOf/ ct% 7$ i7tfiiv,7iftlw vcv, ycOg Ji jtccj oy.oios efo £uw o /*«(&(/
,»y oiAatr cay. iT^iy J£i<Py <fa\> oyoioy x^od . Mens autem eft
immenfius,ab[olut4 potcslu.mlli rei eji odmifU,[cd foU ipfd * [cippi exidit. Si
enim ifeipfa non tf/ fct,[cd dltcri alicui admitti efjct, omnes res
participarct,fi cuiufquam contagio in/ fida cffctOn omni enim re inejl omnis
rei particula, quemadmodum w antecedat libas mihi [criptum eft)Prohibuif[entc^
ipfam cr implicatam tenuiffent res comt t»itta,utnuUi dominari pof[et,aque, ut
ipfadfeipfaeffet . Eft enim omnium re/ rum temiiftima,ac puriftima,v j cientium
de unaquaq; re uniuerfam continet,ua/ letq; maxime . Quacunque quidem animam
habent,maiorem uel minorem , his omnibus dominatur, potiturq; Mens . Omnem
locum , complexumq; Mens com/ prchendityUndc V ipfum principium comprehendit .
Et primum orfa ejl i paruo compledi . Potteauero maius compledilur , cr
compleretur magis . Quin cr qua mitta ef[ent,cr[egregaU eunda noucrat Mens , cr
qualia futura effent, cr cuius modijvrent,cr quot nunc funt,cr cuius modi funt
futura, eunda exomauit , compofuitq ; Mens,cr hunc complexum, quem
nunccompleditur, aflra , Crfot, tCT luna,cr acr,CT atker,qua pmtfegregata. Is
autem complexus ficitfccemerc- Secemiturq; a raro denfwm, a frigido calidum , i
tenebrofo lucidum , ab humido ftccum.Particula autem midtortm multa funt-Omnino
autem nihil eft ab alio [e/ gregatum,praterquam Mens -Mens autem omnis ftmilis
eft maior cr minor. Ni/ hil autem alterum uUialij eft fimde-Hacjit ait
Simplicius , fcripfit Anaxagpras in primo piorum Phy ficorum . Duplicem quin
etiam uidetur,ut tettatur idem, ponere creationem [enfibilem cr
intelligbilem.Vt appareat manijitto eum ante tot fecu/ U cecini ffc, quod
canitur hodie ab omni linguaiVtftbtlium omnium cr inuifibdiu. Hoc ergo tettatur
de eo Simplicius his uerbis: Quod duplicem creationem ftatuat, alteram
inteUigibilcm , alteram [enfibilem ab iUa , maniftdum quidem ,crcxhis qua didu
funt,cr cx his:Mcns,ait,quaciin q; funt omnimo , cr qua nunefunt ut pr alia
omnia m eo, qui continet multa , cr in aggregatis U" [e gregatis . Atque quum
dixit ineffe multa er uaria omnibus in rebus aggregatis , er femina rerum
eunAtrum,cr formas ornnimodas,colores, er uoluptates habenda , er hominibus
compadae)fecraliaanimalta,quxcunque animam habent, fubijat . Et homini/ buseffe
tum urbes congregatas,tum opera con&rudx, quemadmodum apud nos, V Solem eis
effe , er Lunam , er alta ftcut apud nos , er terram eis producere multa er
uaria,quorum iUi utilia eongregwtesfm habitationem utuntur. H Xc Kf
naxugorxs.Simplidus fubijcit: Et quod alium quendam mundum a noftro innuat,
manifesta, quum dicit non femefojjemadmodum apud nos. Vult etiam eum non
fenftbilem illam -ftovu <A'tT((V7HSw^ovyv<r»iiV9p:fcd tempore pracedctctn
iBam noBram ffcdajfe. Comprob atioex Pleione Gemi(lo,qu jd Macie* felienti* dc
Trinitati loquantur, de pruno, Si fecundo Creator. , Gue Deot&quod Bt
flarioa etiam nidithxc&Confirmauittqnod 8i Auiccnna Arabi hunc Trini» tatis
ordine oiditapudPlatonuoi ,fed non nfqucquaqsreAcpmrpu: Si quod Iiuelligcmu
primi orbii,efi eadem Bt Anima mundi. Cap. XVL MA gea quoque logia ,idcjl, ftue
fententix , ftue oracula , aperte de Trinitas te ante ChriBi aduentum locuta
fucrant,de duobus primis patre ,cr filio, ut - primus liber oBcndit,clarc
prxdicantixk quibus oraculum . quo dixerant Magi, «AA* in ao-</llyi7?,xdrjS
tb StAej/ omijoixos r:vs,ixt^is «*' $fcA(j« A n 6h5, <c? fZ/xx A«A»<r«
urinabo qv Sifxqvx ttkijoikoO owjShiocivs ccyrS. Hoc oraculit declaras
Pletho,fecutus P[eHu,cr qux fit paterna mens oflendes}aih i TmvpSKOi VOVS , o
JIh A«t/l« ikos , ngii (?[ n&o-iyH g AHiuovgyQtovx &<n/l*ytTcu ixams
iiw 9tA H<rip ixlftitav tfyirS-H A*9 HS-hoix 7t€^s thAs rupta iw\7rAoKtis
tarttSt- ngu. A«A«<rei 7» jtinx}HV»ir oyoy q^ovnrti TirXiixrNiiHStxii^ftoy
tjP Tncrjaixov 9 aou ruu3nptX7@h vfi t avMTboTki£}tatev£itofitoSsp7t}Jljjj.Hi7lw'iv‘
yny «dxpivH&ufcy vtocs hi/Ivkjtu tceo-J J^Hixivpyu yoMiste ctftrxa.
Patema,inquit,Mens,fccundus uidelicet Deus,cr anime immediate Opifbc, non
admittit illius uoluntatem,ufquequoegreffa fuerit ex obliuione, quam ex comples
* xuadhoc corpus paffa effer loquuta fuerit uerbum aliquod, flue fermonem fen/
ferit altquem,memoria pendentem paterni diuini fignfhoc effe er pulchri exeen/
' tionis mandatum.Cuius animam memorem fatam, er fuo ipfius Opifici maxime
placere . Hxc Pletko , confentiens Mentem paternam didam ab oraculo, fccun / dm
Deum Filium Dei. Secundo quoque oraculo , quum ait , Omnia perficit Pa/ ter, er
M end tradidit fecwtdx, quam primam uocat omne hominum genui: b yfy 7txth£
breurne $mAt<rt w vomit «/toAat/S» «</v» . tvcLtu yxp me txTvnA*07*yi'<m
xgk rtA etx , ngu "faef /xt 9' t otov>y ddliTtfu 7m§i</lotKiy ctfxJy
<Ah\kJIm,k^ kydofl xirP. 5>s t Iw n &</fx -frs Tfydyil) -? 9tav
7i$i 'fyxJleyyx n @ «AA«$ vohths qtn'*?. « !I. «yc c ray» ttktjoss “tytty r^w
ytnrifrTihtyrnyt/l&ri foy iioy nfit-ny epltjiy ixvnit wtA« 7« T&y
x*/jy&y \<Avh hniQt •? X9<TftJf Ttf Z.VXcAtpUVfyoiJ VOyti^TVTV
</*« • vx trl awmpct ovcAwoe. Num Pater,inquit,omnia perfrcit,nempe inteUcdua
les formas. Ha enim funt perfida, er abfoiita: er o qui pojl fe ejl Deo fecundo
traiidityUt impercet fcilicct,et praeffet eis. Quapropter fi quid e : per hunc
pro/ ducitur D eunt, xd exemplum fuipftus C r altcrtus inteUedualis fubfUntia,
er hoc i fupremo Putre habere generationem dicit Hunc deum fecundum ait humanat
g entes ftbi jrcijjfc primum, que fcilicet aliquem mundi creatorem immeditate
arbi trantur,eo autem fuperiorem ncminem.Hac Pletbo, iuxta ea qua prior P
fetius expofuerat- Ejl igitur hoc oraculum diuinifitmum,ue tujh fimum, quod
legijfe ue/ teres Platonicos, pracipue Sumenium,ac Plotinum apparet ex eo,quod
P lodnus exclamat ad omnes(ut utfum fuperius) inducens Platonem loquentem , 6
horni/ * nes, quem uos arbitramini primum Deum,mwtdi creatorem , non ejl primus,
fed , ejl co fuperior. er hoc ait quaft dixijfe Platonem . Numenius autem dicit
Patrem uaca ttem ab omni opere,dcdi(fe fecundo totam mundi molitionem, et
tdmintfhra/ tioncm.Legeruntigi urin his oraculis, er uolunt eadem fenfijfe
Platonem. Do/ fiifiimus etiam BeJfarion,nuUis prifeis Platonicis inferior,
uidit hoc dogma Chal/ discum, Platonicum^ , crcomprobauit , exponens Platonica
dogmata aduerfus 'calumniatorem, libro fccundo:Seruat quidem, inquit, boc
propojitum Plato fem/ -pcr,ut non primum perfe principii exijVmet creatorem
fenjibilium rerum, pro/ 'pinquumjed eum qui pojl Primum iium,quem Vnum uocat.
Secundo loco conjti tutus ejl,cui cum materia, tum idea a Primo tributa funt ,
quas rejiciens Creator fecundus, formas materiales , atq; fenfibdes materia
imprimit iam prauia , altero mentis conceptu,cr i Primo pendente,jiue enim
fignis , ftue relationibus ijla di/ (tinguantur,mhil rejert-Hac Bejftrio ■ Ecee
igitur quod ejl in dogmatis M ago/ .rum,uult etiam effe dogma Platonis .quod ab
il hsudq; manauit uti prioribus.Vi/ des igitur Deum primum, er fecundum. Vides
Creatores duos , uelut unum. Pri/ mum,qui
dctuim,fapicntixm,ingcnium,facunditatcm,t he farnos abfcondttosSe/ cundotha
enim funt idea, ftuc ffecies:Secundum , qui creet dodus iujfusqi a Pri/ nto. En
quod canit Ecdefu,Patrem omnipotentem,creatorem coeli er terra,uifi/ bilium
omnium,et inuijtbilium. Deinde
inducens creatorem fecundum, Filium Dei vmgenitum,per quem omnia fida funt .
Vides Supremum , P rimumq; a Platone uocari Vnitatem . Hoc uetujli fimum , V
cum primis fandi fimum dogma cum • Arabs AuicennalegfjfetinlibrisGracorum
tralatis in Arabicam linguam, ct non inteUexijfet,quod accidit ci ut alijs
plerisq^afjbrmauit. Prima Mentem fme Intel/ ligentiam produxi ffc ,fuie
procreaffe duntaxat Mentem fecundam ( quas duas Mentes memor aucr at Cha'Aius )
Secundam ucro produccreTcrliam . Ejl enim . hoc dogma Plolini,
Platonicorum<^,qui pracipue tradiderunt* fecunda Mente ' ’ nafei 9 . «4>
tisici Tertiamjd cjl, 4 F Cio produci Spiritum ■ Prinum utro genui ffe iunuxat
E it lium fuum unigenitum, er prmogenitum,qui deinde uijibdia er inui/ibdia
ereme rit,a quo prodent Animi mundi,qui idem Spiritui dicitur ftnflus,au tore
Calcidie* tiuc ufylegemtjCr r e fte intellexerat Platonicorum ,
uctufafiimorumifr dogma Auiccnna. Sei modum, quo putat Secundum cum fe id
primam conuertent, pro/ ducere Tertum , cum uero jeipftm refpexcrit , producere
Animum primi orbis, fiat in une commentum adictium a fe,non extans
ufquam,nc<^ apud Plutone, netfc Platonicos,quos Me fequcbatur.Ejl enim
ineffabili modut,er omni mente incom prehenJibiUs,quo uel fecundus a primo
nufcitur,uel u fecundo procedit tertius. A/ nimum uero primi orbis probare ex
Platone cr Plotino, uifumq; e fi fuperius,effe eandem Animum mundi,hanc autem
cjjr tertium lntcUigentum,feu Mentem, CT Hypoflafm. Idcirco enim uocatur Animu
mundi, quiu mouet ,animatqi principio coelum, dein uniuerfum terrarum orbem.
Spiritus enim Domini replet orbem ter/ Urum^ontinens omnia.Hec iUu
InteUigentia, qua producitur funditur^ 4 Secun ia,qua folu generatur a
Primo,eoq; unica proles cius. Superfluo igitur in hoc ordi ne addidit Auicenna
MeUigentium primi orbis- Modus etiam producendi a fecun/ do per conuerfwnem,uel
ad primum,uel ad fripfam,fuus efl,non prifcoru.Dicunt etiam quidam ali j Grana
philofopbi , de Theologia Magorum , quod apud eos i STfUTOS St fl?TW \Kcdjfovt.
Quodautore Sui Ja Trifoegiftut de irina Diainiate,fenipiicnia(]i T rtnU «aie
CcripGt, quam fol.i dixil ziernam , inftparjbilcmqt ILhfhniiam. Si 2uod
crcationtm p»r Verbum Deitquemadmodua Si Mofc«,extitifTe icit Cap. XVII.
fyVicunquc qualis ante Platonicos,quos produximus teRes, et ante Platone phi
lofophia celelebris cffet,habuerit exploratu,defmet anxius querere c T admt
rari e quibus fontibus myBcria tanta haurientes, digna Spiritu Dei locuti ,
caleSti numme afflati uideantn.Figentes igitur uelutueBigia per omnes retro
atatesufy ad primauos,diuisq; jimiliares Theologos,ad ipfam origine ueniemus-Ecce
enim Suidas autoriulde bonus teftaturTrifmcgifiu appcUatu,quia de Trinitate,
quoda • diuini flpiritus infiinflu locutus fit:cuius autoriutc multa fuper
Theologia eius con/ firmantur : tgiaSt b Tft<rn*yisos , ovros *y cuywrfios
<ro<p'oS , wc/xcrffe «/It • 'Tr^ «nP Qxgxw\xA\Khi}Tt Jt rpixyJtyis®'
Jltcrri tj> ix<A&' \.<p' tityfxro &7TCV y <}V TplOtAi [iLOU
uvxt SiCT)»7W,»Tfii f. IwtpMirBigbjJ Tt& <puy°s ycigov, 1 (gu «{/ <r«
rous reos <p ut avos, ygii ovtfiy tTdpoy ny» rrtv/ •nv y/briS, tyct tscwtx
7rtyilyuy . itn/mv ov St 05, ouk ihytAtf.oi/x ovffix 7ts foA*.TBxvTuy ycif Lvf
t«S,s&t Stof, Hgu.TzcwTK va xispy,xt/i caiTCH^iy. oycLpAoyos ctlmv
7ixuT\h{os my Lai yoyinos Lai ^Hytov^yiKosiy yoriyu quact 7rwuy , Lai yo n* t
fau v</lxri,iyKvono vPuf wr*/f rt . QMfuM,McrmiutTcrmaxmuj^ <4* 'avgvst.
'eVgvb. lib. ii. . .• fuit ftpiens Aegyptius. Floruit autc ante Pharaone.
Appellatus cfl autem Temo/ ximus,quonid de Triniute edidit oraculi, dicens in
Trinitate unam rjje diuinitatS histierbis:Erat lumen intc\kduale,anlc lumen
intellcduale.Et erat femper Mens Mattis luminoja.Et nihil aliud erat, quam
horum Vniw,cr Spirttus omnia con/ ’ tinens- extra hunc non D eut,non angelus
ju>n fubdantia ulla alia. Omnium enim dominus , et pater, cr Deui,cr omnia
fub ipfum,v in ipfofunt.Nxm Verbi* eiut perfidum extern, C7 foecundum,cr
opiftx,hpfum,inf«cunda uatura, C 7 aqud facunda, prohfica fecit aqud.Uac affirt
SuidasexTrifmegidq . Ac quanqud ipfe Ter maximum eum uocatum puto,proptcr
ingenij , fapientiacf magnitudine, hoc fum duntaxat contcntus,apparere CT hoc
tedimonio Trifmcgiflu de Trinitate an te Platonem, Vlafonicofqi natos fcnpfffe
. Eccc enim tres perfora* didwdefuii nominibus appcLt,appeHans patrem c r
flium,lumen,lucem inteUedualem:duas intclligibiles luces^uurum ulterii fit ante
alteram , non tempore , fed qua genitor antecedit gradu genitu.Nrmpc quod idem
filius cius dhdt,Yater maior me ed-Ho/ vum fubfLtMtun» luenti ejfe dicit,non
lucem corpoream , fed lucem intcUigentem. Et cecmit antiquamus iHe,qucmadmodum
hodierna rdigio,Deum dc Deo,lume ic tumine.Siau autem dicit diuimis loannes,ln
principio erat Verbi*, ZT Verbum erat upui Deum, cr Deus erat Verbum r fic
Tnfmcgtdus , Erat lux intelligibilK (frquidem etiam ipftvm idem Verbum Lucem I
oannes appeUat)ante lucem mtelli/ bilc,CT erat H ens Mentis luminofa-ld
efl,Deus de Dco,Mens d Mente nafcens. Dcjignat enim quod ait Ioannes, Et Verbum
erat apud Deum, quia nuebatur aternalibrab eo,lucens ab atema altera luce, lux
ipfe intcUigens , ex luce inteUi/ •enti-Loquiturq; de eorii Vnitatejnfeparabiliq;
Diuiniutc.Exin inducit ^tritum fandum,quo amda contineMtur^iuipcentur: qua
potedate celebratur in fandis literis: Spmtus enim Domintjnquit liber Sapientia
jrcpkuit orbem terraru,cr boc quod continet ormtiafcientid habet uocis.Ecce
etiam fatetur hunc Trinum folum Deum fuiffe femper, folum huncwguiffc.prater
hunc non fuiffe angrlu, non da/ monent, nullam aliam fubflantid.Efl enim
hocdidum Trifmegidi , id quod quoti/ die canit ecclefu de tnbus Msjicuterat 'm
pnndpio,cr nunc,crfanper.Erat m . prtrtcipiojiidclicrt ab atemo ■ E cce etid
uociftratio ualida contr a ignaros uerita/ tis, rationis expertes Arrianos,qui
dicebat fuiffe quando filius no erat: no reputa» tes quantu non impietate modo,
fed infeitia cr imperitia natur e pcccarcnt,part'H» quod hunc errore a
Platonicis cr fcriptoribuiprof*nis,quos no intellexerut uide t
banturfufcepifjfe,partim quod non uiderunt quam effet impofMe , ut qui erat fi/
tius Dei ucrus,Deus cr ipfe ex Dei fubdantia no fuerit femper. Confequuntur e/
nimfe diurnius cr eternitas. Si filius Dei uerus efl,etid Deus f/fc»' Deus,
etid ater/ ruts. Adejl igitur Trifmegdus dicens. Fuit femper Mens Mentis luminofa . Mens
Mentis ftiiui cj},Mens ex altera Mente. De quibus Chaldaus in primo libro dicr/
batfOmnut perfteit pater t v Menti tradidit [ceundx, quam mat primam ontr.e .
jfUIHWM genui. YUc igitur tru duntexet fuerunt fempereyebxtcmo. N onen/ plus,
no dxmon,nuda alia fubRantu fuit,fed fole trium etcme 'tn une fubRontix
eoniundio-Hoc jentit v loquitur diutniflinius TrifmcgiRus,non folu confirmans
hodiernam fapicntism,fed contra omnes obteRens , qui Mentem fecundum i pii/ mu
putarunt prifcosfepereffe . E quibus loennes Picus,cr Marfilius dida Procli
nidenCcs,qui hoc loco non rede Pletoncm,maioTescfr interpretetur, afferueruntfe
eundum illum Mentem, quufi eruturum quundum in tempore condui prifeos fert
fijfe. Nos uutem probauimus,cr probamus nec Pluionicos, qui tuliu prodiderunt,
frrifcum phdofophiam fyncere expo[uif[c,nec Plutonicos idos Lutinos Qrxcos rc
defecutoseffe , quosfi fineiudicio nec uetuRetccundafy phdofophiu benecon /
fultu temere fequeris,tem in boc,quem in ulijs multis haudleuiter cecideris.
Expo jhu igitur C decuntutu TrifmcgiRus trium numinum trine<U D citetis ,
que fole fuit ub etemo,fempitemitate,iccedit ad creationem, dicens facundum
illud Ver/ bum Dei,quod effet pnfldiflimum,fxcundtfimum,opiftx, equus ides
quibus fu/ perfcrebatur,emplcxum fxcundxffc V fieijfe ut ex hu ornniu naf
'cerentur, prin / cipio lux cale&s,tum aer, inde plantx,flirpes,animaliu.Ac
quod ait lepfum Ver bum facundum fuper eques, cfl quod ait Mofes,Et Spiritus
Domini ferebatur fu/ per aquas. Ferebatur autem ut opifix,ut operans,maximc
calefies oibes,quos pri mos eodem TrifmegiRo tcjlc ex equis fccrcuit,CT in his
primum Solem. Quod eu te m hxc fcripferitflocutuscp fuerit TrifmcgiRus , ex eo liquido
nofcet prudentifli/ mus quifequod apud omnes Platonicos, qui poft Platonem
floruerunt , extant,ut non alium habuerint fuper his myRerijs prxceptorem,qudm
TrifmegiRum . Sui/ des igitur ubi dide TrifinegiRi protulijfet,adiecit:i(SU
TtdhxtffKovS nvfaro, Aiyup,cpKi£oo tntfxvkSsii viyti\swG(poy tfycoy, ogusfa
<n cfwliJJ jnrrjoJf ,«// 't $ foyftcn mpMuUiLjJsKx rty 7teumcK.o<ritoy
nfetro*. ifKifaoiifl tQ teoyofloBeAoyVfK/TpTneTjoo: •? mfitysures nalmc. JamS
itror.Et hxc locutus oreuit dicens, Adiuro te calu Dei magni fapiens opus,
Adiuro te uocem patris , quem protulit ipfe primam , cum omnem mundum fle/
biiuit. ObteRor te per unigenitum uerbum , cr patrem, qui continet omnia, edo
propidusUxc igitur carmina que Suidet tribuit Trifmegiflo , exteri tributint
Or/ pkeo.lnfupcr qux poRremo atauit, quoniam in libris uulgetis non
habentur,cre~/ dendum cfl eum in ahjs eius de TrifmegiRi legiffe: Quemadmodi* V
Leflantiusd AuguRinus,CyriHuseducrfus luliantm,lmperatorem profirunt,qux nos in
libris tius,qui pauci ex innumerabilibus ed nos pcrucnerunt/ton uidemus. Dtuwn
Aojuftin.cn aptrfc tcftari PUlonicot St trib M prrfonii ftrfpfiffV. Cap. X
Villi f-yAEtcru etiam diuus AugfiRinusjn libris de duitate Dei aperte tcRatur,
quod ^ etiam librorum iUoru interpretes affeueret,Porphyrium , quem uocat
dodifli/ mwm philofophorum,iuxta Platonicorum fententiam , tria principia
flatuerc , fed eos more fluo laquentes tria principia dicere, qux CbriRiani
adeertam regulant k * laquentes. »4* ~ . II.
bquentes,unmpri»icipiim,tresperfonai appellant . Eius hac ucrbafunt: Dieiy
emm,inquit,Dem patrem,®- Deum filium, quem Grxce appellat paternum 'm/x
tefledum,uel paternam maitem,srxrfiKcy vovy.De frcritu autem fando aut nr
hil,aut non aperte aliquid dicit-.quamuis quem alium dicat horum medium,no i
n^- teUigo.$i enim tertiam, ficut Plotinui ubi de tribui principalibui
fubBantijs difpu/ tat,ammx naturam etiam iBe uellet inteUigi,non utiq ;
diceret,Uorummedium, idf t]l, patris, cfftitj medium . poBponit quippe Plotinus
anima naturam paterno in/ teUedui:iBc autem cum dicit medium, non poBponit, fed
interponit . cr nimirun^ hoc dixit, ut potuit, fiue ut uoluit , quoniam nos
fpiritum fandum nec patris tantu , nccfilij tantum, fed utriufq ; ftiritum
dicimus. Hac quidem Auguftinus. Ecce tcBa/t tur a Platonicis,uidelicet
Porphyrio, er Plotino claram, apertamq; habitam de ps tre ac filio
commemorationem. Filium in primis appeUatum,quemadmodu k prin/. cipio in
oraculis Chaldaicis uidimus,patemam mentem , quodfonat paternam fa/. pientiam .
Tertium autem didum 'ft '/ny, animam : Videlicet animam mundi,qui dicitur k
noBris er ab illis Spiritui fandus-Hunc etiam Produs medium amborum uocauit .
Filium igitur patris fummi , uocatum k Platonicis ait patriam mentcm,de qua
totus primus liber differebat L Quibus fit pe rfpicuum magnos in noBra The o/
logia utros, eiusq; fufpictendos antiBites,non ignora ffe prophana phiofophia
pri motes de patre,fJio,fpiritu fando fcripftjfe.Qux phdofophi,ut idem ait A
upiBi/ ms,Ubcrii uerfas loquentcs,nec in rebus ad intelligendum
difficilifimis,offenfto/ nem religiofarum aurium pertimefeentes, foleat
uocare,uel tria principu,uel tres Deos-Eiusifc loci explanatores affcrunt,quod
nos quoq;fecimus,tcBimoniu Ma/ arobij,de Mente ideas continente ,&
TrtfmegiBi dida de Verbo perfido. Dt tribui Hypoftiiibut.ex Apollini»
eneulo:& quod apud prifeo» omnia metrica fcribcbanrut :8i quod ab hi»
oraculi» myibria acierum philorophorum ma narepoiuctiini. Cap. XIX, CTT poBremo
loco, quod fub C hriBi deceffum. Oraculum Apollinis de tribui na ^minibus
diuine pronuncuuit.Rogatus de uera religione, cui maxime genui hu/ manum
initiandum confecrandumq; effet,quaq; uti uera fapientia cundanationef effent
decoranda,®- qua fvret omrubusfuperBcs,quod Daniel uaticinatusfuerat^ ad hunc
modum fertur dixi ffet Mm ocptAit nviaarep /ai xgu vstc&y ourns tfldhctt »
AvshaA 7rS>7roA»t/>’T^i Statrimv ffi/iTufOS* %iQyr%. th A vyi&to
7rswen(pcus JSx<riArios, K« 7TP««J ,H7tOWTK H /ct Uffii BK CCj? TWp JW
JUufet. Avritut egiiisuty Ji AtA«^vr« vies « »4* . ■
~Wcmutinemfupremm,iiifelixipfe{acerdor, - - ' *• > • * * ' t ' Sciteris de
[dn(lo,acdiuino Genitore, Et [obole chara,rcbus magni Induperantis, ; ' ' Et
Flatu, qui mundum aBndum continet omnem, ’ KonteS, tellurem, fluuios, mire,
tortor a, er ignem. Aeraq^. heu templis is me difredae ab tjlis Coget ,
lmquetur,quo edebam oracula,limen, tloc oreculu excerptum cum multis alijs,ab
his qui audierunt , traditum <£ merno ru,cms modi carminibus SibyUa,que cr
ipfa A pollinis oraculo prefuit , multa iecantata reperiuntur,philo[ophis etiam
atteflantibus, Sibyllas diuinas’fuif[e , O" oraculum illud diuina
[epenumcro myfleria aperuiffe-Deeantabantur autem, au/ tore PluUcrcho,firme
cunda,fcribebamurq ; a prifcis numerofe,philofophii £ pri/ fcijere omnes,fme de
creatione mundi,ftue de reliquis philofophix partibus, poctj ce, non oratione
foluta fcripferunt.Quid mirum igitur, ft cecinit oraculum de txi/ busnmtmbuf,
quando Plato quofy,v Trifmcgijiut,Chaldet,cr Magi,homines [edicet, cr minoris
quam daemones fapientu, tam multa de his ipfis prodiderunt f A b his arbitror
oraculis, quibus miranda myfleria Deus aperuit hominibus, mana runt
phdofophorum illa de fummo Bono, de creatrice InteUigentia,pn[corufh ho minum
nonnullis, quemadmodum cr SibyUis , caelitus rcuelata non eque tempe/ flate
illa poflea cognitatVt quod uiderat Vergilius apud Sibyllam, I amnoua progenies
coelo dimittitur alto: 'cecinerat fimdi modo Sibylla, Grece, K cu-rir bq?
flxonAMce,. ^ % 9 f OSTBcco-apyiuxp7rKv<rF/7rvAt{JioioxscHSio. E t,,
Avr>yovjuylyvu(rKi 9wj/,9w ijcy t artet» ; Tum Deus excelfo demutet ad et
here Regem, , \ Qtd bella e tota pellat tellure nefinda. , j . Atque tum
cognofct Dem, qui natus ab ipfo. , ftee qui legebant, quo pertineret
nefeiebant. Philofophi uero libris [uis excepti . que quidem nefeebantur edam
ab antiqui fimis Theologis, ac Prophctis,quandp % nattones fere
ornnes,Prophetis abundare dederat Dcus,qui de magno , ♦ . iUo in mundum uenturo
Re ge,uelut anteambulones, ubi/ , que concmcrent,ftecuUdonibus,cgregijs(£
femonibus decore/ nwt. , S tltKl IICVHDh. ^ ; k i Sim c.« r t 'i t M* . De
toroDiuiaitXc: 8c quod •ornet inftinAu uturx Deam Rngultriicr (a orna! mtitt
noMi Mnat:exroipU<y ex Plaiont,& AnftcxtlcA H jmcro.Jt Dcmofthtne. Ctp.
f. ost bsc nxturxlis e fi ordo , ut qui de tribui Numinibus execud fumus, nunc
de Deo,totxq; ftmul DiuinitMe nobit | fit fermo. Couenit enim in treis
iUos,quicquid de Deo per uniuerfxm Theologum xb omnibus linguis,
nxlionibus<£ j prsdicxtur. Prmwmj erit de fingulxri Diuinitxte myfte/
rium,omnesfere homines tum xmmo intento, Um nxturx i duce xc mxgiRrx,rxptdocp
ueriutss sRu , femper unum, ftngulxremq; Deum fuiffc confeffos . Vt qiwtquxm
corruptifiimx inoleuit nomi/ tutndijxdorsndity
pluresDeosconfuetudo,propterinfitxm Umen, xlafimefy m/ 'preffxm i nxturx Dei
notionem, cr xd eum inclinxdonem,cum ferio loqueretur, et fe xb impetu nxturx
rxpi pxterentur, unum modo Deum prsdicxrint, xppeUx/ rint , hxbuerint in
ore,eunflxtq ; ei uers Theologis Ixudes xttribuerint . Omnesfy quos fub fiilfis
religionibus. Deorum^ multorum cultricibus ortos conBxt,cum de trextione reru,de
mirxbdi cali,terrxrumqp ordine Jme mxgfu xl ude re loqui cor gerentur,nunquxm
Deos,fed ut nxturx fert inRm(lus,uerum Deum xppeUxjfe,ei prouidenttxm
mxximxmfincommunicxbdemfy boniute, cundxsq; D iuinitxtu Uu des tribuentes. Ac
quxnquxm Plxtonis,kriRouUsq ; Theologis differtur in po&e/ rum exxminxnix ,
xd exemplum Umen perffecuiutemq -, dicendorum , prxcedxt earum teRimonim,quo
fixt omnium pHofophorum, uetufofiimonmfy homini fingulxris c r unius Dei e
nxturx mxnifijlx confefio.Nxm Plxto no modo nefciut, C T eo quem dixi ueriutss
xftu rxptus,fed [ciens c r prudes confeffws eft,cr oflen/ dit,quid inter
Deos,Deumcfc mxxhnum xc finguUrem putxrent ex feculx interef/ fe,[e cum ferio
loqueretur£)eum nominxturumicum minus ferio, plures Deos.ln Epiftolx xd Dionyfxum,De
figno,inquit,EpiRolxrum,quxs fiudiofe, & qnxsrm/ » sus fcribxm,srbitror te
meminiffe. Verum cogtiofce,xnmum<Uuitende.Muld er nimjunt,qui me
iubexntjcribere , aptos non fitjscde reijccre . Pl yctp enrov/ SlxietsWssaAds
9tis <xfX</,9iot Sii Srifoy.Nx feris epikols Deusprsefl, Dif xutem minus
feris. Hsc igitur erit uniuerfxlis xdmonido,Xc nxturxlis injhnflus
eonfiderxdo,cunHos firme mortxles ex rxtione locutos effe, cuius dedit documen/
tum Plxto -Et quod etixm L xAsndus xnimxduertiL Cum uero,inquit,ipfos De ori
altores fspe uidexmus Deum [ummu,w confiteri c T prsdicxre,quxm fi bi uenii
fgersre pofiint impietxtrs fus, qui non xgpofcxnt cultum eius, quem prorfus
igno/ rxri xb homine nefis e fi. N*m cr cum iurxt,& cum optxt, q- cion
grxtus agunt, «00 . «i« K on I ouem aut multos D eos,fed Deum nomvunt: deo ipfa
ueritas cogente natu/ M,rtwm ab inuitis pe floribus erumpit . Videre igitur
l/cet,quod Laflatuis monuit, ubtfy naturam ad hoc homines imputiffe, ut Dem
patrem futim recognofcerent, nominarent,appe1larent,uenerarentur,eumq; meritis
precomjs, qualia facre lite/ UcecmeruntjeffmetiUnimcautorc generis humani,
fibricatoremqs mundi , nunc prouidentc umuerfis , oculosfy Diuinitatis fu € per
omnes terras late de fublimi fe/ de fua tendentem, ceteras item duiinas
attributiones decantantes,quas indeftjfe rt fonat pUofophia cocleflu. quos
quidem laudes V Theologiam parttm ex jvnte nature, partim iUa prifca,quumfolus
uerusq ; Deus colebatur, Theologia manare compertu- Ad hanc igitur rationem
reuocabitur,omifiis multis, que pofl examina/ buntur,hoc autem ut exemplm
multoru,quod AriHoteles,qui uidetur calojlel/ listfc I nteUigentias diurnas
adiungere , ucnaturq j ex motucalefli diuinitatemin Ii/ bris de prima
phdofophia,nature quodam impulfu definit naturam diuinam: <fcc/ l*t y /t 8t
op £wop,ati</lioy,Kgisof):Dicimus Deum animal aut uiuens fempiter
nm,optmum.Ecce Deus optima uita-Deut iUe naturala, uerustfanuUa calefiis,
autqueuis alia InteUigentia , quarum nulla optima e fi, quod unum duntaxat ne/
cejfefit effe optimum. Ecce itemfmgularis V unius Dei nuncupatio,cm'q ; mul/
tos Deosfoleant philofophi , poetefy nominare , unus tamen fimpderis inflmflu
nature nominatur. Cuius efifohus,naturaliterq; hoc nomen Dei, V quiutfimgfi/
luriter Detu, fic fmgulariter fempiternus, e r fmgulariter optimus . Apparet
enim nel cogitur Art&oteles id ex ipfa locutione fenfijfe, quiaficut per
eminentiam hec Dei nominatio cadit in uerum iUum,ac naturalem , haud minus
cadere debet reti/ qua definitio, quod folus fempitemus,folus optimus. Vt habet
fmgulariter quod fit Deus,cr g, fit optimus,quod nemo negat,fic $ fmgulariter
fempitemus . Hec iUa Iteritas ex inuitis pe floribus crupens. Eunde innuit,et
eu natura duc e rejfiexil,cm negans indiuidua fieri potui ffe fempitema: sfitx
70 wdjfta fl kQiscJSH yi Aoi7toiawq ovvv/rAhftoo^y ro oAoy b &toS
irfiAsiyumoiuiries T) ywt erty.Quia longe diflarent a principio,altcra,que
folafupereffet ratio, abfoluit,rc pleuitq; Deus uniuerfum,fifla generatione
perenni. Ecce Deus natur e,Deusma/ xmts,ordmu,mundaM$ concentus moderator-Certe
igitur nec^folis,ne $ lune, iiUiusq; fideris inteUigentia:minus etia iUi
frbulofi dij Mmerua£>iana,Mercuriut, Apollo. Deus iUe,ucrc Deus,qui ne reru
deficeret ordo,perpetuis generationis fuc cefitonibus repleuit uniuerfim . Singulariter
unus Deus inducitiir,eiq;fingulanter nomen hoc tribuitur. Nature
moderator,ordinum ccelcAium, a quibus dependent lerreflreSfinuentor predicatur
. Quantum fcilicet audimus in
TheologiaMofis, fi quis alte ftxflet,predicari. Aliud exemplum efi. ex Platone
, quum ei fixu fle in Sicilia infidie fuiffent,ex his ‘quecuafiffet:<d
Ttjnuy </lt*ctTa $uy,JltO»v/ eri<i) xifty : Et pro his,pofi Deu Dionyfio
gratias habere parefl QWf is Deu^ct^s,proffieflortlib(ritior
homH,qiufingdariter 4 tldtwe,fub k 4 religo/ Mi ' . Hf, religionibus
fuperfhuofts,Dianx,Sohsq; cultricibus orto, Deus nominatur? Qjifa ponderis
habet hac nomenclatio! Naturalis uidclicet cfl , fyeftans unicum illum,:
fingularem,eundcmfy uniuerfalem Deum.Sed bis exemplis ex Platone , Arijbte/. le
$ quorum poflerius declarabitur Theologia, dimijhs, ingrediamur hunc eam/,
pumflores ex omni uetuflate, qua maxime fmgularem Deum coluit , c 7 ubique
fmgulariter nommauit,decerpentes- Hoc Theologos, hoc Poetas etiam fupcrjti/
iiofos,cr finitiorum Deorum laudatores metues jtctjfe.Homerus igitur, qui pa/,
ter fibularum uifus ejl , poeticos $ illos Deos nunquam non habet in ore ,
natur £ tamen infUnttujape Deum umucrfalem,quemadmodum philofophi, er prxfcni
bacatas, cui ftngularis innotuit Diuinitas,nominauit. E quibus ejiquod etiam
ait ducitur diujlmophilofopho eodem er martyre, quod tibi Phoenix affatur Vly/.
xemiinducitloquentem: OvJi UKCtyiXOl \ZJVttCIH Siof * r»f« hnfva-xt Siio-ay noy
kBuntc . Non mihi fi Deus hinc edam promitteret ipfe, Mutato fenio,uiridem injlaurare
mentam. Efl Deus fingularis,potens auferre fenedam, rejlaurare
iuuentam.Iuftinusfy ipfe inquit :</Uccpl oarrtuvonKTS«i xby orr a>s 6to(/
a-wutivcot/ : Significans per A' ntonomafiam,uerum Deum Hoc [cilicet perpetuum
efl in omni natura, inflin/ '&uty humano,quoties Deum nominant,
dejignaturucrus, unicus Deus, c r cuius ejl uere D iuinitas, qui
uere,fmguUritcrq ; Deus nuncupatur . No» ejl is Homeri Deus ex his uUus,quos
beUaccs induat,kumamsq; ajjvihbus deturpat . Efl Deus magnus uniuerfuatis,Musfimplicitcr
Deus, quia folusuerutfemper Deus . Ho/ inerus item hunc ipfum innuit cum dixit:
Atti ioy opoioy cHyti Stoj,aif roy o/asioy. Sempcr agit fimilcm Deus ad
firmlcm,affociatq;. ‘Quis is Deus,nift magnus, uerus, prxpotens,naturalis,cr
naturaliterWcurmt cri,offerens fefe menti,dans fefe obuiam ubique nobis, cogens
ut eum cogitemus. fentUmus,loquamur,nominemus, eiq; potejlatem uniuerfalem
tribuamus f Supe/ ■ riusHomerus,quod pofiit abradere fenium, reparare inuentam:
nunc quod agat fmules adjimiles. quo decreto Dei impij fceleitiq; cum impijs ,
er coinquinatis ‘ faimbus affociabuntur.De fupremo Deo , cunila proficiente ,
moderante cum primis res humanas,hoc diflum ab Homcro-Quod er Plato in eo qui
infcribiiur •LyftSydcclarauit afferens hoc caxmeciJAa. Toy Qioy eexrroy (fetari
7ratuy tcwC <£iAw?«vtov{ KyevTX7Tf<jS cc^nAzi-Sed Deum ipfum afferunt
amicos fice/ lre adducentem eos ad inuicem.lUe igitur fecit amicos ad amicos
accedere, fuafy hac lcge,fbi pios,cr iujlos,gratos,amicosq; affociabit , qui
pafiim fyarfit in hu/ mana pecora, ut Plutarchus inquit,charitatcm . Eundem
fingularitcr nommauit 'Dc^quod etiam affertur i PluUrcbowx oytgnvllts r&Ai
fuwncu:Haud DE' PER. i$i ' fine D eo is infanit-Eundcm quoq; confvjfus ejl
omnipotentem , largiorem^ bo/ turum, cum in quartodecimo Odyffea: - Otis <fi
-n c/fiim. • ' N K<p u> (Piwxtxi ytfy Storvcme, Largitur Deus hac:ajl
altera linquit. Qtucquid mente [edet- eundorum nanq ; potens ejl. Indicauit ,
fignificauttq; hunc ipfum Demoflbmcs,etum fuperjUdoforu Deorum eultor,fed a Ais
impetu natura,cum dixit,Conandum ejfe, ut omnia bona cum bo na ftc
cofettemur:<pi?tiy licete// atitoSc/U <Poc,ytwxt(*S:Yerre aut que D eut
dederit,gencro[e c rfbrtitcr. Is etfi Diana PaUadtsq; cu Athemcnfibus
uencrator- tffetjuce tamen natura, uniuerfale magnuq; Ceu uida,fmgulanter'q;
appedouit . Quod fimili ratione locuti funt, et quidem diuiniut port ac, qui
Homero fucer fle* runt,,dcfinguUnDco&huquxucredecaprxdicaiuur. C«p. 1L
EAdrm ratione locuti funt ueteres celebresifi poeta . E quibus Pindarus pro/
pter pulchritudinem, ordinemcfc rerum cocle&um, e Tomnitircrum bonarum
inuentione appellat 6 ioy «fiz<ht\vxy,Deum,optimu,folcrtifiimumq; opificem.
Quod adducit admiraturi fi fape [aptus Plutarchus.Hic et quod opifex mundi fit,
et omnia iuxta Theologiam Mofis ficeritoptima,et quod fitunus,fmgularis,ojlen
iitur-Crcdc mihi,quo funt homines reru exordio propiores, hoc mehores,cr frn/
pilaris optimiqi Dei colentiorcs. idololatria fiat error poHertoru
feculorum,con trafy impetu natura. Similiter locutus ejl Aefchylus, quod
adducitur etiam a Pia/ Vane . BicS antecy Qu{ UtprioisfoTay Kctx.uxrcu
rscty.7rH<f[v StA?. iiimiru,Deuf caufam creat , cum domu funditus labcfUlarc
decreuit, E cce Deus ifAefchyb,DeusMofis,DcusPropheuru, apud quospradicat fe
creare malu, videlicet quod Ae[chylus,cuertere , labefiiilarc domos
impioru,quod toties inii/ brif Re gu refertur ficiffe,etfkcit quotidie, euam
Pophetis non dcnuntiantibus.vi/ des eumjkente,fmgularem i dum iuxta fuperiores
Regem moderatorem $ huma natum rerum jultorem impiorit, quorum domos cuerfurus,
caufam ipfe reperiat , pos autem unde ueniat,nefciamus.CaUimachus autem, ut ejl
etiam apud P| utar/ ehu,ftc locutus efl:a Si cy ofoBxfurSi 3r t <£? fcciym
fhfcti nxy, Jlvvcniy: Si Deum nofli,noris quod diuinitati funt omnia
pofiibdia-Quid diuinius hoc tcfli/ moniotEfi hic eadem fingularis Dei
nuncupatio,efi uninerfalis potefiatis attribu/ tio,f aerarum liter aru
Thcologia,qu6d non fu abbreuiala manus Domini, quod jit mnipotens,fic pefloris
humani naturalis conjefiio,ftcut ccelcBis oraculi reuela/ tio,confprrante utraq
; Theologia,cr ea qua de ccelo,cr qua de natura manauit. Simonides autem non
modo futgularem Deum nomwauit,[ed item de fapientia,bo nitateq ; eius
fmgdari,crincommunicabtli,aItifiime phdofophatur.T cjlimomum fapienda adducitur
ab Arislolelcfbonitatis A Pktonf . quo nomine fujpicitur ab utroque-AnhotcUs in
libro de prima philofophia,Sola,ittquit,fapien tia quaritur a ... K t caufa ^
%0 15 x<if07roy otftuc, kpu ttr%u*p &ccg. . GvhtcJA TTftofl^ngf c/^Kt
TfhxrctiJUfUt *i4»v<TKiJn3<t
7BHiutrrot\! 'Ivybjj Gityfy&yumciKM*rnxcfrfvhttyy H ■^jotn.vKrm\J-)H \\iQcurnvto[f
OvtrixS 7t 7»7M{/, «cpw Kftfixs Tmmyvgnf T%«rJV.#«K m infaliiy, Vnus uero
dunuxet,unus ejlDeus, Qui polum creeuit,cr Utum folurn, Ponti# letos
jludus,uentorum#impetut. Morteles nutem multi,enimo uegi, K reximus erroris cr
eludis, mimi Deorum fimulechre, e lepidibus, meteric# Smcconfkudn euro,uel
ebore. H is ftcrificie,fiBos# celebreuimus dies. * Sic pieUtem retinere
credimur. fUc reddidi,non moretus nunc numerum, tempore# fylleberum.te his
clerefdt uugis eendem,unem# femper fiujfe religionem, diriorem primis feculis,
medijs utfcuriorem,hominum erroribus inquittxum,nouifimis clunfiimem, quum nutU
deinceps corrumpdt fuperftitio. Agnofcebent igftur illi fuorum tempori ,
ecjkte/ Iktntur errores , ed genitorem fum redeunte neture, C quos fuperBidones
deli/ rerecogebent,ed ueritetem mecbtnis fuit reuocentc.QuU po jieri phdoftphi
di/ eent,cum meioresjt quibus per fuccej$ionc,uitem,mores,opes,fermoncm,lueres,
ture heredii erio ecceperuni,uideent pie confitentes unum,fmgulerem,eundem#
iuxte Theologu Mofts,Vniuerft conditoremtOmnie igitur fecule hunc cognoue/
runt,meritu laudibus extulerunt. Modo Vnitetem,etin*ftimebilc Bonitetem, Se/
fientiem#,interdum Omnipotentis ei tribuentes, nunc Conditore Vniuerft cum M
ofe,nunc Infcrutebiem efferentes ■ Eundem quo# fmguleriternomineuit Euri fides,
etiem fub his religionibus ortus, que uunos illos , ineptos# Deos colerent,
eius# mifericorde netur em indulgentem# filetur . A ffhtur# etiem 4 Plutercbo;
MtM.« 73 &iiop,X!h <fi •nii-ny #ucrm. C undetur diuinites,telis# ejl
ingenio. jt ec de clementie,mifericordu# diurne dicuntur, cuius prophete flmdi
redone £ xit effe plene terre. Qjp uocetur in fecris literis
{utxfo&vpio:,nojlri dicunt loit gemmis, fed melius,fero irefeens, differens
ulcifci. ideo fubdit quidi epud Pluter/ jthum, minime decere eduerfus melos,
fetBvuop t ]vcu 7 op 8top,frgnc effe Deu. Corrigitur eute e PluterchoUic igitur
Euripides,nuHu e frbulofts illis D ijs, quos JU fecule colerent, fed uni
pupotentcm,uniuer[ele,fcmper enimis occurrentem frcfteuk M* ifcy; *T Ii. '
fycilauit Dfum.Mwlto autem diuinius Phocylides,e prtfcisilks ante Piat dnem po/
ittt C fuit enim More Suida xqualts Theognidi ) defmgulari Deo[cripfu,nt peni
Prophetarum quisuideatur extiaffe.Fmt tome Mileftus,his temporibus onus, qui t
bus Deorum multitudo ab ignaris adorabatur, fuperjluionibusq; uanis [colebat
Grxcia.At is multa tamen dimitus [cripfu.E quibus [unt illa , qux locutus cft
in his qux uocanturvrccfcavlo-aS: EiS&teStsiatxpisdt/vccTisy K/ucngu.
ajflAvfl^jGofc Eft unus, fapiens<fcpotehs,Deus,atq; beatus. Hinc non mirum
fupcriora cecini ffc Sophoclem de fmguUri Deo. Putat autem Sui ias,qui autor
efl,uere Pbocylidcm fcripfiffe uerfus illos, uitxq^ degenda prxce/ pta,qu t
hodie crrcunfbumur,infcripta,ut ipfe inquit, Ki<p«/jxix,cx uerjwus Si/
byUims fuiffe decerpta, «<rt /'t tx tu>P <ri£v?bjcCKUii
ttvcM(*/awx.Faalc igi tur potuit Phocylides defiigulari
Deo,fapientia,potetia,beatitudineq ; eius, laudes has uel fub filfis
religionibus ortas edidiffe : quippe qui cum reliquis poetis , hac apud Sibylla
legeret. Videbis igitur in uerfibus Sibyllinis ftmilia. E quibus; Et; 5'c os,Ss
/aduos islij,C/rif/iiyi^f/(,xy lt”/ro$. A?AZ
&lbS,UOVaS,US,TBCCVV7llfTCtTOS. Vnusfoluscf; cjl Deus,maximus,ingenitusc[;.
' r At Deus efl unus, cunilis alti fimus idem. \ Exhis carminibus,
quemadmodufuflwaturSuidits [umpjiffe Phocylidem de fuM mojmgularijapicnteq; Deo
loquetemfi 'forte fumpferunt Sophocles, et Simoni/ des- is loquens, Aristotele
teBc,de fapientia eius, quam ab eofob po foderi, utap/ paret nunc Sibyllam cccinijfe,dicebat.lUc
[uperius cantabat umtm,fummum, ftn/ gulorem,qui creauerit coelum,
terras,maiit.SibyUa ucrb totidem uerbif: A?Ax Qibs
Mdy0S,u:,7TKyu7rtf>7VC7es,eS 7rvm/HKi\f Ovgxvop,
Hi&io*Ti,i(&KsigKS,H<Ai oiAhvIxu, 1 Kx?7rocpdgoyy(UMfJi,i(gu
vj^cefos oijlyutwisiwf* Sed Deus efl unus,fummus,qui Jidera fecit ,
Coclum,Ph<xbeiumqi iubar,lunxq ; nitorem , Frugiftram c r terram,ponti
fluilusq; tumentes. VtMifuperius in Sophocle,non eandem modo fententiam,[ed
eadem prorfus ufr ba,de unitate Dei,decccli,latxq; tcrrx,cquoreiq;fluilut
creatione. Eadem igitur pnfeorii philofophoru,quoru tempore, autore Plutarcho,
metrice philofophiam, Theologum,et hiftoriam folitum erat decontari,fuitde Deo
alcg SibyUxru fenteH tia, religio, par Theologia.Nd Thales Mdcftus, quemadmodu
er Sibylla dixit ati/ tore Lacruo,Dcum ingenitum-Hoc ergo pro comperto,
pcrfpeiloq; habeamus,0 magis fuiffe Diuinitatemfuis laudibus decorata,
creatione mundi cunilis uoctbiU hominum attfc damonum , in eam relatam , quam
magis ulterius ad prifeas xtatft exordium rftundi
qiusafpicut.ProfequiturPhocykdes,quem Plato quoque na/ 'tnauti-cr admiratur,
fwgularcm Deum appellans, omnem $ ei prouidentiam tri/ buents . f butns,&
ante omnes res, opcratq; colendum docens :vsf&re&t«yrut*}iii primis
uenerare Drtttn. Vides eum non dixiffe quemadmodum poeta , uenerare
Deps,Spe£Ltbat enim uerum dium, cr fingultrrm.Uem: Ei ov ngxws 3wj ifiTvnctrcc
JUnstati, Si malui esiudex,Deuf cr te iudicat ipfe. H gc Theologia efl furorum
literarum:Deus index iufiut- Qjd iudicas omnem ter ram.Viduam er
pupidumfufcipieUtem Photylider. uy Gii.<Atox.i 3ws rsTOiy tt ccf&yv qu*
tibi largitus Deus ejl,des tu quid cgcitis- His ilLt M ofaic* Theologi* pars
afferitur, quo docuit Detm,fruflus, holero,be/ ftiot,more,terros,in hominum
potcjUtem tradidi jfe.Qu* cum tanto copia, ubertd tr$ donouerit , uelit item
nos eius imitari clementiam , manus egenis aperientes , quemadmodum bonitatis
fu* thefauros aperuit ipfe nobis .Eundem fatetur Phocy lides,ommbus animantibus
arma fua dedtffe , uolucribus pennas , leonibus robur, tauris comua,aptbus
aculeos,ucrum pro cunilis his,hominem armaffe ratione, ua I ido aduerfus omnia
propugnaculo: O TrAoytKfcsu vam 3mj,- Armauit nam cunfta Deus.- , Ejjrrif etiam
mirifice cum Mofe, hominibus effe fphitum, CT imaginem 4 Deo, quemadmodum
uidelicet StbyU* cecirtijfent. Mv/mc yif Kh 3ta, j§«c ns $VH&i(ri xgu.
eiKwy» Quod efl, ' ' spiritus ipfe Dei efl mortalibus atque imago. Et cum ait
omnes *que mortales effc,Dcim autem animis imper are.Non imperat autem mortuis,
quemadmodum ipfe dixit-Si efl Deus Abraham,lfaac,non efl De/
useorum,(luinonfunt. Pewns 1G1 utxt/ity^vXmy </£ 3t os bxcriAu/Ots*
ttmtindtur igitur Deus ubiq ; jwgularitcr;qudlv$ fuit Phocylidis P hibfophia ,
ta | em arbitrandum rft fuiffe omnium eius tempeflaiis fapientum. Semper igitur
De/ iis unus cognitus efl c 7 pr*dicatus,quemfic exhibuit animis Natura,
quemadmo/ dum funt animantibus infhr.flus cuique fui. Eadem probatio ex prifcis
Pphilofophu.de laudibei diuini*,ab cis cdcbrarif.qood Gt unu$ Dtiu.quodMcni
Animaiio^VBiueTli.principiuBiimcdiuin.lnu^xPyihagorajOC At thyu,Philolao,&
Afcltpio, Acmone, Mttcuno. Cap. IU. pOft poetas , fmlem pietatem tenuiffe
Pkilofophos , prtfrrtim uetuftiores idos * ante Platonem unanimi religione fumm
ac jmgularis Dei memoriam fmgula/ riter celebrantes, ac nominantes ,ft quis
eorum dida conftderet,qu* partim nunc in libris eorum leguntur,partim ab
fubfecutis Phdofophis,qui libros eoru legerit, referuntur facile cognofcet ■ Ex
his funt Trifmegiflus,Orpheus,Sibyda, Empedo/ dcs,Pyibagoras,M.clif[us,
Anaxagoras, Philolaus, Pherecydcs,pluresq; ali) , qui ptperiorum [cadorum
fapientiam,cms i Deo fuit origo, quam primis hommibu* «|t . EV3V8' ttt. flf.
tudidiffct,uenerantes, ie muedate ,fmgulari# eius Diuinitatc eundis# bonit ^
t[ut pofiukntur <tb eo,diumas Ludes, cmfmodi refoiuntirt J acris literis,
decan / Uuerunt. Ex ha primum, quam mirabilis , quim diuinus fuit uetujbfimus
Trij/ megidus in conftfiioucfumme Diuiniuiis t quos hymnos ei dccantauit!
quibus nominibus appellau it? Cum in Pc tmandro dcprecans ut rationale
facrificium fu/ fciputyfu: cum Moc^fmxAocArrscfyf irrt, ffWru <p*rovinn. I
nefftbilU; tndicikdis,filcntio hoc utut. Qj« [cfacet ftlendo uocaris, audiens
etum filentes,ora tonem# diuinam exordiens : «yio g o3m{,cv* AovAh t*A utcu
coro fuvxixiW&yt&bSiosJ: yrm&mxi AwAiTta , ngu ytyvm/ trtarxiTiiis
ifttig. ccyi©* «c Aoya> <rusH<my.sytgTicoy7K ocytog a «0 TriQ:
q>v<ng (tnetyiepv.jhyiogfi oy i cpi/crtgtvK ly-opcpuny. iyteg a i 7recTis
<Ptwxi*i*>s tyygOTifos.Scytog q 5 oncmg vmgcynt Mftfay&yieg u o
Kguxjmy WMtty.Sendus Deui, cum uoluntas peragitur 4 proprijt uicibut,cr
potedate.Sandus Deus,qui uult cognofci,o~ cogno fatur afuis. Sun/ dus es,qui
folo Herbo eunda ficift. Sandus, cuius omnis natura fiat imago. Sun/ dus es,
quem non formauit natura . Nimirum cuius forma nufquam in natura efL Sandus es,
qui fuperior cr fortior et omni p otedate. Sindus cs,qui omni magni/ tudme
maior, cr excellentia excellentior. Sandus es, qui es omni laude fuperior. Sic
itte.Agnofcis pfalmos, v hymnos diurnos a eundis, non ab Hc brais folii de/
cantari . Sumus enim omnes filij Dei , omnes ab illo . Eo# fpiritus omnis
laudat creatorem fuum. Sibylla uero,quam ludinus philofophus uocat
uetuflifiinum eo/ dem ipfo autorefcripfit(multis ominis, qua reperies apud
alios.) E»s 9tof <fa jgu ■\xji{iiiy'il]kg}tcylyKT&'. Pcw70K£<xr Hf,
aofKT®',cfmfjfo'&' etur> g Sarewn, Avrog Ji v H/imriu ^rmig vae
<rct$Kog ccnr&o-H f . Vnw Deus folus eflfupra omnem maie&atem,
ingeneratus, omnipotens,imufiii/ lis,uidens ipfe omnia,ab omni mortali corpore
non uifus • H ac iUa cumfacrofan/ dis Prophetis, vApodolis uetujlifima
decantauit. Eodem ludmo autore dedt eadem: oA Jbioi ctvfyuTtvi ttavoi ycctecp
ttremes, oosoi Jl» srcgpso-i y&yxy 9wj/ &/Atyt0mc> Pf »V
<pxyi«y,7n’i(ip t%.-,7rvnet^img XbcnJMiiol* O i vHvstjfoxncwvtcg
fancfr&o-omu iJlomg, Kxt JiuuVgy&KCUXAlSupbtfQj.figvlutTte Kiscpotl/
OHiuemy tyj.vytoy y.\y.ixeryh/x,nff/. Gvcricuot TvTjpX7i 0</ltay,BAt\fisot
Ji, wg dia tj (Atyst Kvf®'. Sum homines iUi uere in tellure beati. Q» . >»f
Qgt magnum coluere Deum,ty cecinere priufquam Ad potu mfy cibmcfc adeant pieute
decori. Qui delubra oculis mox auferre uidentes Afcfc arat, lapidei jdta &
ratione arentes , Sanguine pollutos ammantum, pecudmfy Caforum,unius $ Dei
afficiunt decus ingens. tecc igitur omnes cum [acris literis ,idcfi, cum
ueritate pura confentiunt . E cct duo magis uctitfborcs atates re fricias, tam
magis cognitim,pradicatum % Deum ftngularem agnofeat. Cuius clarior
fcientia,cunflis ambagibus amotis, i filio fuo nouifamit feculis fiat
patefida-Orpkeus igitur etiam uetufltfitmus,ante omnes cc lebratos in
Graciaphilofophos ZT poetas , multis carminibus de fmgulari Deo. non fecus
atque PropheUmm quis , mira exprompfn , nemini non fufpicienda . 1 Ucijs
carmina partim apud platonicos,partim Theologos nofiros,tu{iinum,ilu
feHum,CyriHu m,Clcmcntem Alexandrinum habentur,ne putes non uctuftifiimi, quemq
; uocat diuinifiimum I oannes P hdoponus , effe ■ Is ad filium Mufem dc Deo
[cripjit, quorum nonnulla minores poUta icfiMpfmnti MaVop <A"t<rcfX
xoernoio (SMXKfte l#{ e/T &hcurnyivns,iwsiKyorct7r(WTVC7lL7VKTXSy Sp </T
cumis eurns mp lyiryxvttUjMaate tum[f AiGfOUC QrHr£y,curns <Aty* mtvrxs
bfSmcu Ovr&' ify (cyadoio xgtxbp S*rmi<ri MSleert Kai 7roAiiiop K§voivTK,iyuctAyi(t
Jlxxfvitm* Ov</l't7is Xff lr*fOS,x*>W ptyctAV btcrsAnes» Avi°y
*p*>it*& Y*f ncpostsa&KTCU Vcurty yotf Srirnisjvincu xo^ou «<rJp
yJ coesctf* Vidm? </Jt ««/'top fiet ncurrity px^iotriX* Osnosyetf xceAxaoy M
Bfcaroy ishgiKTXi Xgusrtas <j v 9goya),ycuHS </t'd£^T0wi Bi&txa&t
X«f « <fiJli[irs^iy uffi liffuejis uxiiroit, reuf&SipiKiXTttxsy^ir&i
yotf igveiutxfi, K cu 7rv7teicol,7nAtHS n Jbecros %t§ inscio SwAiwnj* -Solum
Regem afyict mundi. Vnieus ex femtus,funt atq; omnia ab Vno. In his ingreditur,
nec quifquam refpicit iUurtt Vtortalis,uerum ipfe mmenfus refpicit omnes .
bibonis demptis mala dat mortalibus atra, ttfcuum bcUum}& Uchymas,[augs$
dolortt* ,.3 .i 1 /. m v-l- ■ .I tfc Ncc quifquamefi alius,mji rex H maxmts.Mm
y Non uideo ; ctrcun efl etenim caligine feptus. Non funt mortales acies
mortalibus, atque Cernere non pojjunt Regem, qui cunila gubernat. Is coelo
xrato,robudo cr prxfidetaxe, _ I tufa throno fidet aurato, pedibusq; per ipfam
tngreduur terram,oceaniq; ad ulttma,dextram Pom&t undique,montes ingentes
tremifeunt, FlummfyyCr camfludus,xquor<fc profundum. Prmu $ Pythagoras
autonbus Theologis Gratis, PluUrcbo quoip cr Cicerone, fertur uelut unus e
Prophetis,dixijfe:o Mty &ws us , orinJs </& ov% Sit m( v/
7swooi/<ni>,\KT>s <AiXKbTph<ntot,xti yi ttimioX&lp cAu,t£(/
kv «Aoj 7mGes t7n<n$7T&y xg i<ri{ rup oXuy tuetru y}ngu. <p&St
curr& Pvvxuvay xguigrup, ttj>\ x 7m«(/ \p igx r5> epoosig, kj
naxvraiy ytKTfig, rovf, (cJ \ft /\u<ris tiiy oAaiy forerfrety Kirxtrs . Qux
funtyDeus quidem unus ejl. Ipfe uero no, ut nonnulli fufricantur j extra mundum
, fed in ipfoefl, totus 'm toto, omnes circunquaqueconftierans generationes.
Ejl Temperies omnium feculorum , Opifex, feu Lumen fuarum facultatum , cr ope/
rum,ln corio Lumen,omniu pater. Mens cr Animatio cundaru reru cr Motus. Hac
dixit Pythagoras, autore cyrillo aduerfum iulianum lmperatorem,etUm Eu fe
bio,multisq; alijs.Etiam Cicerone,cr Plutarcho.Nam quoniam dixit Deum re/ rum
eundarum Animationem,mcntium,animarum Genitorem,hinc Cicero ref x/ rens eius
fenten tum, Nam Pythagoras,'mquit,qui cen fuit animum effeper Natu/ ram rerum
omnem intentum , cr commeantem, ex quo nojhi animi carperentur , non
uiditdiRradione humanorum amrnoru difeerpi, ac dilacerari Deum. Et cum iniferi animi cffcnt,quod pleris
contingerct,tum Dei patrem effe miferam, quod fierino potefl. Cur autem
quicquamignoraret animus hominis,fieffetDeus{QUfl modo porro Deus ijle,fi nihil
ejfet in mudo ! Vides Ciceronem, fub Epicurei perfo na,omnem hanc [ententiam
interpretantem, qua Pythagoras dixerat , Deum non extra,fed per omnem mundas
intendi,et comeare.Et quoniam uocat eum Pythago rM^v)(tt<rip, Animationem,
bocLatinut PbilofophusintcTpretans animu,dctU rat quam oh et tufam , eum
Pythagoras Animationem ftue Animum uocaffet.quia fcilicet inde noM animi
carperentur ■ Plutarchus item referens placitum Pythago/ rx de Anima,quod
uerbis Grxtis fuperius pofttts continetur: Pythagoras, inquit , cr P lato
i<p^grsyurxsTuy^v^HyxfiixxyyXf>etSTi*y t i ttxvtoS^u XtpfaxXHfiiy irpoi
7o ; Incorruptibilem effe Animam. Exeuntem enim , ad animam Vniuerji ,utal fuum
genus reuerti. Vere igitur iUa fuperiora, fenfit,poflerisq; reliquit
Pythagoras. Primaq; Theologia de Vmtate duuna, tum ic Mseftate, mundum unmrfum
compledcntejmlU,quam non totus in toto cer/ uat,am/ . «*• futtjttruplcfljturqi
parte uacantrexm de prouidentia, quo prxfente genaattones prdutcsq; omnes
concinant,ipfo uelut corypheo,duceq ; chore x , rcrumfy tcmpe/. ne.Qwrm cum fu
ipfe moderator c r effetior ,iure principium , opifexq ; uoca/ tur,[ua<fc
opera dicuntur,qux circunfficimus: Luminum calctiium temperator, t y ad uitam
uniuaft,quacum £ diffunditur mudus,luminis dortator, mo ua6 lux ipfe
fempitema^cceletiis repertor :Genitor, Mens Vnuiafitaus, quauiuitfentit plenus
ordinu ucnufh fimis mundus. Hac tempc&tUs illius faaa,uenaada T beo l ogia,
nunquam fopita uel extintia , quam primus homo mamfetiam uidiffet,luce
uentatis.Pkilolaus igitur difcipulus Pythagoxx , hxres huius ftaofantixfapien/
tix,autore Philone I udxoio Hnpdcy uffi «fxcop ccrranup t»$aw wp /xc/ u
tjxosMtUrrc^etvTcS ccwS>o(*oioc,tTieos 7o>t/ ecXit'i/ : Princeps V Dhx
omnium Deus,unus,fcmper cxitiens,fmgularis,immotus,ipfe fui femilis , alius ab
ffijs.Qjuntum hic Diumitatisfquam claret nunqua non mundi,generis<^ humani
patrcm,perjf>etium fuiffe,er errante multitudine , Dcosq; illos commentitios
eo/ lente, fapientes aliud fenfeffe,uanitate uulgaribus conceffa,ueritatem (ibi
referuaf/ fetQuid aliud extat Theologis apud propbetasfQuddjfu unus, non plures
, quod fti fempiternum,quo uocaiut feipfum in libro Mofisb 'dtp, lUc qui ejl
,figmficatus nominis tetragrammi , exiflcntic [edicet xtcrnafubtiantia,uita,
luceftorcntis-Im/ piobilis autem,dcfignat cius incommutabilem naturam , nullam
in omni xtemitate tnutationcm,dieradonemqi recipientem -Eoq ; fui fimihs
fempcr,quantum exteris febus di femilis, qus femper uariantur : er tum fuit
tempus quum non effent, tum deinde crcatx,iugibus huc iUuc flutiibus femper
deportanturtmhil ufquxm (labile tam uariantibus animis, quam corpora nunquam in
eodem habitu pafcuerant.ll/ le autem idem fempa, cuius
eflperfetiabeatitudo,fempitema poffefeo. Talis aat euis temporis
Thcologia.Sunquam abfuit a mundo Deus , nunquam fefe abdidit, *b)bvfitqi,ue
quis eum agnofcaet.Hanc fantiifema ftpientiam,par ejl totius tem petiatis er
fuperiorum feculorit ad diluuium ufq; fbruiffe, tametfi fupajlitiones
inualefcebant ubicp, Barbaris calli fidaaip colentibus , Grxas homines
iUuftres. Sed, ut dixi, is aat magis multitudinis crror3luce ueritatis quaft in
aepufculo, er aurora apud paucos nitefeentc.Omus igitur Pythagoreorum fehola,
qux ex no/ bdifims Ualtx Grxcisi j; uiris contiabat,hxc ipfa de fummo ac
fmgulart Deo [en/ tiebat ac prxdicabat. Audi enim Archytam , Pythagorx cum
Philolao difcipulum (l sautore Iamblicho de fetia Pythagoreorum,quorum libriad
manus eoru peruc nerunt , nobis temporum iniuria incogniti ) ut aldfime
philofophatusfit de Deo: Z sis sv uiccAvrou olost 7ikmtk ite fliiicc, xzso
/jfccurn ty -nep «jj-rocp etf\ccv, ttgct7itc.'ip (rtwlleivcwn. t ($«
<rvuu«f9S(JMGt<Btuivr&' <Ao* t« /xoi HgU. (roQ&ivmt
HySb/,ttgji 7i eu/aAulit^ems- vri Ji xgu xstAcw <tk07ti<xm
lvpi*.yiou,i<p‘ as J\jjjxv>S t<r<r«Tfltcy>j/ Ihop
xtcn^fi&vcc ,ugu ■eacunvt ttyovsOiftuctyiywfiTKiKHrMK^ziiTpMx.iy ricumepa§ttctfit/
' l Aartp u* . ?ucZi[jyo<AoytK7roft<mtSfios,70yo5>}f(flT XbSaou/
cf>ixcc6ii{jSLp,K} TtAtf JJox/xHtrxi 7a$ ccffrccf ZitriLpun
<rux)orlavTvc,(& tuAyv&rrvc cm o 9««f t\A9S,kj niGv X&>t vpl
</luu tvrt,^ t c^bpAoyop Tsftuut* Qffcunfyinquit, poflit omnia genera
reru,ad unum c T idem principium refoluere,cr rurfum componere c T connumerare
, is mihi fapier.tifiimui,maxi/ me<p ueridicus efje uidetur. Infuper pulchra
faeculam repen jfe,cx qua poflit con/ templan Dcum,c romnia,qux in coordinatione
CT ferit eius feparata funt.Hacsfr regia tua aperta menti,redk pergere,curfumq;
conficere, principia finibus con ne dcns,cognofccnsq; quod Deus ejl
principiu,cr finis,cr mediu omnium, que fe/ eundi* ius redamip rationem
peraguntur. Hsc Archytas. Quanta dij boni Tb eo/ logia! quam multiplex
fapicntiafque philofophiafqux laudes! qua cognitio diuini tatis: Quod fit
pnncipium,medium,flnis omnium,quod is fu fapientiflimus , in nu merum uerorum
philofophoru ponendus,qui eunda reuocet ad creatorem,princi puimq; fuum,duabus
incedens philofophando utjs,pnmam per refolutionem, alte ram per
compofitionem,connumerationemqy Principio refaiciens fontem illicem dorum
bonorii, ab eocj; deducens uiftbdim cr imujibilium molitionem : ab hac origine
ccelum,terrat,mare,folcm,lmam,geiius hominit, uf< j; ad minima qu/fr'
Altera,rediens a notu famis hifce ad iUum, quafiq; afeendens in ccelum. vtquifm
tibus Nilirepert;s,per totum flumen ufq; ad odia defcendal,cemens omnem h ane
uberrimam aquam k fontibus i His nafci,citra origine iUam,tantum flumen manare
non pojfe. Aut ftfaedans odia jlumcnq; perenne miratus,nefciens unde tanta uit
equarii featunat,per flumen ufq ; ad fontes ferutaturus accedat. Eiufmodi
phUofb phando ratione quicunq; teneat, Archytas admiraturfapientiflimus ab eo,
maxi/ rneq; ueridicus indicatur. Quia hac ueritas ejl quod Deus ejl principiu,
f inis , me/ diumifte in medio manantibus omnibus ab eo,fudentatis'cp ,fcut
autorfuitut na/ fcerentur. Hac pulcherrima philofophandi faeculx,unde late
diurna ludrare, fon/ tem rerum profaedare queas. Hoc iter quo ducimur ad
origine mundi,cr innume rabiles ordtnesjericsq; rcrit longiflmas ab illo
fluentes circunfaedamus. Hac ani/ mus mccdcns,conflcit curfum
redumjrcgium,cutus eflfupremus anheUtus,Deum principiii,mcdui, finem
noffererucundaru Nam pulchritudo mundi , ut Marcus Tullius iuxta philo fophia
hanc ait,ordo'q ; rtru ccrlediu, cogit confiteri, effe pra/ dantem
aliqua,admrrandam<p hominii generi natura. A faicis igitur ucra phtlofo/
phandi uia-Sed Archytas non modo in uniuerfum Deum effe principiu, medium, finem,
uerii etia confitetur aperte homine fapientue capace jeciffc. Ad aliaq ; , qud
proferentur in libris de Anima concludens fermonem , fujper humana creatione:
tSV3°</fox« im ituyj ssa{j\btf H0U. yiyot*,<& tnujtsa o ewljgem®',
ygx egyxvx mfyot 7*> Hoc, inquit, uidetur mihi ali/ quando fiiiffe,quod
etiam fuil.Creatusefl homo,cr infarumenta,atq; fkcultates at cepit 4 deo. q uid
aliud locutus ejl Mofes, ut fuerit oltm,quod uere fuiffe fu fateatur ArcbyWt .
• »#l ArrbyUtfDruwt manus ad opificium kominif admouijfefuas,inftrumenta carpo/
tis calidifiimo artificio ftcif[e,ftculutes addidi jfe, quibus mtelhgentia
contineretur capax omnium rerum, fcd in primis autoris fui.Cum igitur eandem
philofophum m omni Pythagoreorum fchola,quoniam is pra ceteris nobdifimus fuit
, pauciq; altj eque doflt,uiguiffc par fit,apperet utiq ; Mofaicam diam
fapientum, qua non modo confcripftt oraculis diurnis eruditus, fed tradebatur
etiam per omnes eutes fima manante femper in pofleros,in Grecia quoq ; prifets
illis feculis claruiffe,fm gftlaremq; Deum inter tot fuperSUdones prefertim
fapientibus innotuiffe:Hanc ul timorum feculorum fapientum eundos e ffc
confeffos,fiue natura documenta pre bente,fiuc patrum uocefatorem etenim femper
refonante. Qaod prifei philofophi fuper ano ac Angulari Dto mirabiliter cum
facria lucti* confciiCcrunt. Cap. 1111. . Sclepius ad Ammonem regem de Deo
profunde pkilofophatus efl,eum fmgula A riter nominans, v ei malefiatis laudes
eas concinens , quas canunt indefeffeli/ tere facre, quasq-, fuperiores
audiuimus dccantaffc,ut conflet unam eandemq; tent peBatis eius fuiffe
fapientifiimam pietatem, V pii f imam fapientiam, pares laudes diuinas, omnibus
animis confonantibus:ix«(Mtfop taly Wi vsnC(sx o 8us,aii t(cju w<rodrrco^(uy
TOUi oiuaout u£\shi*cus , t/lilu/iml ; A 7 ais fcovicus.ykgyio-ixts A toTj
cujTVu; dfet ttcwtzs fcx <rt Atvs r £y ohaiy xyxSos b &t«s- Ntmtrwn,
indefatigabilis ait,Spintns efl De/ us, femper C7 eodem modo habens fua [cientia.
Perennis felicitate , operationibus rifdem utens ad omne tempusSupremus omnium
rex,bonus Deus. Principio defi/ tiit cum Spiritum , feu Mentem , tum
indefatigabilem , quod philo foppi dic erent , 1 (irtutis infinita, facultatis
inexhauBa,tum fapientix, [cientixq; perpetua , intimi/ tabilis^td quam nulla
fiat unquam accefio,nulla fit ei diminutio,aut qua fit, quem admodum
noftrauana,nunc hac, nunc illafententudiuino animo [urgente . Ea/ dem perinde
luce , Sole illo femper nitefeente , a' que Sole corporeo , cuius lumen nemo
uidit unquam, uel largius creuiffe,uelfolitumiubar ei caligaffe . Aeque fa/
piens, femper item aque beatus.Tru fempiterna pofidens, fempitcrrum pote fla/
(em, [empitcwam fapientum, crfcmpitcmambcatuudinem . Kegiam quoque fubUmitatem,
v illam fape in [acris literis pradicatam infuperabilcm , nulla que mente
cogitandam bonitatem-Multorum igitur uocibus concurrentibus , explora/ tum
nobis crit,Dcu,qucm nouifiima coluitjadit,dcclarauit religio , natura quoq;, tr
crebra quondam oracula, femper hominibus obtuliffe,religione, natur a,ccclo,
inter fe femper congruente- Et quas propheta, diumitusq ; afflati uht laudes
edtdif/ fent,eafdcm multos alios, quos fola natura , fjparftq; per omnem mundum
ratio/ rtescommouercnt, celebra )[c. ut unum fit quod Deus per prophetam : Viuo
ego, 'dicit Dominus, quia mihi curuabitur omne genu, er omnis lingua
confitebitur Domino- Itaque etiam Thales Milefm e prifets illis , trn Deum
fmgulariter ap/ | i pcUauit, ««4 pettauit,‘ueu dixit autore Laertio
usfi<r€vTtCToy,aiiiiquiflmu : c r ccytryTay* ingeneratu: declarans uidelicet
cur effet antiquiflimus.Eundcm,autore Cicerone , dixit eam Mentem , qua cunila
cx aquis finxtj fet,nimhru Sapientiam ttemm,fa/. lertiflimam,omms pulchri,boni#
repertricem, qux er Chaos, nempe aquam cum terra,ad adificium mundi prjsparauit
, er ipfum mundum fuper extruxit • Duos quo# uetufb fimos pktlofophos, quos
prius memorare dubucra , tc&aur luftum martyr er philofophus in
Apolegettco,de mxicRate diurna uera prodidifleiTcfti / -
mnu,inqiut,nrfio^uTXTii>i/ tpiAoirocfwy ox/xomj.G? tpixi,xKy.oyos taay
Xfivcpop !hoy oyo{*x£oirr@' > ippo v<fi Qccuipus A tyorrO' roUrcu liiy
tsifc«AsTop,?/w/<r« <Ali<Avyctroy tVetuBiflimorum philofophorum extant
Acmonis,cr Mercurij : Acmonis appellantis Deum undi# abfconditum, Mercurij
autem aperte dicenus,Deum cogitare difficile, eloqui ucro impoflibilc . Qutm
ueneranda uctus Theologia! QU£ diuinitatii laudes nonfunt apud prifcos Sbsirumc
crextionis,nunc ommpotcnti£,interdum inexhauste pipier, tu, nonnun quam
prouiicntu,interm bonitatis }alixs quod fit abfconditus, dignus quemfilen/ do
umeremur, fobric de eo loquamur ■ Is forte ejl Acmon,ad quem [uperiora feri/
pfit etufdem tempeflatis philofophus Afclepius . Quanquamille dicitur in libris
Mercurij Ammon,is Acmon-Scd mihi eundem fuiffe perfuadeo.Habes hic quo#
tcftimoiuum lufbm de Mercurio TrifmegiRo , quem Plato proculdubio fequutut ,
pronunciauit er ipfe in Timxotroy yty vounny upu. nsxrtpx ritAi ■fwxr
iot,wnxyTiif>yoy xpcivfiimt&s unxvrasi«AvvXToy A iy«y , Creator C r
Pater Vniucrfitatis huius er inuentu difficilis, er cum inueneris, 'm uulgus
cfr ferre impoflibile.Vides admirantemfequentemq j prifeam pbilofopkta
Platonem. Vides omnibus feculis cum hominibus uer fatam , nunquam caliga ffc ,
aufugijfcf penitus i terris caleBem lucem,donec 4 Sole deuefla fuo rediret
tota. Pherecydes quoqi Syrus, qui fuiffe dicitur Pythagora prxceptor,CTDeum
fmgularem.quem / admodum philofophi tempeflatis illius omncs,nominauit,cr creatorem,
optmtm diodt.AutorAriftotcles iw libris de Philofophia : <ft fixvtPvs xpa
vnfoiTins, io ytw/urxy urgwToy fyisoy it(liet<n,Pkcrceydcs cralij nonnulli,
quod pri/ mm genuit flue creauit,optimum flatuunt. Item Euclides autore
Laertio, Numen mu m. Naturam# Bonitatis unam,que multis nominibus
appelletur,modo Deus, modo Sapientia,interdm Mens,agnouit, pradicauit, nihil
aduerfum tffe bona, tum magnis phibfophis,cr noftris contra infaniam
Manichaorum confentienr. rr©' ydp Jc «yx5oyx7ncpxinra ttoAAs* j ovcyuco-t xpAsvfjXioy.
a 7\ (iSli ytf cppovtj<rty,oTS(fi Sioy, ngu. kM« t% vovy,ngu to A9nrcc. 7 te
s/i cumxafJLrx W xyxSSi , «v«f s > y.n «wtt epitrxuy. Xenophon au/ tem
iUe,cuins mede dulcior fluxit oratio, eadem at# Plato tempcBate, declarat di/
mam illam admirandam# philofophiam , non unum Platonem detinui ffc in ad/
mouone,fed lUiusfcculi fuiffe firmam de ucro Deo fententiam. is autore CyriUo,
aduerfut . *4*, aduerfus lulianum , Jic de Deo'phdofophatus eft: o ycuy
•tscurra <ruai/t (S drr^iy.ifay,S}<zirsp yfsyocs ris *j ePuvetros
(panges, 'o7roi@' Ji ris yog SpMy,CCCp«Vh IJjJtTt (Xtip 7TXlAp{tHS t/lOKUP «P
x/U05,S</SirOS inx.il/ bfX(J t cuir>y uoiTjot7T^pycc^ ay ris owxkAuS
currey 0tcc<r»7?,T^ i^Uy ccQcu.' pireu-Qui igitur,inquit, eunda
commouct,iubetq; quiefeere, ceu magpus qui/ dam er prepotens,manifiBus quidem
eft,fed qua firma fit,obfcurus eft. Noj; ue/ tb etiam qui fufiicitur lucidi
fimus Sol , apparet feipfum ab ullo afiici ftnere, fcd fi temere quis eu
contucatur,uifme multatur . quo potuit clariore Diuinita t ex/ emplo defigtari
f quid ea dignius prsdicari i quod fit Sofquodappareat , luceat Ubique eundis
feculis,natiombus(p femper manifiBus,frd non ita tamen, ut eum fequifquam
gloriari pofit uidijje,penitusq; oculos in naturam cius defbdffe. Coli
gabit,qui uokerit eum uidere quis fit-Deum enim nemo uidit unquam,dicunt no/
ftrs Utere. Et,Nemo me uidebit,cr uiuet in etemum. Similia dixerunt Mi ab ipft
natura,fuppetente luce . Eo$ TnfmegiBus cum alias Deum ineffabilem innomie
nabilemq; dixiffet,docuit eum ex operibus clarere nobis . Et Nloji oBendit
poBe/. riora,non ficie.Obfcurus igitur er darus:operibus clarus,obfcurus
natura,quam nemo uidit unquam. Et multi uidere uolentes,propiusq} oculos
admouentes, ceci redicrunt.Hoc exemplu,coUatio (fc Solis, er Do, cum etiam
extet apud Platonem , fit ucrifimile,fuiffe temporis eius phdofophiam , Deum
quidem nullo alio nomine lapientibus nuncupantibus, fed Soli ftmilem
arbitrantibus , qui partim fit omnibus nationibus clariftimus,partim tanta
caligine feptus, ut ab exordio mundi nemo po luerit eum cogtofcerc. Quid uero
Cleanthes Stoicus de fummo, acfmgulari Ceo antequd Filius eius conceftiffet in
terras perhibuit Ide quo Simplicius fuper Epide/ tum.xvyyrxi
SicvrcsiyroisicciiBuoisrovToiStScywcuvvettcv, G? Ct7T> CW •? Jfi.
7TCWTU>y y/Ttcfa lf0lTta<rHSCU7iKS,7T0lhriKHSri.,Kj X* viTiKHS, »y esucep
yfy!iy tx«A*. ypifaoixwos kok+ M#C K) t xiiiy i^iokcc.ay y<Xf cumriva epticri
ycvoy "em Kxxosloviuti oiiau£ooy,(& slvwy faeohv<rU.cuficyxH yXf
KxoAiiQfiyro xcdtnsigoy, ra iyt/fanrigaijty jo cuncefiy curia, Qu<e funt.
Precatur, inquit is,in lam bisiftis,agi 4 Dro,rt a Caufa eius que per omnia
ordinate tendit, operans, et mo/ Uens,quam Fatum uocat et Decretu , promittens
intrepide libeterq; fe fcculuru . No|; enim,inquit,refifto. Ni alioqui malus
fim, et gemis ac lugens jequar-Neceffe enim eft fequi,quod debilius
eft,firtiorem,cr caufarum caufam.Hec ab his dice/ bantur, quorum terras etfi
uana fuperftitio,ueterisqs ignara Dei,occupaffet, ode/ tat tamen primeua
lux,quam maieftatis sterne iubar in fenfibus humanis accen/ diffet,ctua fepe
tetre fecularum tenebre difcuffe funt. Quod appcliau liiinuetert Theologia
Kaiura diuina, prima exccllcniifiimarp; Vnuas : & qmid omnia tx ca dixerim
eiTe naia , ex BmpcJode,& Partae* nide,&
Zenone,et;Arifloi«lelMcIiflb,Damarrio:<S:q«od hauc Vwiaicm uo* Cjuiru
unnwbilcPnacipiuiD* Cap, V» I i Sernptr t- I<? S . cE«pfr humanu genut unum
Deum cognouijfe,cr prscdicaffe, in bine animot ^ inclinatione perenniter
pepcndiJJe,utcj; ut ra p letas t uturahs e jt, fic fuperjlido /' nes, er omnes
'a ueri Dei cultu demos ritus molentos fiuffe, no his modo daret, fe& ulijs
etii longe pcrffcdioribui, Pnfcos appella ffe DcumyperfUbfiimamyprimam,
pracipuam,cr m omni unitate tenentem principatum unitatem, primum er uni/
tifimum jimplicifiimumq; unum,quod Grace per articulum emphafeos 7« tp, id
eji,tpftin untt*tcm,ty ab ea eunda produxiffr,idq; profiindifiimum apud eos mrf
denum fui ffe condat. In hac autem probatione primum ac praecipuum cfl tedimo
nium Empedoclis,penes quem antiqua philofophia refedit-Fuit enim difcipulusae
fucceffor Pythagora.Eum autem potifiimum audire operapredum ed,quod per/ peram
Aridoteles mentem eius interprctur,modo amicitiam ac difeordiam, modi materiam
affeuerans eum nomine unitatis appella ffe. Qj$id igitur per unitatem an ttquus
phtlofophus inteUexent,abunde docent eius carmina , e quibus hac potifii/ mim
in libro de Mundo, qua etiam ab Aridotele in prima pMofopbia,cr in com petuho
de Mundo proferunturisjc-rsrdi « ooj’ uu,o<rXT ^otrccTiscu onloO A y/J)px Ji
E>i£\KSHK\r,ygx «itPts, iu/$ ywcuKS. f , ©uft? T iidvuT,xgu v<P~«Z
fytunon 5 K«« Tfe Stfli <Ao/ii)(Ccione,TinHo-i eplgiscs. Abipfo uno,inquit
Qu£ fucrint,quxjmt,qua pofl uentura fequentur , ’ Et planta uiruere, mares
crfcemiu+quxq; Atq; fera,uolucresq;,babitantesq; aquor a pifces , Longautq;
Dci,quorum efl u eneranda pote das. Quam igitur unitatem folitus ejjet
celebrare Empeiocles,a qua dicat uifibdia, c T inutpbilu
proftda,natdq;pra\entia,pratcrita,cr futura, quicquidmari , tmracff
nafcitMr,feras,aUes,pifces,demu er Deos ipfos fiale condat. Audierat enhn a fu/
perioribus,omniq; prifeoru philofophia,Deu uocatu unitate , cr tota incipientem
i Dijs,id ejl,angclis,creadone,'m unu eu alttfiimu fiuffe relata. Ac quafi hoc
loco efl alter Mofes Empedocles. Qtucquid enim Mofes a Deo creatu
pradicauit,Em/ pedocles pradicauit creatu ab unitate. Adiecit Empedocles etia
Deos , quos omifit Mofes. Quafiq; ingreffus efl Empedocles ficut cr Dauid.
Domine Deus meus ma gmficatus es uchemen ter,confefiione cr decore
induidpamidus lumine ficut uefti mentii-.Extendens ccelu tanqud ccenaculu,q
tegis aquis fupenora. Et quafequun/ tur de rerii creationc,ob qua dicit Deu
ofledi gloriofum,ommpotentc, magmficu . Siquide cr ide ipfe Dauid in tota quam
refert creatione, adnumerat angelos, quos Deos appellat Empedocles.Qtu
ftcit,inquit,angelos jf>tntus,cr mimdrosfuos ig nem urente.Quod ergo Dauid
Deu dicit ftciffe, td Empedocles freiffe dicit unita/ tem. Hanc fententid
uidetur e tu Plato in T imxo fecutus , cum Deos fidos d creato n
mundi,dif[olubilcs autc natura, indiffolubiles diuina uoluntatc confitetur .
Deus igitm . V«* igjtur sutore cr affertore Empcdoclr,non folii efl unus, fed
ipfa printeps CT perit •ftantifiima umt<u,reru omniu efl creatrix, etii
tpforu DeorH quos fi creauit,ipfa quidem xtema,hi no xtemi. Tumfi creati, uttq;
nec cum unius diuinitatc [absim/ tuluer coniunfli.Poftrrmo quod maxime
confiderandum efl,fi primum prxcipu/ amq; nomen natur x diumx ej i unitas,
crfiin omni unitate, bxc illa efl unitas, qux per excellentiam dicitur unitas,
neceffe efl Deum naturaliter effe unum, mage quam omnem rem,qux una efl ,
natura fimp lici fimum , ut nunquam Jit maior rei fecum coniundio. I Hud item
magnopere confiderandum,ut ex Empedocle extertf rum dtda inteUigantur,quod
tornet /i multos Deos appellent, eoscp ab uno dixerik effe progenitos, fenfiffe
quidem eos effe,cr appellari Deos , ficut c r f 'aera dodrir na uocat,fed eos
tamen afummo d eo condidijfe . Deum igiturucrum , Vnitatem', ve os autem
tanquam germina ,C7 propagines eius dixerunt, idcmcp a ff eruit in Ti
mxoPlato,crArifiotelesinlibrodeMundo,wubiq;in[u4 pocfi demonflrauit Homerus.
Confiat igitur Empedoclem non tam afflatu quodam duiino bxc de Vni Lite
pratulif[e,qudtnquod 4 maioribus ea [uis acceperat,prxcipue M ercuno, par tre
cr fonte omnium Grxcix ueterum Thelogorum . isnon uno in loco uocaltfUt me Vnitatem
diuinam decanta uit,celebreq; efl dtdumeius apud Platonicos: n /xo «is ftfa
t«2j/ cardrjuy.Omnium rerum radix cr principium Vnitas.Eiufdem quoque efl,o
</!% $to s tss, o <Ai us bronares ov vrfooSUxcu. Deus,i/iquit,u/ nus
ejl:qui uero unus ej\,nomiue non indiget . Exce Mercurius confitetur , Vnum
alterius nominifnon indtgere,cuiut proprium fu nomen , quem alio nomine nefis
fit appellari. AriBoteles igitur ueterum illorum fxpe inepte imfor,quafi P
armeni 4em imdet , quod ipfum unum uel unitate Deum dicer et,in primo de
philofophix fibro .Vft/ytmVIff oi/c/lty 'terxepMiuny , sv<A't epvtrva s
To\rru>ytov<ft\ irtfas ioixi Styey,dciV.’ «s oAsy ifcuvy cq}6A.t4«f,i
q>H<rt,-h\t &'dy: Parmenide s,in quit,mhil claru prxpofutt,neq ;
haris rerum uidetur ufquat » uttigiffe naturam, fed m omne coelum fufticiens,
ipfum unum dicit effe Deum. Etit tefltmoiium Parmenidis confirmat Theologiam
Empedoclis, ut nuUaobfcuritaii rclinquatur,quin fu apud utrunty Deus ipfa
Vnitas. Q«od$ longe mirabilius ejt, idem Anfloteles quafi ex alti fimo fomno
euigilans,aut ceu perniteret eum occulu. Uabfe ueritatis,profert bxc ipfa
carmina Empedoclis,in libro dc Mundo, afferet excrtauocc eum de Deo
fuijfelocutum,cr commendans . Omnia,mquit,quxud (erra,ucl aere,uel aqua
generantur, usre Deo uendicantur , qui totum continet or fcg« mundum. A quo, ut
ait phy ficus Empedocles, .» Quxfmt,quxfuerwt,qux pojluentura fequentur, „ ; Et
pbnUutruere,uirtq;,cr formina quxq;, A tq; frrx,cr uolueres,habitantesq; xquora
pifces , Longxuiqsoei. Hxc Artsloteles in libro de Mutub,dices Empedocle de
sito prxdj,caf[e;\n libris aut dcFhilofopbioedc Vno.Sic clara ucritas cj\,ut nc
pof/ • i ♦ r< «» «II * . ITP fitetuabipfo,qui comtus
ejl,obfcurari.Extatetuinlibris Arifotelisdc phUofof phu,antiquiori Zenone
irrefragabili argttmeto coprobaffe,Deumneceffarioef/ fr unii, ut ruji fit unus,
ne Deui qmdccffe pofiiLCum aut oirmiu opthnu,inquit, ac potenti fimum effe Deum
uinceret,eundem etii effe unu oportere demon (trahat. Htm ji duo uel p lures
fuijfent,optimu ac prajlantifiimu eu amplius effe no poffe. Singulu enim quenfy
eoru,quufmlcs inter fc omnes effent,fvre optimum . liem effe Deu,diuinamq;
potentiam conflare afferens, quod ubiq; et in omnibus teneat
principatum.Quxpropter eadem fieri ratione, ut ne effet Deut,qus netfc optimut
effet. Quod f
& plures,& alij alijs pote ntioresac meliores effent , ne deos quidc
tffe. Nunqud enim poffe uinciac fuperari Deu. Etenim aqualia neq ; maior
a,necfr tninora inter fe effe ■ Quoctrca fi couincitur, c r Deu effe, et eunde
effe optimum* unit neceffario t u effe.Nety enim poffet omnia qua ueQet,ne(p
poffet unuf, mul/ UsexifleUbus-Hac Zeno.Sicet Pxrmenidcs,et Empedocles,et A rifloteles,
Deo ne ceffartd Vnitatem attribuerunt-Puit^ id uetuStifima phdofophia
facramentu. Ni et in dogmatis C haldaorum inter alias proprietates Dei efl
nomen VnitaUs.Qipd tn oracutu Magorum uifum efl. Et SibyUa eiufdem Theologia
uates: A Afui Stkieor@~,US7mW'BtfTCcf@' ■< e!is^ios,os{ady®' &iy
la3f>y.ty\$Hi,aytrhJ@'. * AI Deus unus, folutfycrcelfifiimusipfe, Efl
Deus,unusfolus,maximus,ingenitus<£. Cum quibus carmimbus efl adiunda ratio
Zenonis , ideo Deum effe unum,quiafk cdfifimus,maximus,fimmus. Summum aute ni
fi unum effe non.potefl. Non enim effet fummus,fi pares haberet, aut multos,aut
alterum. Eadem fententia Pythagu rasexMercurio,n I*mcs fi fa WrTfrj/: Vniuf
radix omnium, fons , cr origa (cdicet-Diuineq; Damafcius Platonicus de Vnitate,
to ty Surrrtf «A»C r riffttf &ty i/avt/l fit 7ra)t ofircujkrrv 5 c At
xyyAfintfoy, wr«7<t & rwp «a/ Afl ty bpctifu
xrriAn^iy.VmUs,inquit,Unquam SoUprocul obfcure,quaf fi udetur. Si propius
accefferis,obfcuris,demum caterarum reni tollit apprehenf fionem.Verc igitur efl
lux mcomprehenfibiis,maccefibilis.Et profunde Soli co / paratur,in quem quo
magis intuearis,eo magis caeutus,cr caliges, oculosq; flu/ pentes reportes,
idem Damafcius de eade Vmtate,confiderata eius exceUetia , \y
ivriy\i<A<t> <nyn ; Vnius, ait, honoretur filentio. Sic efl fandum
flentium Upud Dionyfium,quo temeritate excluja,Deus adorandus,(? colendus e
fl,fobrii ie eo loquendum. item Damafcius; to ty tt iy.tpofoyiVmtas omnia
producit.Pt rax omnium rerum V rutas. Sed alia in fequentibus libris differenda
rnjciuntur. Badia probiHo cx hii qo* fcnltrunt Parmenides, &
MelifTus.Empedtv ctc>,& Plato. Cap. VI. TeAiiw quoq; Aridoteles
Parmenidem & Melijfum , unum er immobile det aeuiffePrincipm.ln quoujlimom
hoc indu fm tf,ecsip[umVnum uocaf/ (e Dem . n9 fcDeum,& id dixijfe omnium
rerum Principium-Nam P armenides ipfum Vnum dixit ejfe DemiMdijfus ergo eodem
philofopho atteftante,fentit quod Firment des. Quare conflat etiam iflud omnium
rerum fmguUre principiu,eos nuncupaf/ fe Deum. Quoniam igitur fentit Melijfus
de uno principio, quod C r Parmenides: Parmenides tute uocat Deum VmUtem-.palam
jit unam effe utriufp phdofophid. Confider are tute oprrapretium ejl, quod tiunt,hoc
prmcipiu effe unmobile. Doce iit enim te AriBoteles ipfe cauftm, qui quos in [edatur
fecutus,fententu in oSUuo flaturalis philofophia principiorum libro pronunciat,
affirmat# hoc ipfummo/ liens non motum. Antiquiores autem pix y «fX*P @ «*
timToy, Vnum c r imr ftiobde principium afferebant. Vt tutem hoc immobile
principium ejl Deus apud Arijlotelemffic eundem effe neceffe ed , quem
Parmenides V Melijfus prxdut/ bant.Empedocles tutem V Parmenides, tutore
Arijbtele,appeIUbant Deum no mine Vnitatisiergo idem ejl apud eos Te «
piaxf^ipft Vmtas,cr unie Prittcipium.Rurfum cum cr Empedocles ipftm Vnitatem
affirmet omniu rerum creatricem,coUigtur etiam id ipfum dixi f fe Parmenidem ac
Melijfum . quo loco non aquamnuter interpretatur eorum Theologiam
AnftotelcsQups, cum de re f bus diurnis loqucrentur,afferuit de principijs
rerum naturalium fiuffe locutos , ut dicerent Vnum ejfe ipfum Ens. At quis adeo
delira ffeti Nor» uidebant illi tot ffie/ cies, tot jbrmasfOculis'ne cr
auribus, exterisi Jj fenfibus carebant , ut omne quod tjfet,unum
effedicerentfEodem autem^autore difeimus Theologi cjfeuctujlam, quod VnitM jh
omnium rerum autor: fcflixfc routeix mv xvth n dx6fa,ors t o ty it§X* .
Videtur, ait, antiqua opinio,Vmtatem effe Prwcipium.Si igitur Prind/ pium cr
Deus funt idem, v Vnitas ac Principium idem, neceffario VmtasiBx apud
ueteres,eft Deus. Omnes enim confitentur Deum effe Principium . Deus er/ go e
Jl Vnitas. Et hanc ait ueterem effe Theologiam Anjloteles.Kefvrigtur animis ad
ca qua fuperius de antiqua fapientia idem prxdicabat,cuius quafdam afferebat
quafi naufragas reliquias ad pojicros perueniffe.Hx funt pretio fe reliquia.
Vide/ bis ergo etiam apud Philonem Platonicum ueteris philofophia confcium ,
fepe Deum appellari r o ty, ipfum Vnum.Affiice ditta eius i« libro deMundo.Nam
ai alia cum ic oculis animi loqueretur , eorum dixit mirabilem uidendi
facultatem: ypng (mso 7toJAv ri ,Toly xcert^uy Ty/ixvyii iytfv nrftftoStv/ rte
: qw cupiditate uidendi ipfum Vnum perffiicue cr clare explicati, non folum ad
fupremum xthera tendunt , fed inferioris omnis mundi regionibus rdi / Ais , ad
ipfum ingenitum applicant. Hac Philo . Nulla fupercjl igitur dubitatio, quin
ipfum Vuum,autipfdfumma Vnitas,fit Deus apud antiquos: ut Sophocles,
PhocylideseademtempeflatedccantabantyCrXenophanes eiufdem tempefla/ tis
phiofophus,apertc conftffus efl,aiitore Marco Tullio in Academicis ■ Xeno/
phanes, mquit,paulb etiam quam Anaxagoras antiquior, Vnum cffc omnia, nr<£
ici effenwubtlc,e3-ii effe Dtmpef totum unquam, crfcmpitemuni , cr con/ I f
globata «yo • .1 II. globata figura. Drfcifcit quidem a ucro Xenophanes ut ego
corrigam , tribuent Deo figuram, fed mcorrupU uerius non omnium fiut gentium.
Prifom Philofophiani.Deum apptlUITe ipfum «fle ; .onfcnfuicj; ciui eum The*. '
loguutn. Cap. VII. . Liud mirabile ueteris Theologia f aeramentum, ut fiat
exploratum, horum fe/ ™ culorum Theologiam, er Rcligionem,fuiffe omnium
fecularum Religionem \ naturalemq ; Deo fcienttam,quam a natura fentimus animis
noRris offvm,pefto/ ribusq; ctim mffnrart-Vetus Theologia uocat Deum
celfifiimam, prettofifiimanti prtnumip Vnitateftixlamat hem eandem Vnitatem
omnium rerum Principium . Audi mirabiliora. Dico eandem remab eis fiuffe
nuncupaturo oy, ro xwjpopi ipfum Ens,ipfam Infiniutem-.Vtquiuocabaturipfa
Vnitaf,idem ditius (it, ipfum Ejjf,er infinitum. Et quoniam fupenus nomen
Diuinitatis apparuit effe ipfum Vmim,hoc loco probamus eandem Diuimtate apud
eos duo alia nomina habuiffii Ens cr Infinitum . Principio fctendum efl,
antiquam Theologiam , er quae cum Theologia finitima efl,Poefm,ab hommibus
Barbam ad Graecos perueniffe. R at tio autem qua perucnit,duplex fuh.Pnor,qudd
homines prifci, primi terrarum co Ioni, ab una Jlirpe orti, in quo copiofifiima
uiguit rerum diurnarum magnarumqf fcicntia , eam cum alijs multis fecum in omnes
terras detulerunt .Ex quo fima ' quaedam a ueterum illorum fucceffonkut per
omnes latifiimc manauit , femper; quoanuquior,longinquior<j; a
pnmis,hocdeterior,er quaft dccolorattor. Sccun/ ■da fiut ratio,cum pofl
multafecula,quosfciendi cupiditas tenui ffet , terris fuis re/ lidis,ad exieras
nationes, & ubi nomen fapientix celebrius ferretur, accedebant . lUicjj
autaudiebantab as res antiquas,pcnes eos incorruptiores , aut in libris eo/ rum
introfticicbant . Tertia. poRca ratio accepit , non per famam antiquam , C7
fuccepionem,fed lumen natur* fiat, quxeum prioribus rationibus conm(la,de/
duxit quofdam ad naturalem quandam,ucnjiimamcp Dei fcientiam Igitur qua ra
tione nomen illud ccclejhfiwium,qnod putamus apud omnes gentes ohm nuncupa
bonem Dei fuiffe,lehouab,quod defignat ipfum effe, eadem uidetur nominis eius
fgnijicatio ad omnes gentes peruemffe . Erat quo# in arcanis diurnarum Utera/
rum, quas ipfas,aut earum fenfus, apparet Horni rum et Hefiodum ac plurcs altos
non ignoraffc,uertfiima Da appcUatio,traUta atque expreffa in fermone Gr*cot 0
o»p,lUc qui cfl.hinc euenit ut ea res celeberrima , uulgattfiimaq ;
circunfirretur apud Gracos. Huc primum pertinet, quod Plato in Timxo aggrediens
e xoxdiim mundi,hanc rerum diuiftonem promittit : A liud effe ro op, Ipfum quod
efl, aliud ro yn/by.ivoy,\d quod fit.Et quoniam fub Secundo omnia corporea, et
fenfibi/ liamtclliguntur, neccffano fub Primo funt ab oculis feparata . Quod
quoniaM idem cum Ente,<y Vno flatucbant , apparet ipfum Effe, unum apud eos
tantum ,■ $$ ipfum Dcumfuiffe nuncupatum . P rimumq; afcijco eos , qui
florunvnt ante Platonem , quorum^ ejt philo fopbtam Plato fecutus . Vocarunt
antiqui Deum, Tdoft . . «7* tJ op, Ipfum effe,id quod folum,ac principaliter
exiflat, quod nunquam non fue rit,nunquam effe ceffaucnt-Cetera enim aliquando
fuerunt , aliquando non fue / tunt-Vt ergo diuint as cum articulo dicebatur rb
tp,ipfa Vmtas , etro xyaSop, ipfa Bonitas: fic per excellentiam difia ejl ro
op,\pfum effe, id quod in omni re, CT effe,teneat principatum. Qjj oniamq;
datur Deo ipfum effe principaliter , ui/ detur deftptan, eam effe folam
ef[entum,folumip effe, ut cetera pre tUa non exi/ iUnt . Pnfci igitur dixerunt
ipfum Vnum , effe Deum , Vnum 1 locarunt 1 p/ fum Ensdfftur perinde Ens
dejignabat eis Deum,atque ipfum Vnum ■ Nam pri/ mo fue diurne phdofophie
Anftoteles de Meliffo diat , t fccrccynjs ty oiirect %t*ou rb opiNeceffano
putat unum effe ipfum Ens . Quod fi Vnum ejl Deus, Mt Parmenides cr Empedocles
canebant , certe etiam ejl ipfum Ens . Et quo/ Iliam ipfum Ens dicebant
immobile , Ar&otclefepe tefle , immobilitas autem da/ batur Vnitad ab
tllis,primo Principio ab Anftotcle, certe hac ratione claret , effe Deum ipfum
Ens H/c igitur omnia funt nomina nature diurne, ro ip,r b bp,rb ittirurop,
Vnitas,\pfum effe,ipfa Immobilitas. Ac fupra primo cetera fundatur, eiq;
fccundu,ac tertiu afignantur. Vbi intellexeris , de quo dicatur ipfum Vnum ,
ficiledc quo reliqua dicantur percipies. Tiibus teftimonijs conflat natura
diui/ nam effe e 7 dici ipfum E ns,ipfumq; fubftflereUejlimonio ueteris
Tkeologie,tcfH momo Platonis, qut quaft eius efl tnterpres,pofbrcm6 philofophie
ccelefhs,magi/ Bre ac ducis cxterorum.Etenim cum nomen f aerum (ebouah,fit
quaft tertia per/ fona uerbifubBantuu fiituri,conuerfo Iod in Vau , rVMY'
foerit and/ quiftfiimum Dei nomen tralatu adGrecos b ii>p, q ui eft( Nam rb
'oy , er 0 u>\r, genere tantum diffcrunt)Promde Platonis iUa diuiJio,in quo
efl ipfum Ens, er id quodfk,kwuit rem creante cr creatam. Qui cum fecutus fit
tn hac diuifionc ma/ iores(reperit enim ea apud Empedoclem, Parmenide,Meliffum,
Heracliti ) pro/ culdubio er 'tpfe cum Ente affociauit Vnitatem,indicans
iHudtdrb op,non aliam quam unius fingularis , ac fummi Dei effe naturam. Quod
fi F deas, aut mundum jdealem,appellauit ipfum Vnu,nuUa controuerfia efl- N a
interprete Philone, ide efl mundus ldealis,fiue Archetypus,atq; ipfum
Dci,Verbii cr Fdius Dei. Decia/ ransctp Plato quid de V no, aut
Entedicerent,quod effet ocKSVhrop,immobile,aper te fitetur ipfum
Ens,at<proip,ideft,Vmute,etVnifbrmitate, effe Deum. Dicit enim ipfum Ens,
effe femper ide,perpetuo conflansjemper cande habens natura, eontra,quam res
fcnjibiles,que femper fiant, femper moueantur,femper aut cre/ fcant,aut
dilabatur in deterius. Verumq; ejl ta ex parte animorii, quam corpori,
poterattp dubitari quid Plato per id,quod efl ro op,intelligeret,nifi er
fuperiores .Theologos tejles,c/ipfam caleBem phtlofophu haberemus, cu qua nihil
difere |Mt Plato, niji quod apud eu efl genus uariatu,ut qui erat cuyvi
feripturis facris, didus ab eo fit rb op. Que uartatio iure quide duabus de
caufts fida efl, tii quod neutri genus non cll apud He brxos,tum quia uidetur
effe plenius, dicere Deum . . lpfun «7-* '. ili. Ipfum rjJJr, ut totam exiBcndi
plenitudinem nomen complebatur , quam rcyce/- T«,'id eft,codBentc.?lus enim
fignificant ipfarum nomina naturarum , quam deri uata ab il Us.Vt qui dicitur
uitajion uitalis:[alus,non falutariccr de malis [celera potitu, quam [celerati:
er portentum magis , ac portentofum . Declarant autem profunditis hoc myBerium
Plato , ac Plutarchtts , luflmus item martyr , idem CT phtlofophus,cur fu Deus
id quod efl,aut I p[e qui eft. ture autem per prxfens Qui eft,dicitur,quoniam apudip[um,neq;
prx[ens,neque prxtemum,nequcfutumn, \e d ipfa fola x terna prxfentia.Vocatus
eft iHc qui eft, quo tollitur error, & expio ditur fU ft cogitatio,qua
crederet homo in Deo p rxteritum uel futurum. inteUigf/ musty ineo [olam
cffeprxfentiam.Confulc etiam Plutarchum, quem etfireicciin poflerum,nunc paucis
ueterem Theologiam reddat clariorem . Viderat idem in templo Apollinis Delphici
ad alia miranda, qux prudentibus poffent ejfe grata, fcrtptum,ti,Vox Grxce
defignat Tu es. Cuius cum exteri uariam rationem reddi dif[ent,omncm eam
recufauit,cam<$ approbauit poti fimum , quod his , qui illuc tanquam ad Deum
accederent, offerebat ipfr Deus hoc ditium, yv&Qi ovtUTay, Agnofcetcipfum
.Refalutantes autem mortales [olerent dicere, legendo u , Tu es,tanquamuera, ac
germana Dei appellatione -Nos enim cumuero E[fe nihil communicamus, [ed omnis
mortalis natura , in medio generationis & corruptio/ nis exiBens,
fimulachrum quoddam atque umbram cafftm , uixq; apparentem , fuijpftus oBentat
. in quam f cogitationem coneris defigere , tanquam aqua de/ fluens er manibus
comprcffa diffugit, deferens etiam qux manu teneretur . Simi/ ' lity ratione
[emper a ffrbiombus uariantibus,perditur omnis rerum certitudo, CT frUitur
cogitatio, dum aliud fit,aliud corrumpitur fidum, nullam rem ftantem,ue/ rcty
manentem ualens apprendere. Neque enim,ficut inquit Heraclitus, bis eun/ dem
fluuium traijcies , neq ; mortalem fubjlantiam bis eandem licebit apprendere.
PoStea Plutarchus additno ovy ovjtos oy ro oii^lty , ngu «yLrrvfoy neat ie<pSafToy}a>
ovft us ymccJioAny t7r«yei.Verum,inquit , Ens eft X/ ternum,
ingeneratum,iiicorruptibile,cui nullam tempus affert mutationem. Nam tempus,
inquit,cum quafi uas fit generationis, er corruptionis , partes eius prio/ res,
ac poBeriores oBendunt ipfum noneffe. Nam ideffe dicere , quod nondum effenon
habet, aut ceffauit cxiBerc , [untma eft deceptio . Rurfum ne pium qui/ dem,
dicere eum uel fuijfc , uel futurum ejje, quifolttm nunc fit: Nam hx incluta/
tiones quxdam[unt,cr mutationes , ac uarietates eius,qux in ipfo Effe non pof/
fu infiftere. Sed de Deo dicendum eftfrmper , ipfum Eft , idq; non temporarie,
fcd xteme , immutabiliter , intemporee ,indcclinanter , cuius nihil fit prius,
atque poBerius, neque recentius. Sed quod unus exiftens, ipfo nunc repleat-
fempitcmitatem-lure autem eft uerum Ens, in quo non olim,non futurum, neque
principium , neque finis infit.Sicq;neceffecft, eumuenerariacfalutaredicett do,
Salue qui es, Bcncdidus fis qui cs .Hxcfirc grauiftims [criptor Plutor/ chut. ;
i7 f chus.Vt autem nui U fupcrejfe pofiit dubitatio,qum Vm tM,atq; Ens frnt
idem,x? bxc fint nomina natura; diurnae , prxbet locupltufsintu tejhmomu ide
Plutarclm. Quippe cum diceret hic, qui niic propofiumus,de f.tluUtione
Dctucrifiima,po/ fla adierit* H&x ** tvioi rwy ?rxAccwy,ii ty . A ut per I
oue, inquit ,• ficut pnfcoru nonuUi, cs Vnum.Neq; enim,inquit,DiuimUf cft
plura, ficut quili/ bet ex nobis ,qui ex innumerabilibus dfjvftuu uarietatibus
conflamus, quafi quadi turbd,atq; concio:c 'OAot ty Su t ]vctt r o
'oy,axnrtj>,oj t o 'ty : fed unum neceffe tH effe ipfum Ens, ficut Ens ipfum
Vnum-lgtwr ipjfam Vnitatcm atq ; fyncerita/ tem neceffe ejl ineffe ei,quifemper
ejlincorruptibilis,(y undequaque purus.Hlc ratio crtejUmonium Plutarchi,nullam
relinquit latebram obfcuritatis , er nemi/ tu potcfl effe dubium,aptid prifeos
cognitam, er praedicatam Diuinitatcm ucram, quam nunc totus mundus unam,uercq ;
exijlentem ueneratur,ac confitetur. Salo/ mon quofy in fua
fapietia,reprehendens imos homines, ignaros Dei , qui eum ex affettu reru noffe
recufaffent,<B mc r&y oftoplvoy xrctUxy m 'io-yy<rcty Tcy cvrx
yvipvcu . Non poterant frire eum qui ejl .Dionyfwfy Filium Dei uocat ri iy.Hoc
Hebraice ejl, Ichouah. Quod Deu in «curi Theologi* appellatu* Gl ipfum Vuiucrfiim.
Cap, VIII» foRofequens dico Diuinitatcm, id ejl, illum ipfunt,qui apud prifeos
diceretur ip / * fum Vnum,ipfum<j; Ens , appellatum quoq; magno quodam ,
ahtfiimoq; my/ flerio rb 7ixy , ipfum Vniuerfum . Q uod non
obfcuris,firiitijsq; teflimonijs com / probabo. Ariftotriesin primo de pmripijs
philofophis libro , prodit ueteres U/ I os dixiffe lyeu/To vay:Vnum effe
Vniuerfum. Si probamus igitur er hoc, er glijs multis eadem eosdeVniuerfo
prcdicaffe,at<fc Ente er Vno, claret utify Vni uerfum, fuiffc eis ipfum Deum
. Vnitas rft Dei , Vnitatcm dicunt Vniucrfitatem. Dcm ergo dbccrut Vruucrfitate
-Dixerunt ergo de Vniuerfo quicunq; de Vno.im/ mobile Vnu er omnium principium
dicebant. Autore autem AriBotelc,ijdcm pro diderunt t o mxy inivrrcy, Vniuerfum
immobile . Et quod ejl euidentius , idem Anfloteles prima maioris philofophi*
Ubro;e<ri Arms« urtfiii vrccrrof, mstxyiuisovarHS cpvnw fartepirarfo : Sunt
qui de Vniuerfo tanquam una itatura pronuntiarunt. E cce unam naturam dicunt umuerfum . Vnitas autem tu/
turi, dabatur concorditer Deo i eundis. Eandem fententiam repetit in libro dc
Prinripijs. Sed omnium fuper hac re nobili flimum ejl teflimonium Plutarchi,qui
Meteris fapientix omnium fui temporis fuit prudentifimts.Etenim hic placita de
Vnitate, c T Ex&entia,Vniucrfitate,ab antiquis proftfla , ad Empedoclem,
Me/ liffum,Parmemdem,aIios$ complures deuenerunt. Declarat igitur Empedocles
quid crediderit fjfr ipfum Vniuerfum,cuius flutarchus citans in placitis
phdofo/ phoru de Mundo, et Vniuerfo fententia,hicad uerbumiEMundatASs <At
k(t ftcyiAiy tvce,ov ntyroi ro rtsxy etr t oy xocry-oy , «JiC oTuroy ti t»
wca/f 7«S n^«S. Empedocles autem ,inquitt Mundum quidem unum dirit non tamen ip
futtt e . i# ^ ’ fcendus,nec eft in numerum rarum mundanarum referendus . Deus
extra Mun/ dum, omnium penes fecaufas, omnes origines tenens, folut uerut,ac
maximus, a/ pulentifiimusq; Mundus , plusq; inter magnitudinem cius, atqujUus
nofbidiftat WUtndt,qum inter microcofmumjpfumqi magnu, fenfibtlemqi Mundum .
QJ«o fitutifte Mundus fit quafi breuifiima quaedam particula , refaeflum eius
mirabili/ . bus modis, nobisip incomprenftbdtbus ab eo generatus jtel fidus. H
octf, recitans .ueteris Theologix placita,fcntiebat Empedodes,acceptum , ut
arbitor, ab Argy/ ftijs,qui r>y tij *Sr>y 9 toy feT 7rcttrh r>y
*ur>y voy-ifisai «s aepav» , x&t titKft/yytvoy:prtmum Deum, eundem cum
Vniuerf? opinantur , ut obfcurum t €7 abditum, autore Plutarcho in eo, qui eft de
l fide, (7 Ofiride- v Deum in antiqua Theologia appellatum iptim Infinitatem,
Cap. IX. Exponendum aliud aldfimum facramentum,quo melius etiam antedida inteUi
gentur. Eandem enim caufam juiffe conjlat,ut nomen Infumatis, antiquis ftgni
ficauerit ipfam Diuinitatem,et quod imaginem D ei dicerent hunc Mundum.' qui
bus impenetrabile pelagis myfleriorum,u*&a% Theologia fubeft. Erit igitur
cer/ tiftimus tefUs Ariftoteles,ad quem antiqua Sapientia quadam quafi ab
remotitifii/ tno colle fpirxntes odores peruenerunt. Noftrum autem eft
oRendere,qua ma/ pius uir operi non apta fuo diftimulauit,effrrre in lucem.
Pono autem ea , ex qui/ bus inteUigat, quid illis effet Infimtum.Non enim
materia prima Nam quem VniL, quem Ens appellabant, hunc edam ipfam Infinitatem
, ipfamfy immenfitatem Axi ftoteles ergo primo fuse phUofophix maioris hac ait:
o A' (otArnros <ph<riy a veta 70 y/ farufo y. Meliffus,inquit^tffirmat ,
ipfam Vnitatem , effe ipfam immenft/ talem • Deinde alio loco yi\io-<r&'
70 ey fa rtspoy «?? Quo-l:Meliffus affirmat ipfum Ens infinitum. Si igitur
conftat,ut negari nequeat, eos dixijfe naturam diui nam Vnitatem, ipfumq;
effe,eandcm autem rem uocat Meliffus infwitu,certe pai Um eft,candemetsfuiffe
tmmenfitate,qui erat unitas, ipfumfy Effe. Eft autem te/ Bis Meliffus pro
eundis temporis fui phdofopbis,fed <7 pro omni antiquitate, Defcendit enim
ab ollioribus principijs hac Sapientia . qui fieri autem potefl, ut materiam
uocarint Infinitatem , cum materia fit principium multiplicatis , in fini/ tum
autem dicebant VnitatemfCaterum longe clari fimum efl ac nobMimum te/ J
limonium apud eitdem Ariflotclem alio loco.Nam cum de infinito differeret, ait,
USU ttoJvtK u>s apylty rivart&xai r£y ovftoy.Bt omnes,inqult,antiqui,de
cernunt quafi quoddam rerum principium ipfum infmitum,Paul6 autem poftlon ge
clarius: ty«y ccncwrcc xgu. KV&igray S>S epaerty IQi yti 7r ti/
m/crt,7Tcc/>ct r> xacipoy, curias , ttoy vevy, n dDAucy , usu rtP-m Sv ro
&ci oy , ctbvivccny > ygu avctMSfoy , Siazrtp q>a<riy 0 du%/
fiytMdfjoos ei 7iAusvt rvy cpverioAoyecy • Infiniti , inquit , nullum rfl
principium • tuberet ennim terminum . ingenerabdc quoque eft , c r ■ *
incorruptMc, t7« ff. TIt ’
incorruptibile, utpote principium.Siquidem quod genitum efl,necef[e eft bibere
fi ncmifinis autem ad corruptionem fpcflat- 1 deo quemadmodum dixtmus,pnncipiu
dus eft nullum,fedipftm omnium cernitur ejfe principium, cr omnia comple ili, 4
c regere,ficut dicunt, qui faciunt preter infinitum alus caufas, ut Mente uel
ami/ citum. Handp ejfe diuinitatem ueram, immortalem, er incorruptibilem, quod
fer turdixijfe Anaximander,pluresq; e naturalibus philofophis-Ecce Artjlotclcs
ext - preffeconfitetur,ueteres dixijfe,omnia compledi cr regere ipfum
Infinitum. M libro autem de Mundo , omnia regere CT continere Deum fatebatur -
idem ergtr, to interprete , e fi Infinitum ac Dru* . Deniq; nullus relinquitur
dubitationi locus, dim ait hoc effc ipfam incorruptibile Diuinitalem-Triaq; de
infinito dicit maiores flatuiffe, que foli Deo conueniunt. Ejfe principium,ejfc
incorruptibde cr immor tale,omnu continere,ac rcgcre,Teftemq; unum uocat
antiquoru Anaximandro, in quoru numero neceffe eft etid fiiiffe Meliffm,qui mundii
Empedocle dicebat ejfe particulam Vniucrjitaus CT InfiruUtoNrcrjjc effefitijfc
Mclijfum,qui pro/ nuntiauit Vnum,® Infinitu idem ejfc-Neceffeitem efltuifjc
Anaxagora , quem Arijloteles ait de Infinito dixijfe. Stabilire, ac firmare
feipfum , ipfumq ; in fetp fo fxtftcrc.quify dcclarauit caufa ti , ipfam vgy.
Mentem- Q ua de [olo Deo dicit iu/ re,merito poffunt-Apparet autem cos hanc
Infinitatem, non corpore magnitudi/ ni dcdiffe,fed Diuinitati-Siquidc
Arijloteles naturali fiimisraiiombus co11igit,lnfi/ rutati effc ipfam
Diuinitate: idq ait creditu et affenuab antiquis-Nec uero melius quifquam
naturam Infinitatis, ati Jj ipfe,dcclaret Dicit er.im eam neceffario care/ re
principio,® fine, e? effc omnium rerum principium.Quafo, quid cx his Ari
Hotclis uerbis fequaturagnofce- Sequitur enim,folam infinitatem, id cfl, folii
De u carere principio CT fine,natura Sequitur eundem neceffario effc Deum atq;
infi/ tutum. Sequitur item ab eo omnia profici fci,® gubernari, eum q; omnia
contine 1 re. Ii eft,triafcquuntur Deum, ut omnium generator ,® autor er
principium, et conftttutor,ut omnia contineat, compleflaturq;, ut Graea uox
oflendit, poftremb nt gfibemet,alat,fbucat, f 'ufiineatq Hac uero illius
afflatu dide , in quo uuiimus, acmouemwr animis, er fentimus-Atque Arijloteles
referens eorum placita, fem/ fer addit. Videtur, Probabile efl,ut ftbi atque
patribus uideri er placere , prafefe/ r at- Nonjunt autem difiimdta,qua ®
abeo,® ab antiquis de Infinito dicuntur, his qua PLtto dicit,de omnium Rege,
circa quem omnia dicebat exiHcre,quod re/ fere,® continere de fignat.
Infinitatem autem iUam corpoream ueteres ne fomni/ tuere quidem. Ari ftotclesfy
colligit iflo loco eum qui principio,® fine careat,elfe neceffario infinitum
-Deus caret principio,®- fine, infinitus cfl igitur - Itaque ftuc prudens flue
imprudens,eum maioribus fentit - Qttoi apertioribus expref.ii ucir/ bis, in
libris philofophia,cum primum motorem probat infimtum,quia mfi infini tus
e\fct,infimtam mouendi uim non b abcret-Si no habeit,no poffc infinito tem/
pore moucre.wiAli/ yjl <Avwiuy «WfOftWW occati'*;. : N iU enim ha/ bere .
17* Ifff uim infinitam,quod jk finitum jc terminatum.Neque uerb de temporie
tofi/ nitatepofircmoloco dixiumo etiam dixit. Nam tofinius temporie efficitur
ex \n finiute natura. pofje infinito tempore monere, eft indefatigabilis, er
indeficientis natura indicium. Ratiocinature^ toriftoteles ex atemitate motus,
atanam ,cr in/ defiuigabilem uim ipftus motoris . A Jl ego,ft AriBoteles,ex
motu infinito, qua qui dem rado non patet quantum decuiffet,ex longe podoribus
argumentarer uim in/ fimum DeiVtfieiuifum efi primum motorem, ex infinitate
motus , effe infinita potentia , neceffano jit eius indefatigabilis potejhs,
infinita fapientu, quia regit, fuftinetq; mundum,quia prouidet,ornniai j; habet
tempora in numerato . H ocar/ g uit eumeffe infimta uirtutis, infinita natura.
Leuate,inquit, oculos uefiros in cct Ium, er uidete, quis hac creauit. St motus
atcrnus , Anfiotcli placuit effe infinita potentia Dei tejiimonium,curnon ipfa
pulchritudo,conjloniu ufusiQui eduxit, inquit,propheta,dc calo mlitiam eorum, c
r omnes ex nomine uocat , pra mu l/ titudine fbrtitudiuis,cr roboris, uirtutisq
; eius,neque unum reliquum fuit . Videt quam locupletius propheta, uirtutis
infinita te fihnonia proferat, non recedens etiam a ccelo cum Arifiotclcf
Aristoteles folum motum, propheta creationem, nuil dtudinem fieUarum,fcientiam
earum creandarum , er creatarum . Vtfi habet irt numerato, fmgulam quamque
ftcUam,ut pofiit nommatim appellare unam quam/ que,id bnmenfx [cientia eius,cr
[apientia jit indicium inuenicndi, creandi, fcien/ da, quod teneat omnia carum
nomina. Qua efi enim alia caufa, nift quam uctcres de Infinito
dixerunt,vrtfti^</// xssetvrx,continere omniafPropheta clamat mul titudinem
fortitudinis, roboris,uirtutisq; diurna efficere, ut ne una quidem fit Hei/ la
refidua,quam Deus non uideat,no[cat,tcneat,plur/q; alia inuenies in f acris l
i/ teris produci tefiimoniafuper incomprenfibili infinitaq ; potentia Dei, ut
hac Ari/ flotelis ratio fit omnium minima, er tamen effici uultexea,utDeusfit
infinita uir tutis. Confidera emm,quo uelit,nolit,trahitur Arifiotdes . Nam
quod dc infinitate uirtutis dicit,de primo motore dicit. At nift ex alio
colligas hanc immenfam uim / tem,nihi unicum, ac pracipuum motoris illius
colliges . Nam er extera toteUi/ gentia(ex Arifiotele loquor) mouentinfempitemum
. At tu argumentaris, ideo motor efi infimita uirtutis, quia in omne tempus
mouet .At Sol, at Luna , nonne tnouent atemos motus i Cur ergo de folo primo
pradicas infinitam uirtutem, ciim ftifti proprios motus habeant atemosiVidebas
igitur aliquid peculiare,cx quo ad conftfiionem uirtutis infinita illius primi
deucnifti, exterorum uimaternam con / ticuifii.Tota autem ratio,eo loco tendit
in primum. Nam profequens ait,Nobis an fi ex his, qua propofita funt,et
definita,dicendum efi,lpfum principium et primi prnniu qua[unt,per[e,cr per
accidens ejfe immobile, monens primu et aternum Cr unicum motum.Sedad antiquos
rcuertor. Dicentibus igitur Olis, ab tofinitoom fia contineri,cr regi,cr
gubemari,cr ejfe principium,autore Arifiotele , profi/ flo de Mente er
totelligentia neceffe efi eos dixiffe,non aliquo infinito uel corpo/ m rea. 1.7
S i » reo„ud mdniNeq; enim uel corpus,uel inane,habcnt uim continendi, &
Yegen/f Ji.Sola ratio guberna, filius Mentis hoc officium.Si igitur Injviitum
gubernarer adeo gubernat, ut etiam contineat, u‘ique er fenfu, er intclligentu
, er fipicntk poUct,fipit,uidct,cognofcit. Cui autem potej} merito infinitum
fipere affcnberei nift Dr ofCum igitur pnncipatus,ac gubernaculum Vniuerfi Jit
filius Dei, hac au temdtu funt ab eis ipft lnfiuto,certe cUnfiimum e ficos
immenfitatem , ac Di/ uinitatem copulaffe Quod aperte philofiphus ipfe
confiffus ejl , afferens eos di/ xiffe Infinitumrb 6uopxwtvxTop,QUwA\$pop,
ipfam Diumitatem immorta/ 1 em er incorruptibilem- Comp otuno eorum, qui funi
ante JrmonQrata i* lententia prtTcorim , nomini» buiqi.quibui appellarunt
fummam Diuinuatem.cx Simplicio, quilit ros eo» rnm l«git,quodrctulit etiam
doeh&imu» Beflarion. Cap. X. operapretium cH audire Simplicium , antiquoru
Theologiam explicantem , &ut omnes corii fuper uera,fuprcmiqi
Diuimtatcfentcntia nofiantur,cfuas Pro/, phe tarum, ApoMorurnty Theologia
congruentes effuderunt , hi/ici]; jit per/ fiicuum,eundcm femper Dominum,ac
Deum mundi eundis in notui ffc , ab uni/ uerfts adoratum , mundi creatorem
pradicatum . is fuper primo de Naturalibus principijs Arislotelis
aittNeceffario inquit ucl unum ejl principium,uel plura. Si autem unum,aut
immotum,aut cum motu femper. Et fi immotum, uel mfmitii, ut Meliffus Samius
dicere uidetur, aut fiiitum,ut Parmenides Eleates uideturdixijfe , ov
<pv<rmov sac^tioi/ teywrtS o\rrot,iJAx srtfl t ov or t&»s oWoji Non
de naturali elemento dicentes hi,fcd de co,quod uere cft, yixp /it «f/ J [lu/
»7 91 y/T>'opKj TgXp,KJ VT\ 7I<c7Ii.fX<r^Qfl 0{/, BTt X7T(tgSp, VTt
KtVV ySiucp > Mgiitisp 'S.hvaQiurlw re p Kotoxpwop, r>y vxfpSb/ic/hs Jis*
fxntSttep, yxwnSiSn efvo-lp o Otoepgxsot b/aoAsyHp tTVfccs csv kx A Asp)ii r?
7rfei tpvmco; iso&ucs^ yumtdwn? rirv Jlofn.ro tq Tnxp,y°p 8icp tAtvjv.o
hvo<pxvH5,op,tvx /\ (/lanrvo-iptn rfi tthm* J i -so» , » i _ »...</ , • t
> rup Kfccrtsvp esu . 7 jAaovup yi c§ epnxip orrup o/xoias ccveyxn V7rxg' '
yjy 7ix<n ->e ttpx Tdy,r> j 7towro»y Kgccnsop,*] x
^ip,(Jios,«ytt>H&if ' tfi\<Jl«Kwyi \k $ Jldp,royiyvoySbropHVi -r
oyo’us,ti xioyclv ysyrt rxi.Vnu autem Principium, fiue Vnu quod ejl er
Vniuerfumjteque terminatu, neq; infiiitum,neq; motum, neq -,
quiefcens,Xenophanem Colophonium, Pomi rudis praceptore jlatucre dicit
Theophraflus,confitens alterius effe potius, quant biftoria naturalis, memoriam
opinionis uiri huius . Siquidem Vnitatem hanc, KJ Vniueifitatem dicebat Deum
Xenophanes. Quem unum quidem demonfbrabat , ex eo quod omnium rerum ejl
optimum:Nam mukis,mquit,cxiRentibns neceffa/ rio in eundis e flfupremum.
Optimum autem omnium, o- prallan ti fimum, Deui ejl- Aeternum autem uel fine
exordio demonBrabat, ex eo quod oporteat id quod fit, uel ex fimili,uel
difiimilificri-Sed fimde,inquit, impafiibde ejl a fimdi. Nihil e/ tum magis
gener arc,qidm generari conuenit fimile ex J mli- Si autem ex difimili fieret* fi eret,erit ens ex non ente.Et fic
ingeneratum c r atemum demonfhrabat,cr ne/ quefinitujtetfc infinitum effe, quid
infinitu quidem -id quod non ejl,ut ne<p princi pium habens, ncq; medmm,neq
j finem. Hac, cr diu quadi Simplicius , in quibus aperte confitetur retuliffe
Theophraflum, Ariftotelis difcipulum,non fuiffcficie* Jam mentionem de opinione
Xenophanis in Itbris de Rebus ndturdlibus • Quippe qui non de rebus
corpcnreis,ex forma, cr materia conflantibus loqueretur, fed de fupremo
acfmgulan Deo,ut potius Theologus fuerit iUic Xenophanes , q phy fi/ cus
phdofophus. quo quidem iure coarguitur a difcipulo praceptor , qui inepte
Theologiam antiquorum cum rebus naturalibus coinquinauerit, nec intellexerit ,
uel MeUtgerc dif>tmularU,uetufU Theologia bonitatem. Hic etiam cerms.ut Sim
plicius affirmet,Xenophani praceptori Parmenidis Vnitatem,cr Vniuerfttatem
fiuffc nomina fummi Dei. Refert item Simplicuts, Nicolaum Damafcenum dixiffc ,
Parmenidem infinitum , V immobile appcHaffe principium in libro de Dijs . quo
probatur infinitatem, cr immobilitatem Deo dediffe. Alexander item uult P arme
nidem^eumappelUffeTermmti^etcrepcufoifyiiSjSpharicumti^ueTowccr/ rscj(6&t(/
oyoioy.quu undiq -, fornle- Eumq; omnia dicit intelligere ac fentore: AM’
t&rxvwQt rroroio vov,cpftvi nxvTXKfXiAxivfi, Sed fine cura animi,res omnes
mente mouere. Quid hac Theologia diuinius,Deumfolis nutibus cunila
mouere,omniscur*Ja/ boris expertem! De Xenophane quoq; dicit idem Simplicius .
Verum Xcnopha/ nes inquit, diS nsxrTCoy antoy © malr rcoy wnfccviyey^
kivho-Vusxv to €? wdwvs xvrisci)(ilx$viix(ivx7i3H<riy: Vt omnium autor , CT
omnia fuperetninens, extra motum, cr quietem, omnemq ; contrariam elemert
Udone.Parmenides autem inquit, quod jimiliter,cr eodem modo habet,V extra omnem
mutatione,fvrtc et operationem cr poteftatem. QtxerxytvoS xxivn to\s tevxo
xvvyMti,(£ yoi >oy c£{ wxrrtoy 'ifvfMywoyyoIoyxxiyyToyfTtAtSet, Tej) wxy
oroyut urxitSpeculatus, immutabile ipfum laudat, cr folumjit ab om i ttibus
fcgregdtu immutabde exifht- Huic nomen effe Vniuerfitate- MeUffus uero,
inquit,immutabilequidc ipfum funditer conftderabat.KXrxtftTO d.vWA4nfoy
s<rix$,@ to oarifoy pl</lvrxyna>s,xrr4foy xtsro canfHvx to, Stenoip
Uffi xyirrfToy.Secundum autem fub flantia indcficientti,et infinitatem
uirtutis, ipfum infinitum,quemadmodu CT ingenerabtle,pronuntiabat- Quonu igitur
non ejl fiilusftsi 71 usa ni iiy,<& xp^uy ovk 'tyif, nMvT^, xJiC torjfty
t«:E/l,er fuitfemper,ct erit,et neq ; principium, neq; finem habet, fed efl in
finitu. Nam fi fihus,inquit,fuiffet, principium utiq; habui [fet, et finem.ccc/
piffet enim aliquando jiflus,finif[et e di aliquando,Cum uno neq-, coeperit,
ne<p ieficrit,fcmpercrat,non habens principium,ne<^ finem,xNC bi4poy,fed
infuit tu efl. Atq; ita inquit cum fecundum tempus fine principio, cr fine
<& xu 'oy,cr frrnper aiflens oflcndtkUM Pmatidef attcfkns eifdcm prope
uerbis: m * hs kIngeneratu* eratfempcr fine morte futurus, ' VwciMjCr totus,
flabilis, jlnc fine perennis. Nec fuit ipfe unquam, ne# erit, quia nunc fimul
orne eJU 1 dem# exiHens,eademq; in forte moratur. Sic flabilisq; manet,nanq ;
Sium magia nece fi Vis habet,afbringensumclis,claudris<^ coercent* Vnde
nefis is qui ejl,includi finibus ullis. Quem nulla unquam rerum fotticitauit
egefia*. H ac & id genus alia Simplicius adduxit ex illis, qua etiam
producuntur a dodifi fimo Beffarione-Dixerat autem a principio Simplicius, quod
Xenophanes, et Par menides,cr Melijfus m/i pl votffnt KS& wf* 7*5 xfX»?
JistAi<f>X*<reV, De intelhgStili V primo principio locuti fuerant-Non
falicct principio corporeo, fett fbSLJed intcUefluali,inuifibSt,nempc Deo
fummo- Eumcj; appettaffe philofophot hos Vnum & determinatum , quia fit
infimius , determinans omnia, perficiens: H&fcofj /t TfcAos TWf/7 rivrooy
wq ygu, uero finis omnium , quem/ admodu C7 principium.Huc item appcUajfe
Parmenidem damonem,id ejl, Deu. liw \yy.i<ru> TsotMTCcy IJfovytvny (C? Tsrcmq
l&W.Qui fi inmedio omnium omnis generauoniscaufa,cuius cjlcarmen:. *Ey efi
/*£<ra> tjPt a>y <Pcuy.toyfoq rsaurix kv£h$vx. Teurrlw ygu&iuy
euriecy esveu. eptfoi. 1« medioq ; horum Damon qui eunda gubematx Hanc c T
Deorum caufamfuiffe dixit. Quia, E$ Deis primum eundorum fecit amorem. Eudorus
etiam referens placita uetufla Theologix,pracipue Pythagoreorum. eodem
Simplicio autorciygu tue t «Mioy yp emoyyufyiy lefcc Qey avcuTup •acunuy, n
sfi,uq «y ycju <?l vAkj, niy ovy *>y Tsceurrocyftfousitii y* ywHkutroty,T^7B
<f£ mou. yoy vn\.ftu/u 6ioy. Quod efl,Et fecundum alium tnodum,Principium
dixerant omnium reru ipfam Vnitatcm , quod ab eo natafmt omma^etiammateria
prima- Hunc autem effe fupremm Deum . Syriamis quo% . *U 191 nii fuit proceptor
Simplici j, fupcr librit Metaphyficorum collaudans, defendens (attendas
Pythagora: er Platonis ,ftc perhibet: Archanetus c r Brotinus, ois U
jraxsAsSmi/ o S«ai vttim r> tA%/ yj/cSftpoVtftif 78«S oAsif «t7W{/ ,
joajrovros •? 'din&, vj 7I«chs ft »h$» Quosfecutut ejl diuinus Plato,
dtuiniiUi uiri, Vniutem dicebant Deum, ut unita/ t is rebus omnibus
caufam,omnisc j; rei,uitx<fc autore. Ex his igitur omnibus claret quanta
fuerit apud prifeos ueri,fumnuqi Dei cognitio, quam jit uera , fufricicdaty
omnibus hominibus hodierna religio, qua tanqua magna, largaq; lux exorta mun
io,aperuit,pofuit ante oculos omnem qua per omnes atates procejht ab ■ exordio
mundi, fapienda-Fccitq; ut nofcerentur, omnium in ore confonarent, pueri,
foemi/ na caderent, qua uix a paucis quondam fapiendfiimis tenerentur. Sic
apparet una eundarum gentium religio , a qua nemo fe debeat aueQere , quoniam
hac ueri/ tasfola. EiJtm rationt durifTc prifeot Muidum imaginem Dei. Cap. XI.
jMaginemautem Dei effehunc Mundum fapepradicauerunt, habet' que pro/
*fundifiimum myflerium . Non potefl enim iflo Mundo maius prater Deum cogitari
: Immenftus autem Dei , qua nequeat intelligi, er percipi, rerum no/ P rarum
induijsfignificatnr • Quod fi Deus cft maximus , imbuero infinitus, certe non
habet rnji Mundum fui magis fimile . Erit autem Mundus apte imago Dei, fi prius
confideres naturam rerum unarum , atque imaginum ip/ ferum. Si confideremus ,
quid intn exemplaria intnfit , primasque ip fas res, atque earmftmulachra. E
cce enim cum uaria multiplicia $ funt fimulacra,re/ ferentia fcCicet res ipfas
totae , uel earum aliquam partem,interiorem,uel e xterio/ rem fubftantiam,cr
qualitatem, ut filij parentes fuos . Referunt enim cum primit buntanitatem,
quam ab eis acceperunt,nonnunquam ingenu,fepe colores, ac li/ rteamenta,gejlus
item,cotaacp id genus. Sunt alta rurfum fvndackra, fmlitudi/. nem tantum eoru
qua reprafentant, reddentia, intcruaUumqi ejl 4 fundatis ad ut ra maximum,ftc
Mundus ejl imago Dei,rcicila quidem natura corporeaificut ex imagine humana in
lapide, reijcis naturam lapidis , accepta tantum humana efp/ S' . Vt in lapide
cognofcis hominem , fu: in Mundo Deus tibi reprefentatur . Ni/ enim cogitabit
homo, toto Mundo maius , fic cum magnitudinem Dei nullis ttiftb ilibus exemplis
( quoniam infima funt,cxigua$ omnia ) pofiscoUigere,ap/ foret tibi in toto
Mundo . Cogitet igitur Deum ita maximam , uniuerfalemip na/ luram ubique
profentem, omnia uidentem, audientem^, cunila continentem, nulla re complexum
notionem q; eius aufugiente, ficut in mundo cunila contineit tur, nMtfc non ejl
in eo, per omnia circuneunte,fefe $ extendente . Qwd autem cogitabis de Deo
uerius f quando fi non humana mediocritas , minus item coiero animalia ,
terreflrcs , aquatico , acria q; res ullatenus , propter non modo medio /
ffitatem, fcd cotera dfitmilima , poterunt animis eum exhibere noftris, ut
indi/ .. . j ’ ' » i t»* . gmj&fufk cogitatio, perinde fi
nefcientileonem,quis mufcam aut fornicum oftrtt deretjimile quiddam leonem effe
iicens.Sic quicunque Deum alicui mundant rei Mfiirmlet,plurmum de maxima natura
detirabatut fi Mundum ipfum,quis no mx iorcm,quxm pingi folet, afferat i Efl
tytur D eus maximus Mundus , ftcut diuerft ratione, homo paruus. Ejl Mundus
fipicntix, Mundus funditatis , Mundus intelli/ gentit,Mundus
uitx,rxtionum,fvrmarum . Sed quoniam b xc inuifibilia, v ipfc. inuifibilis
Mundus, conflans ( fi dicere fis ejl ) fed conflans tamen ex inutftbilibut
rebusuta quidem coflans,ut non ex alienis, fed fuis , e ofy maximus unus
Mundus. Prom qui prouidcntwn( pauci tamen ) fuflulerunt , Deu/m non putantes
fentire, nofjec f; mortalia , non uiderunt huius Mundi magitudmem , nec
fenferunt eum itx ubique prxfentem , ftcut aufugere non potes , quin femper a
Mundo uidcsris, continearis . Hac ratione , I ouis omnia plena dixerunt . Et
Aratus , omnes fe/ mitat,ubicunque concilia fmt hominum, omne mare,porlus omnes
, effe lour ple/ nos,unquam Mundo inuiJibili,omnia inuijibilitcr ampledente.
Prxdicauit hoc d/ lc,qui per calum,liqudumq ; elementum, fidera, atque aflra ,
totamq ; molem, ac magnum mundanum corpus immifcere eum fefe dixit , afredans V
tpfr inuifibi/ lis iflius Mundi uaflitatem,per omnia fic inuijibilitcr
prrtinentem,ficut per omnia wfibilitcr diffunditur uifibdis Mundus . Eadem
ratione Deum dixerunt animum per omnes Mundi partes intentum, CT commeantem ,
ex quo noflri animi carpe/ rentur . Vtique perfimnes Mundi partes intentus
aquat necefftrto totum M un/ dum magnitudine fua . Mundana autem partes
ufquequaque dtffufeuide/Uur,in/ tefttus per omnes partes non udetur. Ejl ergo Mundus
inuifibilis , tendens per to/ tum Mundum uijibdem inuijibilitcr. Hoc dixit
Pythagoras,maiorum Theologum imitatus,eamq; prxdicans po fleris . Hinc quoniam
Mundus efl imago Dei,dixc/ runt Pythagorei, w Plato ejl eos fequutus , Deum ,
qui Mundus ipfe intelligibilis effet,creajfe Mundum ipfum , ut quaji Mundus ex
Mundo fit natus , uixibilis ex inuixibili,mmmus ex maximo,temporeus ex atemo,
corruptibilis ex incorrupti/ bli,uijibilifcxinuiftbtli.Et Plato ftcut
inifloMundo eunda animalia uijibiliter, fic tcc yif vorrot fia mcwTX utttro iy
Ucvt m wtji Ac&oy l\<{, KttSxmp b x» 07405 H(MX,ocrX7i i/Ax i nnenx
ovvtsHKiy of «r« : intclligjbilia uel in/ uifibilia , Mundum iQu in fe ejje
complexu , quemadmodu ipft,cxterdque anima/ lia, contineamur ab iflo. Sentiens
reorinuifibdia animalia, qux Mundo diuino con tinentur, effe fontes illos,
originesq; rerum, quibus infinitus fapientixdiuinxexu/ berat tbefaurus,maxmusq;
efl Mundus iUe,plenusordinum,ac rationum, plenut formarum vov rip, non
uifibilium , fedfola cogitatione , licet debiliterapprenfi/ bilium more
diuino.Et TimxusPythagorxus,ipfum item Deum uocat i vJlxJAi/ tccy Ko<ryio\j
, Mundum exemplarem, quajfi is cumiUo gerat ftmilitudinem. Sed continens ifle
eunda uifibilucr:iUc,ut iUi loqui folebant,diuine,mentaliter,fapien/
krjnteUeflualUcrtnon ad morem iflius, qui co^oraliter,comptibiliter,uijibliter
•' continet , DE PERENNI' PHILOSOPHIA. _ -*U cdfitinet, CT diffunditur,fcd modo
quodam fupcriore,qui dicitur w«t wS, per mo/ ium mentis, ftpientix,ratione a
corporibus uaria . H doci di diuinifimam creta Mundi utionem afiignouerunt ,
quod corporem , Mundus , profidut tfl ex muximOytn quo rationes,
firm/,principta,caufe,erunt,C7' funt, origines# innumerabiles. Neque enim ex
nihilo fidus ejl isle Mundus , fed fidus ex origini/ tus m maximo Mundo
contentis , ex quibus ita tancpiam feminibus fuis eunda m islo nafei potuerunt
, ficutfecreto , arcano, naturali # modo , m feminibus rerum, funt forma earum-
Deum »pud ufttru .Deeram tfli creitortm. Cap. XII —O/Itii histquibus diurne
natura maicRas,unitas , principatus $ cognofcitur,eo r <jMOq; af, xntiquis
confiffo,rcrwm omnium eum effe creatorem , non uifibibum folumjed etiam
muifibilium,id ejl,animorum,ac Deorum-.neceffario unicam eius
JBmitdtemjtrtiusqi ueram,cr ex omni parte immortaUtatem,apparebit eos etiam
effe confiffos.Nam quod fapientifiima,calitus# mtffa Theologia , diuino benefi/
cio clanfime cognouit,Deum folum ab atemo fiiffe,Deos autem, id efl,diumio/ res
animos,em aliquando creaffe , ut qui reperit tantam animorum Diuinitatem,
teneat neceffario rerum eundarum prmcipatum,quoniam antedat Dijs,eorum< p
eft,ficut c r noder Deus er creator. Dijs autem at# animis nihi ejl in omni
mun/ do melius , eadem illis audita creon fiffa , pradpue melioribus eorum
probatur. X quibus fentenda dependet caterorum . Rfjmmt enim omnes
adfapientiores. Surit autem jine dubio fapientifiimi Orpheus, Hefiodus,
Empedocles, Viato. O r/ pheus clarifiime tedatur,ab eodem fimul, eodem tempore
generata fiue creata om nia, nutta re,qux de Mente eius non p rofida Jit ,
exclufa - Nam ad filium, quem creatorem mundi, firmatorem# orbis fu friccr exhortabatur,
hanc uelud ex oracn lo profudit uocem: M ivoy J' (fyogee Koo-itau ewcwrce
TVTroniw, Eis «A ' 0U/‘7B7tAj»s,yjcs inyovtt neurrte TvrvKUU* Et folum regem
firmatorem affiicc mundi, Vnicus ac fibi perfidus, funt omnia ab uno. fate
Orpheus, cr fmgularem uocat cum mundi regem , cr unum dicit eum effe , quo
fuperiora omnia comprobantur . Deinde uocat per fe perfidum, afeptrfi/
dkmcm,complcmcntum'que habentem . Denique dicit ab uno eunda effe proge/
nita,mhil non effe prolem citis, tanquam omnium rerum matris , ac genitricis
fit/ pknti/ -Connumerari autem in hac ab Orpheo prolata uniuerfitate non
terrefhria folum, quorum Vnitas fuerit autor,fcd etiam codefr*,id efl,Dcos
ipfos,aut Ange/ los,fi quis firte dubitet, liquido Theologorum, qui funt
Orphcumfceuti,tefkmo/ nio cognofcct. Ni e tfi Orpheus ab uno eunda nata dicens,
Deos ipfios non expref/ [ent, Empedocles tome er Hefiodus exprefferunt.Sed ctu
exprefiitab illo fummo Deo, Deos omnes creatos -Dicit cnun de eo Prgclus,i7ib
-r nf>u$ius erros Sti m + #•4 ^ ; IfC. rie 7Tfuntc}Kj 4* rov&v rrccGet
v<Qjsiri Tvct </l4Mp*s Wfeic *r Stipi Ab arcano vfecreto Deo cui la, er
<rt > iflo producit fccitdos omnes ordines De» nm-Vidisliigitur
Empedoclcm,tnterprctantem carmen Orphei, quo breuiter di/ Xffdtv&TXtKyovcc'trbs:Ommd\<iU*buno.
Q uanam emmJuntilUommat Nempe,ut ait Empedodes,*fwbs,ut fuperiut produilum ejl,
Q tu fuerint,qua fmt,qua poft uentura trahantur, , Et planta uirucrc,mares,cr
famini qut(pn Atcp fn*,uolucresfy,h*btuntesq; aquor a pifces, Longiuiq; Di/. Ah
uno htec omnid p<crU dicit Empedocles, mdu/ iens ‘nt hoc catalogo e tum Deos
nominatim.Eccc quum fimicsfunt Empedocle t, W Orpheus,imo [uperioris
Orphei,tempore pofcrior,intcrpres Empedocles.il/ \t dixit, Omnid dh uno
gencrata,Empedodes quafi per induihone,pritmtd,pr */ fentid, futura, plantas,
homines, ferit, uolucres, pifces , pofoemoDeos etiam, ut clanus quiddam ,
quamMofes , loquutusfit Empedocles de creatione . N M jiofescalum,cr terram,
plantM,hominem,mafculum arfcemtnam, ficui Empe docles,beBiM itcm,feras ‘quc,tum
uolucres, e r pifces dit Deumcredjfc, de Dijs ne uerbit quidem. Non enim omnia
fcripfitMofes. Etdb eifdem Umen parentibus ftdrfd ejl in omnes cognitio rerum
diuinarum , a quibus accepit M ofes, er He/ brafiticct e tum Spiritu diuino
dofiore fit ufus. Hac proftdo mira , eandem totius humani generisjtuffe femper
pietatem te flantia, fi quis eam comtaminare dogma tis impijs nolui ffet . Quum
igitur Empedocles eodem modo, eodem uerbo, dixerit Deos ab uno pullulaffr,atque
omnid terreBria,uidelicet iS/UcTturt,apparct ean / dem creationis rationem,
idem tempus cunilis eum attribuere . Neque enim pof/ funtCfi forte quis
deprauare,quodficere foliti funt nonnulli Peripateticorum , di/ A i eius
conetur ) Deos ab eo diflos nafei a Deo , quafi per continuam dependat/ tum.
Nam dixit de cunilis t6halsi;cn.Et dixit iw praterito quodam tempore, m/
eludens fub eadem ratione ac tcmpore,terreBru,ac Deos ipjos . Ecce igitur, quod
iiuiniflima uociferatur Theologia noRra,omnis Tbeologia.frfe per terras diffun/
dens latif ime, pelagus, Creatorem uifibilium,cr muifibiltum. E ademuero hac a/
terte confrffus cj l Hefiodus,quaft fccutus Orpheum,totamq; illius temporis The
0’ iopam.QUfppe clari fime fcripfit ad fratrem,ut omnino perfunderet jibk ht
onody/ yscyiuta-i &iOs,$yfnsTt cu/Qgonros, Sunt homines,Dijq} una ab radice
creati. Nam Graci interpretantur
illud etto3iy,ex una radice, ex eodem principio , eri/ gine, eodem fonte Deo .
Nibtltj; prorfus diffentit Hefiodus cum Orpheo,er exu/ troque loquuuts ejl
Empedocles . Ecce cr ab ip fodatur eadem o.igo Dijs, atque mortalibus . Quod fi
interpreteris o/uc0ty,simul,ut dicat fimul, eodem 'que tem fon tutos Dcosyttquc
mortales, etdem crit^Umr etiam ccnfifiioyu mirabitis fit «m m . •orum
Theologu,que ferfyicuefiteatur , qui M ofes aut Ucuit , dut difimulauit
degeneratione Deonm.Hec tria testimonii diuina prorj 'us,cr ndminndi , furi
prifcorumfeculorum Theologum ff>trantu,reuelau fine caleRAus or acutis, fi/
ne diurnorum homimm,Deo<^ amici fimorum traditione ad poReros: Tres and/
itites ueteris fapientie,quos cetera multitudo loqumtes audiebat, didis 'que ]
labat eonm,uociftranlur ab uno eunda nata,uifibilia & inuijibdia,Deos er
homines, ealeBia er terreRna,eandem originem, idem na frendi tempus omnibus
fiujje.lgt tur etiam Plato fequutus hic ipfa, quibus femper jmt,peflutq; ex his
dttifime fu/ um locupletauit , de rerum terre fhum creatione loquutus : poBremo
tranfiens ad ipfos Deos,quos,patnum morem fcquutus,non ex fuo,ut poBca docebo ,
pedore nominibus poeticis appeUat,nibilq; altius de his, priter uulgata apud
plebem dif/ ferityOmnes eos docet a creatore mundi creatos . Ac funt apud eum,
patrio more, populoq grata I oquentem,duo genera D eorum , primum Intctiigentii
coele Res, de quibus differit in Timeo, cr m Epinomide:fecundum,quos appellat
obfcuros, non tu uidelicet apparentes, ficut fxdera . Hos fecundos etiam Dimonas dicit ,
de quibus cifdem locis agit . Vtrunquc igitur fletur creatum ab iUo fuo mundano
opi jtce,id< f non obfcure . N«<m primm Deorum genus dare feribit ab
opifice illa creatos, milites idem diucrfis uerbis repetens , afferens totum
ordinem coeleBem, eius opificis effe repertu,qui corpora diuina crearit , eisq;
diurnas animas inferuc/ dicit: Vtinquit uifu effet clanfimu , ac pulcherrimum
itherium corpus, reddens id uniuerfo fmle,circulare fecit,& ex igne firme
totum, idtp genus uer/ bis utitur Plato feptfme.Ac paulo ante, de generibus
animantium loquens , uti f\ovpxlnop ywos. V na,inquit,fjpecies efl coeleBe Deorum
genus . Con/ cluden sq ; fuperhis orationem , w%fi dimp efxriy \gu yv/rejimp
rifmiwx TfcAoc . Qu*,inquit,de uifibiium,ac genitorum Deorum na/ tura
di£lafunt,fwcm habeant . Ecce eos genitos, id efl, creatos dicit, ficut loqui
folent philo fophi. A Iterum autem genus quomodo fidum, ftue genitum fit , dif
Jt/ ede explicatu afferit. Genitos eos tamen ab eodem opifice clare confitetur
. Nci*
profequens mquit: De D emonibus dicere, cr eorum noffe natales,maius ef\,quam
fcultaus noBre. Credendum efl autem eorum filijs , qui fe ab eis natos
dixerunt. Sic igitur habeat noBra opinio, de ortu iBorm Deorum. Paulo
pbB,PoBeaquam igtur,inquit,omnes,qui circunuagantur urbes, cr qui perfficue
cemuntur,utcun que uelint,ortum habuere Dij,hec,qui creauit hoc Vniuerfum, ad
eos affatus cB, Dij Deorum, quarum ego rerum opifex cr pater extiti , quoniam a
me fide funt, certe me uolentc,dif[olui non poffunt . At omne quod efl ligatum
, efl diffolubile • Verum quod pulchre compadu m efl,beneq; habet , deBruerc ,
non efl probi. Ob quam caufam,quoniam fidi eBts, immortales uos quidem non
eRis,prorfus'que iidiffolubiles- Attamen non diffolucmtni , neque mortalem
conditionem fubibitjt. Quoniam voluntatem tr.em1mculmqf mm , er jerttut affequuti cRu, qum m i
erant . it?. lrpr,TKpitrr r jl maximus Deorum Jd ejl, non Dmonum fohim , frd totius
mundi credor (quod cum effet nomen fummi c r fmgularis De i,attributum ejl
pojleu ho mini nefario filio Sotumi,quem ueluti Dimonem,id ejl,mislum ex
humanitate, et diuintute introduxit Plato,eumq} uulgus hominem ftctt , cr
uocouit ob quidum beneficia,Deum,nominefcilicet diuint forno, lehotta , quo
pafom apud antiquifii/ mos uocabatur Deus,ficut Dios,cr fu/S apud Gricos) etiam
hac ratione doce/ tnus,unum ftnguUrem Deum eos confiten,citcros autem quos Deos
dicerent, ita dixiffc,ficut in nodra religione dicuntur Angeli Dij,quafi Dij
minores, Dtjfkdt, creati, ueram, omnipotentem $ Diuinitatem non habentes ■ Sam
quod Homerus uocat louem \mccroy xf uovfuy, Deorum fupremum , imperatorem
Deorum , • ab Aridotele,naturaluer,CT -i Platooe,d Iamblicho , er 4 PluUrcho
exponitur, quod ftt maximus Deonm,iJ$ naturaliter, non poetice. Hunc ipfumenim
ton, Aridotelcs affirmat mundi redorem, uiuificatorenv.de <jj fo dicit,
Tywy/lf' iartoriito CJ vpmTty t /lpttp,cc\/ToS iA. ^ip,V7iocfoS «At d'icc Tire
cera/ tuesxi:Supremam,inquit,mundipartem,primamq;rcgionem obtinet ipfcDeut,
eamcj; ob caufam uocatus ejl hypatos. Hic de quodam naturali ucrifomofi d ea
dicuntur, quem neccffaab fendebat Homerus,cum diceret xmccroy xpjoinuy, fummum
domtnantiu:Quafi,quod apud nos de eodem, Rex regum,Dominus do/ tninantiu:et De
usfabaoth,id c]l,excrcituu ccclefliu. Qua ratione ficui nobis rex corti
dieitur,quia creator,non quia frmpiteniis eis, mdtor ipfe prifidet (N am in
Itemitate non efl maius, ei minus)neceffarib et M eadem fenferc.DC qua re clari
locutus efl PlutarchucToyctf xrO) $ rrf&roy vurxfcy at wx* euoi tbjoo-x/
yofivay.TTfonfoy A oymfosroy iuiy xQovTuy xfxorrx6iby,V7txfn» ufiiorxoty
mpoiiTrt.Qui fundSupremit cr prunum Hypaton uocarunt prijet. Prior autem
Homerus Principem principu,fme Imperatorem imperandu Deum, uocauit Hypaton
regnantui. Principes Plutarchusuocat Deos ip]os,qui in nojbric Uteris A ngdi,
ArxtatiS,*fvxltu , Potejlates, Dominationes. Hir omnibus,<juoi etnojhri
dicunt,ejl d eus.ltaq; Plato in libris de RepuUicatit/Cgy 6iovsxhhIoi,
"feryt yctytsoyJuyStasyJo^ijMo-xi ovfos iraycola ? yctuucrcu-Qtti . Quod
fi}inquit,abfurdumjUtuimus,Deos apud poetas audire lugentes, multo minus ma
ramum Dcorum.Maximum d eorum louem uocat-Et Iamblichus: iuct y.ty a fi/ *9
VKgxxAfrie etS $uxy w/ieuyorixy , n ittfuyitivijeu! tvjpcfc C?
irXK\fun<rtT£y 6t£y,(& uxAisxtovBxxi^vus xirriy <A teS-Vna, inquit,
confolatio ad diurnam felicitatem, qui milia ejl in uocatiomlus Deorum , maxime
regis eorum louis . Quoniam igitur ejl acus maximis , citeri nunores , proftfto
fibene confidercs,illius maximi efl itemitas.Eo enim ejl maximus,qubd ipfe
folus itemus. Si eundorum itemitas effet, alter altero maior non effet. *4J
demq; poteflas foceret omnes maximos, cr omnipotentes, qui feciffet itemof. Non enim fi naturam infricias, a fummi
viuMatcfcpirati efl itemitas. Cui fuit iternum iII'm Xternu efle,flit etia ut poflet uocxri I oues,
quod efl ab e flendo perpetuo . Et unut tamen efl loues uel lupiter . H xcq;
udo ducitur ex fvnabus naturx: ut fi unus efl maxmts,iRe certe folus
xtemus.Vnus efl igitur maximus Deorum, corumcfc crex tor.Cui rei etiam dxmon
ipfe,quem [cire plurima nomen indicat ,perhibet teftimo niu. Igitur cr
Stoicifmlujnrodidcrum,aflerueru ntq;. De quibus in contradictio/ ilibus
Plutarchus : «AiflS ylf hs/u. enhuvtt , xgx ai «Mei 9wi 7iotfcaiKn/ eioy lx«rl
« \oyop,ywviTOt wty,b A ftvj iiAos W/ : Sol , inquit And/ pater Stoicus, er
Luna,cxten<^ Dij kuiufmodi rationem habentes,creati funt om nesflobts autem
lupiter xternus. Claret igitur philofopborum opinio de Ioue fwm/
mo,fblo,fempitemo.Plato quoq; in Cratylo,declarat quid ualeat nome louis.Alij
inquit, uocant eum Zw^Alqdtx.Quxfi componas, s/lyAcT^ epi/o-Hy tow
Stis:declarant naturam Dei ■ a yaJp 'isty hyiy, t ois ccfaots Tsrirty , ossi
issy «fatos (t i?Aoy t » foji xpyonrrt ngu jicwiMvs Taiynim ty: No» enim,
inquit, efl nobis exteris ue cur.. hs, qui magis fit caufa uitx , quam princeps, V rex
omnium. Vult igitur Plato touem diflum Zena,d Grxco Zen,uiucre- QUe admodum
fcimus ab e flendo uocatu Hebraice,\ehouah,qui forte efl 1 oues. Agno/ femt igitur eundem e fle I ouem , atque
Deum . Qui difius efl ab Aethrufcis,quo/ rUm fermoic T literx flerunt
Hebraicx,nomine Hebraico,ioues,cmprifci paulo cjjc loue,atq;
Deum-DiciturHebraice \ebouab,Grxce Dios-.Dios Grxcu, Deu» Latinum,tehouah Hebraicum,louis
Latinum, illud Latinum Deus Declarat item uel id touem e fle Deum. Diuus Paulus
uocat teflem Aratum apud Athenienfes:ln quq,inquit,uiuirm,cr
fumus,quemadmodum,quidam e poetis ueftris dixit, tcO yetfxguyivos icryiy.Huius
enim genus fumus.Subijcitq; Paulus: Genus igitur, fum fimus Dei. At dlud Aratus
de Ioue dixerat,fic opus exordiens. Ex <flos «fxjmdvc,r>y a/t7rsT
etvafeis teSyty \tfvnyji\stu A Jlk 7ixGe i {A* ceyAeu, Fidet c/T Kv^pd)7ruy
ayogeu, nisu Ji StcA ceeroxe, Kcu Aiy9ffis,7mwt Jltit xtjg*/xt$a jntV/tj. T v
YXfflS®" itryiy.. Ab Ioue principium flc'mus,quem dicere nunquam Ceffant
ore uiricloue nam funt omnia plena, At$ hominum coctus implet, finudxquor a
ponti. Et
portusclouc mortalis nanque indiget omnis. . Eius enim genus exdtimus. Efl
igitur lupiter ac Deus idem, w is folui xtemut,cxtcri Dij creati Homerus iti
qtantum crantiquitate,cr [cientia exteros Deos lupiter antecedat, iUo carmint
tflendit,quod a Platonicis etiam aflbtur. t AM.« ^tvs 7ifrnfts,yiyoi/ti
ngu7rA«orcCHiAH. Juppiter ante alios, e r longe plurima cernent . . »•*
Declarat etiam Prochu loucm iuxU priores effe principiu et finem Vniuerft: ori
I POjl Philofophos igitur non ab re fvrtajfe fit audire Damonum quoque Theolo g
iam , v arcanas quafdam Domitatis laudes . KuUui erit cui uel ji ummis U/ bris
latices fapientia natura potandos dediffet , qui non miretur Damonum pra/
claram Diuinitads , poteflatisq ; dtuina conftfiionem. Vt 'a Damone Mortalis
,fi equis effet tam profinde durui er peruicax , ad cultum Dei , uel inuitui
trahatur. Adducitur hoc oraculum non a Chrjjhanisjed a Porphyrio ChrifUanorum
hoflet decimo libro ti/Aoyicoy ef>iAo<roq>tcts. Rogatui Damon quomodo
Deus colen/ dus cr rogandus cffet,cum negare non pofJet,hac diuina carmina
profuditi 'A$CWCCTl>«ffH7l7rtC7HgCUWVti}ICVStC, K0(r(icy Kyty.</)°d)y(£y
iTlVyjByin^iCarCTK valltt AiSie/osSiaSixiis hxGl y[vO$\sHfHKT(tt Fwt’
iwt<Aifyo(i[vu}i(iyc ixiont vecn HftAsufy KA t&t 'liuy nal^oiyds n^oQe j
cury>s yi oofXiS% T.u yo(f xzii§ Kc<rycv7t ngu igc&iy anfoinx Xpvtnt
x&ieK&Tcci 7T0})d amem «Ax*> ar Oraculum Apollinit de Deo, & de
creatione Deorum. Cap, X1I1L Cap. X1I1L ol V **• *• R tc carmina quoniam
difficilia funt,cripfa dogmata ficilius oratione folutd in/ teUigentur,non
reddam, quod alibijtci,totidem carmintbus,fed oratione foluU-lm
mortahs,ineffabilis,pater etcme,\accr,fupcr mundis circunucrtentibws inueftwt,
dominator in campis etlserijs, ubi poteflatis tue robur ejl defixum : inde#
omnia deficis, pulchris er auribus audis xxaudi filios tuos , quos dilcxijii ad
omne tem/ pus Tua enim fupra mundum,cr coelum fiderem , aurea fuperemnet ,
magna, a terna potejUs . Super qua eleuaris , fplendore te ipfm excitans ,
perennibus ri/ uts, nutriens animum infinitum. Qui producit hac omnia, formans
materiam inde ficientem,qusm generatio circumuagatur, quoniam illam firmis
obligafli.Ex eo/ dem animo fluxerunt geniture fanfhrum regum, qui te
circunflant pater uniuer/ fahs,ey rex,cr lingularis, mortalium immortalium '#
beatorum pater Que qui/ dem feorfum funt ex te nate, nuntijs autem fmgula
prefiile , eteme Menti refi/ runt,tu*'# potcntie.Praterea tertim quoddam genus
regum creafli, qui te fem / per canunt,carminibusq ; laudant uolentcm te , ipfi
cupidi , predicantq ; nunc CT femper.Tu es pater er matris preciarum exemplum,
cr filiorum tener flos, exi/ flens firma tn omnibus firmis, cr anima, er
ffihritus, er concentus, cr numerus. H ec oracula, altifiime Theologia myfleria
. Quanta cu fuperionbus concordia f Vocat eum patrem, regem,motoretnq;
cali,mundos dretmuertentes , orbes cale fles appeUans.Eius eflde motu calejli
uerior,qudm phdofophorum fententia,Dc um patrem hominum atque Deorum, uitam,
falutem , non unum tantum primum mobile, fed uniuer fis orbes incitare. Non ab
homine dicitur, fed a damone , quos k fidendo uocatos autor Plato,multo
maiora,loge q; plura eognofientes, qum mor tales. Ecce damon ait Deum
fuperuchi,fuperfirri,ac portari , mundis otitQifyo/ taoti, circumrotantibus-
Mundos appellans omnes calefies orbes , quorum quifip fit inflor mundi. Quod f
fuperuehi, non refertur ad motum, cr impulfum cale/ flem, fed ad
fedem,jlationemq; Dei fupra calo m altiflimis cali regionibus: fentiet tamen
oraculum quadam diuina gubernacula, quafdam habenas, quibus ut equus i
quadriga,calefles orbes agantur,infidente defuper Deo , fub pedibus omni cale
fh fe machina uer tente. Ac calefies orbes rotatos gyrantes # memorauit,ut
reflo/ rem,moderatoremq; agnofeeres- E flin nofbris literis. Dominum effc in
calo,fe/ dem eius ibi confi&ere.Oraculum autem m campis athcrtjs regnare ,
ac domina/ ri,pracipue calefit regno commemorato, quod iUa fit optima mundi
pars. Et nos (atenuc Sapientia, magnorum# myfleriorm nuntius orare docuit ,
Pater nofler * <{ui et *w calis.Ecce & dxmon ueritatem abfcondcre non
potens patret n hic eunt caleficm uocatficut eyfuperiores omnes-Patcr xtcmus
primi \ fiilij fui, tum rerli creatarum. In calo pulcherrimum,
ampbjUmum,fbrtifimumq; eius regnum flore re canit . Inde mortalia cernere ,
difiet licet longifiime . Dxmoncsfiitcntur,ufq; irt terras, oculos eius
tendere, omnia diurnis auribus eum exaudire. Q ut fvtdis ora/ culis
noftrisfimfmies prtdicantur ■ Quod uero [equitur, quam diurnum i homines '
introducens tanquam filios eius orantes, quod ipfe quoque docuit , pater noBcr.
No* uti filios introducit oraculum: Filius Dei iubet nos eum appellare patrem
no/ ftrum. Fatetur item dtmon amari nos ab ipfo omni hora , nullam effe
beneuolen/ Iit , paterntty charitatis interpollationem . Nunquam iHum nos
amando defiat/ gari . Rurfum iterat poteBatcm eius auream, cr pretiofam florere
fupra cccli uertigine, ubi fit eius ttcrna,immenfacfc maieflas,qua fublimatus
ipfe fit fupra ont nu,lummis w pelago, lucemi^ babitanunacccfiibilrm. R iuos
autem ttemos,qui/ bus, immcnfum,fuum nutrire animum dicit, fenticdum efi, tum
fapientiam eius hi/ finitam, gaudtaq; magna mentis fut, tum quod dicebat
Arifiotefcs , cognitionem 'Dei de fcipfo,cognofcentis bona fua, cr ex eo
uoluptatem infinitam capientis:in/ numerabiles item rerum ffiedes , V I deas
continentis , quibus natus cB, cr nafei potuit ijle mundus. Idcirco fatim
adiccit, infinitam Mentem ijlam produxiffe. quo loco,qut[ofublatis animis,
arredaq; mente fimus-Vt enim fuperiores diuino quo dam,cr quafi ex aula
ccelejli allato confcnfu prtdicantfmul, ex eodem q;fintc natos Deos atq;
mortalcs,cttcraq; quibus mundi uaBitas efficitur: fic dxmon diui ne,ex iUa
infinita Mente parta uniuerfa , nominatim Deos ipfos , corumq; gene/ ra
appellans. Laudat igitur eum prinum Vniuerft opificem,firmas materix perett
niter affigcntem,eamq; renouantem afiiduis figuris , circum quam uerfetur fem/
per generatio. Quodfxpe proditura philofophis , materiam fubiacerc formis, nunc
uni, nunc alteri, inuiccm [uccedcntibus. Deinde tradit ex hac eadem Mente , fiuxiffe prolem regum fandorum. Reges
fandos angelos uocat. Sandos , quoni/ a m ab omni terreno contagio
fegregati.Reges autem, quoniam his maxima pote/ fias,ciues, Heroes^ regni
calefiis,exeratus Fiij Dei, duces & principes omnes, potejlatcs etiam ,
autoritatesi jj nofiris 'm literis , redores item b ominum , ac pro/ tundorum
uocati. Mirabiliter item docet , quid faciant in calo , totaque mundo»
Afiijluntjinquit, tibi femper , c&cun fiant dextra , Ixua 'que frequentes
thronum . Dei.Efaiascfc uidit Dominum fuper folium excelfum et deuatu, V
Seraphin : non duo , cum jit tibi numerus multus , fcd innumerabilem
Scrapkinorum , folium Dei cvrcunfiamtum, multitudinem . Etfxpc jitentur ibi fe
confficdibus Det afiifiere. EtRaphacl dixit Tkobtx, Ego enim fum Raphacl unus
cx feptem , quiaBamus ante Dominum, obhanccaufam, cum in hac commemoratione
dxmon ejfet, iterato confitetur eum patrem omnipotentem , non eorum tantum ,
qui terras , fcd etiam qui calum molunt, ht immenfum genus humanum multitudine
fuper antes. Horum omnium P utrem eum cr Regem dicit . iterato# confitetur eos
nator, U efacreatos <i D eo, coii ufus at q; Orpbeus,Hcfiodut,Empedocles
ueibo,y tyxS/ axi.Et quod duunius efl,declarat munus eorum , qui funt prefidi
nimirum nun/ tijs,quo primo fuere apud antiqui farnos H ebreorum uocati
Mxlachim,rmfa,nm tij-.&Grecosbec fecutos, A ngeli,Qmjinquit Damon,
prefedi,funt iyyjJ* trt,Angclif,nuntijs:reftrunt# omnia,inquit,Menti
vrfwAvyini, eterne,nut gne,ucncrande.Tum tertium genuf eorum nominat: quafi qui
funt nuntijs prefe flifmtduo genera. Angeli fcilicet,cr Archangeliitertij aute
afaflunt,quanquant etiam omnes,laudantes,clamantes,Sandusfan(lus,id#
cupide,hbenter,ficut Me uoccs eorum libenter audiat . M ire# concordant hac cum
Theologia Dionyfij, fuper tribus Hierarchijs Angelorum, Demonibusipfts, qui
fepe abjlrufa multe conftfa funt,predicata. Repetit iterum eum ejje Patrem ,
cffcinRar optime maf tris.Sk enim etiam Greci locum inteUigunt,quod patris, ac
matris charitatem o/ flendat erga nosDeus,cr quod condefcendat per
bumanitatem,<Mcedinem # pd temam,ac maternam, quam tenerum florem dixit ■
Deinde cum ceteris omnibus fuperius nominatis Theologis, appellat Animam
Vniucrfi,cr Spiritim,fcut o* iUc,Spiritus intus alit. Eo# etiam cft Anima mundi
apud philofophos ■ Appellat Harmoniam ,v Numerum perinde ut Pythagoras Kpcterty
, Temperamentum, quafi moderamen,gubernaculum# totius . Et ficut Pythagoras eum
'i-s/yucrty, fic Demon •4'i/yny,undc omnia uimnt,cr inteUigunt ,
inteUigentiarum, ac uita/ rumfons. h ec qui prefius confideret, mirabitur
Demonibus etiam conftffam cum prifeis Theologiam. AlluJ tx toJtm.dc Deo,
JiuiniitJ) rtbuj,te{Kmonium. Cip. XV. . Liudeiufdem oraculi preciarum ,
admirabile# de fumma Diuinitate teflimo/ *^nium,quo maxima declaratur alti fame
The obgie pars . Rogatui 4 quodam Theophilo,an ipfe Deus eJ[et,Refronditad hunc
modum: E& vsrtf igxvbs kh#!, ttxdv^St AttoyXvSt 4> Atypos atBft§
t<ri&’ Kiviy.w©' cbsAnes cudy» E si </T yiticXKXgioist xiiHyx*/©',*^
tturyiy BvAxs 7TKT«f yt)X$,u5 to-iSt&xc, vfl «i9«f ,epif e «st§ xs
xy\xo#iy^HS% Otm <ft.K\wxcx MyucpityiTis Ov Stoff xvZecct kxt
ccrtcf7rmy,v<P \yu carpi Aktvtj mjjixuy ufoKt<PvxiJixi,ou.Si()o<AivHS.
‘a?Ax mAe nsvgooto Jk» «wAoJf , *Eg 7TCi>y «Aifva fH$sfiwos,v pSti txspy»
\\J.<x/aiyog,iauf os cuSteas fctioiiTis n-ng . Ov y*f <Atony)Cttyyp </f
<jv *A Alt . »*> Aitby aUtri t7riy.iyvtrrxi tx St i curri*
AvTOCpVHSi^flxttf&jWHTCilfraSVQtA.IKIOt, OvvHtcc<yui<fihoyu>
yco^iy^ficy^y nt/fi voeieoy, Tiro 3ilf,jjLiKfH <fi yigts St 9 aygtAsi «/caj,
I J/c cum er ipft perobfcura fmtjoluta oratione reddam . Efl fupra codefli
uafli/ tate,defuper fulgor, motus, immenfum auum-Efl autem in ter beatos
inaflimabilis, VKomprchcnfiUUs, nifi fripfum,confilu,conftliet pater magnus, ut
uideatur. Hic lte$ atherflrt fidera nitentu,ne$ luna obfcura lucis attoUitur.Non
Deus occur/ rit per femitam,neq ; ego ipfe,radijs continens,ampleflcns
ffargor,per athera uo lutus.Sed ejl flamma Dei immenfa profundius , repens
uoluitur rapide cum flre/ p itu . Non tamen qui illum tetigit ignem xtherium ,
timidus cor . Non enim habet ardorem, fed placida cobuflione,feculu feculi
mifcetur ex Deo ipfo-Per fe genitus, indocibilis , ftne matre,inconcuffus,cuius
nomen fermone non capitur, in igni ha/ bitans.Hoc Dcus,exigua uerb pars Dei,nos
angelt.H/c oraculum Apollinis, quo toU fere traditur in aures hominum Theologia
. Primum deferibit locum fanflt fi/ me Diuini:atis,ut Arifloteles etiam coelum
dicit effe oik9th§;oi/ ts St», in libro de Mundo. Hunc locum fupra coelefli
locat immcnfitate,fupra codefles orbes, ex/ txa anni,Solisc^ uias.Hic effe
largi fimam lucis copiam,mundum lucis uiuentis,uc gctxq; femper. Hic
xuuminfinitum,idfcilicet quod efl fupra tempus, quodexcce lefli moto colligitur
, efl ipfa atemitas , diHa Grace «ia// , quia femper fuit, illic Xtemitdt,
illius, inflnirx lucis xtas . Nec dubium efl, quin hac immenfa flamma , ardor $
fempitemus fit quod apud prifeos Theologos, quos poflea'noflri funt fe/ cuti,
dicitur ccelu empyrion,ii efl, igneum. Nam etipfe damon appellat eum QAo
ypiy,ardorem,cr nsvf<roy,ficem.Dicitur item Deu habitaret y 7rvgi,in igne ,
unde ty.wvfioy.Hoc Coelum cmpyrion,efl claritas aterna , flagrans a D iuinita/
te. Ea quoip deferiptio Coeli empyrij,\Uic nety Sole effe,neq; Lunam , ne$
aflra, genus coeli diuerfum,alia lumina, alta lux. Ad eam noftra hac nelucema
quidem uideri poffe. lo annes ilio in regno, diuinaq; regione , neey Solem effe
, nefy fidero, effe autem Cbnflum Solem eius. Similia mirabili confen fu
locutus efl Homerus, ap probatur q; uehementer ab Ariflotcle, Olympum diflun i
quafi oAoA«/«r*, totum ardentem,nomcn fcdicet Empynj, de quo feribat Homerus,
Ovhvi*7ioy <A' cS< epxoi St<uyl<AQ' ebrepee Atf «I«> I'- A ) I
)l * » f lmmota,hxc uento haud quatitur,nec fiargitur hymbre, Non nixi
decidit,afl frlendorpun fimus albet, n Et cu*,voici Tna<r<nTcu>tm7rtT
owgu AAiircUtVT*. pup 'v3it7rtAi>XT0u,ttJAx moA’ cuSf h VvffxTxt
<wt<ptA§KA<it»x« </l’ aMxAtJjpoyStj/ cuyAn* Venit Olympurn,ubi
fedes diuum dicitur-effe m **+ Et fme
nube nitor, campos hic occupat onmes. Lucem,ignemcfc iflurti non effe,quahs
noBcr abfumens,ff>lcndarc effe tranqid l*tum,purifiimit,per terra Ute
micantem. Hunc ftlen darem fi quii ex Homero , er kriBotele,qui dicU probat
eiuf per cuneetur, unde nam emanet , dicent non i Sole-Nam Sol exunt,nec fupra
calefies orbes. Ergo genui alutd luminis. Ergo uc. ri fimum ejl quod confenUnee
nojbr* quof, Theologue dixit oraculu,lucem illam infinitam, campomnq; admtrabilem,Utamq;
fcrenitate, manare ab ipft diuinitd / te,Soln ipfius creatricem immenfam.Hunc
igitur locum,ubi tanta lux aperte cerr nitur,appe Hat
ardore,ficem,flammi,igncm, dicent ea effe ccvAipcc mtfifcwt V 7op,uallem
immenftm luminis,regionem lucis uajU:Ej]e a ternam hanc lucem ttt medijs beatis
.circunflant enim dextra,Uuai £ frequetes:Ncc uidijjefemel fatis eft, iuuxt
ufq; morari. H*c beautudo,Sttoft(C,contemplatio diuini tatis, quam Damon
tanqtum unusefupemk angelis hic pradicat,dicens Deu uiderino poffe, appd/
lansq; eum Patrem, nifi ipfe uoluerit. Nam er Filius apud nos ,
Nemo,inquit,uidet Patrem nifi Filius, er cui uoluerit Filius reuelare.Deinde
hanc lucem effe fuauifii/ mam, manantem a Deo femper.Defcnptaq; habitatione,cr
loco fummi Dei, dcitt eloquitur eum,declarans qua de natura diuina fis fit ab
hominibus nofei. Eumpri mo uocat ai/7o<pvH,perfc ortumfafe natum.ln quo
latitat fublime myBcriu. Vt enim ad unam primam caufam omnium rerum ortus
reuocatur,ibify definit, ut no ftt progrcjfus ad tn finitu, fic natur* e
ius,bonorumqi fuorii caufa definit in ipfum, quoniam non habuit aliunde, quod
habet,qui maior ejl omnibus. Ejl autem, ne fid* mur, ortus eiusexipfo
*temus,quod if \o nomine declaratur. Si enim nulla terren* creata resfieri ex
nihilo, id ejl,a nuda caufa potuit , multo certe minus ipfe Deus. Quod fi Deus
aliquando non exiBens, natus ejfct ex feipfo, Juiffct Deus antequam
cffetxjficiturqi fi Deus natus ejl ex feipfojst hac nanuitas fit *lema,ut er
femptr fuerit a quo nafceretur Dcus.Sempcr enim oportuit id antecedere , a quo
natiuitai diuina ex fe ipfa proficifceretur.Nam quod non erat,mhil poterat
producere ■ kfr feris aut eum,d quo natus ejl Deus,antecefiffe, quia dicis ab
eo Deum^uHulajfe. Du * igitur funt cauf*,cur hoc nomen ceinocpvHs, alti fime
defignet atemtatem: quia quum non pofit nafci,nec tu confitearis Deum ex nihilo
natum, femper ha/ buit a quo nafceretur Deus. Iam fi quando fiujfet tempus,eum
Deus non effet,fed p oBea ex feipfo natus,neceffario fiujfet Deus,quando non e
ff et. Ex quo efficitur, ut quoniam c*tera dicimus a Deo nata, Drwtt autem
natum a feipfo , cetere qui/ dem res,quibus aliena i fe ipfis caufa fuit,effe
quidem fine caufa non pttuiffe, catt fam autem fme eis fit quibus nM
dependeret,potuiffe.Vt autem res fine caufa fua Deo,nafci non potuerunt, fic
Deus fine caufa Deo , nunquam potuit effe . N un/ quam igitur poterat Deus
nafci,nifi Deus prius affiiiffet . Hoc autem in atemumu maternum igitur natus
ejl ex Deo Drus.Hanc neceffariam naturalifimamc^ coit fequutionem^on uidit ide,
qui quum dc natuutate Da loqueretur . Verum quia, inquit^ . 19) kquit,fieri non
potcfcquin id quod Jit,aliquando ejfe coeperit, rutu* rfl ex feipfo. Error
quidem euidendflmus.Significauit igitur & atermtatemyO' maieBatemfu pra
ornnes,quU nullius indiget Deut, potens i feipfo cunila bon a petere Damon.
Siquidem ft a feipfo hdbet feipfum . Deo dutem nihil ejl melius, utique
uruuerfa ex feipfo habet-Umc efficitur edam illud AriBoteUs, eum in cognofcendo
feipfo,ejfe bcatum-Nam fiexfe hdbet ejfe,uti<£ etum beadtudinem
uitafua,omnia q; natura fu* bond. Vt autem dixit uiti e itu ex feipfo
proflcifci,ftc etiam fapientum, quum eum appellat &JliJlccKT$y,non
edoBum,quajt uiielicet etirroo-oQos. Nam cum fitfaptcntiflmus , er Paulus
itoroso-ocfos , em autem fapienda non fit aliunde: oritur certe d fonte natura
fua. Sic eum dicens iicnTta^fme matre , declarat tum atemitatem, tum quoniam
pradicat eum ex feipfo natum , non eo modo natum , quo folent ea , qua apud nos
nafcuntur,cr qua caufam , m alijt cur nafcerentur, habuerunt, fed diuino er
ineffabili modo,quoniamq ; ei dedit atemitate,atemamc^ bonitatis ex feipfo
dependentiam , efficitur ut jit incorruptibilis , cr immutabilis. QJ lia qui
fiutfemper,aldflimam,opdmam,eminentiflimamij; naturam fibifupp er tens,non
habet k quo oppugnetur, corrumpatur- Quapropter uocat eum xsvtpi AiKToy,incDncuffum,immobilem,incorrupdbilem.Hoc,inquit,ejlDeus,hacna/
tura dmina.Uabuat lucem inaccefiibilem,ut ait ApoBolus,rfl aternus,perfe geni/
t uf,non mere noBro,ejl ineorruptibilis.Nos autem Angeli(omnes enim funt Ari/
geli,bonifcilicet cr mah,Phdo<^ Iudaus confitetur, quos Mofcs Angelos,Damo/
nes it philofophis appellari) fumus exigua Dei portio:non uidelicet per
transfiifio nem fua in nos diuinitatis, fed quafi quadam fcindUa, qua ex luce
diurnatis fua micuerunt- lUe max'mus,folus,folus atemus-lntelligenda uero
quadam quafipar tt cula diuina, quadam fcindUda,nata ex iUo , uel produfla (
Nam nafei philofo/ phis ejl creari) (fimtuali quodam modofolt Deo,nefcio an
iUts noto. Et ut ait Phi/ b,rovs insoermeeo-yat &uoy, utens quadam diuina
abfeiflio. Ex his conflat , tum quid fit natura diuina , tum apparet D emones
confiteri , creatos edam Deos dUUo.Dcmon&ratur edam coelum empyrion,locus'
que fupra fideribus^quem t/ tum AriBoteles duobus m locis , m libro de Mundo ,
er primo de Coelo, eB con/ ftffu s hisuerbis : Extra coelum oBenfum ejl,neque
ejfe, neque effe poffe corpus. ■ claret igitur quod nefy locus,ne$
uacuu,ne<k tcmpus,ejl extra, ideo ae mi loco, • qua illic
funt,exiBunt,ne<p tempus cafitcit fenefeere ■ Nr<]; ejl ullius ulla
mutatio ' eorum, qua fupra extremam uerdfcinem confiBunt- Sed immutabilia, V
indolen / ' tid,optimdm agunt,opulendfihnam^uitam,omneauum. EcceAriBotelespernu
merum muldtudinis, res nefeio quas extra coelum collocat,fed pracipuum id duo/
tutatu id ejl regnum, cuius fiat, clementia duftus, alios animos participes-
Latiusq } ■ explicuit Damon illum locum,cr melius quam AnBotcles , uterq ;
tamen diuine. ' Vterq; florere ibi uitam,opdma beatitudinem acfupremam-Nam quod
Ariftotelet fer neutris gem dix^nolent explicare 70 1* u,qua ibi,Damon exprcfje
dixit , 0 * ItWKCCfCCt, \ V 19* . ^ ftcJiv rpxt , beatos . Et tpjr paulo
fuperius Ariflotelcs ab co loco rrxy to Sucy, V»$ Damon ccsrAtT 0(/ xiuvct,flc
Axiftoteles ibi locat tuum imntenfutn. Aliud oraculum de Dco.locuqf
catleflibui.quod Dciu fom, principium, creator omnium, infcrutabiliiiquod nemo
peccatu cum laicacquod omnia profpiciai. Cap. XVI. . Ltij?wt<* quoq;
philosophatus eR uclut calcjlis praco , D xmon,ie natura dim ■™na rogatus,
afferens eadem at<U fuperius: E&’ \zjtp ifauviis 7rvfos xcp^'ms,ou^onivn
<pA«| , ’Z(»3yov&‘->‘mc\ntoy TShyH,7rxrxtop <f£ x&a ' HT
tcpvet /*ctAx 7rxyTcc,<pi/s<rccn rscurt «vtcAiVe. AvrocpxvHS
khoyiftTeSjKtraitaT&jHSltr , ccvA®', KaJhp <A' Axap en-mpif
<r(poufH<f[oi>,c?ivi*7rty cuitvtIIh (Aix&J^iTM cu/yil, Tco/t
%<AiHy,lyut$oirriv6cp,TK AAst7nc<nUTo£ fcw{/, <rv</li •artotfcjov;
y.n S tpus Ifigiwuy* tjnKX o-Ht (pvcrtKHi <n<Qj.yt tocA' vm? «f x vaitxy»
Que cr ipfa non camine, fed ad uerburn reddam: Ejl fupra calejli
igni,corrupdbilis, ardens flamma,uitalis, omnium fbns,onmiwm <uio([i
principium, Q»< C r producit omnia,cr producens omnia abfumit , Ex fe
‘4pparcns,inlocabdis,incorporcus , immaterialis . illinc circum olympum diffun/
atur in orbem. Hrttc rurfum paruus promicat atheris ft>lcndor,Sol,Luna,et
aflra accendens. Hac noui,Mciq; mente,catera uero taceo, Phoebus exiRcns.Tu uno
defme,quos nefas fit fcrutari,propter tuam naturalem fapientiam, fuperiora
uefti gare.Ecce iterum meminit illius mmenfa lucis, quam fuperius ignem,
ficem,ffim tnamcfi uocarat , nunc edam flammam fa dtuo quoque Paulo nuncupatam lucem
inacccfiibilem. Ab omni philofopkia Corium empynon,flammeurn,ardens. H ane
flammam , qua quemadmodum 4 Sole manat 4 D iuinitate, fupra ceeleRtm nito/ rem
jtt pxulo ante,cr ut Homerus,*? Arifloteles, fupra fidera , fupra motus cce/
lefles locat. Duo diuina myfleria,primo de nitore itio fempitemo,tm de loco,
filo cum cum dicere jis ejl Hanc quoque lucem, feu flammam, uoc at uitalcm
omnium rerum fintem, V principium.Drum uidelicet ipfum extra coelum , motus $
cale/ Res, Hoc rerum principium dicit omnia producere, atque
abfumere,fvrtajfe,quod ait Dauid, Dante te iUis,coUigent , aperiente te manum
tuam, omnia implebuntur bonitate. Auferes fljtritum eorum, cr deficient, CT in
puluerem fuum reuertentur. Dominus necis er uita,auferens qua dediffet, fi
uoluerit: In eandem cum placue/ rit,omnia potens redigere uanitatem,qua fuerunt
antequam conderentur.Hoc fen Ut oraculum, clamans eum fleut uitarum repertorem
omnipotentem,) ic ornnipo f . tentem mundijerumfy omnium emforem,fi ucUet- Ad
cuius c onfccftum omnia contremifcmU v cmtermifcunt. Qui tangit montts er
fumigantem tremefacit olympum. Hxcq; mlto defumma Dei omnipotentia maior
prxdicatio , quam motorem cum dicere calcjlan. Multo enim potentius efl,omnium
tutarum , omnisfy mudi euertendi ha here potefUtcm,qudm machinam caleflcm,leuem
iUam quidem, cruifua incita/ tam moucre po ffc. Ingreffus deinde de natura cius
dicere Dxmojrxdicat eum zy qro<pca/H, per fe apparentem, fpedxns infinitam
illd immen famifi lucem. E flenti# per fe apparens, per [e luces,afe,a fonte
fuo,e tkefauris Diuinttatis,maieflatis fux lucem diffundens.Radians 'a fe ipfo,
non aliena lucerna , habens injitam magtum maicflatis fux claritatem. E oij;
femper ardet , tanquam Sol calcflis , illius magnjc Diumitatis imago. Item eum
uocat fine loco,incircunfcriptum,quia uidelicet injmi hts,immenfe maicflatis,
nuUo loco potens intercipi. I nlocabtlem item , quia incor/ poreus,cr
immaterialis,exlra mundum, omnemi^ locum & tempus.VaJlitas igi/ tur immen
fitasq ; eius incorporea,mtUo loco capienda. Non efl infinitus corpore, fe d
mentc,fapientia.Secund6,tribuit ei rnotrn per totum olympu: id $ ad illa fiam
mam,diuimfamumq ; fplendorem referas, pandentem fefe circun quaque, cundaty
compledcntcm,per totam olympi uaflitatem-Quantus efl enim olympus,cum ter
rx,qux centri in toto Vniuerfo habent rationem, fint uaflx, ingentes. At
olympum eundis orbibus fublatum,m immenfum terra Utioribus,quantu effe par eflf
Hunc circum fanda,amocna luce complet De us,nuUusq; efl locus, fi locum 1 Hic
effe fas tfl,qm i ftlendore facro contingatur. Ex hac largifiima luce,
afferitaccenfa lu/ minacceleftia,Solem,Lunamq;. Teflaturidem ludxus Philo ,
Platonicorum exi/ tnius, ideam omnis lucis, w fontem, thefaurumq j nitoris Deum
, nsxvxvynxp, omniluminem,luminofualem docens, deducens ab ea , corporum
codcfltuw , om/ niumq; rerum lucem . Hac diuinifiima lux ficti corpora
calcftia, c r prx qua Sol tenebra funt,CT caligo, facile potuit exteris rebus
dare nitorem.Prxdicat ora culum , hanc xtheriam, Solis , Lunx, afbrorum %
lucem,effe tvt &*#/, exiguam t paruam,minimam,obfcuram:Reputa igitur,
quanta fit iUa diuina claritas,cui fdn I illa quxdam ed lux [olaris,
omniumfyfiderum c oUata . Hxc,inquit, funt qux de Deo mihi f cire datum. Hxc
uidi e T noui. Et fbrtaffe dicat ad hunc modum. Cum aX, iUam claritatem
uenturus effem(utinam mea fceleranon obfltiiffcnt) oblata mihi, fuerat,?? ut
prxmium propofita-Vidi eam aliquando, fed proad, uidi animo. Cx/ tera taceo,non
licet homini loqui- Sunt enim arcana uerba,id cfl,arcanx res , quot tu quoque
abfifle fcrutarfquas te [cire nefas . Noflcr. Theologus , Non licet ;Dx/ mon,cv
&yu!,Nefas efl, Defme ferutari , amorem compefce quxrendi . Nec fas efl,
quo tibi compares fcientiam,quam uti naturalem poflideas, arcana rimari coe
lejba. Tenes qux teneri de Deo,potuiffentRogatus item an quis peccans ,
Dcim> Utere pofyt,refpondit: ^ , ov</ltis apAnSoi t os©' ootfohn } ,
hoysis v7nK<pvyot afauitoy fatte. a i - . H J- VCW7K: 191 AVGVST. EVGVB.
LlB. Iit. Pcw7*fa37fAxfH,7rctvTv!kctlst<piyt>Tciu 1 Pttvrcc fmtycy£y,bm(ie7Tv«im
>(gu lp7rtt- Qjufu.it, Nemo proftdo,qui talis efl, Deum Utere pofiit. Neqtw
fagxdbus do/ Us, aut uerbis acerrimum oculum fubterfugut . Omnu plent Deo , De
ut ubique uagatur,omniauiuificat,producit(^ quxcunque ft>trtnt,CT
inambulant. Ecce que demo fmgultrify Deo prxdicat Dxmon,funt e a,qux de Anima
rrmdi,Poeta di/ mus: Spiritus intus tlit,tottm $ infiifa per trtut. Mens agitat
molem, cr, mtgno fe corpore mifcet. Is De ut ubiq; efl, omnit uiuificins,cUns
omnibus qux uimnt,el monentur, uitxm , V motum, portans omnit uerbo
utrtutisfux.Emq ; funt omnia plenx-Eoq; is efl quem dixit Aratus,cr eum fecutus
Poeta, louis omnia plent. Non alicuius uideli/ tetfiditijfcd
ucrifimt,natura!ifiimi Dei, de quo,uelut diuinus Theologus hxc edit oracula
Dxmo,prouidentix diuinx magna conftfiio,quam nuUi peccantes pofiint effifgcre.
Ide atq ; lUud in f acris literis. Si afcendero in cahm,tu illic es.fi de
fcende ro m mftrnu, ades. Quata inter uirunq; oraculi I concordia f Dxmon
oculum Dri akKtlcoy , Eortifiimum, robufcfiimum, acerrimum , omnia contuentem,
terrtt , ccclum,marecolluBrantem. Quantumuis item arttficiofam
alitu,dolisq;,tecir/ cmtegas,quantumuis abfeondat, oculos eius non poteris
effugere:Quiduis loqut hs,dida,fiidaq; omnium funt in conffiedu eius. lUud
Philonis axomiesu ccpQxA f ti jQa w« 7rayrec,peruigili oculo eunda cernit, qw
enim fieri potefl, quin illi fuit eunda nota, qui uitas omnes, mentes#
cogitatrices finxit priorfEn illa Pytht gorx 'fv/utriSiEt Pauli,Genut cum fimus
Dei in iUo mouemur,CT fumus. Vni/ iterfd inquit oraculum, cornpleditur.Oraculm
uere mirabile,omnipotente ucritx te citros ex omni loco radios Udante. Omnis
enim lingua confitetur coclejliu ter r refbium,cr inftmorum,quia dominus lefus
Chridus in gloru efl Dei patris. Ro gante quoq; facerdote, quxnam religio plurimum
maxime $ foret fuperjles,iniccit miranda de Diuinitate, ut uifum fuperiut. V
tinam ne me nunc fuprcm'o,ac nouifii me interroges,inftlix facerdos,de diuino
Genitore, dety chara, cr unica prole pt nomphxi regis. Et Spiritu, Qui
continuatim continet omnia,montes, terram, ftu/ mina, mare,
ttrttrum,aerem,igncm.Quime nolentem, domibus ab his repellet, Mox$ linquetur de
fertum limen iflud oraculorum fundendorum. Pomphxumre gem caleflem,dicit quod
ei cuuda oracula concinant. Panomphxus efifcui 7 rx<rx q>u(iH,omnis
fkma,jme oraculum canit.Huius,quem etiam diurnum Genitore di/ xit,nominat
unicam Prolem.Sonat enim GrxceTiAvy%T3S„aut diledu,'aut uni eum Filul-Spiritum
quoq; nominat diffufum per omnia,de quo Marcus etiam Tui liut,eum,pcr omnia
pertmere,perinde ut oraculum, cr per omnia continuatum,fr cui hic&orpv/ibp
affirmat- ex fontibus antiqux The ologix hxc ad uerbum de re rm pulchritudine,
concentu^ loqumMxc, inquit, fieri, omnibus concinentibus * 1 * -i • toa . inter
fe mundi parubus,profcH6 noni poffent,nifi ea uno diuino,<y continuato ritu
continentur. Bene igitur etiam
Demon locutui, Qgod Iupifer fit Dt i» ille uerut.magnui.Dftnonie cuculo :
qteJtias poteths , emnibo* ■cnennda : quod folui ille bpiene, lirgiiorip
Capienti* : 6c quod haec oracuU,Bcie fani . i D «mone edi la Plulo (ephorum
tcfltreoruo. Cip. XVII. T^Vndem effe quoque louem , ac uerifiimm , natur
alemque Deum,qux'qut' •-'de loue dixit Aratus , ej Homerus ,rffede fmgulari
Deo, Damonnis edant t eUimonio probatur.Rogatus deatemoDeo refyondit,addens de
interitu fuo; Oi ot /aoi ypa-iiZy \j-mX*t7i\rrtu hqjl^/ox, i ilium
locOjUehcmenter mgenufcens: Ot 01 tau '7joi7ro/'tj savct^Htvr^olyyi umfaup
Oiyyrou^rct epA.oyoy/ tii Jitot^trcu ificvtoy ep£f. Erat Iupiter,efi nunc,cr
erit,o magne \upiter,Hei mihi deficit oraculorum clari/ bu.Hoc illud in facris
literis, Sicut erat in principio v nnnc,cr fempcr,CT in fe/ cula-Heu heu
tripodet plangite,ohit Apollo . Obit, quonii flammis coclejlis lux , uim
adhibet- Lucem fupra calo mirabilem,uocat Deum-Et de fuo uaticinatur in/ tentu.
De Byzano quoq ; qui condidit Byzantium , contra eum, qui eum amula/ batur,
cuidam pro eo fcitanti refyondit: ILvp « t &u 7mhuropyi®' vrsuyti, xgix.
A»i* rotante, Ot /<n y<" Qoih®' wcvyw «umovi epaniMKyi&va
K&vo) tuJ7*{,tity v7nglj(i70Xeig<t, v 0(/ nffi yn 7jo oyXu, uffi »f
<tpo{ Jrt/fvj vTrtfStj/, Poms T*,«fcA ioot >ttjC htqjiop curri, ; Quafunt
, Excitare, v reuerfus fzjlina, c r dicas ifla , No» te P habus ipfe iubet
fvrttori uiro depugnare. lUi enim Deus ipfefuam porrexit manum. Que c r terra
tremit , v ccelum defuper patens , pontus^, folfa c r tenebro fum Chaosipfum.
Uihd abfeondit de Deo : prius regionem , claritatem , creationem edam Deorum
fradicauerat,nunc uniuerfalem prafenda. Nojkis igitur in literis edam extat,Tre
mmt potejlates,tremunt uidentes anoeli.Ecce nunc omnia tremunt ad nutum eius,
ua&tas olympi,terra,pontus,Sol injupcr,cr ipfa tsrtxra. Tremunt autem omtu/
potentcm,tremunt , cum uoluerit,uenientem.Nam mons Sina tremebat , (yfumij
gabat,cr horror erat maximus in caftris Hebraorum. Talis ubiqi terror feret, fi
ipfe ueUet, c r fefe quantus efl oflenderet, quantum eum calicola cernunt-
Meri/ foifr uident,cr obJlupefcunt,horrent,cr Utantur ad tantum numcn-Serapu
quo/ ajue in oraculo defapientia eius in coelo florente,pradieans eius
largitatem: T oosh XTragyr®' Gq>i>/ Vfc' <ft</bi,Ksh 07mfa,( i t. -
* »4 infinita, »fcor ■'‘k Infinita, inquit, [apientia uerfatur in limine regis
immorttlis, ille dat CT munus L er gitur. Vocibus igitur humanis etDmonu
decantaU,apertac J; eji Thcologu.Qy6 ne quenquam e noftns confinxi fje
[uffiiccris , adfunt tpft phdofophi teBes . Nam pratc rquam quod fupcriora
oracula produxit in libris [uis Porphyrius,m eo quo/ quc,qucm Plutarchus
infcripjit , Cur Pythia defierit oracula fundere metrice , GT
Plotwuf,Procltn,dhjq; P latonici,qui pafiim Apollinis oracula proferre folent,
de/ clarant his oraculis fidem fe habuiffe , c T Damonem ueluti declaratorem
rerum abBrufarum bominibusq; ignotarum,eis futffe . Affert igitur eo libro
Plutarchut oraculum, quo Damon fmgnUrem Deum rjt confefjus , e r pradicauit,cum
mode rate, cr iuBc indulgentem. Rogatus a quodam, qui peccauerat, an ulla
federis ef/ fet indulgentia,reft>ondit:ccTCCirrec wxyneux avyyta^u et'
fovs,xy ns,us xnv iivTfov.Omnia neccffaria concedit Deusjierun/ tamen ita
largiens,ut mM immodice.His Damon er Deu unum nominat,cr cie/ mentem pradicat,ufque
quo iuBitia poBulet . Oraculum autem, quod affert Pro/ - clus,cfl aitifiima
Theologia declaratio, fimile propheticis oraculis. Dicit ergo Pro qlut [uper
Timaum-.oimo </It KSU toc Aoytx rby fatyiscy roxnoy &tby,vf/ yLu 7TMyw\j
7&(7xyafd\jH, syu yovoy baroys.vrHa-cu. "zxcTcxvrx. " tvfy j «/«
&gi<rK« flno-is vnhvmuufov vAng, 'kvQy/ o-v§b(i SU©* 7t$>MSMg omvJ)°v
7tvges xvSQ', Kortctop <fofuxKtop,K0i/MyMTK)7rxlrm yxy ,«5 *n xstTOo
Tw&y KKTirxg xynTKS, Tta<p,inquit,etiam oracula,maximum Deum, fontem
fontium hunc appellant , cr f olum em umucrfx genui ffe.Dicit enim de poteBate
eius: Exilit hinc rapide uariantis materia ortus. Hinc rumpit iubxr,crflos
omnis < iebilis,ignis. Mundorumcfc globi,nam $ hinc funt omnia nata, Hincq ;
mican t radij, er mundo mirabile lumen . Audis oraculm,cunfla ab altifiimo Deo
proftda canere,repetens qua) t Gencftm Mofaicam.VtMofes e primis operibus eius
prodidit fuiffe tcrra,craquam,nem/ pe materiam totius futuri mundi,congeriem,CT
[ementem omnium rerum,non[e/ tus Damon primum affirmat ab eo proftdm
generatione materia multiformia, euiuaria ffiecies uiciflim inharent,propterea
multifbrmis.Pojl hanc matertem,fe / mentem cf; rcrm,<y maffam , quemadmodum
ad res gignendas eam praparaue/ rat [apiens opifex, fic ex eis pracipuam ,
principem eundarum uijibilim rerum , produxit lucem. Hoc memorans M ofes,pofl
terram , aquamq; creatam, ait /utitA apparui^ lucem.Damonfimiliter ab eode
propotenti Deo, flumen lucis erupiffe: lucis inquxm,pra qua lux omnis , cr
ignis debilis Jit. Ipft uerb flos omnis lucis: Ea enim ejl lux [olfs,Lawtmmdi
corporei » Pofl lucem, ficutMofes, quifluerat .< : r > creationem . »ot
preationm orbiu cocleBiu,eam poBea repetiturus,dixit ab eo omnia codeBia per fi
At. fv uno comple flitur utrbo Damon, mundorum globos ottmcs,cr concauae Mas
orbiculares $ coeli machinas eum fecijfe.Deniq; ut M ofes repetens ait , In die
quacreauit Deus ccelu m v terram,fic per Epdogu repetit Damon, ab eo micare V
'm terras fundi radios omnes bonitatis. Omnis ergo lingua confitetur, calcfiut,
terreBriu, c r inferoru,quia Dominus Iefus ChriBils ingloria Dei Patris.
luBinut igitur martyr C7" philofophus ad gentes , ait oraculum fuiffe
quoddam , hymnum fforudiuin*:oTt£n<xfviuyfflSHfioyifitoi}yi \zxo nv®*,
viiv'oyT& TTWTTXf Ct7»f ©- tKt/l8rcu,n rus <jv Utri) vurov t <pn ,
071 7if m7&> vsftxaKstaifoTrupiKtAten Jis. xseAiotes-nsu. cSfcy oa^tStet
r>i/ vt&ayvtte fce •wofaeis,ui/ i<r/*y/ otjujIGh. Nimirum, Oraculum
ueBrum rogatum a qua / 'iam,ut hymnum funderet Omnipotenti, fic in medio hymni
dixit : Quod primus hominum fvrmator,Adamq; uocauit- Et hunc hymnum apud
multos,quesipfi fci/ mus, contigit afferuari.Vides Damonem hymnos , cuiufmodi
funt ,quos oBendi/ mus,edidifje,fmgularem Vniuerfureatorem Deum ingenue
confejjum. Vidit ite La flandus oraculum Mud,quo Damon dixit,(stxfx Jit ut fis
« yytAoi iniis: Exigua Dei portio nos Angeli . Profert enim hoc carmen in fuis
mBitutionibus: Quorend,inquit,cuidam quis ejjet,autquid cjfct omnino Deus ,
refpondit uigind tr uno uerfibus.quoru hoc principii eB.Sic Laflantius.Nec
refert quod carmina fmt tranfrof i U,ut quod Laflantius pmcipiu,n»s finem
carminis efje feriptu refe rimus. Facile enim potuerunt uerfus transferri ■
Satis ejl oraculum reuera Domor T lis ejfe,id efl,ApolIinis,editum non
Delphisjed Colophona, idem in libro de Ira Dei,aliud oracidum,cr quaji unum ex
fuperioribus ait Apollinem Mlefuim eft diJfir,con[ultum de religione ludaorum.
H Jit Btoy BxtiJmx,^ ytrwTnfx 7S& nountay, *Oy 7j*(*t7? xgu youx,ngu
ifcwos,itJi 9teA<tw«, T«fvp cfkoi' Ttyvypi,^ Jlcu^ons tK^nftVTU JForuJJe
procedit hac carmina quod affertur a Iuflino,Eufebio,aIijs<£ multis, fluod
eundem Apollinem re foondifle ferunt: Maroi ycthjlcuoi Q><H^ku A«\oy,Hjt
af t&fcuoi, AvTrftiimy mxktx nGxfay/oi 5 tcy xyris, V ' rW , * IN ayo
PLATONIS ET ARISTOTELIS THEOLOGIA DISCVTITVIU Atiflotclrm Rngolarcm Deum ede
con hilum : Nou folii monbui corleflibui , U omni ilem mundo cum ptaeferifli :
Bandem fuidc Academicorum Phrlofo- phiam: Bandon Se Senecae : Non Colu
imcHigcnti.u , quae cotium acueant, tua agno Icere. Cap. L < Ofl pnfeos
Philofophos,qui magis Theologi dicebantur, et pojl ea [ecula,qu* a
Mofe,Trifmegido#,ad Platone, Anflotelemq j ufq; dccurrcrunt,in quibus adorata c
r co/ gn ita fiat, prxdicata# fingulans DiuiniUs,partim lucem hanc ajferctc
natura, partim ab exordio generis humani, quofolum Deui ucrui colebatur,ea
[cientia manate, qaip pe quam per omnes terras fecit patres antiqui deferebant,
fuccefferunt duo multorum Philofophorum, Acadcmiarum# principes, ad quot uelut
m portu ueteris Sapientia naufragia deuenerunt , fed pro uarietate ingenio/ rum
magis Platonem, quam AriBotelem,qui rerum infimarum, fenftbus# nota/ rum jludto
magis dcledatus,obfcuras iUas,ingemum# humanum excedentes PU toni,cxteris #
ueRigandas reliqnit,ueterum mydcria,fecretaq ; Dci,filcndo uene ratus, quorum
difficilis effet , nec procul 4 temeritate confirmatio . Sed quoniam nudus
fermo citra Dei appellationem haberi potefl , nec ullius Philo fophut fun/ ‘
fomenta fiabiltri,nift origine reperta,multa de fontibus Theologia natur
alis(na/ tuxalem dico,non fiditia, fibulofam,quam ratio, natura# docet omnes
homines) fmhter atque alij loqui coadus efl . Quibus confideratis , id iudiaum
colligitur, aut ueritatem inutto imprudenti # excidiffe, aut non habentem quid
pro unv affe reret,diuerfa ratione loquutum.Quam animorum incondantiam,in
omnibus Plji lofophis fere deprehendis. Nondum enim fulgor ueritatis terras
impleuerat , qu9 pulfa omnis denfa caligo , unam duntaxat uentatem homines
fequerentur. Erant autem eunda crafiis occultata ,v circunfufa tenebris. H ac caligine
cjfeflum efl , . ut Aridoteles & Pktoin afferenda Diuinitate modo
coclum,motus # cceteflesad/ nirati,illic Deum fe repenjfe crediderint,modo
refipifeentes, implentem omnem mundum, quemadmodum
fuperiores,magnumilbum,infcrutabilem# Deum,non coelum duntaxat mouentem, fed
prxfeniem Ubique prx dicauerint : longe quidem clarius Plato, quam
Aridoteles.Deledis igitur uerioribus,primum ex Andotde, < iein Pktone,ut
cuius uberior affluentior# Theologia diligentius examinanda efl, eandem atque
apud fuperiores pietatem reperiemus. Ac primum inflindus illos, 4d appeUationem
fingularis Dei compcU/mur 4 natura , uideamus . Sxpe extxt . t*j uprtl cum,
Deus c? natura nihil agunt fruBra. Hic V Deus fmguLcriter exeel/ Untery
nominatur,cr opus ei magnum, mirabile,uarium tribuitur.tum uero cum turtur*
foditur: fed ipfe prior, pojl natur* nominatur. Qjficunq; igitur hic con/
fidcrarjo ddatet,quid aliud reperict,qudm Deum autorem naturi c T prindpem,
quemadmodum fcnbit Mofes,appeUarifQuicquid enim tradidit M ofes Deum fi/
(iffcyprimum terram cum aqua,poflea Solem, orbes $ calefies , tum plantas (T
animalu,eaq j mirabili ordine pofuiffe,hoc omne, natura efl:qui idcirco nihil
ex/ orbitant,nec curfus fuos dcprauant , quia foda funt optima ab optimo
magiBro - E 0$ uocaticr prima Sapientia, tydPmdaro afisonyrse, optimus artifex
. Et AriBotclcs dixit Pherccydem,multosq; alios,primum autorem , creatorem,
opti/ tuum declarajfc.Thcophraflus omnia uolentem optima. I taq? non
agitjruftra na tura,quia Deus eam fidt optimi H/c$ confociatio Dei, ac naturi,
non ejl duo / rum,ueldiuerforum: neque enim fodarentur ad unum idemq-, opus,
neque duo/ tum aqualium , quod crDeus prifitrtur , & natura fme Deo nomen
inane ejl. Sociantur igitur uclut artifex, cr artificium. Quicquid enim fit a
natura , eo tefle, fit item i Deo. Si enim loquens de rebus in uniuerfum, qui
fvm naturi condncn/ tur,eas nec a Deo frufhra fieri ,ncc* natura didt , certe
quicquid fit ab uno , jit item ab altero ■ Nibil enim fuperejl alteri, fi eunda
fiunt ab alterutro . Sed cur diu» rerum autores declarantur, fi fuffidt
unus,ucl D eus,uel natura feorfumflmo non fu fficit, neque uult, quemadmodum
Democritus , CT Epicum , fme Deo operari naturam, nec Deum a natura fegregatum,
ceu gubernatorem a naui. Sociat igi/ tur utruntfaalfprum uclut
autorem,artificem, alterum uclut artificium, ut guber/ notorem, ac nauim. I am
uero ftDcusagt naturam, princeps eius, ac moderatori certe non motus coeli
folos moderatur, nec per unum motum gubernat naturam , fed effe eum prifentem
ubique, quemadmodum dixerat Pythagoras, ncccffc efh f? quemadmodum iUe cecinit:
Spintus intus alit,totamq^ infufaper artus. Mens agitat molem,cr magno fe
corpore mifcet. Non folos igitur orbes cati mouct, non in calo dun taxat, fed
ubique uer fatur, infufus,non infixus mundo.Quamfuiffe Platonicorum,
Peripateticorum# feni tentum,tcBatur Tullius in Academicis. Partes, inquit ,
autem effe mundi omnia, ttuiinfmt in eo, qui natura fentiente tenean tur,in qua
ratio perfida infit , qui fit eadem fempitemaNihil enim ualentius ejfc,i quo
intereat. Quam uim Ani t mum effe mundi dicur.t,eandemq; effe Mentem ,
Sapientiam <k perfidam , quem Deum appc!lant,omniumqi rerum,quifunt ei
fubiedi, quaji prudentiam quanl dam procurantem,cceleBia maxime , deinde in
terris ea qui pertinent ad horni/ ttem-Hac TuUius.Similta igitur AriBoteles
fentiebat, quum Deum, ac naturam tiM agere fruBraJipcnumero clamat. Sentiebat
Deum effe Mente uniucrfi,Sa/ picntiamfy perfidam, cui fubiedi mundi partes
omnes effent, procurantem S ;® + riTI-
omnu,fed maxime motus calefies , ([uibus regitur aluurcp omnis mundus . Hinc
eius,cr omnium Peripateticorum de Deo fentenua edam Seneca declarat in Qgd
fliotubus naturalibus : ,Q wd efl Deus i inquit ■ Mens Vniuerfi . Quid efl Deus
i Quoduiies totum yV quod non uides ■ Sic demum magnitudo illi fua redditur ^
qua nihil maius excogitari potefl-Si fotus efl omnia, opusfuum <y extra, c r
intri tenet ■ Quid ergo interefl inter naturam Dei cr noftram i N oflri melior
pars ani / mus efly in illo nulla pars extra animum.Totus ratio efl . Hac
Seneca • Huiufmo/ ii fuit igitur etiam Arifktelis opinio , de Deo cr natura ,
Niteri quidem , uelut opere eius,cui prafideat uniuerfoliter,extra,cr intra
commeans,fefe<$ intendens , alensqi omnia. Seneca dicit eum effe
Animum,cuius nulla pars non fit animus,no rado, magnus non corporali
magnitudine, fed magnitudine rationis, fapienti* Quare non affixit eam primo
mobili duntaxat Arifloteles,qui folo motu primi at bis regeret mundum,praterca
nihil ageret, fed praficit umuerfa natura,tam coef Icft , quam ttrrcfbri ,
motibus coeli , cr terra :Et,ut ait Tullius declarans eorum (ententiam ,
procurantem omnia in terris maxime, qua pertinent ad homines* HaciUofapeafe
repetito fermonefendt Arifloteles-ln libris autem de prima phi bfophia , ut
produflum fuit fuperius , fwgularem Deum nonunauit , er defini/ uit, D icimus
Deum mcns,immortale,fempiicmum . Quid fequatur ex his , pa/ lum efl. Vnus
appellatur , unus immortalis, fempitemusq; definitur. Soliigi / tur congruit
hac definitio .Eifdcm in libris uocauit eum, iuxtd exteros philofo/ phos omnes.
Mentem, diurnas de beadtudine eius,ommq,uita differens [enten das: Vt feipfrn
contempletur, contemplando fu beatus: Vmc| beatitudoeius fu, quod
feipfofruatur, fons ipfefibi felicitatis fua,inenarrabili gaudio perfufm femper
ex intuitu pulchritudinis fua ■ Q na ladus in fcquentibus differentur . Vo/ lo
igitur omnibus effc clarum , ac perfricuum, Ariflotelem , etfi genus diuinum,
in libris dc prima philo fophia uidcatur agno fcere , duntaxat quod mouct orbet
cocleflcs,quoniam hac Barbara fiat fupcrflibo , qui Deos appellarunt lumina cot
leflia femper labentia, quemadmodum P lato teflatur in Cratylo, refipuiffc
tamen ab haefententia , Deumq; ucrum afferuifje,magnim, uniuerfalem , non
quifof Im primum orbem conuertat ■ Alterumq; e duobus de omni eius phdofophia
iit frndum: Aut quas fu fricatus esi calefies inteUigcntias orbium
ucrfatricis,non eat folaspofuiffe in genere diuinorum animorum, fed
fenfiffcDiuinitatis etiam aliud genus , cuius princeps Deus fummus,tametfi
moueat primum orbem , agat etiam alia per omnes mundi partes intra , extraq ;
intentus : Aut eum inconflantem fuif/ fe,nec in eafententia permanftffe. Qjuod
ne cuiquam mirum uidcatur , poffumus videre Platonem fmuli uertigine correptum,
cum in Epinomidc nullas laudes prs terij(fet,quas non in calum effunderet, dans
ei Diuimtalem, adoransq; uti Dcum+ agnofeere tamen cum,ueru, unicum# Deum ipfus
ccclimotorcm,cr creatorem: 6tms.it cm animorum, quod fupra Solem CT Lunam
dcgit,confitcri. q uemnam„ induit 0 . 20$ inquit iUic Plato,aijrans 0 MrgiUe c
Clinia , fatebor eum effe Deum i certe ip/ fum coelum . Mu liaty alia pluriimm
Unium uirum infamant , nifi quod mos cuti temporis fuit, ut etum jhmtna,tcrram,
mundum, fantes,Deos dicerent. Tali D uti/ nitate coelum efl ocus-Aliaqui uerum
oeum agnouit, inferutabdem , rerttmq ; ar/ tificem uocauit: E undem conflit
fiuffe Mentem Arijlotclis,ut fi ccelo,ccelcfhbuscp Welligentijs, tribuat
Diuinitatem, aliud tamen de ucro, ac jmgulari oro [en ferit, quam ut moueat orbem
coclcBem,cas item intedigcntias confaffusfit, quos Plato , uetcresip fupra calo
uiuerc dixiffait . Qtto paulum confidcrato , ad lingularem Deum reuertemur.
Atiftoiclcm aliud Intelllgentiantm genoi.qu !m cceteftei orbrs mournte* OnGfTc:
fipra motui calrAcs.Deoi bratot locaflc: Eorum ucram felicitatem dcC.ripGC' ■
fe: Antiquo* qui h*c docuerant collaudaflc. Cap. II. _N libro de coelo,loqucns
de Jignificatione eius quod dicitur Coelum, PoBrcmo, *inquit,dicitur coelum
corpus naturale ,r bty Io^ocJth vsiftcpofZrr maurbs, nxvu
yxAisk)(ttAayvgxy6y,y} arrodu* ey raxy IJlfiSfi <pxy.ty , Quod ej} in
extrema circumferentia Vniuerft . Sole/ mus enim extremum,v quodfuprcmu
efl,prxcipue uocare ccelum,in quo totam Diuinitatem dicimus habitare -H£c die.
Apparet hic d minitatis aliud omnino ge/ ms,quam eorum qui moueant orbes cr
lumina cceleflia . Nam Platonem prsfe/ ptorem fecutus, fupra ftderibus,in
extrema uertigine mundi, id efl, ut clarum cjl, fupra primo mobili collocat hos
Deos.Dcusautem in Metaphyficaccnfuit mtcUi/ g entias orbium
coeleBiu,Solis,Lunx,ajlroru,epicyclorum,planetaru, qui funt om nes infra primum
mobile,cr extremam circunferentiam.Porrb quod hoc loco ad confuetudinc temporis
, communem $ omnium mortaliu fententiam dixerat d eos habitare fupra
mundum,poBca pluribus uerbis,v ex philo fophia explicans,dif/ jent prxclara
latius uelut in ipfam Theologiam ingrefjus . Cuius hac uerba funt: tfu <fi
•? igcevi (/'tJVxT? Int vt <f)hy, ypkSft awycc, epx- vtfoy cegx,07t 87 1
707r«j,8Tt Kivoy,isi\y$om flayifooSsy. (/Uc7r£p irr y 75714) Kccm
7n<pt/K<fy,vn%bi>os curate mia yHfccoKjy.tn' <fay i<fli
tasv<PiiticcyiTteBo\H,Tiiy xzzif vfw if umerus mteyySLvtoy epo§ccyt ce?tC
edx}Aoiu7te^ngu ocmeSti , i\w iepishu\yomt fabu , xgx tH/cuj* TXfKss&rr vy
roy chvxvfaxiiva. Qua funt, oBcnfum efl autem extra nullum effe ,neq; effe
poffe corpus. M anifaBu igitur quod neq} locus , neq; uacuum,neq; tempus efl
cxtra.Quodrca,qua ibtfunt , neq ; in loco funt , neque tempus ea facit
fencfcere-Neq; illius efl ulla mutatio eorum,qux fupra nouifma,
fipremamepuertiginem pofita funt, fed immutabilia, crimpapibilia , optimam
agunt uitam femper cr opulentifiimam,omnc xuum-Sic iUe.^onfidcra igitur fm/
gula.Prius dixerat,Ccelum dicimus extremam drcunftrentiam,ubi totam dicimus
habitare Diuinitatem. Nunc dat
quiddam clarius. lUic in ccelo,nunc fupra ccdo,fu 7 pra ulttma circun far
entia. Nam dicit
edam extra coelum nuUu effe corpus . Igitur multo nugis femouet as res i toto
mundo, dicens eis effe extra locum, extra t(W pus, qui cum calo funt:Deinde eis
res non effe mutabiles. Ex quibus omnibus cLt rtfiime condat,eu nonfentire de
intclligenda Solis, Luni, plan etaris, epicycloru, qui [uni omnia infra
extremam dreunfirentu, et corporaliter funt in loco et tem pore-Tu loquitur de
his,qui non funt corpora, ideo negat ea habere locu. Totaefc defcripdo ejl
pukhcrrima,diuinaq;,ut a Theologo nihil expedi amplius,de his, qui habitant in
calo, id cjl,defuper.Dcfcribit enim beatitudmc,imrnortalitatem, fc ' deitatem
itemam,itemamq; eorum requiem.quia neq ; [cnefcunt,nefy fubiacent tempori,non
funt in loco,nuUa diftridi,et prifcriptifede.vita non deficit eos oM tubus
bonis copiofifiima. Appellat enim eoru uitam,optima,etx/7CCfKisocTif/,co
pioffima. tiec Aridoteles nunc dicit quid ea fint, fed per neutru genus rct
fc*t i, ea qui ibi. Superius ante dcclarauerat,et declarat alibi,eos effe D
cos. Et in fecun r do Ubro eiufde operis 7oy <Ayovpccroy,(& 7oy cereo 7
broyjni /\ ocflyxioi,7'ois Itois carwjniyM otrrct yovoy «Sdcvceroy.CaWt
autem,et fupremu locum,ue teres quide D ijs attribuerunt,quippe qui folus fit
immortalts-Horu igitur ejl illud, quod fupra calo dixit effc-Eoru ejl regio
habitaculu,ut in compendio fui philo fo pb ii quos J; magis dcclarat-Vetaumq
maioru fuorum Theologiam declarauit itt primo libro reducens eam ad
conftderatione philofophii.SuntigiturDij,Aiiflo/ telc etid tejle,jupra
fideribus . Audi etid quid de hoc ipf o,quod antiefui tradidi ffent, loquaturi^iomp
«aAis tW <rvy.7r\ill<{y tecvToy,revs «fxcelvs G? yccM sec rovs netTfits s
hy-vy KA90US tsrcei Aoyvs Quocirca, inquit, praclare habet, ut quifq; fibi ipfi
perfuadeat,ueteres traditiones,pricipue maioru nofbroru,uerat effe-O Ariftotelcs,firedu
ejl inducere in animu unumquensj;, ut credat uera effe quicrediderut
antiqui,uidc quifo quid retro omnes antiqui tradidi fet,quid Chat iii,quid
SibyUi,quid Mercurius, quid Grici ipfi, quibus fide maxima putas tri/
buendd.Orpheuf,Pythagoras,Anaxagoras,Archytas,Phdolaus,Parmenides,ci teriq;
omnes unanimiter, non iUos fidittos orbiit caleBiu motores Deos, fed unum
fingulare,omnipotentemq; funt conftfH,qui non corpus quide caleBe moueat,a/
liud no agat, fed Deum per omnia penetrante,totum mundis implente,omnia conr
fiderante.Tum Deos quofda minores minijlros eius induxerunt,qui res humanat d
parentes ddminiBrent.Sic Mi cenfueuerut,et tu aliquando afferuidi,fi quis didi
tua bene confideret . Recordare qui dicis undecimo de Philo fophia diuina
libro, de eifdeantiquis.Traditu efl,inquit,ab antiquis de Dijs,per fibulas
intcrdum:£p t<T< cx^ftsrxi ccssro,AciGct yovoy 70 rrf$7oy,o7i Sicvs
uovro, 7«S 7rfl>f 7«s ovo- stes fc J nujS u&s ccy ufiofi voyio-{s.:jA
quibus f\ quis id feparet,id ejl, fibulam, folumfy accipiat,quod ejl
pricipuu,qudd Deos crediderunt primas fub/ flandas, diuine locutos eos
arbitretur. Bene
igitur habet 6 Arflotcles:afferis malo res diuine locutos,Dcos ejfe primas
fubdandas. At antiqui,fi bene mcminijli didi tM,im dixerunt Deos illos orbim
axlcshum motores, fed fcutfupcmi in libris DE PERENNI PHILOJOPHI.A. *«r. de
Calo monfhrajli, fuprcmum alitfiimumq; locum extra calum,et locum et tem pus ek
attribuerint- A fferis autem duunc eos locutos . Si diuine igitur locuti funt,
non funt Dij calefies lntelligentu,nec prima IntcUigentia mouet calum dunta /
xat, aliud non agens . Hic igitur confideratio uerifima ejl , <y
incontradicibilis , nift quis furio forum Peripateticoru uanifimis quibit [da
artificijs ea conctur fub/ uertere ■ Denifyfupradiflu locum tejlatur Simplicius
quofdam interpretii fenjijfe de immobilibus caufis caleSHbus,et immobilibus
principijs, qui njoucant fpheras calefies. In quo quidc cum rede fenfcrint,quod
Aridoteles dc caufis fupermuncU nis fu ibi locutus, in uno tantu error
fuit,quod cos caufas dixerunt , qui ntoueant orbes calefies. quo modo enim
mouent,fi funt,ut ait Ariflotelcs^fomxrr^lon/ gifimi,remotifime,fupra motus
calcflcsiSi motriccs caufas has Arifloteles fen/ )iffct,no longi fime ab
eo,quod mouet,fcparaffcL Cur enim caufa monens Solent, quidem iUic effefupra
calefies motus longinqui fimos, fed non eos Deos,qui mo/ neant orbes: quos fi
mouerent,unufquifq •, flphere fu e uel ineffet,uel afiifteret- ■ Compendium
Philofophix Ariftotclts, unum fingulerem, moderatorem lotum or- dinum
codrftnin»,«it *<p omnis confiteri. Collatio aliorum quorundam loco- tum,de
prtfca PhiloTophu, quxGngu larem Deuro pradua: Deum inuiChiliree omnia
(nOuerc.de regere. Cap, i 1 L . Riflotelrs in libro de Mundo,quemolim
appellabant ,ut ludinus martyr, phi/ ^■lofophix eius compendium,quod ipfe
fcripfit ad Alexandrum, Latinis Pcripa ticis obfcurum,diu'me iuxta maiores,
quos uidebat fentiebatq -, effe fequendos, lor culus ejl de D eo, longe quidem
alia,atq ; ea que t n libris de Calo, er Metaphyft/ ces,non amplius motus dios
caledes,ad quos affixe InteUigentie, id ejl, Dij a fi/ deant
mouentes,introducens,fed uniucrftle dans fummo,ac fmgulari Deo rerum
gubernaculum ■ Et ut decet philofophum,enores uulgi expoliens, dctrahcnsq;fi/
bulofutem,et impietatem. Audiamus igitur eum loquentcm:Mundus,inquit,itent
dicitur alio modo,omnium rerum coordinatio ac difrofitio,vvb Stiit x&l
<Pta fkbp <pvAtt7rJoiiC/H:Qu£cr Deo V per Deum conferuantur: Paulo pofl,
«£ rbivUTcerto , St» oiKi/riifiop : Cuius fupremm , inquit , e/l habitatio Do.
Qtj am fui fimilis hic cr in libris illis f Multo quidem hic religio fius .A
Deo, in/ quit, confcruotur is, qui dicitur Mundus : conferuatio autem effe non
poffet,fl tantum fupremummouerct orbem Iam nomen oiuinitatis uim tantum tribuit
, quod certe minm.Nam ftdecaledi motu , ob quem D iuinitatem Dijs dediffet, hic
fermo effct,non unum tantum nonunaffet,fed inteUigentus multas ficut ini i/
Inis Metaphyficcs.Alterum igitur e duobus dicendum ejl : aut ipfum fibi contra/
dicere, mutante fententias hominu tempore, quodfepefit,cum multa reuocamut in
poBerum,qua prius conflanter afferuimus.Sepcq; accefit g rauius iudiciu.Et
Hippocrates fuos errores conftffus ejl, funditer er Auguftinus,alif(^ multi
boni mi,apud quos ueritas, glori* irmi praeponderaret- aut dicendi in dks
libris eunf quandsm %ot . quondam aflrorum k Plutone acceptam pofuiffe
Diuinitatcm,referuantem fibigc itus aliud Deorum, de quibus alijs in libris
diceret : CT de quibus quidum in libris de Calo innuiffet,cm diceret uetercs dc
Dijs diuine locutosicr cum cis tribuit fu premunt calum, cr ultramundanas
regiones habitandas. N am ea quifmt, qui non exprefiit,queq ; infupremo
calo,imo e xtra,dixit cxiftere, appellans ea neu/ tro genere, quid forte
nefctret , aut nollet fi teri Deos , boc loco clarifime docuit, uidelicct
altifitmam coeli pdrtem effe otKHTHpioy ifQtov , Habitaculum fummi Dei.HXc
igitur funt illa T<e'tKii,quediecbat in libris de calo, Deus fcilicetipfe
princeps maximus, Deorumcj; fupremus , qui Deos alios minores admittit illuc:
non quod propius etiam eorum fit locus, fed quod clementi fimus princeps donat
eis fedem in regnis fuis. Et citm Arijloteles fuprema mundi partem habitaculum
Dei prddicat,mnuit,quod ipft clamamus. Pater noftrr,qui es in calis. A nBotdes
Sioy uocatillum,nos Patrem. Sed c T Patrem dicet Anftoteles, ut pollex proba/
fctHr.NofjQju esin calis : AnBoteles, r'o owwTctroy obttTHgioy Deinde eodem
loco refert Ar&oteles ipfutn idem calum, quod habitaculum dixe rat,ef[e
plenum &uuy trxn«Toy,dimorwn corporum. Non ergo diuinorum a/ nimorum,aut
diuinarum intelligcntiarum. Sempcrq; in prediilo libro appellat di uina
corpora,uteis corpoream Diuinitatem , non inteUigtbilem,uel intelligentem
attvibuat.Deinde dwwius multo, totxmq; animi fuiprorjut declarans fententiam,
adiecit in eodem Ubro:Superefl,inquit,utdecaufa,que continet omnia, breuiter di
camus, ftcut de ceteris diximus. Error enim efl, qui loquuntur de mundo,
tamctfi non diligenter, cr exquifite, fed [altem quod ad do ftrine exemplum
[ufficiat, ao -r Koay t» KVfionccTOy metgteAaniy , quod in mundo optimum , potifii/
mmqi ftt,dimittcreHec iUc-Deinde quanta concordia, quam mirabili confen/ fu cum
his, que in libris de Calo,cr Metaphyftces dixeratf Nam in utroq ; opere
maiorum de Dijs opiniones addiderat,eas diuinas appeUans,cr collaudans. Nunc
tutem iuxta id quod dixerat Orphrus,Mcrcunus, Acmon, Pythagoras, ceteriq;
multi:£fX*ios /x^nsAo^os, xfU mxrfios^izoao-iy«y&fctrarcii us fc« &toO
TaarttvrctjKsa Jhit Siov,iiy.7y trv* \uHU\y: Antiqua quedam fima cr patria e
fl,omnibus hominibus,quod ex Deo, CT per Deum, fuerunt nobis omnia. Audis
igitur antiquam f imam er patriam , cuius meminit ut fuperius utdifti, in l i/
bris Metdphyfvcs,er de Coelo, fepe eodem loquensmodofln libris de Calo: <tf/
yalvf K9“ saccTfivi hoyvs. Antiquos, cr patrios fermones de Dijs. I» libris Me
taphyftces:wxpec(Ai(AoTBU vab t ccpyxlmy,^ rsa.hcu&y ; Traditu ejl ab
andquis,et prifcis.Et illic de multis Dijs ejl fermo,hic dc uno tantum-hecfy
decla/ rantilk.El cuius animi tunc e([et,nunc in compendio lotius philofophie
melius explanat- ibi ferebat Deos ab antiquis traditum, untuerfam continere
naturam: h iccr in libris de Republica Deum unum duntaxat . In compendio
repetentes , que multis retro annis <toaffam,ft quid erroris ignaris
cxcidiffct, f 'olemus cor/ . »09 rigere, folemus emendatius loqui. Sic fecit
AriBoteUs, quod ante* retulerat de md tk dtjs ab antiquis,nunc corrigit,
fentiens id de fingulari Deo. Hanc jkmam ait effe de Deo cunAis hormnibus,eamq; effe
antiquam er patriam. Ergo omnium horm/ tum antiquifiimi genitores
tradiderant,unu uite cuniUnmq;, que ab bominibut po fodentur rerum,autorem. Non
Hebrei foli i genitoribus, maionbusty id didice/ re fuis,fed omnium etiam
genitores nadonwm,poBeris eu tradiderant. Ideo per to tum mundum
manauerant,apud omnes circunjerebantur, Hebreos, Chaldeos, Ke pptios,Grecos
tpfos,qui didicerunt,autore Platone,d Barbaris cunila. Omnibus hominibus
inuulgata fma fuit 4 maioribus, quod 4 Deo trvnsvtt t// , extiterunt,
tuufunt,fkda,daU hominibus omnia.Predicatur, inquit,hoc apud omnes gentes ,
acceptu ab aniiquifmis,cr per traditionem ab exordio mundi ad poBeros deuolu
tu/m.Hoc(fc ejl quod apud Aegyptios,Chaldeos, Phoenices, totumq; Orientem,m/
uenimus eandem atq; apud Mofen de mundo creato phdofophiam. Nafcitur enim bxc fkma,ficut
alia pier afy myBeria, ab exordio mundi , ab antiqui fornis homini/ hus,qm Deum
uiderunt creantem, audieruntq; loquemem,alterq; reftrebat alteri. A
Deo,inquit,cr per Deum.Duo genera cau forum : altera inucntrix,altera con/
feruatrix.Sicutfuperius 0 Deo er per Deum feruari nature ordmem. Deinde me/
lius htc omnia,cr explicatius declarans, addit: Nuda uero, inquit, naturaipfa
per feipfamfufficiensefohuius dcBituta falute.Nulla,inquit, natura, a Deo non
con/ feruata uiuerc poffet-Hoc quidem non in motum ccrlcBcm tantum , fed
uniuerfa/ lem confcruatmem,cr rerum tenacia uincula reftrendum perfoicuum
rjl,crft/ foena forni qrnq; fenferunt . Addit autemtideo er prifeorum
nonnudi,co uf<^ fon/ do progrefofunt,ut dicerent hec omnia Dijs effe plena ,
cr per oculos nobis , er aures,oimemq 'i fenfum offim. Quod diuine quidem
potcBati congruenter dici/ Ur,fubBantue non item.Seruator enim reuera ejl,iyu
yiyWeap,cr genitor, qua/ nmcunfyque mundum hunc conficiant rerum,Deus: non
tamen in eo laboran/ tis,CT perfe operantis animalis laborem fuBinens,fcd utens
potcBate indeficien/ te,pcr quam etiam que remoti foma ludeantur , exuperat .
Altifomam igitur, pri/ marntb regione,forutus ejl ipfe.Hypatosc £ ob hanc
caufam 'a poetis ejl Mus:qui, ut poetari princeps inquit,m fummo totius coeli
uertice prejidet . Cuius potestate maxime fruitur proximum ei corpus,deinceps
per ordinem, ufq } in noBras regio/ nes uniuerfa. TerreBriaq; omnia,quonum
plurimum diBant 4 bono , quod a Deo dtffunditur,debilia funt, cr
corrupttbilia,plenaq; tumultu . Non ejl autem uerum, quoniam per omnia penetret
dtuinitas, inde fit ri,ut noBra , er que fupra nos lon/ gius aut propius d Deo
diBent, magtsq; ucl mrnus utilitate fruantur. PreBat igitur arbitrari,quod
quidem cr ipftDeo decorum maxime fit , poteBatem cius j« coelo praefidentem,
omnibus etiam remotifomis rebus,cauftm effefalutis potius,quam ut pe
netrans,quo net j; decortm,boneBumq; fit , ipfa fuo labore terreBria operetur.
Vm id ne humanis quidm principibus conueniat,ut uilifomo cui$ operi ipfi ad/ 0
finti *|<V ATGViT. ETG7B.. LlBi F I T T. fmt.ut in exercitu, auiurbe,aut
domo,ft farcine coUigendx effent, aut contempti/ bile quid agendum,quodfub
magno imperatore uilc mancipium exeq uetur, impc r olore adejfc oporteret. Sed
quale fertur de Cambyfe, aut Xerxe,uel Dario,qui ad fummam magmfcentU pompam ac
fkflmjit diftatrix raiio,uel ut fima eft,Sufis aut E cbaunn muijibihs omnibus
fedebat, regiam domum admirabilem,cuius am/ bitus auro,<y eleflro,eboreq;
refilgerrt,obunens.Veflibula multa,perpetua'qut micem atria, w continuis
distantia JUdifs ab inuicem, foribus aureis, & altifhmit parietibus
muniebantur.Extra quas proceres , ac freflatif.imi flabant ordine uiri * Alij
cuflodcs,cr famuli, C? regem ipfum arcunjlantcs Jhpatores,c/tcri cuiufque
ambitus cuslodes, foribus Ue a fidentes, excipientesq; auribus omnia,ut ipfe
impe/ rator,quem V Dormnum er Drunt uocabant,omnu quidem aff iceret, nM' que
non exaudiret. Prxter bos item prxerant ah) orario, reditus accipientes: erant
du/ ces item exercitus,ac uenationum : muneribus accipiendis alij prterant ,
cunflicfc cffcijs fuis ordine fungebantur. Totum autem impcrium,quod uniuerfam
ample/ ileus A fum,ab occa fu Hellefponto,ab ortu India daudebatur,dishnbuti
Prxfides, ac Satrapx,cr Reges per prouincias gubemabdt,omnes ferui magni Regis.
Item ueredarij,CT cxploratores,nuncij,v cuflodcs , ficumq; qut de fummis
turribus nodu oflcndebantur,obfemuorcs.Tantut autem eratordo,maxme ficumefiun
inis turribus continuatim per prouincias ardentium, inuicemqs i fotibus impenf
ufq; ad Sufajicl Ecbatana, fibi fuccedentium,ut Rex eadem die omnia, qut inA/
fia noua acctdiffcnt , cognofceret . Comparanda eft igitur magni Regis
potentia, cum poteflate Dei,qui continet mundum,eo quidem debilior, ac inferior
Regis il/ luis, quo hxc Dciftt,iUa animalis uiltftmi , ac tenui fimi . Quocirca
fi indecorant , erat d ii , ipfum Xerxem uidere proprijs manibus uniuerfa
operari , & perficere quxcunq; ueUet,prxfcntemqi agere,longe certe id minus
Deo fis fit.Sed congru/ entius,eut ac uenerabilius,eius in altifima regione
prxfidentis poteflatem per om nem mundum uagari ac pertinere,Solemc\imoucre,
& Lunam, totumq: coelum circumagere,autorcmq; effe falutis rerum terreflrmm
. Neque aum illi aut arte, aut aliorum miniflerio opus ejl , quemadmodum
noflratibus principibus , quibus propter imbecillitatem multorum nanus fuit
nece ffarix. Sedcaefl fummadmini/ tas,ut cum ficilitate e T uno fimplia
motu,omnes generatim formas rerum produ/ cat . Quemadmodum architeili,qui unici
inflrumentt machina, multas er uarus operationes exequantur.similiter qui
neuroffaflx dicuntur , id ejl , qui circulato/ rum inflor aliquod animal
fimulai e mouent ■ Vno enim flo contrailo,mouent coi/ lum, manus, er humeros ,
er oculos , nonnunquam omnes partes numerofe,eius ammalis,quodfimulant : Sic
profcfld natura clima ftmplici motu primi coeli dat uirtutem in fucccdcntia,cr
ab illis rurfum in longinquiora , donec in omnia per/ uenerit.Nam aliud ab alio
impulfum, rurfum id mouet aliud ordinate , cunilis ta/ men Ji« opera
cxcquentibus . Non omnibus eadem uia ejl, fed utria , ac pnuata - . cuique. DE
PERENNI PHILOSOPHIA. ttt etdque.NonnuUis etiam contraria,tametfi prima fe
incitatio ad unicum motum 'm pbUatVelut ftquuexuafe ftmul piUm, cubum, O"
conum, er cylindrum inceret, quodcunque enim in fua figura motum fe daret . Vel
ft quis ftmul animal aquati/ cum,c r terreflre,cr uolucre,m fmu tenent,
abijccrct.Perjficuum enim eft,nata/ tdeelapfumm Jpas fedes nataturum , terreBre
ad moret , ntumcj; fuum inambula/ ttinm, aerium d terra fublatumjublimc uolans
abiturum, quibut unica prima cau ft propnam facilitatem dediffet.Sic habet in
Vniucrfo.per unicum enim totiut cce/ li flrcumaflum,die, v noflu expletum ,
diuerft omnium orbium motus , tametfi ab uno orbe contenti, alij quidem cuius,
alq tardius peraguntur. Et ex ffiacijs lon/ g itudinet, er propria cuique opera
fiunt. Nam Luna quidem menfe au fla, er di/ minut4,deficiensq^fuum conficit
trbem:Solanno,aqualesq ; Mi Venus , er Mer/ curiusMars duplo temporis ffiacio:
lupiterfex iftiits tantum ; fupremus Saturnus duplo, er dimidio, quam infinor .
Vna autem harmonia ex omnibus per
coelum concinentibus.Qua er fit ab uno,cr definit in unum. Mundum 'que uel ordinem rt
fle dixeris Vntuerfum,non Inordinationem. Qucmadmodu in choro,prafiden/ te
choraula, cr priore concinente,confonat totus chorus uirorunt, interdum etiam
mulierum, qui diuerfis uocibus, acutis aut grauibus unum dulcem, temperat umq ;
rnfcent concentum.Sic habet in Vniuerfo,modcrante Deo.Nam defuper, ubi ini/
tium ejl,ab ipfo qui iure mento diflus efl Coryphxus, id ejl,princeps,moHentur
a/ femper er totum coelum . Ingreditur autem duas uus darifimus Sol : quo / rum
altera diem , ac no flem definit ortu er occafu : altera quatuor anni temporii
pcragt,citro,& ultro ad Boream, cr Meridiem progrediens. Hinchymbres,uen
ti,rores,af)efliones(f;,omnia continentis aeris, ex principali caufa
ornnia,fequun/ tur manationes fluminum,tumor maris, arborum pr»dufliones,frugum
maturita/ tes, procreationes animalium,
nutnmenu,uigores,xtates,defiflus,concurrente ad hac, ut dixt,propru cuiufq;
natura-Q^ando igitur omnium Princeps ac Genitor , qui praterquam quod animo
inuiftbilis ejkftgnum dederit omni natura,qua inter coelum er terram
exiRit,mouetur omnis continuatim,motibus finibuscp \ms, inter dum
obfcure,interdum clare, producens innumeras firmas , rurfumq; occultans , ■ ix
uno principio . Videtur cp res uehementer ftmilis his qua fiunt tempore pugna.
Vbi tuba fignum ex ca&ris dedent,ea exaudita,concurrunt omnes, alius
dypeunt capit, aluis induit loricam, pars ocreas implicat,aut galeam, aut
balteii accingitur. > trima equo alius addit,con[cendit alius biga, alius ad
fignum feadiungit : Jlatimcp centuriones,dufloresq ; ordmum aciem
inflruunt,equites in cornu difponuntur,uc htes currunt in fuum locum ■ Omniaq;
ad unius pmcipis fignum aguntur , penes quem tota poteftas . Sic de Vniuerfo
fentire neceffe efl . Vno enim motu , eoq; iutifibili cr abfeondito , impulfis
omnibus, fiunt cunflis propria . Nam
quod inuifibiliter id fiat, neque illi ad faciendum , neque nobis ad credendum
impedi/ tuento rft . Nam etiam animus , per quem mimus , urbes , cr domos habemus, o * quum I
»9« . I!f. ^ puJKffx: , beatos ■
Et ipfe paulo fupcriiti Ariflotelcs ab co loco 7rxy ro 3w oy% Demon fojhifoy
xiuvx,fic Ariflotcles ibi locat euum immcnfum. Aliud oraculum de Deo.lociiqi'
calcBibui.quod Dc ui fonr.ptinctpiuip, crcalor omnium, Lorcrutabiliiiquod nemo
pcccaiu cum latcacquod omnia profpiciat, Cap. X V L . Ltifiime quoc]; philo
fophatus eB uclut coclcjlis p rteo, Dxmon,dc neture M ■**na rogatus, afferens
eadem ^ fuperius: vatf Vfcurhs nvpk «i&fl/xtp» <p Ac/,
^to3yov©J-)7TKVTtoy Tsnyn ,7rxrruy Ji y$jl ctfyu, » H71 Qvh [i&Ax
7T<ivT(t}<pvvcr<XTt fsxlrr cunihitru* Avrocpxms
xXoy&TOijxrmtiueri&fijfvf , «vA©*, * JC ifi/ixuycitnfrf
x(pcu§H^oy,o^vii7ity *■ EK&tr- /F cui rt/T 3h JlixaPiTou ou3ta©' oujy», HtA
l©',>**«5'X,Xsk T«fMC<pC*7lfa(fl% T«i '%JlXHyityxSairnvooiytt
J£\$i7iic<noiwS GaiB®* \t»p,<rvJh Tscu/c,cCi y* St/x/s ififiwuy.. fjriKX
<rH{ tpv<riKHi ovQj.VZ tocJC i/7Tiprs§x vuyxp» qij< cr ipp non
carmine, fed td uerbum reddam: Efl fupra calefit incorruptibilis, ardens
amma,uitalis, omnium fbns,omnim cpto^i principium,Que cr producit omnie,cr
producens omnia abfumit , Exfe 4pparests,inlocabiUs,incorporeus ,immaterialis .
lUinc circum olympum diffun/ utitur in orbem.Hmc rurfum paruus promicet etheris
ft>lendor,Sol,Luna,et afhe 4ccendensHecnoui,diMciq; mente,cetere uero teceo,
Phoebus exiflens-Tu ucro defme,quos nefas fit fcruteri,propter tum naturalem
fapientiem, fuperiora uefti . gare.Ecce iterum meminit illius mmenfx lucis,
quam fuperius ignem, ficemfom memq; uocaret , nunc edam flammam te diuo quoque
Paulo nuncupatam lucem inaccefiibilem. Ab omni philofophia Corium
empynon,flammcum,ardens. H ane flammam , que quemadmodum e Sole manat e
Diuimtate, fupra cecleBem nito/ rem, ut pado ante,CT ut Homerus,cr
Arifloteles,fupra fidere , fupra motus cce / lejks locat. Duo diurna
myjleria,primo de nitore illo fcmpitcmo, tum de loco, fi lo eunt cum dicere Jis
efl Hanc quoque lucem, fcu flammam, uoc at uitalcm omnium rerum fontem, V
principim.Deum uidelicet ipfum extra calum, motus <jb cale/ &es,Hoc
rerum principium dicit omnia produccre,atque abfumere,fvrtaffe,quod ait Dauid,
Dante te iUis, colligent , aperiente te manum tuam, omnia implebuntur bonitate.
Auferes fyiritum eorum,crdeficient,cr in pulucrem fuum reuertentur. Dominus
necis cr uitx,auferens qua dediffet, ft uoluerit: In eandem cum placue/
rit,omnia potens redigere uanitatem,qux fuerunt antequam condcrentur.Hoc fen
tit oraculum, clamans eum ficut uitarum repertorem omnipotentem, ftc omnipo/ .
tentem nmdi,rcrum<fr ommm euerforem,fi ucUct. Ai cuius conftettum omnia
contrcmifcmU *. tfy cmtermifcmt . Qui ungit montes & fumigant,nutu
tremefacit olympum. H xcq; multo de fumina Dei omnipotentia maior prxdicado ,
quam motorem eum dicere calejlem. Multo enim potentius efcomnium tultrum ,
omnisq ; mudi e uertendi h 4 here potejUtem,quam machinam cccleflem,leucm illam
quidem, er uifua incita/ tam monere pofjc.lngreffus deinde de natura eius dicae
Dxmo,prxdicat eum ccy eroefcevM, pafe apparentem,jf>edans infinitam illa
imrnenfamifr lucem. Eflenirp pa fe apparens, pafe luces, a fe,a fonte fuo,e
tbefauris Diuinitatis,maieflatis fux lucem diffundens.Radians 'a fe ipfo, non
aliena lucerna , habens infitam magiam maicjhtis fux claritatem.
Eoc^fempaardet, tanquamSolcaleflis , illius magnx pimitatis imago. Uem eum
uocat fme loco,incircunfcriptum,quia uidelicet infini tus,immcnfx
maieflatis,nuUo loco potens intacipulnlocabilem item , quia incor/ poreus,Z7
immaterialis, extra mundum, omnenty locum er tempus. Vaflitas i gi/
turimmenfitasq ; eius incorporea,nuUo loco capienda. Non ejl infinitus corpore,
fe d mente, fapientu. Secundo,tribuit ei motwm p a totum olympu: idq 5 ad illa
fiam mam,diuimfitmumq; fplendorem rcferas,pandentem fefe circunquaque, cundaq ;
compledentcm,pa totam olympi uaflitatem. Quantus ejl enim olympus, cum ter
rx,qux centriin toto Vniucrfo babentrationem,fmtuafl*,ingentes.At olympum
eundis orbibus fublatum, in immenfum terra latioribus, quanti! effeparejliHunc
circum fanda,amocna luce complet Deus, nulluscy ejl locus, fi locum iUiceffc
fis efkquin a fylendore facro contingatur. Ex hac largi fima luce, afferit
accenfa lu/ mina ccelejba,Solem,Lunamq;. Tejlaturidem ludxus Philo ,
Platonicorum exi/ mius,ldeam omnis luds,cr fontem, tbefaurumq; nitoris Deum,
•ncu/xvyuuy, ornnilummem,luminofitalem dicens, deducens ab ea, corporum
codeflium , om/ mumcfcrerum lucem . Hac diuinifiima lux fecit corpora
cceleStia, er prx qua Sol tenebra funt,CT caligo, ficilc potuit exteris rebus
dare nitorem.Prxdicat ora culum , hanc xtheriam, Solis , Lunx, afhrorumfy
lucem, effc tvt9*V/, exiguam $ paruam,minimam,obfcuram:Reputa igitur,quanta
fitiUadiuina claritas,cuifcin tilia quxdam eB lux folaris,
omniumfyfiderumcolLtU. Hxc,inquit,funtquxde Deo mihifeire datum.Hxcuidi er
noui.EtfbrtafJe dicat ad hunc modum. Cum ad, Olam claritatem uenturus
effem(utinam meafceleranon objhtiffent) oblata mihi, fueratjCT ut prxmium
propo/tta-Vidi eam aliquando, fed procul, uidianimo.Cx / ttra taceo, non licet
homini loqui-Sunt enim arcana uerba,id ejl,arcanx res , quas tu quoque abfijle
[erutori, quas te [cire nefis . Nofler. Theologus , Non licet :Dx/ mon,ov
&mis,Nefks efl,Dcfmefcrutari , amorem compefce quxrcndi . Nec fis ejl, quo
tibi compares fcientum,quam uti naturalem pofiideas,arcana rimari cot/-
leflu.Tenes qux teneri de Deo,potuiffent Rogatus item an quis peccans , Dei/m,
Utere poffct,reff>ondit: Ovc/lus ap?.H$oi ToiGb ottfoioi s t&gAwiyfsJi
Kcyut \t7t\K<pvytt afaunop omut* ' - . • n i Vah* tft . Pewrte Sii 7»Aif «,
7jwr* Siis m^co-auTot. "» Ptt¥T<c lu»yeviy’o7nGx 7iW«Tt %gu lf>7rts.
Qjufii.it, Nemo profifio,qui talis efl, Deum Utere pofiit. Neque fagaribus do/
lis , aut uerbis acerrimum oculum fubterfugiat . O mnia plena Deo , Deus ubique
uagatur,omnix umificat,preducitq; quacunque ffirant,v inambulant.Ecce que de
uno Jhgulxricfc Deo predicat Damonfunt ca,qua de Anime mundi,? octa di/ ninus:
Spiritus intus alit, totam# infuft per artus. Mens agitat molem, cr, magno [e
corpore mifcet. I s Deus ubi# ejl, omnie uiuiftcans,dans omnibus que ui:mt,et
mouentur,uitam, cr motum, portans omnia uerbo uirtutis fui. Eius# funt omnia
plena. Eo# is ejl quem dixit Aratus,cr eum fecutus Poeta, louis omnia plena-Non
alicuius uideli/ aetfiditijfed uerifiimi,naturalifiimi Dei,de quo,uelutdiuinus
Theologus hac edit oracula Dimo,prouidentii diuini magna conjtfiio,quam mitti
peccantes pofiint effugere. Ide atq ; illud in fxcns literis. Si afcendero in
coelum, tu illic es:ft defcenie ro i« 'mfemu, ades, q tuta inter uirunq;
oraculi concordiaf Damon oculum Dei aAH.sy.oy , Fortifiimum, robufcfiimum,
acerrimum, omnia contuentem, terror , coelum, mare cottuftrantem. Quxntumuis
item ardfiriofam alitia, dolis#, te eir/ cuntegas,quantumuis abfcondas, oculos
eiusnon poteris effugere: Quiduisloqita ris,didi,fsria# omnium funt in confrcAu
eius, illud Philonis ocxoiylau otpSecA I m #Ai>r« 7r«yrx,pcruigm oculo
cunila cernit, qju enim fieri potefl, quin illi fmtcunfla nota, qui uitas
omnes,mentes# cogitatriccs finxit priorfEn illa Pytha gora ■^v/uoutiEt
Pauli,Genus cum fimus Dei in illo mouemur,CT fumut.Vni /. oserfa inquit
oraculum, comple flitur. Oraculum uere mirabile,omnipotente uniti te claros ex
omni loco radios iaHante. Omnis enim lingua confitetur caleflm ter f rejktum,
cr infernorum, quia dominus I efus Ckrislus in gloria ejl Dei patris. Ro gante
quoq ; ftcerdote,quanam religio plurimum maxime# foret fuperfles, inierit
miranda de Diuinitate, utuifumfuperius.Vtinamnemenuncfuprem6,acnouiffi m
interroges, infelix [accrdos,de diuino Genitore, de# chara, v unica prole pa
nomphai regis.Et Spiritu,Qtu continuatim continet omnia,monles, terram, fit/'
mina, mare, tortarum, aerem,ignem-Qui me nolentem, domibus ab his repellet.
Mox']; linquetur de fertum limen iflud oraculorum fundendorum. Pomphlum re gem
caleflem, dicit quod ei cmftx oracula concinant- Panon: phatts eflfcui Tria-ec
i puycM,omnis jtma,fmc oraculum camt.Huius,quem etiam diuinum Genitore di/'
tdt,nominal unicam Prolem.Sonat enim GriccTnAvytTOS„xut dileriufaut uri eum
Filiu-Spiritum quoq; nominat diffufum per omnia,de quo Marcus etiam Tui
lius,cum,per omnia pertinere,perinde ut oraculum,cr per omnia cor,tinuatum,jr
cut hic Horpu/icy affirmat, ex fontibus antique Theologia hac ad uerbum de re
rm pulchntudmc,concentu# loquetKilictinquit, fieri, omnibus continentibus * • s
4' # ktict . ialerfe mundi pariibus,profi{l6 non pof[ent,nifi ea uno
diuino,& continuato foi ritu continentur.Bene igitur etiam Damon locutus.
QuoJ Iupiirr fliDcui illt ueru i.magmit.Dfmonit oraculo : cpcdtiuspotcflas ,
emnibaa •intranda : quod (olus illt fapienr, largitori}! (apicmix : 6c quod
lute oncBla,atic fani a' D «mone edita Philofophorum (efttmonio. Cap. X V I L
EVndemeffe quoque I ouent , ac uerifiimum , naturalemque Deum,qua'que‘ de I oue
(luxit Aratus , & Homerus ,cffedc fmgulari Deo , Dxmonnis etianf I eflimonio
probatur Rogatus de aterno Deo refj>ondit,addens de interitu [uo: Uy
ffct/fc&J Tt uCp {tVS,K tOS\TCU,0) taiytxAi £tv» o i 01 yoi trymy
v7rtAu7isrcu nqju^ax. Aliotn locOjUekcmenter mgemifcens: oioi
yiit^7nJ\ssavK\Mn.7Su>oiyyT cL7n}Att[t Ol^tT«,W« epMjcyi yi Aiifacu vgiviOy
epSf. Erat lupi ter, rfl nunc,cr erit,o magne lupiter,Hei mihi deficit
oraculorum cleri/ tas-Hoc illud in facris literie,Sicut erat in principio &
nnnc,cr femper,CT in fe/ cula. Heu heu tripodes plangite,obit Apollo . obit,
quonia flammas calefis lux, uim adhibet- Lucem fupra calo mirabilem,uocat Deum.
Et de fuo uaticinatur in/ tcritu.Dc Byzano quoq ; qui condidit Byzantium ,
contra eum , qui eum amula/ Elf 10 xgu 7rtcAwof>y.&' vmuysAjegx A* vt
'rounte, Ov<n y. eposA&' iroi yvy aty «ren epttrsyiyiStu Kjavo» yclf
&MJ euhfiSjtny vsrift^vTa v oy ngu yn r^oyta,t(gu.^xifo{ Jrtif vj vzrtf
3*j/, Popt&S r ,«tA terr »*^P nt&oy curri. k Quxfunt , Excitare,
vreuerfus fiflina, & dicas ifla. Non te Phoebus ipfeiubel fortiori uiro
depugnare.lUi enim Deus ipfefuam porrexit manum. Que e r terra tremit , v
coelum defuper patens, pontusq;, folq;, <y tenebrofum Chaosipfum. Uihil
abfeondit de Deo : prius regionem , claritatem , creationem etiam Deorum
fradicauerat,nunc uniiierfalem prafenda.Nofiris igitur in literis etiam
extat,Tre munt potefiates, tremunt uidentes angeli. E cce nunc omnia tremunt ad
nutum eius^ uafUtas olympi, terra, pontus, Sol injuper,w ipfa tsrtara. Tremunt
autem omni / potentcm,tremunt, dtm uoluerit,ucnientem.Nam mons Sina tremebat, v
fumi/ gabat, (T horror erat maximus in cajhris Hebraorum. T alis ubiefr terror
firel , fi ipfeueQet, cr fefe quantus ejl oftniderct, quantum eum coelicola
cernunt- Meri/ foq i uident,cr objluprfcunt,horrent,cr latantur ad tantum
numcn-Serapis quo/ afue in oraculo de facientia eius in calo florente,pradicans
eius largitatem : Toosm isrttgiT&Gspty Aceo-tAH&iw e7mfat( . J u . tt 4
mfiniUt roof ‘. m. * tnflnita,inqmt,fapientia ttcrfatur in limine regis
immortalis, lUe dat & munus Uf gitur- Vocibus igitur humanis et Damoni*
decantata, apertae}; efi Theologia. qu£ ne quenquam e noftrts confi/txiffe
fufpiccris , adfunt ipft phdofophi teftes . Nam praterquam quod fuperiora
oracula produxit m libris fuit Porphyrius,m eo quo/ que, quem Plutarchus
infcripfit , Cur Pythia defterit oracula fundere metrice , er
Plotinu^ProcluSyalijq; Platonici,qui pafim Apollinis oracula proferre folent,
de/ clarant his oraculis flem fe kabuijfc , er Damonem ueluti declaratorem
rerum abftrufarum hominibusq; ignotarum,ets fuiffe . Affert igitur eo libro
Plutarchui oraculum, quo Damon fmgfdarcm Deum efl confeffus , er pradicauit,cum
mode ratc,cr iuBe iudulgentem. Rogatus a quodam, qui peccauerat, an ul la f
'celeris ef/ fet indulgenda,refpondu:arra:rrx krxyKceict ovyyt*(>u fovs, a|/
t»s,cbs ovtPty «nv icvrfov.omnia neceffaria concedit Detts,uerun/ tamen ita
largiens, ut nihil immodice.His Damon er Deu unum nominat,<y cie/ plentem
pradicat,ufque quo luftuia poBulet . Oraculum autem, quod affert Pro/ - clus,efl Attflima
Theologia declaratio, funde propheticis oraculis. Dicit ergo Pro «1 us fuper
Timaum:ovmt </l% k 91 t« Aoyict roy niyisey roxrr oy yliu
7THy£yT&ffvtyop&H,s@u.tiiQv<>y ocnoys.v»H<rcu TK7ra*7VC, -
trdqv, «SIh SgmtrKU yfvrit vnAt/7ttixtA9V 'kvQy/ ovgOfj&M©' 7jj >hsm£
imvJjpv 7tvgo s cwQ<&, K oo-fitoy
<$fuaKtay,K0tAw{MTK,7rK*^ycCf<pf!<p} "TO KSCTO) TUVUy KXT<r«f
KyHTKS. ltacfc,inquit,ctum oracuU,maximum Deum, fontem fvntium hunc appellant ,
C T [olam eum uniucrfa genui ffe-Dicit enim de pote Rate eius: Exdit hinc
rapide uariantis materia ortus. Hinc rumpit utbar,crftos omnis debilis,ignis.
Mundorum % globt,ndn$ hinc funt omnia nota, H incq; mican t radij, er mundo
mirabile lumen. Audis oraculum, eunda ab altiflimo Deo profeda canere,repetent
quafi Gcncfm l Mofaicam.Vt Mo/r; e primis operibus eius prodidit fuiffe
tcrra,cr aquam,nem/ pe materiam totius futuri mundi,congeriem, er [ementem
omnium rerum,non fe/ tus Damon primum affirmat ab eo proftSiam generatione
materia multiformia, cui uoria fpecies uiciflim inharent,propterea tmdtifbrmis.
P ofl hanc matenem,fe/ nentemq; rcrum,v mafftm , quemadmodum ad res gignendas
eam praparaue/ ratfapiens opifex , fteexeis pracipuam , principem eundarum
uifMirn rerum, produxit lucem. Hoc memorans Mo[es,pofl terram , aquamq;
creatam, ait fubiti apparui ffe lucem. Damon fimiliter ab eode prapotenti Deo,
flumen lucis erupiffe: lucis inquam,pra qua lux omnis , er ignis debilis fit .
Ipfa uero flos omnis lucis: Ea enim cjl lux [otis,Lux mundi corporei » Pofl
lucem, ftcut Mofes, quifilucrat :• 'J t \ creationem . *ot creationem orbiu
ccdeRiu, eam poRca repetitum, dixit ab eo omnia coele Ria per fi At. fu: uno
complebitur uerbo Demon, mundorum globos omnes, eyconcauas HUs orbicularesq;
coeli machinas em ficiffe.Deniq; utMofes repetens ait. In die qua creauit Deus
coelum cr terram, fic per Epitogii repetit Demon, ab eo micare C r m terras
fundi radios omnes bonitatis. Omnis ergo lingua confitetur, coeleRiu, terreRnu,
cr infirori,quia Dominus lefus ChriRus ingloria Dei Patris. luRinut igitur
martyr er pMofopbus ad gentes , ait oraculm fuiffe quoddam , hymnum gforie
dmne.oTi r> orctp viuy^yshgiop ifstotiyi vero' 71 , vyvoy
7nu/‘rixfi7t§&’ tK</Hsvcu,VTtos qv t*t<ra> tjP VfiyoO \q>K , OT
i 7Tf«T©* TsfMtrees ixi§07ruy,K<Acetx. </lt xftAtc iteg.ngte cS&y
otofiStee joy sjyy» yim f« wotoeis, uy i<rnyj crtwtSn . Nimirum, Oraculm
ueRrm rogatum k quo/ 'dm,ut hyrnnm funderet Omnipotenti, fic i n medio hymni
dixit : Quod primus hominum firmator, Adamq; uocauit-Et hunc hymnum apud
multos,quosipfifci/ tnus,contigitafferuari.Vides Demonem hymnos,
cuiufmodifunt,quosoRendi/ mus,edidiffe,fingularem Vniuerfi creatorem Deum
ingenue confiffum . vidit ite Labandus oraculm iUud,quo Demon dixit,(jiiKftz
tfli ytfis « yyiAoi iniis: Exigua Dei portio nos Angeli . Profert enim hoc
carmen m fuis mRitutionibus: Querend,inquit,cuidam quis effct,aut quid
effetonminoDcus, refyondit uigwti Cr uno uerfibus-.quoru hoc principii cR. Sic
Labandus. Nec refert quod carmina fint tranffofi ta,ut quod Labandus
pmcipiu,n«s finem carminis effe feriptu refe rimus.Tacile enim potuerunt uerfus
transferri . Satis efi oraculum reuera Demor Itis effe,id efi,ApoUmis, editum
non Delphis,fed Colophone, idem in libro de Ire Dei,aliud oraculum,cr quafi unm
ex [uperioribus ait Apollinem Milefium effit dijfe,confultm de religione
ludeorum. HtAi Stof/ &trsAMCC,ngu yivyxT/tfcc 7 rffc •ncurrasy, C{/ uffi
ycuKiitgu $aA*«r«, v Tsep7ttfioi Ti/xvyoljUgu «Acu/cons t
K<J>§iiJtv<ri* Jforujje p recedit hec carmina quod affertur k
luRino,Eu[cbio,alijsc£ multis, fluod eundem Apollinem refbondiffcfirunt: M ivoi
yccA<Acuoi (o<fylw Ac xXJ>P,n</T ccp i Gfcuot, Ksrnffismp twtwnt
nGafayvoi «yuif» 1 - ,ni PINIS T I &
T 1 1. »5 AVGVSTim 0.%— i . >4 . r • ’ fi 1 X-- ,’v * X * i BINI ‘ IN QJ 0 PLATONIS IT ARISTOTELIS TKBOLOCtA
DISCVTITVR; Ariftottlrm Angularem Deu» e fle confcflum t No« folii moubut
caddlibui , M omni item mundo eu» pnrfecifle : Bindcm fuifle Academicorum
Philofo» phiam: Eandem Sc Senecae : Non folaj intcMigcmhi , qc* coelum »oucanl
cu» agnofccre. Cap. I. < Ojl
prtfeos Philofophos,qui nugis Theologi dicebantur^ et pojl ei fecula,qua 4
Mofe,Trifmegiflo$,ad Pl Morte, Anjlotelemty uf Jj decurrerunt,in quibus adorata
cr co/ gniu fuit,pradicataq} fmguUris Duiinitas,partim lucem hunc affercte
natura, parum ab exordio generis humani, quo folum Deus ucrus colebatur, ea f
'cientia mandte,qaip pe quam per omnes terras feci patres antiqui deferebant,
fuccefferunt duo multorum Philofophorum, Acadcmiarumq ; principes, ad quos
uelut in portu ueteris Sapientia naufragia deuenerunt , fed pro uarietate
ingenio / rum magis Platonem,quam Ariibtelcm,qui rerum infimarum , fenftbusq ;
nota/ rumjhdio magis dclcflatus,obfcurasiUas,ingemumq; humanum excedentesPU
toni,cxterisq; uefagandat reliqmt,ueterum myfleria,fccretaq; Dei,ftlenda uent
ratus, quorum difficilis effet , nec procul 4 temeritate confirmatio . Sed
quoniam nullus fermo citra Dei appellationem haberi potefl , nec ullius P
bdofophut fitn/ ' damenta (labiltri,nifi origine reperta,multa dc fontibus
Theologia naturahs(na/ turalem dico,non fditid, frbulofam,quam ratio, naturaq;
docet omnes homines) fvmltter atque alij loqui coaftus efl . Quibus
confideratis , id iudicium colligitur , aut ueritatem inutto imprudenti $
excidiffe, aut non habentem quid pro itero affe reret,diuerfa
rationeloquutum.Quam animorum inconflantiam,in omnibus Pjji lof>pb«/trc
deprehendas. Nondum enim fulgor ueritatis terras impleuerat , quo pulfa omnis
denfa caligo , unam duntaxat ueritatem homines fequerentur. Erant autem cunila
crafisoccu\tata,v drcunfiifa tenebris ■ Hac caligine effrdum efl , . ut
Aristoteles CT P kto in afferenda D imitate modo ccclum,motusfy ctrkfles ad/
nirad,illic Deum fe repenffe crediderint,modo refipifeentes, implentem omnem
mundum, quemadmodum fuperiores,magnum iltum,infcrurabilemq; Deum,non coelum
duntaxat mouentem, fed prxfentem tibique prxdicauerint : longe quidem clarius
Plato,quam Anftoteles.Deleilis igitur uerioribus,primum ex Anfiotde, • itein
Platone, ut cuius uberior aflluentiorifc Theologia diligentius examinanda efl,
eandem atque apud fuperiores pietatem reperiemus. Ac primum inflindusiUos, id
appellationem fmgularis Dei compellimur 4 natura , uideamus . S/pe extat apud .
*•; Mpud eum , Deus er natura nihil agunt frudra. Hic CT Deus fmguUriter rxeel/
bntcrq; nominatur,CT opus ei magnum,mirabile,uarium tribuitur :tum uero cum
natura fodetur: fed ipfe prior, poji tuitur 4 nomiruttur. Qjpcunq; igitur huc
coit / fiderando ddatet,quid aliud reperict,quam Deum autorem nator* <T
principem i quemadmodum fcribit Mofes,appeUari?QJlicquid enim tradidit M ofes
Deum fi/ eiffe,primum terram cum aqua,poflea Solem, orbescfc calefies , tum
plantat V animalu,eac J; mirabili ordine pofuijfe,hoc omne, natura ejhqu*
idcirco nihil ex/ orbitantyiiec curfusfuos deprauant , quia fida funt optima ab
optimo magifbro . Eo^uocatur prima Sapientia, era Pindaro «fisori^ris, optimus
artifex . Et A riRoteles dixit Pherecydem,multosq; altos,primum autorem ,
creatorem, opti/ mum dcdaraffe.TheophraBus omnia uolentem optima. Itaq; non
agitfrufka na tura,quia Deui eam fecit optimi H *c$ confociatio Dei, ac nator*,
non eft duo/ rum,ueldiuerforum: neque enim fodarentur ad unum idemq; opus,
neque duo/ mm aqualium , quod c rCeus praftrtur , er natura fine Deo nomen
inane eji. Sociantur igitur uelut artifex, cr artificium. Quicquid enim fit X
natura, eo tefle, fit item i Deo. Si enim loquens de rebus ut uniuerfum, qu£
[manatur* continen/ tur,eas nec X Deo frufbra fieri, nec X natura dicit , certe
quicquid jit ab uno, fit item ab altero -Nihil cnimfuperejl alteri,fi eunda
jiunt ab alterutro . Sei cur duo rerum autores declarantur, ft fufficit
unus,ucl Deus,uel natura feorfumflmo noit fufficit,neque uult, quemadmodum Democritus
, er Epicum , fme Deo operari nattiram, nec Deum X natura fegregatum, ceu
gubernatorem X naui ■ Sociat ig/ tur utrunq^alfgrum uelut autorem, artificem,
alterum uelut artificium, ut g uber/ tuitorem, ac nauim. iam uero ft Deus agit
nator am, princeps eius, ac moderator ; certe non motus cedi folos moderatur,
nec per unum motum gubernat naturam . fed effe eum prafentem ubique,qucmadmodm
dixerat Pythagoras, neccffe <jh V quemadmodum iUe cecinit: Spiritus intus
alit,totam< jj infiifaper artus. Mens agitat molem, magno [e corpore mifcet.
Non folos igitur orbes cceli mouet, non in coelo dun taxat, fed ubique ua
fatur, infufus,non infixus mundo.Quamfuiffe Platonicorum , Peripateticorum $
fen/ tentiam,tcdatur Tullius in Academicis. Partes,inquit , autem effe mundi
omnia, ; jau*inftnt in eo, qu* natura fentiente teneantur,in quaratio perfida
infit , qu t fit eadem fempitema-Nihil enim ualentius ej[c,X quo intereat. Q
tum uim Ani / mum effe mundi dicunt,eandemq ; effe Mentem , Sapientiam '<k
perfidam , quem Deum appeUant,ormuumq; rerum,qu* funt ei fubiedx, quaji
prudentiam quan/ iam procurantem,caleftia maxime , deinde in terris ea qu*
pertinent ad horni/ pem-Hac TuUuis.Simtlia igitur Aridoteles fentiebat, quum
Deum, ac naturam tiM agere Jrufbra, fepenumero clamat-Scntiebat Deum effe Mente
uniuerft,Sa/ fientiam^ perfidam, cui fubieA* mundi partes omnes effent,
procurantem : „ omnia . s . »0* inquit iUic Plato,adorans 0 M egillc C r Clinia
, fitcbor eum effe Deum i certe ip/ fum coelum . Mwltdcj; alia plurimum UtUum
utrum infamant , nifi quod mos eiut temporis fuit, ut etiam
flumwa,tcrram,mundum,jvntcs,Deos dicerent. Tu't Diui/ mute coelum e fl
Dcus.Alioqui uerum Deum agnouit, infcruubdcm , rerumq ; ar/ bficem uocMUt:
Eandem conftat fuijfe Mentem Arijlotclis,ut jl coelo, ccclejhbuscfc
InteUigentijs, tribuat Diumiutem, aliud tamen dc ucro, ac fingulari oco fcn
ferit, quam ut moueat orbem ccclcftem,cds item intcdigcntias confeffus fit ,
quos Plato, uetcresq; fupra coelo uiucre dixiffcitt . Quo paulum confidcrato,ad
lingularem oeumreuertemur. Auftotclcm aliud IntefHgemianrm gcnuf.ru lm calefiet
orbet mourolet fcnGfTc: fupra motui caleftei.Deot beaioi locefle: Eorum ueram
feliciiaicm tlefcripfiC' - ferAntiquoiqut hac docuerant collauJafle. Cap. II.
-N libro de coelo, loquens de fiyiipcatione eius quod dicitur Coelum , P
oftremo, hnquit,dicitur coelum corpus naturale , t 0 ip ioj(oe/n 1 wt fiQofx -f
vrctrrot, itu^x/A Idyck-nifrxtop,^ nccvce y&AisttMtAeipvgccyop,y} a> ve
6u* ep w ap IJlpvSl epap-ip , Qjwi ejl in extrema circumferentia Vniuerft .
Sole/ mus enim extremum, er quodfuprcmu cjl,prxcipuc uocare coelum,in quo totam
DiuiniUtan dicimus habitare -Hac die. Apparet hic Diuinitatis aliud omnino ge/ nus,quxm
eorum qui moueant orbes er lumina coelejlia . Nam Platonem prope/ ptorem
fecutus, fupra fideribus,in extrema uertigine mundi, id e fl, ut clarum cft,
fupra primo mobili collocat hos dcos.dcus autem in Hetaphyficd ccnfuit Intctti/
gentias orbium calcBw,SoUs,Luno,aflroru, cpicyclorum,planctaru,qui funtom nes
infra primum mobile,cr extremam circunferentiam.Porrb quod hoc loco ai
confuetudinc temporis , communemcp omnium mortaliu fententiam dixerat d eos
habitare fupra mundum, poBea pluribus uerbis,& ■ ex philofopkia explicans,dif/
ferit p r ocior a latius uelut in ipfam Theologiam ingreffus . Cuius hocuerba
funt: <f£ ■¥■ VgCCVS </Vfc</Vx7f 071 *T <fap-> BTt ^t<9j
(TOUfaX, QX- op xgxfon it\. vo7Toe,VT\ xwop ,vrs. j$et>os tf&ptfotflip,
Jlic7i€p irr y vinea kcckh 7rt<pUK<fp,isn %or«s alme 7tvi«yHgceo-K^p.ir
<fap &</W vcsifiiUix n%TCtJSo\H,vibp vfw IfeevvcTU rivarypJb/ 6ep
<po§«p, a?iC MXfAoi<oTX,yffL <etto9« , viuj xqjsiw lyoimc feolw , xgx
viw au» vapKivarrvp J^ixvsAuvop otMxvlaxtivx.Quofunt, oBcnfumejl autem extra
nudum effe,neq; effe poffe corpus. ManifeBu igitur quod neq; locus , neq;
uacuum,neq; tempus ejl extrd.Quocirca,quo ibflunt , neq ; in loco funt , neque
tempus ea fuit fenefcere-Neq; illius efluUa mutatio eorum,qua fupra nouiftma,
fupremamq; uertiginem pofttafunt,fed immutabilia , cr impafiibilix , optimam
agunt uilam femper er opulentifimam,omne ouum. Sic iUe.^onfidera igitur fm/
gula -Prius dixerat, Coelum dicimus extremam ctrcunferentiam,ubi totam dicimus
habitare oiuinitatem.Nunc dat quiddam clarius. l Uic in ccclo,nunc fupra
codo,fu rpra ultima circunferentia. Nam dicit etum extra coelum nuUu effe corpus . Igitur
multo W* 2e« T. multo magis femouet eas
res i toto mundo, dicens eas effe extra l<xutil,exlT4 tettt / pus,que cum
calo funt:Deindc eas res non effe muUbiles.Ex quibus omnibus cU rifiime
condat,eu nonfentire de inulligenda Solis,Luruc, planetaru,epicycloru, que funt
ornnu infra extremam circunfarentu, et corporaliter funt in loco et tem pore.Tu
loquitur de b is,que non funt corpore, ideo neget ce hebere locu-Totecfc
descriptio c/t pulchcmme,diuineqhut d Theologo nihil expedi emplius,de his, qui
hebitent in calojd ejl,defuper.Defcribit enim beatitudinc,immortalitatem, fe '
Ucitatem etemam,etcmam'q; eorum requiem:quie net j; fenefcunt,nei j; fubiacent
tempori,non funt in loco,nuie dtftndi,ct preferipti fede. Vite non deficit eos
otn tubus bonis copiofifima. Appellet enim eoru uitm,optvnu,ctv7CCfKisKT9t/,co
piojifime.xec Andotcles nunc dicit quid ee fmt,fed per neutru genus tcc Uti, ee
que bi.Superius auti dcclereucret,et declarat Mi,eos effeDcos.Etinfrcun/ do
libro eiufde operis 7oy <A'ovfwcy ,@Toy woo rmoyot /\«^aio»,T«S hoX
cariv<ltiiy,d)t orree yovoy «Batvieroy.CaUi eutem,etfupremi< locum,ue
teres quidc Dijs ettribuerunt,quippe qui folut fit immortalis. Horu igitur ejl
iUud, quod fupre calo dixit effe-Eoru ejl regio hebiteculu,ut in compendio fue
philofo phie quot J; megis decleret-Veteiumi Jj maiori! fuorum Theologum
declereuit in primo libro reducens eem ed confideretione phdofopkie.Suntigitur
Di/, Arftto/ tele etia tejlejupraftdcnbus. Audi ede quid de hoc ipfo,quod
entitjui tradidi ffent, loquitur:J^t07nfK«Aii ovwruOfo tccvroy,r«vs «fxctiiss
<£ yccAisx tovs ncerflvi n/xiy xAmiS Jr« Aoyv s Qjiocirce,inquit, preclere
hebet, ut quifq; fibi ipfi perfuadeat,ueteres treditiones,precipue meioru
noftroru,ueres effe-O Aridoteles, fi redit ejl inducere in animu unumquenq;, ut
credat uera effe que crediderit antiqui,uide quefo quid retro omnes entiqui
tradidi fet,quid Ch«l dei, quid SibyUe,qmd Mercurius , quid Greci ipfi, quibus
fide maxima putas tri/
buendd.Orpheus,Pythagoras,Anaxagoras,Archytas,Phihlaus,Parmenides,ce teriq ;
omnes unanimitcr,non illos fiditios orbiu calediu motores D eos,fed unum
finguUre,omnipotcntemq; funt conftfii,qui non corpus quidc caleftc moueai,et 1
iud no agat, fed Deum per omnia penetrante,totum mundu implente,omnia con/
fiderante.Tum Deos quofda minores miniflros eius induxerunt,qui res humanas ei
parentes adminiflrent.Sic illi cenfueuerut,et tu aliquando afferuifti,fi quis
dide tua bene confideret . Recordare que dicis undecimo de Phdofophia diuina
libro , de eifdc antiquis-Traditii efl,inquit,ab antiquis de Dijs,per fabulas
interdum:*? tSTisytofitrcts <c(/to,Ac iioi yovoy to yrf&7oy,oTS iicvs
ioirro, rxS 7Tfotf reet oi/trtceg tfrtujBuvs ce? vonicrfcjA quibus fi quis
idfeparet,id efl , fabulam, folumty accipiat,quod efl precipuu,quod Deos
crediderunt primas fub/ fiantias,diuine locutos eos arbitretur. Bene igitur habet o
Andotelesiafferis maio res diuine locutos,Dcos effe primas fubdantias. At
antiqui,fi bene mcminijli dide tua^ion dixerunt Deos illos orbium ctxlcflim
molorcs?fcdfctit fuperns in libris . t»r. de Cedo monfhrajli, fuprcmm
altifiintumq; locum extra calum,et locum et tem pus ek attribuerint. A [feris
autem diuine eos locutos . Si diuine igitur locuti funt , nonfunt Dij cccleftes
lntelligentix,nec prima mteUigentia mouet coelum dunta/ xat,aliud non agens . H
xc igitur confidrratio ucrifima ejl , cr incontradicibilis, tufi quis furio
forum Peripateticoru uanifimis qutbnfda artificijs ea coneturfub/ uertere ■
DenifyfupraJiflu locum teflatur Simplicius quofdam interpreti fenfiffe de
immobilibus cauftsccdeStibus,et immobilibus principijs, qui moneant fakxrat
ccdejies. In quo qmde cum refle fcnfciint,quod Arifloteles de caufts fupermunda
nis Jit ibi locutus, in uno tanti error fiut,quod eas caufas dixerunt , que
rrloueant orbes calefies. quo modo enimmouent,fi funt,ut ait
Arijloteles^farrxr^lon/ gifiime ,remotifiime,fupra motus cedejlesiSi motriccs
caufas has Arijlotelcsfen/ pffct,no longifiime ab eo, quod mouet,jcparaffcL Cur
enim caufa mouens Solem, debuit fupra Sole,frharasq; omnes longifiime locarif
Clari igitur , Arijlotclc Deos quidem illic ejfe fupra ccdejies motus
longinquifbnos,fed non eos Deos,qui mo/ N eant orbes: quos Ji
mouerent,unufqui[q ; frhxrxfux uel ineffet,uelafi fleret* • Compendium
Philofophi* Arlftotelu, unum Ungulatam, moderatorem (oium or- dinum
ccdcftium.uuarp omni* confiteri. Colluio aliorum quorundam loco- rum.de prifea
Philorophia. qua lingularem Deum pradicai Deum inuilibilitff nu mouere.de
regere. Cap. IlL - Riflotelesmlibro de Mundo,quem olim appellabant jtl luflinus
martyr, phi / A-lofophia eius compendium,quod ipfe fcripjitad Alexandrum,
Latinis Pcripa tkis obfcurum,dtu'ute iuxta maiores, quos uidebat fentiebatq;
ejfe fequendos , lo/ eutus ejl de Deo,longe quidem alia,atq ; ea quae in libris
de Coelo, er Metaphyfi/ ces,non amplius motus dios caleBes,ad quos affixa
intcUigentue, id ejl, Dij afit deant mouentes,introducens,fed uniuerfale dans
fummo,ac fmgulari Deo rerum gubernaculum- Et ut decet phdofophum,errores uulgi
expoliens, detrahensq;ji/ bulofitatem,et impietatem. Audiamus igftur eum
loquentem:Mundus,inquit,item dicitur alio modo,omnium rerum coordinatio ac
difj>ofitio,imb St»Tt k gu Stop cpvtoCTrfon&HtQux cr Deo & per Deum
conferuantur: Paulo pojl , «S t o ayarrxrto , St» «xerrwpt oy : Cuius fupremtm
, inquit, efl habitatio Dei* Qtww fui fimiUs hic er in libris illis f Multo
quidem hic religioftus . A Deo, in/ quit, conferuatur is, qui dicitur Mundus :
conferuatio autem ejfe non poffet , Ji tantum fupremummoueret orbem-lam nomen
Diuinitatis uim tantum tribuit, quod certe mirtm.Nam fi de ccclefh motu , ob
quem Diuinitatem Dijs dediffet, hic fermo cffet,non unum tantum nomina ffet,fed
Intelligentias multas ficut mli/ bris Metaphyfices.Alterum igitur e duobus
dicendum ejl : aut ipfum Jibi contra/ dicere, mutante fententias homini
tempore, quodfepefit,cum multa reuocamut in poRerum,dux prius confUnter
afferuimus.Sxpcq ; accepit g rauius iudiciit.Et tJippocratesfuos errores
confiffus ejl,ftmiliter er Augujlinui,alijq ; multi boni *tri,apuJ quos
Ufritat, flori* inani prtpondcrarct • tuu dicendi in His libris eunf quondam io
f . quondam ajlrorum k Platone dccepum pofuiffe Diuinitatem,refcruantetn fbi ge
itus aliud Deorum, de quibus alijs in libris diceret : cr de quibus quadam in
libris de Corio innuiffet,cm diceret uetcrcs dcDijsdiuine locutos: cr cum eis
tribuit fu premunt coelum, er ultramundanas regiones habitandas. Nam cd
qujcfmt, qux non exprefit,quxq ; in fupremo ccrlo,imb extra,dixil
cxiBcre,appellansea neu/ Iro gener e, quid forte nefeiret, dut nollet fateri
Deos , hoc toco clari fime docuit, uidelicctaltifimam coeli partem effc
oiKHTHfioy ifSatj , Habitaculum fummi Dei-Hfc igitur funt iUd t« t Kii,qux
dicebdtin libris de calo, Deus [edicet ipfe princeps maximus, Deorumq; fupremus
, qui Deos dlios minores admittit illuc: non quod propius etiam eorum Jit
locus, fed quod clementi fimus princeps donat eis fedem in regnis fuis. Et cum
Ariftotelrs fuprema mundi pdrtem hdbitdculum D ei
pradicat,innuit,quodipficlamamus,Paterno{ler,quiesincaUs. AriHoteles Stoy
uocutiHum,nos Pdtrem.Sed er Patrem dicet A nftoteles, utfoft ea proba/ bitur.Nos,Qui
esin calis : Anftoteles, Cjto weaTcerroy oimTHgtoy ifStov. Deinde eodem loco
refert AriBotelesipfum idem calum, quod hdbitdculum dixe rat,effe plenum
&uup <r^yarcy,dimnorum corporum. Non ergo diuinorum d/ nimorum,dut
diurnarum tnteUigcnturum. Semperq; in proditio libro appellat di uina
corpordyUteis corpoream D iuinitatem , non inteUigibdem,uel intelligcntem
dttnbuit-Deindc diuinius multo, totamq ; animi fui prorjus declarans
fententiam, adierit in eodem hbro:Superefl,inquit,ut de cdufa,qua continet
omnia,breuiter di camus, ficut de exteris diximus. Error enim ejl, qui
loquuntur de mundo, tamctfi non diligenter, er exquifite, fedfaltemquodad
dotirinx exemplum fufficiat, T o •? Kco-yts KVftunccroy usagccAimiv > quod
in mundo optimum , poti fi/ mumq; fit, dimittcre-Hxc iUe Deinde quanta
concordia, quam mirabili confen/ fu cum his, qua in libris de Calo,cr Metaphyf
ces dixerat* N am in utroq ; opere maiorum deDijs opiniones addiderat, eas
diuinas appellans, cr collaudans. N une autem iuxta id quod dixerat
Orpheus,Mcrcurius, Acmon, Pythagoras, coteriq; multi:a:fxaios yiy ni^oyos,
j(ptc &<h-f i os tsi &ao-tyccr$f cesset s u 5 tK &tou
TccmivTce,ycfi s/lixSioO^yiy arvrlsHKttr. Antiqua quadam fima cr patria
eft,omnibus hominibus,quod ex De o,CTper Deum, fuerunt nobis omnia. Audis
igitur antiquam fimam cr patriam , cuius meminit ut fuperius wdiSli, in li/
bris Metdphyfices,cr de Coelo,fxpe eodem loquensmodofln libris de Calo: ctf/
Xttlw tyti wcct^isS Ao^bs. Andquos,cr patrios fermones deDijs.m libris Me taphyftces:nrtxpK(/lic/loTKi
vsrb x wxhxi&y ; Traditu ejl ab antiquis,et prifcis.Et illic de multis D
ijs eftfermo,hic de uno tantum-hxet p dccla/ rant illa.Et cuius animi tunc
effet,nune in compendio lotius philofophix melius explanat- ibi ferebat Deos ab
antiquis traditum, umuerftm continere naturam: biccrin libris de Republica Deum
unum duntaxat ■ In compendio repetentes, qux multis retro atmis dixiffam,fi
quid erroris ignaris cxcidiffct, folcmus cor/ . »09 ligere,folemus emendatius
loqui. Sic ficit Aridoteles, quod antea retulerit de m i tif dijt ab
antiquis,nunc corrigit, fentiens id de fmguUri De o.Hanc fimum iit effe de Deo
eundis hominibus,eamq; effe antiquam cr patrum -Ergo omnium bomi/ nim antiqui
fimi genitores traMerant,unu uiti cunflxrtmq;, qui ab hominibu * pofidentur
rerum,autorem. No» Hebrii foli a genitoribus, mxioribusq; id didice/ refuis,fei
omnium etiam genitores nationum, poderis ea tradiderant, ideo per to tum mundum
nunauerant,apud omnes circunfrrcbantur, Hebrios, Chaldios, Ac gyptios,Gricos
ipfos,qui didiccrunt,xutorc Platone,a Barbaris cunda.Omnibut hominibus
inuulgata fima fuit a maioribus, quod a Deo ovrisuKif/ , extiterunt, nata
funt,fida,data hominibus omnia . Prtdicatur,inquit, hoc apud omnes gentes ,
acceptu ab antiqui f imis, cr per traditionem ab exordio mundi ad poderos
deuolu tom.Hoc<£ efl quod apud Aegypttos,Chaldaos, Phoenices, totum q;
Orientem, m/ uenimus eandem atq; apud Mofcn de mundo creato pMofophiam. Na
fatur enim " hac )ima,Jicut alia pleraq ; myderia, ab exordio mundi , ab
antiqui fimis homini r hus,qm
Deumuideruntcreantem,audieruntq;loquentem,alterq;refirrbxt alteri. X
Deo,inquit,crper Deum. Duo genera cau forum : altera inucntrix,altera con/
feruatrtx.Sicut fupmus <t Deo cr per Dciwn feruari naturi ordinem.Deinde me/
lius hic omnia,cr explicatius declarans,addit:Nullauerb,inquit, naturaipfaper
feipfam fufficiensAbmt dedttuU falute- Nulla, inquit, natura, 4 Deo non con/
feruatauiuerc poffet.Hoc quidem non in motum caledcm tantum , fed uniuerfa/ .
lem conferuationem,cr rerum tenacia uincula referendum perfficuum rjl,crfa/
pienufimi quify fenferunt . Addit autemtideo cr prifeorm nonnuUi,eo ufq;fin/ do
progrefi funt,ut dicerent hic omnia Dijs effe plena , cr per oculos nobis , cr
atireSyomiemty fenfum offerri. Quod diurni quidem potedati congruenter dici/
tur,fubdantil non item.Seruator enim reuera ejl,Kgu gemtor,qua/ nmcunq;,qui
mundum hunc conficiant rerum,Deus: non tamen in eo labor an/ tti,cr perfe
operantis animalis laborem fudinens,fed utens potedate indefeien/ te,per quam
etiam qui remotifima uideantur , exuperat . Alti f imam igitur, pri/ mmbp
regione, fortitus ejlipfe.Hypatosq; ob hanc caufam a poetis efl ditius: qui, ut
poetari princeps inquit,m fummo totius cceli uertice prifi det . Cuius potedate
maxime fruitur proximum ei corpus,deinceps per ordinem, ufq; in nodrn regio/
nes uniuerfa.Terredriaq; omnia,quoniam plurimum didant a bono , quod a Deo
diffunditur,debilu funt,cr corrupttbilia,plenaq; tumultu. Non efl autem uerum ,
quoniam per omnia penetret diuimtas, inde f \eri,ut nodra , cr qua fupra nos
lon/ gius aut propius a Deo dident, magis ucl minus utilitate fruantur.
Pridatigitur 4 rbitrari,quod quidem cr tpft Deo decorum maxime fit , potedatem
cius iti calo prifidentem,omnibus etiam remodfimis rebus,caufam effe falutis
podus,quam ut penetrans, quo neq ; decomm,honedumcj; fit , ipfa fuo labore
terredrix operetur. Nam id ne humanis quidem principibus conueniat,ut uilif imo
cuify operi ipft ai/ 0 finU tio. TI.
fmtMt in exe rcitu,aut urbe,aut domo,fi farcinx colligenda efflent , aut
contempti/ bile quidagcndum,quodfub magno Imperatore uile nunapium
cxcquetur,lmpe ratore adejfc oporteret.Sed quale fertur de Cambyfe,aut Xerxe,uel
Dario,qut ad fummam magnificentiae pompam ac foflumjit diflatrvc ratio,uel ut
fima ejl,Sufis aut E cbatxnii mutfibiUs omnibus frdebat,regum domum
admirabilem,cuius amf bituf auro,CT eleflro,eboreq;
refolgcret,obtinens.VeBibula multa,perpetuaqut micem atru,CT continuit diBantia
fladijs ab inuicem, foribus aureis, ty alttfhmit parietibus muniebantur.Extra
quot proceres , ac ffedattfmi flabant ordine utria Ali/ cuftcdcs,CT fomuli,cr
regem ipfum circiwflantcs \hpatorcs,cxten cuiufque ambitus cuBodes, fornus ite
afodentes, excipientes# auribus omnia,ut ipfe Impe/ rator,quem c T Dominum CT
D«tm uocabant,omnta quidem afficeret, nihil' que non exaudiret. Praeter hos
item pr terant ahj xrario,reditus accipientes: erant du/ c es item exercitus,ac
ucnationum : muneribus accipiendis ahj pr terant , eundi# efficijs fui s ordine
fungebantur. Totum autem impcrium,quod unmerfam ample / dens A fum,ab occafu
Helle ffonto, ab ortu India claudebatur,dishnbuti Prxfides , ac Satrape, cr
Reges per prouinciat gubemabat,omnes ferui magni Regis. Item uercdarq,cr
cxploratores,nunaj,v cuBodcs , focum# que de fummts turribus ttoflu
oBcndcbantur,obfcmuorcs.Tantut autem erat ordo,maxjmc ficum e fum mis turribus
continuatim per prouincias ardentium, inuicem# a fotibus impenj ufq; ad
Sufa,uel Ecbatana, fibifuccedentium,ut R«c eadem die omnia, quxin A/ fia notu
accidi ffent , cognofceret . Comparanda efl igitur magni Regis potentia, cum
potestate Dri,qw continet mundum,eo quidem debdior,ac infonor Regis il/ luis,
quo hxcDeifu,illa animalis uih forni , ac tenuifomi . Quocirca fi indecorum
serat illi, ipfum Xerxem uidere proprijs manibus umuerfa operari, cr perficere
queeunq; ueUet,prxfentem# agere,longe certe id minus Dro fis fit.Sed congru /
enm,erit ac uencrabilius,eius i« altifoma regione prxfidentis potcBatem per om
nem mundum uagari ac pcrtinere,Solem#mouere, cr Lunam,totum# ccelum
arcumagere,autoremq ; ejfe fahitis rerum terrestrium . Neque aum illi aut arte,
aut aliorum miniflerio opus ejl, quemadmodum noBratibiis principibus, quibus
propter imbecillitatem multorum nanus fint neceffarix . Sed ea efl fumma
diurni/ tas,ut cum foeditate cr uno fimplici motu,omnes generatim formas rerum
prodit/ cat . Quemadmodum architedi,qui unici instrumenti machina, multas er
uariae operationes exequantur.Similiter qui neurojf aBx dicuntur, id efl, qui
ctrculato/ rum hiBar aliquod animal fimulatemouent. Vno enim filo
contrado,mduent coi/ lum, manus, CT humeros , cr oculos, nonnunquam omnes
partes numcrofe,ciM aiumaUs,quod fimulant : Sic profodo natura diuina fimplici
motu primi coeli dat turtutem infucccdcntia,cr abilUs rurfum in longinquiora ,
donec tn omnia per/ uenerit.Nam aliud ab alio impulfum, rurfum id mouet aliud
ordinate , eundis ta/ jffffi fua opera cxcquaitibus . Non omnibus eadem uia
efl, fed uaria , ac priuat4 . cuique. . stt cfdque.N onnulhs etiam contraria,
tametfi prima fe incitatio ad unicum motum m ptUatVelut fi quis exuafcfmtul
pilam, cubum, cr conum, cr cylindrum iaceret . quodcunque enim in fua figura
motum fe daret . Vel fi quit fmtul animal aquati / cum, er terreBre,CT
uolucre,'m jinu tenens, abijccrct.Perjficuum enim eft,nata/ tile e lapfumi
njjixs fedes nataturum terrcRrc ad mores , ritumip fuum inambula/ turum, aerium
a terra fublatum,fublime uolans abiturum, quibus unica prima cau ft propriam
facilitatem dediffet.Sic habet in Vniucrfo.per unicum enim totius ca/ li
circumaflum,die, er nodu expletum , diuerfi omnium orbium motus , tametfi ab
uno orbe contenti,alij quidem citius,alij tardius peraguntur. Et ex ftacijs
lon/ ptudines,cr propria cuique opera fiunt. Nam Luna quidem menfc auda,cr di/
miuta,deficicnsqi,fuum conficit »rbem:Sol anno,aqualesq ; iUi Venus , er Mcr/
citriusiMars duplo temporis \)>xcio: lupiterfcx iduis tantum : fupremus
Saturnus duplo, cr dimidio, quam infirior . Vna autem harmonia ex omnibus per coelum concinentibus.
Qua cr fit ab uno,cr definit in unum. Mundum que uel ordinem rtfle dixeris
Vmunfum,non Inordinationcm.Quemxdmodu in choro, prtfiden/ te choraula, cr
priore concinente,confonat totus chorus uirorum,intcrdum etiam mulierum, qui duterfis
uocibus, acutis aut grauibus unum dulcem , temperatumq; tmfcent concentum.Sic
habet in Vniuerfo,moderante Deo.Nam defuper, ubi ini / tium ejl,ab ipfo qui
iure merito dtftus ejl Corypkxus, id efi,princeps,mouentur oj flw femper cr
totum coelum . Ingreditur autem duas uus darifimus Sol : quo/ rum altera diem ,
ac nodem definit ortu cr occafu : altera quatuor anni tempora peragit, atro,cr
ultro ad Boream, cr Meridiem progrediens. Hinc hymbrcs,uen
6,rores,afjedtoncsq;,omnix continentis acris, ex principali caufa omnia,fequun
/ tur manationes fluminwm,tumor maris, arborum pr»dudiones,frugum maturita/
tttfprocreationes animalium, nutrimenta, uigorcs,xtatcs,defidus,concurrcntc ai
hac, ut dixi,proprta cuiuffy natura.Qyxndo igitur omnium Princeps ac Genitor,
qui praterquam quod animo inuifibiUs ejl,fignum dederit omni natura,qua inter
coelum cr terram e xidit,mouetur omnis continuatim,motibus finibusq; fuis,
inter dam obfcure,interdim dare, producens innumeras firmas , rurfumq;
occultans, ■ txuno principio . Videtur^ res uehementer ftmilis his qua fiunt
tempore pugna . Vbi tuba ftgnum ex cadris dedent,ea exaudita,concurrunt omnes,
alius clypeum capitalius induit loricam, pars ocreas implicat,aut galeam, aut
balteu accingitur. Frena equo alius addit,confcendit alius biga,alius ad fignum
fe adiungit : flatimq ; centurione sjudoresqi ordinum aciem infbruunt,equites
in comu diff>onuntur,uc htes currunt in fuum locum . Omniaq; ad unius principis fignum
aguntur , penes quem tota potedas . Sic de Vniuerfo fentire neceffe ejl . Vno
enim motu , eoq ; hudfibilicr ab fcondito , impulfis omnibus, fiunt eundis
propria . Nam quod inutfibilttcr id jut, neque idt ad fidendum , neque nobis ad
credendum impedi/ mento rft . Nam edam animus , per quem uiuimus , urbes , er
domos habemus , . o * quum I ut quum fit
inuifibCis, operibus ipfiscogno fcitur. Omnis enim uiu ordo ab illo reptr tus,
cr dijfiofttus ejl, cr tenetur . Agrorum cultus crconfuiones,inuentionesar/
tium,ufuslegum,res publicationes urbanu, finitimis illatum beUum,pax kemg ab
illo omnia . Eadem hac de Deo oportet cogitare, qui poteSUle fit fortifimus,
pulchritudine fvrmofifiimus,uita immortahs,uirtute optimus, qui omni mortali na
tura inuifibihs ex ipfis operibus uideatur. Nam afjrdiones aut aeris, aut
terrarum , aquarum<j;,operaDei diceda,qui ipfrn continet mundum . A
quo,utaitphyficui Empedocles, Qua fint, quafucrint,qua pojl uenturafequentur.
Et planta uiruere, mares,v fccmina quafy, At<Ji firx,uolucresq;,
habitantesq; aquor a pifces ■ Videtur autem profi£lo,tametfi exiguum fit,mundus
comparari poffe umbeltcis, qui funt exiguis lapillis incluft. qm in medio
exiftentes,cr ad utranq ; partem at que inclinantes, uenuHe er ordinate feruant
totam figuram ipfiut ordinis cr m t motam.tcrunt etiam Phidiam jlatuarium, cum
M ineruam in arce fibricaretur,in medio eius fcuto imaginem fuam ita
imprefiiffc , er quodam occulto artificio,fU/ tua alhgaffe,ut neceffario,fi
quis uellet eam conuellere,uniuerfam ftatuam diffol/ ucrct,&
deftrucret.Hanc igitur in mundo rationem habet Deus, continens ornnii rerum
concentu/m er falutem. Verum neq ; in medio ejl, ubi ejl terra,cr turbulen- tus
(ftr locus, fed defuper, purus in pura regione, quam appropriate uocamus Cot I
lum,Vranon,quia honos e jl,id eft, finis rerum fupemarum: Olympum quoq ; qua fi
Hololampem,totum lucentem,ab omni caligine incompofitofy motu fegregatu: qualia
fiunt in terris, propter tempcftatum , uentortmfy molendas : Sicut ait CT poeta
Homerus: Venit Olympum ubifedes dicitur effe Deorum 1nconcuffa,hac haud uends
agitatur er hymbre Alhutur, mue nec tegitur.fed purior aura > Et fme nube
micat,pafiim lux alba uagatur . AttrfUtnr C r uita omnis,qua fupemas Deo
regiones adi udicat. Omnes enim bo/ mines tendimus in coelum manus,
fupplicantes. Qua ratione non male
<y illud di/ (Ium ejl: luppiter accepit latum coelum in atherc er nubibus.
> Quocirca er fenfibitium corporum predofifiima , eundem obtinent
locum,aflro, Sol, Luna , fohqi ccclcRia ob hanc caufam femper eundem ordinem
tuentur, nee. unquam uariantu cur[us,mota funt.Quod patiuntur terresbru,cxpofita
mutatio/ wbKi C r uanationibiis.Tcrrmotusfy olim uiolenti,mulus trrraru partes
abrupe/ runt. H ymbres item immanes rupd allucrunt,flufluumq ; impetus m
terras, <y re/ grcffuSyf/pcnumcro continentem mare reddiderunt , maria
jecerunt continentem. Violentia: $ uentorum,cr quos Typhones dicunt » inttrdm
integrat urbes em/ tmstfc - »«l Ierunt- Incendia quoque er flammx,partim e
cocio ruptx,utfub P haetonte ferunt olim, partes Orientales concrcmarunt:partim
ad occafum e terra emergentes,eru flantesq; quemadmodum in locis, qui Crateres
dicuntur apud Aetnam aperte , fnrcj; terram torrentis inflor deuoluti. vbi V
pios , prxdpue honore Deus affe/ cit.Deprehenfos enim a jluuio flammx,quoniam
in humeris parentes fenio confit/ flos portabant, filios feruouit. Nam cum
fluidus ignis inflaret iam propinquus, fcijfus effer hinc atque hinc diucrtitjcruauitq
> intaflos cum patribus adolcfcen tes-Omnino autem quod in naui efl
gubernator, in curru auriga,in choro chorau Ia uel coryphxus,in urbe lex,in
exercitu princeps , hoc Deus in mundo : Excepto quod hislaboriofum efl
imperare, multarumq; foltcitudwum agitationumq; impe rium efl plenum:Dco autem
lxtum,ab omni labore,*? corporea imbecillitate [e/ pofitum - Nam cum habitet in
loco immobili , omnia mouet er circunducit quo/ cunque uoluerit,*? quomodo,tn
diuerfis formis er naturis, ficut prorfus er lex urbis: qux inanimis eorum, qui
ea utuntur immota manens, omnem moderatur rempublicam -Exeunt enim magiflratus
ad munera , fequentes eam , ius difluri ad forum quifq ; fuum,confultores,y
oratores ad conciones. Alterq; m Prytaneum tendit, accepturus annonam,aluis ad
ludicesje expurgaturus, aluisad carceres, fiunt item epula l
cgttimcjanagyresjacrifida Dcorum,cultusHeroum,iuflade/ funflis foluuntur -
Dumq; alia ab alijs ad unum imperium , autoritatemque legis fiunt, feruant
rationem creantis,et fidentis. Vrbes autem fimul odoribus fragrant, Jimul
pxanifmis et cantibus perfondt-Sic de maiore urbe hoc mundo cogitare de/
bemus.Lcx enim nobis xquifiima efl Deus , qux nullam admittat corrcflionem, aut
mutationem : melior , firmiori/; , ut rcor , his qua in columnis deferibuntur.
Prxfidente autem eo immobiliter,*? moderate femper uniuerfus ordo cceli,et ter
rx peragitur, dmifus fecundum naturas omnes, per propria femina in plantas,
& animalia,ingeneraq > er {pedes- N<tm uites quide,*? palmx, *y
perfica, ficusqf, dulces oliux,ut ait poeta,quxq ; fruflu carent, alios autem
ufus exhibent , piata/ ni, pinus, buxi, populus atq; alnus pariter *? odora
cypreffus : *? qux fruflum dulcem, fcd qui difficile recondi poffint,Mefpila $
er mali,prxclaro et Punica frn flu- Animalia quoque agreflia,*? cicuria qux in
aere, terra, aqua nutriuntur,na/ fcuntur,*? augentur,*? intereunt,Dd flatutis
obtemperanda.Omne enim quod reptile ell,ut terra pafdtur,ut ait Heraclitus. Qui
cum unus fit, multis nominibus appellatur , omnibus affrflionibus , quas ipfe
nouat - Vocant autem eum I ouem, id effZena er Dia,appofite his nominibus
utentes, perinde fi diceremus,Dio Zo men,id efl, per que uiuimus- Dicitur ite
Filius chroni,ueltemporis , quia ab omni Xuo,in omne xuum efl
fempitemus,Fulgurator quoq ; er Tonans,Screnator,Ae/
therius-Fulminator,Hymbrijicus,ab hymbribuf,fulminibus,cxterisq item Frugi fera
frugibus, Gentilis ab urbibus, Natalis,Patrius,Domefh'cus,quia cum his com mnic
et- A micabiUs ite et SodalistHofpitalis,MiIitaris,Trophxifir, Expurgator, 0 i
Depid/ »i 4 ; Depulfor,$uppUcabilts , Dulcis, ficut Poetx dicunt Scr lutor
item,ac S&foef utri, Vt nutem vi urtiucrfum Jura, Caclcflis,Tcrreflris, ex
omni Mi tura, CT forte nome accipienSyUtpote omnium ipfc autor. Eo<j; apuJ Orpbcu non
mule appellatur tot illis nominibus. Necefiitatc quot J; alium,niji ijlum dici
non credo,quuft fit fubflan tu immobilis. Fatum quoq;,q;ua fitur,cr ambulat
citra impedimentum. Sors item, quu definit omnia,niMq} cjl in rebus injviitum
Pars item,quia partitur.Ncmefu , quia umcuiq; dtflnbuit.AdrajHa,quia operatrix
caufa, fecundum naturam . A e fi quoq;,quafi Aiufa,td cjl femper cxijlcns Et
qux de Parcis,ac fiifo diciitur,in tflu etiam foedant. Tres cmmjunt Parcx,pro
tempore diflributx, flamen autem aliud fidum, alium nendum, aliud quod dicitur.
Ac prxtcritum tempus defignat,qux di/ citur Atropostquomam prxtcnta funt
imimubilu-Yuturum Lachetis : inornnu enim naturalis manat fors. Prxfcns Clotho,
complens,ZT ducens cuiq; fua-Termi/ ■ natur etiam fibula non inconcinne. H ac
autem omnia , nihil funt aliud, nifi Deus, quemadmodu egregius P lato
inquit:Dcus,ut efl antiqua fima, principium, finem, mcJuwiq; omnium habens
rerum, reda tendit fecundum naturam incedens ■ Hunc autem fequitur
luflitu,ultrix corum,qui legem diuinam deferuntCuius , qui uelit cfje beatus,
cr fi>rtunatus,ab ipfo mox exordio fit particeps. De hoc Plulofophuc
compendio quxdam probarionet.qaod Ariftoldeipro» uertioru srtatu , & ad
Alexandrum fcripfcrit, farpe magnot mroi femen» fiammuraflc : Multa ex prifeu
Atifloielerain eomrarium relulUTt: Mul» ufcripliIT* Anltoielcmquxncn extern.
Cap. II IL u AEC tot,tamq; praclara attulit de Deo Ariflotclcs tcftimonia,ul
plura firme, **clarioraqi,ab his qui ccclefle nedar cbibifet, roreq ; duiino
pedor a imbuifet, dici non pofiint-Hunc autem labrum ittius cf]c,probat maiorum
, ut fuperius dixit autoritat,qui eum appellabant Philofophix fux
W«TO**»i/,CompfMJmwt , quod pofl omnia,qux nuc habentur pafiim,cu id prouedx
xtatis, iam grauis annis , ad Alexandrum fcripfit . Totamq ; in hoc libro breuiter,
z? dilucide, ad imperato/ remuidclicctycuinoneffet in obfcurifiimis
Philofophorum fententijs tempus in fu tncndum,explicauit traditam alijs in
libris , additis nonnuUis,Philofophiam.Pro/ ptcrca locutus efl explicatius cr
apertius , quam alijs in libris. Loquuntur enim fenes dulcius, cum pofito
iuuemli calore,cr inanis glorix, quam fxpe ex fermonis obfcuritatc
captamus,cupiditate ueriora loquimur cr clariora.Nam qua exteros foarfit
Philofophix fux libros obfcuritatc, non cafu talemq; phraftn ei fuggerente natur
a,fed dedita opera eum adhibuiffe,dcclarat ipfttis tcjlimoniu , cu quereretur
Alexader,qudd libros Philofophix in uulgus cdidiffetrefoodit, fciret eos editos
rt no editos. Nunc aut ad maiorem totius philofophix,quam difficile exteris in
locis, C7 obfcurd tradidi ffct,claritate,cr quod tali principi
fcriberet,amplexus omnia, CT additis nonnullis, luculenter exprefiit. Eocj; ,
ut dixi,omnia hoc in libro firme dogmata eius reperias • qux uero addita funt,
funt ca qux uclfuppr effer at pro/ pter obfcuriuUm,uel tempus nondum perfide
rcueUucrat.Nc^ uero mirum efl, ' ahqui4 . i rj diquid eum hic ucl diuerfum ab
alijs Philofophia libris tradidiffe,uel expl icatius, €7 melius de Deo docui
ffe . N*<m omnes propemodum Philofophos , omnes item fcriptorcs,aliquid m
dogmatis fuis invenies, fi diu uixijfcnt,poRca dcmutaffc.SX/ pediuerfe
fententix fuerunt in feneflute,atq; in menta. Qwm afexennio variari animos
magnorum philofophorum deprehendes. Vidi ego claros quofdam utros , • quas
profifiiones quondam contanter tuerentur, poRea eoufq; deferuijje,ut exe
araremur prorfus,auerterentq ) mcnte.Et qua pro ucris decretis h
abui)fcnt,pojl/ ea fidffe detcjlatos,aut omnibus modis contcmpfiffe. H ac, qui
[criptores item ha / bet Gracos et Latinos perfpeflos, fiale cognofcet:ct omnis
atas abunde tcjlatur . Sempcr enim ad meliora proficimus ■ Sine dubio autem
funt meliora poRcriora,ut ■ ejl in prouerbio,<AtV7^xt QfoiniJhs.Cuius uis
enim,ut iUeinquit,cfl hominis errarc:nullius,nifiinfipicntis, perfeuerare in
errore: poRcriorcs cogitationes fa/ pientiores e ffe folerc. Quod fi tempus
effet,oRcndcrcm in unoquoq ; grauifiimo feriptore huiuf nodi multa.Qux quidem
non habuerim pro inconRantia,fed po/ tius in naturam humaitajcmperq; elucentem
magis unitatem retulerim.Qua,ut Heraclitus inquit,cum latitet in profundo
dcmcrfa,tcmpus,quod,ut dicitur, ts&y 7(0 y Bx<rxvisHS,elicit in luce.
Sed tamen hac, qua dixit AriRotcles hoc in libro , non funt his aduerfa, qua
cateris in libris tradidi jfet, fed magis aperta et explica / ta-Nam apparet
cum eius mentis alibi fitiffc, licet fupprejfe,C7 tacite. Ac contuli mus
fuperius quadam loca- Vertfiime quoq; deprehenfum ejl, Arijlotelc in libris
Philofophianaturalis cr diuina, maiorum fententias [ape pcruerfe,ut fuis repre/
henfionibus e jfet locus, retuli jfe,poRca uero modo propofuijfc: cuius unu
nunc , ucl alterum duntaxat afferam exemplu.Cum in fecundo maioris Philofophia,
irri fiffet Empedoclem, qui quondam Vnitatem, principium jiceret omnium rerum ,
dtfitmulans fe quamna Vnitate ille fenfi jfet inteUigerejn libro de Mundo
aperte confitffus efl,eadcm eius adducens et collaudans carmina,cum de
Deofuiffe loeu tum, qui rerum omnium fuerit Principium. Ecce igitur quod illic
occultabat, ex/ prefiit in Compendio. Item eodem libro firme reprendit Heftodii
, qui cum Deos principia rerum dixijfet,qua quidem N edar cr Ambrofia non
guRajfcnt^ffcrit mortalia remanfiffe. lpfe uero inquit,Certum ejl,quod hac
nomina folis illis nota funt. Et de ipfa nominum prolatione, fupra nos
dixerunt-Nam fi voluptatis cauft ea propofuerunt,nihil caufa fubfijlendi habent
Ne flor, cr Ambrofta.Quod fi ha bent , quomodo funt atemi, qui alimento
indigeantfSed de his , qui per fibulat ftpientiam oRentarunt,indignum ejl
attentius loqui.HxciUe . In quononfolum inepte f icit,quod reijcit qua ad ueru
fenfum fiale et expedite poterat traducere * fed etiam fibimct contradicit
Recita enim ei uerba ipjius, in undccimo,cum maio resajfent,id ejl,Hcfiodum ,
aliosq; diuine locutos , quod Deos principia rerum dixi)Jent:Clarum autem
erat,cur Hcfiodus diceret mortalia, qua Ncflar V A m/ brojiam non gujlajfent-
Vlrunq, nomnt fonat immortalitatem. A
Dcononfitta 04 immorta/ itis .Itir. immortalia,nec natura diuinx participia, A
mbrof am non bibiffe. Etipfeaitdeite tiare Deorum infecundo magnorum Moralium,
quum reprehenderet eos,qui uof - luptatcs,uelut generationes damnarent .
Accidit, inquit, hts cjui uoluptates impro / bant,ojoy oi m* enAoms to vtxrcef,
oicvrai tovs &tevs oivoy rssiviy , ngx. cvk uvcct tovtov nfiioy ov<Aty
:Sicut illis qui nefciunt ne far, putant Deos bi/ bcre uinum,neq ; cjfe eo
fuauius quicquam:hoc autem patiuntur propter in fritiam; Se ipfum igitur condemnat
Ariftoteler.ibi fingebat fe nefcire quid Netiar effet,hic aperte ignaros , c r
uulgares uocat, qui ncfciant . Et confitetur Ne far aliud effe, quam uinum.
Multa funt alia huiufmodi, quibus intelligas non cffeuerba eius, qua/ fi Deus
quis fuloquutus,tanti)icienda,ut alia ueritas effe non pofit.Scias eum ho minem
fuiffe, eruditum quidem, fed non xque fbrtaffe bonum,quod in philofophia plunmi
referi ■ Ea fequimur enim,approbamus , opinamur q; magis , quibus pluri/
mumjwemus.lUud item confarc debet,multa AnHotelcm fcripfiffe,e quibus mi/ nima
ad nos pars peruenerit. Ac ut mittam innumera, qux fcribit Diogenes L aer/
tius, adducit ipfemet autor librum de bono, in quo , ut Grati tefanlur,uendicat
fi/ biroKiypxepovs ssAccTavot</lofx{ , opiniones Platonis non feriptas .
Eius m prima de Anima,<y Philofophia meminit ■ Quid illud quod Marcui
Tullius, qui CT orator magnus, ut inquit Latiantius, er phdofophus fuit, in
primo de Natura DcorumfAnBotcles quoque,inquit , in tertio de Philofophia libro
multa turbat,l magiftro Platone diffentiens.Modo enim Menti tribuit omnem
diuinitatem, modi Mundum ipfum,Deum dicit effe, modo quendam alium praficit
mundo , eiq; ea* partes tribuit,ut replicatione mundi quadam,motum regat atque
tueatur. Tum eat Ii ardorem Deum dicit effe, non inteUtgens coelum mundi effe
partem , quam alio loco ipfe defignarit Deum.Hxc Marcus. I fle autem tertius
liber nufquam ejl nite . Apparent autem uera qua dicit Marcus . Et in hac
inconstantia ex rei obf curitate eum fitiffe,ex his,qua habentur in philofophia
eius . Nam
Mentem 'm libris,poR naturales res, appellat diuinifimd,ea dicens nihil effe
melius. Ardorem autem coe/ li,cr coelum ipfum in eifdem libris deificat ,
appellans corpora dtuina jlellat . In hoc autem de mundo Compendio, prxficit,ut
utdtfti , Deum omni mundo, obfcu/ ritas igitur diuinitatis fetit,ut prius
ituerfa fentiret, nunc hic,nunc iUic flatuens di/ uimtatem. itaquenon mirum,
quod tantam etiam nos in ditiis eius inconfantiant deprehendamus . Quam quidem
conabuntur minores Peripatetici diffoluere, fed, ut mihi femper uifum ejl,
quoties eos auduii,impudcnter.Hunc enim ftbi finem pro pofuerunt,ut quem folum
fequuntur,non folum Stentoreis contentionibus er da moribus, fed u fque,ft
quidem opus effet,ad fanguinis effufionem tueantur- Accef/ fit ea calamitas ,
qubiquum coeptum ejl abhinc trecentis annis in Gallia er Italia
philofopkari,unum Aueroen,quod non extaret aliusfunt fequuti.Qui quum AJ rabice
fcripfiffet , ab Hcbrxis in fuam lingua tralatus.ab alijs in Latinum uerfus ,
[olus tanta apud cos celebritatis fiut,ut hunc unum admirarentur, cum$ er prx/
ceptorem yj ctptarm fupra citreos
cfJment.Scilicet er illam lingua imperitum, med/fy trd titionis uerba
ufurparunt , v hominis parum rerum periti placita ebiberunt , ut utraque
barbarie degenerarint . Sed hxc nos omittentes , quidam ex his qui [unt m
Compendio declaremus. Examinatur Philo fophia , qnx (II in Compendio : Vbi unum
dunfaxal cotH motorem, dommumqr totius uiix unietur Ariflorclcs agnofcere.Quod
minoret illo fupremo Oeot quofdam confellui ert.QuoJ ei ut potciU' tem omnia
tnuiiihiliter operari dicit. Cap. V. ~js[eruare primum nos conucnir,quum pafiim
eo ipfo libro dixerit Deum e eat gubernare mundum,ipfe tamen er Plato fepe
dicunt Deos habitare in ccelo,eos rebus humanis prx fidere. Huc falicet
fpeflat,ccclum,rerumq; mode/ ramen, natura illius effe unitts,korum autem
munere eius. Nam principio de mun/ doloqucnsmSTo kt/drrxrro\j,^icO otKtrrHfiop
: Cuius alttfiim partes, funt ha/ bitatto Dei. Paulo pofl:>(gu Tonip
ccva,9taiy ccnt/lafiy QiKKTHgioyjSQ (ted tu (At Mpifutpooy {eouy.Cuius
fummum,Deorum habitaculum effe uoluit, infe/ rius animalium corruptibilium.
Quis hoc uoluitflUe fcilicet , de quo tam mira fu/ perius . ille igitur jlatuit
fupremam mundi partem, urbem ejfe Deorum . De quo etiam ibidem. Toy Uocriaoy
oAoy o-t/nsn<rXTo:Totum mundum creauit.Paflum ejl igitur co confitente, hoc
omne aliquando . Et quum dicunt Deos , fen tiunt eos effe minores,non aquales
primo, ut e toto opere, quo toties , totq ; exemplis ftngu/ laris unius
principatus probatur,apparet . Totaq; eius collefla uarijs argumentis de Deo probatio,
ftngularem,non multorum ffeflat Diuinitatem. Ac illud exem/ pium, quod de Rege
Pe r forum, omniq; regni mimRrorum 'que ordine propofuit, pulcherrimum ejl,
maximeq ; ueridicum ,ft quis fane de fede Dei prifentiaq ; cce/ leftt,qux
maxime in coelo confficuaftt,fen[erit. Nam effe Deum ubique,fuperio/ ribtis,ut
uldimus,Theologis ejl aperte pradicatum,quum louis omnia plena, cum portus cr
urbes,cr femitas eum implere, animationem Vniucrft per omn es mun/ di partes
intentam e r comeantcm effe prxdicarcnt. Nunc autem Ariftotelct,cum de omni
terreno opere, uitaq; corporca,qux fub coelo agitatur, loquatur , fatetur
indignum effe Dco,cumuihfiimis quibufque,exiguisq j natura operationibus, tan/
quam architcdum intereffe ■ Aliter autem per omnem mundum eum uerfari, prx/
(entem expior antemq ; omnia, er confcruantcm, quorum primum ad natur x pro/
uidentiam,altcrum ad res humanas pertinet , euidenter efl confiffus , in fine
libn, dicens Prouidentiam res humanas contcmplantem,lufotiam illi ire comitem,
pra/ ue uiuentes infedantem . Principio autem tradiderat conferuari machinam
mun/ di,uariostfc rerum ordines i Deo.Quod etftpofit in primum motum referri,
per/ feda tamen gubernatio er confcruatiojuji prxfidcnte Deo,non ejl. Dcniq;
quod dit,r* Jlv vatia , per potcftatcm cum prxfentem effe , idem cft ati J; per
prxfeti/ tiam,ft conftdcres,Dcum t\on indigentem opera mimRerioq;
cuiufquam,omma,ut ipfr fi/etur , operari fme labore cr defatigatione . Si enim potefiate fua operatur o j ubi n8 .
TIIT. ubi fit poteflasfua,afforc quoq; ipfum.ft non ope alterius, fed fua in
creandis , & ccmfrruandis rebus utitur, palim cjl,illudfxne ucrifiimum efl,
omnium q; mortali uni confcnfu prxdicatum,Dcum efje in calo.Et dc cocio
defcendiffefxpe dicitur, tn calumq; funflii mana ibui,quoru gratia ucmffet in
terras, redijjfe. Quamoda tutem qui dicitur in calo mdcn,per totum mundum
inuifibditcr fk diffufus, intel ligi quidem d nobis non poteji . Qjua ut inquit
Mercurius, cogitare eum difficile, loqui impofiibilcxtfi motus cali,fit caufa
gener ationii, fuperfunt tamen alia,qux tuhii illum motum frcflcnt-Tantundcm
igitur cfl, eum poteftate inuifibili,& fua, non funflione nuniflrorum,ubiq;
effe,atqi fubflantia-Spefla quoque, illud exem/ pium, etfi de caufis tenens cfl
maxime locutus , quxfmt tanquam eius obfequen/ tes imperio mmffri ad Angelos,
quos per omnem mundum habeat difhnbutos,m perium fuum.uclu it Reges ZT Satrapa,
D ueesqs admmifhrantcs. Nam <y ipfe phi lofophus eorum pene nomine
eflufus,cum de Rege Per faru/m loqueretur, ctyy* AioQofoijiunciosfcrcntes.Sic
zj cuflodcs, exterat]; officia. Jam quod ait Omni/ wtn rerum princeps, xgk y
tvtroof, Genitor inuijibilts,quid aliud fonat,qudm ge/ ve rationes omnes eum
fcciffe ac f*ccre,non folum permotu luminis er caloris cct lcftis,fcd per alus
item particulares caufas, qua ad generationem coneurruntiEtc rum Spctics
ipfa,fbmaq; rcru, non funt d motu cali, etfi <t calore Solis crcfcant.
Innuit igitur totum excmplum,Dcum per naturales caufts,quarum inuentoripfe- fuit,
ut hoc facerent, quod facere uidentur, rerum naturalium omnem agere cater nam.
Quod ipfe fapienter in poteflatem eius , qua primo cieat molem ccelejlem, ut
per unam principalem caufam multa cooriantur, retulit, ideo enim Solem pri/ mum
omnium corporearum rerum fecit, cr fecit ab ortu in occafum euntem rur/ fumque
redeuntem, nuci f; ad Boream, nunc ad Meridie accedente, utficrct,quic/ quid
nunc per unam hanc dDco repertam caufam fieri uidcmus.Quodq; ad ope rationes
cocli ac terra naturales Spcftat, dureret AnJ loteles, non ad unam quam/ afaden
te Deo fieri, fed per maiores caufas, ut qui pofuit maiores illas fifluras,qux
pojlea conflanti fi me imperijs cius obfequentes fecerunt , utique cudxrum
rerum «utor ipfe fuerit . lurcq; in J acris literis, omnes natur t operationes
, in eum refi/ runtur,cum uentos impcUcre,arbores producere,animalia creare
dicentes. Quod etfi per naturales maioresq; caufas, non per prxfenttam eius, id
cfl , manibus ji«4 animalium corpora formantis , jieret , eadem tamen ratio
effet . Nam quod ma/ tubus fdeeret fuis,fdcu per coclum,per folcm,cxtcrasq ;
caufas,quas iufiit er difpo fuit,hxc operari, tanqud manibus futs eis ufus ■ in
Theologia quoq; efl, eum pofl creatam lucem, er iuffam ut ciri um coelum fefe
rotaret, creaffe calum, hoc efl, acrem, fdflum d Deo per folcmiindc terram
iufii(fcnudari,quod item perfolcm fi tlum efl: nudata plantas, animaliaq ;
producere ■ Sic aquis imperaffe, proles aqua tiquorum uarias 'm lucem
efferrent. Omnia ab omnipotenti uno ftida, quorum fi flendorum diuimfime caufas
cxcogitauit . Quod
er Arijlotelcs referens , in hac omni . Oftttu eiui operatione, rerumq;
procreatione, unam tantu principalem , cxtensqf maiorem memorat caufam,
folcm-.facrx autem literx,tacite folem innuentes par/ ficulares item in terra
caufas , quibus imperaret Deus, afeifeunt. Non igitur De/ us , quum animalia
tcrrcfhit aquatica $ quum arbores e? herbas crearet , mani/ bus fuis lutulentam
illam terram capiebat , fe d reperit, ordinauuq j caufas, ut hac ipfa
operarentur. Adcjl tamen ipfe prxfens opificijs futs , non potens (qui tantut
ftt) nonadejfc. Hoc fentit Arijioteles . A t< j; obferua qusfo , quod
exteris in li/ bria tradidi jj et, ad unumquenq; orbem afidere motorem
mouentem, diuinam I n/ telligentiam , ut nunc emendet . Non enim ullam aliam
memorat nunc in coda Intclligentiam , torquentem calcjlcs orbes , fed Deum
unicum, cuius potentia moueat Solem; Lunam, totumq; circumagatcoclum.il/ r /aty
t7ri thsco/u/ retroi xifxsi/tfvafi t Hy 3 <Avvxfity <Aii -r
<n/{x7r<xvT0i koV/x» <^1 »xa eccy uAioy Tt Kivuy,i(SttnAsyty,(&Tiy
raxrrct ovfecvbympiayuy.l p A fo quidem, inquit , in alttfima regione prx
fidente , potcRatem eius , qux per uni/ uerfum mundum penctret,mouere Solem cr
Lunam. Exclufit igitur exteras om/ _ nes nunc , cr toto illo opere
inteUigentias , uelut fciltcet fuperuacaneas . Si enim fieri potentia eius,qud
fatetur KTgV7roy,indefitigabdc,totius coeli potejl conuer/ fio . Etfi mouet
primum , utiq; potent minores orbes mouere ■ Cajligauit igitur , ex
poliimq;,quod alijs in libis tradiderat. At$ item obferua, quod cr ipfum pro/
ttedior emendauit xtas. Non enim includit Deum in orbem coeleflem , ipfum ani/
mantem , aut inclufum mouentem : fed ait eum prxfidentem in altifiima coeli re/
gione, ut dicit in libro de Coelo, t forrccTto tSs epofi tj, extra omnes motus
cale/ ftes,poteflatefua,qux fitufquequaque dtjfufa mouere, non prirnu fotum,
fed item omnes orbes: adhibens pulcherrimum exemptu, utquiftnu contineat
diuerfa ani/ malia,uolucria,reptilia,iiatantia,det(^ libcrtatc,motumq ;
ornmbus, alu calu pe/ tent,alia terris inambulabut,alia natabunt aquis: Sic ad
unu Dei motu,jien dtuer/ fam lununu calejliil motione.Dci dico,no inclufi in
orbe, fed uelut Imperatoris , Didatoriscfc magni prxfidetisin calo,fua uera
potcJlttc,nutuq calu mouetis.Re pete igitur, ut totius Philofophix fentias
cocentil, qux fuperius dixerat oraculil A poUinis,KO<ryuy «(aepiffCfaCDy
i7royov /aivos Mudis cireurotatibus inuedus,- Etfacrx literx, Pfallite ei, qui
afccndit fuper occafum. Hebraice,Qui equiat fuper Araboth,jfheras calcjlcs^tut
prx fidet in alttfimis cali regionibus Hoc fefn fime loquitur Arijioteles,
dicens ad unius Dei inuifibilem concitationem , totum mun/ fi um moucn : nihil
citra opem eius jieri poffe omnio uel in aere , uel interra cr aqua opera,
illius effe , qui totum contineat muniii , a quo per ftmpliccm cali mo tum,quo
eunda lumina contorqueantur,Sol, Luna, alijq; planetx, omnes rerum fbrmx in
lucem edatur -.appellans Deum inuifibilem, motumq; ijlum eius item inui
fibilem,tnuifbdemq; prxfentiam cr potejlatcm , ficut nojler animus fit inui/
fidis- quo exemplo etum Marcus Tullius ejl ufus pro Mdone,his urbis.E' rfl
proftd. o ' - Ito . IIM. proftflo iHa uis , ncq; in his corporibus, 4t<j; in
hac imbecillitate noftra incjl quid/ dam,quod uigeat er fentiat , er non ineflm
hoc tanto natur £ tam prxclaro mo / tufUift fvrte idcirco non putant, quia non
apparet,neccemitur. Perinde quafino/ fhram ipfam mentem,qua fapimus,qua
prouidemus,qua hac ipfa agimus, ac dici / mus,uidere,aut plane quahs,aut ubi
fitjcntire po fimus. Ea uis, ea ejl igitur , qua fepe incredibiles huic urbi
fhlicitatcs,atq; opes attulit Hac Marcus An quo cr ip / fe diuina prouidentia
ejl apertor, er eam comparans menti nojhra,no idcirco ne/ g andam dicit, quia
non uideatur.Nam er animum nofbrum , quo hac omnia dici/
mt{,cogitamuf,inteUigimus,uiderinonpojJe. Erit ergoin hac fragilitate nofhra,
quod rcgat,gubcrnet,uigcat,fcntiat, cr non erit in toto mundo i Ac Marcus p au/
1 6 ante cr ipfc ccclcflis moUtsufus ejl exemplo. Anftotclcm fateri 4 fummo Deo
factos Deos minores: interpretari Deuro, qoani Vniuicm Empedocles
dixiffct.-confitcridiuinamproiiidcimam, qtiic naturam excedentia aliquando
inoperetur.CompenJiu ucrr cius efle. Loqui nunc emea danus cum de Vno Gngulart, quod
alibi de pluribus, Gap. Vi. _Ll«cl item in Arijlotele obferuandum ejl,quod
referens, ut [ape dixi, carmina i* *la Empedoclis, in quibus cunila ab uno
deducebat, Vtiius Deifmgularem maie/ flatem eflconfeffus,licet Vnitatcm ipfc
hoc in libro non exprefferit,ficut in Me/ tapkyfcaNam quodiUic Vnitatcm
dixerat,in Epitome Deum interpretatur.ltcm ci|i non adduxerit in illo libro,
dimidium carminis ciufdcm Empedoclis,in quo di/ xeratabuno natos @
(AoAix&HxvivsSavs, ctia Deos longauos,fubejl tamen hac fententia, creatos
etiam a Deo Deos cum confiteri. Nam fi probat ea carmina Empcdoclis(in his aut
dixerat illc,nata omnia ab Vno,etiam Deos ) profedo fen/ tit cade AriJloteles.Siccji
aperte cunila fatetur ab Vmtatc,fmgulanq-, Deo profi/ {la.Na in libris item
iUispofl res naturales, affirmat Empedocle tradidiffenata ab Vno cunila,w
btbp,prater Deum,innucntem propemodu, ipfum effe illam Vnitatcm qua produxerit
omnia . Jam in hoc Compendio perfricuc diuina fuper rebus humanis cofiffus ejl
prouidentiam . Quod poflca ex alijs libris eius demon/ fkabitur.Quippe dicit
hic, cum fiuuius ignis ex Aetna prorumpens , omnem cir/ cum regionem
inuaderct,fugicntibus ex oppidis, er agris omnibus , fcd femoribus affvfla iam
statis, fugere non ualentibus,adolcfcentes filios, parentes in humeros
fufluliffe, ac flamma cuadcntcs,fluuium ignis in eos fuperueniffr. Sed diuina
pro/ uidcntiL,qua rebus bcnefhflts deleflatur,pcrfricuam hicfuijfe. Scindens
enim fe/ fe rapidus ignis in duas partes, reliquit intattos parentes er filios,
quafi picta/ tem tantam ueritus . Hic ergo nominat AriflotclcsTo Sccifacvicp ,
Diuimtatcm , eamqi dicit pradpuo honore affvciffe genus piorum,pium genus . q
no duo con/ fequunUir,diiunam pr a fidere rebus humanis prouidentiam, tum ei
res omnes effe fubiedas, er poffe curfum natur altu rerit f flere, fi uclit.
Confitetur item miracula. Nam inges fuit miraculii,utcum ejfet propinquus
ignis, furens rapidi f ime, fefe in duas partes duuferit, relidis in medio pijs
. Pojfctifc hac affertio ad alia
innumera transferri. . *tt transfirri. Quis aute negabit librum eius effe, fi
forte quifquam eiufmodieffquetn apud ueteres pafim compcrics, cr cuius ufeicj;
exemplaria ftnt apud Grxcos i Ex • juo item exempli* contra Epicurum affert
Plutarchuf,cr cuius mcmimt P rodus, luftinus appelitt philofophiae cius
Epitomen.Certe qmfapit,non negabit. Nam ft/ milia locutus cfflicet obfcurius in
his,qui nunc habentur libri. Proponam nunc cui denti fimum exemplum. Hoc loco
dicit Anffotelcs,numen diurnum, quod corii pie tatem gratam habuiffent,eximio
cos honore profecutii. Audi igitur er agnofcc fi/ milia in decimo
Moralmm.Qui,inquit,fecundum mente operatur,^ hanc exeo/ lit,opdmc'# affedus
effis uidetur Deo acceptifimus.Si qua enim cura rerii huma/ tueri* ejl a
Dtjs,ficut apparet,uti# rationabile e ft deleflari eos re optima, fibi# pro
Xima.Hxc aut mens efiquam qui diligant,maximc te colent,redamari eos a Dijs,
tanquam rerum fibi acceptaris curatores ,cr rede,ac probe agentes, fis e ft.
Quii his luculentiusfEjfinquit,rationi confentaneum,ejl euidens , Deos curare
res hu/ manas, diligere probos, ac fapientes,cr eis beneficia praeflore. IntUa
igitur de fla/ gratione,quoma Deus pietate delebatur, mens excolitur, et
eftfimilima Deo , que colit pietatem,remuneratusefl pios. Adhibuit eiscuffodil
in Compedio dicit Dei ficiffe,quod in Ethicis dixerat 4 Dijsfierfeffe
probabilr.quod fcilicet bonos et ho neflos remunerentur. Hoc igitur Dij
jecerunt- H onorauit eos Numen , offendit eos effe fibi cura, propter pios
filios [cruauit parentes. Simul obferua,quum fefc emen det. bt Ethicis Deosjn
Compedio to </ltei/*cytop,ipfam Diumitatem,ipfum Deif de quo finguUrftoties
loquitur.obferua quo# ut agnofeit prouidentu, que mor/ talia curet,fime qua
opinione,certaq ; fide,nihil ufquam poffumus loqui, item in eo ipfo Compendio
audtjtis I ouem effe Detm,per quem uiuimuttaudijV cum effe,cui eunda
obtemperent,qtd [eruet regat '# omnia, qui fit Nece fitas,o Fatum, quem tdtrix
I uftitia fequaturcomcs,uindex [celeratorumjegcs diurnas tranfgrcdientiu. Affirmat etiam quae Plato diuinus
ab Archyta , Pythagoreis# audita, afferuerat, Deum effe principiit,medium,finem
omnium rerum. Affirmat item quod in Ethi/ eis dixerat, eum effe beati fimum,qui
etfapientifimur.Sapientem autem Deo gra I um,hanc# eius e ffe felicitatem, quod
placeat Deo: Nunc autem beatum dicit, qui fimi natus coepit obtemperare legi
dimxjtt quiuelit effe beatus, & filix, legem diurnam, continuo ut editus
eft in lucem, fequatur. Dc ano fingulari ac fupremo Deo.ex eodem
Ariflotclr,qocra t motu cccli abfoluerti.ctriut immenfa fjpiemu.qua icipicueti.
ara rea humanat, Cip. VII. SEd proponam alia ex hifce , qui nunc in propatulo
funt , libris indicia ^mentit eius Aridotelem fuiffe , quam phdofophiae fitae
tefiatur Compendium. Erunt attOemuelut quaedam indtcia,e quibus fapientes,
nonfbdte pertinaces, pofiintin/ Udigere finguUrcm Diuinitatem ei placui ffe,non
multis eam , mfi per affinitatem apundam cum primo dediffe:Non orbi
ccclefH,quem torquens in fempitmtu , adi ene^noderamme# exterarum rerum
fuperjfederet a ffixtffcffed potius Deis quen/ dam iam uniucrfalem,tam in coelo
fupra fiderunt conciutionc , quam per uiuuerfuM ' mundum regnantem,cui res
humana fcparatim^ic naturales, cur a fmt, fmfiffe:- Non
ajlrorum,lnteUigentiarum<^ calcfliu ei diutius effe,fcd unius , qui a lim
circunuerut , w omina, qua boru fe/iut de Deo Theologia, fient Numen ejfc. N m
primo, quid iHud efl,quod in libris pofl res natur ales,cum de fapictia quare/
* retjohmq; eam fui caufam effe diccrct,idcirco diurnam potius , quam humanam
cenfuit poffefitone,qua<ji a [olo Deo pofideaturt Si Sapientia ejl rerum
omnium humanarum, diuinarumq; cogmtio,cr liin folo Deo ejl pcrfida,ueracp eius
pof/ fefio,ille multo magis res naturales, humanasq; cognofcet,quim omnes
horni/ nes,quifapientes,cm reshumanas,ac diuinas habent exploratas,
appellantur. Qtjas cum fine collatione pra illis Deus habeat
perft>cftifimas,utiq; quod debili/ lcr,Cr obfcure fcitur ab hominibus,
[cietur a Deo clari fime. Sciunt autem res fu/ penores obfcure,m feriores eodem
ferme modo mortales-.quarum cognitio cum fit in Deo radiantifima,nccejfe efl,
quod unanimiter antiqui fimi philofophi ajfe/ ruere,Deum ubique adcjfc,omniumq
; ante oculos eius,rerum uerfari abfolutifi/ ■ ‘mam notitum,nullam ucl
tenuifimam rem non perfyedtfimam ei c[fe,uel in tar/ tara [uis oculis, ut
oraculu dicebat, penctrare.Hinc oculii eius dixit xAuiiaoy o/a
lix,forUfimmt,robu[hfimum.Si res humanas nefciret,utdementifimi,erroribut
fuis,quos procederc,nullo'cp impediri metu Dei cupiunt,jiucntcs contendunt, aut
fi in uniuerfalt tantum fare t, eo fapientiores longe homines effent. Contulit
autem AriBoteles fapientiam Dei, cum humana, dicens, quoniam ferua <y
imbecilla fit humana natura,d folo Deo fapientiam poftderi dicendu . Et ut
dicat Simonides , quem P U.o in primode Kep-diuinum uirum v fapientem
uocat-.S-toi ccy (aovog tsto tyct To yifaS: Solus Deus habeat hoc decus. Quis igitur erit ille
Detts,cu ius unius iurefit [apientiaf Profido qui folus in omnibus nominatur.
Et uide quam clare c T quod perhibuit Simonides affirmet AnAoteles,et quod
fuperius oraculi!, cum Deum appellabat a</li<Pxx7oy,nonedoflum,fe ipfo
modo fapientem,nimi rum fapientifimu,fimtcmqifapientu.ln Theologia efl.
Sapientia fwffe omnium rerum inuentricc. Ucmq; eum clamaucnmt ueteres omnes
ccvro<rocpoy, per [e,k fe ipfo fapiente.Hac omnia uidens et [ciens
Arijlotdes,tribuit etipfe Deo aimira bile,cr plufqua humanam fapientia.Noflra
enim,inquit, natura ferua eft-Sumuf pra Dco,tanqua mancipia: tUe dominus uerus,
pater hominu atq; Deorum, folut hoc nomine decoratus ,ut unus uerc pof it dici
fapics,no ut nos mortales.Scit igitur Deus omnia melius, quam nos ipfi.
Quaciiq; ab homine nofcutur, multo magis i Dco,in quo folo ejl uerafapietue
poffefio.Hac Arifloteles,diccs prouidentii De i mxima,luminofima,oculu mentem $
perffiicaciftmam fentit. Affirmans etiam " qua in Ethicis,Si
qua,inquit,cura ejl Dijsreru humanarii,ut uidetur,et efl rationi confentaneu-
Eade affirmat hoc loco,corriges,quod ibi de multts,h\c dc uno Deo. Sed dii 4
maximo fidi fapietes,et proffedores rerum humatupru, utPUtodoeuit btLe/ bt
Legibus,cr Sympofio.Clara igitur ejl ratio, ueracj; dcduflio.Drinde repreben At
Arijlotcles poetas, qui, quomii folius ejl Deif*picntta,poflefiio, dixerunt
eam, muidijfe mortalibus.Rcprehendit poetas, mendaces, ut in prouerbio fit,dppellans:
Non enim in Deum wuidii cadere poffe . E cce igitur Deus no inuidit mortalibus
ftpientu:Ti non inuidit,dedit:Si dedit, ut edi ait Marcus, excepta fapientia
nihil i Dijs immortalibus dari amicitia melius potuiffc . Excepit fapientia
munus Dei ■ Si dedit igitur,dedit quod cjl diuinifiimum,ut ipfe inquit,
crpretiofifimu-qui autem dat, et dat quod optimit ej},tum nofeit eum cui
dat,tum amat eum uchcmenter.Non inuidit autc Deus mortalibus fapientiam. Amat
igtur.Recordarc nunc , qua dicit in Ethicis,eundem appellans
beatum,ac[apientem,fapicntem autem 0tocf>t7i'isac voy,Dco accepti fimii. Et paulo inferuts,ti[ia deducere homines ad
probitate, na/ turam, confuetudmc, documenta. Natura,inquit,certu ejl non ejfe
in nobis: «A\ce s/ltx TirosOhixs cetTtxs xAvSais WTV/ytriy vnocgyiy: Sed per
quandd diui nam caufam,his qui uere fortunati funt,exijlit. Exprimit igitur hoc
loco,donari al ter a fapientia utram parte 4 Deo,uidclicet natura bonitate.
Duplex enim fapien / tutaltera contemplans,altera operans, mutuo connexa, Qja
donat una,donat al/ teram. Probitas ex notione rerum diuinarum et humanaru:quibus
bene perceptis , inJUtuitur optimus uita curfus . Deinde duplici tradit
Arijloteies ejfe fapientiam, ycfyna, Ais’ uy 0 (Itos lyot, Sflx t ufasniwy
<f£i,*£p n 7JSt«j/ Ga* *V </l’ airri* rsruy ccpepo-nfuy rvwyHK^/.on yctp
Qtis JIskh *r tunuy rrxriy eir Kj ce^yx bicunutiH pcvtt,H yucAis ccy tyoi OtoS
-Hoc ejl, Quam maxime pofideat Deus , diurna p re ceteris fcientia ejl , er
<{uam,fi quis maxime Auinius. Sola autem ipfa, utraq j hac affecuta ejl .
Nam cr Deus uidetur caufarum omnibus ejfe principium . Et talem uel folus uel
maxime pofiideat Deus. Repetit Sapientiam ejfe fmgularem Dei pojfefiionem: Et
Sapien/ tiam effediuinam quandam,mirabilemq; fcientiam,tum eam d Deo maxime
pof/ fiderijd ejfe Acus cius, pofideri etiam ab aliquo Auino homine . Quomodo
au/ tem diuinof nempe exeo, quod primam fedem c r originem habet in Deo . Erunt
ergo diuini, quibus Ceus dedit fapientiam,quafi participes eius,quod
largifiimum ejl cr naturale in Deo. Dande
profcquitur.lccirco,inquit , ejl in Deo fumma fat pientia,et fapientia eius ejl
prima,nobAfiima. Quoniam nemo ejl cui non uidear tur Deus ejfe principium cr
origo omnium caufarum. Aut hoc modo intelltgas. Quia uidetur in omnibus rebus acus
principium caufarum: Videtur earum origo caufarum, qua res produxerunt, cr
producunt : Videtur neus caufa caufarum. Quoties apud A riflotelc muenies,
<Acxti, uidetur, fcito non leue, fcJ audentem apparentia denotari.Videtur,id
ejl,apparet,ojlenAur, claret, cognofcitur Deus ejfe principiu caufarum omnibus
rebus, si caufas igitur omnes Deus orAtur, tan/ quam principiu, fcit
omnia,modcratur,rcgit,quia fuperiorcs caufas jicit,propter res particulares . Vt exijlerent
particularia, fecit uniuer folia. Et fi caufas omnibus U4 HI!, r ebus dedit, dedit etiam hominum, ii
efl,fmgulxrem unm (ut A rcbytas dicebat et Pythagoras) hominem,* quo tou humana
propago nafceretur.Ex hic igitur om/ ni Arijlotclis confefionejcquitur unum
fmgularem effe Deum,quem fmguUriter nominat , non diu intelUgentus . Deinde
jequitur , non folum motum coeli ciere Deu m,fed e twn diu mulu f icere ,
gubemdre res humdnds,uerftri peftnundum, fcire omnid. Item fit hinc
perffeicuum,cum dicit principium caufarum omnibus re bus,eum fentire totum iHum
ordinem, quem dixit in Compendio ■ Ndm fi deducit omnid, orfus db ipfo Deo,dd
omnes «jijj caufas e r res ipfas, erit totius ordinis i/ I ius
explicatio-Princeps origo cdufdrum Deus. Prima cdufd coelum, cceliifc motus •
qw mouet calum,reperit coelum , ut ipfum moueret. Si datur enim origo cdufi/ ru
Deo,certe ddtur non motus modo,fed ctii corporis euisjn quo futurus effet mo
tus- Quomodo enim effet origo caufarum, fi motus foluis , non corporis moti
fuift fet inuentortDM enim funt caufx.corpus ipfum quod mouetur, er motus ipfiut»
Motus fine corpore ejfe non poterat- Multo igitur magis ejl corpus ipfum una me
xima caufx , quam motus ipjtus, qui fme eo ejfe no potuijfet . Hic igitur ejl
ue/ ra dedutiio . Si datur Deo caufarum principatus , datur omnium eorum inuen/
tto,er excogitatio. Non debet ejfe moucndi potens Deus,inueniendi non potens .
Nam non effet principium caufarum . Aliquas c aufasfecij fc t, alias fuere non
po/ tuiffet:Sic'quenon effet principium, er ongo. Qui potejl indejitigabiliter
moue rc,er ex motu tam mirabilem, umefc uarium rerum ordinem conficere,tot
format generare,multo magis inuenire potuit unde talia fierent. lUud item
obferuandum efl,duplex ejfe rerum genus,naturales,et humanas-Naturalcs funt
corporex,quif bus uuutur corporaliter: H umanx ftmtualer, multo fbrtajfe quam
naturales mat iores,quia naturales propter humanas. St Deus igitur omnibus
rebus er caufis ea/ tum ejl principium jion folum naturalium erit,fed etiam
humanarum maioris pon deris. In quem enim earum principia,ftnon in
Deum,refercsflam uero quomodo unam tantum caufarum partem amplexus Deus ,
alteram tenere non potuit ! Q» igitur inuenit caufas ut res effent,inuenitq;
res naturales propter humanas, utique fuit etiam autor humanarum , eadem eas
regens poteBate, qua creauit,caufis ea t, rum excogitdtis Eo enim conftlio
reperit res naturales, ut homines effentxcr uiuc rent. Qtubusji prouidtthac parte, multo magis prouidebit ea,
qux pertinet ai gnimos,ad prxmia,o • poenas, ad merita in hac uita,et in alia.
Quod et Arifloteles ejl confeffus, dicens Deos redamare,?? remunerare probos.Si
renumeratur, non his quibus corpus uiuit,paralis aque bonis et malis, fed alio
genere prxmio / nmt:EtutiUic,?? hic dixit, largitione probitatis er ftpientix :
mulusq;ah/s, qux Marcus fuperius ejl confejfus,cam felicitates,?? opes uim
illam Dei inuijibilem at ttdtjfe imperio dixit. Confcntiunt igitur
fapientesjuper re clanfeuna,cuius confef/ fionem natura extorquet ipfa nobis,
impeUttqi animum ad has uoces, ut mftue/ lif ei refiBcre, impetum^ eius
retardarent on aliud Jis ditium. Ariftotclem . u| Ariftotelcm mnis Uodibas
rrfcrre, qai mcmi rerum CTenionem (tibuiflcnl , in qao Ce in»
ctuftconfrGiocrejti mundi. De Menie dixiflc tum qux prior pr*ccptor PUio. InhU
uniui DciconfcGioncmtflr, Cap. VIII. yT apparuit Ariflotelis ida
conftf.ione,Dcum eundarum caufarum effe prin/ ' cipmm,quxres quam late
patcat,uidebuntfapientes,fic alio fimili quodam te/ flimonio jit
pcrfpicuum,crcatnccm tllam Mcntem.rerumq; principium,ftcut Pia toni , ut
jupenui ejl oflenfum , fic item ipft , mirifice placui ffe .Nam cum maio/
rum,ctantccefforum fuorum dc rerum principi js proponeret opiniones, uariasi j;
fententias protulijJet,hxc demum intulit-Cogor enim rememorare, quo fit fermo/
nis aptus ordo. Mentem autem qui dixit ejfe, ficut in animalibus , er in Natura
caufam mundi, item er totius orduus , quaji cuigilaffe uidetur ad comparationem
torum,qui antea temerarie loquerentur.Qui igitur hoc modo fujficantur, fimul
quod bene caufam,principium effe rerum jlatucrunt , etiam talem conjlituerunt ,
unde motu? rebus ex ifleret Sic Anflotelcs. Vifum igitur fuperius,ex Laertio
qua fit Mens,quis A utor, ucl Caufa : nimirum opifex mundi, cui in fecunda
Epiflola Patrem dat Plato. Duobus'^ uerbis comprobat AnBoteles quod de Mente
rerum Principio didumfinffet ab Anaxagora,alijsq; multis. Primum quod ait eos
quafi VHf)yTKS,fobrie,prudcnter,uigilantrrq; locutos. Deinde quod x*A»s bene,
re/ fle conBituerunt Mentem,unde motus fuiffet omnibus rebus. Recolas igitur
qux dixerat fuperius,Deum effe tu px’n [cop 7tcurip cc^»,caufarum omnibusrebut principium,
illic Deum,hic Mentem, Caufam. lUic omnibus rebus: hic animalium ,
Naturx,mundi, ordinis omnis. lUic apparet, clarctshic x«A»?, bene, fobrie dici/
tur Mens effe Principium rerum eundarum . Recordare quoque qux Plato i» P
hxdonc loqui Socrate fhcit:<ut ccpx Wu/ o noJvTtay ect nos txvth </v«
ctirict no^hm, yg ettiBofi y.ot 7fimop riva tv ri// vip i]vcu 7TXVTUI/ xtTiop.
Hjfc ex libris Enaxagorx , quos de natura fcripfit: Quodfcilicet Mens
exomauerit,<y omnium caufa extiterit.Hac ego caufa Leta/ tus fum,uifumq; efl
mihi modo quodam benebabere, Mentem fui ffe omnium cau/ fam. Vides n irum in
modum eundis placuiffc inuentionem omnium rerum,cr or dinum Menti adiudicari.
Vides alium longe Deum, quam iUum, qui moueat cale/ flem machina. Nam uixta
fuperiores,etiam ipfam,quam mouct , repent. Quippe A naxagoras,quod ab
Ariftotrlf.ft Platone approbatur, non prxfente tantum re rum,cenwuiatam'q ; per
omne tempus generatione. Mentem fujlmere docuerat, fed tnucniffc aliquado et
fia ffe, quod faciat ad omne tempus, quod et Arijlotcli , et Platoni, fi bene
difla fua penfitare, fecum $ meditari uoluerint,efl confitendu.Sed Plato quidem
maniftfte in Timxo, inducens Creatorem mundi, fupernum aldfi/ mumq i Deum,at P
lutarcbus ait, cumq; appellans Opificem , quem Anaxagorae Mentem. Arifloteles
autem paulo ante , dans principium omnium caufarum ipfi Deo: nunc autem dans
Menti caufam mundi,Naturx,animalium , totius q; ordi/ m:et eos qui h*c
confcfifunt collaudans, profeflb fentit eundem Deum, ac Men P tem. v tii .
ITir. tcm.eumfy omnium rerum Principiu.Acucrifmle efl, eadem afjvflum
lxtitu,& quiete mentis Anjhtclc fuper conceffa Menti rerum mentione, qua
Letatus erat Socrates apud Pia tonem ■ AnRotdcsq; ipfe bene filetur eos Mentem
caufam jit/ twjje, unde motui rerum e xtiterit. Socrtles tutem tit,bcne htberc
fibi uifum,darc Menti principatum H xc uert funt,huc illi proptn fores fuerunt.
Quidquid alibi fit luerint, aut alo pertinet, aut tandem ucniunt huc omnia, f
refle refoluas. Atque tibi paulo pbjl eodem libro coarguit Arislotclcs
Anaxagoram fuper Mente, coar gw, quod cum rerum principium Menti dedijfct,non
ea utatur ad totam Cofmo/ faiam.Sed fdum cum in dubitatione caderet, quare
quidq; cjfet neceffarium , fi Mentem trahebat :Quxre coelum moueatur,quta Mens,
inquit, uoluit, quae caufl crcduit animalia. Nimirum Mens re perit modos eorum
ferendorum ueros.Sic om nes rerum necefitates ad Mentem reuocabat-Faciebat enim
quod perhibent eum fcciffe Socrates, & ipfe maxime comprobat dicens,
ExiRimaut^f Mens creaf/ fet mundum, t oy </lt vvy koo-hovv t« Katryujj, G?
vecesoy r iQwcct TsCt/T’ y,ou rv 'xy &i\Tisoy \.yn. ipfam creantem, omnia
adorna ffe,v pofuiffe fic rem unamquanq^ut optimum effet . Denique hxc item
addit ibi duiina Socra/ tes,ut rem totam cognofc.it ■ Si igitur , inquit,
caufam reperire uolueris de una/ quaque re,quomodo cxiRet ucl intereat, uel
fit, hoc oportuijfe du es de ea inueni/ re,quod ei optimum e)fet,uel effe,uel
oho modo affici , aut agere. Ex qua ratione nihil abud homini confideraxe conucnict,tum
de fe,tum exteris rebus, quam quod fit optimum, cr uuhjhmu. Sic ncccjfe ent
cognofccre quid peius. Eadem ejl cmrrt de eis fcientia.Hxc igitur penfitans,
Ixtabarmc prxeeptorem inueni [fc , qui mihi caufam omnium rerum afitgnajfet,
Anaxagoram , cur terra lata uel rotunda fi/ da effctthoc afferto,<Murum
illum, caufam nccejlilatemq; putabam, quod ita me | ius c\fct,w quod prxRitenl
eam effe huiufmoM. Et cur i n medio fit pofita,nimi/ rm quia mehui effet eam in
medio ejfe. Quibus ab eo afignatis,non eram aliam caufam quxfturus.Sic de Sole,
Luna,<xterisq ; aRm,corumq ; celeritate, conucr fionibus,ahjsq ;
ajfvdionibitt,agcre,ct ficcre ea qux effet prxRandus. Net]; enim putabam
cum,ubi Mentem ca exornaffe dixijfet,abam caufam fupcrindifturum, quam quod
optimum fuerit, ea fc babcre,fcut habent. Cxtcraq; perfcqutUtr So/ crates , in
quibus eam demum reprehenfonem atque A riRotclcs, adhibet , quod cum Mentem
pulcherrime, fapientifimcq; principium ftcijfet, poRea de ferit eam.Vtunturq ;
Plato er Anflotclc* eodem uerbo dc Anaxagora Plato progref/ fui, inquit, ut
uidcrem et lcgercm,uidco hominem to> yiyvMov<Aiti %vnwy. Mentem nufquam
utentem. AriRotelcs ,xuxfceyopxs yhyrrn ypTcciTti vu jrfflST^ Koay.oo oixy.
Anaxagoras uix utitur Mente, ac creationem mundi: id cfKrerum creatarum pofl
mundi ornatum. Ex hac igitur reprehenfone apparet cis minfice Mentis
principatum placui ffe, qux fapienter omnia po fuerit: fed cum difflicca^quoJ
non ubique Mentem, quodfku Mofu, adhibuerit caufam, etiam . tty palam ejl,multo
magis hxnc eis caufam placuiffc . Mofcs eadem femper dicit Deum fidffe,creaffe
coelum er tcrram,animaka,plantas,hominem,ubiqucMeit tem rebus creandis
proficiens • Quam Theologum ft Plato er Aridoteles uide/ re potuiffent,qudm
approba ffentiQuorum hoc loco eadem ejl atque Moftscer/ te confifuo,* Deo eunda
gener au , C7* foda, er <hfj>oftta : difpoptaq; ut meliut fiiijfet,cum
dicat ad unum quod< Utuidit Deus quod ejfet bonum. Qtu afiigna/ Uonc Plato
filetur fe effe contentum ut dicas bonum, quod Mens excogitajfet. Sic quod
audis apud M ofen,FecijJe,deindc bonum ipft uifum effe , mirifice Pia/ t o
approbajJet.Quia fi Deus, fi Mens, fapientia,confilium,folertu fuit autor, er
fi ei bene pofitauidcbantur, certe nihd effe n/elius poter at. Declarauiteda Plato it»
Cratylo, illam knaxagort Mentem, mirifice iUt placuiffe . Vbi Socrates rogat
Hermogenem, Nonne , inquit , credis Miaxagorc Mentem , er Animam effe, quo
exornet , er contineat omnium aliarum rerum naturam i N d aliud , inquit , T s<At
ycfc cemo vrcoy efviriy ov TOisiufc «vxfx yopx , Kga ■4-1'X.ny ti
(Aixuocruvo-ccy , vgii iyvxxy . Eandem, ut in primo li/ bro uidifti,uocat
imperatricem, exornantem omnium, impemudam , ius unmer/ fale , fegregatam ab
omni concretione mortali . Qu.im autem hoc Mens, quam
Anaxagorascelcbrauit,plaaieruAnflotch,collaud.tucrit,adoraucrit,fii(pcxerit,
potes intelligere ex his , quo fcnbit in undecimo pofl res naturales . De qua
hoc ad uerbum. quo de Mente dicuntur,habcnt quafdam dubitationes. Videtur enim
omnium quo cogitari po fit duum fama- Quomodo autem fe habens talis exifiat,
habet quafdam difficultates. Nam /i mhH tnteUigit, quo maiedat cius ejfet f
Ejfet tnim Jicut dormiens. Si autem intelhgit,hoc autem ejfet aliud peculiare,
non ejfet boc,quod ed euts fubdatia,intelledio, fed facultas, Certe non effet
optima fubjlan I ia. Ni quia intclligit,dtgnitas ei exidit. Infuper uero,ftue
mens fit fubjlantia eius , fiue mtedefho,quid intcUigitf Aut enim tpfa fe
ipfam,aut aliquid aliud Et fi aliquid aiiud,aut idem femper, aut aliud. Vtrum
igitur differt aliquid,uel nihil , intelligere ipfum bonum, ucl quiduis:ucl er
abfurdum ejl cogitare d e nonnuUis-Certum ig» tur quod dmmifima rcs,v
pretiofifima,intelligit,crnon mutatur. In peius enim fit mutatio-Et motus quidam tam,
talis res ejl. Primum igitur /t non ejl intellcflio, fed ficultaf,ranom efl
confentaneum, laboriofum effe ei continua intclleflionem. - Podea mamfidit,qu6d
aliud quid effet predoftus, quam Mens,rcsfcilicetinteUe At. Etenim
tntelligere,crintelleflio exident , et pefiimu inteWgenti. Quocirca,id
Ititandum efl-Quodam enim non uidere melius quam uidere. Non effet certe res
optima,intcllcftio. Seipfum igitur intclligit. Siquidem efl,quod optimum.Hoc
di/ rit Andoteles,non de omni mente,humana,uel Angelica, aut Sphoraru coclcjhu
, fed opdma,et pretiofifima,et qua nihil fit maius,quod ab ea intelligatur.
Quia fi . quid proter fe intcUtgcrct,in quo cognofcedo dclefiaretur,maius effet
ipfa.Con/ fiat autem quam late pateat bxc Aridotclis confcfiio. videmus hinc
eundem effe p x Deum a»8 1 1 IT- Deum
dtij; Mcntcm,CT hanc Mentem uidemus Anftotclem fatentem effc rerum Principium. Nam
fi dat De o,ut daruit,omnium c auftrum principium, utique dat etiam Menti,quia
Mens ejl ipfe Deus.Quod non folum ex his, qu£ dixit nunc de ea
Philofophus,conRat,fcd his etiam,qu£ in libris de Rcpublica,CT qu£ m f ecun do
magnorum Moralium. Etenim dubitatione dijfoluu in libris pofl res naturales de
Dco,qu£ oborta in libris moralibus fuerat. Oborta autem fuerat de intcUeUio /
re,ucl cogitatione Dei. Vbi dicit hac ad uerbum: t a igitur q u£ interloquendum
Jpmilttudo folet affumi de Deo,neq; ibi rcfle,ncq; hic effet utilis ■ No enim
fi Deus ejlfibi fufficiens, er nullius indiget,ob id neq; nos ullius
mdigcbimus.Ejl enim e T talis quidam fermo, qui dicitur de Deo. Nam
quoniam,inquiunt,omnia bona pof/ fidet Deus, et ejl ftbi fufficiens, quid
jhcictfNon enim dormiet: peculabitur igitur, inquiunt- Hoc enim ejl
pulcherrimum maximcqi propnum. Quid igitur pccula/ bitur f Si enim aliquid
aliud , melius certe aliquid fe ipfo peculabitur . Sed ab fur/ dum efl,cffe D
eo quidquam mcliut:ipfe igitur [cipfum contemplatur. Sed er hoc ab furdum.
Etenim homincm,qui fe ipfum cotnemplaturffolcmus tanquam infen / fibilem
reprehenderc-Abfurdum igitur cfl,ft Dcus,inquiunt, erit ipfe fe ipfum pc
culans. Quid igitur Deus peculeturnuc dimittatur. Hxc AnRoteles ■ videmus igi
tur eum hanc dubitatione diffoluere,eandemq j rem repetere, in libris
Philofophic prtmx- In quibus affirmat,Dcum contemplari fe ipfum , non confequi
autem ut fit infenfibihs: Neq; enim cafdem efferes diuinas,atqi humanas ■ H is
igitur locis con fderare licct,eandem effc Mentem atqi Deum.Nam quam Mentem
uocatin Pbi lofophia,in Moralibus cr in libris de Rcpublica,Dcum. Sic apparet
illam Ana / xagorx Mentem effe Deum,effe Creatorem mundt,omnium ordmu
muentorem. I s per excellentia dicitur Deus,huic datur uni Diuirutas. Nam
intclligere feipfum, de Supremo folum,cr qui ucre Deus fit,difium apparet. Non
funthic uUxalia planetarum !ntcUigentt£,neq; poffunt effe Hanc Mcntem,quam in
Ttmxo Piata uocat Opificem mundi, tum in eo ipfo libro,tum iti Phedonc dicit
effe Infcrutabi/ lem,ut difficile
pofitinueniri:lnCratylo,cevToK§c^ropx,\mpaatricem. Quod eliam in Moralibn» unum
Gngularem Deum eft confrfiiia , rerum humanarem |>rofpeflorem:B( quod ad
aliam, quam prarfenlem niiaro prouidemia eiu* Sc quae largi n b J» eu tum aii
Anflotelrr, referantur. Cap. IX. _Vnt item alia plurima hinc inde fefe
offerentia indicia ,non folas illas coelestes ^ mtclligentias Ariflotclcm
Deorum nomine, er excellentia dignatum , fcd ui/ xta maiorum fuorum
religionem,meliorcm quandam,abfolutamq ; ab incitatione ccclefli
Diuinitatem,eum affcruiffc.lHamq; alborum diuinitatem afcititiam,pere/ grinamqi
illi effe, er ad tempus prxdicatam , cum non haberet quid de Deo cla/ rius,w
probatius tunc diceret.Cum autem alijs in locis humana nature ueros in/
ftinflus fuper conffffione Diuinitatis fcquatur, confitens Diuiuitatcm , qu£
regit mundum.non folum machinam ccdcBcm mouens,fcd etiam per omnem mun/ dum
inambulans, precipuetyres humanas, propter quas [unt naturales, mode/ ranfi .
rans,dicemus eum aflrorum Diuinitatem , aut partem quandam Deorrn (latui f/ fr,
ut fi quis aliquos Angelorum coelo uoluendo praficerebaut incon flantem fuif/
fe,cr ubi contra Natura impetum uiolcntcr locutus effet, poflea relatum , ab
eo/ dem NMura,cui reftflere non pojfet , aflu, ueram Diuinitatem fiuffe
confejfum , Nunquid inqiut,in Moralibus,Fortuna,quafi Prouidentia quadam ejl
Deorum i An potius id non ejl probabile f Quippe Deum cum dominus fit
kuiufcemodt re/ rm, arbitramur tribuere merentibus bona,!? mala.Fortuna,uero,
er qua d For tuna funt,uere fortuito eueniunt. Quam rem fi Dea tribuamusjudicem
improbum eimficiemus,aut inuitum.-quod Deo nonconuenit. Itaqsneqjbonam
Fortunam, Prouidentiam,aut Beneuolcntiam Dei cffe,probabile cjhquia improbis
etiam da/ tur. Deum autem curare improbos, non ejl probabile. Primum iuxta
uulgares,plit tes Deos loquitur.deinde fefe ad Philofopbiam recipiens, unicum
femper Deum, qui dominus, ac patronus fit omnium, qua po fident homines rerum. Ad hac ne/ gat qua Fortuna bona dicuntur, ab eo
proficifci,id ejl, dari certa quada cura eius , V prouidentia , ac beneuolentia
. Diuitcs , improbos, Deiq; contemptores effe. Praclxrequc fecum agi
putare,quod aliquem trucidarint, opes auexerint ■ quo/ rum aDco nihil ejl . Non
enim malarum rerum Deus ejl largitor , fed bonarum. A quo tametfi profafeuntur
omnia,uera tamen cius beneuolentia, ut Arifloteles idt,erga bonos duntaxat. Nec
fi Solem fuum oriri jacit fuper bonos, er malos,!? pluit fuper iuflos, er
iniuflos,nullo diferimine id fiat, fed propter bonos benefit/ cit malis
-Omnino'^ Arifloteles fentit caducarum rerum , temerariamq ; iftam fi/
licitatem, neminem debere diuina erga fe beneuolentia afcnberr.quia datur aque
tnalis,atque bonis: fapius etiam malis.Quoniam, inquit,quauulgo putantur bo/
na,!? quibus apud plebem folent homines fortunati uocari, eueniuntfimedifcri/
mine bonis er malis,non funt quibus ea contigerunt,amicL grati# Deo dicendi, IU
fit eadem ratio concilianda ckaritatis diuina, atque confequendorum terreno/ tm
bonorum.lpfe enim etiam dicit,Si mundus uos odit , fatote quia me priorem uobis
odio habuit. Et,Odifli obferuantes uanitatem . Non amantur igitur improbi i
Deo, inquit Arifloteles.Si non amantur , bona qua funt confecuti , non omnino
eius beneuolentia funt ajfecud, fed ipfo conniucnte,!? finente.Multo enim
largi/ tur amicis fuismciiora.Quos igitur fortunatos afflexeris , non continuo
amicos Dei ,!? quibus Deus fiueat,arbitrcris, fed fcilo hac accidere, fieri# eo
conniuen/ te.Subijctt Arifloteles,Bona er mala meritis a Deo dari.Hunc ordinem
effe Pro/ videntia, ut dentur bonis bona,mala malis. Quod fi terrena bona , qua
dicuntur wrvyfeu, temerarie contingunt , id ejl, cafu quodam , er fortuito ,
quid fuper/ ejl quod detur a Deo,certo diferimine bonis er malis i Nam largitio
, inquit, re/ rum fortuitarum non ejl refla d Deo. Ergo quod dat Deus , maius
fit quam qua fint in pote flate Fortuna,neceffe ejl. In pote flate Fortuna funt
mes corporis, firma, opes, d tonis, & d malli aque pojfeffa. igitur quid
mali dabitur aDcomr e i „<, . Umboni bonis, fi funt ea fvrtutta,cr in
poteftatc jvrtunxf Et tat mt Ari&otcles fit/ teturiTcyyotpdtdyifsitaiy
xv^iey riy xoio\nuy,Toit ceftoss &iov%/ |xu//,k^ ra ccyxdot,@ tcc kxxx:
Exiftimamus enim Deum , penes quem fmt iBa,mcntis tribuere bona e r mala.mlla
igitur fuperfunt mala wbona,qux den twr a Deo. Eadem fiquidem ratione cum
uideam bonis effemala, dicam fortuito ii fi eri. Et cum dicas bene fieri bonis
d Deo , uerum mifenjs er incommodis equi atque improbi, fepe magis , fubiaceant
boni , quid fupcrcfl quod detur utriufquc pro meritis f Cogimur ergo b fc ad
alia bona er mala , quam prefentia , que for/ tuito dantur,referre,maiora
uidclicet, er xtema, quod AriBoteles quadam men/ tis diurnate
fbrtaffeperfrexit.Obferua etiam,qubd nefas effe dicit , ut Deum fi/ edamus
iniuftum,aut improbum iudicem. I temque obferua , quod ait non effe ue/ ,
rifmlc,Deum curare improbos : ergo ex aduerfo efl ucrifimile eum diligere bo/
fiostquod ipje euidentifime confrjjtw efl in decimo , ut fuperius oBcndi ■ Hic
in/ quit, non efl ueriftmile,improbis Deum confidere . Deinde putamus eum
tribuere malis mala ■ In decimo autem Moralium dicebat , Si Dij mortalia curant
, ut pro/ tabile cfl,er cuidens,ucrifimile efl bonos , benefy cr probe uiuentcs
eos reda/ mare. Aperta igitur efl ratio P rouidcntie,dara'que confafio, Deum
cuiitfq me/ rita rcfpiccre,dantem bona bonis,mala malis,reijcienda in aliud
tempus,dihgen/ tius'quc iudicanda,quoniam prefentia fere fine diferimine •
Atque hoc loco,cla/ rifiime non eflDeus ille Motor caeli , aut ulla Planetarum
inteVigenua , fed qui/ dam uniuerfalis Deus,non coelum tantum moucnt,uerumetiam
refyiciens, er in/ tuens res humanas, ponderansty merita cuiufque. Confidera
enim , Si negat Ari/ flotdes fortuita bona debere referri in Deum, quoniam malis
er bonis accidant, i motu autem coeli non datur nifiuitacorporea,qua malitZT
boni eque fruun tur ; certe fi Deus,cocli motor non alia bona largftur,qudm
corporea, er uniucrfalu, tion diBuiguens menta cuiufquam,fed uitam
equefuppetens omnibus , merito/ rum pondera attendat . Datur igitur aliud
autore AriBoielc in quo P rouidentU eius diBmguatur , diflinguantur mali d
bonis . Super
quibus eque Sol lucet , pluit equi. Motor igitur il le D eus,curat etiam alia
longe maioris fapientie . Nuw mo/
ucrc Solem, er fidcra,folum ad uitam corpoream pertinet. At in nobis non efl
fo/ lum corporaliter uiucre . Eocjp neceffe efl, non illam coeli lntelligentiam
hunc Deum effe,quem nunc dicit:autiUum quidem , fed non coelum duntaxat mouen/
tem,uerum etiam humana gubernantem. Bx to quod Ariltotele J de Netote Deorum
fcripflt .probari 8i unius Cummi Diuk , nitaicm qui fibi 8i cunftu fit caufi f
dictatu: Sl Deo» ilio* non efle uert entes orbe» carleRes . Virtute» , qu*
po&idcntur t moralibus .multo magis a Deo poBidcrt. Cap. X: ' >*Vod
fuperius de N edar e D eoru in Moralibus dixerat AriBoteles , Duo pre/
Q.d<cr4,rt Theologiamfatcntia in eo deprehendes:lUam dico Theologia,quani
AriBotclcs?Pr/taqum k Iflte Jiigcntijc cedefai prbef MMi tibwspcrte pro/ < ,
pojwt» .’ , aj« pofuit.Primum D eos eos nominat, qui non moueant orbes
calefies, dejfc hisit/t loquitur, ut eandem de his , atque mortales omnes
religionem pradicafjeapertp conuincatur.Ad hac nominat Ne flor , ut P hdofophus
, non ut uulgares,fendens liinum fuaui fimum, fcd uere ex Philofophiadiuinius ,
cr incorporeum quiddam, quod perfficuo exemplo demonfirauit-Dicit enim ejfc
nonnullos, quibus uolup / tutes omnes, generationes uiderentur,negantcs
uoluptatem effe bonum . Hoc au/ i em accidit eis, inquit , quia f olas
corporeas uoluptates habent exploratas , haud alios effe putantes : ceu qui
nefeiunt Ne dor , putantes Deos bibere uinum , quia non putant dulcius effe
quicquam.At Nedar efl incorporea fuauitas. Cum igitutf incorpoream uoluptate,
aut Juauitate fentiat Arifloteles,qua D ij fruantur, e apro ftdo non efl alia,
quam celebris iUa apud Poetas, quos Ari fioteles edifferit, cr quam dixit ipfe
Deus, Flumina de uentre eius fluent aqua ume. Et, Amplius notf bibam de
genimine hoc uitis,mfi cum uobifcum illud bibam in regno Patris mei, qju bibunt
igitur hoc Nedar,non funt plancta, nutla calefias intclligentia rot , tando
cocio prafiflatfcd certe Dij iUi,quos beatos in omne tempus cenfuit trium/
phare fupra coeli uertigine corporibus liberatos, fuffiacntiftmam , copiofifi/
mamq; bonis omnibus uitam agentes. Hi funt Dij, non InteQigentia Solis, Luna.
Illud item confiderandum cfl,quod fecundo Moralium fcripfit, cum de Heroicis,
CT fupra hominem uirtutibus loqueretur. Efl, inquit, quadam uirtus oppofitaje/
ritati,qua nullum habet nomen,quia ovk tsi dioC*? Stos /k Artup cc{tTH{,t(gu ov
kxt’ otfVTHp isiawv<Aeuos. ctrraycej>AtATi'top tseu 9 ecftrti t ov S\ov ;
Non efl Dei uirtus . Etenim Deus efl i artute fuperior C r me/ lior. Et non
fecundum uirtutem efl bonus . Hoc enim modo uirtus effet Deo me/ lior, is
igitur Deus, uirtute fuperior quis efl , cr quid defignat eum habere uirtute
prafiantmstSi enim non turtutes ipfas,qua confuetudme, documentis^ acquirua
tur,fed excellentius, cr naturalius quiddam pofidet,utique eunda bona, cr om/
nem laudem,quam po fidet homo,longe magis Deus pofidebit- Hominum uirtu/ tes
funt fortitudo, modefiia,temperantia,iufiitia, liber alitas, charitas , hac
omnia Deus longe excellentius pofidebit . Ergo fi folent homines,cum pr
officiunt rei/ publica,cim humane,iufie,modcrate,fapienter,libcraliter,cr
dementer agunt, ' liuidari,extotli, pr a ferri, prodicari, non 'ne laudibus his
Deus erit excellentior , magisfy eas ufurpabitiSi enim efl uirtute fuperior,is
Jit neceffe efl quo bcneuoUH tius,liberalius,clemcntius nihil pofu effr.pra
cuius aquitatc,liberalitate, charita/ te,humana charitas fit pene uitium,nedu
uirtus. Hinc igitur fit, ut D eus,quod om/ nis antiqua Theologia teflatur,fit
bonorum effuftfimus largitor, eximia charita/ te cr benevolentia praditus,indulgentifimus,prouidcntifimus,omnesq
j item tau des omnem gloriam,abfolutifima quadam ratione po fidens .Hac autem
omhia in unum competunt folum. Recordare hoc loco, quod ait effe uirtutes quaf/
dam Heroicas nomine carentes ;id efl, diurnas quafdam cr eminentiffimas , quot
Heroicas dixit , quafi fmlcs carm , qua a D ijs , uel Heroibus pofidentur. p 4
Hctoa *»* Heroes Mitem hoc loco fwtt Dij
N am V ipfc Ariflotelct dixit ibidem,httic utris tem Heroici effe quandi, ac
dtuindm, ut feritas immane quoddam prodigiofum $ vitium. Ergo/i quanto melius ,
laudabilius, redius , modcfhusq; agunt homines, Deo magis aemulantur , profido
neceffe efl cande uirtutem effe inDeo,cuius m homine quadam fit imago.Cumucrb
nihil fit liberalitate et clementia, chantate^ apud homines commendabilius, V
quod magis prxdicetur, extollatur, cate ne i cejfe efl hac effe in Deo
prxRantifma,abfolutifima. Q ui fi caraet ProuidentU rerum humanarum,fi
negligens effet falutis cuiufqiti,fi non audiret cum inclama tur,fi patrem
tantum ex motu Solis fuppctaet, multi mortales eo meliores effent. Ncc bi cum
enunenti fimis fidis inclare fcerent, Dei fmlcs dicendi effent, fed De usfmulis
eorum-Fatctur ago Ariflolcles in Deo quandi effe mirabilem uirtutem , r ximamq;
prouidcntiam,bcnignitatem,charitdtcm,ufq; eo prxjlantc, ut mtelligi quidem
pofit,nominari non pofit. I ncurruntq; omnia ad conftfionem unius D ei.
Memineris ite qux Marcus ille Tullius ob ingenij divinitatem ut diceret
proucdut cfhVerum animum uincae, iracundiam cohibac,uidoriam tempaare,aduafa/
rium nobihtate,ingenio, virtute prxflantcm non modo extollae iaccntcmjed ed am
amplificare eius priftinam dignitatem ■ hxc quificiat,non ego eum fummis ui ris
comparo, fed fmllimum Deo uidico-InteUigcbatfapicnti fimus orator, emine
tifimas in Deo quafdam effe uirtutes, quale mortales aliquando effent
participes. ' vbi clementia,libaalit4S,fi res humanas negligaet t quxfunt
materia clementi t. clementia autem fme prouidentianon pote ft effe. Nam qui
nefciat,quibus pxrceit dum eft, er /i «Hilum cum eis i ntaccdit ei
comertium,nec of)vnditur,ncc parcit, nec clementia prxditus e/l.Rem igitur,
quam Natura fidebat clarifimam , Philo/ fophus efl conftffus,eamq; celare non
potuit. Cuius fi uoccm audirent, fi dida poit derarent ruftid tempedatis nofhrx
Peripatetici , non tam pertinaciter ei conftfi/ onem Prouidentix,aut
Diuirutatis,qux non coelum dunUxat,fed alia agat plertU que digna maicjlate
fua,dctraherent . Admiranda AriRotelis Theologia de beatitate diuinatquz fit
contemplatio: Eandem effe minorum Deorum felicitatem, Deu fumoiura contemplari
tiuin.Bx quo fumraa «niujmaicflaa comprobatur. Cap. XI*' . Rijlolelcf decimo
Moralium, perfidam felicitatem probat adionem effe con/ *^templardi fempcr,idq
; ea ratione probat: Dcos,ait,arbitramur beatos er fili / ces-Srd cum nuUas eis
humanas adiones tribuere po fimus, uiuerc autem cos dici/ ms-Ncq; enim fis efl
eos dormire,ut Endymion . viuenticui fit omnis adio.dctrx di, nihil fupcrefl,
nif i St6opx,fteculatio:inde fieri, « t i*ipywt,tut xccgioTUTi
<Pi«q>ifis<rx SiuifHTiKH ccp uv ; Vi adio Dei qux beadtudine efl
prxdpua,ft>cculatrix fmOmnis enim,iquit,uita Dijs eflbeata.Ex his eius
uerbif, qux quidc etalijsin locis, et in libris pojl res naturales efl locutus,
efficitur hoc om ■ik, Principio toti hancmtempUndif in quo beadiudtnm i mlt
cffctradone,habc rccxpqt. ; nf re eaput,ubififtot ne procedaf ad in finitum. Et
primum quod dixerat de Mente, cu itis ferebat felicitate in contemplanda fe
ipfa,quod hoc loco afferit,prxcipue cjl ue rm.HxcqieritArifiotelis Theologia:Deuscognofcit,
contemplaturc^fe ipfum, ipfcfibi felicitatis obictiu.Cxtcri ago Dij
contemplabuntur eum,inde beati. Nam fi D eus aut M cm,quam
diuinifiiman/,optima,pretiofifiimamq ; prxdicauaat,exi mia in cognitione fui
fruiturfelicitate,tantundem beata,quanta maieflas fua quam fempa cognofcens
efficitur beata,etiam minores I nteUigentit Deum intuentesfe licitabuntur .
Scilicet fit cx his ncceffario , Deos minores fieri beatos incognitionc Dei:
quonia ratio qux cogebat nc confitaemur Deum prata fein quo beatus jit aliud contemplari,crat,quia
quod contemplaretur,cx eo beatus exifiens,effe ma/ ius ipfo Deo.Sed quonia
nihil Deo melius, cf maius, ncceffario fe ipfum conteplx tur-Hxc inquam ratio
non habet in Dijs minoribus locu, fed in contrariu, quoni/ m Dijs etifupremus
quis,neceffario fiunt eo contemplando beati. Vt fu rado, De us,quo non efi
melius, fe ipfum contemplatur, fe ipfum contemplando cjl beatus: Di; minores,
quibus efi meluts,cr fuperiusfillud ipfum conteplantur, et in eo conf temptando
funt beati.Hxc igitur ncceffario funtin hoc ordine, utfiDij nihil aliud
agentes, duntaxat contemplantur, eos ncceffario Deum contemplari: Deu autem
contemplari fe ipfum. Vt qui dat fibi,qui maximus efi, felicitate in
contemplatione fui,longe facilius daturus fit minoribus ■ Ex quo clari fime
efficitur, quod Arifiotc kstn fine totius ratiois pofuit.&st iU «y «
ivjlxinovixtliofix 7tS,Quocirca felicitas ait quxda thcoria,id efi, contemphtio
Dci.Grxce thcos,Deus,oria,uifio. T otafy beadtudo ait contemplatio Dei.iit nec
Dij minores , nec maximus ipfc De us,in alio fint beati, qudm in contemplatione
Dei: Ex codeq; exten Dij beati, quo • maximus Deus. Quanta igitur hic cu
religione concordiafFelices nos futuros ora cula,cii uidcbmus eujicuti efi Cum
is igitur jit contemplationis ordo, ut felicitas omnis fit contemplatio
Dei,ca'<k non cuiufcunquc Dei, fed maximi, ZT eminetifii/ m tantum ,er qui
uere Deus jitfiixc deinde fcquuntur,Huiufmodi contemplatio/ item non fieri in
abfentia, Et Deos contemplantes oportae propius afiiftae,eo / dem in loco effefin
quo quem contcmplentur:Haud alita perfida futura contem platione.Ex hoc item
fequitur,hos Deos , quoru beatitudine dixit effe theoriam, uifionemDei,effe
nonpoffe mtelligentias ccelefics, Solis, Lunx, planetarum ni mium a primo
difiantim,e cuius comtemplatione exubaat beata uita. Ex primo autem
fequebatur,vt fi ex unius contemplatione omnis manat felicitas, illum effc
optimum,maximum omnibus his, quos fua prxfcntia efficit beatos,incornmcmora
biliter maiorcm-Sic rationibus altaa ex altaa confequentibus, Dijs efi
bcalitudo contemplatio-.Non fui,quoniam efi excellentior, qui pofiit eis effe
obicdum con/ temptandi. Nam dicebat Arifioteles , Deus fiuc Mens efi beata
cognofcendo : Aut ergo fe, aut aliud-Non alium, quia maior effet qui cognitus
ct in fretius eu bearet. p i Nonali/ ^ ; *i% 3i primo fimdes, ut quemadmoum non
natura, fcd affinitate er afiimUttione funt Dij,fic una fimplexcg uoluptai eis
ex illo primo. Nam quoniam hac uoluptat e fl contemplatio , Di j autem
contemplantur , contemplantes funt beati: rado autem docebat eos contemplari
maximim,quifibi quoque fe contemplanti fit caufafili/. citatis: efficitur
neceffario,ut fimplex iVa,una $ uoluptat fit illius primi , cuius in/ tadtut,cr
ex intuitu uoluptss,in ipfum,ct tn minores Deos redundat.Vna efl ergo,
fimplexq; Dci,Deorumi j; uoluptat ac deledatio, contemplatio maximi Dei : qus
quidem ideo fimplex efi,v una,quia Deus efl fimplex, fcilicet maximus iUe . Ob
id defolo Deo, cui fola uera Phdofophia dat fmpliccm,fimgulxremq ■, natur d,hac
pradicatio pracipue uera efl No efl item Dijsipfis ab hac uoluptate digreffut,
qui fifli funt immortales cr immutabiles ab Mo primo. Colligentes igitur
Aridotetis hinc inde dida, deprehendemus unum idemq j effe , quatuor hac ,
Contemplatio/ nem, Beatitudinem , Ne flor, Voluptatcm.Namfuperius probauerat,Deos,
quot communi cenfenfu fateamur beatos,cum nihil eos aliud agere fis fit,quam
contem plari,necc(fari6 femper ffeculari. Ecce beatitudo,ecce (feculatto. 1 am
dixerat Ne dor effe fuauitatem,uulgaribus incognitam fuauitatem, non uini, ut
illi crederent » qua Dij fanantur bibentes. Cum autem probauent eos nihil aliud
agere,quam fac/, culari ( bibunt autem N edar . N edar non efl umm,fed efl
atema immutabilis cfc uoluptat) Nunc autem tribuit Deo uoluptatemunicam,cr
fimplicem,cr immuta bilem- Ergo efl lUa contemplatio. Vt rationes
ficcoaceruentur: Deorum eflbeati/ tudo : Dij nihil agunt,nec eos agere par efl
:inteUigunt autem , Sola igitur fuperefl fteculatio , qua fit eadem beatitudo.
BibuntDij N edar: Deosdidumcd folutn faeculari : Nc dor bibere , efl (peculari
: hoc autem , effe beatum. Deus item capit immutabilem uoluptatem : ergo
uoluptat ed Nedar,Nedar (peculatio,fpeculalio beatitudo.Ex his igitur
efficitur, ut fint uerifiima 'vn ueteri Phdofophia tradita,noit p odea ex
fuperflitione Chaldaorum,cr Aegyptiorum inueda,a P hdofophis qui bufdam
approbata-Tradulerat prifea Phdofophia , quod dixit Angelus RaphaH
Tobia:Videbxr quidem uobifcum manducare cr biberr.fed ego cibo inuifibdi,ZT
potu , qui ab hominibus uideri non potefl , utor . Is potus efl Nedar,quod
potant Dij, maximo Deo,ut idem Angelus efl confaffus, afaidentcs . Hunc potm
inuifi/ bilem dixit Angelus. Arifloteles autem uulgarc , att credere , D cos
bibere uinum, quod nefeiunt Nedar.Hoc Nedar,hunc potum inuifibilem,et panem,
uel Ambro fiam,pnfca Philo fopbia prodidit Deos in calo edere,ty bibere.
Arifloteles ut P hi lofophusperpendit,quis isfittibus,cr potus inuifibilis.
Efl, inquit,contemplati<t Dei,ipfummct primum efficiens beatum, coq^ habet
fimplicem,unicam,alcmam , mmutabdem,dc cognitione er ajpedu natura
fua,falicitatem. Eadem cognita aJf udantibus Dijs,efficit cos gaudijs
ineffabilibus latos, frac uoluptat c r latitia tan to maior er uberior efl 'm
Deo, quanto magis ipfe feipfum cognofcit. Et quoniam nento efl, qui quonu efl
infinitus, pofiit em perfide nofcere , folui ipfe perfide , '* ' infmitesji *»«
, infinite# de fe ipfo beatus. Cateri,quoad capax eorum natura efl . Hac omnia
Jt/. quuntur ex didis Arijlotelis • Huc qi ei deucniendum fuiffet , fi rationes
nedcre er perfequi totam rem uoluiffcl.Hoc uetus Philofophia confejja, A
fororum autem Di wtutM Chdd*orm& Aegyptiorum frit [upcrfotio, AriRoltlem
fitmmum Deum affirmare cum Homero patrem ede Deo»
rum.hominumqj.-ciufJemeiVcgenertscuitlu.Hine creationem Dcoru, & folitm
Primom ztcrnom dcmonftrari, Cap. XIII» ^ f^Vas in Ariftotelc er Platone Mentes
de Dijs ac fummo Deo fiuffe , aut ttott U quidem duas , fed unam
tantum,refipifcentem , ab errore# euigilantem,quem prius natura pulfans fcmper
confcientiam,ab errore # ad ueritatcm reuocans , jt r/ re non poffet,qui mentem
ad f 'cripta eorum legenda fugacem, aquam, prudentem attulerit, agnofcct-
Accipimus autem, qua mens cuiglans , natura # dimulis & rationis exagitata
profudit . Quid enim illud item efl, quod in primo Politicorum dtciLPiliorum
autem dominatus, regius eft. Nam quod genuit er fecundum clari/ tatem ,
etfccundu dignitatem imperans eji- Qua foeciesefl regi j principatus</Ui
KjeAcSf Toy jfk 7efQTHyofw<ri\j &7rsop.7rxTH£ cwJ)°ijyTi,fk' £vn,7oy
ftccarifaccnsTUiJ «TTeurrocp, Qvo-etyifvop bceo-i/fw </luc<f\*
f&VlMfci Tu yivvJi hvcu. t>\j ourhp , om? 7rt7r$y^tTo 7ij>tcr;BvTV
fop 7F&5 to nvTtpop , xgu. o ffl/vlio-cts 7r€ks r> TtKrcp , Videlicet,
Quocirca bene Homerus I ouem appeUauit,cum dixit,Pater hominum, atq; DeO/ rum ,
Regem iflorum omnium . Natura enim uei ingenio Regem differre quidem oportet,
genere autem eundem effe. Quod habet antiquius erga recentius, er g em/ tor
ergafilium.Hac Arifooteles dicens, er qua locutus effet Homerus collaudans,
approbans#, nonne declarat fibi qua mens ineffet,probat# omnia antedidaf Ap
pellat autem Homerus I ouem patrem hominum , atq ; Deorum, qui fit idem Rex
eorum. Eo igitur foedat didum Arijlotelis, I ouem patrem hominum , atque Deo/
rum,iure etiam Regem effc,quoniam pater erga filios regiam gerat excellentiam:
Regem oportere eiufdem generis effe licet ingenio et prudentia differentem .
Bene igitur Homerus loucm,qui fitidcmjAex Deorum hominum# dixit eorum effePa
trem.Autbene qui fit pater hominum# Dcm#,Rcgcm ettam eorum appellare. Quoniam
pater erga prolem, regiam obtinet potentiam, quia er natura idem cu filijs ,Cr
antiquior, ac uenerabilior,Pat er igitur Deorum er hominum, efl eorum merito. Rex appellatus, Et merito
didus Pater eorum, qui er Rex fit . Quod fi Ho merus bene efl locutus, ty fi
uerum efl Patrcm,Rcgem eorum effe,quos genuiffet: aut Patrem eorum quibus
imperetxerte colligitur loucm,qui Grace duo habet no mina,ut Arifioteles ipfe
dicebat in Compendto,(ivs <AioS,qua copulata defignat tum, per quem uita
cfogenuiffe Deos er homines. Efl autem generare apud Philo
fophos,crcare,jkccrc,ut Plato gignit tempus, alia# exempla innumera . Genuiffe
inquam autorem# fuijfc Deorum er hominfccr quia genuit non [olum effe geni
tiMfy . *J7 tis antiquiorem, fed etiam exceUentiorem,ct Regem:Dci«de eiufdcm
effe generis genitorem, ac genitos. Ergo efi, quod dixit idem in Moralibus,
Mentem cjje Deo ovyywisccToi/:PLto in legtbtis,oixuorceTop:Mofrs,adimagine cr
fmiilitudi nemfuam jecit illum. Ex eode genere funt Pater et fflij, Deus et
Dtj,hotmnesty fci licet affinitas ejl cognatio , A equalesq ; funt homines D
ijs in cognatione: quoniam Patende utrifq ; panter fatis,cr fimul fub filioru
nuncupatione eu Dijs adferiptis. I pfe Deus omnium imperator, inquit,efl. Antecedit
autem tempore cr dtgmtate paternam retinens auton tatem. Ex his igitur omnibus
hac fcqmn tur, bene, tefi e Arijlotele , louem ejjc regem Deorum , qui pater
fitiaut bene Patrem dpcllatum, qui idem Rex fit, utftue propter imperium nomen
Patris fitfortitus, fiue propter generationem nome Rcgis,utrunquc fit
uerum.Scquiturq; louem, apud an tiqutf/ fimos Grxcos cr Latinos fuijfe nomen
fempiterm Dei fxpius oslcnfum. Patrem, C r Regem ejje Deorum cr hominum,
prxcedentem eos antiquitate,id ejl,anterio ritate,ut fingam nomen xquipollcns .
Ejl enim antiquus, ab antc,ficut d poff, Po/ jtiquus,prxcedcnsitc regia
autoritate. Sequitur cjj diflorum fupenonbus libris co/ frmatto, etiam
Arijlotclefuffragium ferente-Efl enim deus pater V Rex, non ho minum tantum,fed
etiam Dcorum.Si pater, utique autoritate, cr tempore:cui pa/ temitas dat regium
principatum. Si Deorum cr hominum, non folum humani ge neris,cr generis diuini
fator cr creator, fed etiam eodem modo , eodem tempore ipfeantiquus,cr xtemus.Vt
homines ab illo geniti aliquando, fic Dij- itaque apf paret Ariftotelcm
nunefentire ,quod dixerat in Compcndio,cum dixit louem ejje nomen fummi Dei,
hunc autem effe fuprcmum,a\tif>imum,regentem omnia, ibiq; deDijsnihiffedde
rebus naturalibus tantum : hic apertius de dijs . Apparet eum confirmare , qux
dixit in libro de Coelo , de Dijs extra coeli motiones uiuentibus. item eum nec
primum, i:ec alios minores Deus orbibus affigere . item Diuinitatis eum
(latuere ordinem, quem cr natur a,et ratio, rcuclataq ; defuper Theologia do
cet-Sicq; etiam nufquam iUx planetarum lntelligentix,fcd Dij,quos creauit Deus
Xtemus- Aeternus autem, no iHi,quia pater iUc. Nam fuper xtemitate paribus nui
ia patcmitas,miUum impcrium.Hxc ex Homeri, cr Arijlotelis , qui dida probat
cius, tedimonio irrefragabiliter fcquuntur, Deum ab Ariftoicte.ucluti generi»
humani Regem declarari.omni genere Cipienti» ma-« iorcm.cui libenter omnes
obiemperarcoporrcai. Cap. XIII.. C^Vis item erit e fapicntibus,qui non
confideret,admircturq ; iHud,quod Arido/ U. tcles item tertio Politicorum
prudens crfciensdefmgulariDeoefllocutusi Nam cum de Rcpublica,ciuibusq;
quxreret,an quem uirtute prxdantcm exteris perfficuum effet,prxftrri reliquis
ciuibus oporteret:an xqualem l oeum,atque cx teros obtinere: recondet huiufmodi
uiros inique laturos , fe ad aquales conditio/ nes redigi , qui uirtute c r
fcicntia Rcipublicx inxquales fmt : uxrs rtf yctf Sfcop ip idf>V7THS,«Kos 7
op TOijfTOir.Huiufmodi enim uirumji quis fit,ue/ rifimik »1« IUI rifmile efl
efie tan quam Deum in hominibus. Quod quidc duobus potcB fcnfibut in lelligi: A
ut talem uirum,uirtutc prxccllentc,fvrc inter exteros , ut inter homines
Deits.iw cu futurii ucluti Deum cxtcroruQuocunq ; fcnfu concipiatur , primum
ftngularis Da clara nuncupatw.exm munus em prxccllcntucf; ante omnes mor tales
-Talem, inqutt,cxijhmandum eft homine fapientem, exteris (fc longe emtnen/
te,rciq ; publicx gubemandx prudente ejje, qualis inter homines Deus. Deus
igitur qui prxjirtur hominibus , qutprudentix dicitur pojfefiione nobihfiimus ,
quis eH altus, nift Deus uniuer falis, gubernator humanx Rcipublicx,ac
moderator , cuius virtus , er fcicnUx,cxteros antejlat uniuer fos ,quos longo
interuaUo dicitur fupe/ rare, qux e fiet autem auscurn homine prudente
comparatio, fi non proficeret, fi [cientia reipublicx moderandx careret , fi
procul i gubernaculis mundanx na/ uiculx [ederet t Videbat igitur quodam mentis
acumine , erfuperiorum [xculo/ rum Theologia duce,fmgularem quendam Deum, qui
perinde efict eminens , e r omnes gubernans :ut(fi parua licet componere magnis
) uidemus interdum quof/ dam mortales alios ingcnio,dcxtentatc, prudentiaq;
antecellere . Hunc in natura efie conji fius cfilonge humanam prudentiam
prxccdcntcm.Qubdft [e ntis, talem turum efie ucluti exterorum hominum Deum , id
item co fiedat , ut comparatio cernat cognationem gubemandt,rciq ; publicx
moderandx comunitioncm. Quo f modo enim ejl ut exterorum Deus,niji fenttas
Deum,Naturam , uwiq; rcflncemt g ubernatricemq; er quaft regiam, fic hominibus
omnibus antecellentem, ficut om tubus iUe [uis ciutbusfVtfu totus mundus quadam
Refiubhca,ciucs eius omne ho minum genus , prxjlans omnibus ciuibus [uis , cui
difimiles,atq} exteris honores propter infinitam prudentiamjurtutem
debeantur,Deus.ldcoq; paulo pofl adiccit Arijlotcles,non debere grauari
exteros, fi quem f apiendorem agnoucrm,cum fi/ bt prxficcre , «c|j ucluti Regi
parere: \u7rtT0u roti/up owtfioiKi srtcpi/Kt/ veu,TBU$\<r$cu t « Toiovite
wecvTXScuriti vtoffis* jBawMtttS WKi ^ ovS . Toiovrtss ai J'' intimetis
nahiari. Supercfl igitur, quod uidetur natura compa/ ratum, parendum efie huic
ab omnibus Ubcnter, ut In Reges ftnt perpetui in urbi/ bus- E iufmodi Deum in
hominibus decernit efie,qualis Rex in hominibus, deccr/ nit iudicatqi Deum efie
Regem,huic efie parendum , quia ftc natura fu compara/ tum,ut melioribus
pareatur,honos deferatur,eorum confilijs fletur . NuUa autem efict inter
homines er Deos comparatio , [t calcRcs tantum uerteret orbes Deus, humanarum
rcrum,maioris,quamnaturales,pondcris, gubernaculis aut firetis, aut ea capere
non potens . Nam qui moles codcRcs inde/itigabilitcr , er xtemis motibus
cient,ideo cu humana prudentia comparari non debent, aut quafi Reges nuncupari,
quia nec habent rerum humanarum prouidcntiam,naturalilerficien/ tes quod ficum
t, nec cognationem, afiinitatcmfy.Dixit igitur,quam f ludebat injlin flus,
confirmata# omnium mortalium confenfu [entcnM de DcotQui rex huma nige/ .
>lf »ti generis fit,prudentifimus,xquifimusq; reflor,habitans
nobi[cum,ftmilis atque nos natur*, fi rationem,prudendam,confilium,
beneficicndic j; cupiditatem reffi/ cias,eminens inter nos omni genere
faptendx,qucm nos appellare Regem conue/ piat. Ii natur x ueros inBinflus,fi
rationem , er quod ipfe dixit Jiovios, ucnfimilitu dmem, deorum f equi uelimus.
0. M -nttm.qiani exte riit uenire
feribi» AriAolele*,non nili ab uno fingn. lari Deo uenire pofle. Quem
Thcophraftiu rnu Jif.ipului confeffiu ell omnium rerum originem. Gap. XV. yN eo
quoq; latitat admiranda fufriciendaq ; unius Dei, Patris Vniucrfitatis, auto
*ris'c apud Anjlotelem conftfio. Qua duobus uerbis exprcfiijfet,fi uolwffetfed
exten exprefferunt explicato co,quod ipfe propter obfcuritatem,redcuiffetNam in
libris de Generatione animalium , cum exteras omnes animas 4 corporeis ele/
mentis ejfe,nafciq ; cum corporibus atque immori Batuiffet , quia cum ex materi
4 cooriantur, non pofimt fine corpore confiBere , ftcut nec ambulatio f ne
pedibus feri,nec per feipfas pofiint ingredi in corpora,ueluti infeparabdes ,
effe enim fe/ men uentris excrementum , concludit : Auvmtes </l't 70// riy
ytcvoy Bs/fet/ fky 'vruo-iwi , thioy Mvm jxdroy :Supercj}, [olam mentem
exterius aduentrr, folamque diurnam effe . Hic igitur latitat unius Diuimtatis,
quam fupenus Orpheus er Pythagoras , Archytas , exten que omnes exclamaue /
rant,apcrta,claraqi conftfio-Nam fi ingreditur extnnfecus anima, cum elemen/
tts, corportbusq; non habens commercium , prxtcr elementum , mundumfy corporeum
non ejl nifi natura diurna ab hac fola certe poterit animus aduenire. Si quis
enim A rijlotelcm roga ffet: Dias exterius animam uenire, a quibus locis f ne/
Sim ab aliqua corporet mundi parte. Igitur 4 Dcofolum ■ A tque AriBotdem :
darum efl,quale dixit Marcus TuUtus graui fimus orator er Philofo/ phus : Neque
inuenietur , inquit , unquam , unde uenire pofiint , nifi a Deo ■ Et quale
aperte Mofes,kominem terrenum, luteumq; hominis figmentum , exterius animatum a
Deo , exterius a Deo animum infufum,cr datum. Et quod dixit La/ flandus
proferens dtfla Ciceronis : Marcus autem dixerat qux prior AnBotcler. qw' fi
latius explicare ipfimet dtfla fua uoluijfentyeo tandem deueniendu eis fuif/ f
et, quo Laflantiusrefoluta ratone tota peruenit-Sed et Marcus quidem exprefi
confeffus efl . Animal,inquit, hoc prouidum , fagax , quem hominem appella/
pms, prxclara quadam condiuone 4 fupremo Deo generatum. Igitur non aliud lo
quitur AriBoteles tacendo , quam quod exteri exprimendo , Mojes er M4rcw, et La
flandus- Sed maxime quod Pythagoras,qui Deu uocans 'Ivyexny, A ntma donem, ut
fuperius uidimus, uitalem fenfum cunflis animalibus eum tribuere con/
ftffusejl- Et idem Marcus ajferuit , Pythagoram cenfere Deum effe animum p et
omnes mundi pxrt es intentum cr commeantem,ex quo noflri animi carperentur», Ab
tflo igitur Deo necefforio cbftjfus ejl AriBoteles qui frietur exterius
accedere . mentem,animum nofhrum infufum.ldcoty cum appella t&ioy, diurnum,
id ejl, i D co erutum. Cu ■» igitur declarauerint fuperiores omnes quod
Arifloteles fubti/ cuerat,ncc poj?it aliud dici,ccrte conjijjus cfl tacite
untuerjalem,naturalcmq; De um,nojhorum animorum fatorem Dixitq; quod
A\arcus,Animorum in terris nui lam originem mucnirc pojfr.Et quod prior
Pythagoras , Ab uniuerfali Deo ani/ mos decerpent Philo oorocraxo-y-x
iisoy,vis:Abfcifiionem quandd diuina effe mentem,quafi particulam:Et quod
antiquamus Mofrs,afflatum:Et quod oracu t lum ApokiniSyiuUfoPi litfisSii
ccrriAoi ny-uSiParticula quaedam Dcinos Angeli: Hoc Anjlotclcs inflmrtu
Duiinitatis fcnfit. tn quo ejl euidetifima Dei fum tni,gcncrisq ; humani
creatoris confefuo . Elabiturq; Arijloteli creati hominis eae/ tcrarumqi rerum
confafiio. iflc quoq; Deus, nec intclUgcntia Solis ejl , nec Lunae, uUuiscp
planet£,ncc motor orbis primi, fcd cjt uniucrfalis Dcus,potentifiimut, ma
ximus,non tam primi motor orbis,qulm praefidens ubiq;,fupcrnum mundum,de/ preffumq
-, gubcmans.Qjii igitur erat, eflq; optimus,omnia uult bona.Quanta igi tur ejl
apud omnes fapientes concordia i Cum autem omnia dicat Theophrafhn ucllc
optimatillud prtmum, quid aut quomodo uoluijfct, nifi creaffctfnififiajjet,
quod M ofes prodiditfQUod quidem etiam idem Thcophraflus eodem libro ejl clo
cuiusAtx yotf 7r<xvTtoy ocp)(H,<P'i hSktxvtx xfac isffi&c dUaytwJ:
Diurni omnium rerum ejl origo,d qua uniuerfa funt er permanent . Hoc igitur
omne di de uno Deo ft Tbeophrajlus locutui, cui tantam maic flatem tribuat,ut
cum fitea/ tur omnia excedere, fateatur mfcrutabilcm,ciq; omnium reru tribuat
principium , proferto is ejl,a quo uenire,crdari noflros animos neceffe ejl
Anjlotelem dtxif/ fc.Q uia dicit Theophraflus Arijlotelis difcipulus, eum effe
omnium rerum prind pium,per eum effecunrtx,et conferuari-Quod fi Arijlotclcs
ucnirc exterius meit tem, fiue intclligetiam,qui ejl uerus
homo,fatetur,proferto quoniam ab aliqua ori ginc eam ucnirc oportet , non
niftabifla, cui tribuit omnium rerum autontatem Theophraflus.Sic apparet,
Solcq; ipfo clarius perficitur , quid Arijloteles fcnfe / rit,dutfentirc
coortus fuerit, praefertim cum difcipulus, quem frnfa praeceptoris te tuiiffe
par ejl, perhibeat teflimonium. Appellari legem Deum ab Anltoceleiimperium
legis efle imperium Dd. Bx his frqui.iaate fateatur legem hodiernam
diuinamcflc.coi maxime parendum lit:in his efle Det lingularis confefsionem,
Cap. XVI; JLluditem quam mirabile, fufpicicndumq; apud Arijlotelcm,quam clara
de fum * mo Deo, Prouidentiaq; eius confifao,eaq ; duobus uerbis, P oliticoru
tertio ■ Nam cum leges laudaret,multa 'cp de earum bonitate dijfcruijfet , prx
flare dicens leges magis imperare,quam homines,adiecit ; o /\ ovy roy voyoy
KtAwuy agyity JIokh KiAiveay xgxdv T°P roC vby.7tt,o<Ai cov$?U7roy «tAti
/«(/, ts&ttiSho-i xgx $Hf>ioy,nTi yoif <c7T&vy-ix roiisToy, 'o
&v/aof T tftPx spctpfxsu. t ovtxfisxs xva/lfxf.Quicunq; igitur legem iubet
impera rare,uidetur iuberc imperare De um, CJ leges : que iubet hominem, addit
er feram , DE PERENNI PHILOSOPHIA. t4i ftr^M eft ipfa cupidius, furor quoq ;
principes peruertit,optimosq j fepe utros. In his Anhotcles clartfiimeconfuctur
Deum quendam fmgularem,Deum ftmpli citer appellans. Deinde /itetur, Deum effe
lege:Etjuicunq; uelint leges, id eft,rc fiam r ationem imperare,ueUe imperare
Deum -Effe enim Deum ipfam legem. Si igitur Deus ejl lex,quta quicunq; uult
imperium legis, uult Deitlex autem eft gu/ bernaculum,eft
conj'dium,prouidentu,rerumq ; humanarum dift>ofttio:talis certe eft etiam
Deus- Eft Deus moderamen, eft lex Vniuerji,eft ordo,princeps omnium rationum.
Per ftncuumq; AnBotclem hic fenftffejocutumq ; e)fe, qualia a maiori / bus,o~
his ip fis Philofophis accepU locupletauit,aperuitq ; Marcus Tullius pbi/
lofophus infignis.Qui,cum de legibus feriberet, Erat , inquit,ratto perfida ,
re / rum Natura,crad refte Jaciendum impellens,^ a deliflo auocans,qux non tum
denique incipit lex effe, cum feripta eft , fed tum,cum orta eft . Orta autem
ftmul eft cum Mente diuina.Qjtamobrem lex uera,atq; princeps apta ad
iubcndum,CT id uetandum,ratio eft reda furnmi louis.Etgo ut illa diuina M
ensfumma lex ejk item cum in homine eft perfida, eft tn mente fapientis.Hxc
Marcus Tullius dwi/ - fit dilatans, aperiensqi breue Ari&otclis didum ,
dicentis candnm effe legem atqp Deum, ut qui uelit legem imperare , uclit
imperare Deum . Marcus autem dare confiffus eft rationcrp furnmi louis effe
legem illam,diuinam Mentem legem effe . Pitrt etiam fummu loucm apud Marcum
effe, quem Ariftotcles dixit rip 6topr ipfum Deum,didus a uctcribus loues,aut I
upiter, nomine praceUcnd maicBatis, atemaq; Diminutis fu*. Is ampli fima lex ,
fons, origo legum omnium . Ab am/< pliftima , uaBaty lege, ratione , Mcnteq;
diuina , natifunt omnes ordines, natx mentes hominum fapientum,qui fimiles artificis
fui leges conficerunt , deducat/ tes eas ex illa ratione ad imaginem Dei
creata. Deus maxima lex hominem creauit legis inuentorem,imitantem er ipfum
rationem , xquitatem , promdentiam'que fuam. Lex eft ipfe Deus, imperium 'que
legis eft imperium Dei : omnis ratio pro/ uide ntix ,gubemandi,rcgendi,cft
ftmilis magna rationi,a qua ratio, ordoq; omnis eftprofidus. Si gubernant
homines Rcmpublicam, fi uiBe agere compellunt, multo facilius gubernat Deus
Rcmpublicam fuam, totum mundum , cum minor omnis ordo, minorq ; ratio
contineatur in maxima . Sparfaq j eft per omnia *qui/ tat diuina,cui leges,
reficq; rerum gerendarum omnes rationes obfequuntur, er and eam referuntur . Si
quis igitur prudenter dijudicet , omnia $ conferat ,necfei pertinacia, aut
imbecillitate iudic ij agi decipiq; fmat,uidcbit hic apud AnBotelem jublimem
quandam , eminendftimamq; Theologiam : Cognofcetq; , quoniam le/ 1 %m # Deum
confiffus eftjnulto magis ei confitendum fiiiffe, illam legem effe Deum,autdDco
proftdam,cr fuiffe diuinam,qux er optima omnium fit, er ha mines maxime doceat
iufte,crfapienteruiuerc.lUud item ci confitendum erit, ut fi lege
imperante,Deus imperet,eo autem optimum fit imperare leges,id eft,ad
(rxfcriptum , pwcptumq? legis nihil non peri in duitate, quia tunc Deus adpt q
Imperator , *4» . TTTr. ' lmperalor,neceffario legi parendum effe,jlandum<^
mandatis c r didis cius. Di/: (It autem legis diuimfiimx,CT umucr falis, ac
fapicntftimafunt, mundum er ge/ nus humanum effe a Deo crea tum, mandat is eius
pamulum,quoniam non in hae uita quietius, beatiusq; agemus folum , fed ad
meliorem uita conditionem per/ uememus ■ Hacdicitlex, hac iubet credi, ut ad
fidem adione fequantur - Jubet- autem tu 6 Anfhteles, er cenfes in duitate
omnem legibus honorem defrren/ ium,Dciq;loco eas habendas: lex autem praftans
imperat, quia ucrumcfl crede/- re creatum 4 Deo mundum, qua fide [ublata,ncc
legibus honos erit,nec ipj i Deo?- Sic'q-,de'ftruentur decreta tua, quibus
omnem honorem legibus decernis ■ Eotjj cenfcs eas uenerabilcs,quia fmt ipfc
Deus-Neque ucro imperaret ipfe, fi menda/ «es crederentur, ft fide apud audi
ores non promererentur- Incontrartuauttum maxime leges imperant, cum ueraces
habentur,vincorrupti teftes eorum, qua- deccrnunt-Cattcra igitur qua
fequantur,luce clariora funt - In his igitur conficio/ ne Prouidentia, et alu
multa bona uniuerfalemq ; Diuinitatc tacite deprehendest Quoil Arilloicle»
Jictn» diut nifrimum Reipublicx genu* Monarchiam, uifu* eft unum Deum
lingularem, qm linguUrtlcr omnem mun Juni gu bernai.conKicri. Cap. XVII. -
Riftotcles item diuinifiimum Reipublicx genus fktetur effe Acciri teicty, Reg/
■sinunt. Monarchiam , npirriv uga Anniruy , primum , er diuinifiimum . Qwd
autem ex his fcquatur, fapientes perpendent- Si enim Monarchia eft pri/ ma
Reipublicx foecies , ac diuimfiima , efficitur ut diuimfiima fit, quia fimilis,
CT concors cum imperio diuino . Diuina enim dicuntur , qux aut funt dDco,aut
fi/ milia Deo . Si autem fingularis prindpatus primus ejl , er diuinus maxime ,
fani «fi , quod d ejl cum diurno fimliiudo- Et id imperij genus in mundo maxime
ui/ gere par eft, quod in Republica, er apud homines eft primum er dminifii/
tuum- id autem eft cum imperat unus: Sic maxime Deus unus in toto mundo de/
beteffe. Et quoniam ideo Monarchia primum ac diuinifiimum genus eft Rei/ publica,
quia melior er fandior huiufmodi,certe credendum ejl effe in omni mun do . Aut
ideo apud mortales Monarchiae ft diuimfiima , quia diuino , ac fummt Dei
imperio maxime fmlis,habcns bonitatem,ac diuinitatem exfimhtudine cim imperio
diuino, quo [olebant dicerent Regem effe imaginem Dei uniam - Hac
Anftoteles,ctfi clare,C7 aperte non didr, dicenda tamen ei fuiffent, ft
fiiiffet ulte/ rius prrogrejfus,rcfolutaq ; omni oratione ad calce
pcrueniffctxonftffus item eft in Metaphificis. Ex his autem efficitur hunc mundana
Reipublica ordine ,non in folisuctertcndislumimbus ccxlejhbus effe, quorum
motus, ad corpoream dun/ taxat uitam focdat:fcdingubemandis,cr naturalibus,
crhumanisrebus-Neque enim aliter humana Refoublica fimilis effet diuina,mfi
eunda gnbemacula,ratio nesq; amplexa prodiceret ubique, CT confideret- Si
igitur eft una Monarchia in to to mundo, totum utique mundum gubernat
gubernans: per folum coeli motum non gfibematt motus coeli folum ad corpoream
uitam foedat, Superfunt alia innumera / . s+f btmmaabilia,ad qua neceffe fit
prouidentiam [e extendere. I taque uniuerftlis re rum eundarum giibematio per
[olunt calt motum,quia particularis efl fola terre na mouens,animansq; er
augens carpor a,caufis particularibus cuiuf $ rei comi/ tibus fieri non poteft.
Calt motus efl particularis : gubernatio Dei quta maxima. er prima Rcipublic e
regende ratio, er quia finuUs efl ei humana , uniuerfalis: non igitur qui
mundum gubernat , tantum calefies orbes concitat . Nam fi quis Rex tn aula
regia profficcrct tantum,unde annona aducheretur , quibus ex locis carnes,
pifcesfacr uedesimportarcntur,catera,qua uis humana locietatis refpi ,
ciunt,non curaret,uerws Imperator, aut Rnc non effet,Tota ratione iuris etaqui/
tatis,qu£ maxima rerum pars efl,ncgleda,aut eo capere non ualente . Sed ut fie/
ri non poteram tufiu fit earum rerum imporUdo,quin habeat poteflatem iuris CT
aquitatis moderanda, moderandorum morum, caligandorum fcclerum,uir/ tutum
prouehendarum:J'ic fieri non potejl, qui mouet orbes calefies conflantifii/ mis
er indefktigabihbus motibus, quin hominu fida reffiiciat,ac moderetur, om/
nemqi gubernanda protuncia moderationem ampledatur.Sed hac quidem nobis
clanfiima,non ideo diff utantur, ut fiant clariora, fed quia et fuper his
loqui,ac me ditari pulcherrimum efl: er ueris rationibus deducuntur ex
Ariflotele,cui , pofi/ tis illis, ncceffarib funt er hac confitenda, qua
naturaliter fequuntur ex iUis . Arirtorekm piftatrm collaudare, ufitemq? «fle
fateri .Ex hii deduci, ufpiefafrni, quae uc* «c Deum coltr, creatorem mundi
credit & fate fur, collaudari t, 1 L |L lud item,cui prudcntia,iuduium^
ineflet,cr qui Jlatuiffet exode eunda poti/ lderarc,CT perpendere qua apud
magios uiros reperiuntur, Ariflotelem pra/ dpue, quemucrade Deo
fcntcntiacaruiffe contendunt perffiiciet, uigUtntcrfy confider abit: Refolutaque
tota fentcntia,cemet , quo neceffe fit deuenire ei , qui primum aliquid
Jlatuiffet. Nam Politicorum quinto cum de Imperatore aut Rege ageret, quibus
moribus in republica moderanda eum effe oporteret , numeratis q; nonnullis
alijs , adierit : hicPt tcc 7rpoS tcvs Stet/j qatno$ai ccu osrov / fxfpvTK
(PiacpifoirTtot , H-iJstm y/f JioJSovmet -n mcStiyTi 7cvc' fxvoitoy \zj o
T&y T»so\j70>y,ixy J^etat <Acuy.tvx voy-tfaoty Vn> yoy ctj>'
qtfirrifay Twy §'c&y,xgu\7itBovh4\jov<TiyH-7joy , wt ovyi, yaxxcvs
i&i tovs 9tci)s:lnfupcr,inquit,praflateum uideri fempery pracipue fluderc
ea qua pertinent ad Deos. Minus enim timent aliquid fubi/ re, V perpeti prater
legem ab cis, fi putauerunt principem effe religioni dedi/ Uim,cr curare Deos.
Minusq; ei molientur infidus, quippe Deos habenti adiu/ tprcs.Ex his igitur
quid confequatur uidcbunt fapientes- Laudat , probati]; uide/ n,nofci,intelligi
Imperatorem colere Deos immortales, quod hac publica cogni/ lio multa commoda
pariet populo . Nam fi quid illatum fuerit k Principe fupph/ tij, prata quam
quod i leg/frau proferiptum , magis uaebuntur , arbitrantes q * Dei Dcicon
filio eum egijfc , cadtgaffeq;fcderatos nutu diuino : CT minus eiinfidiai
intendent,qucm Deos habere cudodescrprxfides arbitrabuntur. Si bonum efl igitur
uideri, melius efl effe.Qu idquid enim apparentia utile, multo magis effen/
tia.Vt fi utile eflyCrfruduofum hodibus mden firtem^cr inexpugnabilem, lon/ ge
prxdct talem effe. Et fi conducit aliquem uideri probum, uirtutisq ; colentem,
quia diligetur , honores confequetur,cxterisi £ bonis locupletabitur, multo
magis hxc ipfa confequetur,uerc probus . Similiter igitur fi fida ucl apparens
pietas cjl utilis principibus cr omni populo,multo magis uera, cr folida.
Argumentum ab apparentibus ad uera. Deinde a contrarijs:Si pictas apparens ejl
utilis,multo me/ lior cr utilior uera- Impietas igitur primo apparens noxia,
folida uero pcfWcntif/ fima. Ad hxc,Omnia,qux profunt apparenter , aut ucre , non
folum apparentes r au fas bonitatis habent , fcd etiam folidas . Igitur pictas
quoniam ucl apparentet uel ucre prodcfl, femper folidas habet caufas bonitatis
. Pietas autem cum fit , ut Mercurius Tnfmcgtftus ait,cognitio Dei: qui po
fidere eam uclit , Deum nofcat neceffe efiprodefl aute omni genere utilitatis
pictas: proderit igitur noffe Deum . Cognitio autem Dci,cr pietas non confidit,
mfi putes c r credas eum creaffe ho/ mines c T regere -Non potejl igitur
Princeps uideri colere Deum,nifi credat eum uniuerfa condidiffe,v profiicere.
tjl autem ude uideri e T effe pium : utile igi/ tur erit credere Deum omnia
condidifj e cr regere. In contrarium, Vt noxium erit,CT pcMcns,neque effe,ncque
uideri piumjic neque Deum nofcere . Q vp/ niam autem qua non apparentia folum ,
fcd multo magis effentia bona c r ftlu/ taria, funt maxime naturalia,cr
uera,quia bonum, cr ens conuertuntur, cr ipfe AridotclcsaitjOvfiy fb rdiy 7rvcfx
Qvnp KxAoy, NuUa res prxter naturam efl bona-Ergo Deum noffe, cr colere ejl
maxime naturale. In contrarium, maxi/ me non naturale,eum ignorare,CT non
colere.O Aridotelcs igitur uide cr con/ fidcra.Si enim prxflat Principes uideri
pietatis fludiofos,uideri autem non poffent, nifi prx fe ferrent credere Deum
fuper hominibus habere potedatem • Ideo enim populi timebunt, quia putabunt
Deum cultori fuofkientem effe, cr hoc bonum ejl habere autem potedatem non
poffet,nifi crcaffctxui etiam ejl adiunflu, quia nifi crea ffet,non
faueret,ctproft>iceret:ncq; enimreinonfux profficereLmeUor efl igitur et
utilior,eoq; uerior, et naturalior Philofophia , q uxputat Deu creaffe genus
humani! cr regere, qu4m qux negat. Contra igitur Pbilofophid tuam nunc aperte
pronunciaflifi negas,ut perhibent,mundum,et genus humanu conditum: cum quo ejl
adiunftum , nulla erga genus hominu Deum affici charitatc . Quam opinionem tu
dicis effe pcdilcntem,quia contrariam eius,dicis Principi et popula utilem. Qux
autem fimt noxia,et pedilentia,funt minus naturalia, funt deprauata e tu tuo
tedimonio,eo<j} uitia Qrxce dicuntur KccxUtjiocentia,labefitf{xniia. Vi
tanda,quia noxia-Noxia,quu non naturalia-Qjiidquidenim corrupit,toUitej[e •, Cr
nafei. impietas toQu bonum,et utile. Tollit igitur natur^toUit ipfum effe,
tollit bene . *4i bene effe. Minime igitur naturalis. Sinon naturalis,non
ueraiquu uerum,& effe, funt eadcm-Credcre autem Deum non creaffe
mundum,humanu)nqs genui, per/ fiiitul neque credatur hominibus profticere ,
neque fuper eii habere poteflatem. Hoc autem impietis, 'mulis impietas, imo
noxia, quia pietas utdis.execranda at g o V fugienda, tanquam inutilis er
peMens Pbilojopbu tollens pietatem, mgc/ rens impictatcm.Hoc tu dicis,hoc tu
aperte teftarisJNafcuntur enim altaa ex ait tass . Ergo aut obliuiofus es, nec
uidiBi quid tandem ex didis tuis deduci poffet , aut animo diuafo fxpe
fiufti.Recordxre etiam que in Itbns de Ccelo dixifli, dis di lietsoy At yiy
roiiroy uveu , a Qvtri bovhttcu Civcu wgee 3 v® ctfx/» ic?iix hh o Aict,\c}t
7rxfa <pv<rsp,Oportae unumquenq ; id dicere, quod e n4 tura uelit effe,
non quod preter naturam,cr uiolenta cfl. Illud item perpendent dum cfl,cr
deducendum , Si non decipit homo luslus , multo minus Deus . UiBwt credenti
fibi,fidemq; imploranti fuam,aut in fe f\>aand,non deerit. Multo minus
igiturDeusfaUacnon poterit eum,quifecolat,Gr populorum fidem , uniuerfat lemefc
omnium hominum confenfum deludere, qui credunt Principes Dcu/m colett tes Deo
effe aere .Et id etiam Anflotelcs [uperius efl confejfus . L audauit igitur A
riflotelcs religionem,eamqs principes dixit colere oportere , utilem i]; Effe.
Et quod dixit prxBare eum ro Sonui/, uideri, apparere, defignat cemi ,
cognofci, inteUfgi, fentiri, ut denotent religionem perfficuam, exploratam,
quam populus cematyhabcatsp perceptam,cuius exemplo fiat Princeps uenerabdior. Hoc enim cjl,quod fuperius
dicebat,Deos curare res humanas: . De Angularis Dei bea tiludine, quam
Ariftotcles oiJii urrrtp deflniofl.Quod ont« mna Ordines mundanos confcfiiis
efl a Deo EaeSoj, dicent eb eo contineri na lutam.&quodistrt Verbum Dti,ex Philone.
Cap. XIX. f^Vam diuina quoque,quam fiMcienda , manifcflaq; fmgularis c? unius
Dei ^■duobus locis, AnBotclis confefio, qua nihil a noftra Theologia clarius,
ac mc lius cxpefles,oflauo Politicorum confirmans ea, qux de Mente in libris
pojl res naturales fuerat locutus,ut feipfam cogitet , contempletur^ ; qua
retulit quoque in Moralibus, uocxns ibi Deum, quem Mentem in libris illis . I n
ofkuo Politico/ rumhxcfui fimilis dicitiori yXy cvy Uctsa weAocmovixi ro/
srvY>y,oror7r^p bf vths,h^i eppovittnots, ngu r& 7ifb rjey i -TCtlrrws
\sos eruutoyLoAtoym&floy nyity , ybprvgi rea StiL ftooySLvus, 05 Xlu/letl'
yxey ^T&,ugay*Kb£t®',e/li ovJiy <f£ riy IftorsQpt-aiy bycttHy «A Aci
</V ouir>y carros, hsu W «nM©r TiJ av riw Qveriy: Quod igitur tantis
cuiq; felicitatis adftt,quantu uirtutis,et prudentia, <y quantum fecundu has
uirtu tes agat, fit nobis in confeffo,utentibus tefle ipfo Deo,quifxlix ejl,cr
beatus, non ob udum exterius bonum, fed per ipfum ipfemct,cr quia talis efl
natura. Quantis bic eminentifiimx,profundifiimxq; TheologixfPrimum dicitur hoc
de fummo, et mso,ac fmgulari Deo, quem nero natur x infiinftu, Deum f\
impliciter uocat : non q j conuenii •4* ’. IIII. conucnit «Di coAejti
InteUigcntte.quarunf wlli ejl beata perfetpfcm, fed perip/ ftan illum quifibi
quoq; ejl beatus.Huic ergo tribuit magni infinitam# be atitudi/ nem, m comes it
omnium corona bonorum. I d enm ejl beatus per fe ■ Audiat que pojt eloquitur,
fimibima prorfut his, que fenfit , e T fcripfit,w compendio . Nani cum ordinem,
legem# in moderatione,non exceffu confiBere probare, dixit, o <Pi Auty v
isifJiiJAuy ipi^nof ovJlvvtcrcti latryity vafius, yotf J1* tkto
</lvvdm6*sigyoy,iTH K9“ t 'o <At <rvyt^<{ ro roip: Numerus,qtd
nimium e xcedk,non potejl ordinis effe particeps, is enim fuit duiinx poteBatis
m / nentum,qu* continet hoc Vniuerfum.Duo admiranda. Numerum, quemadmo r dum
PLito in Epinomide,ef[ediuinum opus , opus Dei,rem diuinam , rem repet t tam x
Deo. AppelLm* numerum ordinem , concentum , harmoniam rerum , que tota in
numero ejl er proportione, omnem hunc ordinem, hanc harmoniam, re/ rum#
mirabiles futis ac concentus fitetur effe diuine poteBatis opus -Et quii aliud
ei numerus, quam quod M ofes in creatione mundi, lux, coelum, maria , ter / re,
herbe, animalia t Deinde non inuenijfefolum hunc ipfum ordinem dicit, fed
con[eruarc,continere Vniuerfum ordinibus, legjbus# numero fis 4 fe repertis. Si
Deus igitur continet Vniuerfum, primum hunc ejfe jmgularem quendam Deum ,
qualem ipfeuideturdefcribere,cui referat ordines, crfitus omnes acceptos, o/
portet -Tum fi continet Vniuerfum ,fi numerus ejl opus eius , tcBatur id
infini/ tam eius poteBxtem . Qui enim potejl continere totum mundum, quoniam in
mundo ejl, quidquid potejl effe , nccejfarid poteBate fempiterna praditus ejl
Nihil enim deejl mundo,quod natura capere potuerit . Si qua igitur ejl potentia
. qua continet , fuBmet# Vniuerfum, eam infinitam ejfe necejfe ejl : quia
fuBinet quidquid ejfe potejhut fi hxc continet , pofiit etiam alia , fi
darentur . Veriftmilc enim ejl, fi tribuas Deo cunilarum rerum juBinentiam , in
quo maxima poteBai cernitur, nefis# ducis alterius quam Dci,hanc ejfe
potejlatcm, Deum, fi adeffent plura,conttncrc poffc . Eadem enim ratio
jiccretutadea fefe Deus extenderet, qua jicile continet hac ipfa,qux nunc funt
in mundo . Quoniam qua ea facile, crfitne defatigatione continet,claret quod
multo plura continere poffet.Nxm qui fiat aliquid fine labore, ficeret etiam plura
Itaque efficitur , quod ipfe dixit m Compendio,uirtutem diuinam effe
indefatigabilem ■ Deinde fi tante poteBatis ejl , ut efficiat numerum contineat
Vniuerfum, ficibus potuit ipfum creare • imo mfi crcaffet, continere non
poffet, quia mundus non fubijccretur ei,nec pareret,ul res gtema,ut nullum I
rabens ab ea prinripium.Qui continet ergo, moderatur rerum concentus,efficit er
ordinem, oportuit eum res ita moderaffe,ut imperijs cius ob / temperarent.Si
conuincitur autem potffl** euis immenfa, quoniam fuBrnet Viti/ uerfum,quo neq ;
cjl,neq; potejl ejfe maius, arguit# id poteBate infinita,certe po tuit ct
creaffe,et creandi quo# habuiffe poteBate. Quomodo enim coelos mouif/ [et,nifi
pote flatem creandm habui jJctiNifi ad motu corpora ipfa aptaffet i Ad • j hic hae quificil,crcat(fr numcrum,cur non femel
creauitf Si perpetua quadam huiuf modi creatio eft , cur adimis ci non
aliquando potuiffe i Quandoquidem hoc aut tquale,aut maius itio. Non minor cjl
uirtus, quam quarcre, parta tueri.iUa quofy euidentifima consecutio , Si diurna
poteflas continet regite (; Vniuerfun t : in hoc Vniucrfo funtres humana . Nam
Vniucrfum conflat e rebus naturalibus cr hu/ manis, cjl autem fignificatus
continendi,quod ample£hturundcquaq;,cr fujhnet, ajhringit, alligat , regit. quo
declaratur potcjlatem diurnam, uniuerfum ample fli
tmidum,fujltncre,conferuaic,fcut dicebat in Compendio, qui hoc fuit,etia res
humanas in omni mundo meliores cotincat nccejfc cjl- igitur et has jic
continebit <?'rcgct,ut dirigat,dift>enfet,quod ejl officij et potcflatis
fua.Quod fi cos no coti pct,no continet uniuerfum. Autetia non potejl,aut no
uult-utruq; abfurdi fimum, Probatur autem hoc tcfimonto,hbru illum , aut
fententias illas m libro de Mun/ do,effe ciustquu fmulia hic,atq ; iUic de
potcjlate Dci,qua contineantur omnid,l<f quitur . In eo autem libro pradicat
Deum gubernare res humanar.in Moralibus f pracipue bonos. Si conferas igitur
omnia, uidcbis ci ucritatem conjefioncm fui lu/ culcntcr cxtorffie.Pojl hac
omnia fcquitur,quoniam Philo ludaus,omnesq ; quos antea uocauimustcjles. Verbum Dei dixere concorditer, id cfl,
creatricem illam Mentem, cunela continere, neceffano cr ijlum uteite Arijlotcle
innuere. Audi igi tur Pkilonem,fmlu in libro de Mundo atq; hic Ariflotdrsdc
Prouidentia,CT rc rum continentia requirentem, quid dixerit tandem continere
hunc mundum: tkC Jl veram fetsovv censear ctPifycto-KJts jSovAemTajtj/
roisAcarofiSu aihy/vTO* iaiTK7TKgfH<nccs, o7i itfiy rwy <jv vAcus
Itfccrcuby »7 ®s, mS vp w<rycyccx$o<pof*yl%y<r(u. Aoyescfio
aiji&^hs.iouotvlv no^i/ fwranoy$ fi&eu wren oy.Quicvnq; igitur,
mquit,ucUet ruborem euadere , qui folet in his,de quibus
addubitatur,accidere,is intrepide dicat, nullam rem cor p orcam adeo robujU
cjfc, ut pofiit fujhncremundu.Verbum autfempitcmu Dei atemi,fimufiimd,ac flabili
fima fuflcntationem effe- Quodamedijsad extrema, .cr ab extremis ad media
pertinens, cr fbpans deducit inuiflum Natura curfunu Vinculu enim indtffolubile
Vniucrf,qui genuit ipfum Pater fecit. Jure igitur ne<^ .omnis terra alluetur
ab aquis,qua fmbus eius continetur,ncq; ab aere extiguetur ignisjtcq; uicifim
ab igne inflammabitur aer, Verbo diuino jefe medium interpo nente . Hac
Philo.Dixi autem altbijoeum effe mendofum in imprcfis codicibus, ' ut legendi i
ftnon voyos , fed A oyoS. Quid igitur duiinius his, cr nurabilius,cr pro quibus
magis Dro gratias habere debeamus fArifloteles cenfet dutinam pote/ flatem
continere Vniucrfum. Philon declarat hanc potcjlate diuinu Vcrbum,uin/ ctdum,er
fuflentaculum Vniuerf.Et Paulus, fmliterdiuine, CTcu his omnibus maxime
confone. Portans omnia Verbo uirtutisfua. Paulus, cr Philo Vcrbun^ Anfotctcs,cr
Paulus </lvvayiy,virtut.Efttpfe quoq; Potcflxs, ac Virtus D fi. Ariftotclcm
fate ri Deum mafculum 8c formiium crcaflc ad gener u hummf - V
pcrcanuaicm.cumMofcrauifiwecoufauiemcm, Cap. XX. q 4 CoUcflis »4*. IUI. CoUeBis
igitur hinc inde multis, conflabitur ex AriBotcle mirabile, pulcherri/ mum$
Theologis corpus : quam cum Deus poBea prsfens ipfc docuiffet, prius per
oracula rcuelabat: docebat item et fuggercbat Natura ■ Nam cum in Oe conomicis
de coniugto,quam bonum effct,ac neceffxrium, dijfcreret, dixit, x/xce t/£ \c/u.
h cpi/aii xvx 7rAHfoi tvcvth tk 7rtf ioc/lu ■ncnlelt' i7ru kxt £/ f&poy i
(Aiwxtxi, £&«(& . VTUTrptomovdoitHTXi y&o <£ 9 e» inxiifis h
<pv<rtt tst\ xvdQ°bt, <Fl yiwouKos 7s&i Ktivot' vtxy.Quod
cfl,Simul autem et Natura fupplet hoc circuitu,utft res femper, quid fecundum
numerum fieri non poteJi,fcd fecundum fpeciem . Sic prouifa fiat ab ipfa
Diuinitatc,uel Deo,natura utriufque,mafculifcilicet crfocmins,ad comunt t
lionem.Nsc AriBoteles, dignus , qui nunc inter primates Theologos teneat pri/
mum locum-.quandoquidcm Nature locutus ejl injlinBu , que magnus Mofcs ex
oraculo caleBi,v antiquifiims doflrine fucccfiione fcripftt. Vt igitur M ofes
di cit,Mafculum wfoemmam creauit eos: fic audis dicentem hocloco ( ut mirabile
fit)AnBotelem,a Diuinitate prouifum fuiffe,ut ejfet mafculus crfoemina ad con
bmfiionem , ut rcparerctur propago per continuam (pcciem,que per unum in/
diuiduum fubfiBercnon poffet.Quo loco multa confideranda.Primum quod hoc fkftumm
p reterito dicit,ficut Mofes,ut det huius rei aliquod principium , in quo de
utroq; fexu fuerit prouifum . Et quid aliud dicere pofiis, quam quod femper
Mofcs,Fecit, Creauit in principiofSi fuit autem iBius rei pri ncipium,fuit
etiam ce terarum.Et qui profpcxit,<y ordinauit,ut ejfet mafculus crfccmina ,
certe totos eos etiam creauit: ut qui dedit eis fexus uarietatem,dederit etiam
fubsiantiam. Sic fuit is fator, w autor generis humani. Sic item creauit,
fexumq; amborum di fl in/ oat,c£tera quoq; non minus neccff oria prouidebit-St
enim eoufq; fe extendit Pro/ ludentia, ut corpora ad generandu apta firmaret,
ut ejfet sterna fucccfiio , certe reliquas officij fui,prouidentis'q ; partes
non relinquet. Apparuit enim eam pojfe , ijuia potuit firmare corpus,dare fexus
uarie;ate,maxims potentis res. Quackd ritate autem, W clementia duos fexus ad
stemitate excogitauit, eadem uolet alia ad genus humanum attinentia cemere,ac
tueri. Quod
autem opus jit prouiden/ tia,nemo ejt qui non intcUigat,ncmo ejl qui non fit
confiffis. Deducitur etiam ex his, hunc D eum,que generis humani confifftts ejl
Arijloteles creatorem, non effe DeuiUum affixu uoluendo primo mobili, fed
Dcum,qui et callu uertat, rt extera i n mundo neceffaria agat Nccj; enim fi
affixus erat orbi fupremo,in terris effe po terat, dijhngucns duos ad perpetuam
procreatione fexus.Deinde ubi funt itii,qui negant AriBotcle Deo prouidentia
rerum terreBriu dediffe,ne uilefceret t Qjui enim his clarius, minuscfi
amphibologis,deprauationiq; expofititf Videbis igitur apud
AriBotele,admiraberisq; eandem, atq; apud M ofem de homine creato The
ologjm^tammUfty- corpus c m M ofe dicat exprcjfeaDco crcato-Bifdeuer/ b". ,
bit, eadem fmtentia,de animo et corpore. Dccorporc,ficut Mofrs,Mafculum cr
fceminam creauit eo f, totidem c T ipfe ucrbis.Dc animo, ut M ofes dixit Deum
ex te riut affiaffe,mentcmq ; dcdiffe,fic ipfe in libris de Generatione
animaliu,mente ef/ fe diuina ac uenirc Svfed}iy,exterius,afvribus, a porta. I
taq; fibi etiam probe co fentiens, eadem ajjcrit alijs in locis, qux nunc de
propagatione iuxta Theologiam Mofaicam fcripfit. I n libris de Generatione, cr
interituram cum, inquit, in omf tubus Naturam appetere melius dicamus , melius
autem fit effe, quam non e) Je: hoc autem in omnibus fieri non pofiit, quoniam
a principio recedunt : tu /ifao/ $iiya> t fOTTto
<rvviv\H^(nrbo^oyb&ios,ivf%At^HTs°iH/rxi'jf^ yin/ o-iy tReliquo qui
fuperat modo,compleuit Vniuerfum Deus,fitda perpetua gene T ratione.
Mofesautem,Vnumquodq; iuxta genus fuum . Ecce quod in particulari de mafculo cr
fcemina dixerat in Oeconomicis , hic de indiuiduis omniu fpecieriu . Loquitur
item hic per praeteritum, <rvy\7r^H§(»<n,7roiH<rxs,complcuit,fecit:ln
Oeocnonomicis autem 7rgonKovuyHTxt: .Et Deum ficit huius reiautorcmil/ lic,cr
hic,omnia M ofiu fimilis.Eadem,quadamingcnijdiuinitateuidit CTconftf/ fusejl
Marcus T uUtustQuid loquar ait, quanta ratio in bcBijs ad perpetuam con
feruationem earum generis apparcatfNam primu alis mares , alis fceminx funt,
quod perpetuitatis caufa machinata Natura eft.D einde partes corporis cradpro
creandum cr concipiendum aptifimx.Et in mare, cr in fcemina commi fccndo/ rum
corporum mirx libidines . Sic iUe dicens in uniucrfum de animalibus , quod
particulariter Mofes cr Aristoteles de homine. Quod autem qux refert in N aW
ram, referat in Deum qui talem Naturam feccrit,apparet ubi concludat . Sic
undiefc omni ratione concluditur, mente, confilioq ; diurno omnia in hoc mundo
ad falu/ tem omnium confcru.itionemq; mirabiliter adminiftraru Anfiotelcmcunflu
in republica rebus pr* ferre pietatem. Qtne caufa iufliG. fimi, cur Gt pietas
potior.Suprrhoc, Ariftotelemptxceptoru Platonis feo- tentiam fuille (scutum,
Cap. X X t QVis non mirabitur item Arijlotclem cUm prifeis Phdofophis, cum
fapientibut amnibus tam mirifice,tam unanimitcr,manibus, pedibusq; tendere in
cum feti fumate fapientiam , quam nojbra femper ingerit religio f Deum oportere
colere, primumq; regnum calorum effc querendum . HocAriftoteleaffcuerante, quid
aliud fenttre cogemur, cr interpretari, quam eum cogttaffc , acfenfiffe p
etatem omnium rerum optimamfcui multa alia neceffaria cohxrent. In libris
igitur de Re publtca,cum de his ageret,quxfmt in ciuitatc cr republica
neceffaria, primum^ alimentum n umerafjet, tum artes, tertio arma , quarto
copiam aliquam pecunia/ rim,fubifcit,iB tiavsr oy </ll asifl to 1®
iytA<{xy, ny tucAvtr t /%f k/t {xy : Qwmimt c r primum cultus Dei, quam
religionem uocat: Paulo pofl,VTsrbyXf vfc/iijxy nyxcSxt
7CvsStovS,vsftitsd</li Tauri fkpxusiixy itwo<At</lorxi rots &toi
s: A ciuibus enim conuenu coli Dwf.Et CQmmt effitun» reddere Dijs. Primum, i nquitf locum habeat in ciuirate ' - q
> aditu »*o . f 1 1 1. cultui Dei. Nam t o 9 tioy,efl mmen: quod etfi 'm multos
competat, ut ftnfliur, efl umcn prscipuwm fmguliris DdnomenJicutDcus,<y
quemadmodum fxptfi me locutus efl idem, quxto igitur ex eo primu,cur cultus
nummis fit ex his, qux funt i« duitate neceffaru , aut fine quibus , ut ipfe
loquitur res publica non pofiit confijlerc. tam quid fu illud Numen, cuius in
duitate cultus fit ncceffarius.Certum igitur Ariflotdcm diSiurum , cum primum
in rcpublica fucatur effe cultum Dei, quod Chrifltts dixit,Prnuum quxrite regnum
Dei-Siquidcm er ipjc cum dehislo querctur,qux fiunt in omni uita
humana,prxpofuit omnibus,ut quxrcrcmus rrg/ num Dei- 1 d omnis communi confenfu
pietatem fcntuint,w mterprctantur.Hanc^ autem cum fenttunt omnes regnum Dei
appellatam, palam efl ideo pietatem pri/, tuum exercendam effe,quia peream ad
prxmurn ccelefle pcrucnitur. Autfi non tam alte fu jf exit Arifloteles,
fuperefl ut primum in duitate loeu dederit pietati ob maximam aliquam
xquitatem,ac uiflitiam-Si colendus efl enim,cr qui eum colunt operantur iuftifiime,ficiuntqi
id quod efl prxdpuum in duitate: lufitia autem po fita e jl in dando er
aedpiendoxiues bibentur reddere, reddentesq; dicuntur agere iujhfiimdneccffe
efl pietatem fute cultu Dci,maximo debito rcftondcrc,ob maxit ma bcnefcia.Quxnd
igitur alia hxc effe poffunt, quam ca,qux fuperius dixit Ari flotelesf quod
continet Vniuerfum,rcgitqi Deus, quod humana corpora creauit , mqi fexus
uarietatem, ut nafceremur,diflmxit, quod animos exterius immifu Qyi erum
utrunqifexiim,ut nafccrentur,qui poBca nati funt, aptauit,difhnxu, is utiq;
fuit autor,ut nati fmt omnes,quicunq ; poflca nati funt.Eiq; tanquam auton,ct
qui parauerit,ut nafceremur,omncs debemus perpetuas grates. Triaq; maxima
benefi da doceo ipfo autorc nobis a Deo largiri: Quod ab eo nati fumus, id
ejl,prouidot tia eius corpus effiftum : Quod animi noflri exterius ab co donati
: Quod alimur, femper, <y uegetamur. I d enim cceh motus prxflat, quem d Deo
effe fxpius ipfe teftatur.Dcniq; quod prouidemurab eo,ut mulus apparet locis
Anflotclem fiiiffe confeffum. Hxc illa maxima iuflitia, ipfa Philofopho
afferente, ob qudfit,ut pri/ mu cultus Dei habeat in duitate locu.Si negligat
Deus res humanas, ut pertinaci/ ter nonuUi Ariflotelem fufficatu contendit,
nullus dcbercuir ei cultus ■ Efjictturqj neccffario quod Marcus latius
aperuttSm autem,inquit, Dij nefy poffunt nosiu/ uare,nec uolunt,nec curant
omnino,ncc quid agamus animaducrtut,nec efl quod ab his ad hominum uita
permanare po fit, quid efl , quod ullos Dijs immortalibus culuts,honores,
preces adhibeamus f In ffccie autc fiflx fimtdationis,ficul rcliqux
uirtutes,ita pietas tneffe non potcfl ,cu qua ftmul er funditate , <y
rcbgione toUi neceffc efl- Hxc ille. Nullus igitur ci cultus deberetur, fi cum
precamur, et colimus eum,nec animaduerut honores, rchgioncmcji noflram,nec
preces exaudit. Cum au tem nulla uirtus no maxime natur ahs, ac folida,mmimeq j
fucata fit, nec pofiit effe laudabile,quod fucatum cjhpietas cum non folum
uirtus Jitfed omnium uirtutum exceUentifima:ficri non potcfi,ut fit fimulata,fit
de co quod no efl, fdfa menda jj. ; tfi Sedjtcul fortitudini fubejl materia a
qua utra laus firtitudinis exifiat , eaterisq; fi/ militer uirtutibusfic
neceffe cfl,ctrca qdpietas uer[atur,et quo uirtus ejl emineuf / fima, maxime
naturale,maximc uerum ejfe I d autem efifirmfiima perfuafto,Deo cunila bona
hominciaccepi(fe,iugitcrqi praBari,quod aliquando dediffet. Q u£ perfuafio fi
fUfa e&,pietdi ipfa uirtus wclyta,uirtutum$ princeps, uanayJilfa,ina
msejfet,uamfimoq; fundamento niteretur. Sed nulla uirtus ejl fidft, quia
natura/ lis ejl potius, V com muni confenfu laudatur, poftden tesq; celebres
facit &■ bea/ tos ut neceffario fitresingcns,ac folidx, quod laudem gigpit
CT beatitudinem : fic pietas multo maxime habebit hac omnia-Tumfi nullum
decorum , & honeflunt ejljilfum contra omne filfum,aut fiduium, ejl
inhoncfhm . Et fi decorum cenfet coli Deos Arijloteles,certe hoc decorum ejl
maxime uerum,habetq ; ueru funda t mentum,ueras caufas.Vt fi decorum
effetjilmmucncrari parentes, aliqua maxi/ ma caufa id cfjiciattfic fi decorum
ejl homines uenerare Deum , ab aliqua ingenti caufa depedeat neceffe ejl ■
Hscq; ab ipfa Natura coprobantur. Aperte igftur,ut in plerifquc alijs,fic nunc
fecutus ejl p raceptorem Platonem AmtotdrMw in E/ f inomide dicititaufa laif
y*f a?vr«s //«Ais h{i!x$7r<rn.7ru§H <pl ivaV bvwTtoyicvi, Nemo unquam
nobis perfuadeat , ejfe humano generi quicquam maius uirtute , qua dicitur
Pietas. In quo de
fjngulariacfuprcmo Dea PhiofophiaPlatoms perpenditur. Platonem unom lingularem
Deum afTcrere.quam coelo perinde alcf Ariflo (cies tribuat Diuiniutem, non
ucram,fupremanu|t illi Dtuiniutem.fed creatam cire,laftam^ ab illo fupecmo,
Deum illum magnu ac fuprcinu appellare Platonem ineffabilem, ex Theologia T
rtfmegirti. Huc ipfutn, non corporii modo caclcAu.fcd etta animi atftrmare
Platonem cceato rem. V chcmenler eoa errate, qui dicunt Platonem fenurc creati
on2 per petito manantem. Secutum efle Platonem Acgyptiot et Chaidarotuidc
fcribenda creationem mundi. Cap. L VODin ArijlotelefecimuiyUt eiut uel incon
flandam, ue I nccefforiu mentis mutationem ab ea fententia , quam cotra natura
uiolentcr fuper maieflate fmgularis Dci,pflitiaq;H Ia tantu luminum calcfhu,
qua in hirris pofl res naturales confinxit D iuinitate
protultffet,conuinceremus, eadem, O" multo quidem luculentior, occurrit ex
Platone comproba/ do. Quem eodem genere rationum uerbis ihis fuis recitatis eo
deducemus, ut quando corpora, IntcUigcntiasifc calefies deificat jtel
inuitwm,et Chaldaorum, Aegyptiorumquc recepta apud Gracos pcrfuafioni
fubfcrtbcn/ tem ficiffe monflremus , aut non ueram , er folam , ut in
Ariflotcle , illam cali Diuiniutem , fed afeitidam ,ac diurnum quiddam potius,
quam u erum , er uni/ uerfale Numen conftffum oflendemus,produflis his, qua
natura uel mflinfiu,uct iuxu maiorit Philofophiam,fupcr uero Deo, fummaq ; er
naturali Dumitatefen fit perfricucq; pradtcauiL incipiam igitur ex Timao,quo in
libro mirabili confer fu ex Theologia uidelicet Mo/w ,er A egyptiorum,
creatorem omniu reru inferu/ tabilcm,incffabilcncf; Deum, non uifibihumfolum,
fed edam ip forum animorum, ac Deorum maxime uero Anima mundi,id efl,cius , qua
ccelu animatum putauit , confitrtur.Nrc reliquum efl quicquam , quod iUc non
referat in illum omnium re/ rum creatorem,Vt fi quibus alijs locis,coclum er
fidera deificat,autinconflantem eum cofiteri oporteat,aut ita dei fica
ffc,proq; Dijs habuiffe,ficut item Deos appd l at ab ipfomet Deo maximo creatos
.Vtnon quidem ucra aternaq ; praditos eos , fed quadam donata,fkflaq;
diuinitate,fen[crit : quale noflris in literis non Angeli modo, fed edam turi
iufli,ac Principes,Oij dicuntur , haud protinus fu fricantibus robis cos ucros
effe Deos,crnon afummo,ac ftngulari Deo creatos. Hac Theolo gkm clarum cfl
extare apudPlatoncm,totiusitem Theologia facr adoris, quam* gnis myflerijs
conflat, rcceffus, quos quiferutatus fucrit,fibulis,cr bis, qua ceu forda . *i
I fordes adhxferuntCquia nox atra terris adhuc incubabat)fepofitis, cernet
claratu, ucl inftinflu Naturx,uel prifca fuccefitone editam Theologiam .
Exordicns igitur creationem rerm,koc diuino principio aujfiicatits eji , Marco
T ullio interprete. quidem quafi Parentem huius Vniuerfitadsmenire difficile
:cr eunt iam muneris, , indicare in uulgus, nefis . HxcTuUm.Phto aut:m,rcyyty
cyy TToiHTHy ueju. Tffcc7kfxtre</h tb Trarros tt/fiim
tf>yoy,t(gcA.tt/fOvTX «S srccrrxs ie^vvccro y Sity&y.H oc p rxclarum Platonis
exordium, diuinum, cott/ fonumq; nofhrx coelitusrcuelatx fapientix .
Quandoquidem er Mofes feribens de creatione mundi,nM de creatore mundi,
requifiuit,jmpfit,indicauit.Nimirunt ea de caufa,quam mcmorauit,quia fit eum
cogitare quidem difficile , in uulgus ef/ ferre , cr pronunciare ,
impofiibile^O’ nefis -Eis de caufis expedite pronunciauit uterfycum fuijfe
Patrem,aut Parentem Vniuerfitads.Apud Mofen, Creauit cc tf lum cr terram: Quod
parentis efl, v quafi gignentis . Et quia non proprie ge/ nuit, Marcus em,quafi Parentem
dixit. Vbi autem Hebraice efl Creauit, Septeni interpretes uerterunt
\miV<n,Pecit-Ecce igitur Creator, fiue parcns,ecce Tatlor. De quo ergo
JAofcs fcripftt. In principio creauit Deus coelum cr terram, de eodem Plato
dixit,quod eum, qui fiunt Creator, er quafi Parens Vniuerfitatis,id efl coc/ li
er terrx, difficile fit cogitare, multo difficilius effari in uulgus .
Progreffus ulte/ rius Marcus pro Platone : Rurfus igitur,mquit,uidcndum iUe
fabricator tanti ope ris . Paulo pofl, Atqui fi pulcher c)l hic mundus,fi
probus cius artifex. Quando/ quideneq; mundo quidquam pulchritis.nequc eius
xdifcatorepraflantius.oflen/ dens item una cu mundo a fupremo Deo natos rjje
Deos, quo circa, inquit, fi forte de Dcoru natur a,ortu<^mudi differentes,m\nus
id,quod habemus animo cofcqui mur,uttota dilucide, cr planeoratio exornata ftbi
conflet, cr ex omni parte fe/ eum ipfa confentiat , haud fane erit mirum .
Progreffus inde , Quxramus ,.in/ <fuit, igitur caufam, qux eum impulerit ,
qui hxc machinatus fit, ut originem re/ rum , c/ molitionem nouam quxreret :
probitate uidelicet prx&abat . Probus au/ tem htuidet nemini’. Itaque omnia
[uafimilia gencrauit.Hxc nimirum gignendi mundi caufa iufhfima.Nam cum
conflituiffet Deus bonis omnibus explere mun/ dum mali nihil admifeere, cr
extera. Eadem totidem uerbis apud P latonem,pau/ eis interiedis.Quamobrem
efficere moliens De us,terram primum, ignemq; iun/ gebat . Subijcit item Deus
autem ait,cr ortu,cr uertute , antiquiorem genuit ani/ mum,eumq ut Dominum,atque
Imperantem obediend prxficit corpori.Paulo au tem inferius de hocipfo . Animum
igitur cum iUe procreator mundi Deus exfux Mente , cr Diuinitate genuiffet ,
tum denique omne quod erat concretum , atque corporeu,fubflemebat
animo,interius'q; faciebat. Hxc Plato interprete Marco.Efl autem is Animus , ut dixi. Anima calcSti
s orbis , efl Deus iUe , qui animat or/ hem cocleBem , id non Platonicis modo
perhibentibus , fed ipfo indicante Platone bis uerbiefie animus a medio
profiftus,extremitatem corii a fuprema regionem/ ; tundo ambitu circuniccit ,
fefe ipfe uerfans, diuims, fempitems, fapientisfy uiUt induxit exordium . er
corpus quidem coeli ffiedabi le efjvflum ejl , inimus autem oculorum effugit
obtutum ■ In bis omnis ambiguius dt))oUutur,quam cado tribuat Diuimtatcm Plato
, cuius er animum er corpus fatetur a Deo acatum . Creatus ' csl igitur animus
codcflis,fiue anima coeli x Deo, corpus uifibile, anima inuifibdis. Si det
igitur Plato Diumitatem ccelcJU aut corpori,aut animo, canis hic nec sta/ nam
Diuimtatcm, nec uera,dc primam-Vt qui adoret animam coeli fummo cultu, maximum
apud Platonem faciat flagitium.TJisq; ejl animus tde ccelcBis, de cut ius
crcauonc tam multa dijferit Plato,qualis maximus quis Angelorum , uoluen/ do
coelo a Deo prxftflus- Si creatus esi igitur coeli totius animus d Deo, utique
ed/ am particulares anims jlcdarum.Ecccigir- '"•modo fu intelligendus In
Epina midc P lato,cum coelum Deificat,ita utdclicet,ut intcUgas eum non
ucram,ac pri/ mam Diumitatem illi dcdiffc,fcd faflam, cretam j; aliquando a fummo
Deo . Eo/ dem modo conslat inteUigendum cjfe Arijhtclem , qui prsceptorem
Platonem danda calo Diuinitatc fuerat fecutus:ut,qucmadmodu exempla docuerunt,
prine i palem fempiternamq; Diumitatem alibi latuerit , aut oblitus fuorum
decretorum fiatuere fe non pcrfpextt , cum eam confitetur continere totum
mundum, cum fe/ cus uarietatem fici jfe, cum regnare fupra uertigme coeli,
extra anni Solis q; uias , non uidclicet inclufum orbi coelejli,ipfumq ;
animantem,prsdicat.ldum igitur, qui calcflc corpus impellit animator eius , non
effc maximum , fupremumq; Deum, fe d intedigentiam quandam d Deo creatam,cum
qua corpus edam creauit,aptamt arte mirifica, ut femper ucr faretur rotundo
motu: unde uita effc perpetua , dogma Platonis efl- Qturc cali ac Solis mo tum
non anims illi deberemus , fcd conditori magno,quicam creauit. An autem fit
Animus is jtunc non diffiuto. Tantum con/ tendo Platonem ingenue confiteri
cunila d fupremo Deo creata,ucl coeli uniucrft lem intedigentiam , fi qua ea
fit- Nam quemadmodum item M ofes a [ferit Deum crea jfe lucem ,aut quarta die
Solem er Lunam:fic ei flem pene uerbis Plato : At/ que, inquit, ut effet
menfura quxdam cuidcns,qux in illis odo curfibus celeritates* tar ditatesqi
declaret, Deus ipfe Solem, quafi lumen accendit ad fecundum fupra terra
ambitu,ut quammaxime coelum coduceret- E cce igitur Solis creator D cus,m bil
ejl autem apud profanos Sole uencrabilius,cuius Intedigentiam Dei filiam diest,
Julianus. Sed quoniam totus Uber ejl clanfiimus,quo er mundi exordium prxdica tur
, er omnia uifibtlu, er inuijibtlu ab uno Deo condita fepe referuntur , aliud
ex co libro fuper b ac ratione non addam. Nam Platonici illi,ut Proclus,CT
Alcino us CT Simphcius,qui deprauari conati funt fenfa Platonis , quod
creationem non aliquo temporis exordio coepijfe, fed fluere manareqi in
fempitemum ccn fuerit, ideo contemnendi funt,cr irridcndi,quia tum
mamfij}i,cripfo Sole clariora ob/ fcurarc nitutur,tu id funt eoad , ut
idololatris, prophana $ Philofopbis fus labeti • farrent opcmtin qua nefas pulAbantfCodmfquod
adorabxn^aliquando creatum ± • ■* aliquando . aliquando non fuiffeSedctm totus
liber jit planus, perffiicuum# fit Platonem in Timxo fecutumfuiffe Pythagoreos,
hos autem Aegyptios, crChaldxos, apud quos conddter traditur creatio
mundi-Extat enim liber Thnxi Locrenfis de Crea tione mundi,in quo ad alia ipfe
hxc:txsoix<ny cvy rcy </i\ roy Kctryoy t| te/ 7TK<rctSTctS
vA<xs,ogoy (Ci/rcy (iKvcto-KiVcJtrcii Tccin ■wyci>7Coy efvtrio 5:
Creauitifftwr hunc mundum ex uniuerfa materia , terminum ipfum efficiens om/
pium Naturi rerum. Multa# ciufdcm generis ibi Timxus,ut conflet cum creatio/
nem uni Deo tribucre,matcriam frteri fempitcmd,de quo poftea ■ Igitur quidquid
Plato in E pinomidc et in legibus de afhroru D iuinitate loquitur,perffeflum
cfl qua ratione fit inteUigcndum.Nam quod paulo ante de Sole creato loquebatur,
tranf/ feras licet, ad id quod dc L cgibus:Solis inquit, corpus nemo cfl,qui
non cernat, ani mam autem minime. Neque enim etiam cuiufquam corporis anima cernitur aut ui
ucntis,auteum moritur. Sed magna ffies prorfus , hoc quod non fentiutr ullis fenfi
bus 'mferuiffc genusnobis.effe autem fola mente intelligibilc, qux fola
cogitatio / ne capiamus. Hxc,qux de Sole Plato loquitur, habent cumfcnfum ,utfi
qua Soli fit, ut perhibet,anima, eam fatearis, ut in Timxo uididi,a fummo Deo
creatam: Si militer quod paulo ante de Anima totius coeli eodem libro dixit:
dsrf ccpist/y -4-v %»y cpccrcoy ri xctr/av 7reanb?,t(gu ccy<fy ccinby t
osctat fuy cc/lbyinttufo : Optimwm animum prxeffe omni mundo , ipfumq ; agere
C4 uia , Odcndam autem eum incondantem ,fibi # contradicentem , ey commenti/
tia ponentem , de fatu nodrorum animorum a Sole,nec quxram alium, i quo refel
latur , nifi ipfummet tedem . Sicut item commentitium ed , de anima illa coeli
Quomodo enim totum coelum erit animatum , ficuique fiderifuanimaiEf/ fetergo
anima in anima , omnino' que aliqua fuperuacanea . Sed hoc non jit nunc
confiderationis noBrx , nec magni referat • Quod item eodem libro feri/ Ut :
Deadris omnibus , Luna , annis , menfibus , temporibus' que anni, quid aliud
dicemus , quam hoc ipfum , uidelicct,quod quoniam anima quidem, uei animx ,
horumomnium caufxfuiffe nofcuntur, bonxq; funt omni genere uirtu/ tis,Deosipfos
effc diccmus,fiuein corporibus habitantes,cum uti animalia exor/ nant omne
coelum, fme quouis alio modo ■ Deinde ut quifpiam hxc confit ffusfue/ rit,num
continere fc poterit , quin fricatur omnia plena Deorum i Vxc piato de fleUarum
Diuinitate , animis # eas inhabitantibus , quibus uti rerum terredrium
autoribus tribuit Diuinita‘em. vidifli igitur in Timxo quam diuinitatem , nempe
fidam , datam a fupremo Deo , ut ob id uenerationem cultum q-, minime-prome/
reantur,fed animx iUx habeantur quafi promotibus Angelicis. De quibus fbrtaffe
Deus apud Iob.Cum me laudarent fimuladra matutina , ey iubtlarent omnes filif D
ei. Differetur autem alias de anima coeli. Cum igitur femper fmt duo genera
Deorum apud Platonem,fidera, corpus # ccclcflc,tum Dxmones, condat utrunqi i
fupremo, ac fwgular i Deo confiterieum fuiffe creator. Vnm autem duntaxat D eum
t\6 Deum ineffabilem , inexplicabilem , omnium rerum creatorem , citi fubicda
pnt uniucrfajoluq; fempitemum agnofcere.lneptias autem recentium Platonicorum,
Deos atemos pradicantium,autoritxs ipfa prxeeptoris maniftda reftUti. De qua re
nihil nunc attingendum. , Non folum in Timato, fed aliji item loeu , Platonrm
de Deo foprrmo cgrrgic loquiiBum cunfiarum rtrum.ttiam Deorom, affirmare
creatore.Exempluni in libris de Rcpublica.de facili Dei rerum omnmm crcan darum
poieftate.Pla tonem diccntcm.Deiim etiam Tripium gignerc.quii fenfur . Cap. )
I. HVius item Platonem mentis,affcrui(fc^ unum omnipotentem uniuerfa crea}/
fe,etiam Deos,ut in illum unum emmentifmm,ftcut in nodra eft Theologia, cunBa
uifibilia er inuijibilia creata referantur, qui fuerit autor,ut uon modo ter r
redria er ccelcftia,fed etiam ipfi Dij extiterint quemadmodum uidelicct
tradidit in T imxo, alijs ex locis euidentifmhonflat,pracipuc decimo er fexto
de Republi ca,quo nihil de fuprema Diuinitate diffcrcre potuit excellentius ,
ueracp Thcolo/ gfa congruentius. In decimo igitur, cum de opificiis cuiufcuq;
opificij loqueretur, hac dixit: A ffice uero quemnam dicas finvungyot/,
Opificem ijlum. Quemnam inquitflUum,ait, qui fici t omnia , quacunty fmgulus
qmjcp opifcum.Sapientcm, inquit,dicis qucdam,dignumcfr admiratione uirum.
Nondum ijlud, inquit. At firte potius dices, iit. idem enim ifle artifex non
modo omnia potejlficcrc opificia , fed etiam facit omnia, qua e terra
nafcuntur: er item animalia machinatur, cateraty omnia, etiam fcipfum,
yny,ovfxvoy, ngu. Siovs , ygie. 7roJirrx rx '%•/ ovfxvu, t&u. rx \ j
«</*« imo yis oprxvrx ifyifirxi:Tcrram,calum, er Deos: Tum quacunque funt in
cwlo.er qua in inferis fub tcrra,hac,inquam , uniuerfa efficit ille.
Admirabilem quendam,inquit,dicisfapientcm-¥orte non credis,inquam ego , Dic
mibi,uidctur ne omnino tibi e iufmodi opifex, aut aliquo quidem modo horum
omnium moiyrHy, creatorem fui ffe, aliquo non? An non percipis , quod etiam tu
pofits ratione quadam hac eunda jaccrefEt qua,inquit,hac erit ratio ? Non Mfjf/ cile ejl, inquam ego, fed uaria
celeriter efficies. Celerrime profedo fi uolcs ffecido accepto, eoq; circunado
in omnes partes,excmplo facies Solem er cceleBia, mox etiam terram,mox etiam
teipfum,cateraq;animalit,uafa,arma,artificia,plantas, omnia deniq^qux paulo
ante dicebantur. lta,inquit,fcd apparentia,non ad uerum cxidcntia-Bene, inquam
ego,& utrespodulat,loqueris.lnhifce enim huiufmodi opificibus etiam pidor
ed an' ne? qui nonfinquit. Atdiccs,reor,eum non uerafs/ c ere, qua ficti.
Atqui,inquit,rationc quadam etiam pidor ficti ledum,non ' nc?lta, inquit, er w
apparentem fkcit,Qjud ipfe ledi fibcrfNonne modo dicebas, non ip fam formam
fuere quam dicimus effc,id quod ejl ledus,fed ledum quendam?Dice bam,
inquit.Igitur fi fuit quod non ejl,certe,non fuiatrem exiflentem,fed fimi/ le,
quid, ut exidens,cxidens autem nequaquam-Perfide autem effe rcm,opificem fibri
ledum fbricantis,aut aliud id genus artificium, quifquis dicat , apparet eum
diflurm non mt-Non certe, inquit ,ut cenfebunt hi, qui circa hac ucrfantur.Ni aff
hi igitur mirum, ft cr hic obfcura quadam res e fi refodu ueritMis.Nott ncfVit
igitur,inquit,in his ipfts quaramus imitatorem huius, quinam fitiSi plac et,
inquit. Igitur tres ledi ifti jjtnt,unus efl in Natura , »y tyxiys.y <xy is
tyi ycalkby t y ycttrxoftji rircc xfooy eirc/lira : ofyxu . Quam dicere nos
oporteat,ut ipfe orbi/ tror,D cum fici ffe,aut uUum'nealium?Nullum,inquit,altum
arbitror- Alia erit le dus,qucm facit archtedus. lto,inquit.Tertius quem facit
pidor. Nonnefln con/ fiffoftt. Pidor igicur,lcdiq; (hber,cr Deus, hi tres
prxfunt tribus generibus ledo rum.Tres inquit- igitur Deus quidem, fote
nolebat, fiue aliqua necefotas aderat,nc plufquam una in natura efficaet ledum-
Sic fecit unum folum ledum , ipfamna/ turam,qui efl ledus. Duo autem tales, aut
plures,neq; plantati funt a Deo,neq; ni fcuntur.QiMmodofinquit.Quonu,inquam
ego,fi duos folos fcciffct, rurfus unut dpparuiffct,cuius iUi rurfus utriqi
firmam habaent. EI effet f ane , quod efl ledut ide,fei non duo. Rede, inquit. H ic igitur
arbitror explorata habens Deus, uolens effe ueri ledi fodor, uerc exidentisjed
non ledi cuiufdam, neq; quidam faba le/ dignum natura duntaxat
'tcpv<rt,produxit- Vis igitur hunc item uitium conftio/ rem uocemus,an quid
aliudf ludum plane,ait-Quandoquidem ex natura,etpro/ dudione, er iflud, er
extera omnia fecit. Et qux fequuntur in eo libro, qux uer/ ba magis ad uabum
tranftuli,ut e(fet,quod fentit,clarius,ac monifedius,quam ni torem eleoantiamq
; fermonis attendens - Pcrfocuum igitur efl hoc loco dogma Platonis, fecum
condantifome fentientis in Timxo,cr ijfo libro. E cce enim nunc citra omnem
ambiguitatem pr edicat 'Deum omnium rerum artificem, rerum cet ledtum er
terredrium , omnium qua e terra nafcuntur animalium , plantarum, ornnium item
qua fub terra, denique etiam Deorum . A ffumitfy pulcherrimum exemplum
foculi:quo in omnes partes conuerfo,ficut omnia ab eo, qui circun/
tterUt,na[cunturftmulate,cr apparenter, ficADeo uniucrfa creari uerc , er na/
turaliter,imo momento. Nullum efl certe diurnius, luculentius diuina potedatis
r/ xemplum,qua tam foede pofat eunda exemplo producere,quam foede producun tur
in foculo ftmulate, er apparenter omnia.Hoc exemplo utitur ad probandum ei,cui
tarda mens effet, facilitatem omnium creandarum rerum a De o,fi forte quii effet,cui
non uideretur foiffe,ab uno omnia condita.Deinde proponit exemplu do medicum de
tribus ledis, quorum unus limatura fit , alter in foculo, alter in pi/ dura-Non
eo quide con fdio,ut affirmet ledum,quod artis efl, in natura effe: fed natura
nunc appellat ipfamrerum ueram exiflentia- Ledus ergo,ftcut omnis alia res,
tres habet locos,aut gradus:Primus efl ueru cffe,ueritas ipfa.aUj duo funt ap/
parentia, ftmulationes illius ueri,alterin foculo,alter in piduratVterq;
fimditu/ do ueri.Sic Soles funt tres.primus uerus ipfc,cr in natura Sohalius in
foculo: a/ Itus in pidura Similiter fbtuius , aut lucus alius uerus ,alius
expreffus in foculo, alius in pidura-Vt autem per foculum , aut piduram fingere
potefl homo Solem finuUtiim,reprafentatum :fv Deus fingat Solem utrum, cuius
efl opus ueritas. r A* •' Ac Plato re ffricit nunc , ac proponit dogma
PhdofophU ccdedis , qu£ pridie A crcationem,ucramq} rerum p rodudionem effe
folii» D ei,ficut j'mwhtiones,imi/ txtionesifr mortalium. c\t}oniamq; tota
natura , ueriiastp ipfa cjl folii» Dei, conr fentanca ratione eum uocat cpwrts
pyop, arborum confitorem :Sic omnium re/, rum uerarum artificem umuerftlcm-Ecce
igitur ut in Timio uocaucrat cum <Am iuv^y'op,artificcm mundi,cceli,cr teret
, quorum complexu euntia continen/ tur,ficfui nunc fifmUimus, uniucrft ueritatis
architectum, rerum cceleftium , o* terre dnum,w fubterranearum Quidquid ucl in
calo,uel w tara, ucl fub terra fit, etiam Deorum clamat eum creatorem . Deos
autem iUos nominans cum coelo fcntit,ut arbitror. Intelligentias diu ca\edcs,dc
quibus in Timeo, in Epinomde, in Legibus, In Timto, animam uniuerftlem totius
cali , particulares item aSbro'/ rum creatos a fupremo Deo fitebatur. Sunt,ut
dixi, duo genera DeofZ apud P la/ tonem lumina ceeleflia,id
efl,\nteJligcntit,lununa iUa circunrotantes,w D tmo/ nes,id efd,Dij,ftuc Angeli
corporibus acrijs,pcr urbes, totumq; mundum uagan/ tes, duces, cr pnneipes
rerum humanarum,ut ipfe er in Sympofto , er in Legi/ bus conftffiis cjl. Vtrunq
; genus producit Platoni magnus Parens Vniuerfitatis. H ocitem in Critia fiue Atlantico
retulit Quoties enim eo in libro,dtd>[/ ylytcny ortum er fatum Deorum
nominatfSi quis au-em Aridotdcm,totamq; ipfam afpi xiat Philofophiam,tria funt
genera Deorum, Dtmones, Intelligentitfubru, Dij calicoltcumfmmo
Dco,extracctli,Solisq j uias habitantes, de quibus magislo cuti» cjl
AnRoieles,qudm de Dtmonibi». Sed de hisfuo loco • Confcnticnte igt/ . tur
Platone, er Ariftotdcfcd clarius Platonc,ejl unius magni Dei rerum inuen/
tio,eas non modo in prtfens ueluti a fe manantes producentis , fed qui ut
prtdi/ eant darifimis in prtterito uerbis, 'fc -fvm, produxerit , Sicq ; nunc
creare fem/ per,ficut quondam dedit exordium: quod clarius explicat in Timto .
illud item hoc loco mirabile cjl apud Platonem, quod dicit Deum creare fe
ipfiim . R ecor/ dare enim nomina iUa apud uctu&fiimos Philofophos
cevrcyoroi , ccorcm/ AHS,ocvTce?KHi,KVToyii/HS,ccvTotft/us,pcrfc,ud d
fegenitt»,dfeabfoluU»,i ' fc dinfimus,d fe nah».Qwbus no»mpi»,ut fuperius
oBcnfum, defign a' ureter tutas Quia fic Deus nafeitur d fc ipfo,nec uel 4
nihilo,uel ab alio nafei potejl,ne/ ceffario femper fiiit Dci»,d quo Deus' ipfe
nafccretur.Si Deus cjl , non ejl natus ■ ex nihilo,non ex aliquo aliotin etemum
igitur luit ipfe fui caufa . oBcnditur igt/ tur hoc dido,ipfum fuimet effe
principium etcmu,d fe habere quod ejl. q tue res *n fdpftrn reciprocans,
atemitate demon ftrat,cronmino genus aliud rei,acfub/ dantk,qudm fimi»
tpfi,quipcndemus ab illo , quem formarum naturaliu poten/ tifiimum creatorem
filetur P latomi quife ipfum gigmt,qui ejl omnipotens, maior toto mundo , longe
ficilii » poflit cetfrafcipfo in immenfum minora producere . Eo uocat cum
8xv(jictsop trc<pisnp,mirabilcm artificem , admirandae ftpiend dt ■
trehitedum. Vocat natura ifyeJrtt/^pificem.Et hxe funt nomina diuma,my/ .'
j!eri)s,Tbeologia(p facundifoma apud Platonem,Cali er terrx,Dcorum,rerui4
calcRuim,tcnc3nim,infcniaruni Creator,?! tfvcnasify&rps, noturae Opi/ fex,
xvTcepvrisfui ipfius Gcnitor,jibi ipfi Autor,fibimet Principium , Venu ;e/ rum
Procrea tor. Producens unam naturum tanlu,non plures,quia quidquid pro/
iuxiffet,ueritasipfa,ipfa natura uera foiffet.Sicfy eodem reuoluitur res, unam
tan tum futuram uentatem foiffc,ad quam omnia d Deo creata,reuocarentur. Simula
lio autem,et mendaciii duobus aut pluribus modis,fieri poffet ab hominibus ,
natu tam opificium Do imitantibus.Sicut autem apud SSofem calum, cr terram,
ani/ malia, plantas, ftdera,fic Plato clare confitetur aDco cunila hxc
creata,eum<fa quoniam umurrf.dc naturam produxit, putat appcllandit
<ptmsfyby, plantarum confitorem,ficutmofes dat ei plantationem Paradijl,
produflione omnium jbr/ pium,plantarum,arborum,hcrbarum.Quo mirabili, crdiuino
tcihmonio,ipf* [aeras litcras intcHigimus explicatas,cum Deo dant plantaiionetn
Paradifi,ut non cogamur auxilio accire ji&tur ill« quorunda ldeas,pro
Paradifo uero, naturali, e ueris arboribus a Deo plantatis,qui ipfam naturam
produxit, uanas allegorias , ubi non opus ejl,introduccntiu.Hunc locum apparet
Platonem fumpfiffe ex Met curio Tnfmegiflo,e cuius ubertim fontibus potauit. is
ad Afclepiu hxc loquitur: tftsi TxJ1 fffxucy ttoiho-cu , t&a thzss
KjyHy,\^c xiw Si-' hxosxpiK) aiTrac, rct xteyct Ttcomc, nyu ree a^vyjx. 7*>
A 0t<* itAuoXToy curret 7n)i« y. w 7ir^Js xvo'txs,xgu, ayyuxrices rp yop
Qi'oy-r> yctf rrcunety Kxiubrxiy 7rou/yvcny oi itiim.ny yotp i% 2y Qxt Itoms
, 1$$ yit rlw 7wy 7tou/t(ay 7T0iH<riy ttirrfo awtZcS tvXl, vn r>y Sioy
aiJlx<rt,7r&s A yn a</liuxe, i (ga ric yiyisx «s cornu iariBisTi
niedi edi-f rr^cnStmf \xsigo^[ixy h xJlvrxyixy.k yn yctf 7T ccircc mm, It
xzrighcpxvcs <4 h, it yx <f[iwxyfy&' , om^ X£iy ctnHsS, i yctf Sto;
<jv yovoy 7tk$@',v> ccyxQby. 'o A xyxSbs,an xzsifkcpxvQ'» in u/luuXT©'.
TS-7B yx? tfhSMj.r» yxp xyaSby h 7tk<jk <^uvaytt •? w vieiy toc ircurrcc
A ro y%mny, xzso a-thi yiyocyv, o-mp cfar&ayx fytv, >(gti t£i tcc
TTcclrnc Jluux^Bflis 7may . lA -arci; turres y&y 7rc;«, W»; A ne yivbySjrx
<Piwrxt , xsft « Bev A« yaSeiytfisi croi iJl&y u' Korx KXto.ishy,i(gu
oyaiOTKrhu, iAyiotgybycangyx KxrxBx/ibrnt is rlw yiyfbvev yfo 7rvffby}ovrov
KfiShty,oziroi/ A «Motj t uy atng* lucret y, i A v»y cui&y xyntAsy
<p\rt&bernc uga (ai/Xxy,Kj r afax rip A tvJfooty. vtus o Sto; y? yfo ^eT
igxrfo c&xvx<rixy caret pa tr An yti y%7KB*Xiiy,\yA w 7TCU/71 fony, yga
Ktvh<ny, Qux funt. Licebit piflori coelum ficere,<y Deos,cr
terram,cr/nare,cr Homines, brutacf; omnia,cr iru / nimaU- Deo autem
entimpofobtle. 6 dementiam , imperitiam $ incredibilem r »* erga Deum.Tdlcs
enim patiuntur rem nouam,cr inufitiUm. Nam cum afferant, fe Deum
bcnedicere,quod ei non afaibant omnmm creationem, neque Deum no/ runt,cr p
rxterquam quod ignorant,ettam in eum peccant grauiftime , ei uelfu/ pabiam,uel
imbecillitatem tnbuentes.Si enim non creat omnia, aut fuperbus eft, aut
imbecillus, quod impium cjl . Deus enim unam folam habet afftflionem boni/
tatis,Bonus autem neq; fuperbus cjl,neq; imbecillus . Hoc autem eft Deus . Nam
Bonum eft uniuerfalis potcftas eundorum creandorum. Omnis autem res creata ©•
generabilis,} Deo creata eft. Quod eft Boni, er omnia creare ualentis.Affice
uero v quomodo ipfe creat,cr qua creantur,quomodo fiant. Quod fi udis. Ii/ eet
tibi pulchemmum,ftmiUimumq; cernere exemplum. Affice agricolam femen iacientem
in terram,a\ibi qiudem frumen tum, alibi uero hordeum, alibi f ementem alterius
gcnerisEundcm affice uitem plantantem ,w malum punicum,c*terasty arbores:Sic
Deus , in calo quidem feminat immortalitatem, in terra uiciftitudi/ nem,in
uniuerfo uitam et motum. H ac Trifmegiftus- Apud quem recognofcimut dogmata
Platonica ■ Alterum in Timxo , de Bonitate creatoris mundi , qua fuerit tius
creati caufa. Alterum in libris de Republica. Dogma de Bonitate crcbcrri/ mm
apud Mercurium,etiam uero Platonem. Nunc ago mamfifto cernimus PU tonem fecutum
Theologiam,rationesq; fermonis Trifmegifti.Eft apud Platonem exemplum
ffeculi,rurfum exemplum de tnbus lcflis,w de piflura . Apud Trif/ tnegiftum eft
exemplum pifloris calum,terras,mare,Deosq ; creantis: Eft item de agricola
uariam fementem in terram iacientis, eiufdem item omne genus planta *
conferentis. Platoni ob eam caufam Deus uocatur <fvntfyis , plantarum confi/
$or,quia natura repertor, quem M ofes & Paradijum e terra,o " omnes
genaa/ tim plantas , & herbas produci iuftiffe refert . Ejl item Mercurio ,
quod piflor creat Deos , aftra fcilicet coele ftia,qux Deos, ut Plato refert in
Cratylo , conftat Barbaros uocaffe,eos a curfu , concitatione cj; fic uocantcs
. Sic etiam Deum , in/ quit,creare Deos, cui, qui detrahat hanc facultatem ,
grauiftime , planeq ; impie peccet. Similiter Platoni, Deus creat Deos. Eft
item apud Mercurium diuinum dogma, quod omnis res
gencrabilis,generationifubiefla,frfla cftfitcfc a Dcoiu/ giter. Eft item, quod
mfi tribuas ei rerum eundarum molitionem , aut fuperbiam , infolentiamq;,
quippe qui resuti uiles afpematus , fuaq; diuinitate dele flatus re/ fugiat,aut
imbecillitatem ncccffarid tribuas,qui uelit quidem, fed non pofiit. Ar/ guitcfc
hocfuo tcftimonio uctuftt fimus Theologus cos,qui ne gerendis eis Deui
udcfcat,curam ei rerum humanaru abncganf.Eosftdk afferit, aduerfaq; uia per/
gere,ueluti nefeios ueritatis ruerr.Nefcire cos naturam Bonitatis,ac
Diuinitatts. Item immortalitatem in coelo fieri dicens Mercurius d Deo , fcnftt
lumina coele/ ftia non corrumpi:cr quod Plato, no ftrity ccclum effe KyHfM
xSccvccrop, citra fenium,citra interitum,corpus incorruptibile:Nift,ut idem
ait,qui ftcit,refciitdat. fix his iffturc<mftat,Theologiam Grxcaru d
Barbaris fhtxijfc,nccejfariaft»<jh uelit % DE PERENNI PHILOSOPHIA. i*«
Helitafintedifiidcrc, eandem W apud Platonem & Arijlotelem eamfemper fi/
re.QUod ubique monfirabitur. Cur Plato in Itbnt de Legibus nugis aflrorum
Diuinitatea.quam fuprenti Dei obtulerit. Quod dipremum Deum Tentu ac dicit inclTabileiDldc quo
came (it loquendum. Cap. IIL • EXHm item luce clarius confiat, confiabitep
magis, quidquid de Deo ,uet D iji (latuerit fecus Plato, precipue in Legibus,
Epmnudc, ubi ttum laudibus tollit coelum, aftraq; coelejlia, eaq; in numero
Deorum putat habenda,quomodo debe at mtdligi: falicet uel fibi ipft eum aperte
contra dicerc.aut minorem quandd Di/ wnitatem eis attnbuijfe: aut quoniam
ciuesfuos aliqua manifrfliorc pietate ucllet imbuere, ofiendiffe eis
manififtiora numina ,a quibus inferiora gubernentur. I (lutu autem maximum,
inefftbilcmq; Deum idcirco non tam clare adorandum propo/ juod no poffet
enarrari , V deferibi qualis effet, CT quomodo colendus. Cotififfus eft enim eu
tribus locis inenarrabilem, in Timxo cogitatu diffiale,<Mtt inefabdem:Philo
etia cogitari,?? inteUigi non po(fe,nedu profrrri.Quonid igitur hunc
incffabile,inexplicabile,queq; fuperiores omnes Theologi, ahj innommabi/ I
e,alij inuifibde,alij filcdo colendu,alij cc^irrmoy inuefiigabile dixerat, no
cjl de eo in legibus locutus,cuius de cultu quicqua (latuere, quia nec
nomeno(fet,nec na tura eius haberet explorata,no pojjet. Sic etia in Pb tdone,
appellas eu Mentem, clamat, iyei /jA* leiourms cunas bvsH7rtrn\yu hk$9?hs onsiy
h<Pis «y ytroiiaiyfiarnfu AtoLth? \s^k69y,uj »t ay oustt 7Tctj> U?iiV
yucSuy oiatm 'fyVroitiy.Ego quidem eiufmodi caufa,id e(l,M entis qua nam natura
fit,libentifiime omnium dtdicerim-Sed quomam ea p riuatus fu m, neip ipfeper me
inuenire,neq; ab alio difcere poterii, uerti me ad alia. Eccenccfcinue i ure
poffie, quanam fit ea Mens creatrix mundi, fitetur, nec ab alio difeere potu/
ijjf • In;EpijtoIw ad Dionyfium cum de natura Primi idem dubitaffet, nec fibi
fatis suite explicatum dixijfrt,reff>ondit ei, ut fuperius ofiefum, per
epifiola mjfam per Archedcmum: efjxtsioy t/We< <fls ainyyL&y /V oorri
k t^tATOf , « y»s is» wfvyxit nrcJr 9, 0 etrccyrcvSyM yvi : Loquendum efitibi
per anigmata, ut fi quid tabella ponto,ud terra fuerit perpe(fa,qui legerit non
inteUigat.Paulo autem infcrius,cur hac putet uitanda: ivAaJXi pfy vti y-iemn.
txmtr* tcgot* «c **9f iwvs forxtfltvTvs. <yis/lcy y*f 'zK^rsTOiy 7r$$
™no7^sn$CTXy±tosl>T^&&KV<ryMTCci<ft c£ 'isfoSTOt 2rt/tpt/«s 9
cui' itccsoTtf&rt,(& \v(hs<ri ctsiKompa: Caue, inquit, nequando
excidant hac in ha mines imperitos . Siquidem , ut ego cenfeo , nihd prope
e& quod magis irrideatur apud plebem, ficut nihil apud eruditos, refliq;
iudicij, mirdbilius,ac diuiitius.lia/ bes igitur a Platone caufam ueram , cur
oporteat de primo fidere apud uulgus, cur efjrrre nefis in uulgus Parentem
Vniucrfi . Irrident enim non indiligentes, uclud 4 populari
cofuctudinc,crafiisq; auribus rcmota,qua de eo dicutur.Eoq; cu dc le/ tfbus
loqueretur, quas populo publicare oporteret, magnii illu,et infcrutabdc Dcu, r
1 4 quo tSt 4 quo nata omnii retulit in
Timeo, cr in Republicaiin Epiftola principium, me/ dium, finem uocat,ct circum
quem et per que,cr propter fuit omnii: nihil cfi que locutus,propofito unium
cali cultu,utcui de certa religione loquendi effet.To/ Uqi illa coeli ipul cum
Diuinius cjfqualis flumini, fbntium,Hamadryadi apud Poetas. In alia quo: j;
Epijlola id tres amicos, Hermum, Eraj iit, C ortfeum, ut pri/ imo libro
oflcnfum ejl, longe altum Deu propofuit quam illa coeli fiflitum, pocd/ eam' Jj
DiiwuUte. Adiurantcs,inquit,in amicituiby iwy7rxsrra>y hoy hyiim vet
T&rrt ovruy , G? 7 cSi/ tai^ovjuy , rin Hytuiivot & xlrtv net rtfet. Omnium rcri
Dcum,Prmcipem,prsfenuu et fitluroru, et principis ac cauf. e P if tre et
Dontinu. En Deus is magnus ille, que dixit ineffabili- in T imxo, er in Phx/
done-Dc hoc adnnrado Deo ta flupcnda,mtrabiliaq ; locutus ejl in ea
Epijlola,iant bngxuus,ufenex,ut ipfe m eadem teflatur, Kothmf y iftoy u>y:Et
fi fe nex fim. Credendi autc fenibus Ansbtclcs ipfe
tc&ts:Quocirca,inquit,oportct fenioru,et expertoru, prudentutmq; etia fine
dcmonftratione pronuciatis fententijs ct opinio nibus adhibere fide,non minus
qipfis demon ftrattombus. Vident enim principia, quonia habent acume et intuitu
cxpcnentu-Hfc omnia, qua nue ait Ariflotcles, habuit Plato, ut fumma fides ei
fit habenda. Erat fcnex,erat prudens, erat peritus. Grautfiimas igitur,et
prudentifiimas opiniones,et fententias eius,quas in extrema fenetta protulit de
De o,fcueriores,ac meliores omntbus,quas in omni uita retinuit putandi. Ac credendi
ejl eum quod nunc tam magnifice , ac dtuine de Deo pro / nunciaiut,e fontibus A
egyptioru precipue Mercuri/ Tnfmegfiti baufiffe. A Bjr baris enim, ut idc perhibct,ad Grxcos,
uemt P hdofophia . Emfcemodtq; multa a/ pud Mercurii inuenies.Puiffe autc illam
caeli Diuinitate, quam apud eum et Ari/ ftotele cernimus,non naturali ratione,
fed fuperilitione potius inuetta, haujlamcfr ex erroribus Chaldxoru,ct
Aegyptiori,quc ab ipfo Deo,per Prophetas fuos co / arguitur, idem ipfe ejl
teflis in code libro , in quo filetur primos ABrologia con/ templatores fiijfe
Barbaros Joco pcruetuBoJem erq ; fer eno innutritos,quod Ae gyptus in primis
Syriaq; habeat,ob i d claras femper flcUts eos in apertis, er fere/ nis capis
jfic dare folitos, 06 iy@ 7rmrrxyio\ <£? <Piv<? BiUxxxvtx/ ftwx
y.vfivrur\. 0 cbnlfto.Vndc per omnem mundu,et in Gr/cu per Ucnerint,infinito
tempore confidcrata,et expenfa.Paulb p6fl,Quonu,in<juit,N4 tura fitu dedit
nobis, non adeo dari,et lucidu. vsifoy xi/coh io tcJtx/j raso itip tv KO<ry.v
KXTXvorfiX: Ejjrflu ejl, utpoBcrius nobis ipfis h ori Deoru,qui in mu u!o,id
ejl c<xlo,funt,fcientia tradiderit. Sed qua, in/ quit,Grxd a Barbaris
acccperit,ftceril mehora voTAh i Ara i; xy-x £? kx AHH.aJto.ijy (/liKXibrifny
aWaj, rsiy AxfJJx?toylA<Povo-HC epi fLytTixicz@i}ivawtixs/rxyftoyiovTtay 7oy
Qiiy l-n t uihH<noS]lovs ttowxt Magna ffies et pulchra, melius et iujlius ea
fima et culti , qui dc his Dijs ttenit 4 Barbaris Grxcos curaturos -Ecce
fitetur aperte fimb,ct cultu ftderi 4 B<a . i«t baris ad Grjecos pcrueniffc.
H xc tUt fuperfUtt'o,qu£ damnatur,mfimaturq; apud [aeras literas,tanquxm A
eppnoru, A jf yriorumq; error. H ac k B arboris trxnfijt ad Grxcos.Philo ide
confijfus cfl dc Abraam,qui genere Chaldxus fuerit, ex pa/ treAjlronomico,etcxhisTov;
i stfcts Stovs voy.ifz<ri, (C? t cp crvixx ccvrct ovpccscvfi Kco-(aop,isrccf
ovjTOTt tv G? T(>X}*fop epaerty xrro&aiv<{pi Qju afbra Deos putant,et
totum mundu,ac calunt,k quibus bene, et male putant euenire. Clarius item P
lato id confiffus in Cratylo: Videntur, inquit, mihi priores Gracijobs Deos
putxjje, ovs vvy vroMioi t J5xf&Xftoy,HAsoy,($ <n Amty, (S yHp,i(SU
xsfx,xgu ovfccvoy.Quos nunc multi e Bxrbaris,Sole,cT Lunam, et terra, et afbra
et calu. V t autem a Barbaris meliorem quxndxm [apientia Graci haufirunt-.in
omni autem profijiionc [unt adulterina , v ucrr.fic fupcrBitionrs nant
repudixnda,fola meliore [cientia recepta.Quarc qua pofires naturales dtf/
fervit AnBoteles de cceli,jleOarumq; Divinitate , fdto non naturali ratione
difta, fed ex fuperfluione Bxrbaroru,apud quos etiam erat bona Theologia,k
fupcrjli/ dofts,Zoraofle,magnq;uituta,ct adulterata.Vt autem tametfi A ffyrij
cr Aept ptij codeftbus luminibus tribuebant Diuinitatcm,militiamq ; coeli
adorabant, non tamen uerum Deum ignorabant, ut in primis libris apparuit , item
non dederunt ttcmitxtc mundo ob eam cxufam.ftc Graci Philofophi errare in eo no
debuerunt. Et Arifloteles,qui fccutus ejl Platonem in deifiextione ccclcRium
fiderum, debue/ rat item in eo fc qui,ut ea confiteretur k fupremo Deo creata.
Nihil igitur amplius dicam dc his, qua ucl in Legib ts , uel Epinomide de
ftderum Divinitate differuit, cum cceleflcm ordinem, perennemq; conflandam ait
ordinis Diuinitafcm indica/ re Plato. Totus enim is ordo inuentum cfl maximi Dei
, ipfo tefle : qui fruc dederit animam diuinam cocio, ftuc citra animam motum
atemum,cr conflantcm,qucm/ admodum cordibus animalium, rerumeji
[enumbus,ip[e[olus Deus, [olus ador an/ dus eft.Quod igitur cfl in
definitionibus dus de Sole, quod fit (aiop ou</Uop, Ipc/ y.v^}p,animal
fcmpitcmum,animatum,palkm ejl ex T imao,non de priore ater tutate, frd
poRcriore diflumide qua dubius etiam Plato fuit . Nam priore ftne coii/
trouerfu calo non tribuit.Dc poRcriorefic in Epinomide,De calo,inquit,et jlel
lis,alterum de duobus neccffe eflflatuere. Aut enim unamquamq ; incorruptibi/
lem ef[e,et immortalem, prorfusiji diuinam, aut aliquam uitam,quanta fis fit
uni/ cuiq;, V cui nihil amplius defit, uiucre. Hwu fccmodi tribuit Soli
atemitatem Pia/ to Quorum alterum etiam Theologia uera confitetur :uel prorfus
interitura ea lu minx,fublatis hominibus e terra,quibus afbra refulgent: uel
ufquc in fuprema [e/ cula futura, tunc uel removenda, uel renovanda , ucl uno
in loco flabilitcrfigen/ g enda- H ac autem opinatus er confiffus efl Plato hoc
loco, <y in Timeo, ubi ma ffius ille mundi xrchitcRus alloquitur Deos
creatos , id efl, animos calefies , &• demones , prenunciatq; eos effe
natura corruptibiles , nifi nolimus fux refiflat, quia principium aliquando
habuiffent .idcmq; Timeus Locrer.fsin fua Gcnefi: ikm tot locis, quos ostendam,
Plato . Nam eos natos aliquando cum arbitratum t 4 apparet. »54 a'vgvst. evgvb.
lib. V. dpparet,quod in Epinonude dicitit&UTuy /atyisuy arotpixi 7n/i
Ihvpytrt/ erwt tf&Tafx fc7r<j3awVa// ItuisMaxima, inquit , fapientia
redifiime noi dc ortu Deorum cognofcere-Hic fuccurrit exprcffa apud Platonem
contradidio , ut fentias,eaquje eo in libro locutus ejl,inui'um,ct,quaft
locantem dixiffe. MTimxo dicit Deum illum,maximum creatorem Vniucrfuatis
tufiffe ftdcnbus,cr Dxmo/ nibus,quos appellat Deos Deorujd efl,ut interpretatur
Cicero , eos qui Deorum fatu orti effent,ut partem mortalem attexerent
immortali, hoc exanimo humano , cuius initium, cr flatus effet ab ipfofummo Deo
, adiungerent corpus : quaft ma/ gnus iUc parens fuerit animi creator , corpus
autem iufferit minoribus Dijs effin / gere- C xteraq; ite animalia iubet
formare Deos minores. A t in Legibus a Sole dari genus nobis, ut fuperius
uidifti,ejl confcffus. In Epinomide perhibet animam mun di,uel coeli creaffe
animalia ignea,acria,aquatiUa,foane etiam homines . Animali* autem aeria
appellat Dxmones. Quomodo igitur creant Dxmones,<y fl elix cor/ pus humanum,
exterorumq; animalium , qux cum cxtbris una creantur ab anima iUafBx quo licet
dogmatis incertitudinem ccmere.Et,ut Arifloteles inquit, uclud qui
feriunt,imperiti pugnandi, V feriendi,dantfxpc oportunas plagat :aut qui du bij
partes uerfantur in omnesitale quid perpeffus efl Plato. Sed fme dubio melto/
ra,qux grauior xtas,qux de N aturx ftnu,non fuperdidonum /t Ue,protulit.
Platonem dc fummo ac lingulari Oco fcnfiflie.quae a maioribtu audifTct. T
imarum Pythagoreum fateri Deom autorem mandi, itemejf temporii, & omnis
catlcftu ordinis inuenforemtquz fccatui Ut, maxtmeqt approbaaerii Plato • Cap.
Illi. _E ftngidari Deo diuine ueridiceq} fenfiffe Platone, tum fuperius allata
loca de AJmondrant,tum uero multa alia,quibus afgerfa pafiun efl Philofophia
eius. Ha buit enim ante fe prxeeptores diuinos, prxdpue Pythagoreos, Timxum L
ocren/ fem,Empedoclem,Trifmcffdum-Eos norat Plato, totamqi eorum Philofophiam
indidit libris fuis.Timxus igitur Locrenfis in fua quaft Geneft, aut Cofmopocia
di citiTV-Atop Se. Toy taty t« t icyx^u <pv<rtoS oviny,(liom ovonwxtSl,
Kf^terrtTtSj/ ifisuy.Exhis,inquit,caufts,qux mundum condiderunt, alterum
fitifje dicit Timxus Locrenfts.ipftus boni naturam,appellariq; Deum,principium
rerum optimarum : Cxteras autem [ocias caufas ad nece f itate adindas ab eo .
Sic Timxus mundi prxeipuam caufam Deum confitetur , eum $ effe naturam boni/ tatis,
qux eum impulerit ad creandum, fvrmasq; rebus addenda, accepta materia in
fbrmi,cr inordinata. otyxSbt&y o fok,bp&vTi rccy vAccy Sfontyxy Txy
lSxy,(& x7Atti*.wxy . Eumq; fitetur expreffe mundum hunc creaffe , tota iUa
d[fumpta,di$bributaq; materia,jlatuiffe<p corpus, z 7 locum omniu rerwm, in
quo res omnes continerentur,ipfum mundum, vnoivtnpmy tbvS t by k oxiaoy ifot
5T«/j-«ST(WwAtts,0f0i> xvTiyKKTxrKWXoKSiccSTat oyrtsepva-tos. Deinde Deum
uolentem ftcere prolem optimam, ftciffe hunc genitu, f ue fidum, ftue
generabile Deu,</l9A.eJfawe{ vy xft 70// ywvctuccaoiuy riroy lusos/ «
Sioyywvploy. in quo uides,quo genere Diurnatis mundus jit Deus, fidttio [edi/
ctlicet, & ab itio ineffabdi,etfupremo Dco,qualis aftroru item, cfftflo.Eo
quexfi mlcherrime jkffus r/t 4 Deo mundum creatu, quia ab omni caufa jit
incorruptibi/ is,nifi uclit eum Deui ip[ediffoluae,qui jecit V injkuxit eum
.emonet rbmvcoy ira' etMoj ania^a ta> ai/rby <ruirmccyi*wa &£&
wtokx <Pn Ut o ctirroy eAtxAvty. Sed
quoniam non fu improbi uertere [e in perniciem rei ulchemma,ob id eum
incorruptibilem,immorUlemq; perman furum. EjJe^j opi* nam omnium genitarum
rerit mundu,quoniam fit ab optima caufa creatus- Ani f nam quoq ; mundi eundem
admirabilem Dcum,procreatam,d medio ad extremae )artes duxif[e,diffufum per
ipfum totum, temperatamq; ex forma indiuidua, cr liuidua fubjlantia,qua eB tota
coeli compago,cx anima fciiicet, er corpore p erfc Ha,ut illi putabant,eiqi
unam temperiem ex bifee duobus,duas mouendi facultates ii adhibuiffe. Pluraq ;
alia narrat de Anima c<xli,d qua coeli motus ejl , afummo 3eo creaUyCr
ordinata,cui corpus eUam aptarit, corpus inquam diffolubile, cum telit ipfe.
Temporis item partes, er tempus, circuitusq; coeli DeuconBituiffeuni tu mundo,
ficut etu Mofcsfiteatur. Ne$ enim afira fiuffe ante mundat , ideo ani mu neq;
circuitus horaru, er tempeflatu, quibus men furetur mudus ifle creatus . Igoptu
Ji TCC ice,rn:S</i txs mfibiAtoS is ixoaryMcny o Stog rvy KOaryM . i yctf hy
7S& nbo-y-u , isgee. <Ai07tf> ijf iriouiroSt vJl <ugiy ngie<Aot3cui
[jLiftiTcu o KOg-y.©' vtQ'.? ofl mundi uero con/ litutionem,Deu animaliu
mortaliii generadonem exorfum, anima humanam , ex
fubBantiadiuiniore,quxmipfiuocant7cevTb,infecabilem,indiuiduam,inalterabi !e,
immutabile eadem fcmper,creatam tradidiffe alteri Satura, qua corpus ejl. Nt
virum ut Mofes ait,fj>iritum d fe formatum in corpus inferuiffe. Souifiime
conche lit,mundi gubemacukm,qui plenus fit Deorum,erhommm,traditumd prtnci pe
Deo Damonibus , quot Angelos effe in facris literis,teBis ejl Phdotoss or® jooy
i ytyuj &toSfcnr%7pW-t <PiotKH<nybo<ryA)
<ri//*wwrA0fi/^U'<*i ,fc»c 'haiVTi. ctvSfwroy.Eccc principem omnium Deum
fatetur, cui fubiefli quoqs fi nt Dxmones,ideft,Angcli,qtd mundum giibement ,
prcftfli ab ipfo, qui fit om/ nium rerum princeps-Sicq; perfticua cfflaltifiima
Philofopbia Platonis, claret quo loco mudi,caIi,aBrorumq ; Diuinitas haberi
debeat-Quibus etfi attribuerint Dei/ fcationem hi omnes, exerta tamen uoce
fatentur ab uno ineffabili , ac prapotents Deos fatos. Vt potius profupcrBitionc
barbarica , Diuinitas illa coeli fit habenda, quidm ex uera Philofopbia
proftfla. BxcmpU,quibut probatur Dei lingularis Bc unius confeGio apud
Platonem, incitius potentiam Sc autoritatcm euntia bena referat idcm,confltclU
cum cunAotumquxpofsidcmusauioicni. Cap. V. SE d funi edam perfyicua,w per totam
Philofophiam eius quaft flella radianda, tcBimonia , de fummo , ac naturali Deo
, ad cuius appellationem mens inflin/ fiu natura corripit omncs,qua fi dijferfa
congregaucris,cr fub oculos pofumt; videbis dimarn Tlxologfam.Prmpwmfy ab ipfa
Ep inmide^bi coelum deifica *«« . Utr,frcixs I ii quxrcns quxnam ars frciat
homines fapicntes,paruagansq; er exd/ minatis omncs,acccdcnsq ; ad agriculturam
, nc hac quidem inquit nos fieri , quia non arte aliqua fapicnti,fcd natura ,er
fecundum Deum, id efl, impulfu Dei , qui nos adhoc infligauit, agriculturam
excrceamus.ov ytp Ti^WjCcMa cplurf \p\ tite// nalvlit epxivoiaAx yhy
nC\x)pifi<r§cu .Quid enim hoc aliud cjl,quknt. quod Mofes pcrhibetfDcum
mififfc hominem in terram, ut laboraret , ftidore uul/ tus fui pane
uefccreturEt cum terra maledixit , ut homini fcinas , tribulos $ pro/ duceret,
qiu hoc iufiit,cr jlatuit,ut omnes homines terra colenda uiditarent,nort ne
fuit ille qui creauit omnia,protulitq; omnes e terra fltrpes,cr herbas, quibus
ha nto uefceretur,uiueret nutrircturfVnwcrfalisfcilicct Deus , omnium rerum ,
ordo/ niiq; repertor-Et hoc Plato dixit,ubi de cceli Diuinitatc loqui
inflituerat- Progjref/ fis , datam confitetur nobis cognitionem , er folertiam
, rationemfy a Deo,qu4 poffemus prater ceteras animantes difccre k patribus,
qux nobis iUi tradidi ffenL Hoc primum Dei beneficium. Nullum autem animal ejfe
cui data fu hac facultas cr folertia , uteffet capax eorum qux traderentur,
prxter hominem . rrecftx <A% uy-iy risio ccvfa 7rgdiJop tydixio^y o Ste? «st
iKXvoii J^fKvvyivov fv/ noup . Non ne iHcDcus , rf iis qui apud M ofen ad
imaginem fuam fteit horni/ ne,cicfckfeipfo f)>iritu,mentci Jj dedit,qua
poffetdifcereiEt ficut perpetua fcne,k patribus filij generantur, fic ab eis ,
ab ipfo Dro inchoato hoc ordine , difeant lo/ qui,cr fcntire,o '
numcrarc,multaq ; alia. lUc dedit ingenium primus, er hoc infe ruit nobis,
etiam primarum uocum , nominum $ , quibus res appellarentur, in/ {btutor .
Omnis igitur is ordo , k quo uniuerfa pependit xtas,principium habuit i fummo
DcoJDcinde eodem libro,/ icut Mofes docuit fupremum, tminctifiimumq; Deum
fiiiffc cceli, luminumq; cocleRuim inuentorem, prxcipucq; Lunx,ad quam modo
maiorem, modis minorem , modo apparentem, mode occultantem fefejfie/ rent
tempora,dics,ct anni:ftc Plato te flatur hoc ipfum frflii k Deo magno , ut ex
Lunxhac uarietate ufquc ad quindecim dies numeraremus, quod etiam perbi/ het de
co Laertiiis-.Vt enim inquit,numcrare poffemus tria,quatuor, multaq ; alia, ex
quibus unum numerum ficercmus,Deus jecit Lunam , «j y*j > xflx ytf G?
rWJxgx.None hoc quod Plato hicloquitur,efl quod Vates diuinust Fecit Lu nam in
tempora Pauloq ; inferius iterum Plato frietur datam nobis naturam perci
picndi,cognofcendi,cum quo conucnit dies er annos,v tempus, Timsus k fum/ moDeo
repertos: Timxus ■ Temporis, inquit, partes, quas periodos , id efl,
reuolutiones reditusq ; dicunt,Dcus ipfcunk cum mundo conjlituit.Neq ; enim
erat aflra ante mundum,co'q ; neque annus , neque horarum , fiuc temperatum
redi/ tus , quibus men furatur genius ifle mundus . H<f c ille , prxdicans
ab co neceff fario tempora, dies er annos, cr horas cjjvdos,annuasq;
reuolutiones, qui ipfum creauit calum. Non ergo ccclt Diumitas crit,ut ob idk
Platone , uel Arijlotele de/ ku erit deificari, fcd cius , qui coelum molitus
„0 talem, ordinem dedit , quem 1 . ta7 fe coelum habere ipftfmet tejltbas non
potuit . Nety enim antequam Deus crearet mundum,mquit Ttmxus, erant anni,dics,
hor<e, conuerfionesty temporum. Plato quoqs in legibus fcnbit 'j 3«<a /\
'fiuvh’rio 7ngt9</l&' ny agili ,uas 7npi haty.&cit/H TfeAa^.-E^,
ait,Diuinitatc creata, Mt rei diuinx create, conuerjio , quam numerus perfidus
compleflitur. Ecce nihil clarius,coelum habere Diuwitd te m genitam, fidam,
creatam. Talem aut debuit Arijloteles tribuere ccclo,aut ueri fimile cfl trtbuiffe,Quarc
fi de caelo d ceret ea Plato, projtdo dignils effet, quem omnes, posthabita
folita erga eum reuerentia,imdcrentuelut incoflintem. Ordini emmiUum
Lune,Sobs,dtcrunt,noflimq» ob quem putat coelum deificandum , probarem ex ore
ipftus, cr T i mei, quem exprefiit,non efje coeli, fcd eius, qui inuc
nitcalum,cum calo tempus item,totuq j ordinem cocledem ■ Audi enim ipfum Pia
tonem: Vt fieret, inquit, tempus, Sol,etLuna,et quinq; alia adra,que Plancte,
fiue Errones cognominantur, ad duujionem.cr custodiam numerorum temporis fida
p»nt.Qtton*r« cum uniufcuiusq; corpora Deus creaffet,pofuit inuertigines . Non
ncita loquitur Platofltacerte,nibil addo ipfe,nihil concinno, ira j5^/r«S« y$b'
r©', <j\?Jwh xffa 7rvTt Kto.Kasfa,i7r'iK?.lwi](oy7ct 7 rActrn Jlt{,aS
ediogteryoy x#u epv/\XKuy agi&ia&y-fiovis ylyon, eriaiunecy coi luy
inscstay notHa-cts 'o fhosiSt/Kiy «j-ntj 7ngiepog as. Cur igitur o gra/ tufiune
Plato, quaft oblitus tui, in Lcgibus,cr Appendice legum,calum er ajka, quia
doceat nos numerare,docucrunt rationes temporu,finc quibus omnia confit/ ja c ?
perturbata futura effent- Et quia beneficio nos afficiunt , ficiunt nos uiuere
; alunt,fusbnent,in Deos referre uoluidiiCur o uir grauifiime non hunc cultum
ai illic tranfluli]V,qui te tcde,reperit admirabilem omne hunc ordinem, Ajkoru
peri odosexcogitauitfEa ftc pofita,ordiiuta,indituta,peragut curfus
fuosetemos,quo ufq; autoripfe uolucrit.Hec enim omnia tu dixifli. Quare ccelum
edificare non de buif\i,cuius,tetcflc,teiudice,non ejl Diuinitas illa, quam ei
in Legibus dedidi, fed eius, qui reperit eam. Huic acceptam referre debemus
uitam, quxfuppetit a coelo , fcientiamq; numerandi,tcmporu definitiones.
Adorabo igitur horologium,fwe fo/ Uriu,quod mirabiliter modis machinis eius
omnibus numerofe,dijlinguit nobis h o ros, dat rcruagcnda.ru tempora,autore, er
inuentorem non alor abofEa Laertius dff erit Platone tradidiffc,ad horas
efficiendas ,cr ut animalia numeris agerent om nia,accenfum Solem a Deo. Nolo
igitur alium teflcm,non afeifeo M ofcn,qui Pia/ tonem coarguat, Platonem Platonioppono.Sed
pergo addiaexEpinomidetcfli/ tnonia Cum de Dijs,ZT Deabus loqueretur, quod
difficile de his feret defintre,Per ge modo,inquit,fuplicaf, Di js,dicq; de
Dijs,cr Deabus, qux tibi fuccurrut-Facia, inquit, ft Deus ipfe nobis uia
aperuerit ayctvjosbllios nyiiy H<J>HytTfai . quis «(fc cfl Deus, que
cupit dc Dij* locuturus, fbucntem,ac propitiumfCertc praepotes tOc autor c?
opifex toties apud Platonem Deorum. Hunc tanquam comunc prx/ ccptorem. ait ceptorem,largitoremcfc
fapicntie inuocat dcDijs locutum. Sunt enim oculis Dif,' ut ipfc dixit,obfcuri-
Progreffus inde dicit fieri non potui ffe, ut tanta coeli uatiitas, tantus
orbis femper moueretur,nifi Deus ipfe autor effet,ne<p futurum unquaali /
ter.Nam animatum quidem preterquam <yixStoy,per Deum, ut nos o frenderi/
mus,nunquam futuru fiuffe.Hoc tetiimonio indicat eu Plato, que dixit in Timeo,,
animum datum calo i Deo animum potentcm,diuinam,ipfum femper uertentem . Ritus
itcm,quibus colendi firttDijy<y de ftcrificijSypreapuos in rcpubltca,ac pri
mates,nifi Deus ipfe dux fit,ncminemfbre qui doceat . ccM.' ifon 9toS
vepvyoho.Quis deus ijle dux hominibus ad pietatem f Vera autem di/
xit,diuinifiimc(fc efr locutus ■ Nam nifiDeus docui ffet, quem colere homines
opor teret, que religio, que pietas effe deberet,nuUus unquam homo ditium aut .
Hoc Flato appellat /ai ytsoy KVfidn(tfoy,tJUximum,precipuu:ad quod cognofcctt
dum,ZTcommonfkandum,pureq; exercendum , opem Dei putauit nece jf oriam: fmc
qua,magna mortalium pars peccauit in eo -Potirem 6 cenfet Plato tendendum ad
diuinum pulcherrimum'^ ffetiandam uifibdusm generationem, o<my nvSfxi/
•wj&tef KofiJlki -.quantam dedit hominibus Deus afficere- Generati enem
uifibdium dicit de luminibus calefrtbus,que e r generata fatetur,®- perfbi
cua,clara<fc hominibus, ad quorum generationem eundum Jit oculis
animi,confidc randUyCognofccnda,perfficienda eorum pulchritudo,Id enim
Pythagoras mone/ bat,(piAooroepei roy ovgecroy bf&y , Phdofophare,calum
contemplans. Et no/ fler id contemplatus,Coeli enarrant gloriam Dei-Hocif;
teflimonio, er coelis geni tum,fiucfatium,pro filetur,!? fitium ut ipfum
homines contemplarentur . Qtj it enim alius Deus is,niji uniuerfalis ille ,
cuius magnitudo capiens omnia non reci/ pit plureSyCT quem naturali confenfu
adiuramus,tejlemc]i uocamus,tanquam ex/ au£entem,accipientcmq; omnia,cr ubiq;
prsfentemf Apud PUtonc multi, nomine diuinoappcllin^cd unum efle
fingulircm.&incftl' bilem creatorem omnium, at<p moderaiorem. Cap. V L
pXhii omnibus licet in hunc definire modum,ficut in furis literis eft uerus De/
*^us omnibus adorandus, fu fficiendus,colcndus, pater, inuentorq -, omnium :
funt Dij minores, id efr. Angeli , er uiri fantii , qui e r ijdem Dij
dicuntur:funt Dif filfiyid ejl,nihil diuinum habentes, fed nomen tantum
Diuinitatis, inane, ficut ido/ ta,que Dij dicebantur, c/ D emones uocantur
Shuduim quod cjl nomen DeuetiS apud Platonem , ceteroscpPhilofophos tale quid
inueniri: Primus, ac uerus e/ ternus, ac fempitemus Deus, Deus ante mundum , mundi
, Z? cali, er tempo/ p oris potendfiimus conditor-.minores deinde Dij,fmc
natura diuinum quiddam, fi/ mleq; Dei habentes fiue opinione humana , er
confuetudinc,Ucentiaq ; Poetaris, quorum interdum Philofophi tcflimonijs
abutuntur . Prima Diuinitasfola fempi/ terna apud Platone, er fola uera-Eaq;
efl,quam ineffabilem in Timeo,crcatrice<ji mndi,ibi er in Republica,multisq
; alijs locis pronunciauit. Principiis, mediis, fine in Epiftolis;Summu Bonis
in Republica .'Secundis Diuinitatis genus ei multiplex, Cadei . **9 et dico
muldplex,ut nihil non fit ei Deus. Tribuit enim ccelo,terrX,dellis, mundo,
terrx,dxmonibus,animx,mend, hominis, dudnitads nomen . NaminTimxo,ubi
caput,prxcipuusq^ fermo de creatore mundi, fummo De o,nominantur alij Di j,ab
Olo magno Deo futi . Quin etiam funt ibi Dij D eorum, idefl, Deorum fatu orti ,
Ibi Terra,Oceanus ejl Deus,Deus etiam ipfe fenfibdis Mundus. Siit alij multi
Dij. In Philebo Deo uoluptatisVenus. In Charmide Zamolfis rex Thracum , idem
ejl Deus In Phxdro Mercurius Trifmegijlus,qui ab Acgyptijs dicebatur Theuth,eft
Deus ex antiquis Dijs.Ejl Deus D xmonium Socratis in Alcibiade, in Legibus to/
tapene diuinitas,ajhrorum ejl. ibidem parentes d jUijs pro Di js haberi
iubentur. ll/ lic mens humana ejl Deus,ajfociata anima, qua er ipfa Deus fit
omninoq j uana, ac multiplex D mutas apud Platonem, ut nulli firme rei inuideat
hoc nomen. Sic Marcus dixit,Deum te effe fcito.Et ueteri prouerbio,Homo homini
Deus. In fepti mo item de Republica,ciuibus iudis,qui ad infulas beatas
abijjfent,iubct Plato mo limcnta engi,er publice facnjicari tanquam
Dxmonibus,fi minus, tanquam bea f tis er diuints. quod in religione nojbra
iujlifUme jit fandis crdiuis.ln fexto de Re public a,Sol ejl Deus,natus tamen
& fidus a fummo Bono, er datus iUuminan/ dos oculos,mfionemq; faciendam,
quemadmodum ipfum B onu fummu ad illumi/ net mundum
intelligibilem.Socratesiurat in Gorgia,periocu, hIt op Kvvct,7efJ aiyvmrfi p
dioy.Per Canem,Deu Aegypdoru. Et in Phadone, Efculapio Deo gallus
facrtficaturiln Sympofio,no Dionyfiusfolu,fed etia amor ejl Dcus.tm tf>ot n
thAhkovtoi ovfs,xff4rocro\jf(u tka. Amori tanto, ac tali Deo,nullu Poetant
nufiaffe.lbiqipafm Amor ut Deus prxdicatur prxdicatur antiqui fimus, prxtio
fifimusqi Deorii . Ibi quo<fc ex Homero mojlratur Ate,id ejl,noxa,Dca.Vt^ om
tua bona accepta referuntur Amori,ud Deo, in Sympofio , fic Corium deificatur.
Ut bonorum autor,in Legibus-Amor autem non ejl Deusjcd cupiditas uniuerfalis
naturalis, utc<xlum,inanimatu utrunq;. Eodem libro Amor, non Deus,fedDxmo <
jl,medius fcilicet inter humanam, diuiitamq £ naturam. In Timeo quoqi terra rfl
Dcoru antiquifima.ln Cratylofuntiuxta Grxcos et Barbaros, SolXnna, Adra, Terra
, Ccclwm,Dij. ibide funt alij prxter hxc,quidam Dij.lbidem omnis uir bo/
tuts,feuuiuens,feu mortuus,ejl Dxmon . In Apologia,Socratcs Solem er Lunam Deos
putat,ne a uulgari pietate diffentiret. Ut quarto de Republica Apollo rft De us
interpres, in medio terrx, in umbilico. In Timxo funt tres Dij,mudus idc uifibi
tis,mundus inuifibilis,qucmipfeuocat voyfcp-.TimsusLocrenfis, ivtdcevsKop,
mundum exemplarem, aut archetypum,id ejfldcam mudi , quam ab xtemo Dcut ipfe
conccpijfet,tum ipfe opifex Deus.Quanquam diceret Philo iUam mundi I de/ m ,
mundumqi ipfum archetypum , non aliud effe, quam ipfum Verbum opifex mundi . I
n Critia, qui liber mox fequitur Timxum,orat Timxtts Deum iUum ,qui olim re
fidus effet,nunc autem uerbo, id ejl, ipfum mundum , quem olim re ucra Deus
fecijfet,nunc autem uerbis creadonem eius defcripfiffent,quafi $ eum, loqui ».
iofeciffent. Eodem libro funt Dij,qui olim inter fr partiti effent omne
terram,nm ex contentione, V ambitu ,fcd, ut fis eJl,Dcos fctre Decoru Jibi
quenq; er homi /. nes uclut grcgcfuum duxijfc,aluif]e. Ex his aut Dijsfunt
Vulcanus er nineruxa U>i$ efl, quod* -r 9c» (po<rie\.ns i
7io>Axeyivs.xi in multa fecula Na tura,ucl Stirps Dei perdurauit ■ Ad
poftrcmu ibi cfl,9tcidtip (tvs,Dcus Deori lupiter,Nodrx liter* dc fupremo
dcq-Dcus Dcoru dominus locutus efl, Ag no/ (eunt igitur et ipfe querulam Deum D
corii, id e fl,conditore,fatorcq; Deoru,<y rt gc, ut ibidem etiam afferit
Plato.ls Deus Platone tcBe,qtu prifea ab Aegyptijs au dita, fed xui
longinquitate dcprauata,fepenumero memorat,Dcus Dcoru, comto/ catis omnibus
Difs in calo dtffcrit in medio multa, de genere iUo dumo corrupto , diluuio eos
perdere decernes Quod nojlrx quocp liter x tcflatur, fed incorruptius, er
apertius. Loquutus
efl etia Latinus Poeta a Grxcis audita , qui ea a Barbaris ac ccpijjent. In
nojiwtjj literis inducitur,qubd Deus quaft cii alijsDijs fu locutus: Ve nite
igitur dcfcc/idamus, creo fundamus ibi lingua eoru:E)\ igitur apud eos Deut
Deoru is,qucm in T irnxo ineffabtlem,cr inexplicabilem confeffus efl,
nominatefc rwm,non habens hafienus aliud nomen, loucm,ut[xpe
d<flum,anttquifiimum Dei neri ac fumminomen.De quo etiam Homerus induces unu
e Dijseum affantenu- a TTCtTtf H(CtTl fl KfOVtcBt) V7l«Ii ‘ 6 genitor nojler
Saturnie,rexq;fuprcme. 3 Supremum imperantium uocat,quod Theologia,Rex regum,
Dominus dominan / tim, Et Dominus Deus Sabaoth,id cft,cxcrcituu
c<xlcfkum,ordinu , legionu cale ftiutn.Quos tUt promifeue Deos
uoiant,nofbrxUtcrx promi fcue quide Angelos, fed er
Kt/giOTH7x5,ifso-(Xs,^gcus{,dominationes,poteBatcs,thronos:quod re prxfentat
illud Homeri a uetufti famis feculis ucnies, k puerf xs.Xd enim efl KVfti
IPSydominatio, nfuco^dominator-Dc hocipfo etiam clarius locutus alibi Home /
ruSyinducens ipfum Patrem dicentem: owoptyii 7i^xr a iri 3ioip, H/ri cobfyimp
Quantum ego,prxcedo diuos,prxcedo homines^. Sic fit pcr\\icuum,tamctfi Plato
diffundat nome Diuinitatis in multos , eum tamen idfxpe iocando ficiffe,cr
quaft poetice. Nam Platonem perhibet mediu inter poc tat,CT oratores incedere,
tum eum aperte fateri non poetice folmfed naturaliter unum
fupremum,maximu,Dcorum hominumqifatorem,ac Regem. Et huic ope/ ragrawfitma tribuere, creationem
mundi,omniaq} maxima ponderis opera. Nam I ouem effciUu ucrum Deum etiam Paulus
demonfhrat ex Arato,qui dixerat, louit omnia plena. Et quod genus eius
fumus:Huius enim genus fumis. Hxc dixerat Aj ratus dc loue,qucm ucrum Deumfa
quo genus ducamus,cr in quo uiuamus,Pau / lus interpretatur. Errabant quidem
attribuedo facrofandu Dei nomen tam uanjfj CT indignis rebus, fed apud
Philofophos,faltem Platonem . Nam de uetuflioribu § (darii cfyeflucrior fenfus.
Eadem peccat Ariflotdes,du ceelo,jlcUisq; tribuit Dis wiment. « mnitatem,edd
atemitatem,adeoc^ calefle corpus deificat, ut omne genus laudis in ■ipfum
effundat. Et ut
eum arguit Marcus Tullius, licet in perfona Epicuri, <Juod in tertio de
Phdofophia libro ( qui nunc non extat ) multa turbet, modo menti tribu/ ens
omne Diuinitatem,modb quendam alium praficiens mundo,ei‘ jj eas partes tri
huens,ut replicatione mundi quadam motum regat, atq ; tueat ur,T u coeli
ardorem Deum dicat effe, non inteUigentc,cctlu effe mundi partem, qua alio loco
ipfe defi/ g narit DeutHoc ergo cogt eos ineo flantes futffe,etin re certa
nihil habuiffc,q,pro ferret- Aut fi boni cofulamus, crfvrtaffe melius mente
coru interpretemur,dice/ mus eos ultro de itero , ac naturali Deo multajocutos,
multa naturam ignaris ex/ torfife. Ac tamctft uaga fit Dium itas apud i Hos,
effe tome ctid uera illam,ac fingit/ lare, quam er antiquitas fuggerebat, er
natura.Na I oue, ut fuperius,ucrii dium, ac naturale Deu, non fibulo fe, er
poetice Platone cr Ariflotcle cum multis alijt fmfiffc,apparet quod eu
Anflotelcs,utnoflra Utera, locat in uerticc mundi, cuius per omnes mudi partes
tendat immefa, cr indefidgabdis poteflas. Plato aut de eo dicit in Cratylo,quod duo nominalibus
eti uocat <fi*vx © </Ur, cottiunda decU rant Natura Dei, qua putamus
omnia fieri,et peragi. Neq feni effr nobis, et caleris omnibus qui magis autar fu uita,quam is ,
qui princeps er rex efl omnium . H ac Plato, dicens de loue,certe fendtilkm
uerit Natura Deum, Principem, Regcmq; onrniii, Caufamq; uitc,ut efl in nofbris
literis.Quodq ; magis admtrabcre,quod iit /Uiularum inuolucris dicitur, louem
filium effe Satumi,audi quomodo id interpre tetur.Hur , inquit, filium fuijfe
Saturni, contumcliofum jlathn uideatur audienti: wAoyoy (/ItiiiyoJtoSTtviiS
(Atxvoicci Inyorty i]vxi roy Jl'ut: Radonabi/ lc autem r/t, magna cuiufdam
Mentis filium effe Ionem. Nam inquit,cronos deftg nat quafi puri $ imam ,
incorruptdq ; mentem, cuius filiam dicunt louem. H ac iUe. Dcdarauimus autem
fuperius prolem Dei uocatum louem, qui difius efl ab effendo: ipfe item Rex cr
opifex mundi, ipfeomnibus imperans, ipfe uita omni/ tm,ipfe rex bominumq;
Dciutiq^ficut apud nofhros. Affice edam, an \upiter,CT Mens iQa apud Anaxagoramfmt idem. Mentem
autem probatum efl fape,ejfc fe eundum e tribus, effe pofl fmrnurn Bonum, effe
eam, quam l itera Hcbraoru Sapi tntiam, A egypdoru, er Hebraoru
Aoyey,lnterpretationem,aut Ratione uocant , ^nomina ob creationem mundi- loui
teflatuscfl in Cratylo,quo<Lfit Caufa uita,Prin eeps cr rex omnium.in
eodeauti libro de Mente, quod fu ctvrolcfcthtof irturrx KOcriiSy <Pix
rritvroy iocy , impcratnx,omnia exornans , per omnia pertinent • Eade paulo
ante tradil-lte Laertio tefle uocat creatori mundi Plato riy, xitioj/,
MentiyCaufam.Vnus igitur, ut uidcs,efl atq ; idc, tupiter atq ; Mcns,iUc
Rcx,Prin cepsq ; omnui,Autor,lmpcrator,exomansomnu:ficut dleCaufauita, ftcifla
per omia comeans,et pertine t,quod Pythagoras dc Deo, per omnes mundi partes
in/ teto dixit, ex quo nofki animi carpcrctur-Eccc idc hac omnia, tupiter, Mi
s,Deut, Caufa,quia tendunt per omnia, regnantperou regunt omu.Superiusiti
uidjfii, j T&yittff *7*. noptay «tftoy Toy Stoy, omnium autorcm Deum.Confer
louem in Cratylo tS/ ftoy ■? lny,«gX.ovfx JScurihix rxy mxrJuy.Caufam
uitx,Principem, Rrgoj» omnium. item Mcntcm,quodfu ctvftkp tcfoop Mcc wavfay
Uiiy,\mperatrix,per omnia commeans. Ecccfunt idem Deus,Iupiter,Mens, Autor,qui
in EpiftoLtfeci da extat , habet patrem,crgo ejl filius:ZT i* autor,teile
Laertio, eft Platoni mun/ i lama opijtx-Ex quo cfficitur,ut quicquid iUi de I
ouc loquerentur,de fummo Deo fit di flum,licct indigna Deo multa , ut poetarum
fuit error , ad fuum arbitrium de Diuimatc fingcntiu.A Platone rcpudiatx,ab
alijs aUegorice interpretata, quibus nift allegoria fubfit, ut ait Palephatus ,
omnium mortalium impi/fiimum confiteri Homerum neceffe fit-Sed C r apud hunc,CT
alios omnes Trifmegiflum , SibyUas, Orpheum deprehendas fibulo fa mijla
ueris.Nam c r populari confuetudini non f nulla dabant,ut apud Platone uifum,
cr fibrae fapientLe, de rebus grauifiimis dif/ ferentes, it em fatisficiebant .
I taq; cr ueram , naturalemq ■, deprehendas apud eos fapientiam, cr Yurfum
populares, aut poeticos errores.Nos autem dicimus ab ini/ tio mundi natam
uerita t em, qux ex certa Dei confpetla prxfenda habui ffet initui, P er omnes
deinceps xtates dcfcendentem,fuiffe magis deprauatd, remanente fem per aliqua
luce:Solas autem apud [aeras Uteros incorruptam effe ucritatem. De fummo Deo,
quem fummum Bonum uocal Plato, affirmant ettm rerum cun&rom coelo ac terris
autorem, a' quo rebu* omnibus adfiielle. Cap. VII. «Ei omnium nobilifiimum,ac
prxclarifiimum ejl tefUmoniu de fummo Bono , de ^«juo mira , cr ex intimis
Theologia myRcnjs eloquitur in libris de Republica Plato, cuiufmodi apud
Thcologos,prxctpue Paulu,multa deprehendas. Hic Plato fupra mortalitatis
conditione fublatus,tranauit coelos mente ,C T ad ipfam fummi Boni regia
progrejfus, uidit arcana Dei:uidit ineffabilem fummi Boni dminitatem: iddit
luce cr claritate maieftatisfux, totum illuminari fupemum mundu:uidit eum Solem
creajfe,omnium rerum uijibiUum cr inuifibiUum i tutorem fuijje:in eo om/ nem
ucritatem effe,omnia boiwrNof autem rejpetlu Diuorum , qui propius eum
intueantur,tanquam in carcere ej[e,inter umbras,cr fmulachra. De hoc ipfo igj/
tur fummo Bono , cr I dea Boni, hxc loquitur in fexto de RcpubUca. Hoc igi/
tur, quod ucritatem prxbet rebus , qux cognofcuntur , cripft cognofcenti dat
uirtutem,ldeamBoni dicito effc,etiam faentix,cr unitatis caufam,ut qux cogno
fcantur permentem.Vtraq; autem, qux ufq ; adeo pulchra funt, id ejl, notione cr
ucritate,fi quid aliud pulchrius exiflimaucris, rctle exishmaueris. Scientia
autem CT ucritatem ficut rctle lumen cr uifmem,Solarem,non autem ipfum Solem
ere iere retium cfl ftc iflo quoq ; loco,utraq; effe icyc&o%iJlri,id ejl,
fbnilia ipfi Bono retium ejl:Bonum autem arbitrari utrum eorum, non retium, fed
, tri pufoVa C Ti/erfwj/ -? zyc&u Ifty , adhuc habitus Boni magis
hoiurrandus ejl, inaudi , tam, inquit, dicis pulchritudinem,fi fcientiam quidem
cr ucritatem prxbet, ipfum sUtcm cflfupra bM pulchrvudmcf.Nequc enim dicis effe
ipfum uoluptatem.Bo/ Jf nstuer/ . »n ixutrba,inquam ego. Sed fic magis imaginem
eius contemptore. Quomodo f m/ quit- Solem his,qux uidentur,non fotum probae
facultatem ut uideantwr,reor, fk teberis,fed &■ ortum, &
incremcntum,cralmentm,<uu tomen res ipfo nata ip fenon fo.QM fieri
potejlfwqiut.I taq; etiam his, quo nojcuiUur, non folm adeffc i fummo Bono,ut
cognofcantur: «AAaG?To t ]yxs rt <& ovo-ixy ira' txu Wttvroh
7Tfouvxs,ovu oi/a-tx s orrofli aycc8i,a}iC vrs wrtxjyx s3! ov/ ttxs
TTfitrJ&ux ngu. Omptyorros: Sed etiam creffe,cr fubRan / tum ab iUo,eis
adef[e,cumipfum Bonum non fu fubftantu , fcd etiam excedens (i tpra
fubftantiam, dignitate cr uirtute. Hui,inquit cum rifu Glaucon,Hacules di uina
excellentia. Tu inquam ego caufa es, qui me cogis /ari , quo de i pfo mihi ui/
icantur . Nequaquam abfiftas nifi quid, fcd ftmditudmem de Sole reliquifti ■ Re
/ \inquo,inquit , fepe. At ne minimum quidem relinquas . Etfi multum jici,in
quit, uauntamen quoad fieri poterit, in profens non relmquam. Cogita igitur,
inquam tgo,ftcut dicimus, ea duo exiRere, cr imperare, alterum quidem tov
vovrovyi ueve 'Tcstsu. Tmov,TQ<P ocv oyocfcvftvxyM
ci/{xi/ovemuy,<Ad£to<rot <ro / Cpi^urSxt BrtfiToovoixx.ccto.' vy
ty&S rxirra. <Anfx u<Ai
bfajoy , von/ Toy , Generi , cr loco intelligibili , alterum uifibili , ne
dicens calo , uidear tibi a&ca nomen cauiHari. Saltem habes has duas
fpecirs,uifibile,intcUigibilc Hac c T id genus Plato- Nouiftimcq ; quam ideam B
onidixerat, uocat -f ivxvlcs if/ £14/, Principium Vniuerft. infeptimoq ; ,
quiflatim attexitur dextro , deq; eadem teeflfermo, hoc infert . Hoc tgiturftc
mihi uidentur . I n intelligibili nouiftima cjl Idea Boni,uix'que ea uidetur •
Vifa uerb con/idcrandum eft, quod fcilicet hoc fi omnibus omnium reflorum , cr
boneftorum caufa : er quo in hoc uifibili tu/ tm cr dominum Ens peperit . In
intelligibili autem , hxc domina eft , quot • etiam ueritatem,cr mentem probet
: cr quod oportet hanc uidere , qui pruden/ ter aut p riuate,aut publice udit
agere. Hoc Plato de idea B oni,quo quidem ma/ g is ad uerbum,oratione
Grocanica, non Latina protuli , ut dogma ipfum magis duceret. Hic ergo effudit
cale Rem, aureamq ; orationem , adyta Diuinitatis apex fuit. Confert Solem, cr
ipfum Bonum , proponit duo regta , duo genera rerum . Collatio prima Solis,cr
Boni , quod quemadmodum Sol efficit ut omnia uidean/ tisrcorpor aliter, cr in
hoc corporeo uifibdick mundo, fic fwmmum B onwm,in re/ g no mtelligbiti, fwe
tnuifibili , Lcrgiftimam fu£ claritatis ftxrgit lucem . Hxc au/
temlux,noncorporca,inquit,eft, fcd inteUcftualis, fcientix, fapientix,
cognitio/ tionis,Quia idea Boni,ucl ipfum Bonum,cft pelagus, cr locus
fapientix, eft afy/ lsm,arx totius fapientix,eft ratio uniuerfalis . Qui hanc
uidet , uidet omnia . A b bac autem uaftafapientiiyomnem mentem intelligcntcm
manaffe, tum omnelu/ men mentis,id eft,cr ipfamfhcultatem,uirtutcmq;
inteWgendi,qux eft ipfa mens , . ab eo infufam,tum donari fapien iam ,
notionemq •, omnium rerum dicit, ld ftj enim (Umor* noftrxtitcrx, sintiUo nihil
nos pire pojfe; cr, Ligum uitg f his. #74 * .' bts,qui apprehenderint etm:(j-
Jlwmina de umtreeiut fluent aqua uiua.Btipfh liocatus ejl
fapientia,ratto,fbrma. Hic onrm Unquam infi u Idea contundi bonA Duobus igitur
modis potejl 'mteUigi quod det bis , qua cognofcuntur , V cognot fccnti uim
potcflatemfy intclligendiiaut fctlicet friritualiter , er mentaliter, quod ipfe
mentem crearit,cr tam illuminetiaut refert ad mundum fupemumfm quo rt gnet
fummum Bonum, immcnfa claritate fua dans illic fe magis con fricabilem m
tuentibus, qui jecit eos, ut intueri , er cognofcere eum poffent. Secunda ,
quod quemadmodum Sol dat lucem , fkcit uiftoncm , non tamen c|l aut uifio ,
autfrarf* lux, Jic fummum Bonum, non ejl ipfa cognitio, radius, aut mens
cognofcens, fei maius. Tertia, quod quemadmodum Sol dat ortum, augmentum,
alimentum u it fbilibus, ipfe autem non ejl yvna-ii, generatio, res fida, fic
Bonum, non foluM prxbet rebus, qua mteUiguntur,ut intelligantwr,fed er ipfum
effe,cr fubjlantiam Ipfum autem non ejl fubflanda,fed maius er melius,
dignitate er poteflate ultro fubjlantia. Quarta, de imperio, quod quemadmodu
praefl huic mundo Sol , ©» imperat, fic imperat ipfu B onu mundo intcUigibili.
quo loco cit Plato fiatuat duo regna, duogenera rerum voHToy,bg<rrby, aperte
nofeitur fenttre,cr innuere, rt, - qua fummtis Paulusirct ty roji ovgftvois ,
ngu rx *w i yHsrcc epcercc <S rS edfccrxiQuafunt in cadis, w qua m
terra,Vifibilia, crinuifiMia. Itaquequo Philofophi appellant vomet ,
intelligibilia , id ejl, fola ratione er mente compro benfibilia nojbn inuiftbilia
dicunt,tumquia corporeis oculis,corporecarentia,uide fi non poffunt,tum quia
funt in loco, de quo cogitari potejl,uidcri non potejl: Edi quia mteUcdus funt
er mentes. Qua autem fint ijla inuilibilia, Paulusipfe docet, Qatimfubdens:@
tol «operet t m $fcvot,UTt xiftorvnS,U7\ tm * jverteu . Inuiftbilia, inquit,
ftue throni, ftue dominationes, Jiuc principatus f fiue potejlates-ln hoc etiam
primum adnumerauerat ipfum Bonum D eum,d icens Chriflumcjfe imaginem liStv vi
ecogccJrv, Dei bmfibilis . Quare cum ree oohtcJ, idejl intelligibilia, fmt
inuiftbilia , hac erunt ipfe Deus er omnia genero Angclorum.Vtq; Paulus de his
ait , vet rsivrx <Al «vri, t&tiis ctVToy vert sca, Omnia hac per ipfum
Verbum fida funt: fic Plato dicit, Bonum ftciffc hacip fa inuifibilia , intelligibilia
, quibus dederit ipfum inteUigcre , C7 intelhgi , ipfum iamen effe longe
prxctUenlius iths. Sic er Paulus muit,ipfum anteflare creata d la.Aitq ■ Plato
veritatem er nodonem,qua illicognofcunt,e(fe pulchras, fcd longe pulchrius qui
dedit hac ipfa. Sic conferens ipfum cu duabus rebus pulchris, fciew ta er
ueritate,dicensq j ipfum effe ucnerabilius,jitctur effe «phya voy xo/aAoj,
inejhmabdc pulchntuJincm,Sicfupra fubjlantM. Ite affirmat cum ereaffe Solem,'
effe omnium rcru principium, ereaffe Dominum lucis ■ Sunt item apud Platonem
duo regna,uiftbile,cr vomby,intcUigbiile,fiuc fr&itualc , ucl inuifMc . Duo
gr/ itera rerum,bfxroy, vorray-Sic etiam mroy yivot yctp tctsos , Ges inuifibi
Ihjocuf intcUiffbilis. v idebia autem Ime locum inteUgibilem apud eum, effepa *
trua t> . irum eceleUem, regna bcata,ut declarat exemplum 'm feptimo de
Republica,quo fingit habitantes in terra,quafi in fubterraneo fpccu effe, qui i
pueris affuerint i Ucuidcrein pariete fola rerum jimuLtchra ab aliquo lumine
reprafentata:Sic nos inter umbras effe,ueritatis autem campujierasfy res,uera
bona apud fuperos e ffe, ubi ejl idea Boni ■ Eodem libro dicit , ^ </C eu/a
cui&Gctny ty 6t«y Tuy ceree, *S ‘a*f/ Wny 'ft/yus
ccro<Aoy,bfcenfumadfupcra,rcrucfc fu/ femorum contemplationem,ef[e animi afcenfum
ad locum intcUigibdcm. Quod fi quis contendat Platonem, ideam fummi Boni, aut
ipfius Boni in uniuerfum fen/ fiffe non Deum quidem, fed uniuerfulc totius
Bonitatis , quaft uniuerfale ffcciem, ficut humanitas, multaqj id genus
uniurrfalia:Ecce tota oratio reftllct eum. Nam uniuerfalia nrcj; gener ant neep
gener antur.at idea fummi Boni,genuit Sole: Tum ipfa ejl dominatrix in mundo
intelligibili,in mundo mentali ,ucl muijibilt, ficut Sol in hoc mudo,quific det
nafci,effe,augeri,ali,uideri fenfibibibus, ficut inuifibiltbut ipfa Bonitas.
Domjj fi Sol caufa ejl rerum uijibilium,partus autem ucl creatus ejl ifummo
Bono,ipfum autem fummum Bonum, pe perit alia non indigentia Sole, et ad qua non
fe extendit cius potentia, utiq;jhtctur Plato quod diuus Paulus,pcr ipfumfidauifibilia,
cr inuifibilia:quiaftcit Solem caufam ui/Mium , inuifibilk quqq; ipfe
crcauit:fvat luces quafdam , quadam lumina , dedit eis fentire,nofJe. Ipxji
luces in noitris literis uocantur.Et per AUegoriam,non proprietatem , cred lio
lucis,fuitcreatio ipforum. Deinde idea bonarum rerum non ejl nifi Deus ipfe
exemplar,ut Philo ait,cr idea omnium ldcarum,ldea maxima,id ejl, maxima u
io,maximus logos,uerbum,fbrma,rado, exemplum, Mundus,ut idem Phdo per/ ‘bibet,
vo>tJ<>s,tnteUigjbtUs, plenus rationum, formarum fapientia , f cienda
. H at omnia fim fu Plato . Suntq; hac nomina fummi Dei apud eum plena
Theologia, •lPccyetlloy,i</ltcc *? ccy cellis JicenMvs *r voht' y'hvvS
Kj^in-s ,viy «amji yw ruras, initcaM pl tHrncs,nfl necr^s XfXfi)icq>' »1 ‘cMCWf
yiyyucrKOfx.iyois,Ipfum Bomm,\dea Bom.Rex generis er loci imi fibdis, Genitor
Solis,Vltra fubfttntiam , Principium uniuerfitatis , A quo ejl effe cr
fubfatntta his qua nofcuntur. Denique qui genuit jiue creauit Solem, fibi ccrvJ
Myoy,proportionatum,ut fic loquar , quia cr ipfe Sol ejl mundi inuijibdis . M
quibus ejl tota Theologia,omnis fapientia. Platonem fateri Deum ommum bonorum
nullius autem mali amorem, optimum, pulcher. rimum, ucridicum.
ProJciTedtrcpurnat , &cafttgaii. Dogma de Bomtaic , fumpium cC- IkexTnfmrgiRo.
Cap. VIII. ■pjKuif
quoque locutus ejl de fummo , acfmgfiltri Deo , in fecundo de Repu/ Oblica. 1«
quo agnofees ea, qua proponit th Timao,de Creatore mundi, ac B 6/
•nitateeius,cr item quod fuperius iit fexto. ibi aperte fiteturm Deofolamboni/
tatcm,autoritatemcfr bonorum effe. Irt illum mala ulla accepta referri nec
debere homines, nec pojfe, loquens m hunc modum : kyc&os oy* $ws tu orrsrt,
Hik /Anfioty oCfui:Bom profitlo ejl Dcus,idq ; confitendum ejl . Nihil c . , f
x item i ? item quod donum cjl,cflnoxium,Ergo quod non cjl noxium non nocet.
Sic quoi non nocet,non afficit malo, ne mali quidem fuautor.Ejl itemipfum
Bonum,utilet tciTicy «foc \v7ifxyiccs:cau[a igitur ejl ftlicitatis,rcrumq;
bonarum. Non ergp omnium rerum , caufa cjl ipfum Bonum , fcd bonarum tantum ,
benctp kabcn/ tiumMalorum autem autor mimme.Non ergo D eus cum fit bonuf,
omnium catu fa fit,ut plerique loquuntur fcd cum quadam det bommbus, aliorum
nullam ipfe afjirt caufam. Longe enim pauciora nobis bona, quam mala funt. Ac
bonorum quidem neminem altum fatendum cjl autorem: malorum autem alias quafdom
qus rcrccaufas oportet, ccM’ cvTop 6toy,non Deum ipfum. Nouifiimcq; addit:Ma/
la,\nquit,Troianis illata, aut Pelopidis , aut omittendi i ea referre in Deum
uti an torem,aut fi d Deo profida fuit, 'meruenda efl b is,qui hac dicunt, ea
ratio,quanj nos item uefligamus, zy dicendum quod Deus iujla zy bona fecit :kis
autem pro / fuit fccafligari, fcd quod uelmfcri fmt, qui luunt pccnas,aut quod
Deus hac frc( rit, poeta diccrc non cjl concedendum -Sed ft diceret, cis
cajhgationc opus juiffc, uclut nuferis,quia mali effent,dam es autem
pocnd,<bcptAiuTo inseri &ti,bc/ neficio afjvdifmt d Deo , permitti
debet. Malorum autc alicui autorem fuiffc De/ um dicere, qui bonus fit,ommno
prohibendum cjl lgitur,inquit,omniumdicemuf Deum autorem fcd bonorum.Sic neque
praJbgiatorcm,f.mulantcmq ; uariasfigt r as Deum dicemus. Nam mutare firmam
Juam in peius eum nefis efl.dcM.dt 0 7« t i fhivrivTH a pisatu . toci/tm y%y
ros hkisk «yrro A yofxpccs jo-\oi b Sibi. Atqui & dcus,zy omnia, qua funt
Dei funt undequa que optimaltaquc minime uanas figuras fubcat Deus.ltaque cum
Deus fu cis tot Ki KtcAAisoi © Kfisoi,ut apparct,pulchcrrimus, v optimus, nefas
efl eum ad peiorem conditionem defcendere Dcniquc concludit in Deo nullum effe
mendaci/ umiKotuJ^u xg<x o Stbi «r Avy trrt tfya (c? iy Aoyaj-.omnino igi
tur Dais fimplex zy ucrus uerbo et re Hac igitur omnis pradicatio,etfi in omnes
Deosaqualitcr,ut Plato fortaffe fenfit,tcndit, ex dogmatis tamc ausapparet,pro
prie,ac primo in illum congruere, quem ideam Bonitaus in ipfis de Kepublica li/
bris dixit: zy cuius bonitatem genitricem mundi fitiffe confitetur: quaq; cum
funi tna effet , fecerit mundum pulcherrimum , cuius pulchritudo non aliam
habuerit caufam, qudm ipftus opificis pulcbritudincm,ac bonitatem, ut cui non
placeant ni ft pulchra,ZT optima, cofy omnia creant firmofa, pulchra, utilia ■
proinde dicit cum M ofes ad unamquamq; rem creata uidiffe eam effe bonam. Ad
pofhremumcp uidiffe eunda , ey eccc erant ualde bona ■ Excluditur enim, c r
exploditur etiam abipffmct Philofophis, turpifiima Manichaorum infania, aliquid
mali effe i» hoc mundo, quod ab autore mundi habuerit principiu , Quod iUt
uitare uolcntes, in aliud ab furdiuscccidcrunt,in duas partes
fecantesautoritatcm mundi creati, ut aliud d B ono, aliud d malo principe fu
fidum -Sed quoniam confitentur omnes,ab uno fidum totum rerum Naturam, dicenda
efl undequaque bona ■ Mala autem aj> ingenio humano, que proprie mala dic
antur, habere orignem. Ac diuinitus e tum Plato, (kut item in Gorgia,clamat,fi
quid cui acciderit mali, profui ffe dare pccnat eum fhtendum elfe. Nam in eodem
libro fepe affirmat,? up ? rev x<Ai k t* a$xi KXKiOjj : Peius e ffe inferre
muriam, qtum pati.E t o JltJlbvx», puyisov kxkov i wx/iixyn wovHficct : Dare
panas, ejje liberari a maximo malo,nempe a fcelere.fic nunc eadem afferens
ueluti diurnus Theologus ,fi quid cui mali eueniat,quod 4 Deo fatearis
accidijje , reuocandum effcad bonum , quia melius fit caS\igari,qum permanere
in fcelerc:Poflts,inquit,etiam fi iujlus inter/ ficitur,fi patrimonio multatur,
ftuedahs uirgo uitiatur , non referre hec mala iit uoluntatem dmnam,fcd in
iUorum,qui faciunt, prauitatem, qui panas tamen dan tes,uel in hoc mundo, quod
Troianis ob adulterium accidit,uel alibi,proderit cis , C T omni mundo,dum
fcclus expiatur, quod bonum e fl, cum iuftitia redit infuum locant. Q«je etfi
nocent cajligato , prodeft tamen ahii , quia I abes elui , de medio
tohi,pulcherrimum efl. Hic firme Plato , afferens tum nuferos appellandos non e
ffe, qui dent panas, quia fcelus eorum expiatur : tum hanc uoluntatem non effc
redi m Deum refirendum,ut cueniant mala,que diluantur, ucl qut debeant eo/
ronareiudos, quibus meUus fit pati quam inferre iniuriam ■ Neque enim De ut
quenquam beneficio afjvdurus noceret : alteri decernens caRigari uel flagellari
, iudum ab mudo,ut is afeendat ad triumphos,ihe defccndat in Tartarum: fcd in
Deum non funt referenda, tanquam ea nolentem , fcd conmucntcm . I nterim ta/
men melius cfl pati,qudm inferre imuriam:er beatius efl dare,qmm accipere be/
neflciimuu dixit Dominus Icfus . Sic tria diuina dogmata funt hic apud Plato/
nem,nrcorTCop ccrtopfbp Stilp,«AA ccyx9u )y. Omnium Deum effeautorem, omnium
rerum bonarum-Bonum autem cr Ens conuertuntur- Item omnium ma lorum
xyxffioy,non autorcm.Tcrtiumfi malorum autorem dicas, id efl, non fce lerum,non
uniorum, fcd poenarum, cadigationum . Prodeffe poenas has perpeti, fj quod hoc
fuit diuinum beneficium, effedum te meliorem , expiato piaculo tuo prodeffe
tibi er omni humano gencri,dctrahi fuperbis fupercilium, quoniam ni/ mia
felicitas corrumpit,reddit ad uoluptates alacriorem . Virtus autem vnfrmitate
perficitur, Hxc Plato fenfit eo indindu, quo creatus efl homo ad imagmem Dei,
coffi fentit eadem atque Deus. Nodra autem religio efl fenfus Dei, efl locutio
Dei, Locutiifc funthotrunes fepe fmulia,precipuefapictes, quia funt imago Dei.
Ne/ que adeo potuit unquam tenebris obrui mens humana,quin eluceret , quod
diuut Paulus predicauit,ueritas in terris -Denique infert Plato, ut nec malorum
fit au/ torDeus,fic nec cum effe mendacem aut uerfipeUem,fcd effc cbrAty/ ,6
aAttffcS rem ftmplicem,ueram.ltaqi hec nomina fuprenu Dei, nunc apud Platonem
funt i) caSf/ xmos,xxx&y xvcuxios,xnios t V7rfxyias,xxto.ises,«f isos, x/
Aip,xA tr&tS,Bonorum autor , malorum non autor, felicitatis, proffientatis
au/ tor,pulcherrimut,optimusffimplcx,uem. f i Hoc *7* HKtleltomtilcdiuinafumpfiftPhtonrmcxThfiiicgtflo.
Cap. IX. • .Vnc locum haud dubie fumpfu Plato ex Mercurio Trifmegiflo , 4 quo
tota fit **mf Platonici Philofophia,ubi myfleria attingit, defluxit.Nec potuit
ab Anget lo ccclcjli dict dc fummo Bono quidquam dminius.cr excellentius
Duasccnfel ue ras fummi Det appcUauones,Patris,ac Boni,fed eam, qua cjl Boni ,
ueriore:ofk(f r>y Q'-oy <Pv<riTcurmis ttxT; 7rfooHyoqJixis nStSxc
<A« , mus ySvu cui' tb 7if>omi}Ka(i)(itycus,i(gu ccfaai iJWvt- inyXfzxfctay
Atyeyfyftoy Si Ay,V7t x*/jf<u7ra>y,vn. t/lcu/abyuy rts <N/y«rou, tt
cty bnoitrisy ccyxSe e avcUyM /i6r@b b Stos xsftrsr (i-bvoy, K9&c scfty «Mo
. nx </£ «M<t xa «m ire ytoph-TK xyctri cpvtnots . vitex ytf an H£U
'fvyn, lirety ZKiyovfx ytogrio-ai tPvy&fjJbyay 10 «yx$oy.70<ris&
yo(j> <£b ts xyxSs-7» luyt.7@',c<roy &>y trnfyfis vrcovTCDp *r
oy7tey}Kj artoneifauy G? Ktrtofix 7 aiy,K/ cuSsmmyM V0HT®y,TiST ro
«v«So(/>tkt <fay 0 Stcs-y-H £y «7rt «TAo 71 xyx&cy , t tth xaukis , h
x?Ao ti mn v>y atoy , n y-ovoy t7r« vsxAty ccnEas . Ao^ft) /xfl* vsto
rsourrtiiy. Mynat 70 tiyxScy, oi/ vohtou <f£ T W <!&, ^caoxacurrtuy ,
J^Tiro iJ£ b 9toc po«Tt vsjo 7rxlrruy , «M’ xyyotx ngu tbs &txs , »(9U
Ttvaszcu/dpot, TBCop ayxSvs ovoycJ^pvoiy > y-xJlt7a7t J^ivxyttzs , «tw ,
/4«- Tt cfo-r j(pa to Suj a^eaztsvy» ut cutps b Stes (jSJy ei a?Aoi 7imtsjs
i&xrccm ruituros th t«v !heC iffovHyi/jx , 0 <&' Jkoc -n ayxScy i
nstrie Tiy»y,«}Ax userne <J>v<ny, nite yXf h cfvns 7v Stis 70
xyc&oy kj ty ytr& ccyepoTigtoy , t/ ov 7ve yl* VI 71M7VC , 0 yXf ic^flt^OS
X7TCCV7CC t(Cfil ovJiy AxnBxvuy , 0 e St^S> 7«r tbkvtx Ji<A<un , »(5a
ov</^V Aee/xiJ «ck». 0 ov^ Swj xyxSoy, \<£i to xyxSey , b Stos . qw* funt
, Proinde duabus bifee Deum appellationi/ bus colere conuenit , qua e ifoli
congruunt,alteri pr ster ea nemini. Neq; enim ulli ex his,qui dicuntur Di/, aut
homines,aut Ds mones, poffunt ullatenus boni efft9 ttiftfolus Deus-Et
hocejlfolum,cr nihil aliud. Cstera uero omnia funt capacia na tura Bonitatis
-Corpus enim funt c r anima locum non habentia, qui pofiit bonum capere-Tanta
enim efl boni magnitudo,quanta fubflanda omnium corporum t,cr incorporearum
rerum, fenjibilium c T mtelhgibdium. Hoc efl bonum, hoc efl De/ us . Nf igitur
dicas aliud Bonum, quoniam peccas impie, aut aliud quid Deum,nifi folum ipfum B
onu, qu ia rurfum peccas impie- Verbo quidem ab omnibus dicitur Bonum, non
cognofcitur aut ab omnibus quid fit- Propter hoc ne<fl Deus cogno/ fcitur ab
6ibus,fcd per infeitid & Deos, er quofda homines bonos appeUanuqui nefy
fmtjiecfl potuerint effe- Alieniflimu enim efl ab alijs , Z7 4 Deoinfeparabde, rum
Deuf ipfc ftt-Cxtcn igitur Dij, omnes quidem immortales, hoc honore affiAi, ut
Di/ appcllentur.Dcus autem ejl Bonum,non fecundum pretium, aut honorem, fed
fecundu natur a.V na enim ejl natura Dei,ipfa Bonitas, zj unii genus utriufq^ :
Ex quo extera genera: Nam bonus omnia dat,nihil accipiens.Dcus igitur omnia
iat,v nihil accipit. Ergo Deus ejl ipfum Eorum, et ipfum Bonum ejl Deus. Nxc
Theologus Aegyptius- Qtubits nihil diuinius,ad refelknda ucterem omnem idolo
Utriam,Philofophorii,Poctarumq} ‘errores,f\ qui funt, aptius dici potcfl. Ex
his, C? a Chaldaicis oracults,Platone apparet,qux defummo Bono in fecundo, crfe
xtode Republica diffrruit, accepijje. Dcjiniuit ergo, prxfcripfttq; Mercurius
de Bono fentcntia ueram,excellent(m<^ Bonitatc,et qux a Platonicis
uocaturrcet/ J«9by, ipfum Bonu,fmeavr xyccScp, perfe B onii,foli ei congruere,
quodipfi . etiam folent appellare VTixava f\ ov<ri«s,Quod jit ultra
fubJlantid.Quod tan qua fontem omtuu rerum,etia Mentis,ct
animx,prxferunt,antcponittq; omnibus. Eocji nome Dii et Boni declarat Mercurius
in iliii dimtaxat unii congruere: ul fit , . impietas, ftue Dei nome, ftue
Boni, exteris aut hominibus, aut qui dicuntur D ij,at/ tribuas . Ejlq; apud eu
, ut maicjlatcm prifex Theologix nofcas, ea qux crebro i . . Theologis ufurpari
differetia quod fit unus ucrus,fmgularis(fr Deus, cuius fubjlan tia,ac natura
Jit ipfa bonitas, exteros aute , quos ufus obtinuitvt Di/ uocarcntur , effe non
natura Bonos, fedji/xr- honore,opinione,opinatd quadi bonitate, cr ah hominibus
honoris caufa tributa, non uera fubjlantia Bonitatis . Atej; in hoc non homines
modojcd Deos etii recenfet,qui uere neq ; nome Bonitatis,ncq; Dei me
reitur.lpfe igitur Mercurius fcipfum uel refiUit,ucl declarat,omnesq; altos
cuiuf/ uisdifciplinx Pkilofophos.fiue Platonicosffiue Peripateticos Jn
appellatione Deo rum-Vtenim ex ipfo Mercurio refeHitur,uel declaratur
Mercurius, cu dicit in eo ' qui inferibitur, Quod Deus tnuifibilis fit
exfa&is maniftilus-.b tiAtosQibsytyt/ soslcoyKwr cvpxvoy Swp,cc rscu/jiS UKtscrt
oioi/gunoi 9toi, ucreevti Beo srtMi <£? /t/msf». Quoi ejl,Sol Deus maximus
caleShu Dcoru, cui cedunt ont nes ccelcfles Dij,ueluti rcgi,ac Principi Et quod
alio loco, yc pol </!t<Pvb i nhyjtoy 7rAcctrtoywtoy,b fVf&y
caiAav&yiDuos cjfe choros Deorum, alte ru erranti altcrii non errantiu. Et quod alio loco, quod mundus
fit 9to f vMxbf, mundus materialis . Refellitur inqud Mercurius aut declaratur
fuis illi uerbis rcci tatis, quibus dixit impietate effe V infcitiam,uel
Bonitatem, uel Diuinitatcm exi teris, ftue hominibus,ftue quos ufus obtinuit,ut
Di/ uocarcntur,tnbuere. Declara tur autem , quod tametfi Solem , aftra'que, Z?
munium Deos uocet, autfcq ui/ turuulgi confuetudincm , relinquens ftbi
retinensq; fenfum ucrum, ac picta/ tem , aut quod tametfi dixerit cos Deos,
dixit quadam Diuimtate , quam ipfc uo/ cat fcrty.ioayiicVH,
apprctuta,hor,orata,affrha hoc honorc,r.on ex natura : afr fcaa autem uel
abhomimbtts , uel ab ipfo Principe Deo , q ui dedit nobis pote/ flatem filios
Dei fieri, C T ut dedit aflrii Diuinitatcm, id cft, fiat uobilili fima ini/ f 4
mortaliet *8o mortalia corpordjiift ucltt ipfr abolere, fic dedit hominibus, ut
in numerum D eo/ rum poffcnt euadcre, fidis etiam alijs ac declaratis
Dijscalcdibus. Ad hunc er/ g o modum Platone, cuius Theologia prorfus ab hac
Mcrcurij dcjiuxit,eii p fimi/ luna eji,decct intelligere, Vt enim apud
Mercurium audis , unius effe ucram B o/ nitatcm,ac Diuinitatcm,rurfus audis
afbra,Solem, coelum, mundum DeoseffeiSi / ntilcm [cito Platonem exprefiijfc
Theologiam. In fexto de Rcpubhca agnofeir, confitetur); ueram Diumitacm, in fecundo
<Jj Deos ait fatos cum om/ubus ab ipfo Deo-lneifdem libris uocat coelum Suop
ytywHixwoy , Diuinitjtcm fidam. In Timeo mundanus Deus creat omnia,ctiam
Deos,ait); omnia poffc ab eo, qui ligauit,di)folui. Kurfus audis vn libris de
Legibus coelum, adra); Deos , quin ip/ fum Solem iuxta ea,qux Mercurius prior ,
maximum Deum effe . H xc igitur eo modo interpretaberis , quo Trifmegtftus
totius Philofophix princeps , prxeipue Platonice, docuit. Ncc opus ejl
confutationibus,cum ipfmiet fcipfosdcctarent,au gisftf fidentes, ac fande Deum,
Bonumq;,etemu, conditorem omnium, unicum , fmguiaremqi ,
imparticipabile,Bomtatis incffabilis,ceteram fidiciam,cr uel no/ mine
tantum,ucl Jimulatam quondam, cr honore affvdam Bonitatem uel Diuini/
tatem.Eodcm fcnfu oportebit intelligere Ariflotelcm -.quandoquidem omnis apud
eum Thcologia,d maioribus Grecis, Barbaris manauit. Vt corii Diuinitatem,
ncccffarib eo loco habeat , quo habuere, a quibus ipfe didicit, retinens fibi
ueram ptctatem,ueriorcmq; Duunitatcm,d qua Dutinitas uenerit cali,eo quo
barbari do tuere modo,no in eternu pendens,gcncrataq;,fcd fida i magna B
omute,ac Di/ uinitale, rerum ceteraru creatnce,cuius fit tanta magnitudo,
utfola potuerit, foU meruent effefem pitcrna,Cetera quoniam diflant in irmenfum
ab ea noua D iui/ mtatc,Bonitate); friffe donata. Hxc Ariflotelcs certe fateri
cogetur, et quide coit fiffus ejl, fiue illu huc rapiente natura, fime animo
fuo ueriora ccrnentc,rej]>icien/ te<p ad eos, a quibus manabant ca,qux
fcnbebat ipfe. t iufde etiam alibi confefftts tfl Trtfmcgi sitis tanta cjfe,tam
differente ab omnibus maicflate, ut dicat potentis
eiusvTiTcca»dpu>z)<fcc,ovTiTcc!hix7rf)GQito.oi xyris /Wlfca>oTtTU|»
KXvr»,(XHc/li riy xvCd 'oyntovn h yiury tu> oy-oicy t<u b&Oy-Ot ai
y.ovto,(& humana, neq-,diutna cffccoparanda-Neq ; quxdeorfum , neq; que
furfum Deo fimilia arbitreris. Nihil jmnledifitmili, cr foli , cr uni. Ex
quibus probantur ea,quxnodra Theologia clamat: Vnu eum efjefempbemf^ie rc
immortale,omnibus difiimilc: fidos awcm ab eo Dcos,et hommcs,quonii iUefo lus
debet effe fempiternus. H xc eade,de Bonitate Dcire ulit item diuine in Proto g
ora PLtto.QMo libro ex fententia Simonidis afferit, homine bonu inueniri,per/
difficile cffeifieri aut poffe,ut ad aliquod tepus. Sed cu bonus
fucrit,perfeuerare iit bonitatis habitu, uirumq; bonum ef]c,ut dixit P i tacus,
impofiibile effe, minimetp bumanum.Scd folum Deum hoc honore prxduum
cjfc,bomutcm autem fieri non poffc, quinfumaluS' r Deum creatorem omnium rerum
dicere Platonem. T elhmonu.qoibui apparet cum V njutefi conditorem
nuncitpafle.Prolem diuinam autorem mundi cC> ftPlaiont.cut do Patrem
inBpiftola. Cap, X. « Am mentem in Platone fuiffie,Deu fient a maioribus
audierat,cali er terrx,cii ^darumefc rerum cccledtum er terrejlrium,qux prius
non effient fuijfie Creato / rem,quod m Timeo tam dare, er in decimo de R
cpublica confiffius fuerat, decla rant alta,pcr omnem P ktlofophum em tanquam
fidera internitentia tedimoma. Similia enim in libro, qui dicitur
Sophtjhjocutus ejl de Deo creatore, atq ; in deci/ mo de Republica.lbi cum
dcucris rebus, ac fidis, fimulausq; difficrcret , bec ait: Animalia quidem
omnia mortali ,er plantat, quxq; in terra ex feminibus, er radi cibus
producuntur,er quxcunq ; inanimata terra complexu tenentur, corpora li/
quentia, er non hquentu,num altero, quam creante ,er opifice Deo . dicemus pof
Bea extvi)fie,cum prius non cjficnt,(aaii/cc^fi2f7JybsH <p* i <roy.iy
vs^oyyiynSvu,7if6rifoy bk ovrx-.aut multorum dogma, affiertio / nemq.;
fcquemur,naturam ex quadam firtuita caufia, er fmeconfilto, producente hac
ipfia genuiffief An cum ratione er (cientia diurna d Deo exti ijfie f Hac
Plato. Huic autem altifitma quadiom Theatetus, quod adoleficens effiet, non re
frondet, fed uertit oculos ad Zenon fmc hofritem, expedans quid iUe pronuntiet
: Quan/ quam arbitror,inquit,te diduru hac ex Deo extittffe,idc[i ipfie
arbitror, x&c Aectxjixtto ott&vce tn vfil Ji fhoy ocurit yiyn&vu,
muru tyu cwr>S nuo §uCue:Tum uero pronuntiat ipfetSed flatuo,inquit,rcs
quide naturales fidas, fiue fieri arte diuina: qua aut fiunt ex his, fieri ab
hominibus ■ Innuit ficilicet artc:Dcmde multo magis idem hofres: /\ iri ngu
rx/Ax $>« , Kjlfccy tx 7rupv K9TK^i,7rt/f,»Cf vt/Itof , KjTocTVTOiy «c/khepx
St» 'fljVHy.x-ree rrcujiet Xante cbrtigyxcrpfyjx ZxfiW.Nos quidem, tum extera
animalia , tum ea e quibus exifbmt,qua nata fiunt,igncm, er aquam, catcraq; id
genus, Dei fici/ mus effie opera.Hxc Plato diurnus, eadem dfcj; in libris de
Republica, loques de ar te,CT muctitione diuina,cuiusfint res uera,ac naturales
, quas humana ars i mite/ tur.iicut Mofics incipiens a coelo, & terra,
ficribit plantas, herbas,arbores,xnima/ lia diumitus effvda,tnbuens unicuiq;
operi diem certa,gradusq ; nafcendi ■ Sic Pia/ Io perfiequiturunamquanq;
rcm,untucrfiales primum res,tim particulares, quot Sapientia diuina
perjecerit,elaborarit. Ac quanquam nunc potius loquatur in pra fens,ut innuat
prxfientem,ac continuatam rerum produdione diuina Sapientia fiu/ fcitan,fuflincnq;
natura perenniter generante, claret tamen cum odendere nunc diuinitus
fieri,quod aliquando diuimuis habuerit principium,ficut dedar auit in Ti mxo,CT
ficut tefiatur Diogenes Laertius Platone fienfiffie,pofiuiffie,eum duo prin/
tipia &t oy,i@u. vAt/y. oy ufiu irsy 7rj >ooteycpd\}a i{gei xiZ.cy,Deu
ct Materia, quem V Mentem appellet, c? Caufiam. E cce enim quemadmodum idem ejl
Deus , Kens,Caufia,Opifix apud Platone, fic apud Mofcm,Deus Creator,Spiriuis,id
efi, Saptenm. Vides cmm hic artificem diuinum,cuuts fapientia ueras res
cduxerit.Vt f i autem . 'totem rjt in Thcologia,per Sapientiam diuind creata
omniatfic affirmante Laer/ tio apud Platonem idem effe Deu Opificem mundi, atq;
viy eciftoy, Mentem, Dl telhgcntid,ac caufam. intcttigimus huc effe prolem
Dci,magnamq;idd, infmuqp Sapientiam. Accipe enim cr confer loca inter fe diuulfa, & iunge ea adinuiccm .
Appellatur tejle Laertio mudanus Opifex ille i Platone vis,ttifios,Mcs, Caufa:
ipfe tibi declar abit Plato,fi capias fcciidd Eptslola ai tres amicos, Hcr mia,
Eraflu, Cortfcum. in cuius calce cfl ut in amicitia uera er Habili adiurent t
oy rwy nedv/ T »y ^■ioy,Hyiyuevot7xvJi ovf u>y,&7acy yu./kbvfa>y
jff-t Stynaivos, @ ttl / wtchfet KVgioy.Deii omniu rcru prxfcntiu,ac futuraru
Principem, tii princi pis et cau fa ftue autoris Patre Dominu.Si igitur Plato
memorat Patre t i ccifiv, euq; Dominii appellat:iftu aut xiftoy Laertius
fatetur 4 Plutone dtflu nudatum illis Opipcctproftflo cognofcimus huc
autore,creator£q^ut noftra, ac Aegyptio- rii Chaldaoru quoq; praedicabat
Theologia,Edm effc,ac Prolem Dei. Gft enim « i 7«« is,qui habet P atre,in
Epiflola:v is Platoni ejl Opifrx mudi tefle Laertio.Cld ru igitur apud Platonem
ab altifitmis generis humani rnitijs crper omnes States delabcns dogmati ?t
whvxtk 71 ccvrcr,cunfia effe creaturas Dei, non folum vn principio temporis,
fed ctid femper et perpeiuo,no folii pcrpetuo,et femp,fed ei tia aliquo
temporis pnmordio,nata cii prius no e[fent,diuinx arte reperta, et repe n
femper (reieflo Democriti, Leucippi,quos fecutus cfl E picurus,dogmate)ex for
tuita caufa cunfla conjUtiffc.Nd q. ijli ingefferunt, ab antiqs feculis no ejl
profe/ &u, ex eoru capitc,quod er Atomos fomniauit ortu . Sicq; claret
fcntentia Plato/ nis de fummo Dco,Opifiec mundi, cui iot locis uocaltfime dat
creatione, dat cun/ flarit rcru natarii,ac nafccntium fapientid,ac caufam
adpeUans Natura, Arte di/ ulna, inuentione ingenij diuini. Is ejl Detis,quc,ut
t/bibet Laertius dixiffe Platone, ottci) 5 <flcc<AH/.os t cibfoby u
«q/iyai.Kj yar vcyu tk fici iq/Ayi, 73 -f u/ Ain epis eovocjau r>y (hcy.Vt
mmfcBus effet horarii tcpcfhtuq; numems,cA/ peretq-, numeru animalia, Solis
lumc accedit.Eoq ; funt dia creatura Dci.fic enim bencuideor interpretari
ywt/Hyccf<x,quonid crcuiiit rcru fermaruq corpoream dutorc Sole . Eoq;
Mofes\te)latur cu pofl inuentd mafa,et chaos,extuliffe lucc,per qua nafcutur
ota corporea. Ac in cius creatioe af-igndda mirabiliter cu Mofc con fentit
Plato Ncq; enim etid M ofes alias,quas affert lux utilitates afiignat , fed tem
poru tantu,horarn,dicru,nofliu diflinguendoru.Pofuit,inquif.,ca in f.tmameto
cce li,ut lucerent fuper terram, crut effent in ftgna er tcmpora,d'es, cr
annos. Pia/ to autem ad diflinguenda tempora,numcroq; certo res
feparandas,acctnfum effe folisa D eoiubarin ccelo.Catcras autem utilitates
tacite dcmonflrat Mofes, dum prima cun florit rerum luce feribit i Deo creata,
nimiru ut eius aufpicijs extera co orirentur- Horum igitur omniu Plato
fanflifime dif}inflc,fcparatim, clare refert inuentionem in unum
fingularc.itnicumq; Deu , quem clamat iubar Sciis in fiam/ maffc, ingenio fuo,
omnes rerum ffecies extuliffe.Hunc appellatDcum, Mentem, id ejl
UpicntumfWeUigcndayippc\kt Caufam, in CratyloKiTiK i cdjcpe: liy, regiam. . st*
' Argiam, imperatricem Mentcm.Etiam Regem, Principem, uniuerfde, ptr omnia
commeantem, naturam rerm,ut fupcrius uidifti, producentem.ls autem e jl diurna
proles, diuinafapientia,cui Patrem tribuit in Epiflola. Alij» locu creatorem
cali.oi Jinumqj calcRtum moderatorem Platonem di cete Deum, qui diftnhuerir ad
gubernacula mundi Angelo* fuo*, creator mundi, bonorum omnium repertor. Gap.
XI. Adcm affirmat in eo,qui inferibitur Politicus,in quo Regem
dcfcripturus,qua/ lem eum effe deceat, repetit fibulam ex Atreo, er Tbyefle ,
qua dicitur antea Solem diuerfa ratione atq; nunc oriri follium, fuiffc enim
Solis occafum,ubi nunc fit ortus. Hac autem ctfi fibula fit,ut idem fitetur,
poftta tamen cfl,ut ex ea unior quxdam deferiptio depromatur . ibi igitur fepenumero
repetu coelum a Deo cre/ atum:concitationem,conuajioncmq; etus,Dci opus effe,
regi ab eo er arcumuer ti:potcftatis eius cjfe,flcdcrc in quam uclit tpfum
partemtin hunc ortum, e r occa fum,erm hanc fvrmam,qua nunc fit,pojitum a Deo.
Ac dicif.TOTi St fny. «cj> Tt/fHcrxs ctfX c SwsaTf'ci,{utTi£aAi[/ cri/roy
wjro vvy oynyot ; Titm ue ro contcjlatus Deus Atreo , mutauit ipfum f ‘edicet
Solem , in prefentem figuram . Paulo pojl : Vniuerfum hoc aliquando Deus ipfe
regit circum adum, fleflitq; rtr/ cum,aliquando dimitut,cum reuolutiones numeru
temporis ei congruum ia b abu/ erunt. Hoc dutem iterum fronte [ut in contrarium
fleditur, utpotc animal, er ra/ tioncm,ac prudentiam fortitu ab eo qui d
principio ipfum conflruxifftt.Hec Pia/ to. I» quibus Deum gubernatorem coeli,
motusq; eius pix fidem fitetur, cuius ma/ xima,er uniuerfalts incitatio
pofiit,fledi,cirmumagi,fi)li a Deo. QUf pofat calo ficimperare,ac
quafidicere,Siflegradum,aut, Flcflcrein aduer[um,motusq;tu/ ut, qui nunc tendit
, in occafum , fledatur in ortum . Deinde dicit coelum rado/ nem accepiffe ab
eo a quo atmncipio fidum fuiffet . In quo funt tria dogmata , que etiam in
Timeo propofuit, quod coelum cjl Dro conBrudum, compoft/ tum, coaptatum, quod
id fidum fit Kctri & *«&>» inprimpio,ficut e jl apud Mofcn , In
principio creauit Deus caelumer terram . Tertio quod tam/ etfi rationem ,
inteUigentiamq; coelum habeat , habuit tamen ab eodem atque ho/ mo conditore
fuo . Homo mentem, rationemq ; fortitus ab eo , qui creauit rado/ nemiab
eodcm,Platone tefle,ccelum, fidum ejl rationale- Quocirca ficut non me retur
homo DiuimUte,id efl,diuinos honores, ob rationem er ftpicntid, t an quam ipfe
rationis er mentis fue Jit autor.fc non merctur,nec meren debuit apud Philo
fophos calu, ob ratione, cerumq; fapicntia,ordimsq ; D minitati. Sci exclaman/
dujuerat,quod ille longe fapientior,Coeli enarrant gloriam Dei-Huic honoresdi/
ftini,huic laudes, hymniq;, non coelo debebantur. Quod aut de reuolutione
loqui/ tur Plato, er quid ueri hdbcat,quandoquidcm toto iUo loco differti de
reditu adal teram uitam,declarabitur alio oportuniore loco.Profcquitur Plato,
qui totis fuis Ii bris ab Heraclito duo genera reru frmper memorat,quod femper
c[l,ct quod nun qud,frq; femper, coAm. dicit effe ex p rimo gcnere:oy Ph iwtyby
© k o<ry.oy vro 9ditMK<tmy,7r cWiip ytiy © yxtxxfioy 7Tvt0ec -f
wrktrettfis pvniMcpty; Quod,\nquit,coc Ium ,cr mundu nuncupauimus, multa
quidem, ct beata ab eo qui cum creauit accepi t-Faflum dicit coclii beatum 4
Deo genitore ftue creatore f 'uo , fidum incorruptibilcyinfenefcibilejU dixit
in Timxo,coq; eodem ipfo loco acce/ pijjcfifetur immortalitatem i7rioxtvces(u)
•tfpscT& <Puiuvp yi, aduentitiam, fhflitiamq; dconditorc,ab opificc.ld
cjl,non ueram immortalitatem, qualisipjiut opificis, fcdfhflam
quandam,excogitatamq ; ab ipfo,qualis animorum ab ipfo re/ pertorum,qui potuit
creare res *ternas,w corruptibiles, ut uellct. Hic Plato quo que perbibet in
illa 7rctAivyivtorix,rci<iwfccntu, renafei terrigenas c 7 ex terra, exhumo
confurgerc,eos duntaxat,o<rxs /xn currup «5 ufony fxospcey t/ H907X00V Quos
non Deus ipfc in alia fortem difpo fuerit- Quo docet, V coeli co ticrfione,ct
illa regeneratione diuino nutu adminiftrari,De quo poBea diligentius.
Profcquitur loquens de feculo iUo aureo, cu /ponte fua tellus foret dia nec
raftros patiebatur humus,non uinca fidee ea feculi felicitate no fuiffcjub hac
coeli couer/ fionc,motuc\i hodierno , fcd alia • 7onycCf> pu/tm;
7ij><S7rj/ 7^ kvkAhoims np/ XW °*HS iiaSar®' Qit>s:Tunc enim cius
conuerjionis primu Deus pra/ (cserat,z? princeps- Autor, inquit, ipfe fuit
felicitatis eius , coelum uertebat ipfe, prxcratipfe coeli reuolutioni iUe- E
odemloco tantam huius Dei maicBatcm fate/ tur, quemadmodum Timjeus Locrenfis
tradidit in fua G en efi,ut affirmet eum uni/ uerfo mundo prxfeciffe Damones,id
efi, Angelos, ut Pbdo interpretatur, quiregat tanquam duflorcs gregum,totum
genus humanti , iuxta diflributioncs fuas , quas
afiignariteisDeiis,Bios'iUiiaiyccinovs . Pauloinferius ,-?vrccvfoSKt/Jbifrti/
THS,Vmucrfi gubernator. lbidem,&ioS 0 koo-ihvsoimo-cu, Deus creator mundi:
Et quod paulo fuperius mundum fuie chaos inordinationis,confufaonisqj ante ple
nu/m jui)fc,qudm in hodiernis ordine rcdigcrctur.vrcefcc yctfi cj Trcculx
KccA<x:Abeo enim, qui copofuit,omnia bona, aut pulchra-ld fcilicet quod
Mofcs : E tuidit Deus lucem , quod effet bona ■ Stcip ad omnia opera fex dierum.
Quod effient bona-Tandcm,ViditDcuscun(la,qux fecerat, quod erant ualdebo
tta-Nam cum Ideam Boni,uniucrfalcm,magnamq j Bonitatem attribuit Deo, ut ui
diBi,tum eum uereBonum duntaxateffe iuxta facras Uteros affirmat. Siquidem in
Protagora qd' a Simonide didicerat , perpetua aut uera bonitate homines
pofiidere non pojfcjcdfoli Deo hoc decus efje- In quo v uetuBx Theologix,qux in
Simo/ nide apparet,dignitatem admirari licet-Quippe V diuinam hanc Sapientiam
PU todicit,cr ed,uel 4 Simonide cocpiffc,ucl ejfe etid uetuBiore. A gnofeis
inqud ue/ tuBa Sapientia, ac Theologice maicBatem,qux foU Deo perfxflam
adiudicat Boni tatem . E Jl enim hoc quod ipfa Progenies Dei apud nos , Nemo
bonus nifi folus Deus. Et, Omnis homo mendax . Varu icftimonu.qaibui Gnguhru Dei
apud Plaioitrm probatur conft&io:qu«m 6C crti* torcmmuodiCatctu^&ci
bona cunAaacccpla refert. Cap. XII. ^vntalix per totam Platonis Theologiam , dc
fummo,ac fmguUri Deo,mundi, rcmw$ . • »** termq; omnium tutore
clarifimxuoces,quas qui confidcret,uidebit eandem [em per apud fapientesfuijje
magni Dei,quem Natura docuit ipfa, confisionem. Eas fi quaf p er epdoguwt fub
oculos pofuerisaterifima, qua dico probabis . Laertius Diogenes creatorem mundi
Platonem afferit Deum fenfiffe, quod Marcus nofler perhtbet:Qtu in Timxo,'mquit
mundum xdificauit Platonis Deus . Idemq; pauli poB,Si hac natafunt,ut Platoni
uidetur. Et Arifloteles in libris de calo ro^Sfi^a.cp^txfTop JicemKHymamf<^
tut (iMua.ini yig <pi<n r>yi ictvoyflui&tu p\i q>$a?ny • Et
Laertius a Deo fuflu mundu fenfibilcm^ cr chaos indigeBum,rcuocatum ad ordinem
a Deo,Platonem dixiffe , Deumq; ei indere incorporeum: luBitiamcp effe legem
Dei. In Apologu, adeo De u colendA‘ Obferuandumq;,CT ob amorem e ius,nunquam
iuBitiam uiolandam,ut fateatur So trates ab antiquis Philofophis acceptum, fe
Deo potius obfecuturit, quam homini bus omnibusimltroiccu jit tq> Sti /*«AA
oyfn vyty.id cB,nempe quod ucri, ic fandi Theologi, Obedtre oportet Deomagisquam
hominibus, ibidem fe da/ tum a Deo fu* ciuitati gloriatur,qui mores eorum
corrigeret , oBcndcretqj folatn Virtutem e ffe colendam: ort ft tytu Tvyxtem wy
TonsfoS oios varo -fSta tw aroA 4 <Ptjlo<r&cu. Is Dntf efl,qui per
omnes xtates dedit aliquos meliores , mifit Prophetas, O" Sapientes,cr
Scribas,ftngularis,prouidus,humanus, creator, pro / foedor rerum humanarum.ln
eo, qui fcribiturPhxdon, aperte prxdicat cum cur 4 teres noBras, IfoAoyais
tyetjhbvit «£ tmynKiiA^y iyuby,xgu hyM 1 1 futtvTt ufuiteerct avcu.ld e jl :
Rationabile e ffe , v Deum curare , ac prouider* nobis, CT nos effe
pofiefiiones, aut peculium eius . Hoc A rijloteles eB in moribus fecutus-
ibidem fe cogniturum paulo pojl,qu* pofl hac uitam fcquatur, fiDeo pia
cuerit,ait Socrates-In Cratylo,eum per quem uiuamus,effe naturam ■? S«f, Dei.
jn Thexteto quid diflurus, more piorum loquitur <rvu3iy,cum Deo, cum Drt
adiutorio,ft Deo placuerit. E ode libro Batuit ab hoc mundo quamocifime fugiat
dum : QvynJi o^o»W<s StS) Awccpy. Pugam autem effe fieri Deo fmi/ tem pro
utribus : innuens quod Mofes, Ad imaginem Dei fecit illii. Similitudinem %
effc,fxnflum,ac iujlum effe cum ratione, e 7 prudentia. In Politico prxtcr
fuperio ra,uocat Deum n otfiflrt otytAns, PaBorem gregis humani ■ Irt
Parmenide, folum Deum pofidere abfolutifimam fdentiam , qua pofit etiam res
humanas co^iofccre:VK «y t ivot y&lAcy Bi'oyty<fy a* e/Stsar» y 'vttish
Hiyfoibsi tsvci o Qibs tcc 7rocf nyiy yirvwrKay.tur^ni^yny\yay. Et quod apud Deum fit hxc
dominatio omnia no fcendi. Quod Arifbtelesin Me t taphy ficis. In
Phdcbo,pofuiffe in mundo m finitum, definitionem r>y St 'oy sri yoy&v
bra§oy c AZfcu ruy oVTtoy,?bJl\. 7rtf«s, ibidem prxter alia fupe/ tuti
ojlen[a,Vcras effe voluptates, qu* uirtute pendentes fico fmt comites, i n Phx
*«« . dro , Deum effe 9top «Ssancrep ti (doy , Animal immorttale . ibique optat
ut ea,quxdilferit,fmt Deo placita, Tcahx,tttfj <Ph ow* 9ti q>i \cp .
ibidem Jupitcr eft magnus Dux ac Princeps, utapud nos, Rex exercituum, quem fe
quatar cxcrcm D eorum, z?Dxmonum,ut eft m noftris literis , Currui Dei mul/
taplex millia Letantium, pro quo Grxce, Currui Dei nv^ion/tcuriop, multarum
myrudum-Et pro Laetantium, funt Angeli. Sic Plato: o /x ty JIh ixiyecs iytfxaip
i(/ oi/fXvS) (tvs mjirop igiax tAcJi/roop, toj <P't twiTt sgxLx9t£m Kpa «
ftcctucvtoy Mdgnui princeps in coelo lupiter currum alatum inagitat,fequitur(£
eum Dcorum,acD<emonum exercitui. Et quod ait, an poftint tnueniri qui mtuean
t tur in ipfum Vnum aut multa,9tos oiA,Dcui nouit.Etcum rogat ibide,an nofcat
quomodo Deo rem gratam poftit ficcre,dc oratione agens,uelloquens, owi
fxxAtsxycefiri . Et in Alcibiade, cum quid dadurus ait Jkc$ 'ttitAu, si Deui
uoluerit.Smliter,o,Ti gp 9toS t9U*, Q uodcunq; Deui uoluent. Et cu ibidem
Uftatur,quod cognofcens quis Deum V Japientiam,fic etiam nofcet fe ipfum,9i «m
uffa <ffOap<rtp,ovTOa <2? tact/Top «p ymtt puxAisct .Etcuin Theage So/
crates filetur, Theagcm multum augendumftap p.ip tSi 9vfxpi\o p,Si Deo gri tum
fuerit. In eo qui inferibitur Laches, poflridic promittit fe uenturum Socrates,
Deouolente-Simdeineo qui dicitur Hippias maior,bxp9tos't9iAfi. Ineo quiap
pellatur Lyfis,Deum amicos facere, quos uixta Homeru,ajfociet ad inuicc. Quid
ucro illud m Gorgia, Quantum temporis uiucndum nobis Jit non debere uos fodi /
citos effeyieq; tuta nimio amore detineri, fcd fuper eo Deo relinquenda
curam,cre dendumq; nwlieribui,nemincm effe qui diem conftitutam fubterfugiat .
Itaq; confi derandum diligenter,ut hoc quidquid temporis eft, iufte,cr
laudabiliter tranpga/ tur. Et dlud quod eft in feptimo de Lcgibui , Deum quidem
effe omni beato ftudio dignum,honunem aute effe opus eius. Et cum in decimo,dc
anima locuturus afftr/ mat D rum inuocare oporterc.Et in quinto, quod Deui
dedit eis ut notum conde/ rentrcmpublicam.Socrates item in Phxdone,Deum,inquit,<trbitror,cr
ipfam ui f tx ficiem , er fi quid aliud eft immortale, omnes cofttentur nunquam
interire . Omnes per Iouem,inquit,bomines,cr longe magis,ut ipfe
arbitror,Dij.Hic pia/ to monftrat omnium hominum, ac Deorum effe confi
ftionem,Deum effe fempitet num,fcparansDcum 'a Dijs,quorumconftfiioneDcuiftt
immortal is.in eo autem qui dicitur I on,ait Deum ablata uatibui mente, eis
utinuniftris,pofitis fcilicet in ex ceffu:Quale noftris Prophetis ufu
ueniebat-Sunt alia plurima,quxfi quis fapien/ ter confideret, cernet profido
ualido natura , cr ueritatis impulfus in onrni adi/ onc,cogitatione<p uite
ad inuocatione fmgularis Dei . Atq; hanc Platonis uariam naturalemcp
Theologtam,quam Natura firmabat i pfa,apud omnes, fcd prxeipui uetuftiores inueniet
, qui libros eorum diligenter dtdaque perficiet Similiter enim locuti funt, ut
uidimus, P ytagorei. Tales, Empedocles , Parmenides , Anaxagp/ ros ,■ Eunpides
, Aefchylus , Theogttis , Phocybdes, Pindarus, He/iodus , De/ mofthencs,
Homerus. AVGVS/ t «- . y f ■' at* Qgod rentilioiti Philofophl.qui poft PUioncm
Sc Ariflofelem floruero r*. Theologiam maiorum urncraii imitariql, mirifice cum
Theologia calefti confenrenni.unum fingularcmqi Deum appcUamu,omniaq> de co
praedi» cantu , quar Ium Ul Ubria factu, Tcitimoiuumiy TheoptuaOi, & Ale»
acui UnJr Deo. Cap. L tAnium fectilorum confcnfus, er omnis per uniuerfa tem/
pora Unguis humanis confone celebrata diuinitatis cofif/ jio declarat ucl iUam
k reru exordio luce ueritatis,per om nes tutes progreffam, nunquam penitus
caliga ffe,udip/ fam fefe attollentem naturam, femper ad notione,confifli/
onemq; Dei iter hominibus aperuiffe, mshgajfeq; eos , ut tu non modo ftngularcm
ubiq, nominarent , fed eas quocfc uoccs ederet , quibus in utris literis, cale
fle Nume k Prophetis exalutur.Vt appx re at unam eandemq \ effc fapientiam,ucl
quam Natura,uel quam oraculum cale/ fle reudauit. Ita demu/m ficrijit lux
poftremis feculis allata terris, ea fit, qux fuit femper, quamty uelut
naturalem, urram cfc er unam,multorum rado,prxdpue fa pientu,confenttens uidit,
affer uit.NuUamcfc effe,ft quis cunilas ad unwm fonte, ex quo fluunt omnes,
reuocet hommu fententias,in uita degenda,in afferendis princi/ iijs ac finibus
inter omnes dtfcordiam.Nifi quod obfcuritate priorum feculorun fulgore magnx lucis
iUuBrata,iter quod erat tenebrofum,cr ambiguu ad uera fa/ pientiam apertum
cfl-Faflmq;,ut audacius de rebus duunis poBcriores Plnbfo/ phi,cr maiore
nobifctmconfenfu differuerint-Sed unde fulgor iUeueniret, cor» pleri}, fkteri
noluerunt-Ordiamur igitur a TheophraBo,cr quid de fumrno,er in comprehenfibili
Deofenfcrit,audiamus,utex difcipulo prteeptore Arifbtdcm, Qmncmcp, fchola
agnofeas .ism libris de Metaphyfica feribit de primo principio:
joyo^Mrsrgcofopfiiciu $<{o]x{oy,w£v1x tcc Kj>iscc jBsAfl/xtMS . TCtyflC
</?». t i Io fi\,o'ioy {/TolfUxfovf t ngu ccffl*foy:Nam id quod efl primum,
cr diuifU mu, omnia optima uult effc.Fortaffefy id efl exuperans omne
fcicntia,cr inferuta bde. Quid altius dici et uerx Theologia cogruentius
potuitfHxc T hcologa iHa ma gnoris Philofophix noflrx principii: 6 altitudo
diuitiarii fapientix, et fcietix Dei , ^ Zincoprchenfibilia funt iudicia cius^t
ittuefligabiles mx ciusfQuis enim eognouit - > fenfum tm pefds,fdctre nollf.Et quoniam utrunq;
alienum cff a Dco,ne$ utrunq; fu in co,nr<J; alterum.Quod fi uult cr
poteffjmq; etiam profcicit. in hif non modo fin pilaris Me Deus nominatur ,
ucrum etiam is Deui , qui nonfolum moueat cale/ Jks orbes, aut primum M obde,
quod Aridotcles fentire uidetur , ucrum etiam per omnem mundum diffuftts,cunda
proff>iciat,prxcipue res hominum,quas sternis regit imperijs. Abfoluitq; eum
Alcxandcr(quanquamPeripateticus)ab orbe pri/ mo,cuius concitatione fit totius
cali cotmerJio.Ncq; dedit ei, quemadmodum fen/ I ire Peripatetici hodierni
affcucrant Anffotelcm,duntaxat machina cocleffis mo/ tum . Nr<ji enim fiDeus
prodicit, quodneccffarijs rationibus colligitur ab Ale/ xandro, prouidentia
ciuifolo calimotu conflabit reliquis alifs mulus, quibus nui lacum calefli motu
fit cognatio. Neq; folum corporaliter more bejliarum uiuitur , neq; frugibus
legendis, carpendis frudibus motu calefit maturatis conflat horni/ itum
uita.Sunt alia adiones,ad quas oculos fuos intendere prouidentia oporteat ,
aliodui non efficiatur quod colligitur ab Alcxandro.Ecce igitur Deum ucrum,uni
uerfalem,totam mundi regionem complentem, ufq ; in intimas cogitationes pene/
trantem propefuit Alexander nobis, non Deum mouentem duntaxat primum or/
bem^tlittd praterea mhd agentem -Cui fi gubernaculum, fi prouidentia, rerumefc
admintjlratio tribuitur,non folus cali motus proffdo tribuitur, qui corporeus
tft omnis, animans mundum corporaliter , fed tribuitur item cura rerum
meliorum, ffmtualiu,adionum h umanarum,dift>ojitio regnorum , animaduerfio
malorum, prouedio bonoru,qutbus conflat prouidentia . Hoc teffimontu Alexandri
fufficit pro eundis peripateticis,quorum pofl Theophraflum nemo a que nobilis.
Fremat licet Aucrroes,rcfaiciam meliores uctuffiorcsq;,quorum autoritas
fubfecutospu/ deficiat. Sed ego qui pofl Theophraflu, fcculorum ordinem
reffedans , e noffris e os,qui non longius ab eo fecuti funt,acccrftrc
dcbuera,qui luces quoq ; fuos, mu neraif; Natura nobis offenderent,
Alexandruinieci propter familia cognationem. Hinc iuxta Theophraflum duos ex
his nobiliffimos ffatuamus, Marcum Tullium, V VergiUm,€r alios nonnullos, qui
de deo p rabebunt eadem tcflimoma. Theologiam Romanorum agnofcere , fateri
nominare Deum unum lingularem, profpicientrm omnibus, ubiqj piaelemem, mundum
omnem implentem, immeiifaeCi' picntix.rerum creatorem, animorum largitorem,
Mentem Vmuerli.iuuifibilem.ex o> pcnbui agno icendum. Variatpdcco Marci
TulIiiPhiloiophu. Cap. IL olmilK igitur horum quoque atque Gr acorum Theologia
cff,fi quis uoceseat &capiat,quaf ex iUo 'tnftindu protulerunt,quo non
fupcrflitiaf, fed homines c T ftpientes erant,ex illa progenie nati, quam Deum
creaffc eumq; creantem er Io/ qucntemjiidiffc, audiffeifc, dodrina caleflis
dcclarauit . lam primum audi Ver/ gflim,qui cr fmgularem,un iuerfalemq; Deum
iuxta Homerum, omneq; genus hominum nominauit,exinde quadam propius e
Theologiafbntibus manantia de/ fcripfit:ut iHud,Dabit Deus his quoque finem, ts
Deus, qui finem laboribus impo/ nit, recreat affhdos,quii alius, niji is, de quo
Pfalmus, Dominus erigit elifos, [oluit t compeditos! *$« » - eontpcditosfNon
utique quifquam ex illius tempcSlads poeticis Dijs , Nominatur, enim per
excellentiam Deus, qui resjnununas attendat,Dcus Vniuer fatis. Natu Xalis,n on
nitui e SJturno,<tut fiduius q uifquam. Is ille quem Propheta femper c$
iebrant,C7 nouifiimis feculis omnium perora uerfttur , oblatus a Natura prius,
dein mamjifle reuclatus:quem rado,Naturaq •, fuggent animis, & ad eum nomi/
nandum linguam impellit- Eundem poeta rcff>cxit,Numero Deus impare gaudet.
Refpicit enim hic hxrmonum,rarioncmq; mundanorum numerorum, quos reper. tos a
Dco.jidosfy ut inuicem continercnt,in quo imparitas effraq; harmonia,id
cjfconfonantixycongrueiitia , edam Ariflotcles tcjlis,ut[uperius claruit . Dc
eo/, dem fcripfu apertius ex [nuentia Pythagoreorum: -Deum nanq; ire per omnes
. Terrdsq; traflusq; maris,caltmc^ profundum. Hinc pccudes,armenta,uiros,gcnus
omne ferarum, . Qucmq; fibi tenues nafcentem arccffere uitas. It Deus
Vniucrjiyfvns animorum ,quia creator, origo , unde petunt animas omnut
nafcentia,uitam hominum gubernans, finemq; laboribus, cr incommodis impor
nens,omma jaciens numeris imparibus confonare ■ Eundem dcfcripftt,Naturamqp
magnam, per omnem mundum diffufam, fundentem uitas omnes , mundum ani/- mantem,
alentemq: omnia nominauit: Principio coelum ac terras,camposq ; liquentes *
Lucentem'^ globum Lunx,Titanuq; ajlra. Spiritus intus alit,totamq; infiifa per
artus Mens agitat molem, & magno fc corpore mifcet. Hac de maffto Deo,quem
Pythagoras^vfcrtp -f & carris, animationem Vnr ucrfi dixit,imitatusqi ejl
cum Pocta.Huncite Ouidtus fmgularitcr uocat, er muir dans crcauoms autorem
confitetur- q «i chaosinuolutum, confufum expedierit , elementorumq ; litem
compofucrit. Hanc Deus er melior litem Natura diremit. En quod
Anflotelcs,Philofophiq; [olent in dif[crcndis,explicandisq; N aturare/
bus,af[ociare femper Deum ac Naturam. Videlicet quia Natura princeps, autor,
modcrator,quo fi uacaret,in cineres Notura,nihilumq ; abiret , omniaq; in chaos
reucrtcrcntur,chaos in nibdm,tencbras(p priores Hanc ob caufam Deus er Na tura
coniunflim nominantur ,ut nauts cr gubernator, ut hortus et con[itor,utcwr rus
c r auriga,opiftx et opificum:Rex et regnum. Eundem pulcherrime Phdofo phixq;
ex thcfaurts nominauit,dcfcripfit, aperuit alius Larinus Philofophus Sene
ca-Quid cfl,inquit,DeutiMes Vniuerfi.Quid e fi DcusfQtiod utdes totu,ct quod no
uides totu. Sic demu magnitudo iUi fua reddimur, qua wbd maius excogitari po
(cjl-Sic [olus ejl omni a, opus fa, CT extrahet intra tenet. Quid ergo intcrefl
inter litturiDei et nojlrafNoJbi melior pars animus cjl,in Mo nulla pars extra
animi , totus . totus rado cfi. Hic definitio Dei apud Senecam, oficndit eandem
omnium genti/ orneum Theologia coeleftifuper appellatione, fciendacfc fummi
Dei, concordi / m.Hebrii, Grici, Latmi conclamat unicum, omnipotens, magnumq;
Numen, cuius magnitudo fuperet omnia. Quid enim aliud hoc Philofophi
Ladni,atq;quod ipud Hc brium Vatem de fe p radicat Deus f Caelum e r terram ego
impieo.Ec/ ce Latinuf quoque affirma’, tunc illi magnitudinem fuam reddi,
maicflatemq ; ei/ m uero exemplo dcmonfirart,cum circunfpcicns caelum ac
terram, talem ac tan/ tum cogites eum, qui fectt hic omnia: maiore quoq •„
quoniam efl quod uides, er quod non uides.Non modo uidelicct iqueatq ;
uifibtlis mundus jugens, fed tngen tior item,'tnuifibili nofiris oculis
magnitudine. Qui fi uideri poffct,uidcrcmus cum non modo coelum ac terras
iquantem, fed inifiimabili intervallo fuperantem Efl igitur D eus,quod uides,v
quod non uides • Ejl fcilicet quafi mundus, fed mundus inuiftbilis, mundus
faptcntujaentii, rationis, uniuerfuas incomprchc[ifibilis, ani m uaflitas.
Nihil illic non animus,non rado, tam unicus, quam magnus. I mmcnfi/ tas
unifvrmis,non corporis autem,non elcmend,non ignis, aqui,ud acris immert fitas,
fed fapientii,raionis,confilij,prudendi,bonitatif.Ccmuraute in hoc nuat douelut
opifex in opere fuo,cum ludicamus ex opificijs opifices -Sic magnitudo di
uinaijbmatur ex operis fui magmtudinc,cuitts quidem nens effc dicitur, no quod
corpus Dri fit,mundus,fcd quod opificuim regiiur,alilurc jj ab opifice fuo,
penn/ de fi dicas,mentem nauis effe gubernatorem Item omnia,dicitur
cffe,quoniam per ipfutnfidafunt omnia deq; thefauris fuis proruperunt, nec fine
ipfo fieri quic/ quam potuiffet. item de immatura morte dtffercns,Non
intelligis,inquit,autorita/ tem , ac maieftatem indicis tui refloris orbis
terrarum , ctxlicp c r Deorum omni/ •rnn Dei,a quo iufta numtna,que fingula
adoramus,et colimus, fuffienfa funt.ltem 'mexhortadonibiistHic cum prima
fimdamenta molis pulcherrimi iaceret,et hoc crdiretur,quo neque maius quicquam
nouit Natura,ncc mclius,ut omnia fub du/ cibus fuis trent,quamuis ipfe per
totum corpus fc intenderat, tamen nunifiros reg ni fui Deos genuit. Hic Seneca,
que edi a Ladando proferuntur. Omnis ergo lin gua confitetur Dominum. I ncifa
en im fuit ea lex in natura, quam nuUa peruerfitas unquam obhterct,quafurfum
rapitur ignis, aqua labiturdeorfum ■ Sed ad Philo/ .fophuc Romani tuter omnes
factle principem reuertor , huc ufque uolcns utro/ que prolapfus. Apud hunc ,
magnam Nature ficibus iUujlratatam lucem ue/ ruatis deprehendas , haud ei difitmilem
, quam calefies in terris uoces intonu/ erunt. Modoque eum uim immortalem,
inuifibilcmqiie appellat , modo crea/ torem mundi, fepe quoque fingularttcr ,
quemadmodum fuperiores , nonu/ ■nat. Ac quanquam erat cum citeris Romanis , fub
uanis tutus er educatus fuperfiiuombus,qtu non ingentem modo Deorum plebem
colerentac nominaret , fed eorum edam Deorum, quos ubique Natura repudiaret,
fipe tamc ad unicum jflwm Nadin todus Deu canucrfa mente, fingularcm Dmmtads
appallatione ei t a uendicat *** AVGVST. EVGVB. LIB. VI. ucndicdL In
QueBionibus Academicis primum referens fententiam Philofopho/ rum, Nam cum
dicitis, inquiunt, uift quxdam mitti i Deo . I tcm , Quxrunt quo/ nam modofidfa
uifit qux fint,caDcus efficere pofiit probabili a. Et , Si tale uifum obicflum
cjl 4 De o dormienti , ut probabile fit.Etfub perfona contradicentium. Quis
enim (ibi dedcrit,aut omnia Deum pojfe, autitaftilurum effe,fi pofiit i Et, N
eque tam quaeret cum Deo , quod parum longe , quam quod jilfumuidcrcm,
ltem,Platoexmateriainfeomnia recipiente , mundum effe cenfetd Deo fidum
fempitemum.ltem , Cur Deus omnia nofhri caufa cum juccrct, ( ftc enim uultis)
tantam uim natricum uipaarumq ; jtceritfEt ex Epicuro, Sic ille cr Deum opere
magno hbcrat,CT me timore ■ Quis enim potefl , cum exiBimct d Deo fe curari,
non er dies,w nodes diuinum Numen borraeiEt in Legibus. Ad Deos adeun/ to
caBe,opes amouentotqui fecus fixit, Deus ipfe uindex erit. His conflat Philo/
fophos uti caput,fummam'q i omnium confideradonem cr fcopum,ad quem totus de natura
fermo dirigatur,autorcm$ rerum omnium,dc quibus dicendum efl,Dc/ um
proponae,cui cr fiUbonem mundi, v rerum humanam procurationem, uni uerfdemq ;
autoritatem decemunt-Eadcm cjl Philofophoru nuncupatio De i,om/ niumq ; raum
attributio in libris de Natura Deoru . Ac quanquam Marcus iuxta uulgi
confuctudincm nonnunquam plures Deos de rebus differens afeifeat , errore tamen
abiedo, mens, lingua $ redit ad unum . Et in fecundo de Natura Deorum, Non eft
igitur natura Deorum prxpotens, neque excellens. Jiquidem ea fubicda ejl ei uel
NecefiiUti, uel Nitor* , qua coelum, maria, terraq; regantur. Nihil au/ tcm cjl
prxBantius Deo . Ab eo igitur neccffecB mundum regi. Nulli igitur eB Nitor*
obediens, aut fubiedus Deus. Omnem ergo regit ipfe Naturam. In his . Marcus cum
Deos ac Deum appellet , cum fummum aut fupremum Deum , fe/ pe exteris in libris
nonunaucrit , ut o flendam , cr cum hic nihil Deo prxBan/ tius affirmat :qui
prxBat autem exteris, unwm fit nec effe efi: neque enim prxBa/ ret, fi multos
xquales haberet : certe coarguitur uanitas effe , Deum non femper, ut
nonnunquam, afcifccrc-Dc eodcm.cum Philofophi resadmirati,cocpijfentphi/
lofophari , Sic Philofophi, inquit, debuerunt ,fi forte eos primus afredus
mundi conturbaucrit , poBca cum uidiffent motus cius finitos cr xquabiles,
omniacfc ratis ordinibus modrrata,immutabiliq; conBantia,intelligcre incjfe
aliquem non folum habitatorem in hac ccclcBi ac diuina domo,fed etiam redorem
cr mode/ ratorem , cr Unquam Architcdum tanti operis , tandq; muneris. Hxc confide/
rado refricit unumfimgularem,iuxu ea qux tradiderat Plato , quem libenter fe/
quiturMxrcus.Nam architcdus operis tanti, quem Grxce Plato uocat fieniisf/
yop,unus fitncccffecfi , er unus a Platone nominatur . H abiutorem quoque
mundi, fi bene refricias , appellat, quem maiores animum mundi , mentem Vni /
uerj'itatis,animationemq} dixerunt. Quam uim, mquitin Academicis , animum effe
mundi dicunt , euitd.cmq; effe Mentem, fapicndamfy perfidam,qucm Deum . •
appellant* * .*>» appellant. Vtius igitur mundi Archucttus 6 T uUi,non
plurcs effe poffunt: fic una Metis, non plura, unus animus, una fapientia.C ur
ergo dicis nonnunquam Deos, non femper unumf cuius magnitudo impleat coelum cr
terram , Deos habens uti miniftros. Eundem ie Natura Deorum innuit,cum ait,
Quam ,inquam, id cfl, re/ nm per omnem mundum uarictatem,ji ut animis, ftc
oculis uidere pojfemus,ne / tno cunilam mtuens terram,de diurna ratione
dubitaret . Appellat diumamratio/ nem , quam in Academicis dixerat a Phdofophis
appellatam Mentem, fapttn/ limp perftdam,eami^ effe Deum. Eundem quoque ,
refricit, autoremq-,gcne / ris humam,quemadmodum Mofcs,ommurn<^ ad uttam
degendam commodorum largitorem, pradicat in fecundo- Ad hanc, inquit,
providentiam natura tam diti/ gentem, tamq; folertem, adiungimulta poffunt, e
quibus inteUigatur quanta res hominibus a D eo,quam$ eximia tributa ftru,qid
primum eos humo excitatos,ctl fos Cr errflos con8ituit,ut Deorum cognitionem ,
calum intuentes , capere pof/ fent-Et Cotta referens eadem in tertio. Sed a
Deo,mquit , tantum rationem habe/ Mtus-Quid amplius eft in Theologia calcflif
quod hominem ad fimilitudine fuam feeerit,praeffe cun&s animantibus u
oluerit. I d enim efl,celfos eos cr reflor fuiffe eon{htutos,ut cognitionem capere
poffent,non Deorum,quorum enim D eorum! fed eiufdem,qui celfos eos cr ereflos
conBituit . Ex quo corium intuentes , excio/ morent, quod iUe diurnus, Coeli
enarrant gloriam D a,cr opera manuum eius nuit ciat firmamentum. Quem enim
otium decet homines agnofcere,CT fitrri,colcre, CT uenerari,admirari cr
fufpicere , quam eum , de quo Marcus idem fic locutus eft,ut fi uates quis
Hebraus effct,in fecundo de Diuinitate.Et effe,mquit,prajlan/
tematiquam.atcmamcfi Naturam , cr eam fuf^icieniam, admirandam^ horni/ nm
generi,pulchritudo mundi, ordoq; rerum calcBium cogit conften.Hec ille. Vtkt
igitur pr*flans,atcma$ Natura,cuius pulchritudo mundi , ordoq; rerum caUftum
fiat inuentum , fufticicnda cr cognofcenda ex intuitu cati , non Di j. qwm enim
Deos fentiam,fi una efl prx flans, admirandaq ; nobis Naturai innuit
ergofmgulare unicumq; Nmen , de quo qua fi diurnum fudit oraculum 'm tertio ie
Legibus,de lege CT imperia loquentginc quo, inquit, nec domus ulla, neccua
tat,nec gens,nec hominum uniucrfum genus flare, nec rerum natura omnis, nec
ipfc mundus potefl.Nam cr hic Deo paret,et huic obediunt maria,terraq;,et ho/
minum uitaiujSisfuprema legis obtemperat.Ecceigitur,ut ipfe loquar , DeusiUc
naw,uniuerfatis,unicus:quemterra,pontus,athera colunt, adorant, prodicant: ad
parent motus calefies, cuius potcjlati nihil refiflit:Sic ab his prxdicatus ,
quos in eius admirationem natura,eonfideratiac j; trahebant , ficut ab bis ,
quos pater/ IU traditio ufque ab origine rmuidi,f*Ma<£ caleflis commouebat :
Eumip fenfit, maieflxtcmq; eius buafibititerinomni mundo prafidentem , qua
Romanas opes auxerit,confiffui efl pro Mione, uelutl heologus : Necuero,
inquit, quifquam diter arbitrari potefl,nifi qui nullam utmcalcflem exiflimat
Numen 'ue diurnum. t i Queni qij em
neque impcrij ueBri magnitudo jicty foliUe, nec coeli , cr fignorum mot tutyHec
uicifitudmes rerum, at^ $ ordines mouent,ncq;,id quod maximum efl, imt iorum
fapientu,qui facra,qui cerimonias , qui aufficu er ipft fanftifiimc cohe/
runt,o ' nobis fuis poBcns prodiderunt. Et cB profefld iUa uis,neq ; in his
carpo ribus atque hac imbecillitate noBra inejl quiddam quod uigeat er fentiat
, er non inejl in hoc tanto Natura tam prxclaro motu.Nifi forte idcirco non putant
, quia non apparetynec cernitur, perinde quafi no Bram ipfam mentem, qua
fapimut, qua p rouidemut, qua hac ipfa agimus ac dicimus,uidere,aut plane
qualis, aut ubi fit fentire po fimus- Ea uis,ea eB igitur, qua fepe
incredibiles huic urbi felicitates , dtqs opes attulit. Et de A rujficum refponfts
Latina Philo fophia jicile princeps , ex ea Natura,qua,ut idem ait, fine
doftrina notitias paruas ingenuit rerum maxi/ marum: Nulla maior res atq; Deus,
cuius ingenuit fme doftrina , notitias ingentes Natura nobis-Vt minime mirum
feri dcbeat,eos de Deo fcnftffe,locutos(p effe td lia,quos Philofophia nunc
magnu faarfa per orbem,non erudi jffet . Proflo enim erat alia minor quidem
Philofophia , quam non didicimus , accepimus , legimus, uerum ex natura ipfa
arripuimus, hauftmus,exprcf imus. Ad
quam non dodt,fed fifli,non inBrudt,fed imbuti fumus . Hac aperit os nobis ad
confefionem magni Dei. Eoq; dux fuit eidem Ciceroni, ut item fingularem D
iuinitatem nominaret , eam c{; uerifime definiret in Tufculanis: Nec
uero,inquit,Deusipfe, qui inteUigi/ titr a nobis,alio modo inteUigi potefl,nift
nens foluta quadam cr libera, fegregq taq ) ab omni concretione
mortali,omniafcntiens cr mouens,ipfaq; prodita motis fempitemo .Agnofcis quod
noBer Vates introducens eum loquentem,Ccchm er terras ego impleo. Et,Leuate in
excelfum oculos ucBros , er uidete quis creauit • hac. Deus fcmpitcrnus,Dominuf
qui creauit termitios terra, cr non deficiet ,ne<^ 1 aborabitytiec cfl
mucjligatiofapientia cius.Et,Vere tu es Deus abfconditus,Deus ifraelyfahutor.ln
hac igitur Marci defnitione,omniafunt, qua Uteris facris con - tinentur, nomina
diuina . Primum , Mens immortalis , incorruptibilis fapientia , ,
perenms,incorporca,omnia fendens. Spiritus enim,id efl, Sapienda Domini, re/-
pleuit orbem terrarum. Per omnes ffiritus penetrans, ut idem Salomon ait-Quem -
quodam mirabili confcnfu uidetur Marcus exprcfiffe . Vt enim Marcus afferit
Deum effe Mentem omniafentientem er mouentem,fcgregatam ab omni concre - tione
mortali :fic ftriens ille,qutfquis fuit , TrcJo-nyctf ki rwnatf nirminim fts <roeplcc,</liHKfi
A </Lx7recr7*>p, <rixKK$etfioTHTCCOmnimO’' tu uclocior efl
Sapientia,penetrans per omnia, o- commeans ob puritatem. Vides » puritatem,quod
ille fuis uerbisjegregatam ab omui concretione mortoh-Et quem- dixit omnia
fentire, fapiensille namritnionoii , omnia circunfyicientcm . E f
iuKiynTop,Tj>xvop,(i(ioAvyTop,mobiUtateuigentem,penetrabiIem,incomqui/
natum, is igttur ft mouct omnia, folus etiam mouet orbes cceleBcs , non aha
Intel/ ■ ligentia-En igitur eandem exhibet NatimtTheohgfam , atque reuclatio
diutia ; . E undem . «?•* fundem fingulariter Marcui appcUauit, refiifiimcq;
[enjit eum inuifibilem ex o / peribus fuis agnofcendumVt,mquit,Deum non uides,
tamen ut Deum agnofcis ex operibuf eius. Et,[Uud modo uideto,ut Deum norts,etft
eiut ignores 0 locum , 0 faciem, fic animum tibi tuum notum effe oportere. Et,
Certe 0 Deum ipfum 0 diurnum animum corpore Ubcratum,cogitatione comple ili non
pofimus-Eun dem affirmat creatorem animorum. Nec mcnietur,inquit, unquam unde
ad ho/ minem uenire pofiint , nifi i Deo . Ab eodem ait dcnunciari exceffum e
uita , fi/ eut animi creatorem a ff eruerat. No; uero , inquit, fi quid tale
acciderit , ut a Deo denuntiatum uideatur, ut exeamus e uita. Uti 0 agentes gratias
parcamus . Et* Vetat enim dominans ille in nobis Deus, iniujft hinc nos fito
demigrare. Et, Nec tamen iHa uincula carceris ruperit (Leges enim uetant) fed
tanquam a magiftra/ tumuit ab aliqua p oteflatc legitima,ftc a Deo euocatus, atque
emtffus exierit. Eun/ dem fingulariter refpexit 0 nominauit, cum ait \n Legibus
de eo, qui calum, terras , maria , ornnemq ; rerum naturam perrexerit, ipfumq;
ea moderantem , regentemq; pene prebcnderit-En moderatorem,rcgemq; cali ac
terra, natura $ eum confalutat. Eundem creatorem hominis in legibus fentit 0
nominat : Nunc quoniam,inquit,bominem , quod principium reliquarum rerum effe
noluit , ge/ ncrauit,exomauit Deus.Et paulo ante,animi[atorcm: Animum ,
'mq»t,effe'tn/ generatum a Deo.Agtofcis Theologiam M ofaicam: faciamus hominem
ad ima g inem 0 fimihtudinem noftram , 0 prxfit omni terra , principium
fcilicct reli/ quarum rerum-Et de afflatu animi : E fl, inquit , quoniam nM ejl
ratione melius, 0 in homine 0 'm Dro, prima honuni cum Deo rationis focietas ■
Et, Pa/ rent huic ccclefti defcriptioni,Mcntiq; diuina 0 prapotenti Dco.Ef,
IfctfJ; ex tot 'generibus nullum ejl animans prater hominem, quod habeat
notitia aliquam Dei* De<f; ipfis hominibus nulla gens ejl,neque tam
immanfueta, neque tam fera , qua tion,etum fi ignoret qualem habere Deum deceat
, tamen habendum friat . Et itt TufculanisiSic mentem hominis,quamuis eam ut
Deum , non tamen ut Deum a/ gnofeis ex operibus cius:fic ex memoria rerum, 0
inuentione, 0 celeritate mo/ tus,omni<fr pulchritudine uirtutis uim dmitix
Mentis agnofeito ■ Hic 0 unum Deum fatetur, 0 per ea qua fa Aa funt,qux opera
cius dicit,putat cum agnofeere oporterc His qmibus igitur confiat, uer a effe,
qua Tbrologi nofbri , primi reli/ ponis prxcones,prodidcrunt ex omm Natura
cunflas nationes difeere Deum po/ tuiffe,mfi fuperfiitiom agmen terras
occupaffet. Sed enim multos tibi fcgrcgauit Deus,qui non incuruaffent genua
coram Baal H» ex operibus eius, 0 per ea qut fafla funt, inuifibilem eum
agnouerunt, 0 afferuerunt.Vidcre autem ex his licet, quantum ab hac Latinorum
grauifiima Theologia defevierit Pliniits,qucm laudes D iuinitatis,quas
inuifibili Deo exteri decantarunt , corporeo mundo non puduit Uendicare.Qitod
fit Numen xtemum, immenfum, nec genitum unquam , neque
mtcritwm:Aetemus,immaifi{f,to:tuJntoto , Scdeum mundi, cuius omnes de/ , t 4 cr
ener at »90 AVaVST- EVaVB. LIB. VI. creucrat explica* pates , longtuc «tra
circorum proucxit amor , in numerum , Phdofophorm piate non ponenduf,ucrum
eorum duntaxat,qui promifcue alio/ nm placita rcferentes,iudicim fum ddbibere
uri noluerunt, uel non potuerunt » Senecam unum fingularcmq» Deum oreplcno
nominare Auiorcm munJl.de re» ruro humanarum PrxGJcm Captui praedicare: Ei
eunda u rettii bona acceptate» ferre. Cap. 1 1 L «Edcum me necefiitas
abjhraxent , ut in declarationem Spiritus eius,fme M en/ &tis,quam fubUmis
Vates per omnes mundani corporis atus infufam dixit,duo/ tus Seneca tefiimonijs
Tullianam Theologiam praucniens uterer, nunc a Tullio dtgrediensjtd Stoicum
Romana Theologia maximum , emnenttfitmumfy antifii temreuertor.Huic Spiritus
ipfe,qui peratates er gentes omnes inambulans, fa/ pe multorum pedusimpleuit,
dedit ut fmgularcmDem ( quanquam Phtlofo/ phus,quanquam Romana idololatria
florente natus) [ape nominaret, rerum creat torem moderatoremipagnofccret,
fateretur omnia tribuens ei, qua litera coele/ fies indejeffe clamant. Vt hinc
fit pcrfpicum,ucnfiima cjfe.qua noflri dixerunt: VnusDonunus,unusDeus,una
tandem fides, una religio, is igitur primum 'm libro de uita beata, ahfsq;
libris, fic unmfmgularemq; Dem ueneratur, appd/ latHac,inquit,qui contemplatur,
quid Deo prafiati Ne tanta eius opera fine te/ fiefmt.Enjiteturin mundm uemffe
homines , ut opera diuina contemplaren/ tur, appellans opera eius,cun£la qua
fub contemplationem nofiram cadunt . Et tcfles operum diurnari Philofophos
appellato fermonem aurem . Eodem libro: In regno nati fumus,Deo parere libertas
eji. Vides quid dicat . N unquid aliudjn religione una ( Libertate qua nos
lefus Chriflus Itbnaui , inquit dmus Paulus, EX ipfe Deus,tugm mem fuaue rjt, v
onus meum leue .Regnum uocat Sene/ ca,diums parere mandatis. Eadem retulit in
Epifiolis:Philofophia,inquit,adbor tabitur.ut Deo libenta pareamus, ut fortuna
contumacitn ref fiamus: hac doce/ bit,ut Deumfequaris,ftras ca fum. Hic
jingularcm Deum toties appellat, filteita/ tem appellat, huic uni parere. In
libro autem de Prouidenda. Ipfis inquam, Deui confulit,quos effc quam honejb
fimos cupit, quoties illis materiam prabet,aliquid animofe, fvrtiterq;
fhdendiHos itaque Deus, quos probat , quos amat, indurat,
recognofcit,excrcet,Eos autem,quibus indulgereuidetur,quibus parene, moliet
venturis malis feruat.Hacnon'neeft PhdofophiaChriBianaf quam quidem non quii
libros nofiros legerit,licet legiffe potuent , arbitror Senecam effudiffe , fed
ex animi cr rationis bonitate. Audis, fingularem Dem. Tum qua Deus ipfe in
Apocalypfi: Ego,tnquit, quos amo, corrigo CT cafitgo. ibidem : QUfdmirmfi dura
gener of os ftmtus lentat Deus i Digni uift fumus Deo in quibus experi/ retur ,
quantum humana natura poffet pati , Et hoc eft propofitum Deo, quod ftpientt
uiro oficndne t hac qua uulgus appetit , qua refzmudat , nec bona e J fe , nec
mala • Hac ab illo dicuntur , quem par efl , cum ceteris Ro/ . manis ad templa
Deorum adire folatum, quenquam iam fulgor Euangelij Ro/ mam DE PERENNI
PHILOSOPHIA Mt Ot<0M afjflauerat. Sed mihicrede,dicebantur ab eo Unquam
ethnuo,tanquam Phi/ I ofopho,non plebeio,non uulgarium errores attendente,
natura duce , diurno Spi/ rim duce, quo ducimur omnes. Prosequitur : tamen
bonis patiatur aliquid mali Deus fieri flUe uero non patitur, omnia mala abiUis
r cmouit, [celera, cr fla/ gftia,cr cogitationes improbat, auida con)dia,cr
libidinem cxcam,CT alienoim/ minentem auaritiam . ipj os tuetur, aut uindicat .
Nunqui d hxc quoque d Deo ali/ quii rxigUjHt etiam farcina [eruet i Remittunt
ipft hanc Deo curam ■ Democritus diuitus proiecityCr onus , illas bortx mentis
e xi/timans . Quid ergo mir aris ,fiid Deus bono accidere patitur , quod utr
bonus aliquando uultftbi accidere i Puta itaque Deum dicere.Quid habetis quod
deme queri pofltis, uos quibus reda pia mteruntf Alijs bona falfa circundedi ,
er animos inanes ueluti longo, fhllactq; in t fomnio lufi : auro illos,
argento, ebore, adornatu • I n bis boni nihil efl- ifli quos pro filicibus
afficitis, fi non qud currunt, fed qud latent uideretis, mifcn funt, for/ didi,
turpes, ad fimilitudincm parietum fuorum extnnfecus ctdtt. Non efl ijla fo/
tid4,cr fyncera fHicitas,crufta efl equidem tenuis.Vobis dedi bona certa ,
manfu/ ra. Quando magis uer[aueritis,0' undique inffexeritis,mehor a maior aq;
pcrmifi m>bis,metuenda contemnere, cupiditates fiflidire. Non uulgetis
extrinfecus.Hac Oein conftfiione fmgulans unictq; Dei, qui f olus ftt,qui res
afficiat humanas,bo/ Ilis et malis cofulat, fed malis tribuat qd’ in literis
[acris efl,Rccepifti mercedi tua. E iufmodi mercedi Deum clamatStoicus improbis
dcdif[e,quos auro fulgere,diui/ tijs affluere dederittprobis autem dediffe loge
maiora,ji quisrede decernat, bona, fanum , prudentem, fvrtcmq; animum ,
caducorum contemptorem , [celera ab eis flagitiaifc auertiffe. Hxc efl omnis
[aerarum litcraru dodrina . in Epiflolis autem de eodem dicit,quod noder
Theologus \oannes , D eum nemo uidtt unquam . Se/ neca uero ad Lucilium, Nemo nouit Dcum,multi de
illo male exiflimant , er im/ punc . Et ad eundcm,Ncmo alius f(l Deo dignus, quam qui
opes contempfit . Et, Craflmumftadiccerit Deus,lxtirecipiemus.lbidem , Agamus
Deo gratias, quod nemo nos in uita tenere poted-Et,Bonus uir fine Dco,ef[e nemo
potefl-An poteft quifquam [upra fortunam, nift ab illo adiutus , exurgere ? Ille dat confilia magni/ pca,0’reda- Audi etiam
quxdeciituepidola : A udader ,ait,Dcum roga , ntl il/ Ium de alieno rogaturus.
Quibus omnibus, qui Deos Romanorum cum multi tudi/ ne coleret,apparet,di1
philo[opharetur,dum mentem in reru obferuadoni immit/ teret yunum nominaffe
operum mundanorum autorem,bumanx uitx cuflodcmfen fiffcygrauitcr er fxpccum
fuperioribus feculis, cum origine mundi, cum religione U nda,qux totum mundum
feliciter occupauit,af[cru fje. Icnccaa cxoidium mundi faieiii Deo fuiflr.qii
lin0uU difiinxt» nt.locjtcbiu , Giuiqi af>igna«trir . Anoquio* inundo, luci*
trrator, operi* fm fprftaior, pir V niucrfumdilfufu» . Venio» tum
modtralor.Urguoi.pro^pcAor, cniu* durcio cfi<Sa lunf, . qui mare diffuderit
ad btntficium nofli um.btnignui Paui.b* notum amannUuna*, Cap, Uli, ' 1 5
Propuu . partem freti occupatum compleremus milite, ho&em in mari , aut
pofl mare 'm/ quireremus.ln bis difyofitor mundi, [uperius creator , reflor.
Ventorum largitor, Blud quod m [acris literis , Qw producit uentos de thefauris
[uis,cr omnibus eis nomina uocat . Q«i apud Mofen creat quod Hebraice dicitur ,
chamaim , nem/ pe aerem , qui per omnes mundi partes diffiifus , aleret omnes
quiefcens , motus nutem nauigijs curfus dirigeret . ibidem : Non tantum, ut
paulo ante dicebam, queri pojfumus de autorc nofhn Deo,fi beneficia eius
corrumpimus V ut efferti efficiamus . Dedit iUe uentos ad cu fodiam coeli ,
terrarum que temperiem ad et uocandas , [apprimendas aquas , ad alendos fatorum
, atque arborum fruflus , quos ad maturitatem cum ahjs caufts adducit illa
laflado. En gloriofa Philofopho rwmcum [acris literis conficio, de autorc
nojbriDeo/ingulari , qui noncrearit modo genus humanum , [ed uentos dederit ,
quibus excita calefies aqua , ter t ros grauidarent .Quid amplius efl m pfalmis
, prophetis er M ofe , quod ad hoc attrnet i R es naturales, ipfumq} omnem
mundum docuit , affernt inuentum , di/ faofitm, regiq; aDco,humanas autem
docuit, & docet [militer ab eodem admi/ Uran.Tertio eiufdcm operis de rebus
Natura: Nunc cum maxime Deus alia ex/ altat, alia [ubmittit,ac molliter
ponit,aut ex fi/Jugo [uo nullas habitaturas reliqui / aiiaflat. Fatetur
moderatorem rerum humanarum Deum fummum, confoens- eumficere, quod propheta
inde ftfie conclamant : vidi impium [upcrexaltatt/sm- Creleuatum ficut cedros
Dei, er tranfiui,CT eccenon crat.Et, Dominus paupe/ remficit,cr ditat,
humiliarer [ubleuat E t,Su[citans a terra inopem, er de ft aco re erigens
paupercmiVndc concordia,nifi quia ueritasnuUo loco non adeAtEo/ dem loco
Seneca:Quidquid acciderit,fic ftrre,quafi tibi uolueris accidere -Debu/ iffes
enim ueUeJifciuiffcs omnia ex decreto Dei fieri. Sic denique nihil efl , cuius
tum fateatur Deum autorem , cuius confilio fien cunfla refert . N<*m in
Suaforijs: Non in hanc,inquit, conditionem Deus fudit aquor a, quam ne omnis ex
uoto iret dies . qu, tdquid fiut extra iuffum Dei, tutum fuit adultero
mare.Superius : qju mundum condiderit , difyofuerit.De P rouidentia quoque ftc.
Cum praeffet, in/ ip m t vnikcrfis , Prouidcntia probauerimus cr intere ffe
nobis Deum . I bident. Inter utros bonos ac Deum amicitia efoonciliantc
uirtute- Amicitiam dico , imo etiam nccefotudo, cr fimilitudo : quoniam quidem
bonus tempore tantum a Deo differt : difcipulus cius , amulatorq ; ex natura
proueniet , quem parens iUe ma/ gnificusutrtutwm, non lenis exaflor, ficut
fcucri patres , durius educat . Bonum turum indeUcijs non habet,experitur,indurat, fibi
illum praparat . Eodemfy li/ bro , Patemum Deus habetaduerfusbonosuirosanimim,cri11osfbrtiusarmat
, CT operibus, doloribus, ac damnis exagitat, utuerum colligant robur. Paulo
in/ fra, Miraris tu, fi Deus iUe bonorum amanufomus , quullos quam optimos , aU
que excellenti fornos uult fortunam lU is, cm qua exercentur , afognat-Ecce
fye/ foculum dignum ad quod refyiciat intentus operi [uo . I n quibus omnibus
qualis foo ' VF. in literis diuinihts [criptis confonat Theologia, fme q ua cum
Deo nobis ejl findit tudo,fiuc qua patrio nos ille compleditur more. Aut quod
nos eum oporteat at mulan , ad quod ipfe nos inuitat : Difcitc , ait , a me
quia mitis fum , er humilis corde. Audimus etirn parentem magnificum uirtutum ,
amantifimum bonorum. Non ne Stoicus item conjejfus cjl,qudd ipfe generis humani
magiflcr,nos docent do dcclarauit,ut precaremur, Pater noflcrfSatcca uero,
Paternum Deus habet ad uerfus bonos uiros animum. Quibus probatur omnium
gentium,quas ex uno fonte natas fenfus, rationiscfcjimilitudo fociauit,fuiffe
fentper munius uai,fmguLtriscp Dei maicflatem, laudes <j; omnes eius,ora
propenfa. Denique de moribus Seneca di cit:Optimus ergo ammus,w pulcherrimus,
cultor Dei cft.Et, Quid ejl dare be/ ncficiumiDcu imitari. Ef.Pojt
Deum,ucritatemcolendam,qua fola homines Dijs proximos fiat . Qtud illud item
quod in libris de beneficijs f Eunt ' que , inquit, tua caufa , etiam fi maior
illis aha , prior caufa efl.Quanto fatius ejl , gratum ad/ uerfus prxeeptas
uoluptatrs , non aliorum annos computare , fed fuos benigne at flimare , er in
lucro ponere i Hoc me dignum indicauit Dais . Hoc fatis efl. Votuit plus , fed
hoc quoque beneficium efl.Ntbil igitur relinquit, ut ipfe loquar ,
fapientifimus, er grauifimus Phdofophus,quod altitudinem Theologia ueraan te
oculos ponat. Nihd illi ratio , CT Natura negauit,quod benignitas diuma,mcbH
oraculis fuis dcdtrauit. DcQgoado diutnf Niturf apud 3<nrcam:qood fll ratio
incorpom.rc» tum nugnarS opifcxipcr omnia dilfcC^cuftot.rcAor umucrfl. Do
n)nui,£ardfcx:cau(acaoCirum:NaiDnrrruomqua nata rtml < omnia. Quomodo Gi
ipft niundua.aui para maxima mundi. Qui Ik ptaiuildciixttrnii.adquasfoimiaii
mundam. Fundam mundi; «C quod ipfa Natura. Cap. V. DE [ub flanda uero diurna ,
quoniam pradara quadam Philpfophorumq; Jit gna penetralibus mirabili cumnofirts
(imilitudittc fcripfit Seneca, ea libent, uolensq ; cunilis oflendam , ut fiat
pcrfpedum unumfuiffe Romanorum, ud cum idola colerentur, eundarum 'que gentium
atque Hebraorum Deum .In libro de Confolatione : Quocunquc nos mouerimus ,
jrquetur natura communis , & propria uirtus . liaflumefl , mihi crede, ab
iQo, quifquis formator Vttiucrfi fiit,fiue ille Deus ejl potens omnium, ftuc in
corporal/s ratio, ingentium opet rum artifex, ftuc dtuinus Spiritus,per omnia
maxima,ac minima, aquali intentio / ne diffufus,fiuefuum,cr immutabilis
caufarum inter fc coharentium feries. Idht quam aflum efl,ut in alienum
arbitrium nifi uihfima quaque non cadcrent-Haci te. Principio fiujfe mundi
formatorem conjejfus jfuem quidem tribus appellationi/ but,fed in eundam
congruentibus appellat: Nam fi pcrcunfleris quid fit D eus,optt tua erit er
uera Phdojophia apta definitio , Ratio nempe inteOedus, ingenium, mensjapientu
in corporalis,mgenium operum artifex. Uem diurnus Spiritus pet omnia maxhna,ac
mmima djffufus:Nufqtum fcdicet non prafent. quodin [aerie literis
parmdicvur,spirwDQfUMrcplcuiterlrmt<nantm. Quarta uero nuo ■ - atpationem .
io* eupadonem Fatum, nonalium quum huncipfum drfignare ipf ufmet Seneca fer/
mone docemur. Nam cum in confiffo apud grautfimos Phdofophos fit , idem effe
Fatm,atq; Naturum,ut quod ait Poeta: Nam quia nec filo, merita nec morte
peribat. Is idem confitetur aperte,idem effe Deum atq; Nuturam.Si Natura igitur
er Fatu idem:Dcus autem er Natura idem, idem ergo Deuf et Fatum. In quxRionibus
igi/ tur libro fecundo,Eundcm inquit, Ethrufci,quem nos,Ioucmlntclligunt,
cuflode, re floremq; Vniuerfi, animum,ac feritant mundi,huius operit Domnu,cr
artiji/ cem,cui nomen effe conuenit.Vis illum Fatum uocarefnon errabit. Hic efl ex quo fufpenfa
funt omnia,cx quo funt omnes caufa caufarm. Vis iUum prouidcntiant dicereirefle
dicis. Efl enim cuius confilio , huic mundo prouidetur,ut inconcuffut exeat, er
aflus fuos explicet -Vis iUu Naturam uocarefnon peccabit. Efl enim ex quo nata
funt omnia,cuius fpiritu uiuimut. Vis illum uocare mundum i non Me/ ris.lpfeefl
totum quod uidcs,totus fuit partibus inditus,cr fe fuflinens,o ’ fua.Et fui
ftmilis ubifyuocans re florem mundi, er artificem,Spiritum funilitcr,atq •, in
li/ bro de C onfoladone. Eundemq; ait appellari Iouem , qui non modo fuerit
operis huius artifex, fed nunc quoque Dominus,ercuRos.Huncipfum dicit appellari
Fa tu,quia caufa caufaru,ab eo pendentium princepsfa quo totus ordo caufarum
de/ pedct-Excuius decreto dicebat fuperius omnia feri. Mirabilis quoq ; eft,et e Philo
fophia deprompta thefauris Natur a nuncupatio. Magna ueritatis explicatio. De/
clarantur enim qua fape cum multis, ac magnis ahjs Philofophis Ariflotdcs ufwr
p at,cum Phiofophantes,v per rerum uaflos campos contemplando delati focidt
Dctm,at$ Naturam, Nihil agere frufira Deum ac Naturam dicentes, omnia ope
ra,mirabdes'q ; rerum ordines utrique ex xquo tribuens, fed priorem Deum nomi/
nantes.Declarant enim Naturam effe motum,artcmq; D ei,quod d Deo moderate,
folerter agitur,excitatos ordmes,circumq ; aflos,CT in hoc ( piritu,uitaq ;
confcrud tos a Deo. Quod autem ait iUum appellari poffe Mundum, idem efl atque Natura
nomen-Non fcilicet hoc mundanum corpus . Quomodo enim, fi fuperius Deum di
cebat,rationem incorporeamfPrimo quoque Quaflionum naturalium , Quid eR
DeusfMens Vniuerfi. Quid efl Deus! quod uides totum, cr quod non uides. Vult
igitur Dem appellari poffe Mundm,quemadmodu Naturam. Efl enim Natura mundum
ornnis,cunflares, quibus conficitur mundus , quarm mirabilem uitam pe rennesq;
motus,uocamus Dcum,uelut opus diuinum,diuinam fapientiam,foler tiam.Nam quod
non fentiat Dem hac corpora,perfpicuum inde efl, quodappel/ let
eam,Mentcm,Kationemfy Vniuerft.Ratio uero,ac mens incorporea.Seuocat igitur eum
A corporibus, fuperaddens,uocari poffe Animationem Vniuerfi, fapien tifiimeq;
flantes ordines nomine rerum ab fe repertarm. Re florem igitur, artifi/ cemq •,
mundi uocauit nomine operis fui , propter fapictiam in ipfo opere apparen
tcm.Non fcilicet opusipfm corporeum Nam fuperius quarebat mundo antiqui/ ,•
orem . orem, i quo iflafidcra exierint. Erat igitur Sk anteaquam effet opus
fuim.Non efl igitur ipfum opus: Nec id uult Phdofophus. Rationes ergo, ingenui
, fapientiamip apparentem in opere mundano,Deumclamauit. Eodem fcnfu
mteRigendusefl,ta uq; Phtlofophu declaratur,cum ait in Quxjhombus, Nf<J enim
omnia Deus hu inanis oculis nota fecit. Quota oculis pars toti operis
committiturfipfe qui ipfa tra dat,qui condidit,qui totum hoc fundauit,dcditq;
circa fe, maiorq; ejl parsoperiSi ac mchor,effugit oculos,cogitattoneuifcndus
cjl.Multa prxtcrea cogpata Numini fummo,er uicinam [artita potentia, obfcura
funt. Paulo mfra,Cum maxima part mundi Deus lateat.Hxc Phtlofophus.Vtdcs ut
primum filetur Deum inuifibdem, effugientem oculos. Si imfibilts,fi fugiens
obtutum,ccrtc ne corpus quidem mun/ donum , quod uidetur cr tangitur. Sicij;
declaratur quod pofuit fupenus. Quid efl Deusi quod tudes totum, cr quod non
uides. Si Deus inuijibilis,non efl quod uidet totum. Ergo folerttam operis, ac
Diuinitatem defignauit.Quod autem dicit Dcunt maximam mundi partem, tenens quo
modo fit intclligendu. Maxima fcilicetrcm in mundo,interx)mncs res,inter omnes
animos principe. In ipfo erum exordio do/ cehit:Qm,inquit, condidit, qui totum
hoc fundauit. Si condidit igitur, e T fi totum fiuidauit, certe fiutante
fundamentum. Fuit totus ipfe . quo modo igitur pars aut quod condidit cr
fundauit? imo toto opere fuo, fed alia magnitudine,mator. Nam fupenus dixit, Dais efl
ratio bicorporaUs,mgrntium operum artifex. Ergo cu di/ cit,Dcus efl maxima pars
mundi, fcntit,Deus efl maximaresin mundo , omnibus fub)lantijs,fimul aggregatis
maior. Vna res in mundo, ipfo mundo maior, mundi mne appellatione lignando,
quicquid ubitp efl Quod aut dubitas, et inquirens lo/ quitur m Quxjhombus
naturahbus,Quis aulorfit,aut cufiosiquid fit Deus: totus in fe intendat, an ad
nos aliquando refricut: Faciat quotidie aliqui i, an femelfice rir.pars mundi
fit, an mundus.Liceat iUi aliquid ex lege Fatorum derogarc,an ma icflatis
dmunutio fit,V confcfiio erroris, mutanda ficiffe.Neccffc enimeade pia/ tere
cui nifi optima placere no poffunt- Nrc ob hoc minus liber et potens efl ipfi
erum necefitas fuaHxc ornnu,quxnuncdifiungendo,inquirendoq; proferuntur, habent
fuas alijs locis refoludones,affcucrando probatas. Quis em autor fit eteu flos,et an
fcmcl fecerit. Et an bonis fuis deledatus,<t nobis oculos aucrtat, fepe co
fiffus efl,autorem effe Deum,nec autorem modo, fed nunc quoq; cujlodem-Hunc
ipfum fupenus fiitebatur, fcmcl hxc omnia ficiffe, Qtu condidit,tqquit , qui
totum hoc funiauit-Fundatio autem exordium machinx defignat. MiUr locis autem
uidi mus cum fuperius jitentem, Deum res humanas attendere . A n autem fit uel
part nutndi,ucl mundus, fupenus declarauit,mundum,r odones appellans, redos
ordi/ ncsjcgcs xternas in mundo: Et has Deum Ltrgjfiime appellatione diffufa,
nuncu/ piuit,defignans ca effe folcrtiam,inuentioncmq; diuinam. Declaratum
quoq; non poffc Deum uocari ab co mundum, fi mundum corpus mundanum fentis:
quia di iit, Deum nunc Mentem Vniucrfi,nunc Rationem incorporalem,ingentium
ope/ * io r rum Attificemoflenfum q uocj; quomodo Deui ftt pars
mundi,fcilicctresin ornnf. numero rerum,qui dicitur mundus, maxima,eminentif
ima . Maior fcilicet, quam omnes homines,calo,ct terra quoq; maior. Sentit
autem Seneca,cum De m uocat' partem mundi,rationem, mundum gubernantem, a
corpore mudano fegregatam, udut animum 'a corpore. Non uult autem ut cuipiam
fartaffe uideretur, mundum , efje quafi corpus Dei. Deum autem animum ipftus
mundi- Scit enim et fatetur arti facem mundi, mundo longe antiquiore, condidiffc,£r
fundaffc hoc omne, fegrega> tum ab ipfo fcmpcr.Sed cum Deus fit muifibilisfa
quo mudus uifibiliter regitur, di xerut Deum eam rationem,quaregitur,agiturq;
mundus, uelut a ratione corpus . Q£>d autem inquint, an cxlcge fatorum ci
liceat aliquid demutare, ipfe declarat, ubiq; confilens in manu Dei ejje F
ata,quia ipfe Fatu cfl,ipfe Princeps Caufa. Facit quod uult, cr non uult nift
optima.Non poieft ab hac uoluntate mutari,ut uclitali quando non optima,nec
tamen minus ob id liber, cr potens. Impotentia eft, poffe ucDenon optima. E
auero pulcherrima, facrafy Phtlofophiaapud eu de creatione mundi , de caufts,de
toto ordine creandi,exphcdtem quam probabat Philofophiam Platonis. Hxc, inquit
ad LMaUum,cxemplaria rerum omniii Deus intra fe habet, numeros uniuerforum,qux
agenda funt,w modos mente coplexus eft. Plenus h is figuris eft, quas Plato
ideas appellat imrnortalcs,immutabilcf , indefatigabiles, innu merabiles.Non
procul inde,Caufa efficiens Deus eft -Forma hxc rjl habitus,el or/ do,quem
uidemus,cxemplar fcilicct,ad quod Deus hanc magnitudinem operis pul chcrrimi
facit. Propofitum, propter quod facit . Quxris quid fit propofitum Dei: bonitas
eft. Ita certe Plato ait,qu<e
factedi mundi fitcaufa.Bonus eft ,bona facit. Bo no nulli cuiquam inuidia eft
-Fecit itaq ; qu.'im optima potuit Paulo infarius,Qux/- rimus,inquit,qux ftt
caufc ratio fcilicctfaciendi,id eft,D eus. Ita non funt multx et fmgulx
caufx,fed ex una pendet ea que faciunt.Progreffus inde, Et non quxram , ait »
quas fuit initia uniuerforum,quis rerufarmator,qui omnia in uno mcrfa,etma
teria inerti conuoluta difcrciient- Non quxra quis fu tftius arti fax mundc.Qua
rat tione tanta magnitudo in ordmem,ty lege ucncrit-.Qui (parfa collegerit ,
confuft ■ difbnxerit. m una defarmitate iacentibus faciem diuiferit: Vnde lux
tanta fundatur, ; ignis fit,an aliquid igne lucidius Ego ifta non quxram. Ego
nefeiam unde dcfccde ri mus. Infine autem, Nempe uniuerfa ex materia er Deo
conflat . Deus ifta lem/ perat,qux circunfufa reflorem fequuntur et dueem-potentius
autem eft,ac pretio fius quodfacit,quod eft Deus, quam materia patiens Dci.Quem
locum in hoc mu/ do DfUi obtinet, hunc in homine animus. H xc omnis Phtlofophia
Scnecx maxime cbformis Mofaicx,de mundano primum opifice.de maicftate ruts,de
exordio muit di,de Ideis, rerum fcilicet feminibus affluentiaq; fempitcma.hx
funt enim ldex,di/- tono Verbo,nempe opifice mundano,contcntx.Hxo rerum
uberUs,diuinxq} fapi entixfxcuditas,qua grauidus erat Dais. Ex hac
magnajncnarrabM, nata funt o/ mtua Secunda pars Philafopbi* cius,w ipftMofticx
conformis eft ,qua dicitur t- *o4 . Vir Kofe Terra inanis, cr uaau ,a Gratii
interpretibus inuijib&i , cr incompoftUL Ea erat terra er aqua
conuoluta.iada ad fundamentum mundi , in quibus ornnet terre fhcs, c?" cce
lefles forma latebant. Ibi erant ignes xtherij , puracoelejliumor/ bju
fubjiantia.lbi aeris globus, illic animantes tarcjkes,cr aquatica planta quo/
qfte et herba. Ecce autem ut optfix,qut terras et aquas findauerat,admouit pota
V tes manus. prinum purifimt lutis orbisq ; cocleftis, qualis nubium candentium
et dutia ejl cr extricata fubjlantu.Sol coepit rotari per orbem,aquas exhaufit,
aeri abfkaxit,ficcautt terr as,mari fubfeden te. Terra madentes,
herbos,arborcs,anima lia genuerunt. E terra madend,lutulcnta,fumptum corpus
bmanumuHxc cum di' xennt Propheta, Seneca ex uetuRa fuma apud Philofophos
audita, confirmat • Vo eat rerum firmatorem,Deum illum M ofaicum Hunc optima
dicit ficiffe,quemad. modum Mofes,qui ad unamquanty rem creatam ficit Deu
uMjfeajfemjJe^ bot na. Erant omnia in uno corpore tcrrx,& aqua ut embryone
merfa,et conuoluta. Tunc opus ex pulehris,cr bonis fitl um,appxruit
pulcherrimum.Veneruntq ; om nia tn ordinem, legemep. AbiUo firmatore nos
defeendimus. I pfe quidem inuijibi/ lis,regnans imperansq ; in mur.do,v ubiq;
prxfens, licet inuiftbilis, quemadmodu animus tn corpore.TaUs ejl Seneca diuina
Philofophia, parum exfuccefiionefct- culorum,partim luce rationis
oHcnfa-Nomina,quibus Deus ab eo uocatur, funt, ¥ormator,Opifix mundi,Kado
incorporalts,Nlens Vniuerft, Animus in mundo , ¥atu,Caufa caufarum, Vnica rerum
Caufa , Natura, id ejlfins rerum e? ordo,Spi ritus per omnia difjisfus ,
Fundator , Conditor mundi , Prouidenda, Temperator, Dux ordinis omnis.Vt autem
finem ficiam,audi tantum diuinifiimam eiusuocem , qua docet nihil effe Naturam
niji Dcum,in libris deBcncficijs:Natura,inquit,hoc mhi praflat. Non
intcUigis,te,cum hoc dicis, mutare nome DeofQuid emm aliud ejl Natura,quam
Deus, er dmina rado, toti mundo,er partibus eius infcrtafErgo nihil agis
ingradfiime mortalium, qui te negas Deo debere, fed Natura ■ Qjuanee Natura
fine Deo efinec Deus fine Natur a, fed idem ejl utrunq^ncc diflat. Si quid <
4 Seneca accepiffes,Anneo te diceres debere, uel Lucio , non creditorem mutares
. fed nomen. Sic ide. De Cimino & lingulari Deo.ex Pltttareho, PWIofopho
inflgni , omnes ferine da eo Undes canem ,qu* m factis Ineris habemur. Hunc
unum adorandum elTe, , elementa muili buius.Sole.Lunacp.efTe ligna quibus
dtuina maieflat, inno 1 (ercattBa ™* organum.artemqf Dei. Deum effe creatorem
mundi.qui fit lem» pium racrriiinum, inquod IpeAaior operum diurnorum
introducatur homo» Mundum elfe unquam thealeum.in quo nobis fpe&atortbus
Deus infignes o* pes fuas oltcmai. Deum creaffe Solem, qui Bt quaedam lucis
«ternae fu* per tnS dotn decurrens imago.Dtauiam naturam cfle, ac felicitatem ,
uiriutu cxcellcn tum. Cap, VL rn^EmbuMim crit,quifapientiores Philofophos
confutuent , quin omnes qui yuams fuperftdombuss populo reMisfe per campos
totius Natura fim paf/ fi effent,untm,fmgtilaremqiDeim,omnium rerum autorem,
parentemq. ; didi/ caint, cr hunc filum adorandum, fifiiaendumq; confifi/mint,
aq, mentae. laudes DE PERENNI PHILOSOPHA tof Ludet attribuerint ■ Audi igitur
quam diuina,excelfa,de fonte ueritatis haufht, lo/ tutut fu Plutarchus,in co
qui infcnbitur de ifide er ofmde : xyxurm loy ovyt w 'taxare -riy^inxi,ioka
<Aict ro\rroty,ro &Hoy,<vs wctgyioftoy \arin/ Tfcty , uffe
<f>t/<r<{ ytyovorto^us o pyx voy , * t tyytty cui t£ ncdtnx k ocrf
t*zvTcs&ioC voyifjy KxAu;:Dcbcmus, ait, letari , conquicfcere,non hec ele/
menta mundt ucnerantes,fed per hec, ut clara exempla , er frccula,ipfam Diui/
iutatcm,qua cum natura nafcantur, tanquam 'mfhumentu aut artem omnia fcm/ per
ornantis Dci,arbitrari preclare habet-buocem pene Apodolicam,Prophe/ ticam.Non
efi,inquit,cur Solem, Lunam, Coelum uenerari, <y adorare decere te putes ,
fed per hec uencrarc ipfam Diuinitatem , er hec tanquam exempla clare maiedatis
cius agnofce,tccum'q ; reputa,nihil umuerfam Natura aliud efjc , quam
injbrumciitum,aut artem fummi Dei, omnia femper exornantis, er pulcherrimos
hos,quos furfum deerfumey cernis, concentus rerum efficientis.Ninuru quod fa/
pientifimus alius, qui er ipfe popularibus fuperjlitionibus contcptis,ucnora
que/ rebat. Et eff r, inquit, preflan tem aliquam,etemamq ; naturam ,& eam
fufricien/ dam,admtrandamqi hominugcnen,pulchritudo mundi, ordoq; rerum
ccelcBium cogit confiteri. Africis ad unam unitatem mortales
concwrrentes,maieflatemq; di uinam ex afredu rerum doccntcsfC o git, in quit,
fateri etiam inuitos ordo reru coc/ leflium,mundiq; pulchritudo, effe preflantem
aternarnty naturam, quamfufrice re,et admirari,colere,uenerari,non ea que fecit
ipfa,non pulchritudine ab ea effe fiam, mortales debeant. idemq; m Legibus: Nam
et hic mundus Deo paret,ct huic obediunt mana,terreq;,cr hominum uita tufis
fupreme legis obtemperat. Ajje/ fit hic,quod illic ex argumentis colligebat.
Argumenta igitur ct exempla diuine maieflatis,cj} ornatus mundi. Non'ne er
nojler Thcologusfrct yctf xopxtx xv - Into-itoS KO<ry.v,rciC7roi nyxci
voovuivcc KX&oftcrxi nn «i^toe (tu£<Avvxy.t$,xgu dierHS.Quod eJhNam
inuij%i!ia,inquit, eius , fcilicct ma/ it fias eius( quod paulo pofl explicat)d
creatura mundi, id ef\,a re creata in mun/ do, ab hominibus qui funt creatura
mundi, in ipfu rebus fidis apparens confrici/ tur.Confricitur inquam eterna
poteslas, diuimtasq;eiusin loi^rsoinyacri , re f bus effvilisiHCc autem funt
que Tullius dixit,pulchritudo mundi , ordoq; rerum caleshu: Et quod huic
obediunt,maria,tcmeq;. Vere igitur ipforummct uoce re/
fcUitur,coarguitur,exibilatur omnis idololatria ■ E cce fi quid popularibus
fupcrfli/ tionibus dabant,alius in pedore fenfus refidebat. Veritas una femper
ejl et fuit.Sci profequor Theologiam Plutarchi, didis diui Pauli uehementer
confonantc, 1« co quem infcripfit De hilaritate animi, er quod confidcrata
mundi pulchritudo, nos in omni femper latitia retinere dcbeat,ui)ibilia,exempla
effe inuifibilim,opera di ltina,qu£ tanquam fredacula,thcatra'q ; nobis
apcruit:hfcp yiy yotf ccyt vrx voy a x i<ry.os tsi i(c/c 9to TfW Isctroy. «S
</X liioy o ccvd-giax os aarotys./ igdtx^ywi<nw,ov%lfQKyvrtoyt cviAi
QiKivnjtoy xyxAyahaiy (k* M T«, jo<S ' . Vf. ■^«S, iJtk
o*xim&aoscuo$HT& roa& ninni <p9<riy o 7tAxT6)y {uh$%)(0V7K
Hgl KltfHtnaiSiCpWil'. *A/«(/|(0a Kj xs?x yg&7rtTXiiovs,viby v<Aug
\fitvTKt «ii,t(gu y»y, tpvrotsrt i<gufooit rrjoacpis ccoxTotyrmsQey . Zy
r>y Bioy nvnriy otnx , ygu rvAtT^V Ti- AfiOTKTt/yXbSvicHX: </v« /ttsot/
icsuj-iT»?, ovXuazng of 7 reViol» lifovixxffi JUovlrcrix, ygu 7tkvx$hvxix ygk
'iixlmcs ecAAas Hntgxi
7$i^scriy,ivXH&£<riy>ii&cwx7Tnvo-(i)<riiJWYHr>y yihco7K
iiivoii ngu. OfXDSCUt IHobi: 7\Afc&FT4J, OTTt HficQuuiSx, *$<r(iitos
iAisycfy oAvfiTta y.vviJ$JV©'->i<fiilfVva nvQix ds.onykk®'* h 7[uvu>y
<jv Ug cvioi s, «j o $io$ iograci Hfiiy Xag»y«, d-nsxyooyay
xg&cu^yvicriy <jv bJ^vgy-oii tcc 7tvMx (cJ Gxf>vQni*iou.s kj yuymvi 5
fcm yroVoij JUcnfiMsrrti, qu£ [unt, Templum fandiflimu,faccrrimumq; t fl mun
dus- In b«nc introducitur homo per gcncrauonc,noit quidc imaginum, qua mani/
bus fit focdatur,fcd qu£ diuina illa Mcns,ut ait Plato, fcnfibilu ad exempli
mteUi g\bilium,mfitu wta er motui principium habentia propofuit:Sole er Lunam er
*ftra,cr flumina nona [emperaqua cxuberantia:Terra quot]} plantis er animali
bus alimentu [uppetcnte.Horum uita cum quadi arcana minatio, perfldiflintafy
teleta fit,dccet eam plcnihilaritatiSygaudijqifempereffe. Non quemadmodu ple/
rify Saturnalia, Dionyfia,Panathenaaq;,cr id genui dies expedit, ut hilarant,
reftirentcfc emptitiu n[um,mintis,faltatonbusqi mcrcede foluctei.Exinde [edemus
ibi compofue,wcomptisqi uocibus abflinentes. Nemo enim lamentatur cum indi /
atur,neq ; deplorat qui Pythia fredat, aut cu cfurit in Saturnalibus. At quos
Deos fi flos dies nobis apparat,et largiter quotidie primus ador celebrat,quafi
nos ad ini tioes [uaicouocis, deformamus lachrymis plerunq;,curi; operofis,
maroribusefc nos dcdcntcs.Sic ille. Ecce igitur Dcits,Solis, Luna, totius
coclcjUs ordinis autor: er quonii i fandiflimo repertus, er compofitus
opificc,cr plenus diuina pulchri tudimsjuprcmaq; uenuflatis,nihil
incptum,wcompofite uagis, nihil exorbitans, & errans continet,Lcce mundus
templum fandi flim i'., faeerrimu, alma lux, lux facra diei . Ecce quoque rerum
tantarum indudus homo contemplator, ut coelum fufyiccrct, opera magni Do
diligenter attenderet:inde colcret,fufoiccrct,manibus ad coelum
tenftsexclamaret,b rcru creator optime, dignus quem ob infinita [api/ entiam,benignitatcmqi
immenfam ucncrcmurjn his hymnis nodesqj diesq; ago/ mas.Hacfmt nofora
ffledacula,e terra tanqua theatro eunda contcmplantcs,hinc omne latitia genus
animis infondamus,diuinos ordmes,incr:dibilcmq; uarictatcm - in Theatro totius
mundi,uarijs animalibus,arboribusq;,fontibus,et fluminibus ple
no,afpicictes.Htc f unt jfledacula,hi fofli dies,celcbntates,panagyris,ad quas
De usdiuidas gloria [ua monfkaturus,mitat:Quarum ffledacula, nifife corrumpe
tetfinflccrctquc animus, uberrima latitia fc pafccrct- T anquam diuuu templi
and/ flitem^ fdte,ak L aflantius
fieftatore operum rerumfy calefiunt, ficit hominem. Hic iffi prxdicabant,non
ChriBiani,no ida,qux noua et magpa mundo [upcruenit,atta£k lucejed lUa dun
taxat, qua Deus id imagine [uam cretns animu,in fidit ei. Eidem memor it
Plutarchus in eo quem fcripfit aduerfaus Principem impcritu:Qualc,in /
qufiiniJ^fVo^^ofuitfpulcherrimu fuimet in calo famulachru,Solcm et Lunam
Dcus,tale ejl in urbibus cxemplu,ct lumen,Princeps,qui Dei familis,iufitid
[equi tur,nimiru cuius mimo ratio infideut diuina.Hdc dcfcnptiune Plutirchus
docet fi/ mulichru Dei ef[eSole,uclut fcilicet Solem maxinium,radixntifimu,[ed
ut is cor porcus, fic incorporeus ille, incorporabditerfi nitens . Declarat
etiam er fatetur , Deum Solis, Luni creatore , qui locaucrit, faxerit faces
illas in [ublimi congruens tmdequaq ; cu M o[e,qui dixit. Et pofuit Deus duo
luminaria magna in firmamen/ tocoeli.Plutarchus in</lfuot,locauit: Addens
hic quaft Diuin itatis ej[e famuli/ chra,per qux,ut duus Paulus,ipfeq;
idem,fuperius,uelut imagines, pervenias ii (dentiam creatoris. Profcquitur idem
offerens multa, quibus inteliigds,qux fatNa tura diutna,qualc nos eam cogitare
deceat,uelut quis e cccleflibus Theologis eo/ dem kbro: Indignatur, inquit,
Deus in eos, qui tonitrua [ua, fulmina, fulgetras , ra/ diornmq; iaflationes
imitantur :fcd his qui uirtutem cius , v probitatem xmulan/ Jur,fefi ipfos ad
koncSlatcm, humanitatem^ eius componunt , dclcflatus auget , parucipesq ; eos
equitatis, cr iuflitix, veritatis, man[uetudinii,qua ipfe prxduus
tfa,facit,quibus diuinior ne<j; ignis cfineq ; lux, noti [olis rotatio, conuerfao,
non ortus, obitusq ; aBrorumtov ro xi</l:oju,n^.K^cevxTcy. ov yotf jgoV oj
(uns 0 Sto; w* cuyMy,i.}Ax <?1 ifiris rtfi tegyom, t ira yotf Sua y t u,
uccAcy /ttfJrijjKgttTo ugyiywoy: non xtemitas , atque immortalitas. Neque enim
duUumitate uitx Deus ejl beatus, fcd excellentia virtutis . Hoc enim efl
Divinitas, face pulchritudo eius , V principatus . Sic Plutarchus ore diuino
locutus , uber/ late calefli completus : Ecce igi'ur Natura diuina, magnitudo
Bonitatis cius. E c/ ce beatitudo,quodinxfimabAilcr bonus, uirtutc, iuHitia,
manfuetudine,clcmcn/ tu ineffabili. Eo 'que mifericordia cius plena efl terra .
Hic creationis caufa,ut .ait Plato Nam cum ea natura effet Deus , nemini
bonitatem [uam , ac lucem , [ci/ ens etiam ac profiiciens fare malorum ingratorum
<k innumerabilem in mundo , quem creabat multitudinem, inuidit . Hinc quo
manfietiores, placidiores, beni/ gniorcs'quc fimus, hoc ei familiares . Ex
eodem fante cr caufi efl , quod idem in eo qui efl de Theologia
Aegyptiorum:oit*au eutmtK (oohs,h-j b Sto'; UAnyiy ivJ^xtiacy tti/cti , 7o 7«
yvmcrci (ati vrfoAimiy Jx yiyvoy. ikoc; Arbitror, inquit, eyfimpitemx uitx, qiu
Deus [ruitur , beatitudinem effe, prxoccupxre (cientia, ea qux fiunt . Sic ait.
Nam magnitudo [apientix, facit excellentem uirtutem , ac bonitatem . His
conflat unum eundem' que fan/ pilarem Deum Natur x luce , cos agnouiffc , eum '
que fangulariter nomi/ Jiajfe ,fummas'que dotes ei tribuifle , qux crebro in
[acris literis canuntur. u * Sic tof .Vt. Sic apparet eadem omnium [cientia,
religo , idololatrixty ftitittorunify D eorum exMstjiio. liem cx Plularcho Deam
In pelago fanflitai habitantem, cunAa re Ar modera» ran:Solem in calo uelut
exemplum fui colloealTr.EflVrum uiriuiii omnii (imula» chriirn Bc Ideam, quam
homines oporteat imitart quoad far trt. Principes rlTcdilM» butorci bonorum,
quae largitur Dcui.Prtm.tpcm efle imaginem Dei utoam . Prae» cipuum inlignemujt Dei cultum, e(Te, imitari
bontiaiem eitu. Ad uinute» acquiren» das opem ciuseflc neccflaruiti.Rcs Romanas
creuifl. , Deo uoleme.Deumcfle re» gem mundi. Bonorum largitoicm. Cap. VII. *
Irmlu dc DiuiniUtc fcripflt plutarchus coicm libro de Principe , fxpe er fmgu/
Slarcm,unicumq; Deum,ac naturalem habeas in orc , er Theologiam mirabi/ lemjacrofandum
de eo profundens , ut clareat quemadmodum ornnos fumus filif eius, fle omnes
Patrem fuum duce Natura, licet oculis inuiftbilem, ratione flbi aperiente
uiam,rccognouif[e. Neque enim,inquit, ucrifmle cfl,ncque decorum , quemadmodum
Philofophtnonnulli affcucrant, Deum mflum effecum materia, eunda
paticnte,nece$itatcs(h etfbrtunas,mutationcs'qi innumerabiles recipiente: «H?
nyiy eu/c» Tii 7P^ T tuo ceti rpl iwtvc b u cpvtriy t^aoiry, i<fr vy\ r®'
jSceSf «S tcyUtf * <pum 7sAxr(oy 'k^ou.vh cpi/o-iy 7n fdtiiyfy&.oioy Ji
n/.ioy yv i(>xva> nnvvywn^aKOt/iCit cui •?,</!<’ fc' <r<rw7f
» bacpxin^Jois wc uvoy trof xy t/V «v-f fvvccrois: Sed nobis de fuper
deflxus,flabilis'q ; ea natura, qua femper eode modo permanet,immutabilu ter
fandus, ftue roboribus fandis ut ait Plato, reda peragit per omnem natura in/
ambulans, quafiq; prxclarufux maieflatis indicia,Sole locauit in corio, fer
<Jhc «t ftcculu apparet bis qui eu pcripfum intueri poffunt.Hic iteru
Plutarcbus Sole di/ cit 4 Deo uelut jpeculu et exemptu fux claritatis collocatu
in calo-Efl enim Deus Sol iuJtitix,Sol tnuifibilis, incorporeus,
luminoflflimus, per hunc apparente ocu / Us,cemi poffe no apparcntc-Eu effe in
natura flabili, unifvrmi femper,a Pbilofo/ phis appellita kcctx
TceCrir,rubore,aut fundamento fando,cuius fcilicet firma/ mentiific
fundamentu,ftabilitas xterna, fanda, Deus, inquit, fundamctis fandita/ tts
fubnixus,per omne natura inambulatinon quaft materia miflus, fcd in cxcelfo
throno diuinitatis fux, mirabili modo regnans in coelo, etpcr omnia diffufus,
uelut Sol flammis terraric opera omnia luflras. Sol cfl exemptu inuiftbilis
dantatis eius . Quam magis Sole intuearis, td magis delufus ccccatusq ;
difccdas:flc oculis temere in Sola tllu defixis xtemu,periculum fit,nc tenebris
offi<fts,non modo cognofcen do nihil promoueas,fed noua caligine obuoluaris.
Parte alia,poflis ex Sole wflbi/ li,inuifibdc no[cerc,ftdaritate,fl unittcrfalc
prxfentid,fl caufam cur eo uideant et uidextur omnia, coflras.Pluraq;
alia-PhUarchus ite in e o,quc infcrtpfitdehis qui fero 4 Deo puniutur,fx pe
fmgulare,naturalemq ; Dcit appeUat,et ei mirabiles, fu fpiciedasq ; Theologia
laudes uedicat, quas m nojbris literis audimus fxpe cofond rr.Kxrx
vrAdrtuyx,w(trTa>y xccAwy, o diostxtrrcy ty y.ltrai isccf>x<A<ly/
fut amivHy x^vrlaufl-foyaitotriy Ky-oxryvnots 7T&S «« J 909 Tpj/ wJHt/lxriJolt t«Sj
flvrccfaivcis.uixta P latonem, inquit , omnium bo/ noruboncftorumcfaDeus in
medio, feipfum proponens cxcmplu,uirtutem huma ni bis qui pofiut [equi, cocedu
afitmtLmone ejfe ftbi.SiciHe. Nonne hxceft Theo logii noftraf imitamini, inquit
ipfe , Patre uejlru qui Solem fui orni fiat f uperbo nos et malos.et ide
clamabat,Difate a me, quia mms fum,et humihs corde. Et a/ H iit deco,Omnis
Cbriftt a&io^iofbra ejl infbrudio-Sic Plato cr Plutarchits,huma na uirtute
pcri,nafci ex afmilMonc,et imitatione bonitatis diuinx, quoad fis efl. Nc<J5
enim fentiuntnos ad infinitam bonitate eius, quantumuis conemur, laboret
plufqui Herculeos exantlemus, afrirare poffe : fed dicunt quanti humanx uires
procedant,ufq; quo naturxdati. Hunc igitur uirtutu fontem refricias, m ei uelut
freculi acfrecime contuitus tc formes, componas.Refricefi parcit hojtibus,an
fit beneuolentiftmus,bonori fimi effiififitmui largitor.Agnofce
puritatcm,cando/ ri,cxteraq; qux f 'aeris libris decantantur. Hxc imitare. In
libro quoque aduerfut Principe impentu,fic
fmgulare,naturalem<^Dcittommat,utei dicat feruire P rin cipesad
cura,falutemq ; hominum,Ut ea bona, qux largitur hominibus Deus, par/ tim
difbribuat,partim adftruet:<xA*Qisi£Oy sJV a//7*S uuotjovs « fxovfxs v/
WHfiJuy vpbs «vSfoinsuy vmitstXfap (& <r(of itpiccy , o^tos wyQioi
Jli<Aouny irSfeesrotsJoc /\ n/iunjix A (pv/icthlouri. Hxc aute ab eo di
ckur,qmCbrtfranx,M.ofdicxqi religionis uix nome audi ffct,folo N aturx lumine
fkpleriorutp Phdofophoru bonori,eode naturali iudicio,ad ueritatis ueros fvntet
ieuedur.Scmre D {o principes ccudifbributom,confcruatores<$ bonorum, qux
Dtut largitor hominibus effudi ffet.Hmc magnus Theologus noder dixtt,Qui po
teflati refijhtyDco rcfiftiLPatetur eunda bona,quemadmodi nofrri,coclitus defeen
iere -Omne lati optimu, et omne doni perftdi,defcendit furfum aPatre luminu ,
inquit Hle nojler. Plutor chus aute, dari d Deo bona,honejla, qux per Principes ue lut
minifbros eius,dijhribuatur,et confeructur. Ide imagine omantis,moderanttsqf
eunda Dei, Principe dicit, cm no» fit opus Phidia aut Polycleto,ud Myrone fcid/
ptonbus,fedtpfe feipfum ad fimilitudine eius per uirtute coponat: o tpytay A «/
Hmy Sii tet woJiffec KotrusrroSyOV epjdiiv t/ltofiioos 7rhxrfovToS,Qv<f'b
itvfwos, «mWtcS sevfoy w$ cyxtof ifx Sti <Ai aftfile tu&isas.Hinc toties
fmguitris Dei nominatio, hic Ha Theologia , quodab coci da
moderentur^omponatur,quod omnia bona ipfo largitore contingant • Demit
tftbdmagpciut(mPrwcipcs,qua<kreuocantureti4indiuinislitcrts, E lohitn, Dij
diuim. illum Prinape,pulcberrimd imaginem fui uel ftatua erigere , qui fe dud
ttis ubrtutsbus ieddklerU,wfigne,refredans archetypi ftu. Principe quidem ima/
g inem Do dicit,qu6d tmpcrat,domwatur,modcrxtur,componit. homines item fett tu
nihil maius a fj equi poffe, quo frui Deo queant , er qua/iexDiumitatecius de/
libare, quam ut uencrantes perfcquentcsfy bona qux <d> ro p o fodentur,
ai uirtu/ tet contingant. In c^Quifcro iDco punmtur.ovyiifisiy ojt y-u(oy
**&f* * «i • «nrrt# ?.» ,r. . tatohtxmp Stw wi<pv* tty . * 7
»***<rs> \gu. ftaftt i£y t>* «fcM'4) KX^aiy ygx xyxdSy, w ccfirny
mtdiscurSeu . Sedbreutterfum/ m quaque pcrfequar , qua uelut ucrus, naturaque
apprime nam Theologm tfcm Plutarchus fcnpfit C T fenfit de fummo Deo.lneo,Qui
fero a Deo cafligan/ tur , patientiam fufhnentiamq; diurnam ( ob quam uocatur
in findis litteris yxu Ufofhiaos ) exempli effc debere utrtutis nofka, CT quos
moueant dtda , fidafy magnorum utrorum , iramq; nonnunquam retundant , multo
magis debere hfarrees. Det m refacientes,qucm neque metus folliatet , nec
poenitentia mutet, fero er cundanter ad poenas procedentem, fieri meliores ,
putantes partem dmt nam effc manfuetudmem ,«{/ c &tis 'tv<PuKvfTtu, quam
Deus claram ojlcntat. hic enim commendatur celeberrima illa infandis literis
patientia ; dicitur effe di/ Ni na uirtus, procedit etiam ad alias Dmmitatis
uers laudes PluUrcbus>non effe,ut mt Hf ftodus, humana faptenda animorum
latebras per facere , «AA« &tov, fed Dei . Ineo autem quem inferibit.
Quomodo fe quis citramidum laudare pofiit, M tari poffr muidtam , ft bene fida
refer as in D em , nonnunquam Fortunam. B/ mendat etiam fcntentiam Euripidis,
dicentis, Deus magna curat, parua relinquit: iyu </li th th\v ovfiy oi/acu
trirfvastiy: Ego uero fortuna mM arbitror pcmuttendum.Quanquam alio loco id
rmlcctinterpretando^iquidem cernna flriscft literis, Nunqutd Deo curaefldc
bobus { Magfia autem qua curat Dcut^ funtresbmana. llludm eo quoque
praclarum,quod arbitratur ai utrtutes obti/ nendas,opem diuinam necaffariam .
Manfuetudinemq; craquitatem animi, qua prius aff>era,duraq;
uideretur,experientiam ipfam auxiliante Deo docrre,et oflen dcre,r.cmm, quibus
cum degas adeo dulcem,gratumque effe, ac iucundam,at<fc ei qui pofadet. a$ty
cituuttg u StoG 7i<rt/AA*jW*i"y©' lGeBuri<ny h tus/ pet
kol<riy\*.«vlw, en t» i/Axy *6*n,tc] irfxoyiy dUAavfyimoyy i’</liri rr
trvvovmy #bj/ ov 7», t(griQiAsyygu cc Msrty, <fc no- ro?? T^s^a^i.sic quoque
m eo,quem hfcripfit, De fortuna Romanoru,quem admodum Plato , ex igne er aqua ,
uelut ad mundi conftitutionem rtecefftrfjs ac, primis, ut poffet uideri de
tangi,opus Mfr,/ir tempus pofl Roma conditi infteu fiiw.pitTCC 9i9v,Tvynp *gU
xpiyHyiUlpatn, Kptc crvtlfwtny.Cum Deo , firtunm,<zr uirtutem tnnperaffe,cr
coniunxiffe. Primis quoq ; feculis tllis,urbc erefeente uchemeter, quod
necfimes, nec pefliletu defeuiffet, no htmmueonfi W,fcd fortuna dtuini
fafa,tempora iUa gubernate: «cot/* *rrpwr»V*« ti/€* /tue?,x AA« 9ttxs t VX.1S
fcjriTf mm/ovens ¥ ketifSy tn.urxy.ln bisappi’ ret. omnigena Theologia,fiue qua
conditionis mu maieflas,ftiie qua imperiu, ad mmflratioq; pertinet, omnia fumma
fapietia cofona ■ \deineO, qui efl De doeu/ mitis Rcipu gubrmad^ait Principe ad
maxima,poriftmnq; debere re faeere:*S ■ •rg noa-y-TS §*<r<A tt)? 5*
xyayyXfhefiTXi dtix, t* <Ai yiltfx u<r tv/ Xhv ctytk vc: Quemadmodu Rex
mundi. Deus enim magna, ingentidqi euraf pahu Fortunx rrtwqwt-Hic Regem mundi
uocat,m cernis, Deum.Quemadmo/ dum no . Ut dum Hofter,Regi fecularum immortali,
muifibili,foli Deo honor &■ g!om.Parud autem dicu ea,qux non funt udius
momenti Quanquam et eu, cum uult,rcfricit, ' ut idem fupenut. In eo autem.qui
ejl De non focncrando, oftendit nihil nobis de/ effcdiuiniiui:c\rroos iiniy o
diosdtfttwsfvAfap t fccvn£*y,(& tffxjjticty h'Mcd*m>, &
rfee^vt/jLUTiO(/ftai/ tMwtfot to/xtp. Sic, inquit,dat nobis Deui ligieam
menfam,peluimq; tcRjccam,ngidamq; urflcmfi liberi uiue/ te uoluerimm.His
oftendit , mhil 4 Deo nobis defutwnm, modo placeat libcrtxty tuBis nos malis
dedere. V AffWaurc Pluiirchum omnia facirmta in Rrpublica .honori» Jiufni ciut
ii . Dcu.n erte Hairtra hominum<p D<uraq.,crcaio>cm amem mumli.
Huncpnfco* ' lucti totim ordinis, haroimurcp .tutorem. Principium iuftitix.
Vtuens xictnum, t opiunum.Dx menti malos tum non fcuflctcx Inoi Juuuonc ordinem
fccifle.Op* «im :raaiiifl.cm,plcnuni:mtfl..ij,imraorrjlcm, btatoui, beneficum,
uiJenttmunl. • otrfj. Cap. VIII. SEd cj quoque mira, peneq; de noeris coekdibm
fontibus manantia , aut ucriut dc fonte naturx, qui c 7 ipfe fluxit k coelo .
Siit, inquit in eo quem D c politicis documen s edidit,
dkSbnbunones,Urgitioncsq;primm gratis. Ua enim dcuincumt, detinentq;
accipientes Tum ex occafme,cwdem,honc{lumq; prxtextam habett te (tilctTiia»S
Siis marrus ayov<rH$ta(>bs tv<rt/6(/ety ; Cum honore Dei, ducente
prorfusad pietatem. Ingeneramur enim ftmul multis ualtdui affodus er opmio,e)fe
Diuimtatem magnam, & ucnerabilem , cum quos ipft honorant , ma/ gios<]i
arbitrantur, fu largiter C r prompte utderint rrtfi rb S uop, erga Deum
profufoSiaccenfos. H/c P lutarchus , non Cbnil ianus quidem , fcd rationem tan/
tum Natura fuggrrente;m Republica,inregno,qux fiant, prmdpio uertenda effe
adcultum,honorcm<p Dei- Populos enim uidentes Principem , pietatis colentem,
bberalemq ; in onmt religione , cr cultu, arripere de maieflate eius ,
fanflitateq} perfycftiorcm fentaitta. Hoc religionis noShrx fundamentum: hoc
principes, qui. funt padares populorum,iubentur:hic rerum huwanXnm uertitur
cardo. Agno fat Plutarchui,fitctur,pradicat omnia mwKra,dtgmta‘cs, honores,
largitiones, pomp.is apparatui, pnuatim cr publice , ad Ironorem Dei ,
quemadmodu m focit Bauid, Solomon, uertenda, unde pietas in populo nafcatur.
Videatur, conflet, qucquid honoris,magniflcentt£ impenditur in Republica,ad
honorem Dei fieri i Princtpe,aut qui afiidet gubernaculo. Hic igitur O"
fmgularii Dei cfl nomen, & Uult,qaod noflrx [em er liter t clamant,habai
certa , flrmamqi de maiejiate cius ac uencrauonc f en tentum: Omnem largitionem
reforn ad honcAutionem eius, e/ amq; cdcbrcm,magi:ifuam,cam magntf.ca,hbcrahqi
pictate.Has trahit c pedo/ ribits hommmn Natura noces. Si nulla ciam afforent
oracula . I» eo quoque, quem De quxflionibus Platonicis prxtitulauii, quxrit
cur Plato uocct Deum tuet/ "Jifcc •aiilcopxgu.nsoucr^. Patrem omniumac
acatorcm : refpoitJetqi Pa/ tgem effeOixy fuy y LWkfuv,gci:i:orum Deorum ,
atque hom.num , ut Home/ ms ay pellatxreatorcm autem ratione , uita $ carentium
i v Pater mundi Dem, H %i% A f* cpua mundat ammal,plenum uiUc.motut.Hic habet
et Deos gcnitos,nempecred/ tos,non atcmos, er I oucapud Homeru , ttc Philo
fophos ejje ucru fmgularem Deum,Patrem hominum atq; Deoru:Sic Deorum,ficut
homini*: Homini I autem Kt> fkdor,opifex,non procreator. I» eo quofy que De
primo frigido copofuit,mo / ieratorc Vniuerfl Deum dicituyu o<r*
cAiXKOirySy,^ BpaGlvaiy c Qtot ccp/ fwntds XSt A«7? Kj yxo-inbs. Quscunq»
inquit, moderatur gubematq; Deus, ob qujcuocatur Harmonicut,Muficus. qui fuennt
auti hi,quiDeum Muflcu,har tnonueq ; autorem jiterentur,declarat in eo que
infcripflt De MuflcaiT^ yctff m\f «rrcoy <pof£y ,*y t$ -r «st ftiy surtrty
ei y>y irvSxyopxy,K) ceflyy fteyM TtAxreoyXjKf ei Asinos Tccflytucey
<fy.M<roQa>y. xk inv yxrrU «ens yiyviSSi,ugk ovnsirxt
\<pxo-Koy,ncwTccyXf hx&' xgyo/txy veri •f fliov KftTtco-Kii/tfiofi
cpxa-iy. Qu* funt. Na reru omnes motus , fldcrumcfr conuerfioncs, Pythagoras,
Archytas, Plato, reliquiae prifeoru Phdofopboru,non citra muflea fleri,ac
conflare dicere folebant,omnia per harmonica Deo conftru Qa contendentes.
Agnofcisuocesuetuflatiti Vides prifeam pictatme, naturalem de Deo
philofophid,celcbre femper,quo magis in priora fecula refriciastQue di xere
condidiffe,fibncafJe mundu, tanta harmonia, tanto ordine, concentui]; reru, ut
emer ferit opus indiffolubde, nullis caftbus interitura unqud , ttift folus
ipfe re/ foluat,quifolus ubifmt uincula, quibus ligauit Vniuerfum,cognofcit .
Huncom/. nes omnipotente,omnium bonoru fbntem,ordinum,iuftituc, umtatts origine
apto Uerunt,ut mirabilis flt,quo modo perfuaderi potuerit hominibus olim cultus
horni ruim befliarum. Nam Chryfippus eodem autore Plutarcho (quod iit Legibus
imi/ tatus efl Marcus Tulhus)x yxg <fay tvf «y -a5 JUkkiocvvhs cttomy a
pylau, x?Any ytntny ht^U-t <Aik, kj t2 koivhS epi/cnas : Neq; e/ flim efl
inuenirc aliud iufatue principiu,atq; ortum, nifi a loue, er d communi na tura-
Hanc Ckryfippi fenteiftiaMarcus fle expreflit. Orta aute flmul efl cii Mente
diurna Quamobre lex uera atq; princeps, apta ad iubendu, er ad uetandu, rado
eflreda furnmi louis. I ouc,ut uidesjuocat Mentem diuina,crea'roreq;,ut uiftm
fit perius,omniu:Hunc ordinis harmonixq; eunda repleuiffe , quia fons ipfe
iuftids er equitatis. Eum Antipater eximius Stoicoru,autore eode Plutarcho e
ode labro, quafl fccutus Ariflotele dcfinicbat-.ihcy roSy-iy £woy yxxxfioy,Kj
a$$xf/ ity,Kj X\j7roiHTmoy cwfyu7Tuy Detm,inquit,fentmusrcm uiucntcm, bea/
tam,cr immortalem, hominumq; beneficam. Artflotclcs autem in Metaphyflcis:
<pctfj$s Jiv>y fioy W fay «i</lioy,xgKoy , fist (a >» ^ cueoy
<ruwtx«? I(pcc »</'<©' vsrcif^e TW 3i£>,fS\a° ycef Sto: Dicimus Deu
animal fempiter num,opimtQwctrca uita,et £uu perenne,acfempitemu,ineft Deo-Huc
ipfum cuCkryflppus pr«f/ccijjr dixiffet D emones malos ad clades er calamitates,Plutar
cbui redarguens Qbryflppu,bonSi,Kege,omnipotente'q; fle predicat :r>
<& <?** AVS .. >o| ' 9xiJUu4inxS\KTtfovoi<xs uSiyKfnicurreet
vristtaixS totdisrtaft tt&s ItK X$\yayKhHit.xi ■? 6\x,ns$fat^ HcccrvMcof
t&n$is kj\icxAhJois <rcc[ {cbrectS hj 9pxrnyeii, </lotKH<r<fs
\.7mpo7c^\jonoe,t(j metofirros xzzl %-t Kjxitopirw , kj 7TXf0imntms xeiszs: E
jfeautcx prouidenti a Domo/ ne s malos, ad has prouincias delegatos, none crime
ejl Dei,ccu Regis ,q Satrapis Improbis, uecordthtsq-, gubernacula
permittat,fmatq; ab his optimos negligi,et in eofdebaccbarifHoc loco Plutarchus
primuno Stoicos modo,id ejl, Chrijtppu,fed etiam Platoncmjety ipfummet
reprehendit, ftquando D omones hominibus curan dis profedos a Df o dicunt.
Sccitdo dicitur Deos moderator Vniucrf,qui bonos be nignosq ; profidos,non
improbos adhibuerit ■ Tertio dicitur Deus non permittere malos improborum Damon
um pote flati. In eo<$ reprehenditur Chryfippus , h ut m dogmatis ajfertor.
In eo quoque carpitur Chryfippus ab eodem, prodicatur au tem dtuina maieflas ,
quod cum Chryfippus diceret rebus necefiitatcm admiflam: 1(SU M*P, « 7TV A V
r> “3® CUr&yKHtiaWIKTCU TUS 7S£XyHX<riy , JJTfc KfCCTa itcumty o
7rxjvTVC,yjpfv>y tuains fioyeJtoiKarxt. Atqui,inquit, ii multum
necefiitatis,rebus eft admiflum,ncquc regnator omniu ejl Deus,neque eunda ad
rationem nutwmq; eius gubernantur. Ex his admiranda multa, er coti tra
nonnullorum Phdofophorum etiam ipfius Plutarchi fententiam coUigjun / tur,de
materia prima,quam Plato, fecutus Timoum Locrenfcm, quofdamq ; alios
fuperiores,Platonem fecutus Plutarchus, arbitratus efl fempitemam ante creatio /
ne m.eiep motum quendam inordinatum affui ffe . Stoici cauftm malorum , De
o<£ refiflentemdixcruntVtxc cum ratio doceat uanifma, pueriles (jj fuff
iriones e jfe, tum uerior autoritas eorum, meliora fequentum , animoq; ueriora
cementum de/ AruitjCr refellit Quanta enim uanitas duo principia dicere,/} Deus
folus otemus , folus omnipotenSyCuius omnipotenti manu jieri eunda poterant i
Si datur huic ra/ tbne docente uniuerfale rerum gubernaculum, uniuer falis pote
flas , rtji Deo paf m it codm,ac terrx,eicp obedumt omnia, eundis id unanimiter
jbtentibus, cur e/ tum fupra materiam primam tton datur ei pole flas,ul eam
quocunque ucdct,duce ret i Cumejj docuerit eum ratio omnipotentem , ut cui
pareant omnia , cur bocipfa rerum uniuer falis obedienua , non docebit eum
eunda , quo parent , creaffe . Si paruit materia,paruit quia talis ab eo , quo
pareret, fida fiut.Si Dc/ us materiam non feciffet , fequeretur, quod inducit
Plutarchus , multum ncccfii/ tatif uiolcnhoq ; rebus inefje.Hinc Deum
omnipotentem magifkumq; omnium, et dominum non effe. verum Plutarchus m libro
de •4-vxoyorix,non juam,fcd Pia/ tonis referebat fententiam. Hic Deum fitetur
omnipotentem, nullam rebus ineffe refiflentiam,uiolentiam, omnia ad nutum eius
fieri.Similia feribit in Sympofijs,De imk magnum ex 'mordniata,confufaq; rerum
congcric,ordincm ftciffe , mundum tdidiffe, omnia fuis locis diftofuiffc ,
pulchenimmqi mundm,ex deformi fimo t* . • m i rcdiidiffe: f ^ "ttj 9ty T&y ypn vziy,uj
iffoLiyerr®' u£k rcc otrrte, sAiwoiccp. yvctirr$ yttf <f£iy \.Kfivto , xgu
<rvy «/t£ , i(gu 7n&* cur&y , Neque enim Dem maj I bemaica indiget,
uclut organo,quod agat er conuertat mente a genitis,fiftisfa ad ex quxfunt- Ejl
enim in iUo ipfo, er cum ipfo,CT circa ipfum:uel funt ipfa cnt Oa. Hoc magnum
in Plutarcbo [aeramentum , noftrartm Uterorum [acerrimum tnyflemm,per tpfum, er
cum ipfo, cr m tp[o effe omnia- Quia fcecundum om / mutn pnnctpium,cr,ut ait
Plato,cr idem Plutarchus, nr %A zyos ri xx/ig, peli g ut bonitatis. De eodem
[aptenter omnia moderante, in pondere , V menfura di/ fyonente eodem loco :
rxvrny o Stis Wccy<f Tity xyxAoyiayToii^fxyyx/ eri <fi>oty ngii
vttturiy irQ>Gey«td\>»[&fiHy ngu JUJlito-tasmy r> Jl Htuoy i&y
ceM<e#*« 90 \G>y </lay 7m&&w Jlxstioy. Hinc Deus in[erit rebut
inalogiam, ftue proportionem,qu/ tufatu, Nemefucp uocatur,docetq; nos,opor tere
fuere iujhtiam /qualitatcm,non /qualitatem iuihaam . Hoc ef, quod /quit
tasjubueetiuihux- idem eodem loco,quomodo creauerit Deus : ovntkcy fcT%/ [tu
TlVlipOTtH H90‘l*07niBy,A 7Tc.g«rnrTXliw VAJIJI &7l{fO\fV<r(t\) v Ut
yify tcj 'j ecrxfixy Kf 7rjwyyi\GXy ccutm^to ctj>isvy,ty ip n f&Icnoy
K7re^ey aaidorny nx\uy v rrxAxwy.Neqj DciJ alto modo muttit ereaffe, quam
\wentemterminantem'q; materiam infinitam,non mig/iitudine,et multitudine, [cd
propter inordinationem et errorem eius, quod erat ei optimit,[ci interminatum
infinitum [olitis pnfeis nuncupare. Hac iUe-Sed docuimus, quomo 4o(ne(p enim
ueritate prorfus agpouerufldc materia fendre deceat eis /tema,no areata -Fuit
error, fi fuit 'mPnfca PhAofophia , manans ex libris TrifmegifH, OAis quc
tJlofis haud [aptenter mtcMlis , Terra erat inanis C r uacua . Non erat in
/ternum ■ Quxnquam duos habet fenfus, ut Uquet ex fonte . 1 nanis er nocua, aut
penitus nihil, pmxioiton formarum modo , Sedipfms etiam ma/ tf rU , uanitas
omnimoda m /ternum. Nilnl enimeratante, terram , primordium* findamentum ‘que
rerum - Quddfunbilantepimordum-, ne edomante ea* mu, ex primordio .#Akcr fenfus
, ut [uperius , /wt prius feminarum confit/ jum^ongenes ex terra cr aqua :
Verum non in /ternum, fuit ut fundamentum naturaliter antegrediens omnem
[ubfccutam creationem . Sed b/c toties exagf 1 tata mittamus . -Singularem
quoque Deum Plutarcbus nominat, C Tab copte/ cari mortales bona dicit:
'wxyJt-Tixf *yay lsiy,tvx«y.&x rey Sicy <At Aveu , <Qf> exovs
yxAxKOvt, K V* rrv^jyam faitjoieoi , c£c cwttP XTrahG7T0irr<Sr
ewocnftii^uxiv m <pv<rK fixnpovoK vlut Kfitrtpn Qjucimque* inquit , quot
non funt apud nos precamur Deum , ut largiatur moUes rores moderatos que
turbines , ut femper reparet Natura , quod deficit , fervant temperiem His
conflat mortalium uota, preces'^ olim,ctfi colebant pgrtcnt^fmu\acbra,tn
unurnfingularent Deum ffethffe femper , Na/ turMuo nihil ejl rapaciusMc ad id
rapiente,quemadmodm nemine docente, ai cibos* % t*9 loue,Plularchus idem contra Stou os.od'i
7rccTf>u> s S K.9^ vsctfos,HgU\btii!si6i "^tvc. etj>isi-A.)(vx;
tffl mvJlcc>oyyis Jjoxyx JIhtvo yiyet,Kj notKHXoy, Uffx. TrsPiViutStS^Htuzfs
Sy r>y *s<ryoy,&Nsx 5koS{/ >'~j cuf^fdnruy xsv it^tvoy
trvvvoy.H<re^Bfl(ey yst-neJlKHi , iyu KfsxHifcy.o^yv^BfO)S,stffi HXKtg
la>s:At patrius,inquit,cr fupremusjudtfimusq; lupiter,cr, ut ait Pinda rus,
optimus artifex,non modo Jecit hunc mundum, opus vigens , uanum , artifi/.
ciofum,fcd etiam uelut urbem communem hominum atque Deorum, qui iuRe,be/. die,
cum uirtutc confenfuf, in eo habitarent. Quxnta,quxfo,quam multiplex his.
plutarcbi didis Theologia fubejlfDeusfupemus patrius, quid nos ut pater tuetur,
optimus opifex, conditor mundi , Deorum , hominum‘quegenitor,qui tanquam ex una
fltrpc nati , in hac ingenti , decora , puclara focialtter urbe , dege/
rent.Fadus igitur d Deo mundus, non fibi,fed Dijs er homimbus:Coelum,ccelt Do
tnino,terram autem dedit filijs hommm.Dijs,id eB,Angelis,datum calum, ho/
minibus terra- Sed Dij diligunt homincs,fepeq; uentiut ad costhomines eos uene/
ratur-Sic una urbs omniu,confcnfus unus,er pater idcm-De quo perlnbct fentire
Stoicos-.Kvroi A Tuy KttAaii / cc^yfiyx ya&oy orrx Toy Sioy rrotno-r.lpfe,
inquit,Principium bonorum,Deum bonit faciunt.Et contra eofdem,quiccnferent
plera q; Deum nolentem prudentemq; malafeciffe : 7Tfd>~foy jr\Qvy'r\ Ksouxy
yeyovwou, •? 3-ii TtfLoiay wazrtf ro (fouj^ay\.7riy^xy.y.x ys.yo* n Yp\ tHj
ttJ) 7T0it)T& JinM<rty,7rx<rxy tmvoixy x-rtmet 5 vsrtf SctMtt:
Principio, inquit,exdtijfe ex diuina prouidcntia,malum,malitiam,nequitiam : ceu
fi malum epigfamma,pocta uo!cnte,cxiiiiffet: nihil abfurduts poteft cogitari. O
Plutarche diurne, dux monitiones,ca8igationesq;, in te, Philofophosq» ex his
di/ Sis tuis colliguntur de Dxmonibus,dc materia primaiCum in conjf jjfo fit,
Demo/ nes effe malos, autoresq; maloru,non fiuffe,cum crearentur, nature huius,
quia fu p erat te tede eundas abfurditdtes,mali alicuius jiteri Deum autorem-
Sccunda,no effe malam, ftue maleficam materiam primam. Siue enim Deus eam
creaffet , non malam creaffeuftue non creaffet, quod abfurdum cfl, tanta tamen
bonitas eius fit/ iffct,ut euincere malitiam eius,cr abolere potuerit . Deam fecrfle hominem animal
placidum,fociahile, Amore patrio tum hominum rei at- tendere. Omnia circum mare
&tcrrat prorpijicnic , omnibus confulentem.V olu- taie cius,
pulchcrnmaqtixquc fieri. Animam cflcinftrumentum tuis. In eo ftmpilcr- namcBc
pr*Ccntiam.Homincmadcogno(ccndum fc^iiXe. Cap. IX» -Vnt alia multa,qux netp
rcligio,quippe qui coleret Deus Grecorum,nec reue U ^do,fed Natura duntaxat
fuggefiit,de jingulari,naturaliq ; Deo didat Plutarcho , i quibus efl in
eo,qucm Dcdtfcemenda adulatore infcripfit,de fuauitate amicitie loquenyfcutftt
iucunda Iux,ovtQ> t<s d jB ico yi /aes y 0 9t cS,ccus xvix epzt<fgcJ,@
y\VK ?rf o<tQi\h TXVTHStsrxgtvo-iiS , G? <rivX7ro?txv/ ov<mc wrci
H<rt:Sic admifla Deus humane uite charitate, c r amicitia,cunda le/ U ,
dulcia , chara , prxfente ea uerftntefy nobifem , reddidit . Hic Plutarchui cur
i8 . VI; ' cur homo fit anima I placidum , amicabile , focictatis amans : cur
amicitia , chori tusq; uigeat, agnofcit Deum autorem . Tacitcque illam Mofaico
Theologia par/ Hrm confitetur, qua retulit hominem ad imaginem fuam,Deum
fecifie.Ea enim ima go Dei cum primis fitit,quod quemadmodum Deus efl pladdus,
mitis, bonus,amo ' ’ lisibcncuolcntiaq ; cupidus,tenax,amator,amans,cr amari
cupiens,fic animal cre are fui fmtleciecreuit- A ratione uerofenfu cognitione
nafcitur amor, feritas enim tjlnon cognofcentium. Ergo fecit animal proutdum,
fentiens, qui facere bcncuo/ lum, fociabilc, mite decreuerat . \s aut ore non
Mofe (alum, fed his etiam , qui nec. Mofen legerunt, nec ullum Numinis
prxfcntiam ccelitus habuerunt, fed unam Na turam ducentem fequebatur, Deus fuit:
Quicharitatc beneuolentiaifi, pedoribus, humanis infiratajngenijs']; placidis,
fmultbusq; fui nobis concefiis, humanam ui tam alacritate , iucunditateque
rcpleuit . Eundem fmgularem Deum nominat , ei/ que prouidentiam humanarum rerum
attribuit,qui patrio genus humatmm gubcr net amore,in eo, quo confolatus efl
Appotionium : tJs jccf 0] </It(/ e 0 Stes •uret/ ffiKii urfO&Slx g,
j(gtc KyrBoyvsos t cnj «r&gcwilot/ yivot/C urfOCfwpitvGZ rcci*ifaovTCt
o-vi*Bv<rtsi wfOifcclyu rtixc \ktov fny ,auf>ovs: Quis, \nquit,nouit,an
Deus paterne proficiens cr confulens humano generi, cr pro/ cui afedans quo
pofiint accidirc , fubducit immaturos aliquos e uitaiHic et p rcui dentia,
paternamq; charitatem erga genus humanum , cr gubernaculum, rerum item futurarum
pro f edum Deo uendicat . Optimam quoq ; rationem confoldndi proponit relatis
omnibus ad prouidentiam diuinam,cuiufmodi celebris efl in fa/ eris Uteris,
ibidem quoque Deum fmgularem nominat Je quo fepe mortales iniu/ fle
qucrantur:Qjti, inquit, fortunam lamentantur, poffctineosdici. St «(Jlirot
terni* oi/</iiy,xfa' xvtoC <rv <roi:Dcum iaduram (ii nulla, fed ipfe
met attuli/ fli tibi, per focordii et imprudetia, quia ferre nefeis aduerfa. In
Sympofto quoq; re feres O none ucdit fuper Delphinibus incolume, qip iniufle
nauta in mare demar jiffent , Coelum fleti is ferenu fu fidente eu ,
confideraffe, fecu , uc Zk feiy ac 5 ' vJIkhc o<PtccAhos ecfa.ee 7rx<rt
tsZis 'veia-rcma kvkAu b 3to{ tvc Ttfx •ifdutva uigi yvvrt k 91 SecAorl xy;
Quod non unus duntaxat fit oculus iu/ Jl itio, fed omnibus his proftdet, Deus
profyedans circum , quo terra cr mari) ge/ rantur. Aduedumque incolumem,
««rSurScciSiov nvBipvHirU }\yorlvxt T ny k oyii Jliiy, Scnfiffe, Dei confilio,
uedionem illam Delphinum fiiiffe . Is De/ us Plutarchi,efl Deus, cuius confiio
lona Propheta proceps adus a nautis in ma rc,exccptusqucucntre Ccti,tcrtia
diein littus ciedus efl incolumis.Pradicatur De: its,omnium quo toto in
mundo,mari,terrisque geuntur, pro f edor, cuflos,cu/ ius non unus fit oculus ■
Sic nullis mortalibus fuit unquam obfcurum,quin unus, effet fmgularis Deus ,
humanorum operum contemplator , quem nihil, quo/ * cunque loco fiat in
mundo,latcat,tam cernentem maria,quam terras. Rex i' em Aethiopum eodem libro
dicit, ebfiAsyuIrrxToy.&ibfrVtitifimi omnium Deus, ‘ > Cui refon/ 1*1 CuireffondaThales , nrp4<rj3vT4Tfl//
Sikxyiwvroyyctp , Antiquifimam rem ejfe Deum : Ingeneratum enim: In his apparet
conjkfio fmgularis Diuini/ tatis . Sus Deo uers dotes tribuuntur . Dotes maxims
bonitatis , er incommu/ vicabilis sterilitatis . Deus antiqui fimus dicitur ,
quia folus stemus , prstet tea nihil . Solus iUe ingeneratus : cstera genita,
uel fida . Damnatur corm imperitia , qui ucl materiam fempiternam, antiquifimam
, uel mundum quo/ que antiquifimum , id ejl , sternum dixerunt , plufquam unum
antiquifimum inducentes . Spccioja deceptio patet eorum Philofophoritm , qui
unum qui/ dem antiquifimum , fed mundum , cui dantstemitatem , idcirco non
antiquif/ fimum dicunt, quia in sternum pependit dDeo . Eormofus impoBurs color
; Senfus clarus Antiqui fimi nunc ejl , non quod antecedat natura , graduqu e/
uniucrfa, fed quod tcmpore,stcmit ate.td enim fonat Antiqui fimus , er co
fenfit protulit Thales prifctts Theologus . Eodem libro dicitur, Haud mirum
ejfe, « tcc xkTAisx vtgcuvvrxt 9ta yv&w.Si pulcherrima qusque ex D ei
fententia per fetatur. Ejfe enim inftrumentu anims, corpus:d ii </lt h
"4-VX*, Anima inBrumen tu Dei. Et quemadmodu corpus,multos a jcipjo motus
habcat,plurimos ac pulcher rimos ab anima, fic rurfum anima d feipfa moto,plur(ma
operari: ,7x<f‘i tZ Sta vrccgtyii ^cofatuoi KccTit/d vnii/ HffU 7 fasr</
ixt/Tuii,n JievAoiTO: Multa Deo cedere utenti, ut dirigat fledatq; quocunqs
uclit, qusfit omnium inBrumen/ torum fibiaptifimum.Nequc enim squum ejfe,fi
ignis quidem er ucntus,aqua et nubes, (y h ymbres injhrumcntum fint ,<Ai Zy
c-aftm & 7giQu, rsoA Aa <fi bro/Avarhuffa cdctiga^aiois <fi ^mtvu
7t€p$ £</iy «TsAZsfiSiTTtt vwy \zs'tdrr6t ypooy.it/ooy, aMa yxTAoy Ifugx
Hyfytoy f1! ts 9ta Liv'ho\ sriH <ntvQxiS7ofx,AvfXt HAucn , tyuxvAoi
xvyaxQv<ri ; Qjtitif* multa conferuet , er alia multa quoque perdat , er
interimat , animalibus ad nullam omnino rem utatur , quafi qus non fiant ab eo,
fed ea magis ex potefta/ te diuina pendentia , feruire er confcntire motibus
Dei , quemadmodum Scythis arcus , lyrs tibis 'que Grscis ob fecundent . H<rc
e penetralibus Theologis ue/ rs , intimisq; Philofophis thefauris , in pctcBate
Dei motus animorum ejfe . In f acris literis, Scrutatur renes V corda: Intellexi
fti cogitationes meas de longe. Quocirca Thales prifeus Theologus rogatus ,«
Ak9<u 9w vs ccrBfcmos xJli/ Jt5>|/ xtoe ov«/lt (Asctvoovitwosiepi): An
lateat Deos quis peccas i Sed ne cogitas quide,inquit.Hsc etid funt qus
no{bi,Templu DciijUs uos. Habitat in uobis De/ m. Quid illi minus,pandentc
Natura uiamjenfcruntfldem in eo,qucm infcripfit, Jgnis'nc,ana<jua fit
utilior: JloL TVTjxpx /\ smyfix, 8iZ wtQotTng vrfioj tt oAetyigyxoixy
\zn»t«faifx:Quocirca,inquit, quatuorclemcn ta,Dco uelut opifei fubiacct ad
operandit. Nullas igitur uel ab fente lege M ofaica, uel ante dium Euangclij
iubar,natura uoces non dabat,inuitans omnes ad cogni donem |*o . tionem
fdentumq; creatoris fui. QtjM ctut j clarius nonnulli , ci teri obfcuriut au/
iiffent demunt uenit creator Nature ucrus,omniumq;ambagurn,apertis myRcrio ru
abRrufi fimis tke[auris,refolutor:Quo uemcnte,utdgata funt omnia bona, cor
roborata uerarum reru fcientia. Plutarchus item in eo , quem in fert p fit de
eo quod erat Delphis, Tu es,de Natura diuina alufime philofophatur, Nepis effe,
ut de eo qui eft, dicatur fuit uel erat, que mutationes queda,declmationesq ;
eius fvu,qui in ejfendo nequeat confiflcrr.x^ tst ep&vxi , G? 'tcl kcct
oi/fitvet yyi roy, ccfacc tjfl r>y ouoiva ny KKivHr>y,uj «xf oy kj
KyiyKAiroy,Kj v 7tfi rtgoy iJiy v<A' vsigoy,£</£ vwr^oy.aJie «s aiy tvi
in/y,-n ceti 7rvxftH§o>Ki.Kj inovoy XR-n fit 'oirrus oy,iyi.ycvos,i<A"to-cy.iyoy,
iJ& itAi«fftyt,iroy s/t't7rccvoo{w/oy:Sed cflDeus,oportetdicere:etefi,no
fecun du tepus , fed fecundu immobile inteporale et indeclinabile etemitate:
Cuius netp prius fit,neq; poRerius quicq,necp recentius: fed unas exijlens,una
prefentia, fem pitemitatemreplcuifet folum eft quoducrc e xiRit,non preteritum,
aut futurum, tteq; quod ccepit,aut definet . Hac apud Flutarchum phtlofophia ,
myflcrij totius M ofaici declaratio, quod dixit Deusdcfe,Ego fum qui fum. Nec
pofit hoc myRc rium apertius explicari. Declarat enim Plutarchus prefens illud
in M ofe deftgna r re totius etcrnitatisprefcntiam,cuincq; futurum, neq;
preteritum fit adttuRum. E jl enim protentum tempus earum rerum,que
preterieruntifuturum carum, que non funt,aut que non habent uel etaus,ucl alterius
rei,quod habitura funt. At De us habet, quod femper efl habiturus. Habuit etiam
fcmper,idq ; immobilc,indeclin4 bile- Quocirca cum regnum eius, cum
diuiniutem,cr bcaUtudincm,cu aliquo eu tis fluxu cogitamus, innotefeat nobis,
nos metiri diuina cogitationibus rerum fluen tium,mifcere no mifcend.i,fiUi
quemadmodum fibriettates, quibus amaror lingue cunRa reddit amara. lUud quoq ;
preciarum de Natura diuina tcRimonium , uclut e thefauris Phtlofophie cccleRis
depromptum: quo maximme probatur , nunqua non claram lucem mortalibus obtuli
ffe Naturam ad cognitionem ucn Dei. idolole triam autem
fuiffeuulgifupcrfbtioncm . Contra Epicurum Plutarchus probant quamuiam
aduoluptates,iucundamq; tutam putaret fe apemffc, auertijj e potius a magnis
gaudijs:Effe autem magnam iucundUatem in cogniiionc,ccrtaq -, fcientia ucri
Dei, qua pijfimt quiq;fbuntur.Quantis,inquit , quamq; fynceris uoluptati/
busfruitur genus hominum meliorum ac pij fimorum fuper confideratione Dcii Vt
jit omnium bonorum Princeps,Pater omnium honcRorum, omnis pulchritudi/ nis.Qtu
nihil improbum pofit ficerc,aut pati.Bonus enim cR. Bonum autem nui la de re
incidit inuidia,aut metus,aut hra,uel odium. Neque enim calidi eR frigefi/ cerc,fcd calefacere Sic
neque boni nocere. Ira quoq ; a benignitate,iracudia a man fuetudine,ab
humanitate C r dementia perturbatio cr truculentia ,longifime na/ tura lege
dijlat-Hec enim ut uirtutis funt ac roboris,fic ea imbecillitatis cr irnpo/
tcntie-Uaquc Diuinitas neque iracundi*, neque gratificationibus fubieda eR. Sed
quod ytt» benefrcicndi,auxiliandiq;
naturam habet irafei, maloip afficere minime po kfl-Magnusaute in cedo
lupiter,mambulat per terras componens,curansq; omt ma.Cxtcrorum autem Deorum
alius eft Largitortalius Milichius, benignus: alius Alaacueus,malorum depulfor
; omuaq; Deorum [unt,iuxta Diogenem, amicor nun$ onmia communia. Amici aute
Dijs funt boni. ltaq; amicit Dei, uel non ejfe fortunatu uel modeflum er
iuBu,impofitbile efi.Hx c Plutarchus.QtubusintcQig mus, paucis dempus,eandc
effe fcientu Dei,quam capace ucritatis homine prot pterfmlitudtne Dei Natur a
docui ffet, at<fi eam quam fuis Deus oraculis demon r J^ijjrt. Eunde fmgular
e Deum autore,ut homines najcerentur, c rad cognofcat dundcemto,faMurm eo , qui
ejl. An rede didit jkviucs latita. (Aonii <Aii/ . 70 flCVTo.e otoiSTo
<pvrct,,@ fivrarxw wbfOtTroy yvrvlrt/ *£ tt{ yvmtriy tnssb thi odircu:
Videor, mquit,etia ipfam mti,omntnoq; ip/ jumnajci,cr quod generationis homo
particeps f idusfitadcognofcendu,d Deo fuJJedatiLFateturapeo luce,uita, natales
homtru datos, datos autcadnofccndii anniu autem notionu,Dei nobtliflima. Hac
potior tgitur,ad hanc conditus homoi . -1- k,E* al1? Phll°fcph0>9ul «*•«“»
BpiActue.Sloiciu aweoi fuu, non ChnAtanui. oeNalUra diurna, de qua
dcpnrdicetqax raerx litrrar concelebrant . Eandem efle . naturam bonnaiu ac
Del. SubAanttam dumum effit Sapientiam, per fertam Ara* . i • tlonem. Deum
cunrtiipioiplcere.munJuinguberMarr.Hoinuieinefle opificium eu* «.Ad unum D.um
rcfpiciendum ede. Ei pro bcncficifs grana* haberi oportere. " .. Cap. a. •
•• i fmEAdimiffo plutarcho, diurnus eiufdcm temperatis alius Philo
fophusaudienditt &Epifletus,non iUe quidem Chriflianus, fcd Philofophus,
tamen er uir bonus '9 fualts Plutarchus . Bonus autem Philofophus,et qui oblata
ucritatis u Natura lu/ fcm,intueatur,eamq ; fequatur,adeo congruet cum hodierna
Theologia, quia non gprnmentitia,fcd plena rationis cfl,ut id putem,
quemadmodum mihi fuu , pleri f/ que mirum. Is igitur Arriano autore, uelut
Oraculum , udut Propheta fic dtuino pedore fatetur* bcJAcc <£* 'ibayceQcy
ueptAipup . tUos ovp aans h vtrtst Stet/ , tx« «p x&t tIlL tj Pvtyt&oG
. tjj ovy varia Si oO% )ftfoi7o,a}fbsi ^om^HiaVmn^iom, vcvt, uhsfof, ,
bf&cs qvtxtcoSa rtlrup a7 iA£s fjaf tIuj overiety «nP &ycc$c vi . Deus
ejl utilis. Sed et bonu efl uttk.Veriigiturfmle>ubifitfub&tntta
Det,illic efr fe er fubflantiam bonitatis. Que igitur e)l fubftantia
DcifCorotAbfU-AgeriAbf fu.TamarAbfttMens,Scientia,Rcfta ratio. Hic. igitur
(impliciter quere fubBan/ , tiam Boni. Hac quidem ille <Hxit,quem forte tam
toto orbe corufcans Euangelium /Ntt a Platone, multisq ; ahfs Philofophis
Naturanfhanc diuinam didici fle . vidit .. ^*ur «,qui non Chriflianus
ejfet,uerttas obtulerit. Prhtrim Naturam disto .... rffe natwram,fubfldMtiamq;
Bonitatis, id enim etiam docuitCkriBttS: Nemh botw, mfiDcus. Eadem
fuptrisUPhdofophatus efl Plutarehus. Sed ante ormth 4Ktiquiflimus
TnfiNegtihis.Adhae^0n<aman^(^^, ni^ — * x Dimitatem, . ftft. OljaJrtii* fit
homo frmiUhrum,Similitudo Dei, iuxu Theologi! M ofacam, MAatio,bauBiis,his
confiiemr:<rv avo<rmxrvuc u &ti , yyfc Tt *V <***/ 7» ni?os
txiMulr ccyrout <rg «rj <rvyyir4ay-Tu,mquu,es abfafito,dc hbjtio Dei.
Habes aliquam ut teipfo partem eius. Cur igitur ignoras affinitatem
tuamfCurncfcis unde uenifatHon uis memimjfe cum comedis, qui fu qui comer iitfl
quem nutrisxum ut congrcffu es, qui fu,qu:s utaris . Cum in colloquio, in
€xercitatione,cum differis,ncfcis quod Deum nutris, Deum exerces, Deum cir
cmftrs.Mifer <y ignoras. Videris me dicere argentei quendam,uel aureum ex/
trmfecus.ln teipfo fers ipfum,ip[um coinquinans non fenus, impuris quidcmcoff
tationibusfcedis autem operatiombUs. Et imagine quidem Dei prafente, non na/
ieas horum quicquam ficere-.ipfo autem prafente Deo exterius, et afriaente cim/
At,exaudienteq;,nonpTibefcis hac cogitarcf Hac ad uerbu ille. Cum partem di'
mam homine appeOat,defignat afjbtum,fmdttudine, ex atema luce [anullam.
Eftautehomo Deus fidus d magno, uero Deo,paruus ipfe,fmuUchrumc^ ueri.
Quemlibet pudere debeat foedis aut fidis, aut cogitationibus inquinare fieri
illud excmphim,partemq; dumam. Mamfrfta igitur in his Mofaica Theologia confit
matio,Uim de nata , duiinitutq ; nobis donata mente, tum ci creatore
ftmihtudine. Urprttt cande creati hominis d Deo pradicadone,reor ex fapientid
Mofts, cuius ubertate Phdofophoru omnium audi efl dodrmatrovrv •? Jl gyuepyi
Kafxr ttwetcfAX m(f,Kecfcu<rj^vt^i <ti~f y. Huius opificis opus cu
fis,dedecoras ipfuiu Q&fd quod non modo te fecit, fed cr tibi foli te
crcdidit,et commifit. Neq; id mo/ io non recordans,uerum etiam dehoneBas
mandatum. Si autem Deusorphanum rv tibt commi fiffct,ftc fane negligens eius
rjfes, tradidit te ipftim ubi, neq-, pof/ dicere fidelius te ipfo. Hunc mihi
affcrua oiog vriqwiti, qualis natus c]},mo/ ' 4efhtm,fidclem,excclfum,fine
jhiporc,fme morbis, fine perturbationibus. Hac de tondmoncfcnfit,pradicaiatqi
hominum,Phdofophus bonus, ut ft quis aquus,m/ fasq> urbiter effe uclit,
uidcat omnes ftpicntes ucra Theologia reucrenter afjur/
fcntcs:HodiemaSapicntum,non priuatam quondam, fed untucrfilcm, humanam ipfam^
Naturaq; in pedoribus hominum injiram,atq ; inuftam Sapientiam: Audi ie
pietate, dc uirUiiumorigme,quam fentiat nobifcum,cr fugandorum penitus $
txttrpandorum uitioru quis fumodut:Pe8es,inquit,h.u7xvfce<Py o jk istyctA
ftoS v&ctAuy,9y.H vsflg novoyray Sioyet roMlrerTer, No efl aliter ei j
terc,mfud unit Deum reficiendo, uni iUicoharrendo, rebus cius fandi ficatum,
ajnquit,oltud uolueris,lugens c T gemens,fcquens fortiore, extra requirens fem
per ftliciiatem,xsfc pmAinod' wfuy ^vutxytirot.tKiiyc^^nratavriip, , bqnit txu
(tmiyoTMk:it Etnunquaminucnirepotens. il/ lic enim quaris eam, ubi non
eft,omiffo inquirere, ubi cjfet . Quid hac uoce pra/ tUnus,magmficenti!ts,qua
uel inuiti , quanquam non inuiti, confirmant, coUau/ jmt,» coelum ferunt
Phdofophi Sapientiam hodtemtm,cumefl omnis cura, ad x * ucm ■vv • »14^? ti Aique itxit%xft?ov(jcii/Ta>
Snu}i<f oh «/?t< iv^ccfisttp: Gratias agimus D eo,ob qua decet habere
gratias- Uberatus fum a Deo , cognoui mandata eiut. Melius enim cenfeo,
quodDcusuult, yquodego- A dharebo ei minifcretaffe/ eja-ugtirloi/y/f kyituu
ooStoc iyo/,-sr fsa-Kua-o tecti, (AialKcvoi Hpu«*oAa&os
ixayai.Profequituribidc diuinioraMihi , inquit, fatis efl,fi pop Jbn ad Deum
tendere manus,diccns quod quas abs te occafumes accepi, ut mode/ rstmen tuum
agnofeerem er fequerer,bas non contempfi . Ego$ habeo , cui me placere
oporteat, cui me fubijcere,cui obtemperare.Nempe Deo , c r bis qui pofl tum-
ille mc mibi ipft commcndauit, fubiecit rlMonem mihi uni , traditis regutii fd
ufum redum.Addjt etiam,Pugna tecum pro Ubertate:-? !ki ninuvo-o^KU/ toyhaiKK^i
fUnSo? Memento De i,iUm implora adiutorem, e r d fidentem, que madmodu
Diofcuras,in tempeQate- Beatos etiam appellat , «erot/ Stet/ */ fojmrrcts V
meerri tuKga>,ycaiteiycJAai: qki Dewm attendunt in om/ mre,parua et
magnxQjj-im praterca clara totius creationis, prouidennacfc con/ fefio,cum
aifJruftra igitur abi Deus oculos dedit, mcaffwm ftmitm eius tam a/
crem,artifiao[um,ut procul expolians, rerum uifanm firmat apprehenderet ad/
kcitfQuis nuntius adeo uelox,cr diligenti Incaffim'ne aerem in medio tam cla/
Tum,cr pellucidum dedit, tan quam artificiofum,ut per ipfum traijceret
uifiofFni fira lucem errauit, qua non prtfen te,nudus erat ceterarum rerum
futurus ufus . Qbomo neque ingratus eRo,ncquc ixmcmarfuprema poteflatis - Sed
pro uifu, C T audi tu, cr quidem mediusfidius pro ipp uita,cr quibus ea ipfa
fujVnetur,pro fhtflibus matuns,pro uino, er oleo ii/yjtgts<{ rei Stu,
gratias agosDeo-Memi/ peris^ quod aliud excellentius qhac omnia tradidit tibi,
nimirum quod his ipfk Uteretur, probaret quantum quidfy ualeret.Hxc Epidetus. 6
fapicntiam, emue MgfrmanaSfr cfl hominum fapientid,ubi$ fui fimdem,radifs fuis
omnium pafimt tuentes coUuBrantem Qjtid aliud fonat Theologia Mofaica , cr
hodierna , cui/ tum,memoriamcfr Dei, femper madeant esiEcce uox natura, uox
ccclcftis. qu* duk of oculum ore Prophctarm.dixit etiam Natura ore Philo
fophorum. Deni/ ^fiibifci:Comuaoeitanstibiquidportaidit. Non corvus ejl,
quiporterubt, fed Deus. Quodfi quidfigni datur humana uoct , nonne ficit idem
Deus loqui^ fio febres potefhtem diuinam alijsfic alijs alio modofignificare
fsnfi dii rui* fayhny 4? Kvgetnirmp <Aix xsOAisov kyytAov ovtuuv{:De maximis
autem ac potifimis perpulcherrimam Angetimfigmficat Hac ad uerbum iHe . Ad
poHremmait,Digreffushtnc tecum dicito, Hecrmhi non Bpidetus dixit. Xrtde enim
eilSedDeus quis propicm,per iUm : Nee^emmptecum^eLEpUk/ to,bac effarinonfolito.
Age igjaurj^^»m<{<rSitaif,linete»StoyoAtJroii/ tnpDeo pareamus, ne diurna
ira fubiefti fimus. His omnibus non modo fmgftla/ tts,uniusq; Dei confifiio,hominis
quem Natura duceret , ore prodicatur , fed aai tafomdThedogia confirmatur.
SsAit' * * f*4 ‘" VI Badcorde Gimm aac ling-iUn D.o fcnfiOTe fubCcouoi
Phdofoph3j.IiinbIich5 *fi» f mare, Deum pti«dpiura.m'diuni,Bn*m,in to
rtfpiciendo Sl ftqatndo rclici«- ” tem (fle. Boni (fle Dominu omnium bonorii,
pniKiptum bcautu Jini5,flncauy , omnia Phili>fophi*.FeUeiutcin tfle, fequi
mjndiu cum. C*p. XL . _ idem fiit Philofophorum,qui
facccffcrimt,Theologia,idefcrmo,mh cum uet Eprr allegoria s fibularum, incerti
uagaraitur, e r commcntiSaurcs adhibentes' i N aturx documentis audiendis,
auerterenfur, ueLhominfs unius; eiquafi adlM V confcirati, decreta pertinaciter
tuentes, tam non xquoiudiciomortalem itluMj Huam fibulas pottxru iUi
admirarentur. Sed fujuando fcfcacoXdifJmppJluris exf puffcnt,cr ad ueram
Philofophlx uiam reuerft Saturam, coctum^ ome confce xijfent, tum uerb [enties
mirabiles eis uoces exadijfeMcitamf, ueritatem i litis ul res exercuiffefuxs:
Videbis cos alios, quam prius cum in coptationibus fuis euanit l7Jrnt,ct
or^«lz> ctwm cmerunt,ucram^ Theologiam aperucrunt,animbs,
qupsfupcrjlitiories raperen ^ <i jc uentatereuocante . EX h is Iamblichus
fepe V latonicorit more inultos t *<W nominare folitus;poetieis item
fibulis, Acgyptioruntqffacfyohfius interdu m ex antiquioribus Phhfophis ceu
flores dcccrpcns,uclut'q ■, eProphetis uerisunu^ fuper uno (ingularicjj Deo
fuper omni coclejli Thcologiauoces admirandas c didit. pcfcflaPythagorcoru hoc
primis: Succxiiix iakcroy,Hf cAu atf t tovS ivJAov t«s W(AxsysovH<r{\j:Dmna
cau[a,cjt pnncipiu, finis, mi <lUa»*** 4%i* %ir/-nflr elui iinti/nt rflr UrJti
. O conprnutum dem 4 rywxgorcu^tfuxime uero Hrenyt*, \j r/muiaoyium rmiv OcCT
Ariflotcle-Profequitur:t7ra<AMycfyist &fcJs ygi ovtos TroclvTtoy KVpi)
Q^diny 'onatoyemU -n§x rTftltVQtX7> xyx^oy purfiy . %t crftf y*j? $cu
QXA&oiy* xfiu ot£ xy ycugomy rris-nis <At<Aix<ji rc( xyo&x, ts
fSj.Sj <£' • N<uw cmftLDcjis , & i} fit omnium. Doasi/ nu4,in
conftffo efioportere d Domino bona petere. Sam quos.quidcm ddtgtr) quique
iucundi nobis funt, eis beneficio prxdamus .contrafolcmus in eos af qui non
diligant ■ Hxc die . Qufiiguur [upcrcfl, quo mmus fit fierttque fei L . una
pietas , religio , fctcntiaqucDci , unaque ad eum femper animorum propen, fio i
Cernis a ucra uufedudos exoptatam demum lucem rcftcxiffc : quibus tem ueritatis
oppugnatio placuiffet,tcnebrts obortis behmfiis .didis btif-
Spesfuasinunademum, qu£ lucet hodie, ueritate quen que pofiiffc D«»P J ^ qui
nunc oflcnditur, cjl is quem eundi concorditer, prfbcaucrunt, rcfyexcrwftf
jnftrt enim Iamblichus eodem libro: waar«s tcAyS-eJas k gu bvfx tiaorixs , «v/
«•/«es 7t xpc-niy xgxfiyj» Sfc«s X$nruTXi: omnis ueritatiicr fclicitaus,fufy
flantix, cr principiorum, Deus efi princeps . Vndc frendor ijle mentes eoruai
fubijt, qui uere religionis exortes freruntt A Nilwrj certe, d ImjotntM
boiftiaiur . Q«j4 duce, hxc quoque tturabilitcr fidit Iamblichus idem: 7tA«S d
e R-ft Ntur; 9 H t £ o io Pii \k >»» <rikoitr< «r*s Sttoff*',#
Wif9mijm7lKbpt«rxy^y txvrby caro riirhn/ 9*e «f to tprFmfc omnis
eonteplati<mis,efl t onteplatio Vnitatis , attollere frip/ fum 4 multitudine
ad Vnitate-Sape declaratu efl,Vnitate antiqwfmnt Phdofophit fidffe nomen fimum
aefmplicifmi Dei . Multitudinem dixerunt res omnes pro/ pagatas ab ipfa. Ecce
igitur btatiOldo uera noftra religionis , afpirarecontem/ piando ad rerum
fontem ,uidere tUumficutt efl Hic terminus h arci omnis fi licita/
l^mutMofopbu,ipiemadmodu furis oraculis reuclatut, fica Phtlofopbis,
n/turatritimoma petawbus agnttus.proptcrea propius b ac explicans, et confj/
tpts Iamblichus:» pipyotf xy.uvayi.vx*,tni<c &tgeiKU,KXi7itf nopivi •teu
xa r* ovpxvby. Anima, tnquir,mclior, habitat cu Deo,et per coeli eu co de
fjfatiatur.Teflatur idc, Pythagoreos omne uiia degenda ratione direxi ff 'e ad
con / ftfione,TO itiiv,Diuinitaas^ibcfX» xirr » Wi,© £>iot
oorxs,arvyrvjxt>nxt wfbfto catoMtihip 7» &tv:Et hoc effe pmctpii,omnif
tuta coordinatd effe aifequendu Deu. Sentis phdofophoruuocrs cifacns literis
confonites,eas reuet ftnttraffirmatcs/Qwd cjl.quod feparet eoru Philofophia a
Chnfliana fapientia, fiam quidem coluerunt, fcd akjs nominibus depraduantes,arumis
dfdcm reffexc mit,cum lumen pietatis noUra terras intrauit. Tunc enim
Philofopbi os aperire eoeperut,audaciusf affererc,qua prius magpis ambagibus
occultabantur.Quo/ arca fubijcitliblichus:Ccrti cjl,inquit,ea folii agenda
effe, cis 7vy%K*a ijy </!fc ovjwitpjHifwxipyn-Tis h 04» x/ qwarH , »
<fiixllxyHS^xS7roflfaxi,Quibus dclcdatur Deus.Hac autc nS efl ficile
noffejuft quis aut Deu audient, aut arte diuina coparet ipfe fibi.Hac cit
dixerit lablicbus, no 'ne pro philofopbis omnibus teilis crit,ca denify
religione, fo liutUmagi£bra,artc% uiucdi ucrijnor talibus appamffe,qua Deu
audiuit,cog/ uouitf ex ore eius, qua grata foret tU L' Philofopbi proUflatur
nemine qua placiti, jyo fmt, facie cognuuru jn fio totius Philofophia uertitur
cardo,nift Deu, audic nLQutt ruit Phipfophotu Deum audiuit , qui partim
oracula, partim indicia Na/ hsraf<xud,hfiebmtwi^ofk,ut^ folu uigeat perjiAt
cognitio bonoru, ubi ifiuina uoces audita funt^ogmt^f Deo placentia.Ea fuit
Philofophia ChmBiam, fblum.ctum uero Hebraica, fcd ea magis, quonia qua
prafentu fua corporaliter Deus i n ea gcfiitjn Hebraica pcrintanf/mtios ac
legatos fuos.His cr alijs conflat Iamblichum cum eateris Phlofophis,fmgularcm
Diumilalem,Principem mundi, Reginam rerum,Pmeipium eaufarum
co2nouiffe,fufpcxiffc%creationis auio/ tpn,cr i quo totius
frlicitatis,beatitudinis ducatur exordium, pradicaffe. ™: ’
Porphynum,Gngula»tni, unicum^» D*um commemorirr.cuintionabill U*
Crificio.caftist]: cogiuttonibui lii liundum, Ebm tflic omaipoitmcm.onnis uuto»
tu amorem. Cap. X1L - jAudfccuscateri
Philofopbi,Porphyrius&amafcius,Proclus, Simplicius, O/ X*lympiodorus}de
quibus minus fvrtaffe mirum, quod Euangelio corufcantc, cu ks adeos nitor
uaucbat , Ucct ij^atos, floruerunt . Omnium quidem horum V ‘ AVSVJT.
-Eya^B.utIB.j» Vf. . 1 Phdofophu fupertiutombus eius temporis eftcontammata,fed
ueritat tamen jW> gore fuo fuperior cmerftt. Principio Porpbyrius in uiu
Plotini tcSUtur or acidum ab Apolline non de fejcd uero Deo,f c editum: OtiPx
<F Kxu KJStpv fuwHpi, \gu » A<tAiorr®- «xa», Eft mibf perceptus cumulus
numerofus borena. Audio quid mutus loquitur,er uerba fientu. Hoc oraculum fimie
PtW pheticis oraculis, Damones enim credunt crcontrcmfeunt.St tanta eft igitur
Of KOid [<tpia&4,Ht pofta harenx numerucogttatione completit,qua fuit dementia,
ne dicam impietas,eorum,qui protudentu eius intra certos limites induferuntt Et
fi tonge er incornmemordbdttcr maior eft harenaru numerus numero hominum, tabet
aute captBos dl os omnes,licet perexiguos,m numerato , non longe fuikm
nofeetfmgulu quenq ; bormnuHgtur ud tuentes , net areanuanimi extudit fik$
tiuAdem Porphyrius defummo <u ftnptUri Deo,m fecundo de Abftmendajsftm. dent
quo facnftcio fu colcndustSacrificemts, inquit, etsi norjed ftcnficemuut
decet,$\*fiti* 7» u&i nam eis xhtfonpi s*<?9 » ycuAp , pim tAvpm**
tMStPM n. ixorepeJfams iApyif In/Asp, o phn t£ cwtefcevC Jfe ivs KKxSecfpy.fiU
iA\iyssrivaofo y$\ fatrnp yrJty,' hvcy TteAti 'lvx*i i pipixo-ptr&.t/fgp A
rsy * j KxS*fccs,& rwy etiirtf usi S*f ij/ y§iMy,9furKtv»tfdLt/ «W>(/:Deo
quidem, qui eft fuper ont uU,quemximodu inquit wr fapiens, tfM nrcjj
euoporontes,neey ocelamanfes.Vi bi efi enim mMerude,quod non mox fupremo Deo
fit pollutum & immundum. j\uocirc4 nr$ oratio exterior jtecp interior cum
fuerit offvtiu animi polluta: Sei puro filentio , cotiisq; de eo cogitationibus
cedamus ipfum Porphyrius utrum fer fftentemreor appellat Poultm,cuius eft
celebre ditium. Detis qui eft fuper omr nu Deum fupremum,aliiftumm nominat ,
fenthfolis puris cogitationibus ei fi/ crifcandum,quas habet,ut oraculum dixit.cxploraUf,
exteris jacrificijs fuperfer dendZ,maictiaufummx cius non congruentibus.
Diceremus quide tpfi, primum, praRans,uerutp facriftcm,quo Deus, qui Mew eft,
pura mente colitur,fi quid ex t ttrius offeratur, ejfc pura mentis illius
indictu. q md igitur o Platonici fupererat , qui Deum fupremu
nominabatis,uencrdbimini,pie ceicbrabatis,quam ut eam uat ram religione dedar
aretis, qua fupertiitiambus,nmwbus<p fidfis damnatis, cof leret tantum Deum
fupremu,eicp fola pietate,[apientta, cafbftmaueritate Hiaret, , Tu fi
fupremus,eminentifiimusq; i uobis inducebatur, cur non hunc wtu, inepti
poeticoru Deorum turba inrifa,non approbata,toto vbilofopbia regno exturba f ta
colcbatis,non colentes ampletiebamtni,no hos unos fxpere cefebattsiSolusMe
fupremus rationi notus crat,fe<$ exorari uolebatetfmebat,cateri no
poterdt,quot ratio, cr natura negabat. Sunt alia generis t wf dem apud
Porphyriufcdmihi fatis eft,e Pbdofophis ceu flores decerpent, quot mentes
[uperJUtionibus liberata, fo/ hmcpadueritatcm intente non rapido morum eflu
longius ahfctade ftarferunt, docere fempcr decui hodierna mgutffeuenutis,cundis
phdofophonm fuffragijt f omprobdu. Simplicius igttur,qm fc Phdofophoru in
numcru,profifionm Cbri/ {bone pietatis refugiens, ponebat,mcredibdi rmr oculo
ea de furnnofentit et docet Deo que fuere Ltcre, quarum tHe maicflatem
difymulabat agnofcerr, perpetes cS «elcbrant. E quibus ejl quod, omnem rtfcrt
homtnum,rerumq; mundanaru coniti/ pitionem in iSbm unu,quem fmgulanter appellat
ubiq; Deum : ut quod fi peccet 4/umus,mmtmefu accufandus Deus qui Uberum, fuiji
turis eum creaueni. Etquii Ubertat eledtonis cr arbitrij ad utilitatem tmo fhv
ymtreu , fit d Dro- Et mirar UemfwjfcDet moUtmem,«tmmam inter etcmacaducaq;
ftciffe,que fe quocuf He/ktfa* furfum,fiuedeorfum flederct,CT quodeuny
uellet,cUgent.Etqu6dip fefccent ctufmodt uirtutem^u maneret immotus ammus,quoad
ipfeueUet-Emtjf fjjf proprte cum Deofimtiuudtnem , qi unibil hominibus
beatisifc animis ft me/ . Um-Quippe Deus habet robufUfiimam potentiam, omnis
poteftaUS autor , itemc^ «ptmamuoluntatemo yeiffabt <Avrxfuy Kryvforarnp
ncJo-Ht Jis» HC^uk cur tot ysa&x.tcy,Kj BnAntnyn^ «yaUmmty. ky«bi(aSk7rew*
nttQccvAop t/ii (trfty «£ BvAnducQui bona eunda noluerit , prauu autem
mhil,quoad fi eri poflit. Aequata uoluntate ac p otentU,omnia bene efficiat ,
quate fut cw$ fafu,partinpc ejfe bonitatis eius. Et quod animus hmanus,cui ito
fu fu perna potcBac, quia tamen^ovAncrt p </l\ io-yyy iri
6tiecvr*fov<rto(/yuoli tatem habuit a Deo liberam,quapoffet eunda bona
ueUc,am certum id ei fuerit^ ime hae partt&eo maxime afiimihtur , cum
uobintatis utitur omni iurefue. Utm ex Sunpluio profunda Theologta,de ano
bonitatu fome.unico rerum, fingu» nqf principio. f quo cauOr ounftx.cun&aqi
principia drpendeanu Bi quod ft fc ad ferendam mifirrti opem inclinet. Cap.
XIII. wLLA uero e profundis haufta Phdofophie myflcrijs,que contra uefaniam eo
f hum,quiduo pmcipia,Bonum cr Malum, e ZenoaBris impietatibus conditus
bitySimplicm differuit. VniLu,inqmt,necrffam precedit multitudinem, cundaqt me
participatione Vmt4tKextiterunt:x7rb y«f ■?StHr>i^ o^ik£x«Aa,7r«# T«t ree
KctXct icpctio-i.K] «710 fi 7if«lnr«? fl 9«<e? «KhtiducK, rr«<r« «A#*
bi<* ai&yKt ngu 7t«7ie^*5 ctf\«: , «f fciay ctj>\luj covccfan <3j
. inrte li\&K»pe£)(Hpv<neittK«ifo,ILcanf 7tfp«AAa>|/U<csfo/, icto’
ctfyup ‘buiptynGep 7rxar£p,xgu Ifugnuirlu/, ty ymGes «? \ounhh muix^iGep» k
diurna enim & principali pulchritudine eunda pulchra proueniunt. Et4 prima
tama ueritatejucritas omnis Ncccfftrioq; oumia principia, ad unum principium
ndiguntur,quod quidem non fit aliquod particulare principium , quemadmodum
reliqua omnia, fed principium eunda principia fupergrediens , fejcq;
fuperattol/ lens,0’ omnia principia,adfe colligens. Omnibusq ; principijs
prehensa fcipftt , principalem dignitatem, ut cuiuffc nature congpdt.Hinc
igptwr abfurdum cjl , duo dirtpltra omnino efudm Vnum, prima principia
Hcere-Coguntur^duo principia x i \niucrfitatis 5,1* I/IR Yniuerfitatis afferentes Bonum crMaltm,cr
Bonum qui dicitur ab ek t )eut,n9 amplius omniuautorcmdicere,ncq; uero
omnipotcntcm,uirc lattdareincq; fuprt itum ci potcflatc uendicarcjed tortus
autoriutis dimiditc.Quod fi uerum Jit , netfi omnia beneficio
afficcrejluminarefa wvy*y Myo/aw y xyxScruf ai @ efi$ Uf,QW dicitur fons
bonitatis cr luas. Hac die pradara fuper Epidetu-ln pwt/ eipio uero opens,longe
quam fare eundi Philo fopbi diurnius, decerpens ex dln,et lume Chrifktna
religionis quod um toto terraru orbe relucebat, ob oculos habiti
ficfaribityOmmu rcru,fbns cr pmctpium efl rd ceyx^ep^pfum Bonu . Na quo4 omnia
concupifcunt,td omniuejl principii* cr finis , A fcipfoquo^ Bonu eundi
producit, prima, mcdia,et extrema Sed prima etfibt proxima,qua fola feipfo prof
ducit Vna Bonitas multas bonitates , V na [implicitas er umtas , qua fuper omt
nes multas unvates,cr unum pri ncipium,multa principia, idem cfl Vmus ctPrb^
cipium,et Bonum,etDcus.(& ytif &fcas r» srfifflj/, $ tehiop: CM U im
Deus quidc ejl tpfa prma, et ommu caufa- Neceffe uer6 eflpritnu,fmphcrfd # mu
ite e ffe quoniam quod compofidone habet uRam,et multitudine, um non unug fed
Vnitate p ojlcrius ejhOmrns autem mulutudo,<y omne quod non efl bonu, B0 num
defidcratyUt quod tpfa fupcremtncat.Et quod non ejl principium ,a pnncipio fit
oportet. Neceffe quo<p fuprani,omnemq ; habere poteflate quod omnia prodit *
ctt- Quocirca Vnum prtncipiu,multa pmapia,multasq ;
bonitates,fmplicitatet<fi proxime ex fe p roduat, inter fe diflantes , ad
unum aiiq ; proprii principium rena toto*. Vtcp omnia pulchra in
menttbus,animis,cr corponbus.ad unum fonte pul/ chritudims redigunturific
refla, uereq; omnia principia cr fontes,ad unum fontem ctprinripium.warM
ovpeuptfti&c afficti v/vis/lgvvytUTH lAn-.omniaig tur principia, in uno
uniuerfali fune defixa . In Vnitate numerus, m una B onita/ te, multas
bonitates. lUudc^Pnnciptumnon particulare efl , fed principiorum Principium.
Hac Simplicius , non Cbnfatmtt,fci mere Pbilofopbus,quod ad alm ud inde
conflat,quod Philo fophorum morc,cr quo dtferimine diflat PhdofophA aalefUs 'a
terrena , admtfcuit quadam non uera , quafdam per fe bonitates eeirrcU
ytxSfanJxSynumero multo conflitucns, qua per fe bcatxfcmper, non indigeant
fontali Bono. Scntitautcm ideas atemas, ad quarum fm gulas uti fontales cr
fupr$ mas,rerm feries rcdungtur.Ad fontalem pulchritudine , omnis pulfbritudo.
Ai cocinnitatcm fuprcmam,qua dicitur ab eis <rv(jiicoTfl<x,concinnita{
omnis. Vcrji lina efl Ideafbnsc^fupremus ommu,una per fe Bonitaf,cuifubiaect bonitates
omf nes.Bonitatcs aut dico, no ideas iUas fontales, fed omnia tam in
dnms,ntundoqi ut teUigibili quam corporibus bona. Fuit autc ea Prodi,qucm
fccutyt is. efl,de idffa f di reru gcnctriclbus,fentcntii. Nos autem meliora
fet uti, probamus cis ucriutem> confcfiionemfy fmgularis Dei,licet
fuperjhtiofis, comentitiorumfy Deorum culta nbus,placui[Je,fi quideffent
aduerfus fententiam caleBis fapientia prolocuti, ret §puif[e,pedoribus
eormmfm<Mtcm[c[cmcntc mcliorctp , mo^enfus nefrijs. «i 'em uenit ufus,fuggrfoffeQuorum aliquando
latratibus decus ueritatis effet m/ fiunutunt, retrorfum reflexis uocibus,
demum ad ftdera proueflum . Progreffut tutem Simplicius hxc quofyfupperaddit:
Quos,ait,honorcs offeremus, Deus h0 Wnibus dcclarauu, quemadmodum hiftorue
tcflantur, ut cr nospcripfoscum eo pmduruatem affequamtrr. SKBt$ nobis que funt
extrinfecus uberrima, utihacfa ■dijunajrradhiuone fluentia. Quemadmodum enim
animam cuius autoripfe efl, fjjermH ei,cr confecramus , expiantes eam diurnis
de eo conftderationibus , CT cum naturaliter uiuimus.ficopus efl etiam corpus
dbipfodatum,offcrrrepurgait tes.Rec Simplicius,agens de facriflao,quo primum
animum cr corpus expiatum puraifr inucjle facnflcamus, cr cum primitias
corum,qux Deus elargitus cfl,da/ pius. Sontium effc , uiftum cj; his qui
dediffent offerre: Non quodhis indigeat Deus , fed ob gratificationem ,
gratiarumqi aflionem ■ Quid quod ait effendi p a/ trem fuiffccaujam una.
Sibj/joll Ocum,cr effcndi,benecp efjendi,quemadmp dum Deum, parentes autores
fuiffc , referens fcilicet in D cum diurnarum Utera / jrum morccunda i Et cum
dicit eum prcfukjs humanis deftitutos profoidentem pufereri magis, ac
dcfcndercilggpcty yctf orrx nriKOt/qJiXi dtvdguynrHS,o 79vsftvei
i.<popd>p vfj nccT&oy \kJ)ku . ElcuaitDcunt .ubify effe cum diurnis
fuis omnibus uirtutibus:o ydf $ibsy*isx 7ieunxyov ttk fisi porri oreurup tunov
Jlwsmwp Et quod cum cum multa funt a Deo pro .duQ^etiamfr humana jJ>ccj«.Et
ompiajapides, arbores fecundum uirtulcm cu) iufque, 'ijnsgcasffxi vrfbsvby
fhev, uertuntur ad Deum . qu in etiam fepa/ potionem foederum futuram nunquam
fuiffe, wfioTOvKOerucv (Pipuovgybto fao{, opifex mundi Dm,fecundufeparatas in
fe cau[as,eas produxiffet. Et quoi tjdufquc fbrms efl pruiata caufa,ufque ad
extrema ,ai </lt eoofoxi x/yxl ‘eri*} ras bcftiuat cr^yjis\yovta to «fX*t
ocfttapix.csrzoo J£ acnoy curiuy, ty Sws Siiy,Kj ayxSoTkS
ttyx&OTurup-Muluporrb prindpia,prorfus ab tino Principio,prtncipij
dignitatem habucrmt.Sic <£ Caufa cauftrum,Deus Deo/, iwrscr Bonitas bonitatum
efl ipfe Deus. Q uodqs magnum miraculum efl, quem admodum Mofi dixit Deus,Cur
quatis nomen mcum,quod efl nurabilefEt T rif/ megiftus cum SibyUis afferuit
nullum poffc furnmo Deo nomen coaptari. Sic Sim/ pliausini crtfc jg«,aT<
t«</ wfafl&V curtou vmf rsr<x^ pxbrros tx forx, tupointicp oropete.
A.dhuc,ait,cofidcrare decet, 0fubdcaufe,quxcunfla fiipcrettuneUnuUum efl
proprium nomen, NamDeiis au tore PUtone,prifcis fuit aflrorumd
cwrfu,rotauone<^ ceelcfli nomen, exin ad intd tigbiks fubflantias, fed
apprime priorem tralauim. Cetera quoque nomina, quy i ms Diumitatem defignamus,
funt ex his., quas notas habemus , rebus ajfumpU, fixe ait Simplici iis. ■ uii
'yjn -vp hii-. i Ei tvJrm S*mplicio,D<um rflcabfptuti boni nqllroru anjmoram
principium dnemqi in^otm unum fltrefpicimdtim.ctil cjoJndi'i cohxitrit
animui.fin raJict hir<u,Jim4 » P*tw a«4»y^ i. jtua a • «i * I itia
cj«o<J; adimranda, fkfidmUqt , qui bus apparet ex cfuo lux magna ^ifupcris
concepit ab oris, eam PhUofophot amicientes obflupuiffe , Ixtosip te Inudes
eius osapcruiffe,confirma)Je,non utChnkunos,fiod eis nomenpropter infcitum
inuifimfuu,fed ut Philofophos .Dicit eninr.Jiori 7rciaut l rt/£W«c,»£ Tt «p^*1
<fay «7rt&s v>p 6iby «vomens? Jlccn. 7W{/ cf Wfei ouritf
7rt»A«4^|/> ori Tt > j(ptt THfci-oa «u*4* A«c , nece ^ixsuwTKnctvTve
ngnvSvrtr.OmtsbeaU cr perfidae uttxjH quit, in animo principium cr finis,eflfufidus
ad Deum,cr amplexus, crineti/ natio,tm redis de eo fenfibus,qubd /h,cr
proficiat rede, tum quod iujie cunr At gubcmet-.Tum obfequendo, obtemperando $
libenter his qua fiunt ab eo, ut db optima fententia proficifcentibus. Nam
tamctfi fui turis fit , motusq ; anima fitds iw poteHate,pmdpucp habeat bonorum
cr medorum , at i Deo talis creata fitir, quxfcipfam moueretJlo ia* {JUr \
jfifatnrvuTstf tauri»? curm,x#jt. eretfy t«wr«s tj^ft ^marnTee, 5; curriw
\zs[&ecnv 'o Sio(» imcarxGeavc </£ \.xuTWJ,stgu oGyitp Iouj7h
cc7ttpft^pi<mate \.K*t(hy l*ct fecimvu ngu tpStya . cu%fc c ngu (cddiv/ts
ywpS/n . itosby nifity Itu» Sfctcpi ,kj tutudit 71&S othiafrKf xrtx
awoAoCju*^ TOtjiri fx» Quocirca, dum fe radicibus altis cum autorefuo tenuerit
, conferuabitur , fuamfy perfidionem obtinebit, cum qua creauit eam Deus- Simul
uerd ut [e duulfcrit, tat tamefc illmc fefe abfciderit,marceprt,cr diffluet
turpis, ac debilis effeAt . vfqut dii rwrfum conuerfa fuerit, fe $ cum caufa
coniunxerit,fici perfidionem fua rect ferit. O utrba calcjiia,miracuUi
Philofopbos in pedore fenfus hos habtdjfe , tam piat uoces (nrofudijfe,cundos
in hodierna fapienda confenfiffe% qua Phiofophfs, quantii uclin t
difiimlent,dditu ad hanc utram fapientum, ad hos profundos diu i/ nos^fermones
aperuit. Addit ide StmpHcius,«Tt tribrxftdr&ftmfovS^i-V/ fc»CTtA$r*c ac
r^wpjf Stcp Iwtspotpnp , <5? r$ wpbt ceirrby trvyrxfsp amoHOfV<pireu,Omnu
animi humant perft db,eff ut fefe ad Deucouertai,fe^ ni eu fupremo
coordinet-Refirt ite cudain huncftngularc ac fupremu:Vt aubd no diuturni
uoluptate,quonia exitialis fit deus fecerit. Et iudiciuvxylx «farret 9ii,c£da
fcietis Dei Et quodhScfine poenitentia reficit, ut animus omni prora fus
cogitadoe ab antea fidis abhorreat : <A*Aoy (Si*-? USftxop QtqnUffu rtAo? cfaj/
naiifarntf. Et quod k pqsmunera Deutaedpiatuxurb A &iv<n£ovr7oy
</'apt ttoTAcJksS a diis vmt^tfea.Et quid quales uobteri nmicffe,in noftra
fit a Deo potejlate,qmcaufafua!untatibus noftris reliquentjk eultates eligendi
perrmfer&ad minimaioperationes ufque.Et quod mirabilius, e *X<xirctf
votvfx {anx&WXMVos ip &fX* rm ww mpomjp. Nunquam dcflttu proficere Deus
his , qua machinatus effet in alicfuo tempork ,euordio,cr in eo eundarum rerum
creationem. Clarifiima cnimnuc fitetur uoce tatiporn exordium cr
tneocmdtrimrcru creatwncm, quam ncornmenttom/ DeT>BRtefc*fr
tUsVhbfophiajMffet.Nequeemm,inquit, prindpim temporishabetBonkai • Tffma,a quo
bene cunila fiunt. Neque Ceiit aliquando adeft, aliquando abefli' Huc enim
corporea funt.Sed ipfe fcrnper adefl omriiblis , ab omnibus fcgrcgahttl * EI
prouidetta eius, quia femper ipfe et ubiq • eft,et bonus ejl, omnibus rebus
infundi hiryUt quodq ; meritum efl • Et quemadmodum alumine Solii omnia
nradianttni aliaqi uident,alia uidentur, alia germinant , alia profeminantur atiaq;
albefcwtfi alia nigre fcunt:alia den fantur, alia di ffoluuntur, unumquodque ut
rfptum r fi, uni/ tf i ac magne bonitatis fua,fmc labore cunilis dante
portionan,nc<^ horum ad aji quod laborante fole,crdc fud bcatitudi/nc
detrahente Sic multo magis , bonitatis diuinx,qux er toj xboy-io To\f "Moy
<fla>fi<rcry.wis , Solem mundo donauit, omnia participant fote
labore,benefiuntq; fecundum men furam bonitatis eorum »M w eo laborante Deo,cr
fefe dijbrabente. Neque enim,qucmadmo<km res na tnrales,recipii
offenfam.Neqiic tilurnS!iam,pirr?gnna?p habet bbmutcm,ne fori te abfumpta
fbuifcat. Neque aliud eft e natura eius operari : ttt ad mitlta nofier ani /
mus, ficis ad prouidentiam mundi jidgetur,aut ad i Harii boni contentionem,
quod excedit omne mundum,debilitctur.Nam fi perfidus animus hvmanus,ctcis oufi
&rcty&*icrx,ad Deu cotcntus,dicitur in fublinie fimrixc uagari,omm'q ;
mudo de/ faatiari , quoto magis ot»{ (erosurus SioS, animi coditor Deus, fine
di fUgadone rebus abfe creatis prof^cietfHac Simplicius dc Natura diuina , de
pro t$dentia,de animi creatmeKepctensqi rationem prouidentia, Haud,inquit, p et
nr hominibus fit Deus,qui una eademq; arte partes curant, c r untucrftm, er pat
tfs quide propter ipfum totu.Neq; uer 6, inquit, uilc pcculiu Dei e)lhomo,ut
eunt Deus negligere debeat: ovt/T wnAistsiii&tv xj^yceo xu^&mros.Ndturi
quoque diurnam in cos,quideprouidentia eius dubitant,definit- Nam curo Sucjf
DiuinitaSyinquityea Natura fit,habens dbfolutifiimamfcientiam,firtifiimam pote/
0atem,optbnam uoluntatem , omniaq ; a fe ipfo producens, profido neque fua>
nm rerum curam ncfcit,quod ne tardifiimis planeq; bardis er flupidis animanti
bus accidit, qua prolem fuam diligunt Neque uero propter imbecillitati tanfiuaA
Utres fuas rebus excedentibus abfiflit ■ Qui enim fieri p otefl,ut ro jrceg
ayfi ty ri ir&gayorro s,res creata,fit creatore maioriTttm concludit.
Quocirca omnibui modis efl impofiibile, quin i Deo cunila profpiciantur,Hac
<y id genus plurima Simplicius, quem quidem arbitror apertius et copiofitis
femones religionis nofira prolocutum, quod iam terrarum orbem rerum diurnarum
lux , qtiam Dei Filius i hrio penctraffetiquo claret eos ueritatem quidem
fuffiexiffr,eiq penitus affenfip fe,fed ueros cultores eius,p<ropter
infcitiam,ac fuperbiam,ut eam fibi duntaxatum dicarent, ciusq inuentores fe
fuosq; primos gloriarcntur,contcmpfijfc. Qucmad/ modum uidelicet maiores eorum
qui furati a Barbaris fapicntiam,cuius fe reperto tts , primosq ; dutores
oflentare cupiebant, a quibus didicijfent,filucrunt . itaque fic i Barbaris ,
literis nempe furis , didicit Tbrologui efje , dimiusfyquam par ->'• i
...tj,» 6 v.* : • * erat • t. trarprofiaum loqui, Simplicius, quemadmodum P
lato fufcepitab Aegyptljrmf fieno dc tribus Rcpbus,decreatione,de Damonibus ,
qua utribus bm tonis comr prehendi no potuijjent. Omnis item hac T keologu
Simplici/, fi bene eunda reuol Uts, non jUt cum xtemiLcc mundt,pro qua cornu I
oannem Grammaticum Chii panum fortiter dimicauit.Hoci £ argumento ejl,quos A
riftotcUs dogmata corru/ (iffeftt,ueruatan,rerum!p omruu profundiorem
confiderationem,luccmfy [aera/ tum luerarum,mcltora docuij[c,eosqj |
fccutosefje libenter V ajfcnfijfe. fi* Proclo, ik iingMUn Dco.quoil <ii
Vnu», quod Boiiu,quoJ pnm.ciuu bonoru cuneor# A olor, Deorum nin Omor.QuoJ
inctFjhihi.in.o» ltibilu, Virtun» inflnitx.NxninrfoJo fici™**. . -N Prodo
ueroCNefy enim moror ordmc,quod ante Simpliciu florucru)quatum ^ueritas
exercuit uires fius, erues ex inuita pedore uclut e filice lucet Dico pedui
inutlu,quomi inter coforufima [upcrBittonu turba,qua comes ibat ei exteris in
Ii brissd du quimumutisxdu ad [er mones demii redift meliores. Vnitu certe uts,
V tmpe.us eiusfuttybomin^cut donuctlu^ccruqi [edes eius adeo diffolcuiffet , ut
infedMUt effet,pofiremd uelut poenitente,udut aliu,nouuq;,pnihna mente pem/ tus
exuUyUoccs mciytasyioces Angeloru cdidijJc.lnlAro,quo format ex Platoni
Theologta.quanqua defummo Patre,quc ut fepe claruit Platonici uocant jo if/,
frcijfct ?oy,ipfam Vmtate,ipfum Uonu,praclara,profunda $ dijfcruit: eg o fio/
resquo[dl,pauciscotentus legi Qijtf igttur,tnquu,fu Rex omniu , ucl 'owicciot
diis, Vmficus Deusyib omnibus [egregatus,^ omnia producens i fcipfo,etper lina
caufam procedes uruuerfos ordines- Qtyi itc,qdfines omnes conuertttadft
y>/i*m,rt circa fe ipfum creauit . v wvut ret » arra,TVroy ocarai/moy n Amy
tUjs & rrfuTBfyoy ittrueytiU cuius caufa funt eunda, huc omniu fini pm
finem, meti metaru primaoperandi caufam uocas,no errabis a uero. quis ite pmniu
pulcbroru,bonoru!fy sutor in omnia irradians t<5> cfkni, lumini duri/
MO,<y turpe tmmenfuratutji ad extremu ufip,omniuq} obfcurifomu includens! Si
'■ Herba Platonis attendas,ejl id quod ne&fermonem admittit , nefy notionem
ovrt y/f toiovu ravfny is iytm:oyiovf% cccfig/annCo-eu <Pwxlb/tis c«r kfl
rfxfoy: Ne^emm copiare licet bunc,ut ignotu, neqt e fari, fondoqi declarare, Utindrcumfanpti:
Sed quidquid dixeris, dc tUo qutdc dixeris, ipfum aut non dixf fis.Uiquorufu
caufa,potcntquide afiignan.fei quidnam fu,diccre aut cogitare non poterimus.
Detrahit enim femper cogitatio nos ad nohra . poBremo condo/. dityVnaigiturde
primo principio uentat edo, qua cum primis eam laudat, ap pei lens cc//r V*
Tjiiy,viiy virrtey U J0t. ineffabdc,fimplicc,egredicii te extra oimtia-Cu ipiur
adoraturis eumytocans inejfabilejecudut honos ent,om niudeftderiit
ip[tmcffc.Tertius,principiu omniu, quo f e facit omnui bonoru cr* atore. I tafy
prinu fvnplkitas,Rex omnium,prinapaws,exce(pt,mcomprenfibi/ lis, cu nuUis
coordin abitis. Primus Deus, Vniformis fupereminens omnes caufas . Omniu Rex
primus deusi Platone declaratus, cuius caufa eunda, autor omnium fmrru,@ 7$ rSy
$t$y griety vfistm, Creans hntformen Deo . . rSfubjfantu,omnii pofi
ip[um,adhxrcntia, producens, perfietensty cmk inteUi/ gbdutyUt Sol
fenfibiha:Duos ite ait ejfe Platoni modos dcmonjirada Vnuaus. DU p lex enim,
inquit, tradit Plato nobis nomen «fftrrv r ttwmS euriees,mefaH litcaufx huius.
In Republica,inquit,uoca\ipfum Bonit,fintemq; acritatis, Men/ tem,cr vitelle
dualia untentis.ln P amrnide nominat y/ ftzup yjtk/lttp vmsvc/ ontiy,Vmtatcm
damarum unitatum creatriccm.Horumq ; nomini* aliud eflcre/ adonis,ac
produdionis,alterum conucrfionis. Procedunt enim,in quitjubfijlmtqt omnia a
Pr'mo:Vnitatem ad ipfrn tenentes, qua cauft efi onrnis multitudinis. Ap pcBamus
autem ipfutm Bonum,quoniam,ab omnibus defidcratur.ort ncu/rccn
6ifTGTrtDH*MXv§W<XfX* rtcgjfa 9 7reurtkiy, kj Tvy orruy, s*j9yn ott vooy.quoniam
omnia abipfoproceffcrunt.Eft enim principium eorum, qua funt, & qux non
funi. Videlicet quod prior Empedocles, x ‘ ' Quxfint,qux fuerint, qua pofi
uentura fequentur- Ea funt enim recti» 9rnc,qux nondi* confticua ptot Ejl
principii* eorum qua funt,CT eorum qua pe eri ab eo pojjunt,non
exijlentu-Dcnicp in eifdcm libris hac in uniuerfum difjerit Proclus(ne multus
in eis refrredis,quapofii*t apud tutores legi,fiomachu mouei ) prim
ofledituia,qua pervenitur ad vwngtvtnoy 9 vtJfcy Superfit fytecunftoru prinapiu,fubratione,etaIUgoriaVnitatisetmultitudms,quorurn
prim ejl creator, fecundi* res creata. Tu probat ejfentia Vnitatis ab omnibus
cor porcis fubfiatijs effc feparata. A d hac oficdit nomina,quibus,ul
docuhtutf,appeUa ptr ineffabdis VmtauVad Platone. Explicat ite collatione prim
Pmciptjcii Sole Opud Platone-Probat item Platonem m Epiflola ad Dionyftu de 7«a
Stw/, maximo,fuprcmo principali Deo,quem primum Regem appeUat,fuiffe locutum,
<7 quomodo circa eu omnia, cr eius cauft eunda, er ut omnium cauft fit bono
n.Et quod de fuprema hac cr ineffabili Vnitate Plato differit in Parmenide-
Audj etiam diurnas quadam dc Natura diuina eiufdem uoces^tgnofce mirabilem,
cccle/ a a C /xr inAic ^mnVtnM virts ifo, T /\ o-KK^vapihivleii r&S
<Aiecsac<np r^iTuuirog yt W uficrvii!ot,x#i7rt«ovoS' affos*Avr<xy{juJi
«» 7rctox Jbui*r&' ityscu Kgons. efvrts, a yovoy 7? iuazmf &viAtae»q
Tccuxfp iaet^aty^ <Au «qttftt ^<sriy<rS»»Grp «re/arcu $v<r#p
cunmugv^tiuy.ttga^uf/ eniHvny wwmiiiKgvw «kf*» P**-* yqMysjrir&y {*£,* fc*
«/ liiy* jlvvapiy xibitir^w^vt^iyei\y\ay ap AaC^awtkapyi' cdxjf fei%e/ecp
<pv<r/p, itsiicwrrtPjKStt «7pv»p,itfa «Atri tJtMtffvoay 'fi curru, tUy
inrig^isQey <J»*y . Pe# P^, «f wri«p / 1 «t wrAaif t** 'ffiqamUyKj n&Ge
yn, j(p»7r«f «foc Hturrttyt uuerQ, uga rp mh fi ftirtriJCjt^httmc \i turrtirtpi
ngh rtiApSis orne *».<*_ t ^.i. Vt,' • • v»X»if Hsfi. fa*S IfffTM/ityx, ngu
iis ly faragty iiyroca /xxyllla "bfTjU 'vnfyto: Qjjocirca non in tempore
efl,[ed extra omne tempus . Cum tempus [an/ \ pcrdifctndatur, itfrpeturq;
adfrxdum, quod mteriacet, etemitas in eodem fatu ' permanet er dura^plusq; cjl
eterna uirtute,qium tempus, quodin multa ludetur tendere- Efl tutem tUx N itura
non modo infinua,quia femper,fed et uirtute. O par tftfy ad hanc infinitatem
uirtutif, equule et corrc frondentem ex ex pendentem jla/ tuere Saturam. Adcfl
igitur utunx uiu, Nr<p enim ufy ad prxfcnptum, cr certi in uiu.Hec uiu
femper bxbet uirtutem eandem, infinitam , intime in penetralibus nature fueji
acceperis perennem in ea infinitxtcm,naturam incon[umpdbilem,et '
indefitigxbilem,nufquM deficientcm,ceuuium fuperferuefcentem . In diu autem
lirbes refriciant ct omnis terra , cr omne coelum ubiq; inipfo manenda,cr h
abat tu cx ipfo effatam, & ex,que utre fubjjjlunt ufjf ad animam cr uitam
tnheren ti*,C r in V mutem infinitam cuntia,infinkate fine mxgtutudtnc. Hec
grandia my/ peria,quibus nonfroteflmehs humana cogitare mxiord,Deo% digniora .
Hic pri/ mum cernimus philofophos uirtute Dei infimum, indefatigabilem fateri,
uirtutem etemam,perennem,nufqiiam deficicntem.Deus,inqutunt nostra Utere, cuius
po) tcRxu nihil reftRitxuius inuentio infinita,incxhauRa creatio, manatio
uirtutis itet na:Son folum eteriuuiu, [cdimmenft potejlas eterniud refrondens.
Que fl ttullo unquam tempore deficit , ncc defuit ipfa jibi , femper habuit quo
uiueret & pojfct etemam-hb hac omnia nata peadit,quibus effefuit ab iUa.
lmmenftt-is ciik non corporcx,fedftmplex,Vnitatinfinit4,immenfUM incorporea , P
oteRxs incot itita, fcd irmen[x,fincmxgnitudine. Omnis
tcrrx,ccclu,marc,flcflitur in Mum,peA ietabilla idrm hec quocfc fcribittinHy
ccyxSiy ygia ccgXfyiKarrci fr9,i(sa tyoti<Atis vnrctffis-Etque
fequutur,Bonoru prima,et principalifiima rt ynifvrmis cxiRentia,omniu fmul
bonoru caufts, et codnendas in fcipfas cr circi fcipfas firmauit. Necufquam efi
boni quicquam, quod non ipfa pofiideat ciufmodi ftirtux. Seq; bencficiu,qf no
ad ipfam conucrtxt pardeipadoni eiufce caufe-Oi tiia illinc er producuntur,??
perficiuntur & [eruantur bona,v una omnium bd ftorum concatenatio, cr ordo
in illum ut fbntem-Hic appclUt,ut cernis, Natyrafr diuinam,fupremam,cminendfiimam,fbntalem
omnium bonorum exiRendam , fon tem omnium quot in omni natura furtt
bononm,prvncipium primum, origmeni, Qij.ii habet beneficium, quod naturam
uirtutcmip B omUtir^b illi bxbet-Vlic otii n ium itgregado bonorum: si quid in
orbe boni , dimittitur inde : palatium , aula. Ubi nafcuntur.
lbe[xum,ubieeUntnretmflx bonai inde adnotufqtteproimtlm Vite , anime , corpora,
mentes.. Ex his, c Tid genus omnibus, xfue de fumm Deo , Phdofophorum
celebrantur ore , quorum ucrus, crlimpidifiimus, uberrit tmq; fons manat in
[acris litais,docemur omnes,unum cundcmip Deum cuitfo, rum gentium (oto
terrarum orbe diffufarum ejfc, hunc omnibus fcculifjwtnini/ ;'»*«• ;'ji x livi*
»1 r kriterq; fuit laudibus ab omnibus
pradicatus probatur certe roter* fapiendam «eWtrm diurnum allat*m,cr ueram
generis humani do&rinam apparui jfe, qus dtrum,perfpicuumq; eunt ofcndit,
celcbrauitq ; femper , quem Phdofophi ador raucrunt, laudes^ eiutpartimd
maioribus acceptu, partmt ab hac ipfaSapien/ tu,pleno ore decantarunt,ob quas
afuisdiuini dicebantur. Sierunt ucrttas eft, ficut Creator unut,cr hominum
Natura una. . % «K Q.vo aoitvr de crbationb mvkdc. Omnem nationem i
uet.iflifumit feculis traditione per omnes anates defrea» dkttte, fateri mundum
creatam. Vidifle quaedam creati mandi prilcos figna-Fuiift . Cimam apud prifcos
creati mundi crcbcrrim.ua. Rationes, quibus nonnulli nolae» nun creatum mundam.
Cape L O ST res atemas explicatas,de Creatione mundi differen dum , locus huic
operi longe apti fimus, cuius injlitutum rfl , docere , quod quidem non magni
laboris fuit , cum ea r*tionc,qnauigetin omnibus,quaq;fapimus , loquimurqp
omnes , rerum naturas ponderamus , tum communi quo/ dam omnium gentium
confcnfu, quem inuiccm ftbi per omnia fecula nationes tradidcrunt,quemq ; ab
exordio ge/ iteris humani mana jfe conflat, eundis rite refleq; Liratis , folam
eam fupereffe,' uerita e, in quam ominum cogitationes, fermonesq; tandem
refoluuntur, qttamty audiuimus caelitus poBea rcuclatam. Aede Creatione mundi ,
quemadmodum de i)eo,mirabiis fuit omnium mortalium , ftgnorum quoque
conieUurarumf con / fenfus,ut quo anterius procedat , eo reperiat conBanlius
exordium coeli ac terree pradicari,ut de mundi creatione uideatwr eucnijfe,qubd
declarifimis, uctujlifi/ nisqi quibusq; monimetis,de bello Troiano,pojl multa
fecula Romanoru trium/ ph is, ac potentia,quorum itlud quo fuerunt homines ei
propiores, eo magis pradi calatur,difinfliusq ; apud omnes refonabat.
Circunuolutis autem feculis, famafy paulatim olfolefcente,obfcurari coepit, ut
uix tenuis quadi notio fuperauerit. Sic plurima nouerunt iaHaruntq ; fuperiora
facula de Romanis,quorit nunc maxmut pars obfcurata, ex humana^ opinione
oblitera'4, pars in Lbris,rarisq; quibufdi Meftigijs utx credibilis reman fte
Humana autem imbecillitas efl, ut tum facile obU tione capiamur, tu uix etiam
prafentia clare intrepidas}; fide credamus. Sic cucnii 4cCnatione,qudcu
uctu&ora fecuU cw&tnnfimc praicarcntfignis en i qui/, V<- a y bufdam
H«' f 'bufdiitt tiaris adhuc fupcrflitibiis,poflai<ribi!t,qitos
diuerfa,'mcerta^ Opimohet conjugarent, er in uarias fententixs
circunflcflcrcnt, probabilius, uertq; firmius* tnjumcffiiulluni habui jf e
mundum principium, fed his omnino perpaucis. AttuA hruntcpillirauoncs,quibiumaximecrcrcdebantipfi,nidlmnunquamrerumfit
ijje primordmm,ctcaicris perfuadere conabantur. lU<p fit,ut de conditione
mun. di fermo duabus neccffarid partibus mtcgrctur:una qua refpondeat ad eorum
» oppoftdones, easq; dijfoluat,demonJhetq ; , fi jieri pofiit , probabilius
effe. Natu/ raq; conformius er aptius,res habui ffc principium, quam fuijfe
fcmpitcmas:Alte tu qua uctu]htis,gauiumq j omnium, acreligionum proponatur
confenfus. QjU per omnis atatei fisperiores fenfm refolutus, ad aliquod rerum
initium deniori ducatur.Habuitigitur mundus aliquod primordium,idq; Graci,
Acgyptij, Pfxrm ces, Chaldai,tom Oriis, omnes Utera rcbgioncsq} omnes
affcrucrut-Cui cofejui, quoniam naturalis cjfucritas ipfa,rei Utsq;
prouidentia, pietatis, et ueritatis ordo mirabiliter a flcnttttttyunquam u:iq;
juturus, mfi mi condiuone,etinipqccrto mutt di. Ac quoniam quibus uifus cjl
alemus mundus, tnbus cum primis rationibus funt permolite quibus efl, quod
fcclus fn inferre potius fempitemam pnuationcmjrc/ rwnqt carentiam,
qubnfempitcmum cJjTe : Altera quod non fit rationi confcrtfa/ ueum,nec uideat
prudentia , cur tot fcculorum millibus ceffator die Dats,quafidc fomno
cuigilans,rcpcnte ad creandum,quod prius non fhiccrct,fe dederit: Tertia^
<juod no fit ucrifmule,nec appareat, cur non cvcaucrit ante hac
tcpora,fcmpiter/ I ais retro feculis ociofus. Quoniamq; his rationibus omnis
firme de codidone mun di fermo cotinctur, ingrediemur fuper hts diff credo,
paulati, quas primus Arijlote Us,dcindc ex alioru perfona Plutarchus,tu
Proclus, catericp ie Aeternitate mun di attulerunt: quibus in dubitationem pl
ures ueuire poffc no rcor, rationibus ex/ plicatis. Ac Plutarckus,grauis [ane
autor,tcflis efl, multos fua tempefiate Philoja, ph os nihil no conatos, fuscp
de<p dctorquere,uioletare omnia aggreffosjit abfeon
deretur,negarctur,Crcatio mundi, ceu graue flagitium,ncfindum<p piaculum adi
fent, qui tolleret eius atcmitatc.Quibus lUe ex dogmatis Platonis, qua
conaban/-. ptr peruptere ,ty in fuasfcn tentus trahcre,re(j>ondit . de quo
poflea diffcrctttu ■Hunc ea qua ex fontibus fuis fuggerct Natura, perfequamur.
. Rrfoluuntur rationes de Aeternitate mundi. Nulli Aeternitatem prodeffe,
Icdurhemrib» ter obefle. Hunc cITc mortalibus omnis impietatis, omni»
infelicitatis fontem rerum hu* V snanarumconfufloncm
.NutlamrcddipofleprouiJrntiarrationtrebtuxlcrflis.NdpoC' ’ J e animos
immortales e(Te rebus arirniistaut ros n6 afeendere in cctlu nulla tp efle poft
ui j • ilprjmta uirtutO.Stultos rflc.qui deteriora nelint «terna.qujfint
melioribus tmpedimen ~~atMn eite raald definiere mundumcaufa maiorum bonorum.
Cap. IU NO n enim inexpiabile fcclus eft,C rcatio mundi, fed Actenutas potius,
non ttf» dofcelus,ft quis altius fpc flabit, fed omnium fcclcrum, omnium
religionumt &rtutm,iujlituc,probitatis omnis efl interitus, ut ex omnibus
flagitijs, qua dele/ flatur Natura,quoniam ueritatcm,lucem,fubfUntiamq ;
labefit flant, hoc fit princi piumjnc caput, hocprofunda,uafla,lacrymabilis^
confufto,in qua nullus ordf. i , nudaucri/ t** tnitU veritas , frd fempitemus horror in
habitet . Sublata enim Creatione mundi, n emo eft,quin nofcat ac fhteatur,nec
mortalitatem animorum, nec providenti* rati «nemdeftndi poffe,nec res humanat
ceu marcfluduantes, ullam habere fedem, folmque,quoftabdt4ntur:Vt eveniat ex
hac horribili confufione,ceu cum fubli / kiif arbor radicitus conuulfa,aut
excelfe moli fundamentis ablatis, omnium uirtu tum,cr cum unrtuubus Libentibus
hominum, rerumque humanarum confrago fa ruina, c r hoc ipfo necejfe fit eas in
nihilum redigi ex quo dii plurimum eas ftabi t kre,decorxrtque, fe putabant.
Quis eft enim,qui ft ftbi proponens ( quemadmo / dum fe pe exemplorum caufa
proponimus ante animum qux neque fmt , neque pofiint effe ) nudum mundi fuiffc
principium, extendat animum per omnia, qu* cogitanda in Aeternitate effent , qui
non uideat eunda ex contrario inuehi , qus Creatio eundis hominibus attulijfet
f Ex Creatione rerum nata eft pietas natu eft. Ut cum qdmiremur,cr
colamus,potentii,dementii,bonitatem<p eius fu friciamus tfui dedit nobis
quodipfe ejfct.Tunc primum poteftattm eius admirantes,qu6d po tuent i nihilo
tam pulchras, tamifa uarias,ta nudus frecies producere,uencramut incendimur
amore in illum, collaudamus bemgnitatem,ac bomtate,gratus reftrrt geftimus,
talem ac Unium nobis parentem gratulamur. Quis enim eft, qui cu fe cir
atnfrcxerit , omnemq ; corporis fui fabrica contemplatus fuerit,in interiores
animi fedespenctrauerit, eaq; ftbi quondadfupremo Deo cognoverit donata , quod
fmt temporis exordio fieri non potuit , quin rapiatur in cognitionem et
admirationem r, tuUumcp creatoris fuiihincq; comedet, fe cbarum,acceptumq; illi
effe,utpotc qui providentiam, curam ,chariutem , faptendfimx mentis in eo
artificio adhibuerit: Qw cum poffet bonis fuis fempitemis fivi , quorum ante
mundi* copia circunflue tet,plusi jj unus ftbi fufftccrct,qu.im ft totius mundi
ad cum fieret acceftio,m.duerit tamen largiri CT effundere Bonitate I d ucro
intuens animus, penitus amore inceit ditur v flagrat,ampleditur Parentem
optimum, ucneratur, adorat ■ Nr«f; enim fi dependentiam attuleris, per qua a
Deo confcrucris,acfuftinearis,UtUopcrc ad pie tutem acceffnis,tam te Deo debere
ccdidcris,quam ft te conditum cum nihil effer, regi in omne tempus ab eo,cr
fuftineri perfuaferis.k quo cum creatus es, pennde quaft
genitus,ctconceptus,eduusq; in lucem fuifti,ut cum genitrices, filios,quibus
antea earerent,enituntur,efficitwq; incrcdibdis genitricis, et prolis amor -Mir
abi i isfy eft alacritas noftra,cum nosfeimusa Deo creatos. Parentem noftrum
iUu an dimus-.ftcut incredibilis, moeror,^ quaft ludus, cum tantus honos
eripitur ct per infinitatem temporu, ccu per profundiftimas tenebras,
inexplicabiles*]; ambager, quibus nec caput ftt,nec locus ubi
confiftas,cogitado uagamur-Nullumq; apparat in omni rerum defreraiionc c r
quibus refertam conflat humanam uitam difftculta ttbus,cladibusq;, perfugium
nift ad e um,qui tui,tottus'q; mundi autorfuent,qui te tanquam amanttftimus
procreaucrit, creatum amet,fbueatyamplcdatur. Quodto tum prorfus cojmeUitur,cm
pnmaua origo denegatur. Ner aliud fuccvmtcogf ftwb.wt . y a tandum #4jo
as7gvst. evxsvh. ltb. vtt.- tandil, rebus i ctentis conAuut:s,quam quod condere
Deui cat non potuerit: Tum quod exiguum mateSbs eius prxceUat , nibilq; habeat
firme fingularc , fi totut mundus xtemus cu eo fuit.fi Solvet Luna um
mdcfatigabili,diuinaq ; tu extiterunt, u: lucere in fempiternum , moucri
infempiterntm potuerint . Ex omnibut enim doubus.se qtufi priuilcgiftquibus
Diurnas fupra omnia fubl matur , ucl maxxf me efl xtcrnttas , quxfi fmpdaris m
Deo non ejl, efficitur , ingeneraturi^ fuffii/ cio,ut fupra munium prxcipue
calo , lumintbusq ; cexlcAibus non multum maie/ fias eius emineat . Nec ualet
hic illa reffionjio , Regitur , conferuatur , gener am femper.Vcrba prorfui
inania,caffaq}oratto . Aut enimfidan potcjl fempitenut gencratio.potuir
aliquando generare ac creare Deus: Et quod perenniter facit,po tua fcmel
ficiffr.aut fi ita regit , ut tamen creare efficere $ non pof.it , ne pote fi
quidem regere generare - Vt quod non pofiit crearc,non pofiitregerc • Si po/
teji fcmper, potuit etiam aliquando ■ Neque enim perfide regeret ,mfiot
pofcftdi totam Naturam, condtttonemqi haberet- Aut etiam confiituuntur,rcs
xtemx,qui4 Deus eas creare non potuit :aut quia potuit quidem , fad Aeternitas
melior fuit» Si creare non potuit , non poterit etiam in prxfcntia , prutaturq;
maxima partt O minitatis Deus , quia nec creat in prxfens : nec fi dee A
facultas creandi , ode/ ritpcrfifiaregendi : Aeternitatem autem non effe
meliorem , fuperiores , alixfy multa rationes coargficrent-Nam neq; homimbus,ncqianunalibuf
brutis , nullis denique fub cocio rebus prodefi Aeternitas magjs quam creatio-
Similiter enim rit Aeternitate cunfla.atq; in Creatione corrumpuntur . Nec
profuit cuiquam mun/t dum fuiffe fempitcmum,qui tamctfi (pectes
habuiffetfempiternas,dulcedo tuta Umen,cr utilitas , fenfusq; efl particularium
: particulares autem homines , tan/ tundem in omni xtemitate cecidiffent, ac fi
mundus non fuiffet xternus . Cuius e/ nim xterna fuit tfia dulcedo ,cum res
particulares corrumpantur , fentire autem bonitatem, (it particularis unius *
Hocud maxime de hominibus unum , quorum nihil interflut an xtemus,an creatus
mundus.quia ud in Aeternitate nemo fuit xt ternus- Quid Platoni profuit mundus
xternus, quid Arifioteli , fi fimditercccide/ runt ac fi creatus effetfRrccnfecxtcros,mcntcq;
euolue per omnes-Neipfi quidi mundo profuit xtemitas ifia,cum omnia i ndiuidua
fint corrupta. Itaqi in porticu lari nullx res capere ex Aeternitate mundi
fiuflu potuerunt: uniucrfalc aute non fdttit,nec utile efl particularibus.du ea
ipfii intereunt, eorum (pedes effe fempitet nas.Qmneua dum profuit
fpecicbus,obfuit particularibus , quia non habuerunt .quo referrentur capite
carentia: Hominesq; in mifcrrimd impietatem delabebanf tur.Quod autem um,cr
alteri nocet, nocet etiam umucrfo-Ecce quod ad utilitati aeternarum
fpccicruafci[citur,ad ruina,calamitatemqs indiutduoru afeitum, no u togno
fatur. Sic ad intentu quo<^,et dedecus fpederum affumptumnon cernitur, dii
uniuerfale,quod ejl aggregatio particulariu , tantundm infimatur, quantum (articularia
deprimatur. ua$ quot damna dat Aeternitas mundi particularibus, . totidem JL '
„ i 4 * totidem uniucrfaltbus det
neceffe ejl. Virtutes autem et pietatem,prouidentiam,et quod euidens eji ,
immortalitatem aufert Aeternitas mundi , confiifionem animis , perturbationem
<f; offundit,id efl,uniuerfisaopini affiret maloru, ut non fit aliud
Aeternitas mundi , q impietas atema, xtcrnaq; animorum confitfio, moeror fem/
pitemus, v fempitemus mierkm animorum. Sic u.t fluas ingens particulariu er
muuerfaliutltaq; er hanc ratione difcutiamut,quos Aeternitas mundi dele flet;
fi bene defiderium iftud fuum cuoluant,fiihtl agnituros cos aliud fe cupcre , q
mor /
talitatis,corruptionis,fiigitiorum,mijemru,lufluum,calamitatfi,bomicidiorum
aternitatem.Qwd enim aliud ejl humana uita,quam nefiriorii fcclerum fyeflacu
Jum,fvrtuna faux, niji fit alia ratio,ludibrium, uiuorum acerba coUuflatio ,
uexa/ tioq; perennis, iuRttix,cr pietatis uiolatiofQuid aliud jit uiuendo,quam
quod rc / gnantyuigqttq ; rapinX,odia,uenefvia, homicidia,
adulteru,produiones,uiolitia, dircptiones,luflus ubiq;,dolorq;,c? plurima mortis
imago,Ufciuu praterea, er corporis adfeneflam ufq; ludibria, fcxus,ufusq;
natura ut ra deprauatio, pefiima rum artiu exercitatio, errores omnigeni,prauus
femperrationis ufusf Donqj nuf/ qua certa quies,dulcis animorii tranquillitas ,
optata mentis ac placida [ccuritas. Hac tu uis fuiffe fempitema- Ex hac miferia
efjvflu ejl, ut pleriq; pronunciarint, ■meliorem effcfortem,conditionem<fc
mortuoru,qudmuiuentium, et bene agi cum eo qui fimul natus occumberet,aut certe
q ocyfiime. Socrates, cr eum granis ora/ torfecutus,uita hanc,quam uolunt bi
fempitema , mortem dicere non dubitarunt , quam lamentatus ejl idem, defleuitq
; multis lacrymis, ut qui legeret quafuper co fcripfit,nihil mallet, quam res
has relinquere ■ H cgefias fic copiofe de fuga uita hu ius difputauit,ut 4 Rcgc
Ptolomxo prohibitus effe dicatur, quod multis his auditis mortem
fibiipfisconfcifcercnt.Docuit Silenus Midam Regem, non nafei, homini longe
optimum effr.proximum autem,qu'am primum mon. Eurtpidcs,lttgcndum effe qui
nafciturjxtandu fuper eo qui moritur. Solomon fapiens illc,cunflis mife .
rijs,ft>iritusq 5 afjvfltonibus er erroribus humanis con fideratis jntrepide
laudauit magis mortuos quam uiuos,pra bu cos,qui nunquam ad hac mala
ucniffent-Non modo igitur fempitema mundi,hominumq; progrefiio ei non efl uifa
utilis, fed co uffy proueflus ejl, ut hoc qualecunty uiuitur,cen fuerit
abolendum , cxortesfy lu/ eis, protulerit uiuis,priuatio(p omnis uita,uifa fit
ei, tota uita melior • Sic pro fi flo priuatione mundi, non folum fempiterno
mundi flatui , fed etia temporario, reor , '■ anteponere potuijfet,nift maior
ratio fbnaffe,qua pendet omnis ex creatione mun diobfleti(fet,fvrtc$
iudicaffet,aut non intcrcffe,ficrct mundus nec’ne,aut melius fiituru/i nunqua
apparui jf et. Nam mft tranquilla quies meliorq; fefe oflentaret, nifi ffes
maior affulgeret,nifi portum,quo tranqmie,quaffata mundi fluflibus na uicula,
coquiefcerct,animus cerneret, et lacrymis redundare, Utilibus refonare ne
eejfeeffet,et diem illa omnibus diris infeflari,quxnosin hanc uita extuliffct-Lon
ge aut e paucis exceptis, quod mferrim lUt contingeret, quidtenatalc,noflcmqs y
s con ce/ iT 14» . conceptui execratus,nullu inter annos orrmemi £ temporis
tradam, loctm eisft/ iffc defidcraffet , malcdtdts profec utut , quacunq; in
uita fua primordio accidtf/ fent- \ aucto quoniam qua carent ex decretis
Phiofophoru initio , fine quoty tui l o terminantur, fi mundo nuUu fiat
exordttm,mnus ite exitus erit - Efficit aut hae ratio, ut nunqua fu futurum,
quod futuri* maximeq; rebus humanis neccjfarium, fapientiacaleftis docutffct ■
Nam cu innumerabilia fcelera ttt hac uita impune per petrcntur,cm multos utdeas
innocentes nifcrabihter patrimonio, aut imperio tacfr priuari,cum ratio uita,
qua degunt hommcs,non multum ab ea, quam ptfces in mari,procul fit, quod
illidmtibus agunt,hi er armis, er omni fraudit genere, eptas ratio mala
mini)lrat,perpetrantibus,cum fape iudicium,uindidamq ; Dr i,ue tuti
uiolenter,implorcmus: denique cum maxima perturbatio in fenftbus huma/ tus
infida:, quod tam male,tamfcelerate,ta inique uiuentes, nemo fit,qut tudicet, C
r ulcifcaiur,qui bonos d malis dcfindat,dut dijlinguat,du no modo bonorum et
malorum aqualtsjtt etiam longe deterior bonoru fit conditio,et ftcutnon prodcfl
bonis bonitas, fic malis malria non noceat ■ H ac inqua cum per omnem humanam
uitam obambulcnt,que et pki!ofophiuiderunt,et [upcrhisob)lupuerunt,ignoran tesq
; uerum portu turbati funt,ut mouit multos Dionyftus , qui templis Deorum
expolutis,fhlicitcrnauigduit,ultuscos, quos amor patria ad eam liberandam mfli
gaffec. Et Poenorum crudelitati Reguli corpus ejl permtffum.Aphricanum domefli
a parietes non texerun t, infmtafy nojhrorum exemplorum ejl copia. Hac cum ita
fmt,cum tam multa nunc impune perpetrentur, qua mft animaduertantur,nifi per
fuafum ftt,mcliorem aliquando fortem futuram bonorum,maior effet rerum huma
rurum confufto, quam cufusq; dccp cortmjhs elcmentis,Chaos inhorruit, flmt Deus
diem rerum fupremam, cum miferabili hac et caca uita condufa, uis ab uno quoq;
in theatro totius mudi repofcet,Satis fietq; omnibus fuper ratione prouiden/
tia,& malis male,bonis bcne,cundts fyctidntibus dabitur. Quod cu in omnium
oculis totocp humano genere prafente ferri debeat,expedatur dtes fuprema,qua,
fido omntu mortaliu cocurfu,a iudice Df o eunda mdicentur. Tollitur igitur hac
rebus humanis neceffaria prafcriptio,dum Phdofophis habet Aeternitatem in po
flcrum, cuius ante nullum apparuit principium. Et hac fi rede cernas, efl rerum
hu manarum terribilis iHa,uaflacp confufto,cacacp inuolutio, in qua iujlitta
cum ini/ quitate,uitium cum uirtutc,prudcntia cum fbdtttia, probitas cum
improbitate mi/ (tetur. NiM efl in quo a malis boni feparanturtdedecus
afeendit, decor defeendit: (ce lus fubUmatur,probitM deprimitur. A ut in eadem
fbrage iacetyona cum malis . Ejl tamen omnium Philofophorum,quos aliqua ratio
tenuiffet,quorum ingenium i urnale non prorfus dbhorruiffet,frrma,congruensq;
fententta immortali Deo cura effe res humanas. De immortalitate quoq ; animorum
,er pramijs,ob uita ho ne fle aut turpiter adam plures locuti funt,etitm dii
ipft,quibus Acprrnttas placuif/ fet. Quorum oratio nec caput habebit^nec
exitum, intricata pugnans# fccuconfe spctwr. >4* ebietur,nifi rerum origine
conflituta-Vt cum terado,pudorq; deducunt ad cor.fef/ jioncm prouidentio, alios
autem ueritatis impetus admoneat , fore malis er bonis perinde ac meriti
funt,digna pramia,rcuolut neceffe fit cos, ft tuen hoc uoluennt , ad creationem
mundi,cuius Aeternitas facit, ut nec tota prouidentia confislit,ncc ea maxime
pars prouidentix, qua in remuneradone bonorum ac malorum ejlpo fita.Ac quonid
non fuperiores modo,mcliorcs( jj Philo fopbi,fed ucl ipfe quoq j Ari floteles
afferuit,Deum remunerari bonos, fortuna autem qua dicuntur bona,cen/ fuit tdem,
quippe qua bonis er malis ex aquo dentur, indigna qua refla diuinitut donari
pradicentur. H ac duplex attejlatio efficit, ut hac, quam dixit,bonorum re
munera'io,in hac uita fieri non pofiit:Remuneratur enim Deus pios, bona autem
fortuna funt temeraria- Nam ft,inquit,dminitusdarentur,folis bonis darentur. Ne fis enim efl Deum erga
malos,cr immeritos effe beneficum. Igitur fi non funt bo/ na fortuna
dtuinitus,nec peculiaris effet hac remunerabo, qua promifeue fi-uan/ tur boni
ut malitDonari autc peculias c,priuatuq; aliquid amicis futsaDco neccf/ fe e
jt,idqi in hac uita, in qua mali funt fere beatiores,non inuenitur,reuoluitur
net ceffario ratio ad alia pramia futura pofl hanc uitam. Quoru perfifla
dtjlinflio,rc flumq j cxamen,omnttmq} oculis fatisfiflio,at<p adeo mentis
perturbata fedabo , alia nulla ratione, cunflis rite confideratis,erit,mfi ut
conueniat totus ad iudtcium mundus.Quonid igitur P hdofophi confifii funt
proutdentu,rcmunerationemc^ bo nomthac autc in hac mortali uita, in qua fiu
fluant omnia, nec folii afdem fubia/ cent caftbus boni ac malt,fed fape
deterior efl conditio bonoru,non cernitur, certe nemo erit quin fateatur, ad
alta uita ea oportere referri- Nullus autefermo de pra ittijs iUis,uuaq; futura
fieri potcfl,fi mundus fit aternus, ommuq > eorii ncceffario fcquitur
cuerfio,qux de uirtutibus Philofophi dijfiutaucrunt-Effcfluq; pnmohac
necefitate cfi,ut quibus A etemitas placui ffct,alij certum incorruptorii
fme,prin/ eipioi Ji carentiu antmorum,numeru fitiffc femper dicerent, alij
unica cunflis ani mam aUribuerct,alij corrupi,euancfccreq} cos affererent. EX
hac omnia dedit Ae termtas mundi lidc tamen, quibus horti alterum uifum
cffct,multa rurfum de pro/ bitate,et improbitate differucrunt,de prouidentia
rerrn bumanarii, quibus aDco proffiiciatur,non pauca.Na Alexander qui tertiam
fententid putatur fccutus , dc proludentia diurna multa locutus,uidimusq j
fuperius eum ratione conficiente, aut non poffe Deu,aui nolle res humanas
attenderc,cumq ; alterutrii,Cf abfurdum, et indtgnu Dro palam fit,confiteri ut
attendat. Nulla uero, fi exteros Phiofophos audias, res humanas rrffiictas,
cernitur nunc eiufmodi prouidcntia,qua maxime in eo labor are deberet, ut boni
beate uiuercnt,mali d utcundtfiima lucis affici Hu fub t
ntouerentur.Quodcontraria ratione tranfigftur.Sic Simplicius, qui modo prima,
modo fecunda fententid uidetur approbaffe,no de prouidentia folum diff eruit,
fed eo ufej} progreffus cft,ut quos oratio Epi fleti, in quo libro grauifiime
et pulckmri me dixit, non pamouerct, folum fupercffc diceret, ut 4 iudictbus
fubtcrrancis ex y 4 K 144 AVGVST. E
V G V B. LIB. VTI; pedere fupplicia poffcn*. Deniqi ipfe Anftotelcs, qui imi ex
his fentaitijs efl fe/ cutus,remunerationem non tacuit- Omnem demum P hdofophum
ncceffe efl, ubi multa de natura, de calo, terra difrutaffet, uenire ad mores ,
que prima , praei/ puaq; efl pars Phtlofophie-De moribus autem
loqucntcm,mftiubdolus fimulator , fatus unpoBor fit,ahquod caput,aliquem
fncm,ad quem, et a quo tota difputatio flu at, cr dcjmat,flatuat oportct,idq;
ferid,non populariter, ex Philofophia. Hi nc effrdum ejl,ut qui prius in
contemplatione rerum occupati, plurima, que non ce perent,cxplicareq; non
poffent,aut tacere,aut contra quam Natura decernat, fld tuert coadi e[fent,cum
ad mores uentum efl,mutare fcrmoncm,os aperire, loqui quod Natura
uolebat,compulfi funt. I dapud An&otelcm, Alexandrum, Simpli /
cium,multoscfc alios reperias.Caput igitur iUud,cr finis quis ftt,alij tacite
innue/ runt,ahj aperte predicauerunt.Aperte Plato, fupertoresq; omnes, tacite A
riAo/ telcs,apertius ali) pofl cum in Philo fophia cius clari multi. Efl aute
finis, ut res hu/ mane ad aliam quam prefente conduionem referantur, fme qua
tota claudicat di/ ffutauo de prouidentia Caput, ut a Deo habuerint initium. St
flatuis mundu et er num,flatuis aut unam in omnibus animam, aut certum numerum
fempitemonm animorii,aut eos euanefeercac refolm.Quodcunq; flatueris, tota
coBabitur ratio prouidentie De moribus item,cr fine rerum humanarum,ratione
rcmuncratio / num fermo uamfiimis efl.cr commentttius,preftipiofus, ac ft
nudatus. Simulata , fi da funt ea que dicis, Deum remunerari pios, 6
Arijlotdef, decimo demoribus; Non minus fubdola , e r uana qux de iudicibus
fubterraneis loqueris o Simplici» Nam unica anima nu lias poenas admittet; fi
refoluuntur, minus. Si certus etemo/ rum numerus animorum, etemus etiam ad
corpora C 7 d corporibus reditus cr di fceffus,Quod fidem oribus, cr
prouidentia, remunerationc,cr prennjs fimulate locuti edis ,cr quaft populo
fatis facientes, ualcte Philofophi, cum ucftra Philofo phia
fimulatd,impodrice.Subldtis igiutr cr conuulfis radicibus , quibus uirtus tf/
florefcitjUani funt omnes deuirtu ibus Philofophorum libri, uana rota ipfa
Philo/ fophid-.cuius finis efl doccre,non obtunderraugere, non minuere:
condere, non defbrucrc.ulilitdtem, non detrimentum afferre. Prima
preflantifitmaq; uirtus efl. Pictas. Hanc uelut reginam eunde uirtutesfada
corona circunRant, ducemq ■, fe/ quuntur. Sublato duce,difpergitur agmen,
palantcSjinccrriq; uagantur.Pictas non potefl,fmde confidere ;,confiflere,mfi
flantibus his,que Mofaua,cr Chnfliane Phdof)phia,Philofophiquoq} meliores
tradider ut, quo dereauerit homine Deus, propter hominem mundum, quod gubernet
, quod magna premia uirtuu dabit M theatro totius mundi .Sic flat dux Pietas .
Ablato duce difipatur agmen : agmine uirtutum difi pa'o,homnum um,non ceagis
hominum, quam betharum uita,de/ ttrior etiam, quod he ratione carentes, ea
tieq-, ad bona, net j; mala abuUutUtr. E / ruta rado utrtute, pe fu na ejl ,
noxia efl Exuitur , fi pietas detrahitur , eum qu4 fugiente, terga uertit omnis
uirtus . Aeternitas mundt dat tres de anima opinio/ »ct% t4* net, a quibus fic manat pietatis er
uirtutis omnis inti ritus , f cut aduerfa , quod i Deo habuerint initium.
Virtus omnis cum principe pietate. Vides quanta ffrages, quis fonitus , quis
fragor omnium bonorum, quibus praelorum ejl humanum genus, Dijsqi immortalibus
aquatur, ruentmm f Deducimur hac opinione, ad naturam belUtrum:bumanitate, ut
Atia, pietate exuti in naturam beluarum tranf/ formamur ■ illa igitur dc
fontibus Natura uberrima ratio, [celeratam , exitialem, magnorum bonorum
interemptricem efjfe ijlam Actemita em.ToUit enim renoua donem ad meliorem
conditionem , quafiqideificaionem omnium rerum, quam prxfentimodo er omni cius
mifemma Actenutatejonge effe meliorem nemocH qui nefciat.Si fit mundus a
ternus, fit ut nunquam deftnat , qualis ad omne tempus fuit. Nec recipiet,quam
er fanda oracula promittunt, er fummisuotis effligi/ tat Natura,ut pene Deum
accufet,quod tam corruptibilem fe effeuoluent, reno t uationem .
Promittitur,dccantatur,cclcbra!ur,clamitat,cfflagtut,Natura,acRa^ tiOfhumani pnmum
generis reparationem . Sed dicatur renouatio deinceps om/ tuum
corruptibilium,mortaltumq; rerum .H (c omni mund: xternitate melior, le/
fiderabiltor,optattor,qua fmenibd hominibus mi ferabiltus effe potuijfet .
Volunt nutem Aetermtatis amatores, nos in xtemum miferrimos futjfc, xtemx
corruptio tli,morti fempitemx fubiacuiffe. Miferajacrymabtlts ejl , nift fit
melior, huma/ Uf generis conditio. Hanc omnes deplorarunt, ingemuerunt , huic
multi sternam pnuadonem antepofuerunt ■ Deus, quxfuaejl clementia, omnium
(latuit renoua/ tionem er tn meliorem flatum, commutationcm,qua difccdcnt
lacrymx , ludus , abradetur corruptio,dcfvrmitas. Quidquid nunc turpitudinis
infedit, expurgabi/ tur. Multa' que bona confequcntur,qux fundo nemo
audiuit,aut pofit exprimere • H xc adeo naturalis fit ,ut nift futura effet,
humana natura pene monjh um exti/ tcrit,cuius omnis culpa in commutatione
relinquitur corrigenda . Denique ruina eucrfio 'que cft beata uitx,mundiq;
futurilft mentem latius extendas ) Aeternitas prxfentis.Ncc jlatquicquam eorum,
qua dc futura bcatiuidine , quaft Philofophi fomniaucrum.Qux quidem omnis efi
in abolitione, et comutatione prxfcntis mun di. Quo funt autem res meliores,
fune Natura propiores,optabiliores, magis eas i Natura defideran par f it.
Naturalior beautitdo,quxm mortalitas, et corruptio. Sic naturalior mundus ille
beatus,quam corruptibilis lacrymofus ijle . Solus debet effe fempiternusjp
poJlcrum,non mundus is,per quem regnat late corruptio,mors,cui fi propter
hominum fLtgida, quibus fuerat creatus, paratus cfl interitus , nccef/ fario
debuit inchoari . Tam autem propter corruptionem , turpitudinem que , non dico
rerum,fcd hominum,non debuit olim elfe fcmpitemus,quam propter ea/
iemrefcindetwr in podcrum.Tam debet corrupttbdis, flagitiorum'que , dedero/ ris
,lacrymarum que plenus mundus cadcre,aut mutari, quam beatus illcf eripi/
ternus ejfe.Tamq; naturale ejl ,ut tBc non diu fit,co nec femper fuerit, qu trn
ut bc ittus iUe jit perennis. Sola igitur a Natura cr a Deo Natura principe ,
merentur i»..< y f ttemiutem , ?4« atcmitatein quo mirabiliter rado
conquiefcit:in quibus e fl perfida beaddttdo:'m perfiSL i uero,cr tnflia
utfuauia,cr in quibus dedecus eji , c T turpitudo, non mo donondebcnt effe
fempitema, fcd abolen cito debent i Natura, er A Deo. Et fi ex duobus bonis,alterum
altero jit mclius,impcdiat autem flatat deterioris flatum melioris, projido
natura Deus c 7 homo dcjhventdeterius,ut melius exiflat.lUud ergo
conJidcrabtwr,cognofi etur a prudentifimis, mukiq; cogncucre cr confijii fimt
nihil prodcjfc ipfum ej]e abfque bcndcjje-Ncc tam dulce effe ijlud ejfe ut ip
fum mox admtreris,cr collaudes- Eccc tot tcftimonia,totexempla.Pluris,aitfapi
ens iHc,fit unus homo iuftusa Deo,quam nuUc impij. Si dece iujlos in jlagjtiofa
ur berepen(Jct,pluris eos,quam omne duitatem fteifjet. Dclcuit igitur
omnes,quod turpifimos melius erat non ejfe, quam ejJe-Nec curauit
exdngui,abolen,uanefce/ re tantam honunum muldtudinem,prajircns non effe, ipfi
effe, quia non aderat bene effe- Sic cum tota mundi duitas plena flagjtiorum
fit futuraq;fit magis, non eji cur raptus in adnuradonem ipftus effe,mmdi
Aeternitatem probabilem,^ p i am iudiccs-Tam non debes dare A ctemttatcm mundo,
quam Deus urbem fUgfdo \ fdm maluit non ejfcft diuinus,ft immortalis, fi fandus
fuiffet mundus, fbrtaffe pra benda aura effent de A ctemitatc euis differendi
nunc autem Natura potius fiw- dct,ut cupiatur,credatur, tteq; fiiijfe,ncque
effe debuiffe fempitemus- An fcilicet ut alema bella fempitemas m> ferorum
mortalium jbrages , tot nefanda ftagtdOp Sol defuper afficeret, v fempitemum
cffet,quod eft apud H omerumi Non homine eft animal certe infelicius ttUum,
Quod tellure fupcrffirct,& inambulet »p|j. Noflrum quoque: . -Subeunt morbi
triflisqifencdus, Et labor c 7 dtr£ rapit inclementia mortis . illud igitur
examinetur, fi duofmt bona,altcrum longe et incomparabiliter metim altero, fcd
flatus deterioris impediat flatum mcUons, nonne ftuluffm fuerit , po/ tius
deteriori, quam incomparabiliter meliori ucllc locum effe i Vt fi manu ca/
plendum fit, quantum capere manus po fit, aut ferrum aut aurum , acceptoque
ferro,non fttlocus auro,non dementis erit firrum potius fumpfiffc,qudmaurwm$
Sic cum fmt, ut dem ijlud, duo bontryionm alterum ut altero incomparabiliter
melius beatitudo,glorificado, deificatto animorum, cr corporum, Actcmitasque
beata uiU, alterum Aeternitas prsfcntis mundt,pnorconfijlere non pofit,ttiprt
nouato uel abolito prafend mundo (abolitio autem ucl renouatio infert ut non
fut rit fempcr,quia qua fine teminantur,cdam principio clauduntur) certe
demeniif/ fmi,naturaquc parum gnari erit,podus ijlius mundi uanam,w inutilem
Aeterni tatem,quam Bcadtudmcm animorum ac Deificadonem uoluiffe,cum ex Aeterni
i late ijlius mundLnMbomjtcc odeum qui fmcat eytec, ad alios redundet: Lon/ ...
g eautrn- gi Me fit optatior , ac melior una iUws beata uita hora , quam ornnit
uitainhoc arando- H ac fluit uia, cr ignoratione uen implicati funt omnes
Phdofophi, quibus fapientia fumma uifum eji , dare rebus corruptibilibus
Aeternitatem , non ui/ dentes hanc cum omni agmine fcclerum , infuper beata
uita , de qua ud profij M multa di)faruerunt,fme fecum perniciem . Nos igitur
potius Naturam quam eos audienteSydelcflum que in bonis , cr malis , aut bonis
, er optimis habentes , dicemus incomparabiliter meliorem beatitudinem iUam ,
ac renouationem » qua eundas miferias animorum, cr corporum exuti , deifvrmes
erimus , qua er com/ mutationem rerum,commutatio ut non fit atema, inducit,
quam aternitatem cor/ mptibihs, tumui tuoficp i fluis mundi : eosq; in fuis
delyrijs cxcxq j uanitatis uolu/ tabro uerfari fmemus . Quod autem caufa
meliorum dcjlruamus fape detcrio/ ra: er quod non omne ef]e,fiteligendum,claris
apparet exemplis. Sape domum prafentem, meliorem, clegantiorem 'que rejefluri
dejbuimus. A grtcolx, uinitores, ramos, cr pampinos etiam late florentes,
quanquam pulchrum uoluptuofumcfl et r at frondes uidercuircntcs,amputant.St
decem catulos canis , aut feles fuflulijfet, fape maiorem numerum
fuffocamus.Cutitatapud Ariflotdem, exiguo, certoq; ho minum numero conflcitur,reiicitur
ut inutilis immanis multitudo. Nufquam Natu rauifa cft infinitatem
afjrdaffc,moderatis,cr paucis ubiq ; contenta. Nec placet ei qualtfcunq;
multitudo. Magis autem optimis er paucis dele flatur , quam infinitis quidem,
fe d in utilibus, impeditis, mcompofitis , fefe inuicem euertcntibus . Sic re/
rum corruptibilium Aeternitatem diffluere ei par ejfquippe qua omnia bona, e /
pregix* primum uirtutes, rerum ad unum caput conuinflionem,beatitudincm fent
puer nam defhruat , er tollat. Nam eos quos tantopere mundi deleflauit Aeterni/
tas dicendum ejl animi imbeciUitate,uilium, imperfiflorum fempitemam duratio/
nem affcdiffe,maiorem beatitudinem non uidijfe(ut qui Deus bibere uinum,inter
fcemineos amplexus refolui, maiores meliores que uoluptates nefeientes
arbitran/ tur) . Quam fi uidijfcnt,nuquam rerum imperfrdarum Aetemttas eis
probari po tuiffet - Itaque conflat eadem uanitate, mifcrabihqi hallucinatione
iflius mundi Aeternitatem cos afjcflaffe,qua deiflcarunt flumina , fontes ,
ajlra , terram, occ/ .anum , cr adorarunt elementa iftws mundi , ipfumquc omnem
rnundum,quem ftcut Deum nuncupa ffent , ut cft apud Platonem , Ariflotdem
quoque , Marco Tullio tefle,fic atemum noluerunt. Efl enim Aeternitas , quadam
quafi Deifica/ do-Diuinitatcm ueram beatioremq ; uitam,flatumq; rerum humanarum
meliorem ■nefeientes , in gremio iflius mundi nati , curas omnes cr ftudia , in
ffcculatione J rerum uftbtlim pofuerunt , quarum ut fludium effet uenerabilius
, crprx/ fUntius , eas xtemas , non corruptibiles uoluerunt . Ne dc rebus
Aeternitate ■ carentibusfed fempitemis libros fcripftffe uiderentur. Vifum
quoq; ejl eis quafi Heroicum, difcedereauulgaripcrfuaftone,nouamq;
Philofophtam, quam exteri 0o adeo perffcxificnt,coderc.Scdfons totius mali
uern.ut dixi, fuit, Glorificatio, - Deifica/ . DeijSedtfofJ; lurninu
coclcfliii-.qux quidem mcorruptibdta diuirtaq; dcdaratat,siefis fu non
fuijjcfcmpitcm.t Nefacit tcs,nec minum ad cogitanda inStitucre ualctes, calcFua
lumina Deum incorrupta ficiffc,ut inferiora alcrent,iUuimnarent. I d au/ te, n fieret
non femper , quoniam non femper optimum cfl , fed quoad utile effeb Nec illud
quoque uidarunt,quod cuidcnti fimum er in Philofophia Kofis cfl , er in Natura
cLtrum,non homines propter calumjcd catum propter homines effe/ dum-Nec adeo
coelum mereri Diuinitatcm,W Aeternitatem, quod ordinate mo/ ueatur,qubd erres
corporea Jjt,cr fmtilis in motu conflantia etiam in cordibusi er humoribus
animalia inucniatur,cali uero f\>lcndor, er claritas , permanens $ Natura ab
optimo artifice compafla fit .quem Natura interdii imitata,fimilia que / dam ,
terra, er acre pariat • Sed his fatis fit oBendiffe , Aeternitatem mundi pri/
miim nemini profuijfc,tum exitiale, pemi-iofamcp effe,que nec i Deo decus , nec
homini utilitatem conciliet,tollat autem ea quibas homo nobilis fit,inaturac[;
bet iturum remotus,lmmortaluatcm animorum, uirtutcs,beatitudinem . Quodji nec
Deo decus,homini autem dcdccus,er detrimentum af)vrat,qui fuperejl in natura,
cui prodeffe potuerit Aeternitati Neque enim debes, dum quaeris gloriam,Detfic4
tioncmq; luminum coclcHuwt , res humanas lumminbus illis longe meliores euer/
terr.Dum Solis er Luna captus amore,effundis in eos omnem D wiuitatem, ho/
minesbonis fuit exuere. Cumcp luminum cahfhum,cr mundi Aeternitas, ac Deifi
cado, eum B eatitudine , Deifcationcq; humana pugnet,malim ego,Solcm er Lu nam
conftagrare,totum mundum ruere, nullam eius ante paucos annos uel fcin f tiliam
cxtid)fe,qudm me beatitudine, munere libcralitatcq; damna digna, fpolim. QWjt
fi uel paucorum fit,metior ejl quam omnis,tri&is,injilixq; Aeternitas mun/
di,bominumq; retro mortuorum fempitemus interitus. Diflbluitur fecundi rufo ,
fn creinJo mundo non rfle prius 9c poRerins frm pore . Quin Jocuiup crenus
fuifTtt mundus, <);ivri poiuUTc,cur non prius , crcitus. In seterniute non
effe prius fi pofterius. In multis hallucfnari mentes hununas perinde »(B
fenfus. Omne infinitatem abfurdam «fTe.dC C ‘4 indecoram
pntterdiutnam.Vniiistanium efle naturaliter Aeternitatem. . , QiiodfuperfedEi
Drus Creatione m5Ji,necptardau:i,ne{p criiator fuit. Necjt dici posefl fupet
fedilTc.ic dilluitfTe. Cap. II L «ECVNDAM ratioem difeutiamus , cum qua
fequitur etiam tertia,ututra/ &que fit dara,alterutra examinata . Non effe
uerifimile , nec cadere in animum pojfc , ut tanta quae mundum antecepit ,
aeternitate , creationem Deus difhde/ rit. Et quomodo tandem in eum cogitatio
faciendi inciderit, quod in omni at et/ nitate non feciffet. Et fi creare uifum
e# ci,cur tot annorum millibus ante non coit f dident. Primum igitur
conftderarc,(y animaduertere,rationc<p perpendere ope/ raepretium ejl ,
noerorum animorum imbecillitatem , ac ludificationem , quibus euenit fatpe,quod
oculis corporeis, cum baculum in aquam mtuentes , fraflum rc ferunt
animotmaiorem matutino, crueffertino tempore Solem dicunt, quam me/ rufie.
Eundem mmciant maiorem non effemenfura bipedali. Necfolunt infenfi/ but / htsqui tamen iudices habentur incorrupti,efi
deceptio, fcd in animo multiplex, ae uaria, ut mirabilis Jit rerum,que placent,
e? difjlicent , bona uel mala putantur,, uanetas indiciorum. Ac funt multa, qua
cum nobis uidcantur, accurrens ratio, ac mens,ei in feipfam conuerfa,cafiiget
errorem, ficut cum ueniam noihorum fccle/ rum impior ornus, aut errores
nofiros, quod ficu Hippocrates w AuguRimn,cott fitemur,rcfiUentes fciluet
priorem fentewiam, in qua nos ballucinatos effe depre hcndimus.Sic fepe fi tjit
incidat in animum obfurda cogitatio , fubitoq j accurrens latio corrigat
errorem,dicat rem ftc habere non poffc, ficus fenttendii effe , pro/ pter
maiorem ualidtorcmq; rationem. Ecce occurrit animo,difftcilc( j; efi non affen
tfre,extra caelum femper aliquid effe , fuccedereq > res fibi inuicem, in
infinitum , quia non capit animus illud nihilum, cui extremitatem oportet
effeadiundam . 1 S error ea ratione corrigitur,quod impofiibilis fit, er
abfurda infinitas rerum. Simi/ I k error accidu infinitate durationis mundi.
Percipienda igitur primum , diUgcn/ tfrifr attendcndi,rcrum uniucr falis
wfinitas,et omnis qui in ea uerfatur error ape ttendus. Nam cum fpcctofa prima
fronte uideatur , quod quo maior fit numerus boBorum,boc probabilior, er
optatior, natur efy adkerentior iudtcetur,fit hac ffieciofa pcrfuafmc,ut
infinitas temporu ac fcculorum , rcrumfy fub feculis infi/ mus natarumjbona UT
naturalis uideatur. Vt autem errorem occultu,crrore ma/ jttjrflo fepe
detegimus, oiicnden tes abfurdum, ac impofitbdc quod fieri poffc ac naturale
uidcrettcr,cx eo quod non tam occultum, zj ab oculis remotum efi, cu/ tus' uc
abfurditas efi clarior, ftc qui ueUet islam irrationabile, abfurdam, eraducr
fam nature rerum fempitemarum etemitatem cemerc,animoi j; fuo declarare re xum
fempiterriaru cupiditatem er apparentiam effe preter naturam, clarioribus
exemplis ufus,eamfbrtaffc coarguat. Opinantur probabiliorem, maguej^ naturo/
lem effe infinitatem feculorum,qudm principium ac terminum,aut numerum cer
tum,eoq; putant naturalius femper mundufiuffe,qulm aliquando ccepiffc. Opor tet
igitur animorum, ac temporum infinitatem abfurdam agnofccre, ex omni alia
abfurda infinitate ut mundorum, ut infinitate extra mundum. Si placet enim in
fini UtfCamq; arguis mcliorcm,quia infinita efi , arguas etiam licet melius non
modo pl ures mundos, fed innumerabiles effe,qudm unum, quia quo plurcs res
funt, hoc melius efi- Aut ji unum mundum concedam,melius mundum miUies plurcs
horni ' nes quam prefentem eorum paucitatem habuiffe. Melius ficatum non potuit
in immenfum extendi, faltem effici centies latius aut duccntics.Melius
infinitam uim hominum fapientum,innumcrabiles item fleUas exiUere. Sic melius
unumquenq} hominem, fi placet multitudo, centu manus habuiffe,calum ucrtice
tetigi ffc, pro/ ceriorisqi flature cffe.Montcsitc aureos,aur ca flumina
extitiffe. Vagariq ; potejl animus per omnes ab fur Jas infinitates et rapi
cogitandi ludibrio,udut a ucntis,d<i mtmia,nufquam fifiens. Simile prorfus
ludibrium,errantis,et captantis feculorutn ceu meliorem Aeternitatem. Agnofcas
igitur abfurdam ex reliquis infinitatibus. Non inuenit ullum extra caelum ft
nem cogitatio,nec adduci potefl, quin opinetur ubi definit fupremus orbis,
fubfequatwrh*reatcp aut corpus aut quiduis aliud. Pu/ tes pl ures efje
mundos,nunquam tam exiguum bime jieri debui jje,decuif[e mato / rem numerum
hominum exijlcrc,flellartm copiam numcroftorem,latius mare,U fiorem terram.
PrrjJwrauwi igitur fit inimicas effenaturx,0 ' ad conditionem ciue minime
aptas, omnes infinita es,ut qua nec fieri poffunt, CT impofiibditas extfien di
profiflxfn ex abfurditate, quod omnis mfimtM,fme capite, fine ordine fit,con/‘
fujionis plena ■ Nec aliud ejl in finitas, quiun inane animi
commentim,uanum<£ c» gititioms ludibriiM,qux pojsit non modo per omnes
Natur* conditiones tende f rc,fed extra naturam lapfa per ea qu* neq; fmt,neque
fieri pofimt quaft natur* ,. fingens fbi omnia,temcre in ea incurrentia ,
ipforum quoq j Philofophorm fufin fi-agijs condemnata. Vera enim funt,qu* P
rodus refert:* f\ ovy car<lfix,vce*‘ vn-neco-iv ctyvd>y.uy,Kj
'itoy&.Kj 7r6xntp9^« Stop, lB^tnr^S7icur7te foT tjpl rvyny^ eurnycnos.k S*
yv «f lo-yfyop otAm dttiKj af&iaai Koay.aiy,utiy.i.Atix,x^. 7tforti«:Eft,
inquit, infinitas erra/ tionabihs,incognofcibilis,nufquam recipiens D eum,fed
ubique temeraria, cr fo/ tuita, procuratio autem cr prouidentia in multitudine
certa cr numero mundo/, rum.b Procle, cur non tudes etiam in infinitate
temporum Quod opinaris in infis- tiitate mundorumfEt quod item ait Plinius de
infinitate mundi,transfirxtur ad in/ fbiitatem tcmporis:QJuft,inquit,non eadem
qua Bione , femper in termino rogi/ talionis occurfura , deftderio finis
alicuius. Ac quanquam Phdofophi dijlinguant bifinitum in a(bi,cr in
potcntLx,primum negantes, fecundum concedentes, dtcert dum ef^quod prohibet ne
fit fecundum , idem prohibere ne fuerit primum . Nam cum tempus refriciat tfon
futurum modo ,fedrtiampr*tcritim, utiUudfituc/- rum tempus quod pr*terijt,totty
millibus annorum confiBum fit,extiterit ianr hoc infinitum,fuamq^
fub]lantijm,qujlisquahs cft,habucrtt, ernunc cffcacdicf poffet infinitum Et potuerit
fieri in praeteritum, quod nunquam in poBcrum fieri poffe dicas. Nunquam enim
fore infinitum tempus in aftu dices . Sedfriuolas hai Uanasq; fubtditatcs
relinquamus iUis : qu * fuis Natura docet uodbut , exccrabt/ Itm effe
Aeternitatem, innotefeant . Pcrindcenimfuamfert fecum confufioncm,' ftcut illa
mundorum, ac rerum infinitas fuam. Mcritoq; quibus infinitas tjla pia/ i
uiffct,abfurdiora confiteri compulft, e V ab illo cogitationum ludibrio ,
tanquam phreneft ad ufitata,inaudita funt raptati. Nufquam igitur Natura
patitur infinita,1 qua cernitur ubit j; moderatis deleflata. Non e fi
pulchritudo aut utilitas in infmi/ tatejed tempcrxmcnto,modcratione,numero
certo, lam aufertur et interpeUatu/ decor, non modo fi infinita, fcd ft plura
addideris, quam fi pauciora, vbiqac fun t* certa leges, limites prxferipti.cr
intra fuas metas habitat uenujlas,quam ft uclad' plura uel pauciora
redcgeris,labefiftaris,fujlulcris,ucnuBatis re et nomine priuaf lieris. Certis
rcgiomburcircunfcriptum tft c<xlum,defimta terra, ccdeftcTxniesfer 1 lumina.
ti$ liwriffrfrgfltf ris bumxm multitudo,
numerut jlellarum . N ec plura fkfc funt nbifm xjutfUU pauciora,qu.tm qua
uenuftas,cr utilitas pojhtlaff rt. Nufqium temeraria rerum immcnfitas er
infinito afficitur. V bi plura funt,quam dcccat,confujio cjt± turpitudo cjl. in
illa fecularum ac rerum infinitate, aut xtemitatejurpifiima quacp fordefeit
confufio.QUim pucherrimum fiiit,ut aliquo principio, e r capite res m/
tiudcrentur,ab aliquo initio manarent, tam fiat turpifitmum cjfc rat «xicfccAx^
fine capite, fmeimho,coq; fine ordine- Qgxt cogtans faptens animus ,
tri&ctur^, ■tuceret,ncc habet ubi fiAat Sicut aut modicis deledatur Natura,
fic ars imitata Na lura n conduftt eunda artificiojis praf criptis. Ipfi quoque
non ddedamur ud an Mendo ) uri uidendo , nift modicis, ut quod ait iQr, ficut
fit infinitus frmtus datus , lumen eum perpetuare uerba nolimus . Sic
perpetuare mundum non patitur ratio > ta perpetuationc,qu£ nunc ufque duda
in atemum fuerit. Nam quod futurum
e A in poBcrum, habuerit initium , cui nitatur , nec unquam erit infinitum ,
quod ali/ 'quando habuit principium. Clarum igitur cjl , nift Deum , cuius
nullum debet effc fmeipium,ipfeomnuim principium, atemum nihil e ffe debuiffe *
Neceffe enim eflDcum fuijje fempiternum , quod ante cum nuUa fit maicdas nec
aliud initium. qw' nififiujfct atemus , nccipfe nafei ex nihilo, nec res extUo
potuiffent . Solus igitur ipfe debet effe fempitemut,rcs autem er mund/ts non
debent,tum quia ha/ • buerunt unde nafcerentur , tum quod nefis fit aquari
Ditunttati ac matcdati eius quicqtum. Aequaretur autem, fi pariter fempiternum
effet. Peculiaris enim cjl na/ tura diuina dos,Aetemitas,qua demon Aratur
ipftmfibi princtpium,ortusq ; fati/ pitemus effejpec a quo procederet,
indiguiffe- Quem gradum fi res attingerent, Hon fmgulare decus id ac nece
fiitas D iuinitatis effet. Nec udet, fi detur atavo ma natio, aut dependentia.
Ad Aeternitatem quouis modo res attinget cs,ud in sterni ii Deo nafcentes,per
Aeternitatem coxquarentur.Mclius igitur mundo er ad coit ditionem natura eius
aptius eft,babuiffe primpuitn,quam femper fuiffe,ut ferue/ ■turmaneatq-Deo foli
dignitas Aeternitatis. Qwmfifcmpiteruus effet, non folum ■Hi fed edam nobis
origine er caufa carentibus noaujfeLProdefl autem nobis,uti lefolus fit
fempitemuSy quoniam Aeternitas eius fisiteaufa natalis nofhri ■ Et pro/
MftiOudeaput effe praBantifiimum,omniq; dignitate, craternitate praccUen* tamqi
pulchrum efl utile nobts,babuiffe principium, quam decorum er utile uni/
4terfo,unum illum effe fempiternum. Cuius decus, er excellentia redundat in
bono remnoftrum’dum habemus caput nobiltfiimum , ongmem infinitam, principem
'setemm-Nec nocuit , nec dedecus fitit nobis, femper non futjfe, qm nec
[artire/ unus ipfum effe,cr natis pojlek mdius fuerit habukfe caput
fempiternum, qui illa \Aetemitatc excepta,quod nefis er impofiAile
cf)ct,omnibus praterea bonis, ud ipfa Diumitate nos donaturus cffet:QU£ donari
non potuiffet,mundo iBo corrui / 'pubih fcmpitcmoyin quo eodem femper manente
nulla beneuolentix diuina ergo Qenusbmanm prqbatto fieri potmjfet. Semper $
quafitm fiuffet, cqr id prius e.;"** * non t$t v AravsT. evgvb/ rre: np *
. non ftciffet.Cur qiundoctmque beneficium contuliffet,in sternum retro non emi
nAtffet. Nec uero folum non mulum efl , aliud ctemum effe, aliud creatum, almi
fupremm , aliud infimum, fed etiam optimum ,ac nccefjarium. Sic »n homine efl
nobili fana pars rado,efl uenter er pedes indigniores.Sunt item genitores
antece/ dentes prolem.ldeminomni Natura, que mirabili uarietate decora efl ,
ubique i i vit.ltdfuitcrin omni mundo ucnujlifimum, ut ipfum principium efjct
fempitcr/ nwm,rcs autem haberent iruuum, creatore cum omni alia dignitate res
creatas prs eeUente,tum uero Aeternitatis honore. Cognita igitur CT animaduerfa
abfurdd infinitate temporumjnfbrmtq; aternitate rcrum,cx alijs abfurdis
mfnttahbus,cr tufo pietatis uert,ac naturalis ejfe,unius tantufiueri,cr
agnofcere Aeternitatem, iujbtu pojlulate,ut cuius fupra omnes preftat
ineffabihter maieflas,folut effe fem f itemus, [olus his debitis honoribus a
nobis adorari debeat , facilis erit reffonfm od ea que obijcebantur. Nunquam
enim cefator fuit Deus , necuita fcmpitcmd eius uocari debet ceffatio,fed
neceffaria ,naturahsq j Aeternitas , quam nutU ret neque potuerint, neque
debuerint attingere: qux quandocunque crealx fuiffen $ (emper a ternus illejpfe
creatx,cr inchoata dicenda fiajfent. Vt eadem conditio fiitura fuerit, fiud
fexcentss millibus annorum antea mundus creatus fuiffet.T«m tundcm enim Deus
aterms, tantundem mundus non atemus erat futurus, eadem in omni Aeternitate
menfurxmanente.Quarc mentis error comgedus,per ab fur das has infinitates
uagantis. Nunquam enim locum,fvtemq; inueniet, qui quaret* eur non ante creatus
mundusxur tandiu Deusceffauerit. Quidquid abi finxeris, femperidem erit,
remanente femper eadem Aeternitate. Aniim ludibrium efl, ca/ caq;
haUuc\natio,ut quinon poffunt adduci credere Antipodas, cogitatione fingert te
/ibi, /i qui eiufmodt effcnt,rucre eos 'm inferius coelum. Sic er ipfum coelum
fub fedibus ncceffmo fere, mare quoque,cr omnis aqua fupema nidetur eis fluere
m ealm-Qut quidem error ratione cafligatur er exemplo. Adhibe ftmtlcm cafliga I
ionem in hac uana cogitatione, fluluq; animi uanilate. Neque enim erat adhuc an
te uri poft,prius CTpoftcnus,nec tandiu ■ Indmfibdi quadam et incomprchenftbiU
ratione coniunda fuit creatio cum Aeternitate - I pfaq; Aeternitas non habet
pnus tt poflcrius,neqi in illa Aetcmvate fuit quod antegrederetur,quod
fubfequcretur, quod fit in tempore. Difficileq; nobis, qui folum tempus habemus
exploratum,nu/ quam in Aeternitate fwnus,erit percipere,inq ; animum inducere,
unicum Sempi temtaiis ac fmplicem adum.Atagnouere er conftfi funt Phiofophi,
preapue Plato. Quare qwerens cur ante tot annorum miUibus Deus
ceffauerit,fdleris,pM/ rii'crlaberis,nonuides te tempora fingere jibi nulla
effent tempora- fingis in tSU Aeternitate fiuffe quodante,quod in medio,quod
pojl fcqueretur , fuifje diuturni/ talem breui x‘cm,temporis condittones,ty
fluentium , inParq; aqux prntereun/ tmrn, rerum, qux nunc nata,pofl crefcunt,acdilabuwur:fucccduntalue,ft(p
idem circuitus, tota$ ratio mum quondam temporis exordium rtffictt- lUic ntl
tale-Vbi nullum . VttUum frit exordium, ne frit edam prius er poBcrius, qua
maxime principium quoddam reficiunt . Sic bel lum Troianum antecedit Perficum :
V Mofes om/ nium feriptorum ejl andqiufimus , quoniam et principium fiat , cui
tota tempo/ ris niteretur ratio, et antecepto. Et res,coUapfis prioribus,
fucccfferunt, que prius non effent ■ illic quoniam eadem res femper efl,ncc
aliud ante corrumpitur , aliud furgit,ac fucccdit, fed idem femper flatus
permanet , non potejl nifi per errorem CT infolcntiam afeiri prius et poBerius,
quibus tempus integratur. Fluuius ejl tem pus,res quoque fluunt, Diuinitas eadem
ejl . Quare qui fingat ibi prius er poBc/ nus,accidit ci,quod bis,qui putant
Antipodes labi in infernis coelum: Ac fi pojfet intelligi, quanquam periculum
ejl nc non inteUigatur:adeo uaria ejl 'a tcmpore,et eo quod nunc uiuimus. Aeternitatis rado, ut dicendum fit,coniunflam
fuiffe induti fibilitcr,nuUo fittio intercedente. Creationem cum Aeternitate .
Nulla frit igitur Udcatio,nccociabaturDeus,quem etiam (tanta animi noBrt
obtufio ejl) ut non C4 pumus ubi potuerit effe antequa mundus jieret,
exiBimantes eum perinde ac nos V noBra,aliquo mundi loco neceffario contineri,
er intercipi. Atqui nemo frit, quin fateretur, omni mundo Deum effe maiorem .
Quid igitur aliud, nifi Jlupor, obtu faq; acies, te cogit addubitare,ac
quaerere, Deus ubi effet ante conditum mun dum, fi mundo mador efl,res autem
continens ejl maior contenta, Deus toto mun/ do maior, ut mundo nequeat
intercipifSic non egebat hoc mundo , quo continere/ tur,qui nec capere quidem
cum pofiit.Sunt alia,ut principio dixi,abfurda noBro/ rm imbecillium animorum
fimulachra,figmcntaq;,quibut rationis , prudenti auxilio difiipatis , docemus
nos ipfos , aliunde pedtis exemplis fepe $ ab errore Kuocamus. Examinantm Philorophornm.primom
Arifiolelis de Aeternitate rationes. AH Aotclem non impugnare (impliciter
creationem, fed qualem nonnulli ante eum de» prxdicaffent.quiChaos
Jticrnum.Crcanoncm in tempore fuiffe afferebant. Pnfco* non quemadmodum
calumniatur ArtAoscles, tempus aeternum crcdidiffe . Pnfco* afleruiffc tempus
de coelum creatum, creatum ccxlum cx liquida aqo.e fubliantia Caput 1 1 1 1 •
HAEc frit prima fermonis ratio,de mundi uel Aeternitate, uel Creatione- Secum
do efrut prefiius,ac nominatim eoru rationes apponantur,quibus uifa ejl Ae/
temitas probabilior. Ex hisfrere praapue tres, AriBoteles quidem primus, poft
quidam Platomci,exindc Proclas et Simplicius, qui creationem uertere non folum
a natura, fed edam autoritate Platonis conati-Quorum prior re findit quidem fo
later loannes Grammaticus,nos autc quoad huic operi congruit , partim eadem,
parum diuerfa ratione refindelfimus . Paucas igitur quafdam rationes attulit
fu/ per Aeternitate A riBotelcs,e quibus ejl in odauo de Auditione naturali,cr
in li/ his de Coelo,ea,qubd mutuo fe confcquantwr tempus er motus , er res qua
mo/ lietur. Omnes autem prxtcr unum Platonem,confiffos tempus atemu. quos ne/
eeffaria fequatur atemus motus- Nam fine motu coeli, non effe tempus:Sic non
effe motufmerpmota iuqi tria hac ab micem effe mfrparabiia. Tempus, Motum, %
Caelum. 1V4 *. Halit.Vt qui dixerunt tempus £tcrnu}neceflarid motum ct ccclu
rem mota., der/ 'tia dixcrint.Sic totum mundu armum. Argumentum cj; ejl k
confmfu maiorii ua lidii ccrtefli fit quod aitfled prorfus in contum
ojlcndam.Ncminem prifeorutn ± tepus aut coelum ttcmu dixi fle. Altera ratio k Natura
ducitur:Nullu tempus fme pr£fend,et nunc cfle aut cogitari pofle. I pfum autc
nunefleu prafens, mediu eflie quoddam inter pnnctpiu et <jwem,prtnciptu
futuri, finem pratentvSic nece fle e fle femper efle tepus. Extremu enim
pojbemi accepti temporis, in aliquo nunc prx/ fend c fle. Nihil enim in tepore
accipi pofle,prxtcr prifcns.Qupcirca,quoniifem per eji principiii ct finis
Jppun nuefeu pr/fens, nece florio femper ai utraty parti eius cfle tepus. Tepus
autc fempitemu , motii inducit f empit em uH£crado(pact tanti uiri dixcnm)non
modo naturalis non ejl, fcd pene fophijlica. Alias ratione/ pi opofuit alijs in
hbns.Dc Coelo, quod corpus lUud fit duunu, incorruptibile, cu/ uis nunqua
fuerit , nec maiorum memoria dicatur fwflc,labefiflio:Qudd fu Deo/ rum domiahu
ex maiorii autoritate,ut ttemoru atemu.Quod fu pr&tcr quatuot elementa
quintu dminum corpus:Quod didum fit £ther,ab xtemo motw.quod fi fit
incorruptMc,nonfit creatii: l ncorrup tible k Platone didu:Ex ordine item re/
nmconflanti:Exipfo corpore, tn libris aute poflres natur alcs,quodkdiuinii In/
tclligctijs regatur, quod «ctemomotu moneatur k Deo pnmui orbis, ftc omnes de/
inccps:A ftib/lantijsatcrms animatu .H£ fir e funt Ariflotelisrationcs. illud
autc primum in his fcicndu,attcnteq; animaduertendu , non ufquequaq; rationes
citu contra dogma no firu,cr Creationem mundi, quale tradimus ipfi,tcndcrc, fed
po / dus aduerfus ante cu de Creatione locutus. T res enim abfurdas de
Creatioue mun/ di producit idem maiorii opiniones: Alios tempus £tcmu, fme
calo, ct mundo At tui fle: alios creatum mundu, fed in pofleru incorruptibile:
Partint modo nafci,mo/ do corrupi, idq; in omni Aeternitate omnesq ■, rationes
eius id laborant,ut h£: do/ ceant abfurda,pr£jhrcq; mundu femper fiufle,qukni
quoduis horu trium oflen/ ^ dentes. Nos autf qui e tribus illis nihil
aflcrimus,qui C 7 tempus cu calo, C7 mun do ftmul natum dicunus,mwidu autem
aaquando crextii,non incorruptiMcm,fei corruptibilem, quanqux alia fublimiore
ratione quam Philofophoru illa,quod om tiia orta occidant,nec tertiu,quod
mundus modo cadat,ac fenefeat, modo reficit/ tur,flatuimus,ccrte liquet,ratiocs
omnes eas cotra Mofcm no dirigi.optimu ucrd ef},abfurda,rt k Natura difidentia
defirucrc,uaitate tame integra, qua fepe du/ni defindimus, labcfkflxmus. Prima
igitur ratio cratteflatio non modo non aduerfa/ t ur nobis, fed ipfius etta
Ariflotclis teflimonio prttrfus efl fidfa,ut no mcafled em autoritate arguatur,
prifeos £ternu tempus,poflea calu natum no credidi fle. Coti feramus igitur
inter feloca.Oflauo de Auditu Natur£ libro, pr£tcrunu Platone, tempus xtemu
eundos flatui fle rcfirt.Atuero in libris de Calo, omnes Grscos , et Barbaros
attribuat Dijs calii uti immortabbus,et ingenitis, immortale ctinge mlu.Ui
toris pofl rcsnaturales,pr£clare maiores flatui fle Deos calcfles,pritrut% stmasfy
effe fubjtitidt. Poffc ite multis rationibus probare, firme nemine e pri/
ftis,nifi forte unum Democritum,tempus sternum, coelum creatum dixiffe. Nam
Thnsus Locrenfis inuginem Aeternitatis dicens Tempus , id tunc cxddjfe dixit,
etun caelum fidum cjl. In qua fententia uertftmile rft etiam P ythagoram Pyt
hago reosq; omnes fui jjc, fuit aperte Tri[mcgiftut,cr Orpheus . Sed
relinquamus b ane nihil contra nos j^t dixi,pugnante radone,et dcflrui patiamur
ab iUis, qusfiuffent inobiseuertenda-Sccundaratio quod tepus femper habuerit
prsteritu,quomodo Itera erit ei^fui ccrlil nuUo adhuc tempore fentit creatu i
et cum coelo, tempus eres tumcontendttiVbi fuit prateritum illud, cum coelum
creatum ed,fi non Sol,non motus uUus adhuc ecclesiis efJetfQtud cogitauit Plato
, qui A rijlotele autore cre/ at tempus,cum tempus pofl natum coclum,autcu calo
dixit extitiffcfNon uidit ot fificem mundi, fute tempore operatum, maffamq;
ccdeRcm uolubdcm , rapidam, fubito a fe creatam, moueri iufitjfef Qud Mercurius
,er Pkocnices,qui cenfent ek . Hquabiltaque fubflantia,calcfies fubjlantias
coalitas? Puerilis prope argumenta/ bo. Tempus femper iundu efl prxtcntomuUum
igitur habet initui. Verum efl de omni fubfccutoet iam nato tempore, quod ex
iUo dependet exordio. De nafcente tempore non eflueru-.quod nafcens pofl
coclu,aut pariter cu calo, ut ait Philo,ne /effatio cum caelo non erat,ftcut
non erat calii pater eius. Quod fi fuit f\>attu ul/ lum ante ceelu,iam illud
ucSbra autoritate non efl tepus, qui tepus non quodeunqf faxttu,fed motus
caleiks duntaxat affcritis Sic illud fratiu,in quo creatum efl cee
lx,etcuifubitd tcmpus,ealeBisq; motus coniundus ejl, non fuit tempus, feduH
Aetcrnitxs,uel quiduis aliud. Quod ad me igitur attinet , nihil non modo uideo
w hac ratiocinatione neceffxriu, fcd pene uittofam uideo, peccante q; a tempore
na/ fcentc,ad tempus natu. Vt fi quis nu Ui habere Tybrim ortii,principiucp
conten/ derct,quia femper aqua,qusfit ante cculos,cu prsterlaf>fa,ct
fuperius aduenlan te fit tnda,quo fiat ut femper fit cade fupcrioris,mftriusq;
fluctis aqux,ratio,per/ petuxq; manatio. Quod quidc arguerct,qui fonte,ortuq ;
fluminis ferutari noUenL Si cui non placeret explorare tepus ubi ortu
habmffct,omne tepus cu prsterito,et futuro contundit contenderet. Vt igitur
omnes opcrationcs,aliquo initio particuU ri incboatur,ahqua fine claudutur,fic
neccffario tepus earu inchoatur, et definit , r etdparticuUribuf,priuatisqi
operatiombus,ejlad magnaiUa cccli,tcrrxi J; opera> tione perucnrre,cuius
mchoatio,tcpons ortu inchoauit,cu neq; tepus, neq-, res ip-
fl.pmsexiSlerct.Quod aut de corporis calejlis Diuinitate dij^utat,cui memorw
ntuoru nulla fida fit unqua diminutio,et quod fit eoru aficfu, Dcoru
domiciliu,ut sternoru xternu,ct quod inditu fit nome ab sterno curfu. H seq;
omnia firme ex- maior u autoritate trahutur, eunda potius in eu reuoluiitur. Si
placet enim aliquo - in loeo maior u autoritate effe,claru efl maiores, nemine
difcrcpatc,prsdpue fi uc> tufhftmas gentes animo adieris, mirabili
confenfu,Tempus, cr Coelum creatum tradidijfe . Htbrsi , Aepptif , a quibus didicere omnia
Qrxci, Phoenices, Chal/. z * dxi. . «1*1, Poctx, Theologi'^ c r
fuperiorcsGrxcix ftpientes , omnes unanimiter nuat/, dum condiderunt.Yamacfc
per omnes xtaccs manabat , quam magis initijs mundi hominibus propionbus,tam
clara magis, er conflans . Quod paucis teftimonijf poflca demon foabo . Maiores
igitur non quidem imminutum Solis unquam , aut Luna iubar,obtufamq ■, ajlrorum
aciem, aut de coeli fubjlantia defreiffe quid, tradi derunt,fed illud uere ac
conflantcr tradiderunt, coelum cum antea non effet,fuiffe. creatum. Hoc
Mofcs,totaq; H cbrxorum clafis.Hoc Tnfmcgijlus, quem er Ac/. gptptij,cr
Phoenices ac Grxci,uti PhilofophicDeum adoniucrunt.Hoc Orpheus,
Hcfiodus,Homents,alijq ; fubfccuti . Maiores item indiderunt coelo nomen
xthrr,, non ab xtemo curfu,licct er id Plato afferat in Cratylo, fed d nitore ,
ardore, Ima mine. Cuius fubftantia luminofa,puraq ; efl, cr nitens
inardcfcit,uitalemq; terris infimditcalorcm, omne nomine xtheris dejignatum .
Hinc unus e feptem erroni/ . bus,Marsardens,dicitur ab eis Aethon,o~ Solis equi
cumfmt quatuor, inditum ejl,uno cxcepto,cxteris nomen ab ardore,Pyrois ,
Phlegon,id cf,igncus , cr ar/ densiratioq ; nominis quod ardeat,dcfignat cum
effe coclcslem ignem, ex elemen / torum puritate generatum. Tradit enim uclufh
fimus TrifmcgiQut, quod apudi alios quoque maiores uideas , er in quo
Plutxrchus multos Grxax Philofopbos, confentirc fcribit,ex liquidi fima
purifimaq; aqux fubftanttajiflum xthera , & Solis orbem,ficut fiunt punfimx
nubes, facesq; er flammx fublimcs,cr nubes aquofe,colhfx,flammatsq; longum
acris lUuminant tradum . Hxc illi dixere , ut oftendant,cflqi uchementer
rationi confentaneum,cum uideamus ciufdem uis cr fubBanux multa luminoft ex
aqua , qux uarutur incredibiliter in pulcherrimas quafquc admirandas $
ff>ecics$cri,ut aurum,cryf\aUus,aer,nubes, ignes, colo/ rum uarietates,nubcs
lumino fe,ucl in media no(le,Sic potuit a fapientifimo Opi ' fice liquidi fima
cocli fubflantia ex aquis fccemi,ac fcbgi- Plutarchus igitur autor
efl,Empedoclcm ex aere, ab igne in&sr cryfldlli dcnfato,in quo igneum , c T
ac/ rium infttycalum credidiffe.Anjlotelem,ex quinto corporc,ignc,ucl ex calidi
er frigida contcmpcratione.Anaximandru,plcnum ignis effe Solcm:Xenophancm , ex
igniculis cobe£lis:Stoicos,acccnftonc inttlligcntc ex mari:Platone,exigne pia
rimo:Anaxagora,petram igneam:Philolau,uitrcum cx igne mundano fumentem. Quibus
apparet,ueteres xthera nona curfu perenni, fcd ab ardore er igne nunc ir fajfc-
Apparet etiam cis non fiiiffe corium adeo duiinu,quantu Ariflotcles poBea
detficauit, quippe quod cx elementis natum,purcc p felem eundi afferuermt : na
tura quidem elemen tore, fed puri fime fegregatu, er compadit. Triaq; clarent
ex autoritate maioru,contrd,q Ariflotelcs poflca wnouaffct,calu cx igne, cr
aqua effe, aut pun fima ex aqua fubftantiam,quemadmodu ex aqua fit aer, et ex
aere, xther,xtherix uero funt fubflandx ccelcflcs.Siccp daret eos ex eadem
dementor 2. maffa,calu xdificajfc. Ex eo claret fccmdu,cos corpora ccdcftia non
deifcaffe, nec dium corpus nifi quo puriftmu efl cr incorruptibile, appeUaffe .
Tertium, non ( fuintam q uandam fubjlantii orbibuf c r jleUts adiidicaffejcd ex
eadem atty ltoftra hac terrcdru,quibus domuuiur corruptio,jici)fe, punorem
tamen carum compagem,ftcut ex cibo fit fanguisidcmumq; ex era fis, cr ftculenbs
na fcitur pu rifimus fiiritus,quo non modo uiuunt,fed etiam fentuint animantes,
Qui fi in lo / co ef[et,ubi nihil labefiflxrct,cr nift animal deficeret,nunquam
ei ipfe deficeret, utccclu,quod in alti fimis regionibus nulla aduerfa rc
labcfiftatur. Mirabilis igi/ tur ejl maior u confenfus,coclum fw (fe creatu,et
ex igne, aut aqua purifime fele/ &u:ln qua fententia cum primus fiujfet
Mercurius Trifmegidus, cuius fuper hac ^ re diuimm ejl tc)limoniu,fuit deinceps
omn is qui ante Andotelc, et Platonem flo rnerutjPhilofophoru caterua. In eunde
grauis autor P lutarchus afferit ipfum Ari jlotele uujfe,his ucrbis,ne putes
meum ejfc commentutdc placitis Philofophortm fcnbens,Anaximcnes,inquit,ultima
circunjerenad tcrrcftrcm ef]e. Empedocles, folidit effe codifcx aere compatlo
ab ignc,inflar codalh,ignca,aimniq; naturi, inutroq; hemifihario coplctlens.
deptsmAwfiK nip7rJx<ru[J.cc70SsiVf 'aS, n ix Qifiti ©
i*jyi*ccJos:Ari)lotclcs,ex quinto corpore,igpe,ucl frigida , et calida
contcmperationc. Hac tametf i Anjloteles non dixit in his,qui nunc paf/ fi m
habentur Hbris,credcndu efl tome in alijs,qui ad nos non perucnerut(Siquidc et
Tullius profert,et ali j, qua his ut libris nue non cxtant)Phitarclm
legiffr.Tnf/ megiUus ante uetujli fimus, e cuius fontibus bibit umuerfa Grado,
apud que om/ ni prope Mofticarepenes Creationc,hoc aurea uerba,utfemper nubi
uifum efl , , fcripftt de Creatione Solis, primo libro <Pib$o<Aix*p,dd
Tat filiuib </l't n xrjap nupi&‘ ZVSttoS ttpwricrt.lxf tcurr
ecyia>}tcf voh to, yy <Pi(x.ivf>yiKtoho yu.Lseo «Ai©',»(pK iiaee ru
epiveutTo Trvg r> epvtrtfns aiaHpifistyoioi- rop,?iiy6t </!« tcxgen
*//,(& <pa)T«vownp,K) op xgu yo— rtiadsrbfep innazrxcncw St epvrttfbd
\eur? xov&JfMrhisgu ny^by «? v-^of. Hoc ejl,Dominus autem Verbo
fuofanflo,intellcfluali,cr opifico, inclama uit,Eflo Sbffimulq; dido, ignis,
qui natura fublimi coharebat, dico fcilicetpuru ,
fyncerumq;iUud,CTluminofum,cfficaciiis et facundius,nalura fuo ipfttts ftiritu,
attraxit,et in altit,cx aqua fublimauit ■ H ac Trifmegiflus.rogatus aute
fupcriusfue ra/,«Ais yirncp j0ovA« Hfa£(xtCTccAtfeu,?rcl/bp i<pdv «: Vis'ne
generatio • nefolis aperire nobis, unde extiteritfQuid hoc tejlimonio diurnius,
naturalius, de ortu Solis,diuinis imperijs, ex aqua, quic quid effet purius,
tueulentius/ocamdius, fyncerius coctradil,fubdudumq; in altu,idq ; Sole fuiffe
, accedente opere ditiino. fiunt enim etid nunc candidifima,qua furgunt
aldfima,nubes,ex aqua . Hafe/ pe inflammata, etiam noni Sole,fcd fuapte ui( Efl
enim etiam in aqua naturalis ca lor) illuminant fubiedas terras. Hanc etiam
fimd,cum apud Gracos legi )fet, ad Gracos manauit i Phoenidbus,CT Acpptijs:
Poeta Latinus, ucrfibus eam Lati/ mdecontauit,fcparatum dicens ex infima
congerie, liquidum coelum. Ignea conuexi uis,o-fwc pondere coeli, V1 • z t
Emicuit , y$» Ehncuit,fummaq; locum fibt
legit tn arce. '■* Quod nc/prtlttfM er temere,ut L Mortua diceret fiflum
fuiffejed diurno eonfi U$ tr uoluntate, quemadmodum docuit Mofcs,er
Trifmcgiflus,fufetceris,audi: . juprr impofuit liqwdum,cr grauitate carentem •
Aethera,nec quicquam terreni ficis habentem. Deus igitur, impofuit, qui diremit
luem, deficatamq j Solit, atque Uberis ex aqui fitbfhn itm, fuflulit in altum,
er deferiptione calefti eunda conclufu. Quibus fi fidem adhibere uelis , claret
coelum non effc quintam d quatuor elementu natu/ nm,nifi putes hoc nomine
nuncupari, quod fu purifiimm,liquidifi(nuim, i neor/ rupnbtle . Quintum autem
non erit , quafi non quod extera quatuor , aut non ex his,ul omnia tmrftru .
ojlenditur nullam Philofophiam,ncc Grxcam, nec uetudiores , calo uel
diuinitatem, uel feparatam quandam naturam dediffe, quod confijfxfunti Deo
creatum. Sequttur, edam, non ueterum illorum modo, fciipfi ufmct Artjlotclis
tejHmonio , ifkdcalum uclut Aeternum xternis Dijs habuan/ dum i maioribus non
datum . Nam neq ; iDi, nc<J; ipfe AnHoteles Deos habitare cenfent in orbe
Solis aut Lunx,aut jleUarm, er omnino in diffoluendo iflo, C r quod nobis
fuff>icitur,crcato ex aqua, calo, fed ultra flammantia mania mundi, ubi
neque locus, neq;’tempusfit:Extra,anni,Solisqj uias, Lunxq; labores. Quod
calum, fiquidem fit duuna,luminofifiima claritas fempitemum er increatum cfi,
Effcntix diuinx fulgor fempitemus. Non efl calum illud, quo fubtedx terrx erra/
dumur, er cuius Aeternitas reddat mundum corruptibilem, xtemum. Quod 4»
corruptibile, fit, uel, incorruptibile, quod perhibet ipfe Arifloteles fenftffe
Plato/ ncm,cr arguit contra leges Naturx,Platonem rei, qux principium
habuiffet,da/ re pcrpctuiutem,argumeiitaturq; multis quod prtncipiu
habuiffet,habituru quo<p fme,dicendu, Platone(caq ; rcjponfio ucra efl quod
no fyncere et candide ipfe reti cuit,ctfupprefiit) prudenter locutu,hoe calu
fuapte quide natura , quonia inchoa tu aliquando Jnconuptibde no effc. Maiore
aut necefitate qua natur x accerfiuit, qux calu efficiat incorruptibile, fux
naturx reMuneceffano corruptibile. Poni autem pofje diuina potefiate,quod
conupeibic natura cfl,rcddcrcjncorruptMe, perneget Anjlotelcs quanti uelit,
fufficit nuhi ratio,et unus Plato. Arifloteles iff/ tur fetpfum redarguat,
Calum quod Dijs tribuitur d maioribus habitandum, non effc mfibtle ijlud ,
quippe qui ut fuperius uidimus, ait habitare Deos remoti fune i uertigine
calejh :et hoc dicit, ubi de calo differebat. Hxc ratio et atteflatio definiit
item ab inteihgentijs calefltbus calu moueri . Locat enim calefies WeUigendas,
aut D eos7ruy ro &tioy;totam D minitate Arifloteles, extra calu.Etuidwius
Bar baricam fuiffe fuperfliaoncm, deificare calum: Cui ne iUiipfi quidem, qui
ipfum adorabant intcttigcnlias diurnas prxficerunt,fed ipfum merum corpus
adorarunt Chaldxi,ftcut item ignem adorabant, rem inanimen. A» autem tantus
ordo ceeli duci pofit fine afiifientc,w muente lrtkkgentiaifitfant no pojfefiwe
ratione,el mkgen/ JnteUigentia ducr.ilhd certe ex omni uctuflate conflit , em
InteUigentia mouere, non quod fit anima in corpore, fed uclut uniucr filis
potetia Det, ad cuius imperiu, Cr nutu,pcrcalu,et terra commcantis,cunda
moueantur,prtma machma cale / ftis, deinceps omnia terredru.Hoc etiam dixit
Aridoteles,ut uidere eft in libro de MundoiHoc Pythagoras,hoc omnis prifeorum
Thcologia-Moucturigituromnc ccclum a Deo, cuius uolunt.it non folum mouet,fed
crcauit etiam omnia ■ Mouctur tutem non tanqud anima, cr ratione eius, fed
extra,cr intra mundum cxijlcntetfu feruacancaq; jimt cetera InteUigentia-
Mouctur autc ceu res corruptibilis,cr fi/ cut nafei fricit indiuidua et
particularia,ficut ite mortalia regna comutat, non mo/ fertur autem, tanquam ea
fit naturalis adio ciustftc indignifiimum cjl,Deum cuius 'eft atema,et infinita
fapientia,hanc calt corporea aibonem habere natur alem,ct infeparabdem,ut quam
efficiat folo nutu,non quadam animatione.Quod apparet maiores fenfiffe, omnes
unanimiter ccclii,ex aqua corruptibili,creantcs. Atque ut ' Marcus noder, non
modo mentis fua bonitate, naturaliq; i nftvndu, fed etiam quia fvnilia uidit
apud fuperiores:Quod,tnquit, dico lege, a mc dici nihil aliud intclligi
uolo,quam imperium, fine quo nec domus ulla,nec ciuitas , ncc hommum urnucr/
fum genus flare, nec rerii Natura omnis, nec ipfc mundus, pote ft. Nam et hic
Deo parct,et huic obediunt maria,tcrraqj, ct b ominum uita iuftis fuprema legis
obtem per at -Ea dicens M arcus profrdo fendt uim,potedatemq; duiinam coelo ac
terrae, nunc]; prxfidentcm,moucrc,gubcmare eundas non natura folum, fed etiam
hu/ 'tuam generis res,cr adiones, Uf non tanquam animum mundano corpori in fu/
fum, a quo difcederc,abfoluiq; non pofiit,fcd tanquam imperatore, dantem cclfit
in puppi,uelut nauclerum,didatorcmq fupernwm. Quod Deo longe dignius eft, quam
ut animet orbem coele de. DkocJj funt ab Aridotcle,ut male pofiita,corrtgen da,
quod fecit in Compendio,ut Deus non fit anima coeli, ita mouens ipfum , ut ab
anima mouattur animalia: fed nutu imperijsfaquibus obediunt muifibiliter omnia,
exdufa prorfus iUa indecora mundani corporis animatione-Sccundum quod cum fit
cius unius tanta poteftas,impcriumqi,pcr omne catlu cr terras,et maru pertt/
ttensjuperuacancum cft,plurcs adhibere InteUigentus.Quod ex maioribus nenti nem
muenies ftciffe.Sed res luce clariores inculcare, uitium fbrtaffe fit. Satis
igj/ tur condat, ncc corpus illud tantopere diuinu effe,ut Diuimtatcm mereatur,
cum fit eo melior fenfus brutoru ammaliu-Etuilis mufca,uermtsq;,ut ait
Auguflinus, Sole fit melior, quod hic uita, iUic nulla uita, nec autoritate
maiorum, orbes hofct iccdrftes, qui portant lumina,diuoru effedomiciUa-Nam Deu
prata corpora,ge husq; bormnum,Dcos quoque creaffe,fiut prr^urutwn.Nrc athera
ab aterno cur fit appellatum, nec a diuinii Intelligcntijs, fed uniuerfali Dei
potedate i ieri : qua quidc non fit eius naturalis odio, fed nutus , uolitnusq;
omnia concitandi potens. Et hac omnia non ratione folum condant,fed maiorum cum
primis autoritate,p e renmqi fcculorm fucceftianc,cui indebatur
Aridotelesdeftrrc. 1 S 4 Diffol/ A *<To * TT. Difloluuntur rationes Procli parum c
natura, pamw opinio ac Platonis JuAas. Tempus in quo con Jirus tfl muiulut.non
«(Te carldlc icmpuc.Pluia edi poITe tem-
pora,qufmccrlefte.Redundarr.fupcru.icaneanKli cfle animam cali, auicamcflc Deum
fummum. Maioria honorii eile Dco,zicrnuaicm fuam.quim peren nem re* rum
faflionem.Aeiemitarrm raunJi, impiarum opinionum rfle fontem. Non feijui
poteftatcm xiernam Dei.rrtrrnam mundi conditionem . Deum npn eilc mutatum eam
crcauit. Naturalem luiili Dei aetcniiiaicm, mundi Principium , Piaioneiu non
aeternum, Ce J in tempore bflutn mundum fctipfiire. Cap. V. _ Elitflo igitur
Ariflotelc,ad rationes Procli umendum cft , quas C r ipfas no 9 f^abfurdat modo
, er ineptas , fed deprauatnees etiam ueritatis er dogmatum eorum, quos fibi
propofuit imitandos , reperies . Fuit autem Proclus eruditus qui/ dem,er ubi
maiores fequcrctur,autor ualde bonus, ubi autem fcipfo contentus n4 ture coepit
fme corticcCcunflis enim firme posterior floruit) mrtfias commenti/ tiarum
aHegorurumflgmcntis libros occupauit.Quem Ioannes Grammaticus^m tore Suida,
etiam in quibus fibi plurimu arrogaret , Platonicorum profhnorumfy
dogmatumarguitimperitum ■ Cumq; fupcrshtioncs mallet incolumes cjje, quam
religionem Cbridianam,quam putaret cum extern ineptam fupcrsbuonem, re/ uoluuts
ejl ad poettcosfuperflitionisq; Dcos,clmcnta tshus mundi,coclum,aere%
terram,Vencrcm, amorem untucrfalcm, Vulcanum, ignem xthertum , er cale/ flem
dciflcans.Quorum ut cjfct Diumitas ucncrabtltor,eos cum omni mundo de/ darauit
fempiternos. Deorumq; arbitrarijs genealogifs incredibiliter cfl deleda/ tus-
fed ubi fuperditionibus,fibultsq; relidis , fe Phtlofophix commifit,mclior efl.
Huius igitur prxter eas quas attulit Ioannes Grammaticus, partim eo (pedant
r<u tioncs,ut Plato, non quemadmodum multorum fit fententia , crcaucrit
mundum t fed af[crucritfempitcrnum.Partim,ut hoc ipfumc Natura comprobet, k
quibus e Natura funt. Quia fi tempus non habui ffet temporale principium , quod
om/ nium fit impofitbthfitmum,ut cius utaruerbo , edam calum fiuffet
fempitemum, Semper item animam cali fiuffc, igitur er corptts.Optpccm item
mundi oportere non tcmporanorum,fcd fempiternoru effe opificem. Ad h £c cum non
cjfc muta/ bilem. Si femper cfl opifix,femper rem fiuijc quxflt.Ad hac cur
infinito tempore fuiffet odofus,nwm ignarus creationem cjfc melurcmtquod
abfurdu.Si non tgna rus,curnon prius fit operatusf Si item mundus gendus,quod
minus pulchrum fit, Deum fequiSeccarc quoqi in opificem qui aliquando mundum
non fuiffe conten dant, quia fi quando mundus non fuiffet,illcnon creaffet.Si
non creabat,eratpotc flate operans,quod arguit imperfldionem- Si autem in Deo
prius ct poderuisfla/ tuas, eum non fore ex his,qux in xtemum agantiTum fi
fccundu tempus opera/ retur,ad ficiendu eum mutari.Dewde creationis affertores
peccare in poteflatenf proltpca.er uoluntatcm ityccSocK/liJjonifcrmcm, qua
concurrens generet muti dum ,m fempitemum. Deniq; nititur in hanc quoqi
fcntcntiam uocare Platonem, Prior# ratio, quod in Timxo,de mundo locuturus
quxrit-an ad imaginem aUcu/ ius xtemt ucl creati fit c rcatus,quod non
quxfiffet,fi genuum mundum flatuiffa quod ante genituram mundi nihil effct .
Tum non fubjblijje Aeternitatem Plato / nem, ut quidam in Anjlotclts icjhmonium
confcn!ienies,opine:ur . Num quoniam tempta fit a coelo: tempta autem
fempitcrnum(neque cnim,ul expofui, dari poffc tempuf, in quo tempus fit natum,
ne tempus in tempore fit fiuRum)confieri,ut coc/ lum Jit xternum. lam in Re
publica pronuncia([c,omne ortum occidere , in Timxp mundum fvre
incorruptibilem, ergo etiam fine principio.Ad hxcin Legibus, dcce re
Platonem,mfinitum effe tempta prxtcritum,quta dicat infintties artes , V feien
lias ac res publicas natas et exantlas. Pr£tcrea,quod in Timxo affirmaret ,
femper hominum genus fui)fc,ubi uel exuiliones,aul cataclyfmt immanes non
accidiffent. p ofiremo Proclns refirt Porphyriam, Iamblichum,
Plotinum,Crantorem,qut pri/ mus in Platonem commentarios ediderit, afferuiffe
efje mundum fempiternum PU toni: genitum autem nouelut ut aliquo temporis
exordio, fed uti femper na fc ens i caufafuperiore.Hec et id genus quadam
oppofuit gignentibus mundum Proclus. Primum igitur rationes e Natura
perpcndantur,fi que fuperfunt e tribus illis non examinat a,aut fbridtm
fuperiores reffionfiones retexantur. Ac primum docuimus argumentum effe
prxRigiofum,puertlemq; technam cr argutiam-.Tcpus non po tuit in tempore
creari,crgo fempiternum. Si tempus
fempitemum,ctiam coelum, i quo nafettur tempus. Incredibilis profi fto
hallucinatio . Nonuidcs multos credi/ diffe tempus efje potui ff e nondum cocio
creato. Nonnejuere mulri,ut Ariflotclest perhibet, etiam ilhlpft qui creant
cexlum,xtcmum quoddam tempus ante ccelu fu r faicdntesflpfequoq; Arijloteles
fupra Solem cr Lunam, temporis unos parites , locat gentem dtutnam, uiuentem
omne tuum beate. Deus etiam fupremus , quem locant fupra motus caleRes,uiuit,et uiuit non in
tempore. Rogo te quoq ; Procle , An Dcus,qut potefl torquere lumina
codeRia,pofiu fijlerc unam dtcm,aut horam (quod nofhrx literx prxdicant,d meq-,
creditur canRantifiimi)Solc. crate credo non negabttur,fi no his literis
crcdenrejaltem fieri poffe,ut qui moueat , potcflate quoq; Jiftendi, fi
uoluerit, fit prxdittts. Sole igitur deJidente,quod tempus erat ud cffettTcpus
erum colligitur ex motu Solis,cutus diurnus ac noflumits acccfftis cr.
dtfccffus diem efficit: e diebus fiunt men festi menfibus annis: Anni
conficiunt uni / utrfalc tempus: Vt tcmpus,quodapud Philofophos eR celebre,
folo ex motu Solis colligatur. Nam Lunx uarietas a Sole quoq; eft. Sole igitur
rapidos curfus fiRente, quo fuityuel effepofiit tcmpustQuod tempus item bis,
qui fub altifiimis caucmis degcntcs,uclipfi,quosin Repubbca teterrimo in
circere, a die na' ah locat Plato , qui nunqua cadu uidiffcnt,fed dl ic
habitantes, et aliquid ncccffarto agentes, fuasqf agones, fine motu Solis, que
nunquam fuffiexiffent,fbrti ad elepfydram, ad moti xqux,ad motu pulueris,non
Solis,mctientes,quod inqud his tempus cffet,SolcSor Usq; uicifiitudines,
bominumq; negotia ignorantibus,qui(p, Nutwrrf poflulante,mo do dormirent, modo
uiglarcnti Horrida quide et crudelis utta,a luce uicundif. ima fegregata,fed
qux pofct effe et cogitari. Vtigftur,qui * particulari uniucrfale, aut K i
paucis jSt A V GV ST- EVGVB. LTB. VII paucis multa coUigcrct,Vidi Germanum
firum,omncs ergo funtfcri:VidiGaltum tumultuantem, omnes ergo
ItihuduiantiGrecum Icttem, omnes ergo leues:uitiofe colligeret :[k qui
ai-gwmcntarctur,Tcmpus calcjle,aut Sol non potuit fine tcmpo rcficri,crgo fine
coelefli tempore no potuit fieri. Non cernis uitiuf Do tibi tempus
C<xlejlc,Mt Solem tem >oris calejlis patre, fine tcmpore,aut aliquo
fratio, uel adi one, fieri non potuiffefed non protinus do, fratium
illud,autailionemfuiffe coele/ flem tempus. Atq; apud mefuntplures pectes eius
quod dicitur tepus. E flipfa pri mum Aeternitas, qua Phtlofopht infigniter
omnes i tempore dijhnguunt. E fl a£lio illius beat* uitx,qu * uiuitur ultra
tempus calefle ■ E jl item tempus, quod ex aquie aut pulucris Jefcenfu
colligitur. Nam fi fuero in thalamo undique claufo, ad quem nulla lucis afpiret
fcintiUa,fed partiendum mihi fit ncgotiu,ut modo hoc,modo il/ ludagam,metiar
mihi,cr colligam tempus ex defcenfu pulucris, uel aqu*, in quo cum motu folis,
nuUafit afjimtas. sic, quemadmodum dixi, ad cogitandum jacitli mum e fl, quibus
perfuafum fit potentiam diuinam , umuerfalcm effc, poffe Solem, qui Deo
uolente, tribus, aut quatuor horis requicuit,mcnfem, uel annum,in medio calo
confiflcre.Quafo hic, quod tepus effet,Sole quiefcentetDecumffrt tempus, non
decitrriffet Sohjlante calo non fletifjct tempus. Nam cr interior digcjlio,fuis
conficeretur, cr homines agere no defijlcrent,quadiu uiucrent.Qui autem
liapfura cmda,ft uel horam Sol conft) leret,contendun t, pueriliter ipfi
labuntur,ok jhnataqi efl ad dctficationc cah uoluntas.Tempus igitur, aut non
efl folum cale/ flc,autfi folu calefle meretur dici tempus, dico ipfum creatu
nonm tempore, fei attione dmna,aut fubita,aut quoad rerum creatarum pofhdaret
natura,in quibus neceffario fit aliud prius, aliud poflenus . H*c autem afho
non folum non cogitur foiffe, ct potcjl facile cogitari nonfiuffein tempore, ut
apud homines etid afliones inucnuntur,qux fine iflo calejh tempore pofimt
tranfigi. Fuit igitur ante calefio tempus Aeternitas, aut otium aliud , etiam
ip forum Pkdofophorii tejhmonijs. Iit hac Aeternitate, uel dimcnfione,uel
quiduis appelles,creatus efl mundus: Ac quo nid uctufbfiimi Theologi Mofes,ct
Mercurius, que Platonici reucrenter adorant? CT coluntjibrostyfuos Phtlofophta
eius decorauerunt, docent Sole temporis geni, torem, e punfima, liquidi fima#
aqua deficatione creatu , neceffario ante Solem fuitaqua,aquafme terra effeno potuit.
Igitur ante Solc,et tempus, fuit
aqua cum terra-Certe igitur non in tempore. Nec erant igitur in tempore, nec
creat* funt in tempore. Et hoc dicit Mercurius Tnfmepjlus, pater er autor
Plutonie * T heolo/, gi*:Cuiusft teflimoniit non recipiunt, infirmatur
eoriiPbilofopkia. Ego^ facilius dffentur er adh*rebo principi,cr fonti, quam
funalis et riuulis.Et h*c de primo, ratione fatis. No rmnus ineptit, plenae^
uitioru efl fecunda,dc A nima cali.Duocfc hiefunt reffomfa,unum ex Natura,
alterum ex Philofophia Platonis. Primum efl, quod aut anima iHa caeli efl Deus ille
fummus, aut alia quxdd anima . Si Deus fum mus,qu* tandem dementia , cum dicere
animam cadi,cum Dens, omnium PMofq * ■ i < - [‘horum, f®l -63 phoru,uetudatis omnis autoritatc,fit a
calefiet mundatu compage abfolutus, et maior omni mundo? Si non eji Deus
fummus,redundat hac anima in corpore coele ftuSatis ejlyCT effe docuit jn libro
de Mundo Aridotclcs,diuina que per omnem mundum diffufajit potcntta,mouens,et
umificans mdejitigabiliter omnia- Sed hec rado quoniam magis eji ex Philofophu
Platonis, audiant impudentes, et que luce diriora [unUperjn&t fronte
negantes, Platonem aperte jitentem creatam k fum/ mo Deo hanc animam -Quod
Marcus Tullius mtcrpretans,Dcus,inquit,ortu, O' ttirtute antiquiorem genuit
animum , cum# ut dominu^uqi imperantem obediend proficit corpori.Paulo#
inferius. Animum igitur cu tBe procreator mundi Deus, exfua mente, cr
Diuinitate gcnuiffet.Hxc Platofafohs impudentibus, a prudenti ' * bus nunquam
neganda-Ketorqucbo# in eos: Plato claris, minime# dubiff uerbii creat mundanum
corpus, ergo er animam. Sed uera reffionfio e d, nullam calo in effe animam ,er
Platonem non clare percepiffe , que Tnfmegidus de hac anime • doctuffet:quam
dixit non cceli cf]e,fcd umucrfalcm animationem: . Vnde,hominum,pecudum# genus,
uitx# uolantum. Et que marmoreo fert monflra fub equorc pontus. Que fupenus
melius claruerunt. Sed ueniamus ad tertum radone,Deum opor/ tere fempitemorum
cffe,non temporariorum opificem. Hec quo# ex parum per/ foeda animaduerfa#
rerum Natura-Fit autem fepe quadam humane mentis m/ beciUitate,ut quot
cupimus,cr credimus honorare, his ip fis, quibui decus affine
puta(fcmus,dcboncflemus,ercontaminemut- Quotidiana# funt exempla. Sic Pro cius
dum uult,et putat pietatem Deum fempitemum rerum corporearum opifice , detrahit
totum decus ei Diuinitatis fue. Decus cd ut folus ipfe fit eternus , fola ac
peculiaris dos preccUenUa# Dmniutis,ut ficut fmgularis eft, folus# Deus , fic fmgularitcr
fit etcmus,nuda # res aquare pofiit eius Aeternitatem, er Maieflate. Hec indigeat ad maiedatem
fuam,cximium, et inejlimabile decus fua Dmmaatu, creatione ifiarumreru. Quanto
igitur efl Deo diyiius,cr dignius effe fapiens ani / tnaduertet,ut Deus creatione
c r perenni fidione ad honorem fuum non indigeat? (Qtw/i non idem Deusfuturus,non cade
Diuinitas,ficreando fuperfederet- Quafi cogatur crcare,ne maiedas eius fit
diminuta. Si crefcit decus eius ex creatione cor porcarum rerum,
curnonpluresftcit mundos i autfi eunda potuit uno comple/ dh,c*r non fecit, ut
is effiet latior , capacior # , er hominum numerus effet maior? Cur non plagam
Solis iniquam fecit temperantiorem , homines ubi degerent ? aut frigfdam
utranque, aliquo calore temperauit, ne tanta terraru uaftitas cultore ca
Yerctflam fi fempitemus iduis mundi Deus operator fid(fct,quarum quxfo rerum
operator fempitemus i Videlicet blafphemorum,impiorum,qui er illum, v o f
fefaeius nunquam non exerrarentur, malcdidismccffcrcnt- Cuiuscumnos ha/ ■ beamus
optimam folutmem cx abolitione iduis mundi, quibus placet A etemitat,
carentef^effarwturbabuntur, ambagibus \next ricuMiht irretiti- Ecce Pro 1 flo
?. UC t\o cnehit , quod in prouerbio ejl , Dcuitans ignem, incidit in furnum.
Dum pictu/ tem putat,Dcum sternum rerum corporearum declarare opificem,delapfus
ejl in tam exeerabilem impixmq; fententiam , quod Maicflas diurna indigeat
creatione rerum Quafi fi mundii abolcrct,no pofiit D minitat eun confiflcrc.
Quafi cogent ditt fit,ctiam fi plcnutfit habitatorum impiorum mundus, cos no
delere , ne careat ■maicjlate fua.Cur enim non uidit,ncc confiderauit,maiorcm
hominum partem im/ piam ejfc,cx quorum uita nec decut nec uoluptas Deo pofat
accedcrcfQuod fi di eat propter bonos eum mundum ficijfc,y his [olis cum 4
quibus honoretur dele/ flan,utmam uero dicacncccffxrib enim te deducam, ut non
fit stemus is mundus in pojlcrum,idco neq; in prstcntum,ut dentur bonis opulentiora
bona • Quibus 'm boc mimdo nihil quam mdlis fit melius, fepe ctia
detcrius.Sicq; propter cos is murt dus in fempiternum duraffe non debuit,cuuis
bonis neque fruantwr,nccfi frucren tur fyncera^tefine temperatione multorum
dolorunrconjlcntjicc fyncera,nec di uturna,fed omnium cuerfi brcuifime
futura:Quarc cum nihil ad dignitatem, dei cutq i diuins fubjlantis fiiciat ijle
mundut, cuius inuentio,cun florum confcnfu non propter Deum, jcd homines, ty
Deos fuijfe dicitur,utiq; nec minuitur bonitas non fcciffc,nec decus
crcfcitficiffe.Quis ejl cnim,qui non uideat fingularcm Dei boni tatcm,drebus in
infinitum diJiunflamflUud item no uiditProclus,quoduidif[et,m fi pertinax
Aeternitatis objlmataq; perfuafio,d uero perficiendo eum retorfijfet^ longe
decus Dei in c o prscclkre,) i folus fit siemus,quam ji corruptibilium renm
Aeternitate fociatusf Adde quod ideo non modbdcais maicflosc^ ci exeo nanae
crefcit ,fcd uehementer decrcfcit,qubd cu Actcrmtatc mundi j 'equitur cultus
fui , f te tatis q; euerfio, interitus omnium uirtutu. Ecce autem tota ratio in
eum relabi/ tur , quod non folum ex Aeternitate decus augetur Deo , fcd ex hoc
ipfo penitus minuitur , cum ex Aeternitate , Philone I udso cum ratione te fle
, na fcauir per/ fuafio contra prouidcntiam,contra immortalitatem animorum,
contra futura beati tudmisfuppliciorumq; expeflationem, contra rdigionem,cuuu
fundamentum efi Creatio mundi.Quibus euerfis,quod jit ab Aeternitate mundi ,
fit pietatis euerfio ' toUitur,cijcitur,fugatur ex honnnu genere Dcus,non ejl eius
ifte mundus, Quoeir ca cu fit gloria Dei maior,fi pios remuneretur prsmijs
sternis, impios sternis de/ putet fuplicijs,fi princeps humani generis, y
autor,cl fims credatur, credendo co I atur,quamut
ficcritrescormpttbdcsmocflas(j;,fcmpucmas,fmpiterna^ ifla,ac perpetua labentium
rerum nece fit ddcflatus;certe nihil conficit, fcd inficit, ficut fuperiores
.hxc ratio Prodi; cr ex qua putabat gloriam opificis Dei prouehere ea drmu
quicquid dedecoris effet,ei concilma. Ex his claret quartx rationis prxjh/ gfum,Si
femper opifex, femper opificium . Ratio prorfus 4 diale fliccs arte aliena»
Arguat igitur Proclus,fi tam pulchra ratiocinatione dcleflatwr.Scmper efl
sdifica tor,femper ergo xdificat.Sempcr belligerator, femper ergo belligeratur.
Quam/ diu quis ejl medicus, aut Philofopbus,[emperaut medetur, aut phdofophatur
. Sic Dc ut . J<*< Deus opiftx femper fiit,femper igitur operatus cfi.St
jiat hic argumentandi ra/ ttOjdium de tr.er quidintefequatur,uide. Quandiu
Proclus potuit fcnbere, ac diflare, femper fcripftt ac diflauit- Itaque nunquam
hoc officium intermifit , nec dormiuit,nrc comedit, nec altjs aflionibusfunttus
ejl Quod fi abfurdum efi, er 4/ i iud agendum efi melius, magisip, natura: jus
necejf artum, quam diflare ac feribe f re cum opui futt,cr tamen cum uoluit er
debuit, fcripftt, cr dtft.wt, cur ite Deu, cuius natura longe quam corporearum
rerum perennifidionc, melioribus bonis , pia Duuniiatc contenta,ipfa fuis
pollens optbus,femperq; beata,cr opis nil indiga noftri , fruitur,non putet ut
efl, ficfiuffc femper hac ratione beatam, habentem a/ lia mdiora bona(quod
omnes Phdofophi confifiifunt)qu£ debuit in omni Arto*/ ititate retinui
ffe,hicq; infhtijfe t Vt quemadmodum nunc ifio mundo nihd indiget , ftein omni
Aeternitate nihil indiguerit.Vt ergo fuperiusuitiofe colligebat, argumc
tabaturqi a particulari ad uniuerfale,eodem hic uitio , arguit ab eo quod efl
in po/ tentia,adtdquod in aflutlb eo quod cum fieri poffet,omninojiflumfit.Vt
quan/ diu potuit DeusMperari,tamdiu operatus jit. Et abfurditatem dome8tcam,no
traff fert ad diuinam illam. Nec cognouit,prxter hanc mundum molitionem, longe
isut/ Amabiliora bona po fidere Deum , quibus potuerit in omni atemitate frui .
qho quidem fit,utprorfus aduerft colligantur his, qui colligere decreuif[et,dum
comf mentitu tantopere eu iuuat Actemitas,eamq; Deo magis congruerc,hancq; fuiffe
perennem dignitatem eius putat, detraxit ei maximam Diuinitatis partem,enpienf
tum maiora bona,qum corruptibilium molitionem , tum omnipotentiam creandi e
nihilo , tam feparatam ,incommunicabilemq; Aeternitatem Diuinitatis fui . QMod
quoniam peri non potefi,merito fidfas,non ueras argumentationes acccrft/ ui-
N<tm er prorfus contra eB quam ucritas poAulet,quod mox [ubdit,ex haccre
ationc,fcquitn Deo mutationem. Eadem atque fuperius argumenti ineptia. Scilicet
C r hic prxftigiofe, er per aquiuoca,cr a particulari, uniuerfale colligitur .
Vtfi quis ratiocinetur,Mutado 'a fanitate ad £gntudwcm,cft mala, omnis ergo
mutatio eftmala,etiam ftnunc fedens,paulo pofl proficifcar: Sifedatus,merito
irafcar-Vt liceat arguere, Nunc cum placidus effes,poA flagitium confficatus,tratus
es;om/ nis autem mutatio efl malaimutatus igitur es,mutatus pecca) ii , aut
imbecillitatem indicaAi . Ne igitur hac imbecillitas , er mutatio fequatur ,
his autoribus oportet aut femper [edere, aut femper propeifei femper aut
comedere, aut non comederet fem per aut hrafei , aut no irafci:manenduq-,
femper in eadem conditione, ne fi qua fiat mutatio, noAra declaretur
dcbilitatio.Nec uidcnt,nec norunt, alias malas, et ac rufandas mutationes,
alias bonas, crneccff orias, que no aliud quam ipfa uita funU Nec altud efl
mere, qua modo [edere, modo ftarcjnambulare,modd dormire, mo do uigilare.Non
aliud iujhtia,quam modo irafci,modo nihil irafei.Hic mitem ejfe. Hic
feurrum-.alios premijs ajficnc,aliosfupplicio : erga hos clementi animo ejfe,
iduerfus illos affero. Hac ratio prouidentix poMat,eauis er natura eius, ut mo,
USO AVGVSTV EVGVB. UB. VTI. do fiagfHes,modb placatusjedatusq} fierenes
frontem,modb Loces ubertdem,M» 46 cob'bcxs.OmnisbXc,optima,iudi)imaq;,cr natur
Jis mutatio, ft nobis e fine A ccfifiaria,caq; efina'ura,eauiunoftra, cur detc
flemur inDco, prxdpue quod ad tes humanas attinetfNam ftcut Deus his
mutationibus non indiget Jic indigent res humanx.Tatumq; abcjl,ut fmt mallet
uttupcrabdcs,ut fintncceffiarix, ea fit tuta nodrajd demum uiucrc.Quoniamq; in
Deo prouidentia eft,cr efifie probatifiimi quiq; Phtlofophorum
ajJeruere,prouidentia mutationibus,crumetatibus confiat, ierte in D eo funt
uxrietates,CA mutationes. Vt autem Stoicos irrifere omnes, quos unum exemplum
deprxuxwt,qudd irafei aliquando malum fit , concluferunt que fcmper malum effe
irafci,abfurdias que prouedi, omnem in animo commotionem ttiam mifcricordem
,'er bonam , decrcucre malam : ficimdcrc Pb ilofophos hos ncccffe,efi , quibus
unxmde, imbecilltsq; mutatio pcrfiufit omnem mutationem malam Dederunt ' que
nobis quafi quendam Stoicum Deum immutabilem,incxo/ rabilem,qui nec pofitt
irafci,necad mifericordiam comtfioueri. Cui fi fuit turpe i t ieccffixrix
Aeternitate Diuinitatis fiux, ad creationem mutatio : eadem effiet etiam turpitudo,
cum quotidie, ut fiaerx docent litcrx,mutat regna, er pedora Regum, modo
uiuificat, attollit, modo deprimit. Et ad uindidxm fui tarde procedens , de A
mum fupplicium,quod diBuli)fiet,magnitudmccompenfat. I d, fi Stoicus audierui
t)i Deo nequaquam ed , ficut nec in homine fiapiente . Sapientem enim non
irati, rtunqium gratia rr.ouen, nunquam cuiufquam ddido ignoficcrememinc
mifericor dem cffe,m\ifiultum,ey leucm:uiri non effe neque exoraiyncfy placari.
Sapiente nihil opman,nullius rei pccnitercjentcnttam mutare nunquam. Petunt
aliquid hs> mines, exue quicquam momenti habeat gratia. Supplices aliqui
ueniunt mifieri et ce Umitofi, [celeratus er nefarius, fi quicquam
mificricordia xddttdus ficcrit. Fatetur dliquis fe pecca ffie,et eius delidt
ueniam petit,nefirium e fi ficintif ignoficcre .Hxc Cr id gcnus,qux grauts
orator Stoicorum uerius delyria,quam decreta rcccnfctjb Stoicis no8ris,ut P
roclo,qux propter uieviitatem, er experientiam in hominibus todccora ,flultxq}
habentur, in Deo noftris ab oculis remoto impune fiatuuntur,ar- guentes mdcdxti
eius nos detrahere,fi fidamus eum irafccntcm,pcenitente,igno fcentem:diccns has
effe mutationes,omnem autem mutationem malam. Nec uidet eadem ineptia ac
lcuuate,hanc mutationu uarietatem nos a Dro fummouerc , qua fubmouctur a
fiapiente, quem fiolumDeifimdcm in terris cenfiuit Plato. Vt igitur»
contemmmus,irndemus, humana uitx noxios er inutiles iudicamus Stoicos /fuo/ rm
efi error exibilatus,explofiusi £ undiq ■„ fic contemnendus P rodus qui omnem
hanc miunam Dro fidt,ut nec eum poenitere, nec ignofccre,nec exorabilem effe,»
nec gratia dud contendat.Hoc autc facit, dum putat eum , cum mundu bonitate Jit
ait Plato,jratia,bcnignitate dudus, creare dccreuijfct, quafi imbecilliter
imitatu, qui cu effiet in Aeternitate necefifiaria, fiolaq; pofiibdi Diuinitxd
fiux, fic dedit fiead areandum, ficut co tulit altid gratiamjcncfiau, quibus
ille quondam careret: aut v , • quemadmodum **7 IfHCMdmodum ignouit,cxoratusq; rft
delinquenti . Valeat igitur frecibft diuinq fiabilitatis pradteatiofi in homine
japiente turpis,noxid,indecoraq;,multo magi k indigna Deo. Latctq; fub fpcciofo
nomine immutabilitatisjit fepe fit , hnpoflura mirifica. Meritoq; ea v dedecui
dtuinx maieftatis,cr humanarum rei it contine/ tur euerfio.Qtus fi Deus
inexorabilis,^ immutabilis, fi nunquam gratia aut mi/ fericordta duflus
negligcrct,in peffum ire, ceucj; nauern fme nauclero udari cer/. neres, hac
omnia darentur nobis cxiUa mirabili, diuinaq; Aeternitate mundi , Aeternitate
Solis , Luna, non mea,aut tua,quorum etiam in Aeternitate efl mife/ randa
corruptio.Quod igitur arguis, Deum mutari ab Aeternitate ad Creatione * idc jj
indecorum effe, duplex refoonjio, Nec omnem mutationem effc mdlam , imo tieccff
arum, ac natur alem, Nec hanc proprie dicendam mutationem . Non enim fi
'optimum efl , maximeqi naturale , Deum duntaxat atemum effe , creauit autem
po)lea,protinus mala V uituperofa hac mutatio fiiit.Fuit neceffana,et
naturalis. Vt fieri non poteft,quin Deus fit a ternus f olus :fic fieri non
potefl , ut mundus fit ate mus- Ncc debes, dum tollis quod tibi uideturabfurdum
, aliud abfurdius indu/ tere- Videtur abfurdum, Deum ab Aeternitate ad
Creationem quafi mutatum tranfiffe.at abfurdius cft,unum cum aternum non
cffc,creatorem V creata paris Aeternitatis effe. Jam , ut dixi, hac idcirco ncc
efl , nec appellari debet mutatio, quoniam omnis mutatio fu in tempore : ante
mundum creatum non fiiit tempus; non potuit ergo fieri, nondum creato tempore,
mutatio. Dico fciltcct , nullum, quale noftris debilibus animis
cogitamus,fpatium ante mundum fuiffe,in quo cum diurnum confilium antea fuiffet
immutabile , poflea in creatione mutatum fuerit . Somnia funtnojlra:ficut
putamus extra calu neccffario aliquid effe, extremam fpharam in loco non effe
non poffumus cogitare-Sic fpatium in Aeternitate opina
murexcrrorc,cruitio,quofolasics humanas opinamur- Quin nec ipfant probe
ttouimus Aeternitatem. C um ergo omne fpatium cum corponbus,cr mundo, tem porce
fi intclligatur : mutatio autem exigataliquod temporis fpatium , ut locus fit
inter duo confilia,certe non fuit ante mundum,aut effe potuit mutatio,a cuius
crea tionc ad antcccdcntem,qualis qualis fucrit,conditionem, nihil interfuit ,
quia nihil fiiit, quod ff>atium,quod relatio efl duorum
tcrminorum,pof[ctrcapere.lndiuifibi Itmenim/femperq ; prafentem Aeternitatem
cunili fitentur . Spatium autem, fi temporis efl , neccffario efl inter
prxteritum, ac prxfrns,fiue futurum: filo / ei., inter duos terminos . Submoto
loco & tempore , defigna tu quid fit , digitocfa oflende. Vt autem fairitus
per corpora penetrant, ut inkUcflio non indiget Iua er, ut non potefl a
corporibus mens capi, nec indiget lumine ad intclligendum corporeo* fic dmerfum
quiddam efl illud , quod mundum antecepit , ab omni fpa/ I io , quod animis
noftris confingitur. Sic quidam Platonici diuina maie flatis ab amni re, qua
cogitari poftit , diferimen oftendentes , appellant cam Non ent , Vapud
Dionyfum cft negatoria Theologia , quod Deus fitr.on Ceus^tonfub/ v. . :j,
'flanda. ftfl - fUntu,Theologu in hoc ffiabo drdarando neceffsna: Vt appelletur
no ffiatium? non mutatio . Ex hisfy apparet ineptia eiut quod infertur , Deum
fitiffe otiofum, QiM/i Dw no fit beatior longe, meliorq; adio,fiu Duuni tatis
cotemplatio,gaudi MUfrexfe ipfo,quam creatio ijbusmundi. Qui potuit igitur
otiofus effe, qui beati tuJinefua,i)lo nihilmundo indigcns,frucbatur?ltaq;
mifcrabiis corti error incla/ re[at,alc6 mundum hunc dcificxtuim,ut fine eo Deu
nec effe,nec mere potuiffe , fibi perfuafifjfe u ideantur.Sic et mundum,Dcim
appellarunt, ac declararunt ater rtum,nihil melius habente Deo,quam eius
perpetuam conferuattonem, qui perpe/ tuo m uoluendis orbibus ccclcftibus,in
creadis bobus,afinis,equis,uermibus,fit de fixus, qua nullam habet maiorem
uoluptatem,caq; nunqud carere potuerit. Quid quod omnes Utera, omnis PM ofopbia
nouit,pradicauit,bac corporea tuta, aliam tneliorem,ofiendentcs uitam iduis
mundi,no eam ejje,qua nihil melius dari pofiitf Jmmenfa igitur e fi bcatitudo
diuina,immenfa gloria,/, fidioncidius mundi longe difumdifiimx.Ea Deus
frucbatur,id agebat ante mundum. E fi enim, ut ait Arido/ telcs,ftlicitas,adiojion ociwm.
H ac adio,hsc uita Dei perennis : ipfa fuis pollens opibus,
fempcr<iibeata,cr opis nihil indiga noftraut me pudeat, Epicwreum,me/ Uus,
quam Platonicum hac uidiffe-Etenim , Sape etiam cjlholitorualdcoportuM locutus.
Peccat igitur argumentatio Procli,codcm quo [uperiores uitio, ab equino cis,uel
a particulari ad uniuerfale:Qui uacat a creatione mundi,ociaturufqueqiu que. Et
quafi in hunc modum: Omnis adio diuina,efi mundi fadio.Hac ergo inter
miffa,Dcus ociatur,Et quafi fic : qju non fcribit,nihil fuperejl,quod
agat:ociatut igitur. Sic ab furdum efi,quod infert: Aut nefciebat creare
mundum,meUus fbrr.aut fcicbxl-Dico eum fcuuffe. Seduideris tibi fingere tempus,
crffiatium a creatione ad infinitatem. Sciebat, nonne tempus preteritum
ejlimperfidumf Fingis igitur tempus intericdum a fidione mundi,ad nefeio quem
alium terminum, Et quafi fic cogitas,ut fi homo qui fub tempore,ac motu coclcdi
cfl,cuius‘uea(liones, uite hu mane ffiatio decurrunt, prius aliud no
agens,agere inde coeperit. I d uero fit tu Deo cogitas, fcito te fblli,mifccre
facra profanis, humana transferre ad diurna , rerum corporearum fimilitudine te
ludificari-Scis tamen Platonem dixiffc, in Deo no ef/ fe,erat,uclfuit,erit:fed
has effe noftrarum rerum menfuras : femper autem in Deo prafentem effe
Aeternitatem. Ejl c r ea uera reffionfio,St naturalis fuit,utcxpofui
tnus,ncccffariaq; Dei folius Aetemitas,quifolus mereatur, debeat $ effe
fempiter nus,ncccjfario(p mundus non fuit ctcmus,ncceffari6 quoque Deus
initanti an / tecefiit, mundus 'm aliquo Aeternitatis pundo creatus efi.Vanaq;
prorfus, er in/ epta quafito, aut illatio, An aeare mundum nefciebat
meluis,autfciebat.Etinfm ex podremo ab fur do altaam partem udut
nccefftriait.Dico neutrum in Deo fit/ iffe,nec facbat,nec nefciebat.Quod hoc
[enfu uolo intclligi,non habere,uel habu iffe locum illic, Sciuit,uel Nefciuit
: A ctcmitatcm nature diuinx,neceffariam dura/ donem, ei antecedendam babuiffe
ad creationem ntundi:Et ncceffaib mundu tanquam mirum aut ludum, prs maicfiate
diuina,fubfecutum effe. Quod erat mu// xinnm,ac infinitum, diurna
cldrius,naturaliter ac nccefftrib ut sternum durauit , ZT res infinita, cr
immcnfa, immcnfam uixit cutem , quod infinitum , cr num/ mwm prs ea,neceffano
cr naturaliter non fiut sternum. Si quii enim cogitet quid interfit inter hunc
mundum, atq; creatorem cius,profid6 uidebit infimum idantum,ut non jit
mtrum,mundum ccepiffe,iUum unum fempitemum effe , cr effe potui) fe.Quarc nec
faebat,necnefciebat:fed gloria, CT claritate Dtuimtatis (ux,omm mundo
'vnsfitmabiltter moiore,naturaliter,ac neceffario mundum ster/ ttaliter
antecedens,fruebatur. Nec ft Deus fciuiffet , melius effe creare mundum, mundus
stemus effe potuiffettfed quidquid Deus fuper eo cogitaffet , ipfc Deui femper
stcrnus,mmdus femper aliquando genitus fuijfet . Quencunque capias Aeternitatis
locum,in quo mundi ponas creationem, femper eadem rado, eadem cogitatio. Eft
tanquam orbis,cui non e fi principium. Aeternitas: ubicunque pun / dum defixeris,eadcm
ratio:quia neque principium,neque finis, neque prius, ne/ que poHerius m eo.
Vbtcunquc pundum 'm orbe defixeris , prius , aut poskrius dicere non
poteris:Tantundcmq ; erit, ft alibi defixeris. Eft quoque in promptu, CT ex
fuperioribus ficilis,naturalisq; reffionfio,cum ait Deum, fi mundus fit cum
pmcipio,non ficiffe melius, fedfecutum effedetcrius.Non cernis errorem. Muit dus non ex deteriore conditione, fcd
naturali, neceffariaq» creatus eft. Omne au/ tem naturale bonum efboptimumq-, eft cuique,ut
ait AnSlotelcs , quod ei e natu/ ra eft. Sicut naturalis eft Aeternitas Deo,
fic non Aeternitas munis. Transferre mutor ec^ NJtone limites,fcelcratum eft,
quantumuis ffieciofum . Qtu regiam ai fe,quaiurecareat,rapit autoritatem,
capitali fententia damnatur, Qm uult ad/ uerfantia Naturs,meptus eft.Sic cum
naturaliter folus Deus fit stemus, mundus naturaliter non stemus , qui putat
generationem eius , Natura deteriorem , quia non uult Naturam fm in fedibus
effc,mcptus eft . Eamus igitur, cr homines dei f ficemuSyignem, terram, aquam
uti Deos ucneremur, cupiamus aureos montes, flu/ mna decurrere Nedare, cr
Ambrofia,quod his carere mi ferum fit.Etquia Deus hsc ad hunc modum
ftccntaccufetur,quafi inferiora fecutus.Speciofa igitur, fei non naturalis
Aeternitas mundi.Et quia non naturalis,dcteridr,ffrcie modo for/ moftor,m
receffu turpior. Didum quoque , refponfumq; eft , molitionem mundi non effe
prscipuam , hsrcntcmtt; mfcparabilitcr diumitati operationem, ut es carens Deus
, caruerit maicftatc fua, qui longe maioribus bonis perfruatur . Nec
peccatumeft,ncgare eum femper mundum ficiffe, fcelus potius crmaiedatis eius
dcbonedatiojion unum eum declarare fempitemum , non exidimare D muta/ tem eius
a mundo difiundam, fmc mundo eum beatum effe non poffc , magmtu/ dtne fua
contentum, femper perenniterq ; Istum , id demum fcelus turpifiimunu Sic non
eft imperfrdio,quod non adu, fed potentia effet in omni Aeternitate. Di/ eo m Asternta te nullmffimm,m quo potentia
odoretur, fiuffe: metienda di/ . Vlt. nina cogititionibus rerum h umanaru diconon
elfe.Nego potenti* HLmil (Juti net ceffario D cui riemui,mmdus non £ tentui
fitit ■ Ad hec, ilii poffedit meliori in aflu,glorum,decuf, uoluptatemq; rienum
fuam,qudm generationem ifiuu nwnt di in potcntia-Dcciperis item humana
cogitatione- In Aeternitate non efl priut, er posterius. Orbis fi quis jiet
ante oculos (ut ab exemplo pulchro ne difccdam) er in eo quid defignas, hic ne
fyatium dijlanttamq; compledi pofiis , quia non efl principium,ncc dicere appropinquare
, uel abeffc quod deftgnajti , propius effe, ud rcmodus-.Sic quocunque in
Aeternitatis loco , quxuelut orbis efl fmepnnci/ pio V jvtc,creattonem
Jlatueris, non potes prius aut poflerius , propinquius aut remotius dicere ,
nec potentiam, qua ftatio aflionem antecedente nititur , fingere . Sic in Deo
non efl prius er poficrius ■ De mutatione quoque dii lum efl. None/ nim Deus in
fu* Duiimtate, Aetcmitateq; efl mutatus , fed creare uoliut mundum riemus ipfe
naturaliter , non riemum ipfum naturaliter . Si fuit mutatio , fiat in mundo, non in Deo,quem
ncceffefuu effe fempitemum. Eadem efl folutio, quod uon peccatur in poteflatem prohficam,ac bonam
uoluntatem. Nam potuts uolun/ tas tunc uere cognita ejl,cum creauit , potens
defijlere , haud aque cognofcenda, mundo fempitemo- Putatumq ; fiuffet
naturalem mundo Aeternitatem effe , non 4 Deo.Proltficam uero uirtutem tn
infinitum non ire, fed iuihs finibus includi de/ berc,mdiusq ; effc,rem etiam
bonam habere principuim , c r aliquem terminum* fatis fupcrcfc fuperius claruit
■ H ac ratione Deus non fecit plures mundos, non pl» res Sole* , non lunas, non
terras decies maiores , maionsq ; multitudinis capacios res.Sicnon infinitate
Deusdut natura deledatur, fed modicis, moderatis , pauci* CT bonis . Claruit
etiam quam maiora , pluraq; bona ex creatione mundi proue/ ncrint, quam
rieniitate:ut merito mundum potius creare Deus debuerit quatit (fi detur id eum
potuij[e)dimittere fempitemum. M ibi tamen muidus natur £ ort do uidctur,ut Deus riemus,
mundus non riemus fit. His refolutisjupereft ut pro Platone,quem eadem uanuate
nititur infuos errores protrahere, prafagiofisccr te ratiombt<s,ut non minus
hic quoque mira fit hominis leuitas, quam his rationi/ bus,qu£ de Natura
ducuntur, depugnemus- Ac cum Andoteles, quem ferunt id/ gintt duos annos
Platonem pr£ceptorem audtffe , ut eum fcnft pr£ceptoris cd/
hujfe,fitucnfimile,apertefiueatur, Platonem mundum cr tempus creaffe , idtft
affirmet etiam Plutarchus, er Philo ,odcndentes in fuper opinionis P latome*
principium,quod fecutus fit Hefiodum, cui Chaos primum , exinde tetius extfht:
non defuere tamen, qui ueteris Theologia ordinem peruertentes,delcdat demat
'torum huius mundi Diumitate,Solis,cr Lun£,deBartm,tnepta,fcderataq; Dei/'
fcatione, nullum alutd hominibus bonum quam qu£ videntur in hoc mundo, re/
linquerent,aut effe ueQent,idq ; ob gloriam luminum cctlctlium, quorum femper
admirantur oculis obtufis claritatcm.QU£ dum fiuffe femper qualia funt,contcn/.
dunt,hommis interea beatitudincm,(T longe quam eorum lummnynaiorem cU i:A’
nutem t). 17* Htatem UbefkfUr e fe non uiderunt. Ncc uiderunt nihd homine
melius in hoc nuo t do,ucl illis ipfis fidmbus effe,qux fida
mimderium,adiumentumq ; eundis gen/ tibus,non tcRimonium modo duiinx fapientix
, fed etiam quotidianus ufus oden/ dit. Hunc uitx corruptibilis ordinem , qui
pendet omnis a coelo , non debere [em/ fiternum effe,quod tmperptdus fit , m
quo plus malorum inftt quam bonorum, D eo autem, ac natur x placere meliora ,
etiam ipft fint conftjii. Quo fiat, ut quas . noftra religio prodidit, Philofophix
fmt magis confentanea,qux, comutata prae/, fentt uamtate m fatum longe
diiumorcm, promittat insJUmabilem cundis,qui re/ He uixerint, felicitatem, quo
quidem ordine re frondeant ipft , an quicquam met lius,rattonabdiusqi effe
poj^it . Plato igitur, cuius firme frixit omnis ex fontibus Kercurij
Theologia,qui prifex Philofophu fludiofifiimits fiiit , Pythagora, phtt Iolai
dogmatum appnmegnarus,Socratts auditor afiduus,non ut tneptiipfi, fem pitemam
mundi fi£honcm,fcd uxta pnfeos omncs,temporariam , paucis abhinc, amnis coeptam
ef conftffus . Cum rei prudentibus ent pcrfricua ratio , fi feculo/ rum quafi
ucshgia fequcntcs,ad pnmos ufquc fontes, unde Platonis fluxu fenten/
tu,peruencrint:Seque enim Plato ex fua quafi dutimtatc,mundimcreatum fen/ /iter
fcnpfu,fcd tum publica fiut cclebcmmai }; omnium gentium confefro: tum
praecipue fapientes carum nationum,ad quas difcendt caufa,adtcrc Grxci^a pro/
diderant . Adcoq; clare Trtfmcgiflus de creatione fcnpfit , ut quod a nonnullis
Graecis ejl obferuatum , etiam fimpltces Mofts diihones Hebraicas Grxce feri/
ptas,cuiushngux, quippe qux materna e ffet,non fiut ignarus, ufurpauit . Hunc
prxeipue Plato fecutus cf,ut paulo pofl oslcndam: interim fmgulam quamquers
tionem fcorfum perpendamus . Quxftuit inquit Plato ad cuius imaginem fidus-
effet mundus,an ad id quod nullum unquam habuerit principium, aut quod fitge •
naum.Qua q^afrone uult Platonem innuijfc,fweadxtemam rem, fme creatam fidus fit
mundus , necefftrio ante mundum aliquid fuiffe , ad cuius fmlitudincm mundus
fieret . Hanc rationem prxsUgiofam , cauiUofamq ; plane effe , declara/ bunt
fomlu exempla. Neque cmm cum primum quxrcntes qua de re, duas par/ tes
proponimus , protinus harum aut utranque , aut alterutram ueram effe uolu/ mus,
fed fxpc ex duabus propofitis rebus,quas per difuindionem quxrimus , alte/ ra
pofiibdis,cr uera cfraltera nec uera,ncc pofiibilis.Quxro an Dais fu,an non jk.
Alterum uerum, c r
ncccffarum : alterum falfum , er impofrbile . An plurcs mundi, an unus. An Deus
naturam ftbi affociarc pojft humanam,nec'ne.\n hunc modum quxrcntes , non
protinus quxrimus , quafi fieri pofrtutrunque feorfum: ftd alterum pojhbdcfxpe
ejl, ait erum filfum , er impofrbile . Stc quxrens Plato an mundus ad imaginem
rei xtemx an creatx effet fidus,propofuit alterum quod effet,alteru quod ncc
ejfct,nec fieri poffet. Quomodo enim potuit effe quid geni/ tum ante mundum ,
ad cuius fmulttudtncm fieret mundus, fi res omnis genita e& ipfc mundus f
Pcwdcagw quxfvit an ai ra ftflx firnilmhnan mundus condi/. •uvAol A4 * M 17* .
tut cffct,ac fi qustM,M Dcut effir non pofiit Q turis fcdicet impofrbde, Ut
indit/ e** pufibile,crucrum. Plato quafutit,ullu'ncrcs ante mundum ejfet genita
cors porca, ad quam fidut fit mundus . P ropofuit quod nulla ratione fieri
pofiit , tan/ quampartem inanem,cr impopibtlc, ut induceret ucram crpofiibdem.
Sic quae/ rcre poff m,an cacus uidcat,nec'ne:furdus audiat,ncc'ne : mundut
aboleri pof/ fit in mhdwm,nec'ne.Poffunt igitur in quxdionibus partes
impofiibiles uerfaru Hoc Produs non iudttyncc puduit eu ex tam friuolis
argumentis, extorquere PU/ toni exordium munda. Qjunipfa hac argumentatio
prorfutin eum rcjlcditur » quod Plato quxrens ad cuuisfimiluuduiem fidus Jit
mundut , inducensq j ad fimi/ btudmcm fempitemam fidum, prorfut quid
fcnfent,cxprcfiit- Protenus tantum* CT quos nulla ratio ab irroborata opinione
ftederet,hac non uidebuntur.Sccun / * da ratio diluta cjl,odenfaq;, et patefida
fubieda fraus, aut in tepore tempus noa ejfecreatum,aut creatum quidem, fed non
eo tempore,quod generatur e ccelo,dt/ uerfo fratio,uel aternitate , uel quod
uis appelles . Quod autem ait Platonem in Republica pronuntiaj[e,Omne ortum
ocidere-ln Tonso uero mundum incomi/ ptibilcm,ut duabus rationibus inter
fefociatis,Quod ortum efl occidit,Quodoc/ cidit ortum efl. Ergo ex aducrfo,quod
non occidit, deleturq; , non habuit ortum Plato autem in Timxoccnfetmundu non
occidere,ergo nec habuiffc principium» facilis, er expedita refronfio. Non enim
ufqucquaq; Plato mundum incorrupti A bilem pronuntiat , imo uero fuapte natura
corruptibilem : fed cum uiderat quant longe, lateq; pateat diurna potcfUt, hanc
ccn fuit efficere poffe,ut qui fuapte natu ta mundus fit occiduus, ac
corruptibdis,fut incorruptibilis , diurna maicjlate eunt a b interitu
feruante-Hoc Plato claris et apertis uerbis exprcfiit.Miarcutfy Tufl ut
interpretans Latine,jic pro Platon eloquitur, Opificem mundi,Dcoscreatos,DS/
mones,%rfidera inducens affantcm:Quando igitur omncs,cr qui mouentur , pof
tamqi odenduntur,cr quieatenut nobis declarantur, quo ipfiuoIunt,crcati funtt
tum ad cos is Deus, qui omnia genuit, fiturjixc uos,qui Deoril fatu orti e Bis,
at/ tenditc.Quorum operum ego parens, cfjidorq; fum, qua per me fida, non funt
diffolutaomnino,quanquam omncligauim foluipoted. Sed haud quaquam boni, ratione
uindum uctl e diffolucre . Sed quoniam orti eflis , immortales uos quidem cjfc
, cr indiffolubiles non potcjlis , ncutiquam tamen diffoluemini , nec uos ulla
mortis fida periment, nec fraus ualcntiorqudmconfilium meum , quod maiut efl
uinadum ad perpetuitatem uedram,iRa quibus edis tum , cum gignebammi,eoUi
gxti.Hxc Plato diuinitus,non procul a fanda, calitusq ; rcuelata Theologia, qua
tradit mula hominum corpora fuapte natura,longo temporis fratio alimentis ca ,
rentia,morti dcbita,fuiffc diuino conftlio,ab intentu defenfa. Sic in deferto ,
qua/, draginta annis non funt attrita uedes cr calceuHoc conftlium,hanc
poteflatc du- cit Plato uigere in calo,cu debeat
ortum,occidere,labefidari,obfolefcere paula/ timjeruari tamen ab omni fraude-
H*c$ perfrictu [unt,ctmamjrda.Hancfum }"1 - i .v [en ten/ j7j fententiam iterat in Politico , m
Republica . In Politico ufus uerbo euidentifaimo, de calo
loquens.-Att/diavovTct aftxvxo-ixy t7ri<rKtt/xs»y ,rsrxfx ‘fcilvy.t/. vpyi :
Accipere calum immortalitatem fabricatam , extrudam ab opifice . in Republica
uero , uocat calum Suo// yvnroy, rem diurnam fadam,genitamc daraq; funt omnia,
a Proclo in argumentando difiimulanter pretenta. immor/ talius cali, fi qua
eji, inquit Plato,non naturalis eft. omnia enim que principium bdbuerunt,demque
diffoluuntitr-Hoc fatur Plato clara uoce.Eft uis, inquit , eunt itis naturis
imperkans,cui funt omnia facilia,calm reddens mfenefabde. Qjuti ipfe
Ariftoteles ea potiftmum ratione pugnat contra Platonem , quod dixerit m/
corruptibilem rem, cui principium dediffet. Epicureus item apud Ciceronem bac
de Platone bquitur , eum irridens : Sed Ma palmaris quidem , quod qui non modo
natum mundum 'mtroduxerit,fed etiam manu pene faflum , is eum dixerit fore
fempitemum. Hunc cenfes primis,utdicitur,labris guBaffc Phyfaologiam , id eft.
Nature rationem,qui quicquam quod ortum jit , putet etemum ejfe pojfe. Que eft
enim coagmentatio non diffolubttis i aut quid ejl , cuius principium ali/ , __
quod fit extremmfHac Epicureus , aut Marcus pro eo. Philo autem I u/ deus inter
Platonicos eximius, eadem in libro de Mundo perhibet. Eadem et Plu/
tarchus,digni omnes,quibus maiorem quam iuuembusrcccntioribusq ; hifce , fi/
dem habcas-Conuenit igitur inter omnes, mundum a Platone creari , jed non dif/
folui. Poteft 'ncigitur tam pcrfnftam habuiffc frontem P rodus, ut que teftimo/
nijs confarmarcntur,denegaretQuod autem ex Legibus arguit, Platonem dixif/ fe
mfinities artes natas, er abohtas,hoc item confidcrationc dtgmfimum,pugnan
dumq; pro ueritate,cr Platone,Oftendam igitur ex alijs locis,luceq ; clariuipro/
babo,fermonem quo Plato jfrt artes infinitis temporibus extitiftat ac renatis,
nott defignarc Aeternitatem, fed plurimum quendam temporum traflwm . Accipiant
igitur alia loca ex Timco,cx Politico,quibus expreffe fatetur mundum creatum ,
rurfum hunc longum annorum curfumcommemorat-ln Timeo igitur jit cogno/ fcas
quod iw Legibusfcripfat,artes infodies aboleri,ac renafei , non tollere crea/
donem mundi , cum feribat clare, ut Ariftoteles quoque , er Marcus, e r Philo ,
dijq; plures fatentur de creatione mundi: principio autem tradit familia, atque
Vn Legjbusjuel eluuionibus , aut conflagrationibus immanibus, hominum interi/
tum eucmre,profaftb conftat cum, qui diluuift afferat homines fe pe aut confla/
gratiombus extmftos,non protinus putare mundum fempitemum. Nam Timeus pariter
er creationem memorat, CT huiufmodi diluuia , er cxuftiones. Eundem igitur
arbitrandum effefenfum in Legibus. Conferamus uero loca. In tertio de Legibus
hee habentur: Arbitror , inquit Athenicnfes , d temporum longitudine , Cr
infinitate mutationibus^ crebris natas er crcuiffe res publicas. An uero , in/
quit,cx quo ciuitatesfunt,cr homines Rcmpublicam tenuerunt, arbitraris tc pof/
[e comprehendere quantum temporis abierit! Nequaquam inquit- i<i ergo,Athe/ A as nienfas J,74
a . * men)isait,infvutumqiioddam , CT mcomprehcnfMc fu.Omninoficefl^nquki/
Ir.Art igitur non innumerabiles rnuicem fibt fuccedcntes fuere Rcjfubhca b ac
Unto temporis fjj odo, eademepradone non pauciores extxnda i Pod pauca. A»
uidentur uobis uera,qu£ prifeorutn nobis fermo prodidit , diluuijs , C r peMen/
hjs, multis q; alijs cajibusfape homines intcrijffc, exiguamq; partem
rcmanftffci Hxc ibi, addens eos , qui ad mare habita ffent, eluuiombus facilius
perqjfe , his qui montana tencrcat,fupershubus, uclut quadam humani generis
fcindUa , referens fcilicct quod ab Acgyptijs audierat, fcdobfcure,fcruatam
inmonttbus A rorat arcam,qua uebebatur Noe,Hjmc igitur Platonis fermonem ,
tamctft tempus itifi/ tn tum , uariasqj generis humani clades refbrat , non
defignare tamen Aeternitas tem, licet agnofeere ratione ex Timao, c? Poliuco
.Rejtrt autem in Timao ea/ dem prorfus,ubi Sacerdos Aegyptius fic cum Solone
loquitur : luuenes eslis ani/ tuo uos Graeci, in quo nihil habetis
uefuflutn,mbil tempore diuturnum. Cuius cau/ fd cfl,quod [ape genus humanum
uarijs cafibus perijt ct peribit,aut cxufdone ,aut duuionc,alijst{i fcorfum
innumeralibus malis. T unc igitur qtu montes , cxcclfacfr * { oca,CT arida
tcnuiffcnt,fkcilius funt,quam qui ad mare, CT flumina habdaffent , concrcmau-QjiJ
cafu nobis Nilus adumento fuit, eius beneficio hac calamitate Ii bcratis-Rurfum
cum terra aquis Deus alluent,montes incolentes,ut paftores,bu/
bulci,fcruad,ueflra autem urbes, qua mari adiaccrcnt, fluminum impetu in nuat '
portata funt-Hac in Timao Plato.Cum ergo in Timao,CT uiafatudmem diluuio rum
hiccndtoruq; mcmoret,rurfum clanfiinus uerbis feribat de creatione mundi,
Aridotelccum multis idconfitctite,proftdo liquet ex eo in Legibus fcrmone,Pla
tonem de Aeternitate mundi non cogitajfe, [ed potius de numero quodi diuturno
feculoru,quia dduuia,inccndiaq; audiSfct,cr tempus d condito mundo ignoraret.
Sciebat t.imcn,audieratq; ex libris Mercurij,maiorumq; fitorum, mundum fuiffc
creatum. Hoc conflat item ex his, qua feribit ciufdem generis in Politico, ibi
pii/ tuum tcjlatur Deum creaffe calli, ac tcrram,Deas<fc minores
gubernaculis prafe/ ciffe,per omnes mundi partes dijbributos-codem tamen libro
hac feribit: intentut igitur,CT clades maxima animalibus acciderunt,exiguaq;
hominum pars eflfer/ nata- Qjubus cr alia calamitates admiranda,CT inaudita
extiterunt. Hac ibi , CT dia plura Plato, qua mihi non efl cura-referre.Tantm
conflet, fermonem de ca / taclyfmiSyV incendijs,CT cladibus bomnumq; et artium
, non defignare Platoni . mundi Aeternitatem , fcd potius diuturnitatem
quandam, hominibus mcogni/ tam , quibus ortus mundi non effet notus. Neque uero
femper 'infinitum , tcjle Ariflotele,dcfignat, cui nullum jit principium , fcd
numero fum fape , c r copio/ fum,bumanaq; mcnte,non natura,incomprehenfibile.NefciebatPlato,
quod no/ bis lefu Chrifli in terris aduentus attulit,per quem fidum efl,ut
creatio mundi CT tempus i creatione fit peMotum orbem terrarum 'imiu Igatum :
nefeiebat in quant quantum adfui ufquc tempora,ab hominum fatu
procefiffet.ldctrco multa fecu *• i bB I7f U fufflicjbdtur,[cd longe p auciora
crant,quam fufficarc:ur,quam(^ eu Aegpptif doc uijfent,apud quos noucm cornorum
millia (fed annorum lunarium Plutarchui rt alij tradunt)deprehendijfet.Efl
igitur clararet perjficua argumenti dilutio, ipfo ftbi Platone fuppetias
afferente . Qux porro uis argumentationis , ingenijq; fle/ ganlia ,ft locus
unus duntaxat pomgat aliquam de Aeternitate mundi fufpuio/ Item, longe pium de
creatione tcftantcs, conniuenter pratcrmttcrc i Plenus ejl Plato fermonis de
mundo condito . Quid poterit igitur unus ille in Legibus lo/ 'tusf Sic claret
quo fenfu fit accipiendum , quod de cataclyfmis , ac diluuijs , quia hisfemper
hominum pars perierit J%ripfit . Quod tam clarum ejl, ut nugax fit ■qui
prolixius refellat Diffoluct autem^^tuspoRea , fi ex diluuijs , aut cxuflio/
'tubus Aeternitatem aucupatur , qua ex his ipfis frtafje ueriora oct 'currunt:
Aut hac incendia c T diluuia fuijjcmuerfalia , aut particularia , fi pri/
Ynum,delctis omnibus, nemo mmccffet fuperPcs . Si particularia, cur nullis
lite/ ks comprehenfa funt plura annorum millia, fed totus orbis conuenit,
paucis ab/ hinc annis mundum capiffe,utfi perierint fcnptorum maxima p
ars,omnia peri / re,quxfuntin omni Aeternitate [cripta, non debuerint i Ad hac,
ratio Natu t rx efl,diluuia,totam aliquam obruentia prouinciam , exiRerc non
poffe , ut pof/ funt his aliqux maritimx urbes , C T caflella , aut pars
inftilx mergi . Non potcfl, uerbi caufa,tanta inundare uis aquarum , ut omnem
obruat ucl Italiam , uehGal/ l iam,aut Germaniam, uel Hijflanianf. Quicunque
Naturx uxres , certasc j; rerum CT incommutabiles uicifitudines elementorum V
reciprocationes ponddrauerit , uidebit id feri natura non poffe.Tantundcm ejl
in elementis, et rerum compage , vtdoris,quanttm htimorisihuiufce quoq; tantum,
quantum illius. Eadem ejl calor ris, cr aqilx proportio^tltero ex altero
nafccnle,ut inuicem fefe delere, quonianf pernicies unitu interitus ejfet
alterius, non p ofint-Vt fepe fqualores, ut aqua raj pidx inundationes
extiterint, tanta tamen fuerunt , quo ad Natura progredi po/ tiajfet. Nunquam
tandiu pluit, ut fapientibus , caufarumq,- peritis admiratione af/
'fmet.Nunquam eo ufque fquallutt,utdict potuerit Naturx limites fqualorctr an/
fcendiffc. Neque uero fuit unquam talis , tantasp conflagratio ( quoniam
effenon potrft)qualcmdpud Solonem ia flabant Acgyptij, ut urbes, cr gentes
fuerint con / crematXQganquam de PaleBinx conflagratione , diumtusfrfla, quod
tUi forte l icfcierunt,fumam audierant jion erat in umuerfum transftrenda.Nec
legitur uf/ quam tantam caliius conflagrationem extitiffe, ut integram
prouinciam ircen t dent. Diluuia uero p rouinciarum nulla 1rgimus,quibus una
prouincia , gerus-ffit fubmerf im.Nam diluuium Deucalionis, ic fle Phitarcho,
fuit diluuium Nce, reflt/ rente fcihcct Deucalionem ex arca columbam, cr comum
emififfe.Dtluuium ait/ dem Ogygis,uxx particulam Grxcix alluit . Noifor quoque
tempeflate Hollandia m medio Rheno, qua mare Oceanum inuchitur, immanibus
nimbis , quibus flu/ Kt in exercuerat, pene obrutaefl:fed tametfi parti? aliqua
danerfanonopprejja te £• Ai 4 ta.Quid ,7tf . U. Qt ifd quod ipfemet flat pro
ucriutc P lato,dicens eifdem in locis , quos aUutdd pnfUffet,fmuri homines in
locis cditioribitsf Semper ergo,ubi fuitdduuium, ali* qua pxts hominum fiat
fuperBes,pcnes quam artes,cr Utera, er monimenu rc / manere potuerunt. QUtd
quod hac diluutx maritimis tantu urbibus accidere Plato teflaturfut fi detur
urbes Italia mari fuperouel infero adiacentes mergi potmffe, montana tamen
omnis mcdttcrraneaq; regiones calamitatem euafcnnt. H is igitur daret,fiue
Platonis autoritatem,ftuc rationem fcquarisjtec fiuffc , neq; unquam effe
potuijfe diluuim,quod totam aliquam prouinciam oppnfferit, ut totum ge/
nut,ucrbi caufa,aut Italicum, aut Galticuqfaut Hiffarum , aquis perierit, quoi
ubiqsmontes funt, plusfy efl firme (tOamprbis terrarum rrgionc montiu, quam
terre campeftris. Hoc autem cmnajMMut fi non fuit unquam , nec potuiteffedi
ludum, quo genus ullum, aut proSma funditus rapta,mergeretur , homines mar iore
ex parte fupcrStites, artes er difctplin**,literat , er libros, memortasq; reti
i nere debuiffe. Qwd igitur ecquod hac monumenta nufquam funt! Nufquam in/
uenies memorias decem aut idgnti annorum mdlmmfNam ut ait Lucrem ([ape enim
homines mali loquuntur bene) Prxtcrea ji nulla fuitmundi genitalis origo.
Terrarum er catijcmperfy aterna fuere, Curfupra bellum Thebanum,cr funera
Troia, Non alias alij quoq; res cecinere Poeta f quo tot fida uirrn toties
cecidere,nec ufquam Aeternis fima monumentis inclyta florentf Uihil enim
uerifimile efl in omni A etemitate, quod ipfi fatentur, notium effe, Jm/
preffuram,ucl Grammaticam,aut ullam denique difciplinam in omni Aeternitate de
fiuffc. Putandum efl, fi mundus efl atemus,Uteras quoque,&-
fcnptores,hiflo/ ticos,(T Poetas innumerabiles fem per txtitiffrM fifcrip torum
pars perierit, plu/ ra tamen cum hominibus remanferint . Quoniam igitur diuuia
aut conflagratio / nes, nec uniuerfum genus hominum , nec aliquam prouinciam
extinguere potue/ runt,fed fi quid id genus calamitatum accidit,uix exiguam
prouincia particulam rapuit, er in omni Aeternitate , fi mundus cft aternus ,
innumerabiles feriptoret florere debuerunt, quorum aliqua monumenta, de feculis
atemis , rebus in ater/ num ge dis memorarent , id autem nufquam apparet ,
certe ratio de catadyfmis , er exujhonibus,non modo nulla efl, fedpotius
confirmat mundum paucis abhinc annis cxortu,perindeqi homines et dtfapliias
natas, p aulatim adoleuiffr,ad fum/ mumf) perueni\fe,fcut homines fenftm omnes
terras rcpleuerunt . Quod autem de infula Atlanttde,ab Aeg yptijs Plato auditum
fcripft, ingentibus nimbis fiuffc demerfam', [ 'citu digni fimum ejl,fima
caufa. Audierat illud Noedduuium, ut oh humana fl agilia non Natura , nec ai
Natura leges, fed fummi Dei conflio, non modo pluuijs,[ed[ubtcnmis p ortentofis
[c4tcbwtww term inundaffet. c DI PEUBNUl PHILOSOPHrA. i*yy Cttiufy dc loco ei
non ddco liqueret, gratificariq; Reipublicx fuxueUct , cui genut ab ea gente
deduceret, cetera quidem mirifice cum [acris literis confenfit, locum duntaxat
mutauit,qucmadmodum folitus c)l Homerus, ex Mefopotamia , aut Ar/ menia,in
infulam Atlanudcm.Quod autem tembile illud diluuium,non naturali/ terjed Dei
uoluntatc , delere [celeratos decernentis , Plato accidiffe noluerit , c r quod
adamufim reprxfcntct tempeflate Noe,apparet ex his, que fcnbit in eo, qui
infcribiuir Critias. Vtemm ante dduuium,ftndum genus creatum a Deo in terra,
moribus paulatim iniquis deprauari ccepit,donec f mrnus Deus de abolitione de/
ccmeret:& uidiffe dicitur, omnem terram [celere repletam :fic refert id
genus que dam Plato in Cntia,Doncc progenies illa diuina A tlantica,his in
locis a Deo collo cata,legibut infhtuta [uisjandxm affinitatem retinuiffet,
iuri,cr De p, cui fimdis tfet,beneuole,crpic paruijfctjn multa fecula
duraffe,fuiffefy prudentia,ctmanf fuetudine infignem, contemnentes aurum,ornniai
J inftriora uirtutc ducentes, md/ Ut immoderatis uoluptatibus ducro unquam
aberraffe. At ubi fatus iBediuinus,fi tmlitudoq ; eosfenftm defeci([ct,humaniq;
mores prxualuiffcnt, tum t uro nihil no turpitudinis apud eos uiguijfe,in
iujbtum,uiolentiam . itafyDeumDcoru loucm genus diuinitusnatm,tam mifere
affidum confricatum , fornos eiimportare, ut meliores redderentur, datui
f[e,drisq; omnibus m pulcherrimo coeli loco, quante/ dia coeli regio effunde
dcfricit omnia,congrcgatis,in hunemodim uerba fectffe. Omnis igiturhxc
hiftorLt,quam obfcure audierat Plato, er qtufi poetico moreto cum
tran)hdcrat,uidetur referre genus , morcsfy corum,qui ante ddmiumflorue/
nnt.Scdjit quidquid libet,imbi f, 'itis ejl odendere , nihil ibi naturaliter ,
fcd diuina potentia fidum docui ffc Platonem. Platonicos pnfcos.non quemadmodum
affirmat Produs, mundum artrmuni dixifle.fcd faftum. Diluuntur rationes
Plutarchi fub aliorum pcrfona.Dcuin Creantem mundum. Iiumantsij* rebus
confidentem non labora ITe.Dfum crc aflehuncmunJum non caufa uoluptat is
fuir.fed propter homines, quod Sio ici erum fatentur. Vexationes bonorum.improbortm
fecundas res non pro hibere quo minus mundus flt creaius. Cap. VL SVPEREST
magnorum Platonicorum autoritas, quam oppofuit udut di/ quid ponderis habentem
in afferenda Aeternitate mundi Proclus. in quo fic mi dacem eum
oBendam,ficutinhis rationibus,qwc uel ex Platone,ucl Natura dedu/ ctbantur .
oBendam , inquam Plotinum aperte creationem temporis , er mundi prxdicantem ,
Porphyriam autem , er Iamblichum , Simplicium item oblitos er/ roris fia.fi
uera dicit Proclus, non femper in ea fententia permanfiffe. qux quo/ tuam m
ultimum iorum diffcruntur,nuc rationes allatas a Plutarcho fuper Acter
mts*" mundi, non [uam,fed aliorum fentcntiamrecenfcntc,in medium afferam: tum
ea qux idem obiecit his,qui trahunt Platonem in Aeternitatem mundi,propo
namtqux er ipfx, ficut AnflotcUs illx , cum maxime pugnent aduerfus eos , qui
mundum Ch aos,cr confufionem contendunt , non omnino nobis ad/
BerfanUsrXimnmiterfinquitfUterc^ peccat , Anaxagoras [edicet er Plato ,quoi A4
t Deum J7 * AVfiVST. BVGVB. LIB. VI I. Deum fidunt rerum humanor uwt
cvrjntmjbumscfc rei gratum unctu molimttm At,inquit,animal beatum, cr
incorruptMc,omnibus $ bonis opulentu , experstf omnis mali,in amplexu felicitatis,
O" immortalitatis totum, curam humanarum re mm fufaiccrc non debet. Mi fer
porro effafi uelut quidam fiber jlatuarius, aut lig narius, foltcitudinc,curaq;
torqueretur ad molitionem mundi ■ lam, Deus quem di / eunt creaffe,autin
anteriore xtemitate non fiiit,cu corpora uel immota erant, ue 1 incompojhe
udabantur, aut dormiebat, aut Uigilabat,ucl horii neutrum. Primuty cjl
abfurdum. E fl enim Deus fempitemus. Seciidum quoq; nulla ratione flat,quoi
xtemus fornnus,xtema mors,nee fumnus cadit in Deum, plurimumq ; difita funi
immortalitas Dci,W in mortem inchnatio.Qubd fi Deus vigilabat , aut beatitudo
deficiebat eujn,aitt omni beatitudinefruebatur. primum efficit, Deus ut beatus
non tffef.cui enim perfida beatitudo no fuppettt,beatusdtdnon potefl. Quddft
beatm c rat,v pulchre degeret tuum, rerum nonarum molitione dctedxn non debuit»
Quomodo ucr6,fi Deus e A, cr eius cura,res hominum gubernantur, uitia , fcelet
locum nobiliorem fare obunet,indigniorem uirtutesfAgamemnonq; et bonus Rtx,cr
fortis lmperator,ab adultero, et adultera dolo ctfus occubuit. Hercules ei
confanguineits,qui monjhris hominum vitam expiaffet,d Deianira dolofe,ucnenar
taucAefublatus cjl ■ Htc Plutarcb:is,fiuefua,Jivc aliorum fententia.Si
fva,pofiem piis eum tefhmonijs ubiq ; rcfillere,cu de mrtute,cr pietate fit ei
multus ubiq; fert iho.Tanqtum transfugam, w impodoremcoargiam. omnis enim
htcorado,prO videntia cjl dcftrudto. Et tamen ipfe de his, qui fero i Deo
puniantur,optms attat tis,0- quales a una Theologia afferunturjuper eo,rationibus
fcripjit.Vidit ctaft feruit a Deo caftigari delinqucntes,rationemq ; cur fero
cafligentur, vidit et expo fuit. Satis igitur mihi efl Plutarcho contra
Flutarchum.Sed pauca quadam e Nata rx, Phdofopbixq; gremio, uer a ad ea qux
pofuit, petamus. Dico Deum curare res humanas, idq; Philofophos omes,tmo aut
altero delyris exceptis, prxdieaffe ■ Vt mittam Platonem, Ariflotelem,
Alexandrum Aphrodifeum, quorum toto hoc ope ri i dfa fut teflimonia- Ac
ratio,qux mouit cos , perjpicua efl. Quid efl enim mcHut 't ac dignius, quam
Deum gubernare mundumfEadem autem ratio,qux perfuafit of mnibus hominibus Deum
curare res humanas,eadem ante creationem eum D ijs et hominibus
prof]rexiffe,bonitatem,filicitatcmcj; communicare fiiamuoluiffe, per/
fuadebit.Quod ucri> dicis,Dcum animal beatum, laborare in attendendis rebus
h$ manis non debcretautuidelicct quia non potefl, curaq; uelut mortalis , qui
undiqf beatus ejfangi nec debet, ncc poteffeamq; ob cauftm qtu fi ferens ei
fuppetus, ab hac folicitudine cum enpistaut quia uel res mortales non indigent
, uel indignum Deo efl hoc officium Prunum certu cft,ammali beato nihil quod
agat , laboriofum rffc.Neq; enim beatum effct,nifi perfidum effet. Perfidi
autem quidquii agatjdt eofufhncre laborem, folicitudirteq,- torqueri non
potefl.QuiduisagatCeus, quait twn uelit cog.tet,ntbd potefl a laboriofum
ejfe.ld enim efl animal beatm. Quare - > i - 99* mundo crexndo.ncq;
prouidendo Deus laborare potcfl ■ Indigentibus autem I tbus humanis aliquo
praftde,nonne Deus folus,omni mundo maior, potefl er de let cura [ufcipere,qui
er caleris prode jjiet,et id ei laudi efjelf Optimi enim ejl pro fyicerc,ft potc)l,rcgere,modcrari(NM
ejl enim melun,aut prxjUtius bonitate,et be nefketu)Dcus aut poteJl,er ejl
optimus-Ecce igitur aceruus,Deus poteft pro/ llidere prouidendo, neqs
laborat,ncq; mterpeUatur beatitudo cuuxontrX aut,nobi leejlcr gloriofum [uaty
maieilau dtgmjhmu proft>iccre,rcgioq; hoc munere fun
gi.poflulantautem,efflagitantq; humana res hanc prouidentiam.prouidetergoet
attendit. Ad hac Pldto,cr Mercurius Tnfmegijlus docuerunt,Deum quod bonuf
effiet, molitum hoc omneifiutq ; bonitas maxima er i ncommemorabilif,cui ex
crea tionc rerum fieri nulla poffel ad felicitatem accefio,quafiffe eadem in
homines cf/ . fundcrc,qux pofiidcret ipfe,bona.Cunda enim in hoc mundo tandem
ad homines reuocantur-Homnu autem felicitas ucraatty perfe£la,ob quam fuerint a
Deoae/ Oti(Neq ; enim eis mortalibus hunc mundum cddcre,admodum profuiffet,
bonaq; fuaucrc communicaffetyjl, regiones felici fimos fubirc , fortunatis
ciuibus,er his qui pulcherrimum uultum eius mtuentur,adfcribi. Hoc Deus
fcicns,et uidcns,pcr/ fjwfliWMcj; habens, quanta domo fua fuit gaudia, effe
humani fimi , er qualis ipfe natura ejl iudicauit,coderc quos in hoc
iucundifimo proftedu collocaret-Duos % gradus bonitatis, qua fi fontes
duos,praduxit:altcrum ijluis mundi, lucem corpore / am,qua uiderenturjcnmrentur
res corporea, hacq; iuta,res minores frucrcutur, i n fimos rerum gradus Iwc
orbe comprebcndcns:altcrum,quo diuuu tantum, beata,
Uta,fyncera,fcmpiterna,incorrupta, perfida, cupiditatem ,' animum'^ explentia
continerentur- Vides quanta bonitas,quanta gloria, quantum decus cius ( Et
nihil laboris admittebat,mhil interpellabat fua gaudia )cx prouidcntia
inclasucrmt- Vtf Ic fuit nobis declarari cius bonitatem, quanquam hoc ei non
fuit nouum gaudiu,cu mulusq ; felicitatis fua- Tantu fuit, quoad ipje ueHet.Lxtatur^
quotidie , aut quod infacris literis dicitur,triflatur,ufque quo placitum efl
ei. Aeternus tamen ipfe, res autem crcatx,nc minor gradus, uitaqs mfvna,maioris
ac perfida fit eucrftOi Nec potcB uterque mundus fempiternus effe. Debet autem
melior tantum permanere in fempitemum-St das meliorem atemum,cLs inferiorem
dcftturum habuiffc prin/ cipium . Conflat igitur magis decere Deum res hominum
auendcre,quam fperne/ rc.jilfaqi ejl argumcntatio,Deum fi res humanas curet,
fuam bcatitudincm Lbcfi/ #arc,quaji lautu fua moerorem offundere Cogitxiio,cx
humana imbecillitate di/ urnam naturam iudtcans.Quis tibi conccffentsHomo
prouidendo uexatur , angi/ turjiritur curis, ftmduer Deus. Neque ucr q
Theologia uera,inducit Dcum,tanqiu Ideam mentis fua tntucntem,conful>an:rmq;
de creatione mundi , magnisq; quafi curis xRuantem :fed unico uerbojolaq
cogitatione , quod cr a Platonicis tradi/ tur,feciffe: Dixit,cr frdtfunt:
Msndauit,cr creata funt-ldcam illam Platonis 0chetypam, dicemus ipfam Dei
fapientiam,no exemplor,»?! quod uelut lignarius, , ** * adt |8# . aut
flatturius ‘infricerct-Plato quidquid dixerit,non attendam :ft noluero , tuebor
didis Platonicorum,ldeam mundi,diuinam cj?c Sapientiam, Verbum# facundi ,
Mercurio,Philone autore.Vt autem aliam rationem diffoluam,non cofequitur,¥u it
Det nante mundum,non dormiebat,uigdabat inadtone felicitatis [ut, beattfli/
mus:Ergo ad rerum nouarum molitionem non potuit aggredi-Falleris , putat cre/
affe,ut ajlris tanquxm fignis,aut sde p ida delegaretur, ut adderet quod ad
perj i/ flam beatttudtncm deeffet. Quaft domo, aut jimilia ante molitionem
mundi carett tcm,domos,homines sckflcaffct.Hxcfufficio,nobis,qui nihil caufa
fua,fed noftra , quod placuit etiam S toici f, Deum fici j]c cenfemus,non
obftrcpit,iudicamusty eam puerilem er ineptam. Soluta efl igitur ratio jtibil
diuinam bonitatem, opulenttfii/ • mamftltdfimamjui caufa, fed noftra
ftciffe:qus ftfuaftciffe dicitur,codem perti net,ut ad fe fcCicet
cunHareuocarct,quoniam ipfeftnis omnium. Hoc autem odei naturale ,er clarum
cft,ut etiam Stoici quemadmodum dtxi,id agnouerint.Epicu 1 reutqicontr/Stoicum
apud Marcum TullAn hsc,inquit,utftre dictus , hornum caufa xDeo conStituta
funtfSapientum 'net propter paucos ergo tanta eft fida re rwn molitio.Hoc
igitur omittamus. Supereft,ut poftremm diluamus, quod omnes firme mortalcs,pietatem
ucram,cr non ueram projitcnt«,torjtf:Ma autem peni moti funt pcdes,pene effufi
funt greffus mei. Quia Zelaui fuper miquos.pace pect extorum uidens. QUfa non
eft rcfbcflus morti eorum , er firmamentum in plaga eorum. I n labore hominum non
funt,cr cum hominibus non flagellabuntur . Sic queritur propheta, vftp quo
Domine clamabo,CT non exaihiiesf Vociferabor ad te uim patiens, cr non
faluabisfQuxre odcndifti mihi iniqmtatcm,cr laborem jui dere prxdam er
iniuftidam contra me t Quare rcffricis contemptores, et taces cos culcante
impio iuRiorem feiSimilitcr Claudianus: Sape mihi dubiam traxit fententia
mentem , Curaient fuperi terras,an nullus \ncffet Reflor,cr incerto fluerent
mortalia cafu. Nam cwm res hominum tanta caligine uolui Afficerem, Is tosqi dus
florere nocentes, Vexariq ; pios: Communis igitur ornniu mortalium dubitatio
jiee aliud eft totus liber lob,cuius ex parte folutionem illi agnoucrunt ,
perfide aute agnofeere non potuerunt.Qtjippenifi ad aliam uitam,cuius
etfifcicntiam Phdofophi tenue/ runt,perft{lam tamen eius rationem no
uidcrunt,hsc reft rantur , nulla folutio eft. Viderunt autem nonnulli Philof
ophi, Pythagorei, Plato, pemde ut iuRis , ac pijt prxmia cocleRia tribuenda
effent,fic danda pro meritis sterna fupplicia federa / tfj.Nort igitur huius
feculi breuitatem uel in bcatitudine uel fupplicijs oportet atte dere,quia
fteut no funt digna Deo prsmia tepor oria, ftc fupplicia debent ej fe fem/
pitema.Cumq; opinatus fit cu multis Plato,piosin cociio Dr orii collocandos,
iin (bsinprofundimtarUrum deturbandos, aut certe hoc denegas, aut concedis. Si
denegas^ DE PERENNI PHILOSOPHIA. )8t ienegat,primum quarum cur neges , v cur te
tantorum uirorum autoritas non fle fiat.aiconccdis,iamintelhgis,nihilin huc uiu
decem poffc , fititfy fuppliciorum bomuuks, rapacibus, uiolenttsqi fkur, unicum
ad ignes xtemos,quod ct Poeta no fler cecinir,adigcntur.Sic fatis prxmiorum
futurum iuftis, cum regnis cccleflibus, ubi gaudiorum,beatitudinisq ; omne
gcnus,afcnbentur. Bona ucro temporaria no folum ceu probitatis eorum
prxmium,iujhs non funt augenda, ut etiam non coce dendauideantur,quod tum
diuina liber alitate, ac beneficentia indigna nofcantur,
tumfxpcdcprauant,<yd uirtute deducunt ad uitia- Paupertas aute,aut calamitas
fepe de fides animos excitatos reddidit meliores,cr contenta ierrefhi, fluxafy
filici tate, fecit maioris illius cupidiores. Clarior q; virtus ac pcrfetiior
elucet in aduerfis huius mundi, quam reru fccundaru perenni fucceffu.lUecfc
ipfe Hercules,tunc toto terrarum orbe,clariflimus effetius eft,cum tyranni
crudelitas eum egit exulc . Ac ut rationem reddam,cur fit Agamemnon
interfetius,plures poffunt effe. Primit ut /iuli decreto ab adulteris per dolum
fit interemptus,qui filiam Sacerdotis , Nitme nonueritus,captma confluprandamq;
abduxifjct,gemcnaq; patri reddere nolui f/ fet.Sic iniufle fepe turbamur,cr qui
cxcosconfdtoru rcceffus,obfcuraqj petiora non perfticimut,fola fupema ffeac
capli,xque bona non mentis cffundijicut im meritis fupplicia,calamitatem(fc in
fligi, temere iudicamus.Vmucrfali humani iudi/ cjj malum. Altera ratio, quam
dixi,quod(ut Philo fophi ingenue co fi fi funt, credi tumefc
eflabomniuetuflate,ac prxdtcatii) prxmijsiuflorum,ueliniuflorum ater/ tus
conjlitutis,oportetad mehorcm,cr fempiternum flatu hi c rcferri,ubificut ue rus
carcer erit fcdeflorum,fic uerapnmia bonorum.Tertu ratio cfl,qud uel ipfc
Plutarchus attulit, dignius effe,atq; honorificentius Deo,grauitcr, moderateq ;
pro cedcre,expetiarepccnitentcs,quam fimul, perpetrato crimine, fulmen compcre.
Quippe cum nemo fit qui non pcccet,plenaq; uita fit omnis delinquentium,fi quo
tics peccatur,feuiret,breui totum humanu genus perderet Deus. Clementiae jj fui efl
expetiarepaniter,tes,ad illatas iniurias conniuerc . Nec funt tamen diu felices, quos
luce, tot fcelertbus perpetrati s,putas indignos. Iidcmq; iUi fibi fatis
fecerunt . Tolluntur in altu,ut lapfu grauiore ruant: paucosq ; uideas e
uafiffc limina ad ufj; fehctiibcatos,quoru in uita,tugata late crudelitas,
mpictasc^fuiffet. Effc autem ucxationcs,aducrftmq ; fortuna uirtutis
quafifopiti fhmulu,occaftoncmq ; ad me/ liora,nonnofbri folum, fed fui quoq;
Plato, Epttictui,Simphcius afferuerun t. Nec malum efl Platoni , m Gorgu,malos
puntn,quibus cum omni mundo pro fit fcelui expiatiSimplicio aute Epitietit
interpretanti , ea de exercitatione in hac humana uuadiffcruntur,ut qui fe
putat immeritum, cr quxnondemcruiffct,pcrpcflu,fk/ cilipofiu cmorationc muigan-
Sacras cmm Uteros pratereo,nM in auresnoflras aliud um magis intonantes apuarum
autoriu s eo grauior;potctiorq; efl,qubd no modo funt a DeP reuclati ,fed edam
ualidiflimas fecum apportat rationes breuif/ jflnx niti, bene aut male /itia ,
ad futurum iudictm referentes • Aut igitur is, qui ’ -ti;l Agamem/ ,8! A VGVST.
EVG VB. LIB: vrr. Agamemnonem interjicit, debuit fubitorapi ad fupphciii, aut
prohibenda [cetera/ ta uobmtas fuit- Primum credo non defideres, ne
ttbijnnumcrabiltbmcfc alijf idem eonbngat,utuel homicidio, uel adulterio,ucl
alio admiflo famorejubito trahant ad pcenas,brcuicfr omnis terra deferta
cultoribus fqualefcat. Minus etiam qui fapit ens ejlypojlulet fecundam,qma quo
ratio prohibendi alterum, uel alterum confit/ hum (inflet, eadem in umuerfum
toto humano arbitrio fublato ualuiflct-Fortaflefi Deus meliorem fentenaam
obtuli flet, ille fcclcre ut!hts,non (e cohibui flet- Plero fe enim nec leges ,
nec pccnarum tnetus , nec amicorum confilia fanare potuerunt , plus cupiditati,
ac libidtni,qudm ratione obfequentes.Si cogites cohiberi occultoifi. quafi motu
retrahi dcbttifle,uide quid cogitcs.Omnes enim afliones malas, cr om/ nes con
filiorum malorum exitus,quorum infinita mentes humanas infidet multitu
dOfprohibcrc oportebit, ut longe paucis exceptis,colera non noflro,fcd alterius
at Utrio tr an figantur , fublata laudis , aut uitij materia Hera ■ Melius igitur
eft, finerc quem j; noluntatefua duci,legibusinterea,monitis,cxcmplif,cr
probitatis, at<p'm. probitatis pramijs propofitis,ut qui bene,re8eqj
uiuere,cum uiucre peruerfe po/ tuiffet,maluerit,perindeac mentus eft,coronetur
:fic k beatorum choro excludo/. tur,qui fc falis impqscoinqntnauit-Hoc
iufafiimmm,hoc optimum,quo non bce/- at cogitare mclius:pcnndeq; decorum , atq
; pulchru eft dare p cenas delinquentes,- ficut coronare meretes-Hxfuntuera
rationes, quas nec Pbilofophiignorauerunt»' Satis q; mihi uideor Plutarcho re
fandi fle. Diluuntur rationes Bpicuiei Coti* & apud Talliam. Earum
tblutionem «fle , quod ubi Marcus ipfe loquitur , Ircus Irntit . Bl ea eft
Academico» rum libertas. Platonem non fitu prtrnu oculis creationem uidlflt,
fcd apud prifeos legtfle. Platonem dicere mundum corruptibilem in pofterum, fcd
• poteftatc optlicisnon inierituram.NonoctatumefliDeum.fruentemani* s mundum
Diuuuiateiua. Non fu|fcrfedifle
creatione mundi . Sapttnubu* 8i Stultis creando mundo prodeflt uoluiire.
Aflccuiumcjt efle , quo'd bo* nttatem fuam fecit cJanorem.Omnes particulares
motus in prunum mo» < lorcmrrfcru. Cap. VI L . D Epicureum, er Cottam, qui
contra creationem mundi, non quodmiihdus no A- fit creatus, fcd non k D eo
creatus, apud Ciceronem pugnan t ueniamuS- Quorst Ve Udas primum quibus oculis
intueri potuerit Plato fabricam illam tanti operis, quo
ftrramenta,quiuefles,qu£machivx,quimini]}ri tanti muneris-Qucmadmo/ dum obedtre
uoluntati archttefli ehmenta potuerint ■ Vnde nato quinque formo,- quas 'mTimoo
nominat. Quod mundum futium, a flent non intentttrum ■ Prout/ dentu cur
mortalem fecerit mundum, iuxta Stoicos, non quemadmodum P latom/j cus
Deusflcmpitcmu/m. Cur mundi fabricator repente exttterk, innumerabilibus- ante
feculis cr in omni Aeternitate ce flator . Laborem non fafle, qui De tm non ■
altingxt. Cur Deus delctlari quafi fignis,fidcribas, er calo uoluerit. Si ut
metiut- habitaret, peius ergo habitafle iw Aeternitate , opusq; ei fuifle tfto
mundo: fcd ner- quaqua carere uoluptatc hac em tamdiu potuifle.St propter
hotmcs,an fapien/ * tes^d tSi ktjid
fiultos:fapienies effe paucos,propter paucos ergo tantam rerum fktia m/
htioncm.Stultos autem hoc beneficio affici non debuiffe. Deinde nihil cum effc
af/ fecutum,qubd jluld funt femper mifcri,ut nafei nihil eis profuerit. Cotta:
uero ra/ hoes p<t,Si DcutcreaffctyOc proiuderet,bene bonis, malis male
cjfct. Cum ratione peruerfe et ad malit feper homines abutatur jtcl a Deo dan
no debui ffc,ucl no da taprorfus Quod ea quot duuna prouidentiafitia uideantur,pcr
errore rationi CT tttenti afcnbantur, cu Nature quxdd Iit unuter falis
neccfiitas , omnes res motibus fitis cientis. Sicut reditus tcrtmx,aut quartana
ftbns,marworumq; xfluu, quoru motus etiam certi cr conflantes, nulla rauonc
guberncnturxadcm neccfktatc,et or dincycaro diuulfa renafcitwr,arbor cafa
rcuirefcit,multa nafcuntur m terra prodi/ giofa.Quod
contcmptonbusycauillatoribusq; Diuinitatis proftenores res fucccf/ nnt,quam
melioribus - Hac cr id gentis multa oppofuit ille ■ Quorum prxeipua „ utraty
foluttoejKqu6dmorcdilfutantium,ingeniumq} otientantium, cr quacutt que
contraditiioncm arrtpicnuum,egit,cr quoru fu certa profifiio,omnia infirma
rc,ac refellere, ut ftuel Solem dicas lucere,profiftionis fux iura
tucntes,paratifmt contradicere. Quod autem potius ea fit arrogans libertas, qux
eunda fubuerter c fibi licere putet,apparet ucl inde, quod contradicendi
libidine rclttia, eadem illa fc ptfiime confirmauit,qu£ ficit Cottam
fubuertcre-Satisqi uno ent tctiimonio , quo ueritatis omnis hxc oppugnatio
redargfiitur. In Legibus hac dixit : NihiLparro tS aptum efl
adtus,condttionemq; Naturx,quod cum dico Legem , 'a me dici nihila/ bud
inielligi uolo,qudm imperium,fine quo nec domus ulla, nec ciuius, nec gens >
nec hommum umuerfum genus flare, nec rerum Natura omnis , nec ipfc mundus
poteft NamcrhicDeoparetyCr huicobediunt maria, tcrrxfyCT hominum uiu mfUs
fuprema legis obtcmpcrant.Hxc iUe. I demqs. Orta aut j intui efl cu mente di
tdna.QJfomobrem lex uera,atq} princeps apta ad iubendum,cr aduetandum, ra txo
efl retia, fummi louis-Et^rgo cfliex iuflorum,intuflorum^ dtfhntiio^id illam
Mttquifiimam, et rerum omnium principem expreffa Naturam,ad quam leges ho minum
diriguntur. Hxc dixit qui Cottam induxit,quafi libtdinc,uel qux pulchre, et
aere Balbus dtfputajfet, euertendt prouctium,dum cr Carneadis petulantiam imi/
tatur,bellu inferre ueritati. Ig itur ingenij fuit oflentatio,nc uiderctur
affcrcre et af/ fcnttrihis,qux Balbus difautaffct Nam hxcipfacum ab illomet
dicuntur,tu uero pleno ore laudantur -Et in fecundo de Diuinatione, ubi fimilt
modo qux fi ater affc mffet,defhruxerat Nec uerd,inquit(td enim diligenter
intclligi uolo)fupcrfbaone tollenda, religio tollitur. Nam cr maioru infiuuta
tueri, fueris cerimomjsji rctinen. dttyfipienus efl.Et effc prxflante
aliquam,xtemamq; Natura, cr eam fufiicien/ dam,admtrandamqi hominum
generi,pulchritudo mundi jrdoqs rerum cocleflium. cogit confiteri.Quibus aperte
mentem fuam dedarauit,tollendam quidem ubiq ; fu perfhaoncmjientatcm
rciincndxm,ucntatc autem effc, quam pulchritudo mundi. erdo<£ rerucalefbm
cogat con6tcri,effc prxflantcm aliquam, xternamq; Natu. j8+ » G ram,qium
homines adorare,uaterariq ; deceal,cuius imperio maria,cr trrrx,ont nis deniq;
mundus obtcmpcret.CoM igitur rationes ipfe rrfoluit-Nam in Legibut quoq; contra
petulantiam Academicorum , er <f«od « non femper placui ffet hxc in cunilis
ueritatis oppugnatio/tc docuit: Perturbatricem aute harum omnium re- rum
Academiam hanc ab Arcepla er Carneade recentem exoremus ut pleat. Ni ft inua
ferit in hx c,qux fatis fette nobis infkufla,cr compofita m dentur, nimias e/
det ruinas. Epicurei rationes,uel id abunde perimit,et eucrtit,qubd Epicureus
erat , contra quam gentem, eiusq; deliramenta , totis ipfe fuis libris bellum
implacabile gcfiit,profcidit,ucxauit,ctiam infctttx,<y ignorationis omnium
rerum, arrogan/ tix prxterea/empcr eos arguens. Sed pauca quxdam cum eo, er
quap prxtcruo lantcs, loquamur- Quibus oculis Plato machinam mundi intueri
potuerit . Duo re/ ftonfa :non fuis primum oculis Platonem machinam mudi,fcd
apud uetujbjiimos^ cu primis Aegypdos,aliosqi Grxcix ueteres Theologos, uidiffc
Pythagoreos,Em/. pedoclcm, Philolaum, Pherccydcm,Poctas
antiqiiifimos,Orphewm,Hefiodu , frd prxeipue Trifmcgtjlum,cuius non dogmata
modo, fcd meras etiam difliones ufur pauit,omniHm gentium lucris er
tcjlimonijs, claris prxtcrea coniefluris in unum congruentibus mundum habutjfe
principium ■ His tot teflibus,tantohominucon/ fenfut putauit affcnticndum
modefhfiimus Plato, no ut temerarius Epicureus,qux natio in omnem
Philofophiam,ueritatcq ; fecit impetu , ac ceu exteris Philofophis urbanis, ar
ciuilibus,ipfi agrejles,rujtici,impoliti , rudes confurrexerunt . Quare non
multum ejl ponderis in eorum autoritate. Ad hxc,duplkesfunt oculi, animi CT
corporisicorporis folis uelut homines, Epicurei, fapientioris autem magis ani/
mi, quam corporis utebantur. His oculis Plato uidit fabricam mundi.uidcre
Epici»/ reus non potuit, quia non habuit- Itaq; miratus ejl alium uidiffe ,
quod excitas cum fuauidere no fluit. Eiufdem jhiporis extera, qui ucdes,qu£
ferramenta, qui mini fbri.Si fciffet,aut tenere uoluiffet qux maiores de moieftate
diurna tradidiffent, nec folida
temcritateproueilus,ultrodefipereuoluiffet,uidiffetfane,nullis hic ferra/
mentis opus fuijfejed quod Marcus ipfe paulo ante, mimdum,maria,(y terras, ei
obteperantia , fine 'mjhrimentis heri potui ffe. quo modo aute Plato dicat
mundi non interiturum/uperius expoptum ejl. Congruit autem Stoicorum , er
Platonis de mundo corruptibili fententia, quorum autoritati multo magis, quam
Epicureo fubijcicndum ejl iudicium.Tormas autem dias in T tihxo, etfi rede
pofiint i ntclligi, ac dcdarari,nos quidem non laborabimus quales
fmt,oflendere,no Platonem, JaL ipfam ueritatem defindentes. Ojlenfum
quoque,fubncalorem mundi non repente,' C r quafi ex infinito fomno
furgentcm,autqui laborem in xtemum refugi ffet,exA titiffe,arrcptumq; fabricandi
cupiditate,quod antra non faceret, operi manus admo uiffe. Delyr antis animi,cr
humana tantum capientis, nihil fefupra corpus attoUen tis figmenta, ad puriores
cogitationes non affirantis. Aliter Deum in xtemum an/ 1 te,c rfupra mundum
exttuffe, & ex^erefaliter homines uiucre. Non otiari potu/ r#f iffe,euiut effet adio beatifima,perennibus
gaudijs exuberans, uocantemlfc k crea tume mundatum ab eo uacaffe , quod effet
beatitudo cius , fed eo quo carere fme detrimento poffet, er quod ubi cffrflu m
effet , ad beatitudinem em nihil addide/ jit. Vtft Rex duabus agonibus altera
naturdi,digniflima,grauifima,altera mbd adfepatinentc,propofna,hacc^ omijfa,
grauiorem , propriamqiftbi exerceret, eum quaft otiofum damnes. Non
potupigtturotiofus e)fe,cuius fuit sterna ex ma ieflatis fux
contcmplationc,beatuudo.Efl enim cognitio , cr contemplatio , adio perfhdijbma
. Hoc autem cum fr felicitas diurna , ficilc potuit , ac debuit sterna mundi
molitione [upcrfcdcrc.Tuncotiofusfuiffct,)i nihil aliud, quodageret, ha/
huiffet,crfi mundana fidio,fola fitijfet eius , ac naturalis, mfcparabilisq ;
flubdan tix fux operatio , qualis igni calor , aut afrenfus ad altum ,/ine
quibus ignis e ffe non potejl Artdotelcs autem fatetur Dfiim ex contemplatione
fui,non mundi mo Udone effe beatum.Quoniam igitur una ea potuit beatitudine
filici fimus, cr coit tentus cffe,ut quidquid additum fit, nullam ad fuam
felicitatem acceptionem fece/ ritjliquet cum , qui fme mundi operatione putet
Deum otiofum fu ffe, ipfum po/ tius d[apiendo,cr intelligendojemper
otiari-Creationc autem mundi naturaliter Deusin omni xtemitate non
fluperfcdit,autdiftulit ad tdudufque tempus condere, quod tu omnis Aeternitas
e)} xqualts,nec poteft in ea feri ddatio,aut acceleratio, prius aut
pofterius,tim naturale fuit eificuiuercjic effr,quemadmodum mundo, habere pnnctpium.Quare
nec unica fuit eius uoluptas ifle mundus, qui meliore et prxdantiore
frueretur,et ea potuit foede carere, nec quaft ad habitandu fidus efl ei
mundus. An&otcles
enim affrmat,Deum ftc extra mundu effeftcutintramun dum. Supere ft quod maioris e ft
ponderis argumcntum,Quibus ab eo fit creatus, fapientibus'ne,an fluitis.
Rcft>ondeo,fapicntibus cr infipientibus. Tumft folis fx pientibus,mhil
mah,mhd abfurdi. Vtrunque probabiliter, optimeq ; defindi poffe: principalius autem,folis
fapientibus-Creatus cft igitur mundus 4 Deo folis fapien tibus. Sapientes autem
mtclligo, non quales firtaffi fentit ipfe Philo fophos, Epi/ cur eos, Stoicos,
Peripateticos, Platonicos,quorum fub titulo fapientix, plurcs fhil/ tjfimi
funt,cr fuerunt femperfed bonos,innoccntes, integros , quorum fut fim/ per
magna in omni xtate multitudo-Si nemo fit qui non peccet , omnis autem qui
peccat , fultus efl , maximam tamen peccantium multitudinem poenitet peccati,
hoc ipfofapiente,quod errores fuosagnofcit.Numerus autem exiguus ille Philo/
fophorum,tantum abeftjit adducat in hanc de mundo f ufficionem,ut hos ipfos,fl
pauciores fiuffcnt,mclius propemodu futurum fuiffe,contenda. Nam contra hos,
omne pro ueritate certamen,plebe,qud natur dis duceret inftmdus, fxpe meliora
fentiente.Soliigitur boni funt fapientes : Hi plures fluit : pauci autem
prodigiofc tnati.Longe pauciflimi,qui fi uel deprauatiflime uiuant,flepetp
cupiditatibus Midi, [celerata perpetrcnt,non deniq; fummum Deum quotfl tempore
agno fiant, cr fis kantur.Sci demus folis bonis fidum hunc t/mdim. Pluris fit,
au Sapiens , unus 8 b bonm I. ' horna a DfO,<JiUw mSU mpij.Vt iUe,uno
Platone fatis ejfefibi dixit,plebe A <M duorio eius defluente: ftc fatis
erit opifici, ft uel pauci bonitatem cius agno fiant CT fruantur. Vt agricola plures con
ferit arbor es,nec ffierat omnes filuitcr pullulatu/- ras:ut qui feminat, fcit
quod infelix lolium, cr fteriles dominabuntur aucnx : dul/ cius tamen
cicfl,tnticu quantum quantu efi,legere,qum trtS\e,auctiM combures* rr:fic
tametfi Deus eundos beatos c j fe,et fqpietes uolui]fet,omnibusq; bis mundis
condidiffet,folos tamen ante oculos habuit, quibus coelum, cr terras conderet
far picntes.Qux eft etiam ars,quod elementum, qux difciplma , que mflrumenta ai
ufwm cr commodum reperta, fed abutentium prauitate nonnunquam pemiciofa, qux
foleant magis accufari,quamipfiabutentes,et in ea ipfa potius, quam pcccait-
tes,crimen omne con firrif Quis eloquentia ince([uit,in ignem cr finii,
aquamefi quis criminibus inueilus cfl,cr inuolauit,quod afferant nonnunquam
pcmiciemt Sic plane, etfi non omnes nati funt in mundo fapientes , nec mundus
accufandus t ■ nec autoris bonitas non admiranda , fufinciendaq ; nobis, cuius
etft fiit con filium fo- krtifiimum erres fapientixfux magnitudine repertas
uoluit optimas rf[e,dejide/ rauitq; omnes nafei fapientes, nec futuros tamen
fapientes omnes animaduertk,o/ mittere, quin crearet, nec uoluit,nec debuit,
fcd co uel maxime bonitas eius increr dibilis apparuit quod immeritis edam, cr
quos projfiicerct ingratos fibi , bene fi/- immentores futuros,creauit,promi
fcueq; cum boms,cr fapientibus,luceCT. affiedu iduis mundi eosfiui
permifit.Quod quicunq ; apud nos /iceret, humanif/ fimus haberetur, JbiiUmSIts
Deo prxdicaretur.Si,ut inquit orator grauis , tracun / diam cohibere, utftoriam
temperare,aduerfariu amplificare, hxc qui fidat: ufqut adeo laudatur, ut
Deofimillimusmdicetur,curnon ea ipfteffidens Deus maximi' fuifimihs habeatur,
quod fidil ab homine,fidt eum finale emsf imitamini , inquit, ipfe. Patrem
ueftru, qui Solem fuum ortri /icit fuper bonos cr malos, CT pluit fu/ per tuBos
et iniuflos. Ecce igitur incommemorabilis bonitas, non modo profiijfe,. ic
prodeffe gratis, cr fapicntibusjed mgratis etiam, inf pienubusq;. Sapient Aut
enim,cr mjipicntibus, dixit altus eius afjeda,debitor fum.Cum itaq; diurna
uirtui babeatur,uel malis prodcffe,ignofcere peccantibus, ingratisq; beneficia
prxdare, cum Natura inftindu id collaudet fiso, extoUatq; in hominibus, certe
cr in Deo: erit fupreme,a quo fupreme uirtus omnis pofbdetur.laudatur autem,
admiratio r mqs habetur ea uirtm,non fine rationcFruduojior enim eft
humanmtM,crboni‘ tM, clementia, benignitas, quam feueritas,durities. Nec fis
eft propter mabs noce/ re bonis -.cumbenefido bonoru mali nafd potius, ac uita
fiid debeant, quam pro/ pter malos uita carere boni. Nec fi Deus proffiexit
fbre maiorem numerum fluito/- rum,quamfapicntu, hanc fapicntibus cr bonis
imuriajiccreeum decuit, ut pro/ . pter multos illos ftultos abftineret a
creatione bonoru: fed quxfua femper fiat pro bitaSyhunc honore bonis defirre
debuit, ut tum hi,quantutmdf maloru agmen con fiqucrctur, conderentur jncc
quicqua eorum creationem impediret, tm hoc adde/ ' \ty «r t^tm eorum gratiam,etummaUs
prodeffet:qucmadmodu fape,chanGmisde precandbusjgnofcimus ha, qui in nos
peccaffent: ftc cm fctret ludaoru pedora dura,pronosq; animos in nequitia magis
quim aqiutate, non omifit, quin legem per Mofcn prafens promulgaret,paucos
illos bonos,multaq; alia digmfiima,forc frc rconteptis totflultn,mag:s
attendens. Re fcon fio igitur ejl, (ut fumma quap oomplcdar)Unquxm de bobus, et
afinis,mufcis,catenscp bcj}ifs,Deum de mala, er fluitis illis innumerabilibus
nihil curaffc,attcndi([e,cogitaj]e, tum magis eum jcauffc uffyquai Jj beneficii
ejfe etiam erga malos er mgratos,euius ubcmma, U tfiimaq; bonuas non modo non
foleat propter )lultos,et malos unpedtri, fed etiam propter bonos prode [fe
malis. Bonus agricola,non propter loliii tn fegcubus eoot. triturum, fegetum
fatum, frugibus uelut ob fltrpem malam iratus,dinmtu, fed pro / fterfegetes
bonas finit cooriri blium.Hoc apud mortales fapienti fimus quifq;fii dt.Quid
aittem rogas, quid tandem fit affecutusflulus et fapienubus promifcue , putido
adificato , quod omnes flulti fme dubio fint miferrimt , uel hoc tpfo , quod
fbtltifum:dico quod quanquam hi , qui fme dubio mifemmi funt, er flulti, non
principaliter con filio eius,cum conderet mundum , propofui erant , intueba
urfy ptagis alia innumerab lta bona, tamen etiam fluitis uita et omnis mundi
habitatio t pe conceffa,alfccutus ejl hoc, quo nihil ejl cogitare melius, quod
bonitatem fuam fccit clanorcm, que latui ffet,jifapien' ibus duntaxat,gratis,er
beneuolts profiaf/ fet.Ad hec.quxrerem,)] poffcm,qui fint mifemmi Nam fien
potefluu mi feros et flultos habcos,quos ceteri non habeant . fjgo$ 6 Epicuree,
qui te fvrtajfe unum c • paucis illis fapienubus cxiBinubas , mifemmum uel hoc
ipfo arbitror , qui>d hae fagilia animo concepifli. [fci forte &du
efl,ut eodem iudicio de MUi,er miferri! tnis,atquetuafapientia,er
PhilofophuJcnfens.Non protinus igitur omnes flulti (untmiferrimuieque fi
funt,fvrte eo flulttue genere funt,ut nec unquam nafet de/ bueritit,eisq{ uitam
datam ejfe, fuerit reprehenfibile. Vidi enim plcrofquc fluitati po Sfi
fapientes. I tatfi non erant illi mifemmi propter flulutijm,ut nunquam tu/ Jci
debuerint,futun aliquando fapientes. P lenaip fic ejl uita pcenitentium,ac
refipi fcentuim,ficu: delinquentium. Quod fi fapientiam , uel jlultitiam ad
hanc uitam referas, ut flulti fmt,quos cruciant cupiditates er agritudmes,
fapientes quos non frucicnt, fingis qua natura fieri nequcunt,effe fapientes
qiu careant agrvudme,ct tupiditate-Demdc in hoc ipfo probatur fapientia , cui
ncccffc ejl contundam ejfe fhdtiuam,ut appareat fapientia , ubi fhddtia ejfe
potuiffet . Falleris item mortalia tantum attcndens,de quibus nemo perfide
iudtcabit unquam, niji pojl uitam con / fecutura reffiiciens-.qua uos Epicurei
nefcicntcs,aut a uehris maioribus tradiu,te mere reijcientcs, non mirum, fi f
ere femper haliucinumint,ut plane Mtus fu , cui pura fit uejbram jlultitiam
coarguere. Sed libcraliter agamus. Quaucro Cotta Qppofuitdc rebus aduerfis
bonorum, fecundis malorum , quoniam a Plutarcbo pbicda,refoluta funt: C7 Marcus
ipfe,fuo fenfu bquens,tnalorum grauiora fup/ ri Bb x p Uda tst . Vir. pl icti
dcmonBrauit,ut fi malus, er [celeratus fis, id unum fuffic iit ad nufcrum,et
dacuit,iUuftrtbus animis pro patria uulnera paffis,m calo patere locum, fatis
ipfe fibi recondet. Nam in Pifonem dixit , non in eo cut fida ejl iniuria , fed
m ijs qui fec erunt, [celeris ac confaentia pani remanere. Et in
Philippicn:Alia 6 perditif/ fimi h omines,et amenufim,funt multo mferiora, Nam
quo maior uis ejl animi t quam corporis Jrocfunt grauiora ea, qua concipiuntur
animo, quam illa qua cor pore.lAifcnor igitur qui fufcipUinfe[celus,quam is qui
alterius ficinus fubire co gtur.Hxc igitur cum fenttat Marcus ipfe,ojlendens
mifcnores fempereffe malos, quam bonos etiainhac uita,non opus ejl no&ro
hic alto refbonfo. Non enim fuit beatiores [celerati etiam ditiores, er
opulentiores. Ad hac fi colu recipit inclytos* et qui pro charitate patria nuUu
laborem recufarunt, certe ex aduerfo rxdufide/ ImquentesjtccefJano locum
[celeribus tenent congruente. Sicq; refert Marcus ai altudybene e r male fida
humana quam uita huius iudiciu,ut nemo debeat in hoc mundo turbari fuper
felicitate maloru,uexatione bonorum . Quod autem arguit, de rationis abu[u,qua
pauci rcdefapienterq} utantur, refton[um,nulld hanc cui/ pam autoris fiijfe,
cuius [alutare fuerit ubiep, bcmgnumq ) confiliu. Claruit etiam exemplis , nec
mortales ipfos , nec Naturam , nec artem propter intermifla uitia , omittere
uirtutes,[upprimcre bona propter mala, fed contentari uel paucis bonis , qua
cum malorum multitudine compenfct ■ Exempla quoq; ex Tragoedia , rara funt,ul
pl ures fimi qui ea non perpetrent,qudm qui dicantur ficiffe. Quod autem
refertur in Naturam,quoimente,cr mteUigcntia pradicetur fidu, ipfe citra con
tradidionem,fuam proponens fententiam,dif[oluit, fxpeq; ut uidimus , dixit coe/
m lum,et terras, et mana,iufiis fuprema legis obtemperare, et effe prajhtntc
quan/ ddmjdmirandamq j humano generi , fufficiendamq ■ Naturam , pulchritudinem
mundi,rcrumcp coelestium ordinem declarare ■ Pro Milone uero id ex intimis PH
bfophia templis deprompfit argumentum. Si in his corporibus, atque in hac im/
becilliutenodrainfit quiddam, quod uigeat,v fentiat,cr non 'ineritmhoc tante
Natura tam pradaro motu. Nififirtc idcirco nonputemus , quia non appareat, nec
cematur,perinde quafi nofbrdm ipfam mente,qua fapimus,qua prowdemut, qua hac
ipfa agimus, ac dicimus,uidcre,aut plane qualis, aut ubi fit, fentire pofii/
mus- Hac cu Marcus ipfe pro fe dicat, er fentut, non ejl quod nos in argumenta
tionc Cotta diluenda laboremus, Philofophorum omnium accedente confenfu,ui/ gere
m hoc mundo umt quandam,ut animum noBrum, inuifibilem , cuius motui fit is
omnis,quem primum uidemus in cocio, ortu,obuuq;fignorm, tum omnium
uiajhtudoiibui,et ordinibus rerum. Qua uis etfi non uideatur d nobis, ex ipfo
toto- Natura motu,ordmibusq; jiatis, er certis coniedanda ejl , nec idcirco non
putati da,quod oculis corporeis non fubiaceat, cumfefe rationi affatim offerat-
Cateri philofophi docuerunt, aut hanc, qua dicitur Natura ,ejfcum illam dtumm
mi/ bdemaut probauerunt, nunquam motus hos Umcon&tntcs, a- certos, totam f,
rcnmi . ft? rerton pulchritudinem conBare potui ffe,nifi ingenti aliq m Mente
pntfifcut qui 4ic«. Naturam',exdHfa Mente,et lnteitigentia,nomen inane dicat.
Ac quanquam fint nonnulli motus, quos citra opem Cf confihu Mentis uideamus
pcrfci,ut aflui maritimostut tertianas,quartan4s'(fcfrbre!,o- difcedentiu/m
cicatricum coitus,re/ puUulationemi j; arborum, jcire opus cf },omnes metus
partis ulanum rarum 4 pri tnoyoc maximo motu gubernari , perinde ut qui machina
impulfa , uarios motus fubito preBat- Quam rem AriBotelcs in libro de Mundo
multis declaravit acem pUs,vtquidiucrfi generis auesfmu contineat, iatouolatu ,
eunde uarios regios nes petant: Aut ab eo,qui dicitur in choro,cantantii
corypheus,figno dato, fubito surias uoces harmoniam exaudias: Aut clafiico canente,
milites arma capiant , alius larici induat, alius galeam aptet,alius frena equo
immittat, alius adjigntm eoncurr acSimile quid jten a magna ac prepotenti M
ente, ad cuius nutu,ac /igni eunda fuis motibus,ordinibusq; cieantur. Accidit
autem ut res a primo frnriiuna/ de ustam, cr motum, quofdam & ipfe priuatos
motus edant: omnis enim uka mo tusefi.tn eumqf motus omnes refrrre neceffe
efl,qui primos jnaioresq) motus de/ dit-Qui igitur corpus humanum
firmautt,humoribus, ey [anguine contempera/ tut,m eum proculdubio motus
otimes,aut principales, aut accidentes, refrrre ne/ eeffe efl.Sittc oculi
exterius,fme mens interius agitetur, fuse manus, fme pedes mo/ suantur ,
pulfentur ume , cordis item agitatio, furor, cupiditates , eunda in pri/ imum
illum formatorem tandem rediguntur-omnem aque , omnem ignis motum, tfds neget
in Creatorem aque,el ignis,effe refrrendos, qui res fuis rationibus mo hies
creauitiSunt autem, ut didm ejl , quidam principies motus , funt ex ipfis alif
preter intcntionem,at ex Natura rerum, accidentes. Formatum ejl humanum corpus
ab Opifice Deo, [anguis additus, cruene,et humores, bec principalia. Na tura
humorwm,& rebus exterius aduentantibus,motus exijiit tertiane, cr quarta
tte fibris, in quibus etfi ordo efl,cfl ex ipfa re principali,cui motus, cr
ordo datui frit ab opifice-Sic calore,CT fngore cuntibus,cr redeuntibus,
feqiinuice mfequen tibus fiunt frbres. Aefrus autem maritimi a latoribus , ad
littora cientur , aqua Na/ tura non conquicfcente , fcd mflabiUterfemper
decurrente , quod certo temporis fratio jieri neceffe ejt.Hoc fiue natura aque
futjhie Luna coadiuuet, totum de/ mm referendi in eum,qui naturas h at
reperit,nulL ratione dubiu eft. Itaq; cun/ dis motibus particularibus ad fuas
caufas relatis, cr refolutis,uenirc tonde necef/ fr erit ad unum
prinapium,omnium fontem , inuentoremq ; motionum , ad quem, fer concatenationem
eundi motus proximi ac diBantes,naturales,ftue ad tempus mceldentes,ty
cxtraardtnarij, coaptantur. Quare qui quemadmodu maritimos e/ fluiffrhresfcfic
item omnes mundi motus putet fronte fua frerijton putabit bene, planeq; tota re
difcuffa,cemens<£ motus iiosratione carentes,ex alijs motibus ha bere
principium,qui fme intelligentia fieri nulla ratione potui ffent-Nec fi
tertiatu ftrisjmementewnfrattcr revertitur, protinus ad bumanu,aut cceleBc
opificum Bb 9 afeen/ dfcendenitM, in quibus ordo metior , mirabilis , jlruRura
diurna eermtur ,HatM, eerta,fempitevta. Cui nift Mertsprxfuiffct,nunqium tantam
pulchritudinem, Un tam uenuflatem , ordinem $ habiuffet ■ Qupd ut citrum , C T
omnibus conjtjjwf 'prxterea.Alixcomplura obiecit Cotta, <Ji tx cum
fuperiusfmt refoluU, eum conti/ neantur uHjsfnperiut rcftonfacr potam m
dicationem de diutia P rwudenri*, eonuenidnt,ut quod non auertat,nec prohibeat
mala, cum pofiitj de quo diftuM ejl, mittam plura p rofcqiti cum eo. •
Dilauntur rationci Simplici} de Aeternitate mimJi. Simplicium *gie hiliTelo » *
angent Philoponumrattotui Ariftotelu Je Aetcrn itate motui rrbuaflc . Eundem
Teolocum MoCiicara contemnentem, non ituellextfle qaaede luce Si Sole creato
idem f-jtpfit.Non acceptlT: M afen ab AegypttjjTheologiam,red contra, Aegy»
pttot ab eo.Or.rco» ab Acgypttjs didjcifle.ui fi fit Aegyptiorum iabutoCa
Theolo* ou iit etiam Graecoru-Qu anwdo oporteat uiteUigi, lucem pnmum creatam,
nuar» faautemJte creatum Solem. Keibluanmreanonci.qutbua Simplicis» ex Platone
» t probat jetemum mundum. Cap. V 111. i * . DcflSimplicius Aeternitatis
acerrimus defenfor, contra loannem Grammati* A.cum>pro Proclo creio,in
fiflione muidi , fuRinens dogma AnRotelis. CuMi '<juo breuibus agam,Jimili
atque alij Philofophi, dementia laborante , ©" que net
jcicbaUncejfcntetncccum maioribus folum,fcd etiam mirabiliter fecum pugnant te.
Stupenda uefania,cuius fiat (ludium, humanam uitam,cmfufione , impietate^
rcplnr,uersn religionem aut funditus tollere,aut fuperfhdofam, poeticamij f;
aOe vorijs quaft conditam, cr fucatam,mundo colendam exhibere Quid autem de mo
nbusje religione proicfl dijfcrere, quod diligenter accurateqt fecit simplicius
jit per Epic1rturn.fi uel nefeiebant religionem, in qua ea prxeepta perftde
continen tur,aut .i qua didiccrant,eam infcflabantur,aut qua de uirtute locuti
effent, cucr/ tebant omr.ia, ex Aeternitate mundi,alijscp fuis dogmatis impijsf
Ex quo apparet 'eospartim impoRores,ftmulatoresq; probitatis, partim incon
flantes, cr lenes fit/ iffe y moioq; hoc , modo aliud Rabentes , aut non
Uidcntcs fummam in didisfuis confuftonem,cr pugnam.Gratiasagamus diuinx
clementia , qua mundo ab im/ po Ruris eorum liberato,ficit id toto terrarum
orbe,ctiam recentionbws his Philo/ fophis fefe opponentibus,uigere,quod effet
melius acueritis, uicttfy potentiam ueritas. Simplicius igitur fuper libris
naturalis Philofophix AnRotelis , loannem Grammaticum Procli leuitatem,cr
ineptiam, infeittamq; fuper Aeternitate mwv di,optimis rationibus
re(tttaffe,indigne ferens, tumido Philofophorumfublato fu/ ' perciliojoliiaq;
inflatus arrogantia ,qua fe ucritatis Deos,um<p,fibidatumfapeix putant,
criminatus ejl primum dofliorcm,ac meliorem fc utrum, tum rationes cO$ trd
molitionem munii,prxcipue quam tradidit Mofes,uibrauit,cuius librum cum non
intcUigeret, quod alijs plerifqUe Pbilofopbw euenit , irrifit quxemque de re/
.• nm creatione iUc prodidi (fet. Ac cum maxima pars fuarum rationum mtdfrt in/
tenta, ut AriSiotclem contra loannem Grammatici!, qui rationes eius fuper Aeter
wtate motus coarguerat, dcfendatCoflam autem liber «mtnenumii Philoponi f*f, fupernaturMi Philo fophia Anflotehs,ad
meas manws nor, di* pervenit audire au/ ttm aducrfariu, rationes cr argumenta
utimici referentcm,non adeo fidele cjl, nec cprtum habet locum,ubi fiftat
diffutatio) non fnm cum Simplicio pedem collatu/ rustquoad tpfum Philoponum
loquentem audiam . Tantum pauca quadam ajjr/ Mn, Apparet enim Simplicium inepte
fuper fluto fum , fmhqi morbo atq; Pro / W#*S CT Porphynum laborantem, quo
Pbilofophix,profanamq ; religionem, iam Omjiiana toto tenorum orbe
corufcante,dcfindcrc,proq; ea flare iruiiflis animis eottabantur,contra
ybdoponim,uerbiscontumcuofumcflum. Aperte quidem fitebor quod udi, V
probaui,hoc deteriores Phtlofophosfiuffe,quo poflenores, ac recentiorcs. id
quod in Peripateticis,ac Platonicis jhale nofcas, quorum qui ue
tufboresfunt,meltorcs,nbgiojwq; de Deo, de Prouidentu inuc/iicsloqucntcs. Iit
tuores autem cum Aeternitatem definderent , uctuflijvmam Theologiam maio / rum*
j; pietatem pcruertcrun^autfibulofam iudicauerunt . Cuius nunc exemplum
t&ipjo Simplicio proponZlscumtueretur Actcriuratc motus, apud Arijlotclcm,
fine deleflu et ratione fequens cum,cuius,quia non Dcus,fcd homo effrt,non dc/
iverat aulontas iudiciu cr examen ucritatis toUere, contra Philoponu, qui crea/
tfone temporis,0’ moUis apud Mofem repcrta,rationc roborabat prxeipue quod
rationes Ariflotebi debiles, q/ projligiofc mhd conficcrcnt,irrifu Theologia Mo
fdica,camqj commentitu appellamt,et cum non intcUigeret, quod quarta dic Sol
dfc atur creatus jrima autem ttor lux creatrix dici, cenfuit etiam Theologiam
fabu. lojam.&us hac uerba funt. Si autem ludaoru legislatorem oflendit
dicentem, I» principio creauit Deus calu,ct tcnam.Tcna autem nat muifibilis e?
incompo/ fita,V tenebra Jupcr faciem abyfii,et Spiritus Dei ferebatur fuper
aquas. Deinde cum ide creaffct Iuce,diremiffetq; lucem a tenebris, intulit: Et
uocauit Deus luce dtcm,tcnebrat no flem. Ei jafla cjl ue(f>era,V mane dtes
una. « ovy tcc vt?{» •? yjfim raiufa ytacip k%y oue,qvycarec on nvc/lml* us u
7tk f&fe<rss,iyi&tav$o*p euyv7tfi(cy « Ax i/c^x. imi jo&t t A
oyoyt wp*A a5 uMtfccs eucncp, is @ euuvs t*to<ris epici,™ o\-rtef 7H rny.
yvyovtvtui Qua funt,Si igitur hanc creationem temporis ab exor dio temporis
cxijbmat,nont quod fabulo fa quadam fu ea tradirio,exjabulii Afg* horum trafla.
Qua enim ratione fiat,Solem diei
autore,f.cut cripfe Mofes per/. W**, quarta die extiaffe i H<ec die ex
irroborata , contentae]; animt obflinationc Unius abeunti feriptoris decreta
tuendi: fcdket quidquid aduerfatur, fiuc ueru eft> fiue/alfumfiue ccelitus
reuelatm,fme itetuftifhma fuccefbone proditu , caca te/ kienute toJbm^gatur
^commatum tudteatur . EthtciUcSmphriusrft, cttf loannes Phdiponus uifut cjl
audaafimut, quod inclyti Ariftotebs uerba non ofei tater,qua!c
fuabipfts,admtj'utfed cenfuit examinada,diligentcrq; perpendenda
ttecfepaffusejl autorttate ludtficari, mpedmq; ad notione ucritatis. Cuius
igitur fdtmam audtciq eius ne,qu^Art^(lcm^llaui.quai fibiuuiciwur rationibus
i9t A ’Et*GVft. ttB. vn. * « «Ort fuerit fecutiu , <tut cum qui nulLt
ratione , uetujhfiimdm Theologiam , qtfco» I Plato ucnaatus efl(nam extat
ditium Numenij i, nihil aliud effe Platonem , quii» • M ofem Attica Imgua
loquentem ) infolenter fibulo fam uocarit f Sed hit omflit, rationibut agamus.
Dicis fibulofam traditione, nec tamen cur fibulofa fit, demo» flrafti. Sed
pcrfuadeamus nobis duas em rationes pofuijfe . Vnam , quod haede creatione
mundi traditio , dutia ftt ex fibulis Aegyptiorum : altera quod in ea fir>
contradttiio, autorem dici lumen primmeffe creatm : quarta autem dierefmc Mofen
creatm Solem . Oportebat igitur hominem acutm , pruis probare , er- hanc
traditionem Aegyptiam effe. Deinde fi ud Aegyptia effet , cur fibulofa eff
fet-Purore igitur er libidine contradicendi aecus, duo pofuttfilfiflima , aut
certi parum confidcrata. Palfum enim ejl , hanc traditionem ab Ae gypdjs
narrationi/ bus defumptam. Omnium enim faiptorum iudicio, er omnibus rationibus
, M o/ fes ejl ornnium,quifcripfcrunt,anbquifimus . N eq; Chaldaorum, aut
Aegyptio / rm,uA Grxcorum,er Pb oettiem, qua funtuetufhores nationes, habetur
feri/ ptor ullus, aut traditur fitiffe Mofe uetuftior . Quin ille Mercurius ter
Maximut,. Aegyptia Theologia pater, pofl Mofem temporibus enumeratis inuenitur
flo/ ruiffc- Obferuatumq; a Gracis Theologis , em etiam meras ditiiones
Mofaicar, ubi et ipfe de creatione fcripfit,ufurpaffc.Duo funt qui
uetu&fiimi omnium, quot uctercs Grxcix Phiofophifecuti funt,narrantur, ceu
Theologia principes , Zo/. roaticr apud Perf.is,Trifmegitius apud Aegyptios.
Nam Linus er Orpheus, ei/ teriefc horum aquales in Gracia,longe pofl cos
floruerunt. His autem duobus , fi quis xtates enumeret , multos annos Mofeto
inucniet antiquiorem . Ac qui pubd qua fcripjit Mofes,cx Aegyptijs monumentis
defmpta , non poteft ex alio Ae/ gyptio feriptore defumpta ptuare,quam
Trifmegitio. Neq; enim extat antiquior quifquam,qui de creatione munda
jcripfcrit , er qui pervenerit ad manus Simpli/ cij,non pcrueneril ad Platonis,
Platomcorum,fupcriormq; manus. Sed cum pro/ betuerafeculorum fupputatto,
Tnfmcgijlimmulto pofl Mofen floruijfenonne fiut is impudenti fimus, confria at
aq; uanitatis,qui contendat , qua fcripftt M ot fesfumpta ex Aegyptijs^
Aegypdjfumpfermt ex MofeiHac igitur cntprmut rado filfitatis,quod in
contrariu,Gcncfm Mofts dicat ab Aegyptijs accepti, ank contra fiimpferint ex
Mofe potius Aegyptij.Quod claru fit, tum temporibuscon fideratis, tum feriptis
utriufq; Theologi diligenter perfretiis- Secunda rado coat ouit hominem, qui de
Mofe, quem non notin modo , fed profini femper admerad fwitfummisq; laudibus
extulerunt,quem fidi uenaabdemjiendicum q; ipfa uetil flas, tam impudenta
contumeltofe^fit locutusjnfolcntcm et temaariu,nec aliud prata Philofophoru
arrogans fupcrcilim tenentem : qui filfa er fibulofa ferat ctwn fcripftffc,qucm
non modo feripta eius, fed omnes edi mortales agnofeunt er fluentur fapien
iflimum , er optimum , qui primm Hcbraos cx impijs erroribus Aegypttoru auxilio
colefii Uberatos, [unum ac fmguknsDci factu inuuuudAe •* D. >9» Ut taceam
alios , fidelem unum teflcm proferam Strabonem , qui curiofifiime g en/
tcfylocaq; omnia luftrauit,ritus moresq j onmium diligenter exquifiuit is cum
non efjet Chriflianus,fed tamen cui certum effet aera fcnbcre, non
Pbilofopborum mo re,qui dum flare Anjbtdis dogmata uolunt, omnem ueritate
nituntur euertere,dc Mo fe fcripjit,primit referens famam effe,quod multos
forte fi fallit, genitores gen/ . Usludaicc Aegyptios
effe.Mofesenim,inquit,quidam facerdos Aegyptius, cu par : tem Aegypti obtineret,dcftomacbatus
Aegyptiorum mores , inde in ludxam demi/ grauit . Secutiq; eum funtplures
n/*wts redtioy, quibus Dei cultus clurus effet.Dicebatemmille,cr docebat quod
non redefentirent Acgyptij,iumentis er reptilibus diuinttatem ajimulantcs.
Minus Libes, & Grxci,qui Deum humana for ma fmgerent-Effe enim Deum id
folii, quod nos omnes, er maria er tcrras(quod omne coelum er mundum,rerumq;
natura uocamus) [ufiinet, er continet. Hmc igi tur ullam ex bts,qua funt apud
no>,fguram quis fana mentis audeat aptare f Sed Oportere omnia ftmuladrra
relinquere dicebat , pofatoip fatis pro digfutatc exem/ pio, fine figura hic
Deum cobreundormtrcfy et mcubxre,pro fe et dijs,bonafom tua,ac munus femper
aliquod ac fignum a Deo expedantes,qui fobrwcriuflcui/ oanttcateros autem
minime expeflare oportere. lUc,inquit,talia dicens, perfuafh bonis er fanis,
deduxuq; in hunc locum,quifenon armis,fed (acris, er tpfoDeo tuerentur. Aliaq;
multa Strabo,addcns no uifiimcMofcm unum ftaffe, quiduunis aUoquijs,er oraculis
affued,refcrrcnt ad homines a Deo praccpta propeuadim §fbndens,quod clarum efl
etiam, es- confeffum apud nos,qua ferip ferit, ex oro dt mno,ccclefb p orando
Mofcn cxcepijfe. C it igitur Mofes fuerit optimus , ac pius, ioflorq; pietatis,
quiq; Aegyptioru impietates exeerattis , cuius gentis inquilinus, non
oruwdusfuit,docucrit Hcbrxos altam uite rationem-.cr cum hi, qui Deum co
bmt,aliosq; ad id cohortantur,ucritatis,non mendaci j fmt fhidbji,cr cum alios
ab error e, cr impietate declinare Mofes docui ffct,non ne par ejl,eum maxime
ueri/ diam fuiffc,prxcipue faibentem,quo nihil effecte melius potejl, Deum
autorem tffc cali crterra,cumqi unum imu) Mcm,mfiguratum oportere colcrefQuisar
ffiet mendacij,nifi mcndacifiimus,cum,cuius optimus animus ubiq ; cernitur,
ferip tacf; eius tcftantur,eum nec glorixytec imperij,aut pecuniarum, fcd
folius uir tutis, Mc pietatis cupidm,mcliorem uitam homines docui ffe, qua in
eo potifiimumuerfa tnr,ut aeram Dei teneas fcientiam,pro comperto habens, eum
eundam rerum au/ tornem effeiCum igitur teflimonia(alios enim praetereo paria
atq; Strabonem refa/ rentcs)doccant Mofcn iufajbnum,acueridictm,fcripta<p
eius teflentur,fmgtda/ ritern probitatis,fapientiaq ; fuiffc,keq; ratio abunde
refellat, qui dicat eum fabu bfa,commentuuq; de rerum conditione ferip fiffc,
efl alia quoque ratio, quod in ea hifbria nihil efl implicatum, nibd
excogitatum, optatum, fed adeo prhnm fim/ piex t fa,ut appareat feriptore eo
modo res retuliffe,quo fadx jwffcnt, nihil addat/ um,mbil polientem, nufqtutm
elegantiam captantem. Ad hac temporum, perfo/ t • B b $ narim *9-4 SkTGVtT.
BVffm LIB. VII. ' tarum continuatio , ac quafi concatenatio , fecularum ad
amufiim relatas ordo ? nomini gentium , ac proumdarum , qua nuncufque
perfeuerant , rcgnorum,ex/ . ordia,dcjcriptioncsq; rerum gefhrum ,tjuarum nunc
ctum cxtint indicii, ut de/ flagratiomsin Paljrjtina , btc onmta docent abunde
cius hifrorix autorem fiuffa ueraccm , non fabulas , fed ucnjimafcrtpfiffe .
nue adde , quod facile pofks , fi ueUs, unicuique nirrau rei xMofe, petere ex
fcnplottbus profinisjduo cr tnt,\ . plura (fa tejlimonia : ut fiuelis de creato
homine k Deo ucra eum fcrtpfiffe docere^ pofks cx tcjhmonijs profanorum
{criptarum edam roborare. Sic de creationis orA dine,pojlea de diluuto, de
Gigantibus, quod fidum efl hoc opere, cralijs [criptis, fecerunt erudmfitmi
apud Gracos.Et lofcphus contra Apptone Grammaticu,mul- torum fcnptorum
tefhmmijs antiquitatem , primatumq ; fus gentis [ads offendit.- Pbdoq; I udius
Phdofophis admvrandus,docuit Chaldaeos fuijfr genitores H cbnoA cx gentis,
uuamctfi natus in Aegypto Mo[es eft,pietas tamen crdodana, ac [api entia,
cognitio' que creationis mundi ueneritk maioribus [uis, «Ji a norant per/
pernis maiorum ji horum rei itionibus , non mfinius quidem iUs , fed infra
breuc tempus con&nftis , mundum finffe creatum Nam Abraham, id cuius tem /
poraperuencrunt anni Noe, potuit ab eo nonfolum de diluuio , fed etiam dt
creatione mundi audijfc . Quippe Noc uidit cr cognoutt Matujalem : is uidtfc V cognouit primum
hominem , a Deo creatum . Potuitq; Abraham audiffe eum , qui rcfrrrel uidtffc
[e eum , qui creatum k Dro utdiffet . H tc igimr tempo / rum
propinquitas,relationem errati mundi fkctlcm,mcmorabiUmq; continet. Noti, erat
cur Mofcs hanc [dentiam ab Acgyptijs mutuaret,cum maiores fui , Aegypt tijs
uctuflioreSycam optimi tenerent, in prtmts A braham, l faac,cr Ucob,qui cuta
forent pcrfpcftifiimcq; noffent , Deum paucis ante annis , bommem mur.dumcft
creaffe, uenerabantur eum , cr colebant ,Crcatoremq; mundi cr humani g eneA ris
appellabant Abrabamq ; chxit,Lcuo manum mcam,ad Dominum matm,pof/. fefforem
cali,CT terr x. Melkizcdek ucro ibidem benedicens, Benedifiut, inquit >
■Abraham,Dco cxccl[o,qui creauit coelum , cr terram . Ecce uterque non ArgjM
pttus,norant cr fatebantur Deum creaffe calumCT terram. Quare non fuito/
pusMofiab Acgyptijshanc [dentiam petere,qitam longe melius, cr incorrupti ut
maiores fui tamffent. Et apparuit enim fxptftme Deus patribus, ac maioribus
ipfrus Mofts,quibus oRendebatfc Creatorem cccli,cr tcrrx,CT prxdicabat omnis
potentem, id quod femper ab anteceffonbus [uis audierat. His ergo rationibus
non coadusuU prxeeptoribus Acgyptijs,didicit creationem mundi tAofes, tribus f
edi t cet: V»4 , quod maiores fui, quibus apparuit Deus, docens fe Creatorem,
rdi/ querunt pofteris eam fcienttam: Secunda quod ifdem maiores, ac
progenitores,^ ■antecefforibus fuis perpetua fucceflione in domo Hebraonm
remanente , au Jte/ rant,frrvebatty de Creatione mundi apud omnes fermo :
Tertia, quod Deus etiam , ipfiMop apparuit, fe^ omnipotentem a , creatorem^
monfrrmt , cr prxdtcit. . 99% mi, fepiusiiMofesauduiit. Sed rcurrtor ad tertiam
ratiorum , (pia temeritate fumma $ excitas Simplicij comprobetur. Nam ) i ud
concedam doflrinam M ofai/ tam ab Aegyptifs mana(je,non modo non habendam ob
hanc caufamftbdofam, fed uenerabilem,amplexandamcp probabo. Luce clariut
oftendam omnem Grxco rnm Theologiam , quicunque eam traftauerint , frue
recentiores,fiue uetuftiores, (uctujhorcsdtco ut Orpheus, Mufxus,
Linucrecentiores, Pythagoras, A naxa/ gorat,Empedocles,cr p lato)non modo
quiconferat,agmtmrum eam Aegyptiam , fed ip forum etiam hanc effe
confifiioncm,quicquid Graci de Deo, diutnisfy rebus tjfent locuti, a Barbaris,
cit primis Aegyptijs,qui funtGrxas uiciniores,aUatum. Hoc Plato cojiffut eft
aperte in Cratylo,cr in Timxo.in Sympofto,cr Phxdro eft honorifica mentio de
Mercurio Trifmegijlo. Hoc Plutarchus , cr Strabo,\amblu vbus,cr Proclus,qui
paribus tcftimonijs perhibent , Phdofophos Grxcorum , ai 'Aegyptios u‘i
praceptores adifjfe.Totaferme Platonis de generatione miidi Theo ,logia,nomimbiisfermonisqitenore
confiderato , quam prior Timaus didicerat , Trtfmegtfh eft-Qjpd autem
fapientijiimi Gr acorum , Aegyptiorum ftbimySle/ ria indaganda , no fcendaq;
ccn fuerint , fit nunc, multis alifs pofthabitis,Plutar/ chus
tefhs.Ineoqmmfcribiturdelfidc , crofmdc , Teftantur,mquit,quim ue/ .nerandafu
Aegyptia Theologia, Grxcorum fapientifiimi, Solon, Thales, Plato , Budoxus,
Pythagoras , crutalijfiruntyetiam Lycurgus , qui in Aegyptum ue/ nerunt, ufii
j; funteommertio Sacerdotum.Ferturq; Budoxus audiffeChuttcpheu, Solon
Sonechitum Saitam , Pythagoras Aenophcum Heliopolitam . Practpueq 'f
'Pyahagoras admiratus cos , imitatus eft rationem fymbolorumac myftenonm ,
xgnimatis ea inuoluens . Nam ab his, qua ducuntur Utera Hicroglyphicx , nihil
prope diferepat prxeepta Pythagorica . V t eft. Super fede ne comedas: Super chet mice ne
fedeas: Ne plantes palmam: Ignem gladio ne diuerberes. HucufquePluf tarchus ■
Ex his igitur conflat , Simplicium dum mordicus Philoponum mfcda/ tur,dum magis
quam deceat, Ariftotelem admiratur j putat irrefragabiluer lociq tum homini non
h uamnam , feti diurnam tribuens autoritatem r non modo ueat / ftiftinum
Hebraorum Theologum,ommbus homimbus,cr feculis uenerabilcm, ,contempfiffe,fed
maiores fuos, fupenoresq} Phdofophos Aegyptia Tkeobgiam admiratos, cr
amplcxos,prxapue Platoncjnftgfii contumekcafjrriffe . Si eniitf ftbulofa eft
Hebraica, et Aegyptia Thcologufccuti funt fabulas, qui adHcbrxos, tT Aegyptios
caufadifcendtfe contulerunt • Plusq; tudit unus Simplicius, quin t .omnis Gratia.
Sed ad ii ucnlvmu quod cum maxime ftftdit, ac ludificauit,uu dentem m libro Mo
fis, lucem caufamCia,quxru die creari, quo loco, primum i dicendum eft, non hoc
folum quo fabulo ftm eam narrationem oftenderet, fed to/ tam hiftonam fuiffe
conftdcrandam. Neque fi quo in loco obfcuritat effet,aut m flicatio,debuit
omnem hiftona fidem fubuertere . Erant alia perfpiacnda, dux fi uerOffi
cohxrentta,’fifapientxr ditia uiderentur,horum bonitas , debuit obfctt/ :.i „ '
riuiem % i ft .HW37ST. : VHr rita,em'Uifiaslocidefindere,no ex obfcuro loco
exterorum claritas denigrari. cS ergo rchqux hifloru jit mirabilis , jit diuina
, credendum erat locum illum obfcu/ rum quidem, cr ignotum libi, non Jilfum
effe.Sed quid his ficiat, quibus c enim rfl, uno mortali nec fatis probo
homme,futs rationibus motum atemtm colli/ grmr exteris quidquid dixerint, nihil
credere , ttihd attendere i Qw morbus non modo in hoc , fed ali/s longe
clanfimis rebus toto humano generi graffatur, dum fxpe male affert, plus credimus
filfa loquenti,qudm utra . Quod ergo reddidit en dubium, fiibulofmqi ea de
caufa putamtimihi etfi dubium ejl,cr objeurum , non ejl protinus fibulo fum .
Quis eft enim alicuius ingenij, qui ad ijhm modum , in [criptis omnium
Philofophorum,ab una re obfcura colligeret, uniuerfum auto/ rem
mendacemfDcclaro igitur loeum,ac dcclarxui in mea Cofmopccia,qu6d tam/ etfi
multi Jint myfttce interpretati primam lucem fiiffe naturam Angelicam, quo/ rum
mihi expofitio , quoniam hanc lucem narrat Mofes diem fici ffe,nuBa ratione
probatur : uerius cffe,ac melius lucem iUam,ut docuit M ofet, fiiffe Solem ,
quod tum 'm [acris literis nomen lucis creberrimefit nomen Solis, tum nM fuerit
na/ turalius,quifit omnium corporearum jvrmarum,otmus mundana uiu autor, pra/
[es, ac principium eundarum apparentium rcrum,primum poff informia p rimor/
diaeffe creatum. Ac Mofcs naturali fime, er ut ucnire in mentem melius non
po[/. fit, primum rcccnfuit creata duo rerum inter [e commifix principia,
tanquam mun di (undamentu,tanquam Embryonem,terram,cr aquam: Mox autem ceu
tertium atq; agens principium , quod adiundum terra c r aqua, omne genus firmas
pro/ duccret,eficdxm luccm.Ornnium emm rerum terrejlrium,caufa funt terra, cr
0/ spta, krSol. Prima duo uelut acctpientia,ralionemq ; famma habentu,tcrtium
ue/ tut mafculu,imprimcns m ea calorem et lucem genitalem. Decuit autem terram
et iquxmpriorcsfieri , ob multascaufuipracipua uerb,quod ex aqua omniu uetem
Vhhfophoru cofcnfu fclcda,punfimcq; abfbrada fiat atherea jubf\antia,cx
ea<fr Sol jiidus,cr omnia lumina ccelcjba: Non enim moror hic Anflotehs
autoritatcm> fed [cquor non modo uctujiifUma Theologiafententiam ,
uerumetiam rationem, CTexempla,cwn uideas nubes aquo fis coHifas,horrcnda in
node largam exhibe t re lucem : fic Lumina per aerem uolantia , BeUatq,-
cadentes uidemus cr fcimut ex humoribus cr uaporibusgqterari, eiufmoii quondam
natura cogitantes ef/ fetucem cccledem , artificiofms ab autorc fapientifimo
compadam , acdenfa/ tam . Sed quoniam potefl fic ile perfuaderi, lucem iOam
primogenitamfiifjeSo/ kmobfcmitdt autem omnis inde efiquod quarta die dicitur
cffidur.quod nullara tione cohxnrcpofitt,cum lux caufa dieifiteffrda prioriut
non [dum non potue/ rit creari quarta D ieSolJird ne prima quidem:quoniam nuda
fuit Dies ante Solem creatum : Diccndimtgitur , duoq;abhis qui hxc legent,
obfcruaripo&uLmda: Vnum ut attenteconfidrrenhagnofcantq; filfo
diciyUulgocp, iadari,cr fcriSi, hac ttdidm rem fidam prima,uel[eattidajtel
tertkdicVt prima diefufidahaeje/ r cundaccelum, tertia patefifla tena,quarta
creatus Sol . Dico hoc & fidftm effe, C r impofiibtle,neca Mofr
fcriptum,fcd btfloriam eius hoc habere. Primo res ip/ fts fliiffe acatos, pofl
dies fiifje feculas, cr circumuolutas.Nec deputaffe Mofen Opijici
fummo,dies,quibus,ut folent homines, operaretur , no fle ab opere quietu/
m,acduafi dormii urus difcedcret . Dico, & obferuandum ab omnibus prxdico ,
non efjefiifla opera illa, in hoc, cr illo diejit mane exorto Sole, ad opus qua
fi fur gpts eftratis Opifex accederetifed eum dico fine diebus operatu :
operante autem eo, exaflos fuiffe fex dies. Nam quando Deus ejl opus mundanum
aggreffus,nuBa dies fiiit primueji opus ab eo non fidtfiflum in die,fed fkflo
opere,Dies fecuta efl. Affice <y confule Mofcn,uidebis eum aperte
fitente,cum crearetur lux, nullam diem fiuffc,fcd luce creata, diem
apparuijje:creata aute luce,ordine naturali fecu/ Ia funt extera opera:efftflus
efl aer, quo effe flo, fecunda dies expleta ejl. Vt pruni aer efl a luce
fiagranu fdeflus ex aquis, eodem tempore terra nuda remanfit,que bum tda
remanftt,qux h umida ob recentes,aquas, inflammata^ 4 Sole, non flirpes modofed
edam terreflria,aquaticaq ; animalia produxit, ut N do in alueum redam
te,totam<^ Aegyptum humidam relinquente,nafcuntur monftra , uerfvq ; anima/
lia glebis aratores inueniunt- Hxc igitur omnia,non fiebant in die,fed his
rebus ef/ jc flis, trium dierum interuaUum abfolutum fiut. Verifimie enim ejl ,
cum primum lux efl creat a,fubito uagxri ccepiffe,aquasq; m flammantem eas in
aerem extenuaf/ fe,tUo uidelicvt primo die . A ttamen aer fertur f rcunda dic
creatus . Hoc interuallo fcus,beneq; perpendas, non modo tcnejlriajed etiam
caleftia fuiffe abfoluta. Per fiflum efl enim coelefle,cr tcrrefbre opus hoc
fl>atio,nanantediuina htjlona , pri/ mum terrcflria fifla,qux ab lUa
primogenita luce dependebant , intermiflisq ; re/ bus teneflrxbus,quibus
naturale trium dierum ffadum attribuerat, fubito rcuerti/ tur ad opus
ceelefle,quia narrata pnmare, crabea paulum digreffa , uencrat ad terrcflria.
Vides igitur, quod non dicit creata quarto die ftdera,Solcm,Lunam , ftel
Us-.fed ideo uidentur dici ab ea quarta die,creata, quia omiffa fuerat nonano
rcrit caleflum, ut breui frfla digrcflione,mox repeteretur. Ea repetita,non
fiiit quarta dies ip forum rerum crcandarm-.fcdideo fiiit, quia tres dies opere
tencflri fuerant exafli,cr nanati:reuocato opere calefti, oportuit addere , er
dicere diem quar/ tm:non quod prxcife fiflum m ea die fuerit opus,fed
fiflo,etabfoluto , ac nana/ rato tcrrejlri,ac coelefU opere, circumuolutum efl
ffiattm qua tuor durum . A udi, V
attende, quod non efl deputata unicuiq; rei dies una. Qju enim fieri potefl,cun
s prima lux,dum crearetur,nutlam habuerit diem! Sinon prima res , ne fecunda
qui dem, nec tertia, nec quarta eodem ordine . idcirco autem non efl certa dies
primis ilis rebus deiutata,qudd die,cr noflufinent:cr tum lux fi fla efl non in
du,tum ■ttonnullx res,qux uidentur dici certa die creatx, tribus aut quatuor
diebus funt fu flx.Crcdcndu eftenim,utdm,ubi lux appaniiffet,acrem ex aqua
flammis fuis fi/ *J[e,prima [alieet die & fccimda.crcdcndm quo# eadem die,
terras nudari c ac »9 « AVGVST- EVGVB. LIB. VIL .piffe, nuditas eodem tempore
et bejb*ttpUnUf<fc produxi ffe,et animaUu corpori injormaffe: fic du hic in terris
fierent,fidera coeperunt toto effervescere caelo. Di fungitur dies non quidem
uttiuerfo operi, fcd perfidioni,abfolutioni. Sic ubi ab fo lutum fuit omne opus
cocleHe,dicitur uefpere quartx dici affui ffc,cum creato Sole non
indie,confccuta ejl creatio omnium fiettarumfedipfts expleds^tbfolutx funt
quatitor dies. Hoc igitur obferuato, quod quidem omnibus feriptoribus ejl
ufiuttff fmum,qui prius principium alicuius rei amgentcs,eam(^ intermittentes
narrati t do,qux non intermitteretur operando,mox redeunt ad primam rem , quam
breui/ ter atngijfent,narrantq; tempus exodii his rebus ficndis,quod ad pruna,
cr fecu» ■M fac Hat- Conflat etiam Mofen non retuliffc quarta die creatum
Solem,neq; huf diem operi codefit deputa ffcjed cum principiu operis coclefiis
breuiter narraffet, ■folam jcilicet luce, aut Solem,moxq; ad terrefiria
de[cendiffet,itovm redijffe adii quod narraffecapiffeL Ac dico eodem
temporc,eodem^ ffiatio, creatu fuiffc So/ ■lem,Lunam,Sidera,onmem'qi
fubfiantiam calefiem : fedeum narratio ucnijjct ad 4errcfim,paulo$ poft rcuerfa
effet ad calefiutjrepetuum effe totum cctlcfle opus cum ea re,que prius fuiffet
exp ojita . Propofuum fuit exemplum in Cofmopaia, quia naturale efi,ex
[cnptoribut profanis. Ouidi is,qui Gcnef m mundi, pariter atty Mofes decantabat,cum
pnus duijjct magnum illumopificem, certos rebus , ©r uentts fitus
dediffe,retulit inter m jidera nata. At quomodo id fidum ejl, /i uent 4
•amniaq; terrrefim,qux jiunt a fidenbus [equi pofi/tdert debucranti Vix ita
limitibus difcreuerat omnia certis, ' Cum que preffa diu,majja latuere fub
tpfa. Sidera coeperunt toto efjvruefcere calo. E cce fcnbit eodem firme modo
atq ; Mofcs. Vt M ofes narrata luee,et die,perfequi turres terrefires,mox
reuertitur ad fulera: cumfiderib- autem Sole fidus maximi itecejfe fuit
comprxhcndereftc iUe cum uentos,cu t radiis aerios, cum fitus clemet torum
defcripf\ffet,ante quxneceffe fuit effe fidero, tamen quoniam eunda narra re
fiatucrat,ait,)idera,qux fub maffajubjlantiaq; xtheria latui ffent ,
efjvruefcere . interim coepi jfe.Tale quiddam memorat Mofcs,dum fieret aer, dum
plantx, et ani malia m terris coorirentur. Ecce,inquit,ab eode Deo fidera quoqt
fub iUa xtheria maffa dditefcebant^reabantur,rutiiabant per omnecaliLAc quafi
prxtentu per fidit Mofis,Dixit quoq; Deus, fiant lumtnxria in firmamento corii
; inic fligi debet ceu prxterilum plufquamprrfidum,ut loquatur ad hunc modum ,
Dixerat quo$ Deus,ut fierent limitum m firmamento calt.Hxc autem luminatu erant
no, mp do Sol,de quo principio dixi,[cd etiam Luna v ficUx,qux prius
omiferam-Maia ■ ra autem ftdera,quod antea tibi non indicauera, lufiit effe
infigna,dies, V annos, ut lucerent, ut deftgnarent omnia. Hoc autem omni opere
abfoluto , fuit ueffica quartx dtei,<y manefequentis-Sic Mofes-Vidcs igitur
quam ea narratio ftt natura is,neceff arutiQuamq; tutare non pofiimus,qum
aliquid prius cxor[i,p<wkmdv ' grcdichtcs * greHetltes al ia
compledamur,rur[um quod fuerat inchoatum, v omiffm,repe/ tomus -Dico igitur
japicnttfirite,naturditcr'q ; fcripfijfe Ulofen , fidum ejfe Solem primum .
Semel quidem fidus cjl Sol 4 DcofbisaMofe de feriptus, propter narra Ionis
ordincm,ut aduocaret fulcra efferuefeentia ,fupcms otmjfa. Qnartus autem dies
non cjl huic operi, ficut nec primus primo deputatus,fcd opere toto abfoluto *
Deo,narrato a M ofe,exadu cjl fpattu qiutuor dicru.Adi tpfum Poetam, ubi cudi
cedeftia,ac terrefbria pofuiffct,ut ordo danor cfj 'et,cr apuor, iterum dixit:
H &c fuper impofuit Uquidum,cr leuttatc caraitem, • Aethcra,nec quicquam
terrens ficis habentem. At hoc antecedere debuerat ca,qus prius
defcripfifh,motu occani, uentos, ortus T obitusq; fignorum.Repetifli igitur,
ficut M ofes reducit Sole,cu omni xtkeria claf/ fe . Reuocajli fuperimpofttum
rcbuttcrrcftnbutjielut daujhum, cr fcptum(un/ ieGrscedidus Vranos,fuprcmo
defcnptto) ambitum ccdcftem , [ublatamqsab Opijicr Deo in altifamat mundi
rcgtoncs,lcuifiimam stheriam fub flandam- Atqui id non cjl eo loco,quem hic
oflendis,id efl,nouifime, pojl ref alus, quas memora / flifed primo,cu fapiens
Opifex iUe,Chaos aggreffus,omnipotcnu<^ manu,fepara 1 4 liquidi fima,
leuiftmaq; stheria fubilantu,ex ea luces calefies, ante omncs,So / lem
creamt,circumqi terras latoS duxit orbes:Quod quidem fuu prmmm rnpnits,
uexhauflsq; fapientts fus opmcsterafubfecutafunt, qua tamen prius memora/ fti .
Cum hoc igitur exemplo , cuiufmodi apud omnes feriptores magna copia eft, M
ofaics narrationis ordo ucrus ac naturalis appareat,refoluta,dcicAaq; ejl Philo
fophorum importuna calumnia,qui (pernentes quxno inteUigunt,in apcnifiimos
errores ddabuntur. Refponfio igitur cfKut p er epilogm fiat clarior ) ante
firmat emncsuifMes,Sipicntii diurnam creaffc Solem, Lunam, omniaq;
fidera,totum<fc hoc opus ad quartum diem peruemffe. Secitdo, quartam diem
operi calefii uti ccr tam non deputari,ficut nec reliquis operibus, fedfupremam
manum defignari,cr quaf perfidum re CT bifloria opus. Vt quod dicatur, quarta
die fida lumina cade fliajintctligendum fit,fpatium ufy ad quartam diem exadum,
calefii CT terrcfki operi explendo:cr quod dicitur ea die fidum Jntelltgatur
non tunc inchoatu , fed i principio inchoatum, ibi completum,et abfolutum. Vt
cum de fderibus cr aftris ereatis loquitur quarta die IAofes,Vtfierent
luminaria in firmamento ccdi,cr dud derent dii ac node,cr fmtin figna,cr
tempora,ut luceant in firmamento cali,ei du minent tenam:cr cum fubijcit, Et
fidu ejl itaet,Vidit Deus quod effet bonu, CT fidi efl ucfpcrc CT mane dies
quartus: is fit fen fus, non quod a man e ufq; ad ue f peram tll tus diei ea
fida fint : dico M ofen nd tale dtxiffc , fed omni opere calefii cum terra
nudatione cr plantis, cr herbis expicto, quartam diem circumuoluta. Tertio fciendum,operationes
et narrationes hoc diffare,quod ea narratio,cui fint plura compledenda, non
potefl rufi unam rem feorfum code loco referre : opera/ tioncsautm uariafien
eodem tempore,diuerfis locis poffunt. Sic dico quod cum Hofaici t 400 .T
Mofaica hifloria ejfet defcnbenda creatio cccleflium,<y terrefbrim , neceffc
fuit, utunum, deinceps alterum referrct-Opcrationcs autem hoc impedimentum no
ha bucrunt,ncc erat quod prohiberet,dum fierent terrejlria,quo minui etiam
coelejba complerentur,aut dum fieret unum opus tcrrefke,non fieret alterum,ut
dum exta moretur aqua in aerem, non detegeretur terra. Igitur tametfi M ofes
pojl luce nor/ rat in terris fidum aerem, falam nudationem terre, nat as
arbores, er herbat, non propterca calcflefa opus tntcrmiffum,etft fuit interni
ffa narratio-Du fieret ter/, reflria,etiam cadentibus fuprema manus imponebatur
. Circumafla autem quarta die,cccc tibi abfoluta erant lumina cocleftia,cr tria
opera terrena^ter, nudatio ter rt, fatus plantarum,cum quibus etiam animalia
nafei coeperunt. Neq; hac ego di/ ccns,non [endo potejlatem diurnam fubito
eunda facere potuiffe,fed ordinem na/ tura quendam declaro,quem pofuijfe
Deus,defcripftf[e M ofes uidetur. Quarto di citur ufitatifiimim [criptoribus
cffe,ob iujU aliquam caufam reuocxrc , reducere, quod prius retuliffent,et
addere quod omifijfent,ut fit concinnus ordo: Sic M ofcH, etfi Solem prius m
calo pofuifJet,reuocaj)e poflca,ut adderet quod omifil]et,LM/
nam,flcU.M,figna,tempora.Nec tamen ejladeo quifquam kebes,ut putet feriptori
bis eam ip fam rem creaffc,etfi bis dcfcripfcntHanc repetendi confuctudincm
ipfi Mo/i frequentem effe,excmpla in rebus clarioribus, in Cofmopaia docuerut.
H it ita refolutis,qiubus apparet Simplicium tam fdpuiffe in bifaria Mofaica,
quam in propnafua Philofophia profcfane,cr in refellendis argumentis P hdoponi,
rdi/ quas eius, ut iixi,rationes,quibus impugnat iudicium Pkdopom fuper
decretis ‘Ari flotdis,de Aeternitate motus,non pcrpcndam,donec audiam
diligentius ipfum fua uerba loquentem Philoponum.Tantu nunc admirabor, quod
regnat in eadem atqs Proclus infania,ut exprejfe er aperte Ariflotdc
af[erente,Platonc tempus,cr coc lum crcaffe,probare conctur(uidc qua fepe
detinet homines infania ) uim uerbn allatis , non diffonare mentes duorum Philofophorum,
ac non ad Platonem Ari/ ftotdemjedad Ariftotelem trahit Platonem- Quid igitur
ad bucphilofopbarim dum, aliud efl,quam dare operam,ut cum ratione
in[anias,fctens,cr prudens deft/ pias, proft fanem ficus, ut te,cr omnes hommes
femper deapusf H ifloria Mofis de Generatione mundi dicitur fibulofa: Plato qua
de creato coelo , er tempore' di/ ffnttat,alium habere fenfum prxdicantur:fi
quis aliud, quam quod attulit Arijlot*
Us,oppofuerit,i<rkorat(i.i»os,obtenebratus appcUatur-Quo plane conflat, corii
tiufmodi P hdofophiam,non aliud effr quam lucis omnis, te ucritatis obtenebratu
nem Satis igitur effetmagnorum, ac prifeorum hominum tefUmonio , Ariflotdit,
Tuttif nofhri,qui toties prodicat Platonem mundum crcaffe,Phdonis ludxt,Plutar
Ai, Alexandri A p hrodifn,quorum autoritdtem Prodo,Simplieio,aut fiquis ex iit
ttioribus parite/defipiat, praponderare , uti maioru meliorum Philofophorum ,
clarum e fl Sed ipfa ratio , qua Platonem xtemum declarare mundum affeucrant,
fatis ofandit, nihil ibi niftuiolentumeffe: Ac fhnilia bis qua Proclus
refat,qucfi dm i itm Platonicos fenfffe,
tota ratione defumpta ex eo,quod Grace dicitur ytroyt
*oy,genitim,quodfu,alterum ri acuere ex&cns. Quorum cum primum Plato pro
rebut creatis, er corporeis ufurpant,fecundum pro nunquam fiflis,fed fem r per
eodem in flatu permanentibus, deftgnans ideas, a quibus ceu fontibus ttcmis,
ttOU fmt res fenfibdes in tcmpore:h*c duo ex aduerfouelut irruentes, Jicifli
cor/ tipucrc,er in fuM fcntentus tuolcnter abjlraxerc/it primum non fonet,id
quod in tempore habuerit prtncipiwm,una'cp cum tempore partu, fed quod
nafcatur,pcn/ deat,oriaturq{ ab alio,etum in *temitatem:Sccundu,quod in
contrarium,a nudo ■dependeat, fetpfo flans, fibi principium. Has ideas efje
,tUaquxex ideis oriantur frmper,in)inito tempore nafcentu.Eoq; hoc fecundum
uocari yvrvtrray, g ede/ *tbdc,fidibile,quod f 'emperfut.fu : Arijlolelem, cu
Platone affcritgcncraffc tem pus, fcnftffe generationem contituum,pcrennemq ;
tranfitu-.ut non fit duorum Phi hfopborum diferepans fuper tempore fententu :
altero dicente motu, c r tempus tts<Aioy,fcmpUemu:altero gener
abde,quifenferit,perpetuam ex altero genera/ Honem.Hanc igitur uiolenta,coadtm^
interpretationcm,ratio,magnorumq; phi bfophoru,quibus hac ante Proclu, er
simplicium non fuerunt obfcura,autoritas foarguet. Kefpondeant igitur
autoritate fua,cr ratione jp fi uetufliores,ac ucnera kdiores recentibus
bifce,nouiujsq; Pbtlofophis-Plutarchus in eo quimfcnbiturde Placitis
Phd^ophoru:Pythagoras,inquit,et Plato,ywrrbp OvodiiTopKeu tWffi Qjxfrcp
/r\,o<Top %nri t» <pv<r<{,<u<r4nopycCfUv(U,</Uoflo t ruyx
sriKop,svftHy cp&ctfttroywy y\ 7r§cvoia. xgu ovecyi Skn.Quod rjl,Mun • dum
fkflitfcu genitum a Deo,cr corruptibilem fuapte natura, quod et corporeus
fit,er fcnfibihs,non corrumpendum autem diurna prouidentia, er fuflcntatione.
In huncmodu,Plutarchus,er adueru fenfum interpretatur id quod uocatur geni
Hmjcufiflu, affereris in medium rationem Platotus, quod omne fenfibile creor
porcu commpatur,quonid habuit exordui.Hxc fuit ratio Platonis,cUra,aperta,
itera. Eadem affirmat Laertius qui Phdofophorm , uitas er dogmata diligenter
defcripftt : Koo-ydmurxt tree ytryvroy ; 'ctottob* xsu euo&w res t ssy , v/
St» Kcerxoiiv/tto-yscroy.Vivxtmnimdum er quia [cnfMis fit, genitum, V /bflum a
Deojenfiffe Platonem. Sic Laertius quoque conBat quo fenfu inter t pretetur
gcnitum-.fkiltm fcihcetin tempore , afferens er ipfe rationem Platonis. Idem
Plutarchus differens de fatu anime, qua efl m Timao, de hoc h ominum ge/
*ere,qui Platoni detrahunt creationem mundi : Sunt , ait, pttnmi operam dantes
Platonfqui timentes, er anxij , omnem mouent lapidem , omnia conantur , tor/
quent,utm adhibent,ceu nefiriam,ac nefdndam,occultareynegare,numdi er ani/ m*
molttionem,cr conftitutionem,uelut qua fiicrit ab atemo,tempus<p perman /
infinitum. Quibus reffonfum eft,c r nunc id fufficut,qu6d certamen,cr ora ■
donem de Dijs,quo Plato fhtctw fummacontentionc,er prateratatem fcafucr r fu
impios decertaffe , eonfundun t, imouad tollunt m totum , Si enim ingenitus.
404 ‘i HVSVST. EVGVB. LIB- VJT; aut non fidus efl mundus, dabitur Platoni,
animam, qua corpore prior , er dntO quior fit , mutationis, ac motus omnis
principem, er caufam effe,ficut ipfe dixit.' quc autem fit anma,cr quo corpore,
prior, er uetuftior progrediens oratio de/ monftrabit. Quod ignoratmuidetur
magna dubitationem uera fcntentia iniecif/ fe.Exponam igitur primum,qua mihi
mdeantur probabilia fecutus, eotft meipfwM confolans,quod fit ueritas aliqua,
etiam ab alioru opinione fedufa,tum interpreta tionem, demon ftrationerr.q
inducam. Sic enim res, ut ipfe quidem arbitror,habent Hunc mundum, inquit
Heraclitus, neq; Deorum qutfpiam, necp hominum fecit : Quafi uereretur, ne Deo
exclufo,hommwm alicui creationem mundi traderemus. Melius igitur eft Platoni
credentes. Mundum quidem a Deo fidum dicere, er det cantare, cum cr mundus
rerum fidarum pulcherrimus, Deus optima caufarm* fit-Poft multa Plutarchus-.Qmd
opus efl afferre, qua dicuntur in Twico!inquit-TO tus enim liber efl de
Creatione mundi. Et in Critia , fiue Atlantico Trmaus eu diciti •rota ttcJam
yiycrdia,qui olim fidus a Deo ejfet,nunc eoru oratione feret, M Polmco hofpes
Parmenidis, Mundum a Deo conjbtutm , multa bona habuiffe: fi quid difficile
cernas, exprtflmo confitftonis, cr inordinationis habitu remanftjfe/ 1»
Republica &w«{/ ytrvrroy, Diuinitatcm fidam, aut rem diurnam cffedamj
mundum appellat Socrates. Hac et alia pleraq; Plutarchus,qua em fcntentia Pld
tonis dara cxponant,noftra declaratione nonfuntadiuuanda Philoapte ludausbt
figrus Platonicus, cis dc mundo loqueretur,phtlofophoruq; fupereo fententks
affd ret, neque fua tempeftate dccffent, qui quemadmodum Simplici ut, er P
rodus, Platonem ad Aeternitatem mundi nolentem traherent, perennem ei gener
attonent ‘ afferentes dedifft, loquituradhunc modum: Genitum autem, er
incorruptibilem aiunt mundis a Platone in Timao declarari. Nonnulltuero
quifapientiaiadant,e / amq; fibi arrogant,aut fophiftice agunt,arbitrantur a
Platone mundit gener abdent dici, non quod generationis acceperit principiu,
fed quia fi fidus fitiffet, non alid ratione, quam qua ab eo poftta efl, conflare
potiu ffrr. aut <fuu femper partes eiui in generatione,er mutatione
cernantur: BtAriop K gu ccAy!hs\poy vwera UfJ TO 7Tporifoy : Sed melius eft, er
uerius opinari primum, non folum quia bi omni opere Patrem,Cr Genitorem,cr
Opificem Deum illum, Architedum appH Ut, opificium autcp uenujbm,ac quafi
panum, ac prolem hunc mundum, ab ex/ emplari intelUgibili/mulachrumjcnjibile,
omnia quaide intelligtUliter, fenftbdi/ terinfc continenteitlperftdifiimum ad
Mentis perftdionem, exemplum fenfibdet ucrumetiam quia teftatur td A riftotdes
de Platone, quem ob phtlofophiam mentid fanfyotuiffct. Huius autem Platonici
dogmatis autorem nonnulli Poetam H<fw> dum arbitrantur, qui gcmtu,ct
incorruptibilem cecinerit mundu:Genitum cum adi Extitit antechaos,exin latifimu
tellus, Qiifuper innixum pondus rerum incubat omne . incorruptibilem mit
quianulbinlocodeeiusintemmam^ darifiimeig* ' turextal 4*| ftrexUt apud Hefiodum,mundum genitum-Hec
Pbd o. Quoties item Marcus no fler,dc Platone fenfit idem, crpredtcauitf Qui in
TufcuLtms,Poffumus ‘ ne, inquit t dubitare, quin his prefit aliquis conditor,
uH effedor, fi hec nata funt,ut Platoni mdetur,uelfi femper fuerunt , ut
Ariflotcli placet f Simplicius item ipfo in odauo, q/xirrot ccAtfccvcP foc xgu.
7rA«Tcetne (flurty cos ufyns^pwQV, Top Msrfcoy vtptsinu : Alexander tamen,in
quit, filetur, cr ip fe Platone ab exordio temporis creaffe mundu. Affert^ idem
in hb.de Coelo uerba Alexandri, quibus o/ flendit,Platonimundum creatum in
tempore . Tantorum igitur adeoq; antiquari Vbiof6phorum,non refutabit iuniorum
leuitatem, cr ineptiam, autoritasf Qui no folum etemum 'a Platone mundum dici,
fed etiam ubi fuper hoc carpitur ab Ariflo teU,defindere, conciliare duos quafi
PhiofophieantefignanosftUgunt. Egregia Hero pax, ad quam uocant,ommbus modus
repugnantes. Ea demum eft eorum P hi lofophia, certum, conjhtutumq; efl
cis,modo regnet quod ipft opinentur, mtfcere omnia,nihtl non peruertere, pudore
quo carent fimditus,a nullo flagido eos retra /
bente,temeritate,crinfolcntu,ducc,qua pars efl myflcriorum Ariflotclice hodi/
ente PMofophie,mhtl non audentes. Multa funt item alia rationcs,quibus a Sim/
cw defenditur Aeternitas apud Platonem. Veluti quod rogans an fidus fit mun/
dus nec ne,rcfpondet fidus quia uifibilts tangibilis: nonrefpondct,quia cum
prius non effet, extitu deinceps. Quaft non fit eadem ratio, fidum cum prius
non effet, 4ut tangfbilem, cr uifibdem fidum dvdffe. Cum Plato uclitommquod
tangitur, CT ccmitur,baberc principium : Eo que etiam dtffolubile, nifi diurna
patefias ob/ fiUertt,effe.Peruertitur quoque ac deprauatur,quod A etermtatis
magmcmjdiceti/ te tempus P latone,quo declarat tuxu Ttmei Locrenfis fentefltiam,
euum femper fitijfe,tempus non femper, uelut rem fidam adtUud exemplar etemum,
pervertit inquam Simphcius,m eo temporis exemplum Aeternitatem afferens, quod
ea mar HeatM etemum, tempus in etemum fluat. Sed quomodo foret A temitatisima/
' go tempus, fi par utrique duratio , perenmtasq; effet f Qua caufa
afciufiutkTi/ mea, cr Platone hec collatio perennitatis cr temporis, ut primum
foret exem / pior, fecundum fimulachrum, nifi quia ad fimilitudtnem eius quod
fuit femper ex/ tu mundum fine mundo, fidum tempus cum mundo dixerunt f Altoqui
non opus erat hoc exemplo, fi inutroq ; perennitas effet. Nam exemplariorum
ratio af/ fumpta efl d Platonejtfrcdderct caufam, cr inucniret prhuwium cr
fontem cre dti mundi,CT temporis,quafi fmilacbrorum mundi umtem/oilis, cr
etemitatis. Vixitqi caufam exemplarem fidi mundi,intelligibilem mundum,
quifiiffet eter/ nus, caufam temporis exemplarem ipfum euum. Hoc omne indicat
fidionem cr exordium, ponuntq ; diflinde ea que femper fuerun t, cr que non
femper. Semper exemplaria, non femper fimulachra. Nec uerum efl quod Simplicius
ait, fi fimde fit tempus Aeternitatis, neceffario mflmtumjmmenfumcfr cr ipfum
effe- Dico fi/ temporiSftt Aefernitqus effe, qui afeexu Plato ,qnod A temitas
femper i... Cc a fuit. 4«4 AVGVST. ETGVB. LTV. VI T. fiiit, tempus autem quafi
fidum efl eius particeps , ficut cum fimulachra fiunt iit eorum, qux prius
extabant,exemplaria.Dicoq ; Platone idcirco exemplarem cau fdw,cr res ad hanc
fidas indux:jfe,ut odendcret,qutd inter xenium, atq* crea t tum Mcrcffct,w unie
ucmre res creatx potuerint: arbitratus fu rationem munx • di fidi habutjfe,
ficut cum xdifleatores, longe prius quam xdificent , exidentet, continent animo
frcciem futuri xdiflcij: Sic Deum femper habui ffe formam mun t di,animo
inbxrcntcm, mundum autem in lucem exiffe ad eam fpeciem , que femt perii:
animodiumo extmffet. Itaque non erat cur has fimilitudmes affumeret PU to,fi fuiffent femper
caufx e r caufata. Nec efl in cofrnle tepus Aetcrmtati,qubd fu femper ficut
Aeternitas: fed in eo, quod habuit quondam fundem naturam, ipfi Aeternitati fua
perennitate remanfntc,tempore,cu pnus non cffct,creato,in quit fitit
eifimilitudo cum Aeternitate: Quia cumfidu efl, adfimthtudmcm eius quod ■pnus
fbret,fidum efl , ficut adfmvluudmem Patris dicitur Filius procreatus , qui
prius non e\fel,exiflente Patre » Sic extdente femper Aeternitate , quaft fi
luts em Hatu efl tempus, cr quafi filius mundi mtcWgibilis,qui femper fiuffet,
conceptus, editusq; in lucem efl mundus fenfibtUsRes igitur clara -Quod autem,
dicente fo/ xnne Pbilopono,Deum operari fine tempore.-opponitfefe Simplicius,
fj arte fo/ phiflica armatus occumt,Sifme tempore,ergo ut Aeternitate, nunqua
igitur ope rari deflittf] c. Aperta cauilLatio . Non protinus fi fme tempore operatur, femper operatur,
fiifa uidudio - Sine tempore operari tria defignat, aut femper operari, aut
momento ouiifibdi,aut adione , non fub fole. Deus Sol extra mundi, cr tem/
put,omnia opcratur,cr operari potefi/mc tflo mundano tempore. Nec Deus tau tum,
fed omnes quifunt extra Sole quidquid agunt,fmc tempore mundano agunt Hoc modo
Deus exiflens extra mundum,mator oitmi mundo, qutequid fecit, fine tempore
fecit. Non opusei fiut Sole,cr dte,qui solis crdieifiutautor. Sex autem Mi dies
apud M ofen, funt rerum ipfaru abfoludoncs,non , quibus operatui fk Deus, qui
prius fme diecreauit terram c r aquam,etipfum coelum, orbcmipSo lis.
Phtloponusautcfcndt uenfiimc Deu immediate operari, hoc efl, quod fiuelit
fixere, nudit eflmpedimentu: fubito fit quoduult, adione inuifibdi, in idu oculi,
immenfurabili momento,cui mhil refiflat. Hoc ille dixit: Stmpltcms peruerfe et
m* fati? inteUextt,peruerfius interpretatur, qw quod dicitur *t*Msbwii*s,cum
putet foture Aeternjute,cumfonet adionem momentanea, profrdofuam mfei / 04
dcctarat,qui ncRocu pondera fentiat. Quod aute inducit Simplicius tanquant ab
fur du, fi Deus non femper operetur,meffe in adionibus eius prius,et poflerius,
ct quafi gradationc,nec fleri poffe ut eunda fmul fecerit fex diebus, quatuor
an/ nitempora,ucr,xflatem:primum n ego abfurdu in adiombus eius effe prius
O" po flerius, freundu dico non ineffe-Neq; enim fis eftft quis mortaltu
pledendus effet d Deo, qui non plederetur ante a,podca pledi:Etfi tupiter
decreuiffet aliqua per/ 4tre gentem,quod quondajion ficeret,aut turpe fuit ei
ftcijfe,auteoadus eftfan/ ■ i " ftt < ferperiefc , ne ht aflionibus
eius fit prius , er poRcritis. I ncfl igitur gradatio iit operationibus Dci,non
quod ci fttimpofiibile, cunila momentis inuiftbilibus ope/ rari,qui poffet
omnia afbone immenfurabili, cr intemporea, quacunq; fex miUi/ tus annis fecit,
ficiffe: fed ordo rerum , ac Natura pojhtlat incfje prius cr pofle/ fim
cii,temporumq; gradationcm,ad confufionem euitandam. Nec oportet ad na teram
Dei transferre quod rebus corporeis, er creatis efl ncccffarium , quas ne/
ceffeefl feculis, atatibusq; fuis paulatim explicari. Eaq; bonitas cius, cr
prouiden tiemuariabilis ordo-Quod autem negas eum,ficreaffct, fex diebus omnia
tempo ra ftmul potuijfe complefti, halluctnaris . Quis efl enim ucl mediocriter
eruditus , qui non fentiat,eum ftmul omnia tempora ficiffe, uer, autumnum,
atflatcm, bye/ memqj,eodem tempore,qui Solem harum uiciflitudmn caufam
creauitfQui dixit , E ut lux:id efl,Sol,qui dicitur lux, luciq; dedit mirabiles
ordines, cr motus , fmul eum luce quatuoranni tempora, quorum efl caufa lux,propterca
certos eundt,re deundiq-,, accedendi, et abfccdcndinaflaordines,ut ficret,quod
finii uidtmus,crea Uit-Nxm idem adierit, Et fmt in figna, &■ tempora, <y
dies, cr annos. Ergo cum luce totum fteit annum. Ipfccfc con filium abfe
crcatjc lucis dcclarauit. Inftruxit,ap tauit caufam omnium temporii:!? cum
mirabiles Soli dediffet ordines, quibus fefc inter utrunq; Tropicum
jlcflerct,proftfld repertor ipfc ueris,aflatis, aulumni,et hycmisfuit.Rcf
igitur clara. Cui enim non conflat, inuentores primarum caufa/ rum,omniim
confequentium effrfluum haberi,!? dici merito autores f Sunt alue rationes apud
Simplicium, quas,ut dixi, fi dabitur unquam , ut quid Philoponusjh locutus,
pofm diligenter explorare,dijJoluam. Orten diiur Creationem mundi ab
antiquibimis omnium nationum fuilTc con Ccf&m.CanAot fnrmt Philofopho»
uefuftx famx.pairumql traditioni fubfcripltffrl Bxpticatur in primis Theologia
TriGnegiihde Creatione mundi. Trifmcgntura Cum Molit congruere in dcfcnbcnda
Creatione.Dc cfeanonc lucit.liuc Solis, (ide-. rumt'|< aliorum, & acris
ex aquar poribii»adef,-catione. Ante omnia de creatione terne 3c aqua:, quae
extern fuere principia, diAum eliaos ab illis , aut hyle , De nu- datione
r.-rrx, creatione animalium, & homini» ad imaginem Dei creati . Hanc
Theologiam utdifleOaidiuutapudGrxcof.Latincqirxprefsiirc. Deos eorum ede .
Gdcra,faAos ex aquj.SccuioscflepnlcoiGrxeoshanc Theologiam, exempla ex *
Platone. Gap. I X. SVpercfl ut ipfam mundi Creationem omnes gentes , cr
PhHofophos, uno aut al tero excepto , omnem uetuflatem , fuijfe confiffam ,
exemplis comprobemus . 'Non fuit certe nifi mirabile ueritatis argumentum , tot
fuijfe uoces m hac rc feri/ y torum gentiumq | cunflarum,omnibus in libris
pariter con fonantes. Quin etiam eos ipfos, qui defindendam fibi Aeternitatem
fujccpiffcnt , ftpe dixiffc reperies , $u£ recurrente ad ueritatem animo ,
uiolentami Jj pcrfuafionem deferente , fuper rerum molitione,®- temporis
exordio eis exciderunt -Plcraq; etiam flatuerunt, qua ciim neceffario rerum
prineipio(fi quis re foluendo per omnia pergat, perne riiatq; ad aliquod
fupremum ) nitantur , cernentur fine dubio fecum creationem tnutidi trahere.
lta<fc mirabilem in eorum feriptis pugtiam,fummamq j dogmatum Cc i
confiifmcnt ) 4»f ' . confufionem cernunt legentes , occultoq ; moerore circum
prxeordia, e 4 legendo occupantur, ruhil certum , nihd nift acxphalon,male
pofitum,male conflans , c r prodigio fum,qufi plenum lacrymis cr horrore
humanarum rerum chaos, offtiL dentesidum mifcra,moe^atjf hacuita,quam ludus, cr
labor, omnesq; calamitates, comiuntur, nihii fore nobjs mcluu pollicentur,cr
coelum, clcmcntaq; iflius mundi, uenerati, eripuerunt homi>nbus,dcierunt
tllii Aeternitatem-Cum hac igitur fu ift dogmatis eorum confufio, qui perfuaftoncm
hanc obtinentes, ne mutire quidem de moribus,de prouid:nua,de nodris animis, de
uirtute pofiint, de quibus quantum/ uisloquantur,quia
fubncruxrunt,fundxmcntaq;fubduxerunt,uxniis ferino efl,iu/ rc qui legit eorum
dogmata, nullum frudum, (cd moerorem, triduum ; confufio / nemqfOnimo reportat
Parte alu, quia non omnes excitas opprefu, c r quia uio/ lenta>temporc,aut
ratione tunde dijfoluuntur.fic rationis auxilio uiolenta iHa do/ gmatajpfa
femet paulatim diffoluunt,dcflruunt.Omnes igitur gentes a maioribus
audium,frequentemq ; prifeis feculis, conditionem mundi decantauerunt, et qua/
lis apud Mofcn efl,celebrauerunt. Ac ut odenfum rji,cr conjiffus efl P lato,
cum Barbari fuit Grxcts longe uetufltores,cr traditu monimentis fit,ob
banccaufam, Grxcos ad Barbaros difciplinarum caufa adijjfe, certum cfl, uti
prxceptoru, qua Barbari fcnfiffent,a Grxcis quotp fentiri,et agnofe i,et recipi
fis effe. Quod etiam fecerunt. A Barbaris autem pojl aliquod tempus uemt ad
Grxcos,ut alu dogmata fv de Creatione mundi fermo,quem tamen etiam Grxci ab
antiqutfUims progeni (oribus acceptum,paulatim poderis rcliqucrunt,et per
fuccefionem tradiderunt. E oef; apud uctuflifiimos quofq; Poetas
Grxcorum,inuenitur de Creatione cr prvt cipio rerum celeberrima fima.Quo magis
in antiquitatem te in ftnuaris, tam maf gis deprehendar
fmigerata,cclebrem.Mercwrius igitur Aegyptius, quem conflat unum prope
fiuj)e,qucm Plato cum primis cr Pythagorei fuerint fccud,deC rea tione
locupleter fcripfit. Item Chaldxi,Phqeniccs,Hebrxi, quibus nulla nodo uetu
ftior,ac memorabilior. Nam ab his natx funt <dix,cr ftarfx circum orbem
terra/ rum gentes Apfe igitur Mercurius omnibus Aegyptifs,ac Grxcis
prxceptor,totam adamujlim creationem, in unuierfum,cr per partes defcripfit,cun
i coelum ac ter ros odendensa Deo funtpftffc primordium , tum uero claras cr
apertas rationes expediens, quibus ca,qux fuerunt nunorit podearerum generalia
principia, et ex quibus omnia nata firuntur,a Deo luerint compoftta , c r
excogitata. Quomodo Sol conditus: tellus quod principium proferendam plantarum,
frugum, florum, quibus quafi circumuediu ftt,habuerit. Quid rerum podea nataru
uarieutem,ut neceffartim fundamentum antecefferit.Hxc ille docuit,cr docuiffe,
uerbaqs ritu effe qux de Creatione uir anuqmfiimus fcripfit,nonea folum , qux
pafim de hoc homine fummo confenfu a profundet faats fcriptoribus
fbruntur,tejlantur,fcd c/ tiam qux cernimus apud (iatone,Platonicosqf omnes, et
Pythagoreos uetujborer, ut Numemm,Phtlonem, Archytam, Anaxagoum,ac plcrofy
alios ; de quibu* dicere l;.. . . 6fe PErtKNtor phiLosoPhia. 4©* Scett
porgemus, ubi res , locusq; pofluldbunlNuneautem Mrrcurij Genefm ex/
pticans,dico eum confeffm, cr Creationem mundi aliquando ex titiffe, er inue /
mendarum rerum modm,quo ad humano ingenio fis eB, aperuifje. in libro, qur
SciturPomander, id efl, P aBor hominum, nomen prouidentU Dei quale etiam
Prometheus, quemhbram hoc titulo prafcripjit, quod in eo loquatur is iUe, qui
item apudMofem, appeUans feipfum lehouah, ingreffus de Creatione fcnbere, eum
ipfum Poemandrm qui apparui ffet, inducit docentem, cr explicantem. Omnium enim
maximarum abjhvfarum'quc rerum prifei, Deum, aut Angelos eius habuere
praccptores. quo fit,ut qua dixerunt, longe maiorem fidem, quam qua poftfri P
hiofophi, qui ipfi fibi fuere magtfbri, promereantur. Vbi igitur ei Pamandcr apparui
ffet, utfolitt erant prifei patres, cum angelum, aut Dem ui / diffent, rogauit
quis effet. Ego, inquit, fu m Pocmander, Mens autontatis. Et fcio quid uriis.
Hac ubi dt(la dedit, mirabile fpdaculm fe uidtffe teflatur,in quo C re/ atio
mundi, cr qualia fuerint noua illa parta que e nihilo primordia contmcntur.
Primum uidit diuinam claritatem, qua fuit ante mundum, regnum Dei glonoftf /
fanum, totius mundi principium. Pane alia uidit tenebras quafdam hombilcsjon/
gc infra diuinam illam gloriam fubiacentes. His fubiaccre Naturam quandam hu/
mentem, inexplicabiliter turbatam, fumum que uelut ex igne exhalantem, tum fo/
nitum fragroremque inenarrabilem ex ea prodeuntem. Tumuero etiam uocem ' uelut
ex igne emiffam.sac </li tcO m/gci,c r c. Ex igne autem, Verbum fanftum.
Natura infediffe, ignemq; punfimum emicui jfe ex humida Natura in altum, le/
ucmq; fu ijfe, e T acutum, ftmulq •, efficax. Aeremq; leui fimum fuiffc
confecutum fpiritum afccndentem ufq; ad ignem e terra,€T aqua,ut uidebatur :
eumefc ex ipfo pedendiffe. Terram autem, er aquam fuiffc inter fe eommifla, ut
pra aquis terra ttideri non poffet,fed commota fuiffc propter fpirituale
Verbum, quod fuper fere/ tatur. Deinde explicatis qui apparui ffet faeflaculum,
docens fe lumen iUudcffe, quod fuiffet ante kumidam Naturam, qua e tenebris
apparuiffei. Verbum autem radio fum lumtnofum qui ex mente fit,¥tltu Dei efjir.
Mentem autem Deii Patrem. enim feparatijnquit,fiwt ab inuicem,quoru fit unio,
ipfa uko-Hacubidixif fet,in ipfum defxijje oculos,ut contremifceret ad eius
ldeO,TrifmegiJhis atc.cucfc nutu eumfublcuaffct,Ecce,inquit,uidco animo,lucem
illam innumerabilibus utrtu tibiis radiantem, uideo mundu incircu
frriptibilem,et continere ignem, et flationcm hd>ui(Je,contentum maxima
untutc-Accum in ftuporc effem, cogitans qua mihi iPoemandro aperirentur,rurfum
mihi dixit, ut intuerer animo fyectcm Archctyf pam,qua principium infinitum
antecedk-Hac Pcemandrum dixiffe. Elementa u : ro, inquit, Natura,undcnam
extiterunt * iterum Me, Ex ucluntate Dci,inquit,que 'Verbum nafla intuita (p
pulchrum mundum, imitata efl, creans numdum per fua ipftus elementa, cr
genituras animarum. A l Mens Deus, cum fit mas cr fccmina, pepent Verbmydtcram
MmtemHuc ufque progrefi,Mercunj uerba explica/ Ce 4 nw«; 4 oS . Vik
mus.deinceps alia proferentur, in quibus reliqua de mundi Creatione bifloriact
mt, tinetur.Eft autem diurna bidoria.Duo'q; dc ea nofcendafunt: primum , eamfm/
I em effe Mafiicx: dcmde,hanc rjjc Platonem fecutum , multos $ ante eum Gra/
eorum, Orpheum, Anaxagoram, Hefiodum , ut appareat uereuetujtifiwn tHutt T
'rifmegidi librum effejion modo quia mul i cius meminerunt , ucrum etiam quia
claret , Pythagoreos , fupcriorcsq; hac mutos , de Creatione mundi fcripjijfe.
Nam qua Timaus Locrenfts,cr Plato, uocatnmdum, nrrcy, <WWix4>e/
xemplxrcm,mcntalcm , ad cuius imitationem Deus fecerit mundum fenftbtlem,-
hanccp potifiimum caufam cclebraucrunt,CT de ea copiofe fcripferunt,eccc Hier
atrius prior prodiderat, qui er ideam archetypam memorauerat, er ad hanc, quam
Principium infinitum ante oculos haberet, ait fit dum fenftbilem mundum. H ocq;
fuiffe principium elementorum, hinc origines idos, quatuorq ; membra, quibus
condat mundus, apparuijfe . Ac primo faendm , duas hic ejfecr nomi/ nari
luces:Altrram,incorporeain,infinitani,incircunfcriptam,crcatrtcem, immen fum
quendam mundum : Altcram,corpoream, creatam: igitur Mofcs fcripfit , In
principio creauit Deus calum er terram. Tum creationem aggreffus, T crra,m/
quit,crat inanis er uacua, er Spiritus Domini ferebatur fuper aquas . Tnfmegi/
„ fxus autem non ex animo fuo , (ei ex reuelatione , Antequam crearetur mundat,
fuiffe luccm,ut ipfe inquit, hdarcm,flagrantem,gloriofam claritatem , qua
fuitgfo. nofus antequam mundus fierct,creator ipfc.Et quem Mofcs uocat Dcum,erSpi
ritum, dicens em primo creaffe coelum , er terram, deinde crcaU iam terra , er
aqua fuperincubuiffe,eum Mercurius Lucem appellat, immen famcp claritatem CT
maiejlatcm,ad quam ipfe contremifccret,ci per faciem oblatam. H ac clantM
tncnarrabdisqi lux uidcbaturfuperne,er quaft extra mundum, futc mundo ruti/
lare.Huic longe fubiacebant tenebra illa immenfa,qua dicuntur apud Mofcn,fu per
abyffm mcubuiffe. iam Deus creauerat terram er aquam. Sed h umida Na/
tura,idefl,terraeraqux,fuperextabant tcnebra,nondum ab iUaatema, fuper/ nacft
claritate,luce corporea produAt.Vides igitur omnia fimilia inter Mofen,er
Trifmcgidum . Apud Mofcn ed Deus Principium , Creator , apud Mercurium Lux
immcnfd,er Mens,ut ipfa docuit paulo pbjl-Apud Mofen ucrus,ac natura/ lis Creationis
ordo,quo non pofiit naturalior cogftari,id efl.quod principio Deu* creauit
taram,er aquam, deinde lucem cccledem.Qyomodo eam creauerit , non adeo
dedarauit,fed obtulit tantum cognitionis fdntHlain, ut inteUigeremua. Nam cur
Spiritus Domini faretur fuper^quas,cur'ue mox Dominus dixerit. Fiat lux,
Mercurius ipfe declarauit . Sape enim cum fuiffent duo, aut tres idem
feribentes, quod ab uno pratermi ffum e\fct,aut breuiter pofitum , refertur
copioftus ab alte/ ro. Sic loannes multa retulit a exteris Euangclidis
pratermiffa. Defignauit igitur tantum,quafiq;innuit Mofcs,quomodo caledis
orbis, aut lux corporea poft ter / ram,cr aquam creata ftttaut cur fuper aquis
Spiritus ille ierit f quid' uciUic fece/ i it» ;KfC 4©* tit-Caufa igitur fuit,urraq;ratio,quam
Tnfmegifim expreffit . Qui ubi deum opi fice claritatem^ eiut induxiffet:
Exinde tenebra horribiles, quibus fubiacebat hu ruida Naturajd efl,quod dicitur
Chaos^tut H yle,terra uidelicet & aqua obuolu/ Utdeinde, Verbo fmdo,Spiritu
fcilicetiUo Mofaico,incumbente,cr turbante,ac comouente aquas, quod Mofes dicit
merachcphet,quafiq} fotiituingenti,exaqua/ rum coUifione edito, refert
cxhalaffe uelut fumum , xtberiamfubjlantid, ignemep, ut ipfe uocaty&K
pxToy,purum,mpemuflum . Is igitur erat fragor aquarum , hac ebyffus tumultuans,
ut Hebraice fonat Thehom,[cindeboutr ab Opifice Deo,qua
tiebxtur,turbabotur,xthenxfubjhntu,purifiimitsq; ignis ex ea eliciebatur:quem/
admodum coUifts nubibus aquojis , nafeitur purus ignis , terra horrenda in node
tote coUufirans. Tale fidebat uerburn fiiidum,glonaq; diurna apud M crcunum,
apud Mofcn jfiiritus Domini Et quod Mofes dixit,merachcphet,agitabat,quatic/
bat, moucbxtur,operabatur ut opifex, hoc Trifmegijlus Argyptu,eodem fortaffc
uerbo,aut Grxce,cms lingua non fuit ignarus, dixit ’v7f£h, fuperibat,fuperam /
• bulabat.Cur fu per ambulabat f quia uidelicet ignem purum, qui de humida
natura fe fuflulit in altum, eluicbat,fibricabatur Spiritus iUic,elictens ex
aqua puram fub flandam, Solem,lucem'fy corpoream, ideo fubitoadwcit Mofes,fidam
lucctMcr/ curtus autem, ignem «Kfxrop , punfiimum , m altum fe fufluhjfc .
Habes igftwr apud utrunq ; mtrabilem, cr confonum creationis ordinem, quod ante
omnia fuit fempiternus Dcus,lumcn xtemum,claruas fempitemx. Pofl ab eo ere tta
ejl terra, fimd zr aqua. A bfente autem luce, tenebra terrifica fuper aquis
illis creatis i itctt babant- Oportebat ergo creare lucc,zr coelu,ccclcftcscfc
lucernas, quibus fubied* terra illuminantur, cr aluntur. Ecce igitur Verbum
fandum,c Spiritus ille ma/ gnus,infinitus,pote)latis
mmenfx,mrabilem,inauditumq; fragorem fuper aquis, ac uduti tonitru efficiens
extraxit ex eis purifiimd athcrcam fub(landam:extrada in altu fublata, er
artificio f e compada, rudiore capit. Ac peut apud Mofcn mox pofllucem,effidtur
fhamaim,idefl,acr, extenuatio# illa,quam ipfeuocat fua lut/ ffta Rakiatfic
Trifmegifhisaitctmillo cxlefk,puro, acuto,cfficadq; igte,fccu/ tum effe acrem
raptatum,extemutu,attradu,db ipfo igne ccdefii,td ejl, Sole, qui «i contiguus
adhareat . Fuiffc autem qudfi repetens,anteaquam hac furent, docet jaramjimul
cr aquam,commijlds,coiifufat,p6fi feparatmem effe fidam. Cer/ jj imus hucufip
diutium, mirabilemq; Tnfmegifa Philofophum , Creationem ccr/ nimis, cr modum ,
atq ; ordinem mirabiliter Mop coufentanee relatum , clariora etiam nonnullo,
quam apud Mofcn. Nihil naturalius , uerius . Ecce terrjer aqua priores creata,
ut una mundi conglobatio,una ma ffa,ex aqua fida funt omnia cct leflia c r
terrefiria-Coelejlu mirum m modum confcnticntcs, niie uterq ; ex aqua,
uidelicet purifmum ignem,purifiimam lucem, dcficatioremqifubflantum,ut nu/ biwn
albentium, cr candcntium,ut ficum,cr cornetorum per aera uolantiuAtcm aerem CX
aqua, cm igne, calejtiqi iHafubjUntiaJubfcquutu. Creatio duoru prin Ce )
apiorum. a:i n. 'rW 4*m VIM
cipiortM,terr£ & aqua, creatio duarum rerum ctxleflium,ex aqua, ignis athef
ri), lucis calcftis, Solis, crairis contigui. Hoc uterque Theologus docuit
mira/ bditer conformis. Sic Poeta quoque nofler bis apud Gracos antiquos
Tbeologot repertis, cccmit, | Et liquido frtffum fccrcuit ab aere coelum. .
Superius autem dixerat. Nam calo terras, cr terris ab fodit undas. Et, Et
igttea conuexi uis cr fine pondere cali ' * Emicuit, fummafy locum ftbi legit
'm arce. Erant enim m eadem Creationis maffa. M ofes primo Spiritum Domini
faper aquis agitaffe, Jhtimque luc em accendijfe,diumam 'que
feciffc,extemplo'que,et fecunda dic acrem. Tnfmegijlus autem aitairem mwoAov^v,
ignem i/ lum efficacem, rapidum. Solarem, affecutum. Neque enim aliud fentit Mo
fc nec feparat d luce primogenita acrem, quafimul acato, ftmul rapuit acrem ex
at qui s.Quod autem Mercurius Tnfmegijlus, per quem coBjium nobis a Deo be/
neficum, fatis adrmrari cr collaudare non poffum, ut qua tradu obfcurius Mo/
fes,ipfe fecerit perfricua, cr nos admucrit ad imelligendam Theologiam Mofiti/
cum, hunc ordinem Creationis tradident,diuinam mmcnfam 'que poteflatm cre/
affeprimum,tcrram,cr aquam , ex aqua luces calefies accendiffe, atque boctf/
fequdmobrem cr tenebr* effent fuper aquis creatis, nondum reperta luce, CT cur
frhritus diurnus fuper abyffum mouerit, operatus que fuerit, cr hanc fuper
abyffum commotionem, fui ffe creationem Solis, aut lucis, omnis $ atherea fubr
flantia: quod Mofes prodidit quidem, fedobfcurius,cum ea declarant qua toti/
bro fcripfit, tum uero nobili funus ille locus, quem fuperius adduxi, hic
repetam re pojlulante. In libro </* t ifo<Ai n£y, ad Tat filium, quem
locum citat etiam d& uus CyriQus contra luliamm imperatorem, rogatus
Tnfmcgflus, utcaufam io/ ceret modum' quc,quo Sol effet creatus,cr unde
apparuerit, fic dlumitus refridit •t/1 1 Tnimctiy xvf t cpdovvn,-™ 'ucxrrov
ccyitu jya roxTu, ygtt
^i^HivpyHK^^.oyiu,lsA)HAi&',s(gui(ucru(pSuai,7b7rvfr>} cpvtr%- «5 cor*
xptf av? r> Mfecroy i&t <p*Turoy,ngu. . stiuiTtf oy, syuyoritawTifdy
ixncnoitrctroiqvcrssTSiturruSnntm nxrs,ncfii nyupiy ut icnl v</lccr&.
Q«oJ e fl,Domindtor omnium, inquit, ex templo ftn flo fuo mentali, opifico'que
Verbo incUmauit, Exijlit Sd. acftmul di flo, ignem qui natura fublimis, ac
leuis effet (dico fcdicct pwrifirnm, ac luminofi fimum atque efficacius, c r
genitalius ) corripuit friritu fuo Natu / M , V extulit nt altum ex aqua. Hac
die. A gnofeis Theologiam Mofti eant? l/lofes cr dixit Deus, Fiat
lux.Mercurius,Voce fua fanfla ind.m:auit,Sn Sol Ec/ eelict dia Mojis, non t dia
atque Sol Encaufa quamobrem Spiritus Donrini fert/ bdtur ;moucbaturfuper aquat:creabat uidrlicet
Solon, orbemfy ecdejlem, CT creabatex aquis. Qiudquid purijtomm , uiultfiimum,
maxime $ ef) v cax ejfet. Natura imperijsimpulfa Dei , corripuit in altum. En
Sol, enor/ bis ccclciUs. Hoc fjtiritus agebat , hoc moliebatur fuper aqua, cui
fuperfi t rebatur. Simul emm fupcrjercbatur , simul locutus ejl mentali ter ,
ut fieret Sol,eadem molitio,cr locuuo,Fercbatur,cr Loquebatur: Locutus ejl, cr
Loquendo operatus. Si ftmul dicere M ofes potui jjet , Ferebatur , Locum
cfl,dixiffet.Non potuit , eoq ; primu ait eum affuijfe , tum prafentem loeu/
tum ejfe-Opera igitur diuina in primordio apud Mofen, er Trifmegijlum funt
tcrra.v aqua, tum lux , id ejl, Sol , pun^imus^ fubjlandarum athe/ riarum
globus ex aqua . Sequitur apud Mofen eademopera, eodem tem/ porea luce
cocle)h,aerem,quem fua lingua uocat,flumaim,ejfe<Hum,con/ fecutumq; flammat
illas ccclesles, er purum ignem . idem relatum ejl i TrifmegtBo. Hoc autem ipfo
tempore creata lampade caleBi,[oLtriqt ardore , jublimuisq; affurgenteex aquis
acre , neceffario terra nuda/ taejl,fublatis aquis, inq; aerem extenuatis ,
quibus premeretur , ftmul fciicct jiflus ejl aer, ftmul aperta terra, er aqua
remanentes 'm loci caua profunda que dcfcenderunLHoc docens Mofes,Et dixit Deus,
Con/ gregentur aqua in unum locum, cr appareat arida. Mercurius autem, piper
quo objlupefco, ad Afclepiwm , quem fecit L atrium Apuleius, ^««w locum profert
dmus CyriHus contra luliamim Imperatorem: t(gu « m», <p9<riy 0 SaiQtt, a
me ut /alyisi ayxS t (Aoupuop , «A MMynl(pirH‘, *gu « ur^ 0 (ilyx; icyxSos
fiouiaity , rjpl rei' ngta ctix^Hpxv<rtp Ztausop, t(c& rSy mTAip
vJ^ccrooy ut* At v&trrup nH vov «f icunee twxyugHo-cu , lepim oAh u y* >
xsu 7p -.1x.01/TK , «A iov Asnaop (cvxXct) ivjctV' ngu ccJ^ixAvrifuts
tueXKctioy t&" xgu fipaivov t©-, nyn fvWs t/Jlxoi eri*
v<Acer&', Hoc ejl , Et dixit , inquit , oftris , deinceps 0 maxime bone
Damon, tjuomodo terra ornus apparuit i cr dixit magnus bonus Damon, Iu/
xtaordinem,inquit,cr arefe£honem,ut dixi.Et quia multitudo aqua iujfa ejl 4
mente , ut in feipfam concederet : Apparuit' que tota terra ccenofa , tremens •
Deinceps Sole radiante , ty irrequiete combureri/ k , O" exiceantr , terra
folidata ejl , in aquis , quam aqua err/ mmpletiitur . Hac die . qm d diurnius
f qjw m ofes ncruofe, paucis »4 ■N 4<» . paucis, is pluribus
uerbiiduculcntcr,apcrte,natitraliter,dtutnc,ut aliud dici «3 pof fn,qu6d
apparuerit terra per ficcationem folis, qubd iufferit Metit, Sapientia diu/
na,Opifrxfilius Dei,congregatasaquas,abire in profundiores terra partes, lupit,
quia exhaujit aquas per Solem, qua: fuperiores terre partes premerent,marc pro/
fundiores appctiuit-Hoc Da, hoc saptcntia,<etcm* V Mentis opus,Mentis,qux
placuit A naxagore,Vlatdni, Arijbtcli,fapicntifiimis quibufq;. Huc ufque igitur
o/ mnia inter Mofcn cr Trifinegjflmn confona. P ofl apertam terram cocno ftm,ma
didam, tremente, uriginem, tenellam, ut teneri m/intes,palpitante,cx hac ipfa i
So le tcpcfifta, nata docuit animalia Mofes,ZT diuina bcnediflione
aufta,Trifmegi/ flusautem,a <flt d*is%i/9vs xyitu Aoya>,xv§ccvtofi 'ty
rsAtt Qv ircafte y 7stA«S</ woJvtcc tx Kticry.cnx G? J^nyu a^ynyicerx:At Deus,\n/ quil,con:mo locutione
fanda, dixit. Augeamini incremento, er multiplicamini in multitudine omnes
creature er opera Sic Mercurius. Sed ante docuerat ueram animalium
creandoru,naturalemq; caufant, dignam quam eundi uehementer at/ tendant- Nanq;
Sofper que jon unum, aut alteru, fed longe plurima bona Deut efficere flatucrat
, cuius prudcntifitmum conjilium nor at fidenda , er quomodo ficripoffent
habeat exploratum, non folum aperuit terras.maximeq ; ad omnia ne ccffarium
aerem fujlulit,quo fpatium inter calum,et terram repleretur, fed edam duo fecit
alia non minus miranda opera-Firmauit ardoribus fuis terram , er ex est adhuc
madida,e(cnofaytremente,tcncra,mrgme,creauil animantes, omne genus. Hoc Mofet
quidem dixit , fed principalem tantum caufam propofuit : Mercurius tres
caufts,dmiam uoluntatem,ardorcm Solis,cr afborum, er terram ipfdm hu
mentem.Mofes diurnum duntaxat imperium,®- terram madidam, protento So/ lis tepore,ca!ore.
Trifmegtshts igitur, m t/liTOVTicy7Ttfi(popcc xecSxs StA« & vistK ■?
KXrufipxysoiyituy fix tinyxt xAcyx,cotf</lt arvr/rx «rty/ Ki,(& to vtPug
H oru,in quitjeptem afbroru conucrfio, ut uoluit Mens, tx infimis
clemcntis,animalia produxit. Aer aute protulit nolucrcs, et aqua aqua/ ticj.Sic
Triftncgiftus EuidenterautanOuidius,utnofcashxcnonabuUonoSro/ rum confi(la,fcd
cffc,ut funt,cr feruntur Jongc uctuftifiima, uiditin literis Orse/ coritm,er
ufurpauit,Latini$<fc uerfibusdonauit.AudisU Mercurium, llk autem: Terra
feras cepit,uolucres agitabilis aer. Ceffrruntltquidts habitanda pifcibus unda.
Cum autem fuerint tres caufe, qua ad animalium primordialem proertatb/ nem
conuenerint,diuinum lmperiu,Sapicntuq; uolmtas , Solis ardor, madida ac tenera
tcrra:quartZ>qua comitata cft,etfvtc qua fieri quod fiftu fiat , non potuif/
fet,qua non caufa fuit efficiens, fed finalis, Mofescr Trifmegiftus pariter
indu/ eunt: fed 6cculteMofes,oblata tantu fapictibus occafione,ut fuper eo
Phdofopha rttur.Trifmegjftus aperte. Vide igitur quota fuerit e ius,qui cunila
crcauit,fapien tia-Molitus rji tcrra,altifimtt$ aquas eifuperiniecU-Quo autem
con filio tantam aqua/ i 4 •+ dquar u
uaftitatem condiderit, declaraurrut fequentu:Xa fi terra fime aqua fiiffet,
quod fieri quoq; non poterat, multa incommoda fecula fuiffent : Ea maxime om/
nia, que funt m mari fabulofo,ubi mhtl aque eft . Tuffet igitur primu
inhabitabilis omnis terra fed cetera non profequor. Ex his igitur aquis, quibus
alti fime terras Deus operuiffet, hec bona fccuta funt, que qutdc docuere, fine
his Creatione con / flare non potuiffr,fapicntumq; eius clamitan t,qui tantas
eas cu terra exorin ftcif/ fet-Principio ex hisjida eft etheria
fubftantia,)imiliteraiq ; aer,ac nubes,ex aqua
accepta,purifimeq;gmta,exindediffufus aer. tertio remanfit tellus humida,madi
da,aptaad generandas fruges, herbas, fiores,arbores, et animantes. Agnofcis
quot ex aquis illis bona f Tres igitur habuit caufas ingens de cumulus
aquaru,ut fieret etheria fubftantia,ut fieret aer, ut terra madefccret.Non
erant in terra permanfu/ re femper ingentes aque,ne forent eadem incommoda,
atq; his non creatis. Eleua ta igitur fublimi fubftantia,que diuidiiur 'm
ethera,cr acre,terra madida remanfit ad gignedos animantes, et aperta, ut effet
habitabilis ■ Docent igitur M ofes et Me r/ curmsfeparationem hanc terre c r
aque fiuffe , que cum duas caufas finales ha/ buerit,Mofes nullam quidem
afignat,fed unius oftendens cflrflum, docet cur ari/ ia diurnis imperifs
apparucrit.Trtfmegiflus autem afignat ejufam cr cffvfiumile fuilanimahu ori us,
declarat# cur aperta fit terra. Qjiod tacite Mofrs innuit- Mo/ Jes,congregentur
aque ut unii locum,& appareat arida: pofteri ut autem deferibit ortum
animaliu. TrtfmegiBus uao:<An^ tLfisai «/Itcor «tA»Atcy'»7tyii,i(^t rc
v<Ptof>,ux&u:S «SfcAxcny o rSt.xgu ifunyK*y,(hr cevTHSXuyi rvrgi
tre</lx^f7rsLT«,Sifix,fyfi*,x£ Separata eft ab inuicem terra CT a/ qua,
quemadmodum uoluit mens . Et protulit ex feipfa que continebat utero fuo,
quadrupedia,repttlia,frrat agreftes, cr cicures Sic illr Vltima demum totius
ope/ rif manus, fuit hominis fatus,naturaliter & diuine poft omnia
frcutus.Dequo ea/ dem firme locutus eft Trifmegiflut atque M ofes , q«o<J
eumfmlcm fui condide/ rit,quod uti propriam prolem dilexerit , quod dominatu
fuper omnes animantes ei iradidcrit.nis uerbis:o Sl7r«rreoy netr» foris, wy
(tu», ngu q,v<rts,mt/ tLVHtnfoy i<rcy,v Hgiob» »s ifits reKV,7nfiKxA»f
yctf my,7&i> vQ Ttcti jocj insvatyeoy. oirreuf yoty ngu o Swf ijlixs
ytcftp» cur m rsxfi<f'ouK\ tcc 'ixxnti rexinx Jl%y.icvqynyx7X Que
fimt,Omnium autem pater Mcns,quod uua effet,c natura,peperil hominem j tbi
jfimdcm quem ddexituti propriam prolem.Formofus enim erat , quippe qui patrii
gereret imagjnem.Vcrc enim Deus propriam formam ddextt,eu j; fuas omnes crea
Utras tradidiLSic Trifmcgiftus.Mofes autem:Et dixit Deus,¥acumus hominem ad
tmgmem,cr fimditudinem noftram,cr prxfit pifeibus maris , et uohtdibut coch\ Cr
beftijs,uniuerftq ; terrx,bitmiq s reptili quod mouetur in terra. Sic Mofrs .
Nec hoc loco fotum MercuriuSyfcd omni edam opere fuo,copiofe dc mundi, cr
horni/ ttis creatione fcripfit.Eftautc liber is,cx quo hac produximus,
qidinfcribiturab - eOyPcc/ 4*+ * ' co,Pccmanicr,uclut Genefts MofaiyTimxus
Phaonis, i n$ eo fmt qu/dl qua pofiint animum ofjtndere,fimilia uidelicet bis
qua ferio fit P htiotalife profani [eri p tares,quos cum dclcftu,CT iudicio
legere neceffe cjljfoUs furis lucris hoc prim legio pollentibus, quod
ufq;quaq;funt mcorruptx,fyncere,pureq ; ueritatemedo/. cent.Hoci\i argumento
cum multis alijs,appxret effe hunc Trifmegi)lii,antiquifH ■ mum illum Aegyptue
sapientia principem. De quo er Mofe , quidam apud Gra/ cosucbcmentcr eruditus ,
qui quadam ex Pocmandro interpretatus ejl , arbitram Trifmcgijlum a M ofe
accepifjetClaret, inquit , TheologiamHebrxorum toto or/ be fu’)fe celeberrimam,
* ronoQwtxxvTiy if\xi07ifx Hy^tficiTOtfns, G? tiTtSKfaoS7TXf
t)AHrit<rO(p<x,7ro7Aoh'cBro<Pt<A<lKTXiyHoccfljLege(fc eorii,quod
uciuslior cjjrt,er Mercurio ijlo, er omni alio,qutfquis fuit apud Gr* cos
fapiens,multis ejl probatum, er oftenfum . Hoc iUe fcnbit . iUud ejl darifii/
mum argumentum, hunc ante omnes Grxcut Philofophosflomffe,quid A naxa goras,
Plato, multiip prifeorum Phlofophorum nomina Philofophix,crrcs ab eo didicerunt
■ Nam Mens apud eos celeberrima,creatrix mundi, principium forma/, rum,a
Mercurio priore nominatajnduflaqi fuit:Qnam credo eum lingua Argx ptu,Hebraicx
finitima uocaffe Rochma,Sapicntiam,in qua,cr per quam cunila creata prodicat
Solomon. Adhxc}Chaos, flue Hyle, alterum mundi principium ,
padens,rcctpiens,Gr£cis ufitatum.Mcrcurij efl,ut apparet m Afclepio,cr infer
moncfacro.ldea quocp, mundi,Platonis,cr Pythagoreorum, Timxi Locrenfis,et tnultorum,a
Mercurio uenif.quibus er alijs daret,fuperiora prifeum iUum Trif/ mcgijlum
fcripfiffe ■ Nam totus firme Timaus Platonis ab eo fluxit . Fuit autem . »
inanis oftentatio Gracorum , qua esi apud Platonem , quod a Barbaris accepta,
Graci fecerunt meliora-Dilatarunt quidem Grxci,eloquentius'qi referip ferunt
ea, f fi plcnffy p rauis intelleflts,non pauca fupcrjUtiombus fuis
contaminanmt,ut po tus a Barbaris accepta,quia fenfus fenfus deeffet, fecerint
peidra . Sed uenio ad a/ lia.qui de Creatione fcripftt Tnfmcgiftus. Duoifrfunt
diuinifiima in eodem Pct/ tnandro de Creatione , quemadmodum in Gene) i Mofis
teftimonia : unum quod quemadmodum M ofes folis ucrbis,cr locutionibus inducit
Deum operatum, fic, Mercurius,ubi in calce hbri,adnuratus opera diuina , in
laudes Creatoris os ape / rfiiffet,cum$ ex uarijs operibus eius collaudaret,
dixit : xytosuo A oya> trusi/ p-cdpivos t« otTX:Bcnedifius es, qui folo
Verbo eunda fccijti.Sic M ofes item ad unamquanqt rem te flatur Deum dixtffc,ut
fieret lux, fieret firmamentum in me/ flip aquarum, terra produceret, fierent
luminaria in frrmamento coeli: Et no fler di/; idnus Vates,yerbo Domini
cxlifirmad funt,ty foiritu oriseius,omnisuirtus eof^ rum. Agaofeis eandem
locutionem a ud Mercurium : idem Trifmegislus doeet^ fiiiffc Verbum iHui
mentale,intellcdua!e,non exterius refonans,ore,dentibus, Utf gpa formatum
-Secundum quod mirabile,^, ut dixi, ab omnibus Philofophis prt/ fipue
Platonicis ufurpatum, cr quo ucra rmtdi declaratur origo, efi apud eum , ‘ • i
'. 4M-: quodomnis rcrumentio , & omne cffr,in Deo fuit ante per originem
etforma, originaliter cr formalitcr’ non ipfa rerum corpulentia, fed
cfftcacu,plenitudine, t ldeaUter,Diuwuus. ldemfrrme,ac fi dixeris,iffie in
filice effc,per modum filicis, non per modum ignis,antequa fit excufus. Et in
feminibus aninalium,per modum feminis effe animalia,non per modu animalium, i»
dLt igitur infinita Japientiaiori gmaliteryac dwmtus,uchitqi in fuo fonte, cr
origine cunila continebantur. Eocfi ' non effatius mundus e nihilo, fed habui
origine uertfima, crtmcp antecedenti V uirtute,in qua cunila uirtualiter, ut
ficloquar,cffcnt congregata- Hocq eti. Quod peripfum omnia fiilafunt : Et
fmeipfo futium eti mhtL, quod fktium eti. * Aut,quod fitiunt efiintpfo uitam
fuiffe-Uoc pnfei Philofophi declarantes, indu/ xrrunt mundu archctypum,bnagine
mundi fenftbilis, dicentes hunc mundu fimu/ lachru illius atemi,perinde ac ad
origine,fbrmamq ; fuam eum referret:omnemq f naturam,fimilitudinem e T quafi
Diuirutatis partum, cr prolem afferuerunt.no/ dus autem quo cunila in dia
diuina ubertate ten erentur,no cfl omnino comprehen JibiliS,fed intelligi
tantum terrenis exemplis poffet-Hoc igitur omne indicans M er cunus, <y in
principio Pcemandri,induxit fpccie illi mundi xpyliv?rey •srfoV/ nctf^ofi^ux
prceffet in Aeternitate, ipfa^ Diuinitateicr in calce,cum eum bet
hedtceret.ccyios u,ov retura tpi/cris uxety isi: Beneditius es,cuius omnis na/
tura fuit imago.Sicut autem Mofes in primo capite Genefeos tota creatione com/
. plexus, repetitin fecudo nonnullis,qu£ prius omiferat, adictiis,fic
Trifmegijlus, cum in Pamandro late de tota generatione rerii fcripfiffct,itcru
eam repetitin ter- tio fermone,que mfcripfit hfos Aiyes-Quo libro
mka,proiiaofs,cr quapof/ fitt tejlari eande femper philofophiam,notionemq ; Dei
ftorwfje. Hic rccognofces ddgmata nomina^ Phdofophue Graea . videbis unde
manaritad Gracos, vis, Intcdigentia creatrix,w Chaos illis celebre .
Rccognofces totius Platonica Phdo' fophia fontem, dc rerum principijs . Itcrtm
maximi hominis affectionem uidebis eoeleflc corpus diuinu quidc cffejed fktiu
tamen , fcgregatuty ex aquis, no quinti1 quanda fubftantiam, ut PHilofophis
uifurn, qui fiibjlitia calejlis origine inuenire no potuerunt. Sic uero feribit
: oli f et mirreoyb^tos Suoy & cpi/ois Suar, i§X* T 'ivruy, o StJ{ yc/u
vi?,ygu epiuris, nguv/in, erceplct «j <f'eifiya- toavouy w(/ . &\p»
v> Saoy epvots, @ in pycta, avccyxH,\cj Tt Aoe tyuecoxotceo^lu/yaf oko%s
xnfoey ly «Gi/oxeu, kj vc/ltog nni/yicc M7rr>y,vctpoy, Jlvvauitifay yius,
ecvaduM <p&s xytoy,ygxvnayi i/<p' fc/ ijy^ots volas sot\{a,iij Slot
ncums Jhipaxrt <fva\oeS y/azropv.ct<AioptsCi>y j orraiy
a7recvo(t>y,\y «x«oaoxivccs(»y}ccfi</Uufi Stu ove tfaxtppx «5 ove Sapiet
Idiiti/iiaeSxief vyfa op.y.u,yti/f glT oAcey <f'iOfuQivfa>y}$
ecvccxptfeat&lvfttiy nni/yctlt oyctif J,»Cf aep' ovpecvvi
yvKvKteisloifi,(& (Jioi^Ttuf yv ecsgcoy luteus corfewoy.ivct. . ovv 4i*
AVGVST. EVGVB. LIB- VIL tvyfis xxaxi,ngu '$i*f&pm9*jrv\f voUy} curnQtotb Kj
7n&L^yn y> 7nVKvK\i«y,&VKvliJttq> «#>Wm Trnviuni titju i'
AtKKSK hot «fc ^ [4 ‘aS * *%& ** 'Tu.xjxy.n 70 $H&LXTiTjxcnv<Ax xfi
tgmTK^wyp^tyTffivxiXsP •miret caro fi \rca?o£<&, xfixvfr®', K£V 9
Trxrrosx tiHjnc aoip' ftXTXpl nxAiyyvrwwte <p euntis icar^icoAoyviJ toj t\
yu^ras rUf cySfirnty tts Ifyoy Silio V yrway.Qux funt,Gloria omnium Deus, c T
Di/ umUM,cr Mens N atura. Duiinu principium rcru De ut er M ens,cr Natura, ma/
teria,Sapicntia ad declaratione ommu cxiftens.prtncipiu Duumtas,Natura,cr ef/.
ficacu,fmeoperatto,cr necefttM,crfinti,cr renouatto. Erant enim tenebret infi
nitx in abyffo,cr aqua,cr fomtus tenuis,inteUigib\lis,diuina uirtute exiAentu
ut Chao-Sublata igitur c(ifanfalux,et congelata Junt,ac firmata elementa
inferius, ex btt«M dafub)lantia.Et Dij omnes ample oluntur, adamant $ Natura
feminalem. Cumq; omnia effent indirempta,cr incompofita,feparata funt leuia in
altum, git uia mi wwm»mii arena humida,dmifu omnibus per ignem,etappenfv
fomtu,utue/ hantur. Et apparuit coelum in circulis fet tcm,v Dij afoedibus djkorum apparen
tes,cum fius omnibus fignis. Et diflin£lus efl cum Dijs,qux'mipfa funt, er
c:rcun- fcnptus efi ambitus, acre circulari uago,fotritu diurno uedus Protulit
$ unufquifo Deus, per propriam uirtutem,quod imperatum fiut ei,nataq j animalia
quadrupe/ du,replilia,aqua'ica,uolucria.Omnis<p fatus feminalis. Et foenum,v
flores , om/ ntsqs berba,femina regenerationis in feipfts continuerunt, er'
generationes horni / num ad cognitionem operum diuinorum-Hxc et id gemis aha
Tnfmcgiflusjn qui ( bus clara e creatio totiusqi mundant generationis ordo ■
Primumq; ipfa prind / pia memorat, quod Plato in Timxo,Mofcs nofler
compendiofe,principium nobi/ . bfiimm,gloriofifimum,immenfa gloria,qua
gforificatus ipfe fuit antequam mu n Jus fieret, idem gloria rerum omnium Deus
, cr Diurnius diurnum principium, Deus cr Mens, Sapicntia,efficacia,ticl
cnergia,opcratio fcihcet diurna . Parte alui idem
NaUtra,materia,necejiuas,finis,renouatto,adde in his tpfam,fi m, energia. Vides
igitur hic principium mundi,quod Theologia noflra clarius expofuit,Men/
tem.Sapiemiam.Htc iOa Intelligentu , ac Sapientia , per quam fila funt omnia,
per quam Dominus fundauitterram,ccrlosflabiliuit. Hxcitem energia, ob quam
Plato de Generatione fcnbensjnduxit <A*yiSfyoy, Opificem, qui eam operatio/
nem efficcret-Kenouado autem CT finis fuit,<fi>d ex incompofito principio
fild funt omnia , formisqi di&nAa,mudus$ melior indu Hus.Quod quomodo
fiiufve rit,decLsrat,Jicut declarauit er Mofes. Creatio autem focilat mundum
inchoante, informem, incompofttm,exmdc mundum mefiorem, epulis nunc e fl,
mundum ue rm. Vtrunq-, mundum Deus exeam. Prior uocatur chaos,Hyle: ipfe autem
uem nmndus,rcnotutio. Natura primus fiut ccu rude principium , udis majfa
fecundi, perinde . 4»t perinde accreta,uenutiifimi paulo pofl futuri
uafis.Vtrunque Mofes, I n prino/ pio creauit Deus cadum, er terram .
Trifmcgitius docuit eum Verbo eunda fi/ dffe.Creatio fecundi mundi incipit apud
Mofen quidem jibi ait,Et tenebra erant fuper fidem abyfi, er Spiritus Domitu
ferebatur fuper aquas . Nam quod dixit antea, Terra erat inanis er uacua,ut m
Cofmopceia fiat expofuum,declarat,Ter tam fuiffe mbi^fiuffe inane, uacuum,
fidam e nihilo . Vbi ucro induat , Et tene/ bra erant fuper fidem abyfii : I m
innuit terram er aquas creatas . igitur etiam apud Trifmegifhim
preuertitur,terram er aquam creatam, cum ait. Erant enim tenebra in ipftabyjfo.
Hic itaque indpitd fecundus mundus . igttKr er Ouidius qua legerat apud Gracos,
canens poetice,duplicem hunc mundum celebrauit,ex/ vrdiens a fundamento,*?
materia fecundi: Ante mare,er terras, er quod tegit omnia,calum, . Vnus erat
toto Natura uultus in orbe, ' Quem dixere Chaos,rudis,indigeslaq; moles. Nec
qukquam nift pondus iners, congejlaq; eodem. Non beneiuntiarum difeordia femina
rerum. H ucufq; primus mundus,mfvrmis,indigedus,mcompofitus, iit dixere
feptuaginU apud Gracos, [aerarum l iter arum interpretes,cr Trifmegffas hoc
loco: Creatus f fligitur primas et fecundus a Deo,euidentifSimcq; Mofese?
TrifmegtBusidfcri pferunt Hi Phtlofophi,qui materia putarunt a ternam, er a
ueritate longius abie / tunt,er ueteris Theologia mentem praua interpretatione
obfufearunt. Afficis igj tur,ut Mofe dicente,Et tenebra erant fuper fidem
abyfii quod Hebraice hoc fibi vult, horrorem teterrimum,ludsabfentiam,iam
aquis, cum terra ( quia terra fo/ lum aquarii) creatis incubuiffe late i Etiam
fuper fide terra tenebra erant,quia terris incumbebant aqua, et ab aquis
operiebatur terra:Mercurius etiam ait:<rx.i voSXTrfgoy tp dc£u0sa:Tcnebraimmcnfurabilcsjn
finita in abyffo . Vtq; duo funt aquarum nomina apud Mofen:primum cum ait. Et
tenebra erant fuper fi/ dem abyfii : Secundum ipfum aquarii nomen. Et Spiritus
Domini ferebatur fuper aquas:Sicapud Trifmcgitium, primum nominatur abyffus,
exinde v</lo>f,aqua, qua dicitur in abyffo, ipfaq; abyffus fiiijfe .
Qucmadmodu item M ofes pofl abyf/ fum,nominat Spiritum , qui non potcjl iuxta
quorundam H ebraorum ineptiam rffe ucntus,fed uerus Da Spiritus, id efl, quam
alijs nominibus uocat Mercurius vdy,o-o<pleey, Koycy ,Mentem, Sapientia,
Verbum: ftc idem Trifmegiflus,vrnC/ Htt AvfJby,voipoy,Spiritus
tenuis,inteUigibiUs, videlicet ristvoifbt/ . Vt M o/ f es item ait animum hunc
ingentem, omnipotente, folertifiwmq ; fpiritum, fuiffe fuper aquis :paulo autem
prius tradiderat,quod etiam tenebra erant fuper abyffo: Sed tenebra erant,
fpiritus merachephct, idcjl,moucbat,agitabat , motum Opifi/ eis agebat :
Hcbraufr exponunt merachephct , alio iUufhiore uerbo , y zyMW
iAwnea^mmbaturiiGrads antiquifUmis, motus h creditus efl cr ditius Di Kft<rt
s; 4** ^ kVGVSr. evgvb. lib. tttt. xpi <rt t,diuil'io,diremptio.fic
Mercurius dicit hic in chuo fuiffc,uidclicetaquat»p tenebras, fciritm: Sed
tenebro uclut priuxtio lucis , ftiritiis uclut opifex, aqua ut tpfa abyfftis. Hic
ait in Chao fuijfe,dppcllans Chuof,ipfdm tem er aqux indi/ gcHam,wcompoftam#
congeriem , cui er aqux inerunt c r tenebro: Spiritus aut. i« ftpiens Opifex
[uperextdbdt moliens orbes. Hucufy Hebraica, A egyptia, L4 tina#
tkcologUydiuinc congruunLKdm O uidius,a quu prxclari operis fui aufri/ catus
efl initium,Thcologam fine dubio db hifcc M ercwrij libris,quippe qui tem/ fore
quoq ; P Idtonts iam ad Grxcos peruemjfent , edidicit . Habuit# a Mercuri o
totam illam creati mundi defcnptionan. Quod clan fimum cum alijs multis cjl ut
tn fatis horum librorum argumentum. Chaos igitur non erat omnium elemento/ rum
confufto,nec pugnabant illic elementa: fed duo tantum mifla erant elementa;
terra, v aqua,fic ab Opifice creaid, paulo poft dirimenda,omnium rerum terre/
ftrium ac ccclefium pri mordu: T crrcjlnum terra, humore temperata, moUeftfla:
Codcflium aqua,purif.ime, cr quadam diuina operatione, in xtheriam, aenam#,
fubfantiam extenuata.Sip# erant illic non p ugnantia,non nata, fed ut in fua
ori/ gine reliqua duo elementa, ignis er aenlgms inquam xtherius . Ndm ignis
terre/ feris natufdluerincfl omni corpori, nec folitarium efl elementum . Inejl
e tia aqux, qui fttis fope moibus incalcfcunt • V t igitur inerat aquis iHis
primordialibus uir/ tute er facultate xtherius ignis, fic inejl aquis , cr tem,
omnibus # corporibus i , fuus. Erant igitur duo elementa . Sed his ita admifla
, congenita cr conglobata, ut [unt nuncfcmpcr,altera duo,ignii,cr aer. Satis
igitur piper# erat duo creare,d quibus altera duo feligerentur, atque
elicerentur uuiftm, diutno ordine . Nam ut aqua fuit ccelcfks ignis origo, fic
ignis calcflis, pater, ac genitor acrix tenuitatis * atque exilitatis. Sic#
aqux creatio, duo fecum elementa traxit, caleflem ignem, et aerem. Reliquus,
qui in corporibus ef,no ucrus ignisjed mijlus,magU# corpus igneum , quam
igms:in corporibus ceu pars eorum remanfit, puri fimus in ditum fublatus
eUTrtplex igitur fuit, er triplexaMofe, cr TnfmcgiAo,cx facrarcut latione
deferibitur ortus. Primus efl e nMo,terrx,cr aqux.Sccundus duorum ali orum ex
hiselementorum,ignisc<xlc{lis,cr acris.Tertiusrcrum ex.his omnibus: ex terra
v aqua ut fubdantia:exigni ccclcfti,cr acre,altero ut patre gignente;, altero
ut matre nutriente,alente, multa# alia bona proflante. Hic# omnia bona ut ordine diwno creata,fic mirabili
defcripta,alteris ex alteris mirabiliter nafcen/ tibus. C u aqua igitur tria
funt derneta crratajpfa aqua,puri fimus xtherius ignis * et aer, qui latebat in
aqua. Hic docuere diuinitus Mofes et M ercurius. Prior quod ■ttbidixiffet
ftnritom Domini fefe agitajfefupcr aquis: quis agitatus, quxmoUtio. ftiritus
cffetfuperaquis,ex aquis, docuit flatim,qum Deusdicit,Fiat lux . Aihe( ria
fcilicct , folaris , pura , nitida . Mercurius autem , ccnitht </lu
<j>&c xytopr | Sublata efl, cleuau, afccndit lux fanda. Ea igitur fut
eleuatio, quod, ex aquis furuf, dlbefccnt afeendii diurno impetu ad regiones
fupemst »#»«. Luce m --r *** DE PERENNT PHILOSOPHTA. 41* MUm fandam uocat,ut
uidere cfitoto opere, caleRcm cr fandam: quod, ut ap/ paret ubiq^cr quod Plato,
AriRotclcsfcomnesq; item Platonici fecuti funt,ccdc fi ia lumina Deos, Deosq -,
feptem eodem libro feptem Planetas appellat. H ac igi/ tur lux fandt fupemas
regiones pura,nitens, appetiuit, feleda mirabiliter ex ar quis i Dco.Hocdams
explicans adiecit:ia(liopisO)y </!t orray xmxrn>y,<&
faecCTOunitvcJsCt^cnrofttapiirSv tx tAxcppa «j irfes.Quod efl:Cm om nia ejfent
indijlmda, indifmnda , crincompojita, fcgregatafunt lenia in altum . Hoc Mofcs
non tam multis uerbis explicuit, fed breuitatis Jludiofus, ipfam duntar xat rem
fidam indicans,quomodo fida jit, uno tantum nutu demonRrauit , quod Spintus
Domini mouebat,opcrabaturq; fuper aquis. EtSolomon,cum \ob,tefln tur eum fiper
aquis cale Re orbem extcndijfe.Cemis etiam jul loquitur,quemad/ modii Grxcc cjl
in GenefcTerra erat inanis, cr uacua, acpxros xkxtxx/
xiuxsos,inuijibilis,iticompofita:omnia enim incompofua, nondii elementis fepa
ratistdeus autem feparauitxthcriam fubjUnttam,prxcipue Solem,isfcparauitae rem.
Elementa igitur denfiora, grandia docet remanfiffe,terram et aquam lutuleit
tam-Hxc omnia cum legiffet Outdtus apud Grxcos,ad uerbum exprefit. Nam calo terras, er terris
abfeidit undas, r Et liquidum [piffofecrcuit ab aere catum. Aftra tenent calcRe
folum,firmxq; Deorum. TrifmegiRus enim priorjos Deos dixerat: j (gu Rtolvec/mt
xec TxftipSot- iy omsopsut omnes Dij amant naturam feminalem.Paulo inferius:^
oivfxuQStyKVK?i.oistwfx,(& 3tol rxtsiy xsgtop iJlicuiffafxri/ ttwct.Quod
ejl,Et calu,inquit,apparuit in circulis fepte:cr Dij in firmis ajbro/ rum
concedi. Vides firmas Dcoru apud utrunqwt autem Ouidiits canit de terra
ponderibus librata fuis. Et frefft ejl graui'ate fui:Sic Trifmejpjlut,(& tx
JSxft t tef vyfq.xmLtoTBi/£i t oAwp (AttofUrStrraip . Hoc ejl , Et grauia
fundata funt fuper humida arenam, ignicmdts fcparads.Quxfo igitur in/ jj ’icc
et obferua,undc nati funt Dij quorunda Philo fophoru, ftderwex aqua uidcli
eet.Q uanqud ergo Mercurius Deos eos dixerit, fidos tamen et ortos in tempore
ufferuitiortos aute e^aqua.Habcsq; quo in loco habuerint aRra . Vtautc Mofcs
fecunda dic creat aerem, innuitur aute per lucis ardorem effidu:fic
Trifmcgtjhis, tUo igni caleRt, flammidi fiperms,afferit fida fuperioris^c
inferioris aqux Juti ftone:&-fublato fupra mare et terras aere,alteram
diuifme, ac quafi feledionem efjrdam Docet igitur leuia fuperiores locos
appctiffc,grauia in terra, ut in findi meto remdfijfe^rt/pl -r oAtoj/ 10$
ivrvy,Kj xvxx. fiptXtrBivrooy -av\si pxri oyuofi:{gu,cuflis fegrcgatis,et
fufpcnfts,ut uento firretur. Pojl luce crea tdjUkalcs eius flamas,aquis et
terris inucdas,ajuas quidein aera refoluiffe, pojl eas abadas,ac
di(folutas,eode ardore grauidaffe ac tu efficiffc terra,et ex cius ute 10
pkntas, animalia^ cxtraxijfe^tacite pcrbibqit Mofcs, proponens eu reru crea ’ l
Dd x tarum 4*0 taruntordinem,CT effrfos
res memorans,prius caufis memoratis, ut hoc quod di ximus facile intclligercmus
■ Trifmcgiflus autem plane, crcUhre declarat fulcra coelestia, qua Deos
uocat,ad im penum fibi dat um, protuliffc feras , quadrupedia *
ferpcntcs,aquaticos ,cr uolucria,& quod antcceffcrat,fanum, herbam, finges:
ecr«xfc c/lfc QioStPsx <pl ii/lixStPvvxutus rb rnpostaySii/ cti/7 e tytytTo
St/fix TtTf<vro</lx,(& ig7mcc,(& twJlfX ngu. 7rJiv«,xsfa 7raart
(nsofa. w<ratcfoi , tyStyofroS , ai$ ? securi j ^Ao#s.ex quibus apparet
Jlcllas fitiffe antequam herbida coorirentur ubertates. Quemadmodum item Mo fes
docuit imperatum a Deo,ut terra non modo uirores omnes produceret, uerum etiam
eos produceret, ut femen continerent, ad fimilcm fui propagationem ,ftir/. pisq;
perennitatem :fic Trifmegislus , ra. aurlfuXTec nxAiyysnxicei ift eevTJis
lo-arif(ca?.byvy:Semmx regenerationis in ipfts feminarunt ■ M ofes au/
tem,Ligmmqi fidens femen iuxta genus fuum. Quibus omnibus apparet denus»
Creationis repetitus ordo eadem ratione, atq; tenore, quo fcnpfit Mofcs, cr quo
nullum in omni natura uidcrepotefi animus meliorcm,congrucntiorem. Apparet item
quonia Latini,ty Graci feripta Trifmegi&i hac fecuti funt (Nam tota gene
rado mundi apud Ouidium ex hifce libris fumpta cfl)apud Gracos autem cr Hc
fiodus,et Orpheus,ut docebo,exinde Philofophi firme omnes ante Ariflotele, uct
ba cr res illius libri decerpta,Ubris fuis inferucrunt,hunc autorem cr antiqui
fi/ mu effe,ct[ummxapud omnes mortales autoritatis,cuius Theologia amplexi fmt
, V comprobauerint omnes Grad-ut hinc facile pofiit intcUigi, quantus error,
<| inaudita fuerit temeritas Simplicij, qui Theologiam Aegyptioru, qua
maiores fui fumma ueneratione coluiffent,ta turpiter appellant fabulofam.Sed
alia profequa A tnur ex Trifmcgifto,dc Creatione,utfutiunioru Philofophoru
clarior mfolcnda, qui fibi fapientia laude ex inuentioncnouaru rerum optantes,
qua maiores fui, i quibus genus,mores,fcrmoncm,urbef,domos,omniaq; bona
ipfihabuiffent,jlulu. temeritate, grauifmam eorum autoritatem in affertione
creati mundi,reijdentest fequi noluenmt,fed pauci omnino ■ In libro, qui
dicitur xpeet "f.quod nomen ude turin T imaofuo Plato fecutus:Nam
quemadmodu et PUto de 1H0 fuo cratcre,fte is loquitur:*. fccTHfst /\ ycty
7r\v$w<rccs jirv,K»tvs\tt^</lovs KVfVttet: Quod arbitri j cratera repletu
demiferit adhibito pracon^Mirabditer fatetur om/ n ia Deum non manibus, fed
uerbo folo jedffe,qualis efl Theologia Mofaica,fic U brii exordicns:t7rf<AH
roy nxnx Koryoy \iaroiti<rtcy b e/btfU2spybs ev\ig <rly,xfacc Aoya.id
efl,Pofcaqua mundum omne creauit Deus Opifex, non ma nibus,fed uerbo.
Progreffus inde profequitur,cuidcntifiima pedaris fui, fuaq; tta tis
fuperiorumq; feculoru ufj;ad dduuiu,primosq; Aegyptia gentis progenitores
fcnfa.Atqi quaji profridens recentioru Philofopkorum impietate,hortatus efl fi/
lium Tat,ubi de homine creato diffcruiffctjn hunc modu:iiH<flvrvTi eu t
Ixvop T*x iraosif lurui «£ Jliiuvgyi t« </lv/uv§y>nucix.yiddicttx Nunqud
o 4« fh Tdt,pmesopifkia fuo opifice.lUi
igitur plane feparant creaturas der eatoret qui mundum nunquam a Deo acatum
contcndunt,priuantcs opifice opificia , fe/ wgentcsqftdterum ab altero, illud
ucro praelorum e fi quoty tcfiimoniumfmulli mumfy didis Prophetarii,quorum i
ndcfifie uoccs canunt, terminos em maripo t fuiffe,tcrram fuis columnis
JUbilicfi mok ut in tternum moueri nequcat,firmaffe. Quis,inqutt,qui,ofl S*A«tf
Mtavs oftss jrtf<6cA«Jj/;Ti'j o yiy axsfis! yeJf ti$ i Txi,vosnuy 7rxvTtoy
rsoi rr»S t&t <Ai<rvrcTH::Tcrmi nis,ac definitionibus mare
circmfcripfcritlQm terram firmauerit, ac flabilierit i Efi enim aliquis b Tat,
horum omnium Creator c T Dominus. In his confirmatur Creatio mundi,et
Prouidemia,ut nihil fit in omni mundo,quod non habeat xtcmx Prouidentia
rationem. Sic cr Dauid cecinit de mari: Tcrminu pofuijli eis, quem non
tranfgredicntur,ncc conuertenturoperire terrlEt I ob,ut ab eopene Mcrcu rius
uideatur accepijfe:lndicamibi,vbi eras quando ponebam fundamenta terra * QMS
conclufit ofiijs mare, quando erumpebat quafi de uulnaprocedcnstCircum/ dedi
illud terminis meis,v pofui uedem,cr ofiia,cr dixi, vfq; huc uenies,etnon
procedes amplius, cr hic confringes tumentes fludus tuos. Mercurius item in eo
qui inferibitur Quod Deus inuipbilis,fit ex operibus manifidus, inquit, </li
&7Tifi0XH,<& <rvsx<riS brxtrrcey b
Sibs.Prwcipw,coplcxus,confifientia om tuu reru,Deus.Sic quoq; in eo,que de Bono
in fcripfit,materid mundi, qua in iHt deficationefeledione^ rerum, Jubfediffet,
ab opifice Deo dicit corpulenta effi/ flam,confohdatdq; in orbicularem firmam.
Quale Ouidius de eodem Opifice: Principio terram,ncnan aqualis ab omni Parte
firet, magnis ffieciemglomerauit in orbem. • Trifmcgiffos autem : & oo-cy
hy t/Ayc vuroKuycivoy tS t ceu* Aova ii Trcey '0 TrXxHf
<rtoyuxrroesQi,H<rAt,& byxiors vrbtfot o-cjxtt fof<AU:Et qui
tum,inquit,matcrix fubfidens ejfet,id omne uerbo fuo corpulenti! efficiens, cr
in tumore ducens,orbiculare ficit. Quis non uideat Ouidiu,ut reliqua omnia,de
mutt di ortu,fic item de fyecic terra, hinc didici ffcf illo etiam elogio
Mercurius mundu prodidit creatu,quodfolituscft multis in locis Patrem uocare
Deum,ipfum munr Aanu opificium,Partu cius. Quid quod in eo libro quem inferibit
Mens ad Mcrcu rm,contra eum qui contendat Deum mifibile, imo uero maxime
uifibile afferit, ex operibus,quibus creandis idcirco incubuerit, ut maiedas
cius clara ficretfaopx ros 0 r/j «v-? epxn famfes; <Pix fro,7rdrrx vrol*
o*,lvx PtX7rbyrtay*arrbii BPti?rvs:\nuifibilis,inquit,efi Deusf Bona uerba
quafo-Et quis efi eo illujlriorfOb hanc unam caufam , eunda c reauit,ut in
omnia bus rebus eum cemcres,Hac bonitas Dei,hac cius uirtus,uideri, apparere
(fc eum per omnia. Sic ille . In eo quoq ; qui dicitur H yrmtodia, cu
precaretur omnia,ut fu lendi! agerent, fic dixitinifaoo yetf vyiyuy t oy
ktIo-xttx t« wavrct, rop Wnfxrrx ynyfS ov ptvoy Kp^wnitt^VMnxfxirrx at -r
*Kixvx ^ Dd ) rby^VKU 4 is . Vir. £ yXvKXJ VC Au§ asrny e\nwpfy!nv, lyu aoUmoy
yxsipyeyis r{t& t/ltXTfOCpHy, 'ref t7UTXfcCVT«7TV^ CpXtt/iyCU U{ 7IX<my
TTftOfty Stolo-" rt Hffa cw^§(iiTS0K’Qj^[un^lAwktmii enim fum qui eremi
omnia, qui ter/ nm firmuit ac fixit : Qui iuj?it aquam dulcem , ex oceuno 'w
umuerfm terra / rum orbem, flue qui habitatur, flue qui non
hdbitatur,exiflerc,ad alimentum: QJf iujfit ignem apparere dd omn s
operationes, Dijs cr homimbus.Hucufque Me. bflcnflum quoque fuperius, locum
illum nobilem in Kepublicj Platonis, quo qua/ fi pifor naturalis dicitur Deus,
potens omnia facere^qux piflor effingere, fum/ ptum effe cx Mercurio,qui ad
Afdcpium feribens : urx Tstf ySGr xin&{u* yextpw ifist sm zpKvby ttoihQci,
ngu Stis, u$a y»y sm SxAKtr&y, vgi cwSfccsnss t&xrx xAoyx, t&crx
«4vyx. ^ef <A'StS> &<Aiwxr>p rccvrx 7tciay,u rns iy volas, uffi
xyvotxixs rrts v>y Stoy. Quxfunt, At pifiori,inquit,licebit c r certum
faccre,CT Deos,& terram, C rma re, et homines,bruta’que,ct exanima. Deo
autem impofibilc erit hac faceret ofin gularem infaitiam,cr imperitiam erga
Deum. H xc er alia multa faripftt dc Cre/ athne uetuflifl.imus Theologus
TrtfmegiSlus, cuius, ut dixi, Theologia flut ma/ xime in caufa,ut uetujtiores
Grxci, de rerum primordio loquerentur. Cuius libros ho fac cum primis legijfa
Platonem, dogmata cius in Timxo ex his defampta, te/ flantur.Quorum quadam ad
exemplum nunc re cognofaam. Principio quam cre/ andi mundi caufam Plato p
ofuit, amplexus que maxime efl quod diuina Bonitas, in quam non modo inuidia
carere non poflit,fed qux cupidijSimafit benefaciendi , Vttrcurij fuit prioris,
cifius extat liber de Bonitate Dri,horq; unit ucrum effa eius joliq; ei
congruens, exteris incomunicabile nomen tejlatur. Totumq; de Bonitate apud
Platonicos dogma,Trifmcgflifuit.Verba Flatonis [unt,Dicamus,inquit,ob quam
caufam conflitutus rfi ific mundus, db eo, qui cum confhtuit : ayx&oS Jty,
Bonus erat uidclicet. Mercurius autem in Cratcre:xyxSo{ wy, yovu yotp rir*
cM/«TtTaxt{/,«St Asoi j riw y»y xoryitOd . Qtjtwi efl. Cum efflet bonus, boe
enim unu in eo cxceUitjtoluit terra ornarc-Secundu dogma de cratere, ut fupe
riusmonflratumcflin Timxo Platonis, quem mundanus opifaximpleuit animo/ rum, cr
de quo Plato: ty&rny rovrrccrrbs^vxfiy ttifxyrvs tyieryt: Ju quo mifaens
animam uniucrfalem, temperabat : fuit edam Trifmegifli, cuius efl li< ber
infariptus Crater,quaflittanperatio:m quo fle loquiturii&tfytny i rtxvcy,
TVToy iy yicra rxis 'flvxpus, x&Aoy UfavSsxi, ycfa. ed-rty \<f)pv' xxro.
npXTHfX (jStir yXf 7r?,9fu<rxs rovrey xferimy^, tflis xhpvxx, XffA ittiAwo-iy
otvrw . rotis ruy ew&fu7rtoy KfCft/lscue rxdlt Bxrmcroy nuufnyH (fluuxyfyH
a 5 rovny 7iy x^Xth^x.h 7rts%vts<rX, ofi «vtAtt/x» yrgos 7 °y
ufirxmy^flcurrx rt y Kpxripx. qux flunt. Voluit o flli,hoc in me itum quafl certamen animis ponere. {pfm'qqe
cratcr<iflatuit plenum, demiflitqt w.. ..j * -« " rtMita • irihibito prxcone,iufiitq; ex eo cordibus
humanis talia:T'mge,m>terge te ipfum, qui potes, in huc Cratera, qui credis
quod rcuerteris ad eu qui dcmifit cratera. Sic Ule- Acceptus ejl igitur hmc
Crater ille Platonicus,plemis et ipfe ammaru,fieut tflc Mercurij plenus metis,
fapictix, ad que per precone opifex Deui ones animas, in tutant ,ut quxfe
imerfcrit, accepta fapictia,reuolet adfuperos,Similu diciitur uiTi mo,ut uidere
poles. Qutetid itia ipfa anima uniUerfi,qua in ilb cratere ntifcct P U to,a
Mercurio fiipta ad uerbu e(t, cuius ad Afclepiu hac ucrbafut:ovx ttKVtrxsty
<iotiytyio-ip,oTi ccnio nias TrctvTcsyTf&o-Ki xl^lvyxi xlrrtf Nonne
audifli in generibus, quod ab una anima Vninerji,omncs anima cxijhnt f H xc
iUc.Dogma quospdcmudano opifice,et hoc ipfum nome </lyy.iBg}b$, quod
ejlinTtmxo Platonis areberrimu^enit a Mercurio: quod ut clarii relinquo.Prx/
Urcaqiu Plato in principio Timxi dc uchiculis animx differuit , manarut 4 T nf/
mcgijh Verba Platorus junt,ro£y </C xZ dJlvvxroy nxgxyt/ yta&xi Tu.JlixJ^mby
Aoyi<rn'ey 'idvJlt trovy yty ty 'fvyv, '/•t >y*y <f£ty srtuyxri
avvisets ,rb nxy fvvtrvnxivvTO : M ente uero adefie cuiquam fine anima, non
licet, Qyam ob caufam, mente quidem in anima, anima in corpore in/
tlufa,uniuerfum omcpawiauit.Hxc Plato- Tnfmcgijlus auteincoquiinferibitur KMfS,
Clauisi^ft/yu Jt xr Spei an dytixxi Toy t pirus oy t 01/70 y. 0 vct/S ty r
a> ^dyas, b Aoyos iy xi * V vy» 'ty ras xuyxn, re 7 TVtuyet <Ai hk{
t^txcp\t^asy<3 xf7xgttiy,(£ xiyxro;,@ Kivti re fpaoy <£? cberatp rpcusoy
riva BxsK^.Quxfunt,Animaaute hominis uehiturboc modo, M ens in ratione, ratio
in anima, anima in corporr.spmtus autetrafit per ucnas,et arterias, et [angui
He, et mouet animal et quaft portat. EjUtc apud Plotinu,cxterosq; Platonicos,
et ah ud uehiculu igneum,quo animus indutus, circumambulet mundum & coelum
■ E/l autem hoc uchiculm uejlis illa nedarca corporum gloriftcatorum,Qtiando
fui/ gtbunt iufti jient Sol m confredu Dei. De eo fcripft eodem libro
Trfmcgijlus e <A l mus nxSxpbs ytrdtctyos rSsy ty^t/ycercoy aiy epvon
ocay.cn os 7sv/ fivv AxBdy.tr as, jrtpeaoAti wtxrrxrdvei/. Quoruejl
LatinefenfusMens. effeda pura,ex indumentis diuina exijlens natura , igneo
corpore afjimpto ambu Lu omnem locum. Locutus etiam Tnfmegiflus prior, ad eum
modum , quo Plato , quod impofitbtle fit mentem fine anima exiftere in
corpore,Eodem libro: iuPvwt rxy yxgroy vovyty y*lva> ermycert yvytoy,xvrcy
uaS' xOrbytePpxo-xi: tmpofibde r ft , mentem in humano copore, nudam ipfam
perfe firmare . I Hui. quoque dogma quod multis in locis de tranfitu animorum,
prxeipueque in Ti/ nxo extat apud Platonem, palam Mercurij eft -Inde primum
fluxu, inde Pytho/ gorx Platomque defumptum, fvrtajfe non qux ipfi probaffent,
fedqux apud ut/ tuflioresuidi flent affirmantibus. Ac Plato cen fuit
quemadmodum a Mercurio di/, iicerat puras animas feu mentes reuolare ad aflra ,
impuras m fecunda mu re/ veru ad corpora, primum queeas fieri fxminat, fin
impurx perfeuerauertnt . Io ; . Drf ■* m Krty, 4*4- : VIF* * in tertio
reditu,tranflre in corpora brutorum, donec earum peccata expietur- Nl& »
curius utro bonas ac,pura( mentes fieri Deos coeleftes. de malis hac loquitur
ad Afdepum, Nonne audifli, inquit ab una Vniucrfi anima, cuneas alias nafcii
TSTCop Tplwp 1& J '4-VX®y 7T0?tiCU HiTx£oA«L.TUl[/ /Xfc(/ JClf tuH 71
fcVTtf ujji ro ivxvTiopiCu tiky ig7rvTto<Aasv<reci , e{ XvvJ^ct «f
^tgo-oHx, cu <fi ^iraixi a j 7ifHv<x>ou Ji ckglxi «5 cu/J}^m7rovs-,d
f/£ eur@fU>7TJXl,7HS eC$ixvX01£g k^OVOXI , «} <Pk'iPOVX$ IXkTxGccfcOVTXt,
tiroc ovrtoS u STop3iupx?f '0t' X°f 'iV0V(rl:H4r,im igitur animarum mult£ funt
mutationes, quod alia in fortem beatiorem, alia in peiorem flatum recidunt,
hum]repentcs abeunt in aquaticas, aquatica in terre flres, terre flres in
uolucret, acria in homines. Humana jitta immortales, in Damonas mutantur, tum
in Deo / rrn choros abeunt- Sunt autem Di/ flella-Hoc dogma quanquam ucritad ,
CT di t Ais ipfiufmet Mercurij efl contrarium, nunc tamen mihi fatis efl,
oftendere Plato nis Theologia omne 4 Trifmegiflo fluere, ut appareat huius
feriptoris antiquitas . t-* u • . , i1. *% i % » * i ~j i\v3 -• Orpheum
adorafle.fccuiumcji efle Theologiam T rifmegidi de conflituiione «mm di.
Minores aifirmalTe que prior Orpheus prodiJiflet, Primam Theologi* pa rrem apud
Orpheum ,eflc laudes Creatoris ztrrni, Cipicmi&imi.farcundilsi» mi.Omma nau
eiTc ex futcun Ja Cipienria uerbi diurni fecundum Orpheum. Se eundam
Theologizpartem ede de Chao,ncmpe terne &aquzcreatione,po8 quis ex eu
creat* £ini iormz rerum. Similem ede Moli Orpheum in hac crea lionis a fs
ignatione. Phaneta ede Solem.apudOrpheum: Amorem ipfamdiuinj ipfam
fapicntiamcrcaudi cupidam .Ex Chao 6t Oceano nator e ITe Deos.nem pe lidcra
catlcfha. Capus X» Pofl Mercurium Trifmegiflumfupereft ut alios ueteres Gracia
Theologos cu Theologia Mojis confentire,cr eadem atefl Trifmegiftum de
generatione mun di fenftffe,acfcripfiffemonftremus.Efl autem primus fame ficut
Trifmegiflut A egpitiorum,fic Orpheus Gr acorum Thcologorum,in quem
fubfequentes P htlofo phos omnes pracipue Pythagoram reftcxiffc, ipft una Graci
uoce tegantur, ut ordo Theologia , talis per omnes atates extiterit : quod T
rifmcgfflus primus qui maiorem Theologiam audi(fet,ut uetuflior, Aegyptios
docuit:ab eo fluxit ad Ph<xnices,cr Gracos.Rcuocatur aGracis ad Aegyptios,
ab Aegyptijsad mcuo/ res quofdam,fdmam(fa celcbrem,certamq; in toto terrarum
orbe (dentia, qua cu feculis pauUUmfuccedentibusobfoleuiffct,in libris
remanferit Quocirca, eadem omnia funt apud Orpheum de creatione mundi, atq;
Trifmcgiflum : nifi quod cr fuperflidonibus, magicisq uanitatibusfe dedidit, cr
carminibus defcripfitobfcuri usjnuoluens quibufda ambagibus, qua clarius
Trtfmepflus docuiffet. E fltfrdu/ plex apud eu Theologia:uana quadi, cr
fuper{litiofa:altera diuina,fufpicieda,de fontibus Aegyptioru(ad quosfe
ueniffrjacerdosq eoru adtj fle, te flatur ut Argoa nautica )pro fluens, vt
igitur Mercurius Murus de ortu mundi, opi fice rius,fapi/ entii,gloriam'q ;
infinita prius memorat,i uera mundi prapotcntity caujfa filici/ ter aufl>icatus(quod
item cr Mofes antea,poflca Plato,qui cr bonitatem Dci,cr Idam
mundtflpfsmfeilicct dium Sapientiam cauffat a[dfcit)fic Orpheus qua/ dam . 4t*
im diurni fiima carmina dc magnis illis ante conditum mundum in peflore dtui
no, et in palatio louis thcfauris,cecinit,Tkefauros abditos,ct arcanos,
palatium $ I ouis,in quo eunda bona continerentur, appellans,quas I deas
Platonici,noftri Sa pientiam,®- Verbum,ficutitem Tnfmcgiftus,in quibus uero
mundi latitaret ori/ go.Hxcq; carmina etiam ab ipfis Platonicis proferuntur. .
Ovnuse ov y 7rtcv7t <Auf Tmhiy yi?7Tj tTvy$H AiQty.Q' "XbfiHSyiu/C
vgetvi ayhctoy v4&J. POVTB T K-JJQVytTB, yxcHS 7i i&Kt/</ltOS tt/f
H. Qxi cti/otn yctyaS, xgii /mite tk§ rcc§ x ycuns . Kcu 7mte(aot xgu mmot
ccwef arrof ) «Ma-n TTKirrte, pecong r K$&ytcni nintcpiS Stouvcu,
bosx'f^wyvyce&-nc,yffi vsipoy ooscetnifa %y, riyn&tee,(lu/os </T yvt
yccsi& o&g i -mcpi/Ka. 1 Zfct/f 7»j>»Ta{^(/t7s,^cV{ vsce-ns
ccpytKifcunrog. ..>3 Ztv5 Ki<pxA» (ivs
y!i<^x,<SKioira.7rcur7KrriroKTtaU 1 'Z.wsTOV^nlwycu.HS
7%.,f(£vfxrif*sifotrnst ;J Ztvj JUxtn Mvg, (wg nimS brcurraiy cc?yiytnMog* ‘
ij/ KfdTos,«: </!cduooyyfut7o,Mtyccs «fX0{ kntunmyi E^/ </fe' (/'t/wtf
JSaeosA&oy <£ rceJ\ rrcclrnc kvkAh-txu. Pt/f Kpu vfltogyiyu ycilce,t(gu
ou$H£,vvf v i Kpcc w/wtf ♦ reurne yotf yv&yos /aty&Av 7«</lt Jimyaai
k&tou, Qtue quidem oratione foluta reddam,ul fmt clariora. \ fuerunt
yinquit,intr a iouem,cum umuer{o,atberiattaflitat,® coeli praelard fublimitas.
■t irnmenftq; maris,®- telluris inclyta latitudo, Oceanus'^
ingens,depreffac^tartara terra, ' flumttiaq; ® ponUH,fmefine,® citera cundt, \
Immortales omnes,beati DtffyDeafa Qua fuerint exorta,®- quauentura fcquuntur. Hac
inuentre louis rerum compago manebat, j luppiter ipfe ejl primus, luppiter
ultimus idem. . luppiter ®-caput,mcdim<fr,®- eunda louis funL luppiter efl
terra fundamentum, cabqi micantis. i.v ; luppiter idem rex
cunflorum,princtpimq;, . ; Vna poteflas, er D eus unus,magnus ®- autor. Vnum
efl regale corpus,in quo hac eunda tenentur . Omnia non ^ hac in domibus louis
magni iacenu W • Di t tn 41* AVGVST. EVGV9; LHJ. VIT. En Orpheus JppeVat,aut
multis fcperationibus o8enfurn,Diuinitatem Uetuflifofr tuo nomine Ionem . E fl
enim lupiter , Philofophis cr nojbris congruentibus, per quem uiuunt omnia-
ld,inualefcente idololatria, antiquaq ; religione obfolefcente, Homcn hominibus
attributum. Audi igitur diuinam,pulcherrimamq: ; Theologiam, * quantwsq;fit
prifcorum inter [e Tkeologoru confenfus refyicr. Ornua in utfceri / n but J
ouis,id ejl,SapienU£ ibefauris,mcntc capactfitma , ac [cientia eunda exti /
tij[c:ln thef auris Ws sternis antequa crearcntur,cunda latitaffe . Eoq; res
ante/ qua crearentur, erant ut altero mundo,qui appellatur lupiter, ab alijs
Verbit Dei, prolificu,fcminalc,uocatur Sapientia,originibus rerum
fcccundifima.Nec res(ne forte dccipuris)creatafunt cnihilo,id cjl, nullo earum
primordio antecedcnte.fel antecefot mundus iHe,formarum,mcntionu,rationum
locuplctifiimusjapicntix, ratio uberrima,dttifima rerum aula, unde et potuerint
quondam, CTpofi)U,cum libuerit, omnia depromi- Hoc receptaculum , fedemq ;
eundarum rerum , nomine mortali uocat uterum, ut etiam in noBris literis ,
uenter aut uterus D eo tribuitur: Ex utero ante luciforum genui tc- Appellat
item regiam aulam,palatium: In pala tio louis cunda^etheriam uaflitatem ,
coelum [ublimc candens, pontum, terram,. lartara,flumina: Deniq; Z? ipfos
beatos Deos,antcquam crearentur, ut in [ua ori/ gtnc,foi[fc:Pcnndeqj illic
iacuiffc, aliquando in lucem prodituros, ficut in origine j ua [unt omnia-
idcirco Deus omnia cjl, ut 4 quo nata, er ex tbefauris fuis deprorn pta eunda-
qui producit,inquit no8er,ucntos de tbefauris fuis. In iUa diurna re/ gione fontes
funt omnium rerum, nihil fidum e fl quod non fuerit in iUa lati fima Sapientis
auh,nobilifiimxruformarm rationumcj; plenifima, opulcntifino re/ gnoiundc rebus
origo, etiam Dijs beatis foit - Ecce igitur ea qua Diuus Paulus de filio
Dei,diuina Sapientia (libet enimfcpius commemorare, ipfa ratione co^entfi
utpnfce Tbeobgix maicBas,quam maiores ab origine mundi continuatisqifuc/ ce f
lombus accepi [fcnt,jit clara)Vtconformetur,inquit,in agnitione myflerif Dei,1
V Patris er Chrifti, ty u> «<r» jrwrts ot Biitraevfoi 7*1 croepices,
yvud\us K7roKfv<poi:ln quo funt omnes tkcfauri fapuvtia,ct intclligcntic
abfconditt,lati/ tantcs-Agnofcis confcnfumSSiquidem totus tUe rerum numertisin
utcro,aut p a/ labo louis apud Orpbeu,funt omnes thefaurt ftp tentu, cr fcientu
abfconditi,ar/ cani-Et qui apud noftru cjl Cbri)lus,apud Orpheu lupitcr,ut
fepeprobatii,pro/ babiturefi magis :ldemq;nofler Theologus de codeIoue,(fic
enim etiam Hebraici uocatur lehouah(os t sty unciiy -f fkictopccTV,7r§toTOTOKOt
7rctlcrHS kt i<n «j, 07i y/ cujTtp \.K7i£fH to murree ice yr -nis cerris,
KjrveuSi^ ynf, •zve bpamc,K] ree io§XTtt,urs.^oret,Hn\ k v e/«T>m j, «-n.
ctpypu, «n. 'Jffvoicu-iTve 7iceAr7tc Jf tou&,Kja$ ourny t ktisvu-, «arris
tfb 'rrew r<uy,ngu. -ree murree <jv cdrru <nu>tcnKi , i (gu odrris
Xb nupeeAii 7*1 ix» »Aw<flCS;Qm cjl, mqaitjimago Dei inuifibdis ,
primogenitus omnis creatura, . vr* * % Ji V *• V* • 4** quoniam in ipfo condiu funt omnia q ua in
coelis ,cr qua in terra , uifibiia , ©* uuiftbilia, flue throni , fiuc
dominationes, Jute principatus, f ue potcjlates, omr nia per ipfum, er in ipfum
funt creata . Et ip fe ejl ante omnia, cr omnia in ipfo conjijlunt,w ipfe efl
caput Ecclefix.Hxc noRer Theologus, re frondente fibi at pud omnes ueritate,fed
aperta magis, nouiflimis feculis. Vt ergo dixit Orpheus , \ouem ejfe primum:fic
noflcr, fui ffe v efje eum ante omnia,cr primogeniti. Vt Sle pradicat omnia intra
louis arcana latitajfe,qu at poRea proruperunt in lucem, numerans uiflbilu CT
inutfibiha,tcrrcRm er calcfta,multus<fc e fl in catalogo r& rum
terrcffrium,quantus noflcr ut perfidior, fapicntiaqiinfhuflior , in catalogo
calefiium,cr impbilium:flc ipfe noflcr per cum eunda fuijfe creata , contentus
res tcrrcRrrs,ut notiores,uno nomine figmficaffe: res autem calefies
occultiores xpericns,inflansq; declarando nominibus eorum prolatis. Quosq;
noflcr nomina tftp uocat tkronos,dominationes, principatus, potcjlates, hos uno
nomine Orpbe^ VS,Dcos beatos, pocticeq; addit, Dcascp . Nr uter enim fexus ejl
apud Deos, ut ut troq; poflint appellari. Sed dignius noRrafemper Theologia,
fexu mafculo.Quod ergo Paulus,ln ipfo er per ipfum condita funt omnia:Et, quia
complacuit in ip/ fp habitare omnem plenitiulincm:ejl quod magis poetice
Orphcus,quod in eo an / Uquam crearentur, erant calcRia,ci terrcRria,perinde ut
in arcana fapientia, the fxiin,fontcsq; reni: Vt in utero aut palatio,
duifinuq; aula . Quodq; noflcr alibi , Vnus Deus,cr Paler Domininofln lefu
Chrifti-Orphats, Vna PotcRas , unum Kumcn , unus omnium Princcps,Vnum corpus
rcgium,\n quo omnia . quo uel tofum mundum poflis fentire , qui fit quafi
corpus , cuius animatio uisq; fu ipfe Deus, uel perRatin eo quodeeeinit , omnia
in utero louis fuiffc . Quare redditur omnium rcru ralio,quas conditas a Deo
memorat sio fessum refert cum,ignem, if\uam,terram,maria, calum, nodem, diem,
fontes, flumina , plantas, animalia •ereaffe,quufcilicetm thefauris frus, unde
facile depromi poffent,UtUabant. Erat adeo fapiens, c t folers,plenusq; remm,
facundus'^ conditor ille, ut quidquid cu , ferctfeccriteoq ; dodiflime,z 7
duune fubiecit Orpheus: Vcuritc -ni (Ai Kgtrjxes wS/S epx& ’vg 7to Mt ttjp
k?x<Aihs 7SfocptpniJ 7rrAt/3t<rxtA» f • Cunda hac abfconfa latas eduxit
ad auras. Pedore mira fuo proferens, cr fida fuperba. :'~"t Ejl item hac
omnis Orphei Theologia,ea qua tam uaria , multiplex q; efl de tdeis apud
Platonicos:quibus fi ucrumfenfum adhibueris, erunt urra , crdipix qua recipientur.
Siquidem er Mercurius adhibuit mundano opifici u<Ao; xpyyrv/ yroiJ.Ha funt
apud Platonem uorrop. Animal iutclligibtlc , omnium fcili/ cel rerum origo.
Apud TimaumLocrcnfcm KCtruog Ircftccvsnap • Ninurum, ^duifapientiadima
tanteaqiwn resemrentur* &?<rWforforcHgvQoi. Nr<£ L 4s9 . Vir:
Nc<J; pofUs redius de I deis fentire,qudm fi eas appelles , iuxta
dtuinumPauluntJ Thefauros fapientix abfcottditosDionyfius TTfogltrtievS -F
&*i. Rcde,nd fola uoluntate De ut creat Ergo uoluntates , funt antecedentes
creatio/ nes Hanc item Theologiam Orphei posiea fecutus efl Empedoclcs.Vt enim
cun/ Ha ab loue producit Orphcus,etiam Deos beatos:cr ut dium P aulm, ab
imagine Dei,uifibilix,cr inuijtbiliatfic Empedocles Vnojiel Vnitate,res omnes
terreftres, uolucres,pifces,mares, cr fceminas,xrbores, deniq; etiam
Deoslongxuos.Et in ea enumeratione e fi idem loquendi modm apud utrunq;:
Quxfmt,qu* focrint,qux pofi uentura fcquentur. Orpheus, owcct «p
yty(ta>ree}i(ffu vsstgop xvSn fcptMtp. r iyv&cu. _ Empedocles , Fati?
Soter UJjyooKT &iyo(eeT iscubnio-tt* Qjum ob rem,coni\at Empedoclem,ab
Orpheo ea didtciffr,appeUa ffeq; Vnita/ tem, quod prior Orp heus,louem . Ejt
igitur nunc apud tres T hcologos, quxda Ge/ ncfv,quxdam
Cofmopccix,Orphcum,Empedodem, cr Paulum , Omnes unam/ nuter fotentcs,terreflria
crcaledia,uifibilia er inuifibiliaafummo Deo creata. Enumerante [; in
particulari , duo Grxci Theologi res terredres,utpote fuperior x minus
caUcntes:noBer autem appcUat nominatim omnes ordines Deorum , fatos ah iUo
magno Deo,quatuor rerum choris nominatis .illud quidem Orpheusfapi/ entifiime
cr quafi ex fontibus no flrx Theologi*, quod agnofccns thefauros Sa/ pientix
diuinx,eos appellat <Ao)ixcc,palatium,auLtm I ouis,eos in utero, er pedo/
rt,feu corde eius latitare,diuinamqi Sapientiam palatium rerwm,aulam,pedm fee
eundi fiimum,omniaq ; bona in palatio et domo I ouis affluere prxdicans.Pofi
com memoratum diuinum illud cr ineffabile omnipotens $ mundi principium,ueram
facundamff; originem, dcfcenditad creationem , cr ad ip faciam res apparentes
Orpheus, cfiq; omnis ei dcChao rerumq; ex eo creatione Theologia,qux uifa ejl *
'm Trifmcgifio.Ctio funt rerum principia:altertm fempitemum,Deus,inxfiimd/
bilis fapientia.altcrum creatum Chaos,origo,maffa totius mundi, mundanarumqi
rerum materia.Globisinformis,prxcedcns omnia non tcmpore,nuUo adhuc tem/
porejed natura.Fccit enim primo Dais una rem, ex qua eunda depromeret, in/ de
Sol,cr omnis candida, puriorq; eduda efi fubfiantia,exindc eunda coorta,CT
formata terreflria,Hoc igitur pro fecutus efi carminibus Orpheus, qux funt in
Ar gonautica,quibus totum mundi exorditmjrcrumt p ex Chao explicationem, qua/
lem cecinit Ouidius,refort fe cecini ffe: Pg une XfycuvyaJiOg
y&Aotv"Qcm\/ v/aMp* hs t7rape'^t <pvr*s,Ss t* vgecvoS 1 s vrigxs
«A&yr. r«STt <>/?tfvisfl<k<np,7iv$jxtyceTi &«AawjC.
Pgio^v7ornn\f^{W7S7WiM 7nhv^nlip\gecrrx> . OWtCT* , 4 »9 CXWKT ifvrvj <xvav7K,AiiK;t$'<jJT
iifco ccvr affo». • K«ixfeVoy«(VoAfcT?f£/. Qua ut potuerunt, Latina fient.
Principioq; uetus Cl uos,otro concinit hymo , Vt mium mutauit fuit utfy per
udum Calwm,tumiit£ terra ortum,tum maris imum. Aeternum canit ex fe
pcrfidum,fapicntemt Vt quacunq^ crcauit amor, tum eunda diremit.
Satumumq;uoracem. Hac Orpbcus.EcceChaos antiquu,quam nuncupa/ tione a
Trifmcgido didicerat. Antiquumq; Chaos defignat illud mundi nafccntis inidum.Rcde
uocatum antiquu, quod ante omnia extiterit . EtGrace Arcbaum, quod in principio
mundi fuerit. Hoc apud Mofen efl, terra er aqua, quarum duo/ rum reru
conglobatio dicitur Ap har,cut re frondet Grace Uve, quod nomen, ut docebo ,
Orphcusctiam ufurpauit . Pofl Chaos tamctji eius creationem ficutnec
TrifmcgiRus,non expre fit, natur aliter fccutum efl,a maioribus auditum er
ecle/ Iratum, ut naturas C haos mutarit ■ Hac fuit fecunda mundi creatio,
fecundus murt dusjcilicet ex infirmi, rudity principio, firmarum pulcherrimarum
produdio, ex deformibus firmofi fimis cfjcdis. lurcq; dixit naturas mutaffe
Chaos , quippe qua ex ipfo,uelut rudi.incompoda $ origine , eduda funt , er pro
dc firmi rudi/ 'ptento,fucce fit multitudo firmofarum naturarum.Naturas uocat
ipfas res natat, uniuerfales, ex quibus omnianafcuntur,ccclum,Solem, terram,
mare,aerem- Has docet ex Chao depromptas , non explicans ad amufimficut T
rifmcgidus , qux quidq ; ratione produdum fit, fed eum tamen ordinem retinens ,
quem in prace/ ftore animaducrtiffet.Nam in iUa explicatione, principium
nafcendi habuit coc/ ltm,cum dtremt,aquis inoperans,diuina Sapientiajelegitq;
excis xtheriam fub/ flantia ■ Quocirca docet in hac explicationc,ccclu ad
fiiem,perfidionemq ; ucmf/ \e.Ac cu dicat Orpheus fececiniffe quomodo natafmt
omnia ex Chao, primum^ /coetum ab folutum,neceffeefl eum animo fuouidi
ffc,notamqi habui ffe hanc ab fo htionem,eamq ; frcdaffe,qux literis Trifmcgifi
conlincretur,dc creatione Solis * fme lucis, de creatione punfimi ignis
athcrij, quod Trifmegidus late et ucre enor rauiUgiturexChao primi! fidum
fegregatumq; efl ggccro:,calu, ccelcfhs fub/ flantia,in primisq ; SolEt Mofcs
commemorato Chao, fubito perbibet extitijfe lu <rm. Quod idem Orpheum q
uofyretuliffe paulo pofl conBabit . Prace fit igitur Chaos, fecuta e fl
naturarum mutatio. I d ut fidum fit, explicat. Primum , ait, fida, efl
abfolutaq; atheria fub)lantia.Exindc tellus latafmus aperuit, cccpitq; cffeetdi
xijuderiq; terra,c'um,Solc defuper ardente,&infldmantr,exhaurientcq; aquas
t ut docuit Tnfmcgfiks,latifimos frnus apemt-Tunc ucre nata efbetfi firet antea
cum aqua: fed erat in maf]a,uere terra dici non poterat. Eafiit terra yinerte,
or tus,exiccatio uidclicet eius,crconfolidatio, ac firmatio. Eadem autem opera,
qua terra patefiebat,mare dirimebatur, fmjocosq; profundos fuos forticbatur-
Eo$ p ne/- r . " 4io 8» LT8. VII
prxcipue, non creationem maris, ficut terrx , fed profunditatem etconcmUtem
ficut Mofes item, memorauit Orpheus. Nam aquarum antea creatarum , 'm uajUs
terrx uoragines congregatio, mare uocitatum eft. Mofes igitur dixit. Congre/
gentur aqux in unu locum, et appareat anda.Orpbeus autc exprej lit hunc locum
inquemdiuino imperio coiere aqux, TBt/S/aivxdocAccoJK, pyfimdu maris, fe/ dem
maris profundifiimam. Huc ufque mundi creatio. Satis que nunc erat Or/ pheo,uniiierfxhadixiffe
: Primum Cbaos, exinde calc/lem fubftantiam, tum ter/ rx apparentiam, demum
feceffum aquarum in profundum mundi . Sed ne putes et um Solis rebus creatis
memoratis, contra quam maiores tradidi ffent, creatorem ftluijfe, cr cafui
temeritati que ordines pulcherrimos adiudicaffe, ecce non miniet pie, quam
Mofes (7 Trifmcgtfltts,quis fuerit autor tantarum rerum, eumfuis uc/ ns
nominibus appellans, inducit. Nam qucmuocat Mofes fua lingua. Spiritum,
uideheet Sapientiam, Mcrcwius autem vovy, Mentem, inteUigenttam, Orpbcws Hocit
iposrx Amorem, tribus nominibus maicjlatcm cius defignans : Antiquifii/ mi
nimirum ante mundum, ante Chacs iUud ( dicunt enim Grxci Z7 Latini, An/
tiqmpima,fempitcma)tiim ccvroTiAHyper fe pcrf:£lm,fibiipfifubflantiam,com pl
ementum, originem fui : P oftrcmo aroAt/fcHr/i/j , quod Sapientix diuinx, in
quafunt omnia confilia fcientia que omnis, eft nomen. Amoris autem ratio ex ed,
ut claret,quod defignatur amor,aipiditas,iioluntas creandi, er creatorisbo t
nitar, quem cupiditas impulcrit,ul communicaret bonafua-ldeo que fimtapud Hc
krxos,qui Spiritum illum Mofis,intcrpretentur uoluntatcm.Et Ariftotdes in Ma*
ioris PMofophti,amorcmiflumjrcrum principium apud Theologos, cupiditatem
interpretatur,diccns Parmenidem amorem feu cupiditatem principium flatui ffc :
Kctp ti t<s ccfaGbigtoTK « iy-nh evety >•* opvj7TVC%iLM<Pys. Cornutus
quocp uetere Tbologil explicans dicitx </i t ervo y^ycni xt k of//* «
i&iy* yurvety : Amor autem cum eis dicitur fui ffc cupiditas ad generandum.
Hoc quidem tejUmonionM diurnius, utfeias quidjh Amor anliquifimus fapientifmis,
perfe p erftdus, apudOr/ pheum. jQud item mirabile eft, quod ego cum reperi,
miris gaudijs inccfti , quod Proclus fuper Timxum, teftatur Ph crccidem p
rifcum iUum Pythagorx prxeepto/ rem, dixtffc, Ioucm cum crcarc uellet, in
Amorem fe trans fvrmafje : ite tfW* ictraBtBAtwSxs rcy ni/Aorrx
s/ltxuvpytiy.Hunc Amorem tcfla/ I ter Orpheus eunda produxiffe, fcorfum diremi
ffr, quod fuit acatio, direptione ac diuifione fida omnium rerum, qux globatxin
fua maffa, origmeq; latitarunt: Porro Saturnum, ut uidere eft alibi, uocat
tempus uorax,unacum xtherenatum. Atq; hucufq; cftconfonacumMofaica, Z7 Aegyptia
fapientia Orphita Tbcola/ gu admiranda, naturalis, fuf\ncienda.Rurfum in
Argonautica eadem de Chao,rc rumq; explicatione deferibit Orphcus.Qux carmina
conabor pro mib • enodare . (St«^c{»s *piy«?roi/ stwcyKupi / f DE PffRjE^NT
pMrtOiOPftTA 4>» K«* Kf CV0p,Ot K jyUfKTtOlS V7T0 K0A7ICIS AiStpa,
myu.cAtepvH m.giu>7nctKV<Afi>v igwrx. Nt/KTflJ KU yiViTf/S 7ICO\§X
K^vy>f/,0t/ f* <pivHT(C* O Va 9TtfO< kiuAictClovo-i §£3X01, 7rg«iT©- ,
, Anliquum}ptmumc^ Chaos,magnum^ neccffr, M Satumumq;,fmu immntfo qui cLufcrat
ipfum C Aethcra,tim gm\num,uigilem, uencrandm & Amorem, A terna CT nodis
putrem dixere Phunctd, Quem poflnad,nam eunda prior ifle refidjit. Principio
nccef.itatcm afcnbit C buo, i n quo rerum cundurum neceffuriu materit
contineretur, ingens exordium, magna moles ac globus ( uocantenimPkdofophi
nutcriumjicccfiitutcm ) P oflhoc principium er rude Chaos, mox e xtititatheria
pibfl-irnu,qu£ certis molibus atq; orbibus difbributa, tempus exprefit: commemo
ranturq; primum Cbuos : (irinic ather nutus ex aqua. Huic adiunfluscflSatur/
ma,id ejl tempus. Memorat item Amorem illuni diurnum, de quo rjl apud Philo/
[ophos carmen ex eodem Orpheo : • ( KftticHTv; i(pKfc^fl»{^roAvTfc^r«{^ P rima
fuit genitrix Sapientia, dulcis Amorq; Hoc carmine quo nullum diuinius,clare,
quid A mor prifeis Phdofophis celebris, CT ad mundi creationem afcitus,fn,quam
uim habeat ■ Eece funtidem pix is,Sa/ flentia, atq; Amor. Sapientia dicitur
prima fuiffe genitrix, dicitur etiam Amor. Quem Orpheus fuperius uetufkfiimm,id
rfl,fempitemum,per fe genitum aut per fedumjapicntifimrumq; appellat, eum nunc
uocat mfioranx, oculatum, omnia rircunft>icicntcm,fapientemfcilicet,dcindeuenerandum,cultu
dignum.Pofl Amo/ rem creatorem, fapientem JicutMofes,antem omnes uifMes domat
edudam ex Chao lucem :cr Trifmegijhs purifiimum ignem diremptum, in
altumypiblatm ex aqua : CT Ouidius huita interpres Theologum • Jgnea conuexi
uis,cr fine pondere, caeli, Emicuit,fumrnaq ; locum ftbi legit in arce. Sic
Orpheus prodit,ante omnia Pbaneta,hoc ejl, Solem,tucem,appandf[e,eo no/ tmne
nuncupatum,quoniam prior appamt,uifus cripfe primut, cr ut omnia ui derentur,
primus autor, defignans Orpheus, quod Latinis cicco CT Tnfmegijlo
4caeptum,ind:cauU Ouidius : a-j : . . Nullus adhuc terris prabebat lumina Titan,
t&ofesautcm. Et tenebra erant piper fidem abyfii. Trifmegifhis, *y oxoref
scvsdfoy i(/o tjjvwra : Erant tenebra mfinitain abyffo.Quoniam igitur horro/
irem teterrimu primus apparens munda Phanes,difcujiit,merilo pio nomine cele/
bris apud omnes mortales fidi Atq; agso[cr,qucquod Hopcsuooat Hebraice or, «B»
,'i ■ 4»*»J - «‘v .,v \ h 4i* ,- VH>; n i quoGrxce jiflum orto, uidco,
uertitur autem eauox dGrxcis interprftibur, (J>j>t,hunc Orpheus appellat
cpirHS,Phancs.Vtrun<£ nomen ab eadem origine, cr eiufdem fignifuationisPhos
apud M ofen lux, lumen primogenitum, apud Or pheunt Phanes,opus diuina
potentu,mirabilc argumcntum,nibilmrcbus corpo/ reis melius. Apparuit prior
omnibus lux, prior cum [e uifib&em prabuit , tum ut extera uiderentur,
fecit HxcGrxce uocaturepus,phos,cr QwHSjbincs . Is a/ pud Orpheum Genitor
nodis, quoniam creata luce,diuifit Deus inter luccm,& te nebras-Eodemcj}
temporf,eadcmcfc opera,Sol diem ftcit,cr nodem- inhorruerat auem nox
xtemd,quoniam fuit in xternum id quod lucem antecedit. Antecedit as» tem
priuatio,intcrcifa,cr terminata,cum lux inuefta eft. Efl igitur in Theologia
Orphei maiejlasfempitema ante mundum, creatrix mundi, ineffabilis, infuperabi
lis fapientia,exinde creatu Chaos,rude cr iners p odus,origo informis ,
deinceps diuifio,euolutio rerum,primum xtherix leuitatis, Solis cy uel lucis ,
cr cum luce dici,ac noflis-Primum egregium mirandum $ opus [apientix diutnx. Cum Sole creatum efl
tcmpus,latens fub finibus cr rcuolutionibus xtheris . inuentor oww/ um fuit
Amor. Quod autem fenferit Orpheus creationem rerum inchoaffe i rudi inerti $
congerie, cr quod Chaos fuerit uetuflifiimus ille limus ex terra, cr aqua,cr
quod omnes res ex illo acento fmt edufla, declarat Athenagoras Pbi/ lofophus
CbrifUanus^nterprctas ea,qux prodidit Orpheus,cuius hxc funt uerba:
H^t^p^ctortp ourrtit <rviutpuvtt.bnH§:v /xtp yctf Atyarrcs* hKiceyovTH$itoP}'tvio-sp,i(&l*inf*™QvP,
t f Of4»t &>S t/£}es i(gu7K ovo/cccTxc<uru>p 7Tg&os iftvgt t
& yivirtiS (Tii/ HAlIt, Kj o/rce carrotS7rt7T£«K7Xt,ei7n, S&wristtrrtu
7tccg correis iAlSuskgoy StoAsyciy, u> jyuo/x/ifos rcc ko?Ak
Sigecirfe.&tvy yxAisst \nvrxi@ cum tLu nganlwykrunp cunuy
\jJ'tctrr<&‘ crt/y js«kto{. mulares ooyrtf yino-nveturtoji TtTvxfccs.
kyyc^vi/lmgecgyuuaT currep toIs cAsts-ocrro Ji t i vcAxt®' j*Avj kxtis k. Hoc,
ait, inter eos omnes couenit, natos fcihcct,cr fidos deos. Na Homerus carnt
Oceanum $ Deum patrem,Tethyncp parentem. Orpheus autem, qui er ipforum nomina
primus excogitavit, cr ortus eorum, & quxcunq ; eis gefla ef>ent ,
enarrauit, fMutsty putatur de Theologia fcripfiffc, quem cr Homerus, maxime in
opinione Deorum efl fecutus , etiam ipfe primam Deorum origincm,ex aqua fwffe
dixit. Fuit enim fecundum hunc, aqua omnium rerum principium.ex aqua
uerbhylen,fme limum dicit cxtttiffe-Hac iflc . Claret igitur,OrpheumTheologiam
Aegyptiorum cxprefitffe. Deos enim,ut fuperim h/Lercurius,uocabat fidera
coclc(lix,e quibus feptem planctas , feptem deos nomi/ nat iAercuriustfi>rmM
Deorum Ouidutt Hos Orpheus, ut prior T nfmegifhdjt4 tot ex occano docuit,omnm
videlicet fubflantimcmlefitm^Hm 1 ignea connexi rif cr fmc pondere, coeli.
Emerit, DE 'PER-ENNF PHILOSOPHIA 4 %t Emicuit, fummac jj locum Jibi legit in
arcc Hi funt Di/ nati Orpheo ex aqua,quibus fegrcgatis,ac [cUais,terr4 remaftt
hyle, limut,ex quo nata funt omnia terreftria.Quam ob cauffam iure dicitur
oceanut drigo cunflorum,prxcipUe deorum,id eftffiderum ccelejlium, quos folos i
motu , Ut te flatur Plato,dixere prifci Dcos.Nrcfunt nunc dij, lupiter ,
Saturnus, tuno. Kam etiam Trifmegiflus,deos nuncupauit,quorum propria efl
nomenclatio Q*eS, db incitatione er curfu. Hoc deftgnat aliud Orphei carmen:
Slnlctr®' 7rf£r&' ncc&tfov Itffi yituoio. i Oceanus primus coepit
connubia pulchra. Aqua igitur iUa primordialis, genuit Deos ccelefles.ltem
terreftria,qux etia Mo/ fes quoqi perbibet,nata ex ea,qua dicitur. Hebraice Aphar,hoc efl,
limus. Nant animalibus quoq; brutis ea dedit principium. Mirus igitur prifcx
Theologia coit Jenfus,cunftis afferentibus cocleftem liquiditatem,ac
perfricuitatcm, ab aquis pu/ rifinne fegregatam.Tum fuper antiquijlimd materia,
feu limo, quorum poflrcmu i Gracoeft llys,primum diilaeflmateria,quafi mater
omnium rerum, eadem canentibus. Ex his liquet (nam multa altoqmn
prttereo)Orphcum principi Grd t* Theologia, CT creatum mundum affer uiffe, er
docui ffe qua ratione Jit crea/ tus,mirabilitcr cum Mofe congruentem.Repcrtus
etia fons Theologia eius, quod cumis fluxit a Trifmegi/lo.Et quod memorabile
efl, cum fuperioribus,Orpbco eat leflia lumina ex occano funt nota, vidimus qua
ratione oporteat intclligere cor/ men Homeri translatum a Poeta Latino , .. • Oceanum rerum patrem,Tethynq}
parentem. Homerus autem cecinerat, Oceanum $ Deum patrem. Qcos cum Orpheo
dicens,Solem,Lunam,feptemq; planetas, quos lumen [anitum yocat Trifmcgijlus,ex
oceano in primordio mundi natos. Ouidiusifrdceis,ex eadem Theologia, v Aftra
tenent ccclcfle folum,fvrma $ Deorum, fyius autem docuerat hanc fubflanliam ex
aqua natam. Ignea conuexi uis, &■ fine pondere coeli. Emicuit. r Vidimus
hylen ,feu materiam antiquifiimam. Vidimus quideffet Chaot.Apparu/ it
antiquifimu Theolog/i, creatione aperte fkteri:ut fit flupeda recentiu Philofo/
phoruimpudetiaffuper atemi mudi affertione,creatione, er a uetuflifiimis eoru
prodit a,cr maximis Philofophis prifcx Theologia placita reucreter cofirmanti
bus. Scrippt
etia Orpheus peculiares hymnos, ut ipfe de fe ipfo teflatur,m Argo/ tuutica,de
Cofmogottia,de Generatione mundi. Autor quo# efl Proclus, Orpheu ab uno
fingulari Deo cunila producere , etiam Deos, fuper Timaum feribens , t»
K$yQj.ttis ovt®' Sii tw,tbccvtx ngu St/rot/ •tecteret c sjdjjsm rxt
</ltvrtfces rcJfus rfuSpiA fecreto,& in arcanis habitante Deo , uni/
i»rrp,cr ab eo reliquos ordines [ecmdot Deorum, producit. , . < v " ' > Ee Homerum
l 4l* rAVGVST. EVGVt. LIB. VIt. Haracmm a«cp Hefi jdum uttientot. '.anc
Theologiam, fimiliicrjtcp priores dc. romiJioriginc.eielusprtiUipijr
cecimflTcTeftam etaqtnm Homctoni pumi* t res ere itu dixille. Hefiojum pnmmn fu
ille Ctuos.uleft, lertim Bc aquanMo* umep creationem aftirtnaflc acdecantafle.
Cap. XI c E C V T I [unt pojlmaiorcs hofce, diutnoscfc Theologos,Homcrus, er
Hefio/ S Jus, eidem [acrofandx Theologis unMiimiter acclamantes , eum 'que
imuli/ i\t creationis ordinem , quem apud Trifmegifum , er Orpheum uidiffent ,
pijf/ fime [cruantes. Siquidem V opjfwi aut on' que mwidano meritos creationis
h o/ nor es detulerunt ; deinde uctq CbaosiUud, rudemque ex aqua, cr terra
mate/ nam, ex qua fit infirmatus, dee oratus ‘que mundus, nomuuuerunt. Nam quod
cum maioribus fen ferit Homerus, principium rerum fiitjfc terr am, er aquam ,
ni/ mirum C haos, ad alios lujhnus Philofophus tejlis,ipfa'que Homeri carmina
de/ monfrant,cum inducit imprccantes,ut hofies in terram cr aquam reucrLantur :
"AWi’ vyuti f urbvTis ycuct ywot&u Seiuosin terram cunfli redeatis, cr
undam- > • f , Subijcit lufinus : Jit vanj>Bi^.vcrap o§y*i* WS xgyutctp
Qv<ny mrreut &K yn{ avctXvop ; Per uehementem iram , eos in antiquam
originem ex terra re/ [oluens. Addit' que eum hsc ab Aeg yptijs dtdtciffe.
Deinceps Hefiodits. Hinc inter pedantur Grxci qus P oetx canunt , mundum
antiquum fuiffe nvAvt, nget $*/ iv P, nempe Itmu et mare,mijlionem lens cr
aqux- Hocifc Orpheus i ttfpict TTfimSX WtAu, 7Tfb<rBvS0p Nfrf4^ ante alios
omnes appello uetujlum. \ Hefiodits uabin Theologia,aduerbum prodidit ea qus
prior Orpheus. Atque cum in libro, qui inferibitur Opera er Dies, omni que fuapoefi,
det fammo I oid principatum, autoriutemq ; omnium rerum, tum fuper omnes Deos c
r hominet imperium jn cuius poteftatefimt coelum CT terrx,certe eonucnit cum
Trifinegijlo er Orpheo,fuper hoc stano principio, ut prima cius Tbrologw
xqueatq^ fupe/ riorumjit de conditore, de maieflate,fingulariq; potefiate,
prouidcntiafy eius : fe/ eunda de Chao,origineq; rerum, deq; ipja iam mundi
conJlitutione.Eius igitur (# minaer Orphei fontibus hauflafunt: pivrap
ytniVySU/rKgbrrtrnt rcuxlfoglstgy&,nKvTtopid<&krcpicAi5oua, *, .
7rxrn.osttat’Tce7rft7rfiK^woJ-ni<ri* Extit ante Cbaosjoft hsc lati fima
tellus. Qua fupa innixum pondus rerum incubat omne, Atq; Amor,mtcr qui diuos
facer enitet omnes. Icet Chaosanteomnia,tcrra [edicet er aqua,ficut in
Mofe,Initium mandi, rudit origo,inchoamcntum, materia pofiea natarum firmarum
mater,infbrme coeli c T terrsfemen.Naturaliter ante omnia, fidum ab eodem
opifice, qui difficilwra,ncm ‘ penum . % .pe mandi qui fuccefit, ftciffct.
Qw'(f ea de caufa rude rerum 'tnchoamenttm ie/ ctffet,cr inueniffct,ut
ftceret,quodficit.Qui niji ucrus autor materia fuiffet,nwt quam ex ei. fornos
depromere potui jfetjed ideo ficile deprompfu,quia quilis fibi uifteji apta cr
facundi id genenndum mundum, materiam p rxparauit. Igitur pofl Chaos, ac uile
mium,ex'mde iuxta Theologum Trifmegijti,cr Mofts,appx ruit terra tremens,
madida, lutulcnti,qwe fohs facundi calore, peperit arbores, i/ nimalii- N on
memorat Hefiodus pulcherrimum illum, qui primus uifus ejl iit muu do,crfieitut
uiderentur omnia, Phaneti,frd tria tantu conenuu efl principia pof fuiffc.fortc
Orphicam,Hermaicamq; theologia, non ufquequaq; clare intellexit, tlam
Trifmeg]lus,cr Orpheus,non poflpofucrunt Amorem Chao,cr terra : fed Trifmegijhs
prodiderat M entem eundi ftcijfe,exomaf[x,Orpheus Amorem ont nia
lq>v<n,produxiffe- Quare non fidt Amor pofl terram, iut cu terra, fcd
creator et autor, cupidus et fapiens menicndi,fuit ante res 'mentas. Tria igitur
iuxta H c/ fiodm,fuerunt in pmcipio,quorwm poflremu ejl primm,Ckaos,Terra,
Amor. Tac,ut dtxi, cr ut Theologia priorum, unde nata ejl Heftodica, priorem,
ipjwa Amorem. 1 nuocarat autem Mu fas Hcfiodus,hoc carmine: Ei/T^n J^'is t«
ngaTa 3tol,xpu ycuet ytvovai, KouToTXnoi, i<£7rirT@'
ivrtigiT&iOti/ltaxTxMviL/i ■’ ‘ Asfccn Actitmaimvrx, i&i xfct/otXbfis
vsnfiiy. Dicite uosjut primum Dij, tellusq} creati, fluminaq; c r pontus
uajlus,qui tollitur undis, Aflraq^ clara,Polusq ; immenfus, inalto . Conftit etiam
nunc Heftodm confiteri mimdum,Dcoscp, fatos,Deos fentientem, ut parcfKeosdcm
at$ Trifmegijhis, v Orphcus, cr de quibus Ouidius, Ajlra tenentcalejle
folum,fvrmx(p Deorum. Hof ergo Deos canit ern exteris mundanis rebus,cum
terra,mari,fhmimbus,fa/ tos: Deos inquam,quos Arijloteles d maiorum fuorum
fententia uehementer alie/ ne,cr fempitemos cenfuit,cr fubjlantias quasdam
diuinas iudicauit ■ En eunda ue ■ tujlas producit coelum cr fidera ex aqua, cr
occano, quo cr eorum inchoata pro genies declaratur, cr ex eisdem rebus conflare,
eiusdemfy ejfe fubflandx, atq ; o/ mnia mundana,calum monjhratwr. Scilicet non
ejfe quinta udam ejfentiam. Hanc tandem fententiam eodem opere, camine
mirabili, Hefiodus declarauit : Toux Ji ~m Tig&rct \y&rKTo lexoy
icurrit _ • Ov^ctiropinpoiyTXylya yuy Trfei narret nstAsn rrp (iPCKStoioji
$tMSfc</l©-a<np£AfcS «Ut. Principio^ fibi peperit ftmile undiq; tcUus, ’
Stellatum calum,quo circum clauderet ipfam , ytty foret diuisfedesfecurx beat».
* 1 Ee i H occor/ 4*4 ► -. Vlfci Hoc carmine non folum dicitur natum calum ,
& fidum, cum non efjet^ utrum etiam genitum cx terra, his fcdicet aquis,
qua in regione tarcjlri immorabuntur; Aeqiulem autem tcrra,uidclicet
ffihericum,rotundum,orbicuUris format: Geni/ tum i i tcrra,cuius k
fcdibus,aquarum plaus,dtutno imperio, jtupcndoq; artificio *
fublaUpurifiimafubj\antia,clanfiimas illas luces accendit. Nec potejl uenireiu
animum de coele fii [ubjlantta uertfimiltus . Super quo mirus eft omnium
prifeo/ rum confenfus.Philofopbia Mofaica,omni fapientu uctufiiore, td priore
innuen/ tc,k nofliris deinceps Theologis affertum.Quippe duius Petrus in
Epijlola docet calum aqueam cjfe compagem:oTi vfxvoi uiccy in. notlhxi, xgu.
yiiif vfec/ t </Y vSoctos ovnsonx toi -r A oya ; Quoniam corii dudumfidi
funt,v terra, ex aqua, c? per aquam diuino imperio confiipata . H abes terram*
V aquam commi jias ab exordio , ex aquis tellurem emerfijje , cx cifdcm calum*
qui dtciair ob eam caufam xther, cnituijfc c r cxarfijfe aquis,inaudito,cr
inferu/ tabis artificio,kjapientifiimo ingenio, in eam liquiditatem extenuatis.
H uiufmodi ejl de creatione miidi Hcjioi Theologia. Ncq; enim laboro nunc
uniucrfam e ut Theologiam mtcrpretan,bn tcRimorujs contentus, quibus corii, C T
mundi conti/ netur ongo, v quod Jit aqueum . QjtiJ autem C haos , quid 'ue Amor
apud pri/ fcos Theologos cjfct,pratcr ea, qua diximus, etiam Cornutus oBcndit,
explicans prifeam Theologiam: U <At yaJosyiy ra Tssfo (Piccxoiyiintos
ytvoy.%/ voyvyfcy, yyiiOK sx&if dvoyxerySJeeyJivr 7njg,’o c ioniyi (B',ngx
curn tf£ Kiyy-TW. djg. iiw M7rfoytg€ixy. o <fi tftosivyxi/ivis t
j^H$K,y>.ycinvou. h 'opyn huSit> 'flovoiy. cey.cc yotf Z. Iktiv®'
yivirtu* Xgu Trxgeiyou. th ys.vr.rei voyusioy rcurrlw liw Awccyiy
ug:7h.isi>y,mtt afiodtxuiy aitcy.tfluvHis </£ ityipxvcy cc% t asy
ctvx$vyix<rttoy,£ftt vi wy KOtvonpoy ?ityoy9fiX7rcury>$ tt$i «CtLjj
hi7rfoy.sgis.EeHc ftodoucr6,rx yiy TSvxcvsofyoci, vsxfocTuy
xfyiiorig^yxv^frssxffhf/ <p070it"Tvc <fi
yi/^tndmfx,(WT-7r^iSlvT&'i> ypiircf) k j hxicei diohoylxs
</ltbtp&ecf9:Ejl,ait,Chaos,ca humiditas,is humor , quicrea/
tionemantceefiit,boc nomine diflum k Chyfeos fuftone , ucl ignis, quafi ChaosA
comburendo, jufdis e? ipfe ob tenuitatem: Amor autem cum eis dicitur fwffe cupi
ditas ad generandum -Simul enim ac fit aliud cx alio,adcffe pulcherrima hanc,
di/ gnamqi admiratione tum cenfendum cfl.Gcnuitq ; corium cx euaporationibus.
Di/ citur autem nunc communius ccelum,omnis exilior circum terras fubflantia. A
t<h Hefiodufyinquilyquedayit arbitror, ab antiquioribus accepit, quadam
addidit ipfe fkbulofius Qua ratione,maxima ex parte uctujla Theologia uitiata
fiut.Hxc qui/ dem Cornutus. E cce igitur Chaos,non aliud , quam limus ille
prifeus , abyffus dU Mofaica, terris incumbens h umiditas,qua dicitur k Mofe
Hebraice Aphar,Gra/ ccHyk,ftuclimus.Ex<ecupiditatis,diuuiaJjcilicct[apicntia,cupidifiima,uolcntifU
’ "*■■■ > ♦ plipient . t * ,. 4ir OU,plena impetur,cr cupidit.sds,ut
communicaret fua bona Sic item cognojcit,et /itetur Cornutus prifcam Theologiam
fiiiffe meliorem, a fubfccutis poetis alicubi' fibulis uitiatam . Ecce quot];
coelum natum ex aquis euaporatts aut extenuatis in liquidifimam, qualis
cryftattijubftantiam. Parmenidem, Thalctemqf orationem efle confeflor. Amorem
effe Deum bm pilanum apud coi. Solum Deum «tiernum dixifle Thaletem. Mundum
opifl.ium diuinum appellailc. Nortem antxcefiiflc dicm.dtxiflc Thaletem, nt
Mota tenebrat ance lucem. Aquar
illai primordiale* MoCuca* cum principium dixifle , Mentem autem creatricem.
Cap. XII. r~Ejlaturquoquc Plutarchuf,Parmenidem, er Hefiodum dc creatione
feriben/ * tes, Amorem uetufti fimum rctuUffe:Ao nrccfumflvs i*ly ioroQctiyj t
by k°to7K, loituy tf ytuy mpdlr€vrvc^y yi 7m Kco-yoyoriccyficpaiy» i PguTisoy
/jM? ifU7K tf toby ymidm murtoty» \ino<A@'</i (fvoiKtmf oytyoi J^okh
7tvi«yipctrrtc, 7rewrcey wfdlrjBv- TKToyJvx 7t9>rta Jlsk Uurey yurioyn
y\r**r**S.Qupcircd,inqttit,P*r/ menides pronuntiat Veneream operum amorem
andquifimum,fcribcns m crea/ tione mundi: Cwtdorumq; Deum, primam molitur A
morem. VenmHcfiodus naturalius mihi uidetur, antiqui fiimu omnium Amorem
ficiffe , , ut omnia per ipfum nafcerentur. Vere, cr faptenter fentis o Plutarche-Ni
Amor fiptcns,Amor inqua diurnus, diuma cupiditas , non m creata, fed creator
fuit: per ipfumnatafunt omnu£cce igiuirpofl Orpheum,et HcftoJum,Homcrumq; qui
fecutifunt primores Pbilofophi, ijdd cr Theologi, ac Poeta creatione mundi con
fianter afferuerunt. Nam Parmenides , quemadmodum c r Orpheus , commibus
Co[mopniam,crcatiohem mundi ctlcbrauit . I temefc Empedoclem uidimut fupe/ ruis
afferentem ab uno eunda fui jfcprofrda,ctixm Deos longxuostcrcJoq; eunt ,
quemadmodum fupdiores omnes,Dcos appella ffc fidero caleftia.Exmde Thales
tldefius,qui uixtaT bcologiam Orpbci,at$AegypUoru,ommumrcrumprinci/ piam aqua
pronuntiauit,non adeumuidclicet fenfum, quo creditur pafim, quod omnia antequam
oriantur Jpit aquea,ut animalium genituram, feduetuflifimam, primordialemq ;
aquam refrexit,e qua primum, autorc Trtfmcgijlo nattfunt Di/, Sol,Luna,natus
item aer,natx plantx,camporu,montiumtfc mores. Inde metaUa quoddie,tndc carnes
animalium principio coaluerunt. Diogenes item Lacrtmjet Plutarchus in Sympofio
tefUntur Thalete dtxiffe^rfUrBvrtcroy t crmySt/ ip,icyirvmoy yigDeum eundarum
rerum antiqui fimum: ingeneratus enim* $ mundum igitur credidi ffetxtemum, non
Deum folum antiqui fimum rctultf/ fet-Nam etiam numdut,CT homo,Sot, Luna,fidera
fuiffent pariter antiqui fima, quia pariter xtema . Sol igitur Deo dedit fummam
antiquitatem <y atemitatem , non mundo, non materi x . qm fi etiam manaffet
perenniter a Deo , certe non tmus fuiffet antiquifiimus.Quid enim aliud
dejignat antiqui fimu, quam quod om H u xternalitcr an tecefiti Secus qui con
tendat, aut pervertit, aut non percipit uo/ Ec 1 «M i . :trIB. YfT/ r • cum
fxgiificatut. Eodem pertinet quod eodem More Laertio pronundauitideM- Thales :
mStfaisop xotryof, noivtiK yxpbtov, Pulcherrima omnium rcrunt mundus.Vabrica
enim er opus Dei . Setius eum fubfcrxbcntem Theologia Mofa/ ict { pmcipio'crcauit
Deus : Grfce\mroiH<n, fecit: Thales per nomen afftmat,tjl opus Dcx,mundus:
defignans quod M ofes perucrbum irrivurc.Ro gatusctiam.ui v^emfoyyLyw^vx/fn
nixipt-h vvj Iqmytx nyiifX rrfin yop : Qjjii prius exutcnt,nox'ne, an dies i
tiox,\nqutL,una die prior. Ne putes ef um aliud fenfiffe, quam quod M o fes
prior tradidifjet, V quod Poeta Latmus ab ijsdem Grxcis dudiffet : ThAes autem
qui autore Laertio ad Aegyptios jacerdcf ter erudiendus pro fidus efl, ab
eisdem audierat: Ni/Uus adhuc terris prxbebat lurnm Titan. Si nondum erat
lucijirum aflrum, certe nox erat, de qua M ofes. Et tenebra em^ fuper fhete aby
fi. Orpheus quoqi de Pbaneta,idejl,luce, Sole,* firci iepdi&f ; fuimus
apparuit Hunc igitur antecefiu nox.Vnaautc die antecefiit,qma primum creata
terra,cr aqua,quib horrenda nox incubabat, fubito lux produdacft.Non diu,non
<etcmalitcr,terra,cr aqua cum tenebris anteccfferunt,fed pauli,cr quot fi
una die: fubub lux extulu os facrum ■ Qualts igitur Mofts, Tnfmegifti, Orphei
Tbfologtu,ul« Thaletis.Stcut bi omnes de mundi creatione locu:uri,etemum cr
ingeneratum principium prius memorarunt, em futs laudibus prxfcrtim ctcrniU tis
V ingerurabdiutis decor an ter. Su: Thales prius pronundaat,Dcm unum a»
hqiafxmu,mgcnerabilc<]; effc.Rogatusep quideffetro 6uoy,Diumitas,reff>ondit%
to y-i-n *fX*V *X0|/,f*wn TtAtvr*^: Qupd nefy principii habet neq; finem Exinde
de creatione mundi, tria perhibuit teftimonia,Qu6d mundus efl pulcher/
rimus,quia diuinum opifictu, referens id quod M ofes^td unamquanq; mundi par t
I em creata,dicit Deum affirmaffc, quod effet bonum,pulcbntm,primi.Bt uidit De
tts lucent, quod effet bona-Bonm enim Hebraice pulchri. Sic quod fvrmamentnm
quod mare,quod herbas, cr plantas, cr animalia produxi iffe pulchriisic opus
|W| cherrimum mundus. Secundum quod dixit aquam fxdffe primordium. Lacruusdt
eoi&XW TrarT o>f/,To vTBtsHrxTo.Qtua ex aqua natus foL,fidera^ nati
dtj,quoru lumimb.nata,utnafcuntur, omnia terrefhria.Pofbremo quod nox an
teccfat diem, nondum creata luce, er tenebris fuper aqua,qui fiat
primordii,undt lux nata,mcubentibus. Refert etiam M arcus
Tul.Thales,ait,Milefius,qui primut de talibus rebus qutfiuit,aquam dixit initiu
rerum,deum autem eam Mrntem,qu4 ex aquis eunda fingmt.Quibut probatur eadem eum
fenfiffe,at^ Trifmcgijlunt, Anaxagoram,Platonem, qui Mentem regina mundi.
Creatricem appettauenmL PtiyGcos autorcPtatarcheconfello* errationem mundi,
cniut inrtiam fortii a ima: Ab aquis Ctgrcgaiaia ariheriam fubAantum primam.
Cap. XIII, pOS T Thaletem exteri quoq^ qui propter inuefligationem Nature didi
funi * Phyfvi non folum creationem nwdijunt mfafa,[cd em etiam qre^ipnisor .
4J* Unem pofteritati feriptum reliquerunt, quem apudMofen traditu cernimus.
Nuit dona creatio, ftMofen confutat, ipftq; cogit fiueri ratio, k creatione
terra inebd/ da eft. T erra enim erat inanis &■ uacua. Ea fuit exordium
mundi, fundamentum magna molis. Necuero fote aqua, terra mteoigi poteft.
Hfcitaqucduo Unquam erigo infimis, fubiefla funt,ab his furrexit ingens machina
rrwidi- Difiafunt au/ tem ea duo, C baos, obeonfufmem ipfxrum, miflionemque. Ex
bis, ut demoti/ jbratum eft fu^erius,atbcr pri mum fegregatm eft ■ Hoc igitur
referens Plutarchus, «lept /o-tKoionsoyHS «ffccoft cp<xari ylvurty vov
ko<t ixv,KaScasif> amo kwt fv.&gx!* <r<p«ifccsio niingop. Phy
fici,'tnquit,k terra uclutk centro dicunt inchoatam creationem mundi.Principium
autem fphara centrum. Quod ait Vutarchus, eos phy fica ratione terram
fubieciffe, nos quidem non modo ob haiie ratmcm,exordium Jiiiffe fatemur a
terra, fed etiam quoniam ea eft Theologia Mo faica. Poft terram cum qua, ut
dixi,neccffand confequintraqua, quemadmodum Mofcs,rcftrt exortam lucem.
Extemplo enim memorata terra et aqua, creat purif/ fmarn lucem :ftc pro exteris
Phy ficis. Empedocles dixit iuxta fuperiores, exiit , terre,®- aquas
maffa,primum feparatam sthenam fubAmtu,eodem autore P lu/ tstreho,
EMW4«/?e&A*jT0(/ ai&tpct urfiroy <PicutftSuvKi. vides igitur eundem
ubtq; difloru ordmem,eandem ubiq ; fcientid,® confi ftionem.Hunc ordi nem
Theologis ® confiftione creati mundi, Poete et Phdofophi qui poft primos
Philofophos fccuti funt,afferuerunt Siquidc Euripides, et Sophocies,Phocyiidcscft
frior modii illum creationis(dicitur enim Anaxagore difcipulws fuiffe)retulit:
po fte riores autem, quanadmodu Propbct£,creatorc mundi Deu cecinerunt. Vt
igitur Mercurius, Orpheus,Phceniccs, Empedocles, Anaxagorat,quos refpexit O
uidius. Ante mare,® terras,® quod tegit omnia corium; Sietuleruntfuijfe C haos,
molem rudem, attft indigeftam, duntaxat rerum pondus iners, quod T beologie M
ofaice dogma fi refle quis intcrpretetur,eft,qua dicitur, Terra nat inanis c r
uacua :ftc fcripfit Euripides : ht igttvos ,n,ycu«7\Hp nagQn pix U <Alyec
xitcrVcn 7r&trr<x,xoiy t/axtp aj epi®* ~ . AivJ)pK.7rTlwK,$HgtS, »S7\
tcAflJf Tglcpfit - Caltmfytcrracp unius fime fuit, . >- Sed cum fiuffent
abiun At amplexu mutuaj r • / Emcrfit omnis m lucem res progenita, •;* -
Arbores,ducs,ftr£,qu4tfy affert mare, t Genuscft mortalium. Be c igitur eft
eadem rerum conditarum di$ofitio,4t$ dfuprriorifas Phdofopbis Ec 4 aftigtiata,
. 44e afiignxtayVnam futffr rerum nondum
explicaturum confufam , ignobdemq; for/, mam:fiAa autem dijiunthone primum
femgattm effe athcra , deinceps cuntk, terrcjbu-Sed nolo todes inculcare,
quafape coegit dodffc necefliut . Sophoclei autem , reprehendens multorum
Deorum cultum, fingularem Deum pradicat adorandum. hs igxroy (seeu^ip. f Pormi
oiiAiaeCti&e. ivtictoy &icee < Qui fecit axem,terramq; late
patentem. Aequoris $ pulchros f\udus,uentorum<^ impetus. Htc,ut oe
mis,alio,atq; Prophetarum fenfu,mtelligi non poffunt-Vt dicitur i MA
fe,crcduit,fcgregauit aquam,iuflit effe lucem:Pbocyltdcsadalu pulchra , qua te/
flantur originem, canit,o7rA«p fcxccs fc rti/a t : Dedijfe Deum cunilis pro/,
pria animantibus arma. • Aratum hirri Deum fammum pofuifle flella* in firmamento
corii, quemadmo* dum Mofe». Idem canuflc Outilium. Cap. XII H.
j~\rabdemihiuifumefl,ut Aratus e prifeis dis antePlatonem Poetis, nonmo/. A^dd
cum [uperioribus omnibus, uerum etiam cum ipfoKofe, tantopere fuper creatione
calidae fleUarum confonet-Qucmadmodu enim M ofes declarans quam ob caufam, er
ad quem ufum, Deus inccclo lumina pojuiffet , dicit. Dixi t autem
Deus,Fiantluminaria in frrmamentoaoeU,cr duudant dimote noilem,crfintin figna
cr tempora, er dies , er annos jut luceant in firmamento cali,et illuminent
terram t ftc Aratus eximia quadam pietate, louem , quem fmgularem Deum effe
apud eum,declarat tefhmonium diui Pauli,confitetur in calo fleUas flatui ffe,ut
ho minum quafi antefignani operumq; duces ejfent, figtuqt rerum gerendarum of/
ferrent. His carminibus: i • dti» 4 ' ^ ACrnsy^Tay^oHiJUC7a^igayu\^rifq/rt !^«t
</)ctXQiVCC:Jto-Kk4&n e/i 61 1 ivtourrtp. Xsfef n&Aiste Tvrvyijfycc
a-HH<uv{y, *A¥tff°ounp i§ietp,oepf W fet nctinec epvovrUt Ti pR} cci J
7ij>«7ci/^t,i(9ttvsar7®{/ /AcccrxorTOO. Ille quidem calo dcfixitfignafupcmo.
Partitis ajlris,flcUdsq; prouidit m annum. Qua tempeBates komines,cr figna
docerent, VI firma in terris effent certo ordine euntia. Hinc primos
di,extremosfy adhibemus honoret. Docuit er ccdum uarijs luminibus difUnflma
Deo, dcfixatqrpdfiim fletlatra/ diantes,tum diuerfum omnibus ortum, obitmq ;
aUributum.Primumi jj uerbum, is*fvftp,cfl quod apud
biofentPofiiumfimantento;AxaMautmfM^ ,-«u f-OTR J’ . « ’ tdt,aUig4tut.Quod
autem dixit, isifufa, fyedat eo ,quod dati fati, vdijbnbu/' ia fidera eundis
gentibus, totusq; anma ortu,cr occulattonc fiderunt uariatur-Et quod Plautui
fundi modo dixit, Quiefl imperator dmmatfy hominum luppiter. Is nos per gentes,
altum in alia difrarat. Ex quo tcmpejlates,rerum$ gerendarum opportunitates
digno fcuntur. Csu igitur rerum ijlaru tribuitur inuentio,eJl, eodem autore, is
cuius genus fumus, quum non coelum modo,fed htmanii quoq ; genus natum ab eo
dedarat.Sic Phi/ kfopbia maiorum, qua mundo fua origini propinquo,pce omnes
populos fui fm lis drctmfonabaL,piffluna,longe quam quorundam e unioribus
fanior fuit. Me» tur enim omnes calum,cr a prapo tenti , ac fupremo Deo
repertum ac pofitum, CT calefies ordines mentum fvijfcilhus,tumucr6 ex fub
flantia fenjibili ,nota » non extranea,crnoua,origfnem habuijfe.utf quam
ccclumhabeat Dimnitatem, ea tum corporea fit,qualem dicimus formam diurnam
alicuius: tum tribuunt ortum eius fumrno Dco.ouidtus ctiam,ut profert
Ladantws,eoru affertor fuit, qua Mo fes ueiujlifiimus,cr qua pofl Aratus
[cripfcrant , affirmans Deumlumutacalc/ flu crcaffe,cr in calo pofuiffe. T
ot,numcro,tahqi Deus fimulachrafigura, lmpofuitcado,pcr<fr atras fpaxfa
tenebras. Clara prumofaiufitdare lumina nodi. AriJkxttrm.ranoiwm fcucri
coegifle cre ationera mundi, tn srfernitate.nel ani* no* tde roort Jti.utl
afccndere tu corium non poiTe, corpori femper animante*. Sequi e x hi* m
Pliilofbphia grauiCnmoj errorn. Ariftotdcm a’ maioribns in crea* •ione mundi
dilTenutc nondebaifle. Vttba Ariflotelu quxdiuetiis locis poGa probam ram
creationem prudentem ud imprudentem ciie confeflum. Caput X V. «E d his
omifis,qua prifeoru feculorum , eundarum cfc gentium conflantifiirnam d/imam de
creatione mundi , confenfumq ; omnium nationum, qui natura uox effe putatur,
dcmonfbrat,ad easrationet nunc ordo uocat, quibus ex ore ip forum P hdofophorum
raptis,probare,luccq; clarius odendere conabor, cos ipfos, quos Pr ocius, cr
simplicius Aeternitatem mundifenfiffe affcucrant, id e fl, Cratorem,
Plotinum,lamblichum,Porphyrium,prorfusaliacredidiffe.Ipfos quin etiam Ac/
temitatis affertores,fibi ipfts aperte contradixi ffe. Verum anteaquambuc deue/
niam,cum Ariflotele,qui primus omnium Philofophorum,ketcmitatcm inuexit, didis
eius nonnullis obfcmttis,loquar,precaborq; omnes, ut qua fequantur,ani/
maduertant. Ac fit prima ratio,qua breuiter fuperius explicuimus,cu qui primus,
fdentia omniu ante eum fcculoru,fvrmaq ; in pedore mortaliu perfuaftone, in ore
omnm conflante pradicatione de rerum om,repudiata,nefirum de Aeternitate, mundi
fententid effudit in mundu,magna audacia hominem fiiiffc,ut quem nec re kgo fua
geniis jtd Barbxtvru,ncc tantorum hominum, qui ante cum in Phtlofo/
^Jbr^r^fapierHu^tbhac perfuafwnecmipiendd reuocarint, necfucce/ * i ' Ec $
dentem •r j w 44* r. AVGVS T. BVGVB. L!B: W-- dentem per OtWtet tutes fima
attenderit. Parte dlia, mirari hominis [aptentianet' ccjjc erit,qui corporum
calcftium,mundi( huius nugis omi genere eolamita/ tum rcdundantis,qudm cuiquam
beatitudinem ueram largientis , aternitatem det' fideratis, humanarum rcruty,
cunilis mundanis rebus meliorum euerfionem, 'm/ gentmqiflragc a'tu!tffefe non
pcrfpexerit. Hac ucro admiranda eius fapientia fat.Bnt er illa in promptu ratio
fi quis eam perfpicerc,refle(fr ponderare uolue t rit,quod cum plenq;
doflif.tmi uiri opinentur eum fenfiffe , er clari pra fe ferat ipfe
Anfloteles,animos immortales ja quorum nullam terris fit origo, omnis hae ■
eius oratio uana,fifla, et ignara fui,plena<p contradifltonis
muenietur,mundo mi lum habente principium,cum quo [equitur uel interitus
animoru, uel e ternus eo/;- ijun 4 corporibus dt[ce([us,ac reditus . C umep et
ipfe quadam quaft fomnians d& beatitudinc,quam in perfida contemplatione,
animicp beata adione jlatucrit , loA scitus fit, uetus item ante cum eunda
prifeoru corona , hanc ipfam beatitudinem qua qutdc in terris reperirt non
pofiit,cxtulcrit laudibus,celcbraucrit, miracpro/’ pfl dulcedine er quaft
coUacrymantes prouexemt,hunc portim,hanc fedem eer tam,mi[eriarumq; finem prafaantes,filfus,
er inanis omnis is erit fermo , quod, in Aeternitate neceffc fauci animos
euanefcere,ucl modo abire a corponbus,mo do ea repetere,non aliud in ottmi
Aeternitate munus gerentes. Neque enim reflat aliud,quodpofa de animis
fcnlfamundo [emptterno . Primi fi fmt immortales, erit eoru numerus
infhtitus,cr incomprebenfatlis,Nalura contrarii. S» quotidie nafci,qui prius
non effent, cen fueris, aut a corporibus origine trahentes euanue/ runt,uel
aliunde ortu habucruntiQuod fi non a corporibus,fed exterius ucnerut , quid
tonde iflud erit exterius^tut Deus [edicet, aut aliquis DeorufQud enim pofl
uifibilia corpor a fupereflt Igt tur fi ortum 4 Deo habuerunt , aut cius e
fubflantia abfcifaac quafi diuulfaaut e nihilo creati , Quoru cum primi fieri
nulla ratme pofit,nec prifeoru ea fiient fcntentia,fupcrefl tanti eos 4 Deo e
nihilo procreatio Dabitur igitur nobis, et coccdctur^tb ipjis Phdofophis,rcs
altifiimas,res optimas * multo q corpor a mdiores,c nihilo pofje fieri. Et fi
nafcuntur animi cx nihilo. , citr non etiam mundusiScdredeo ad primam rationem.
Qjtis potcjl de animoru beati tudinc loqui, qui mundum dicat xternumi Nam in
Aeternitate uel corrumpuntur dninu,ucl immortales non habent alium mundum,
aliam regionem, fed has [edes mortales obtincntes.frmper abcunt,redeunt(p
adcorpora-At Arifatelesin mora tbus, multa dc animi bcatiutdme diffcruit,eam in
aSione mentis , qua uerus horna efaexijlere confiffus. Hac autem aftio mentis,
& contemplatio , er fyeculatioj» ■ hoc mundo, in quo nihil efl bcafaac certum,
nec Httieniri p otcfi, nec inuenta efa neqi inucnictur unquam. Vbt igiuir,cr
quo oho modo erit,nift quo traditu efl ama tufitic yftpicntifimacp
rdigfonc,traditum etiam ab ipfb Anfatcle,Quod Deus fk bcatuSyContcplms fe
ipfumfqui fi fibi tanto,ac tali cxubcrat,ui[us,er agnitus fifa piando, I *
^ahdo,ttcoptofeen<b,evrte maximitiUum,uberrimumq; uoluptatisfontem-Hic igtur
bcadtudo minora animoru crit,qtu Arifioteles tantumnon agnouit,et coit/ jijjus
ejlAd hunc igitur nunqud dttmgent anmi,hoc mortali mundo fcmpitemo ,
inquonccejfe cjl,uel interire eos, cr uanefcere,ucl permanentes , ire rcdtrcq;
ii corpora,Ste fcrmo tUe de beatuudme uanus , et autori contradicens
comprobatur ,■ fi jiat muidus sternui. Vanum e ji etiam, ac jimulalu,filfimcj;
fi quid unquam de pietate, quod uidetur in Pohticis,et moralibus efl
Arijiotcles locutui. Si ucra funt, qus magni Phtlofophi prodiderunt.
Aeternitate mundi tollere rationem pietatis, qcproiudentts. Sed examinemus
exquiftdus fentedas de AnimatSi mundus ejls/ ternus, O" animi funt
immortales,quod Artjlotcli placuijje,dida eius , uirorumq* magporii autorilat
tcflatur:duofequuntur,quod aut in dies procreantur: etfi funt intmortales,non
ex ullo corpore,elcmento ue oriuntur, fed diuinitus dantur- Diui nitus aute
dicens, fentio quod ab fandi ac quafi diuelli ex fubfiantia diurna, neque/
unt,quia nec error, nec prauitas ut eos caderet , rcftabuq; diuinitus eos e
nihilo creanHinc igitur primum duo dogmata contra mundi Aeternitatem fcquentur,
ipiod antms,quaru efl maior predofiorq ; <j corpori fubjlantia, c nihilo
generas tur-Tii datur mmortale,et incorruptibile, quod habuit pMcipiu . In
Aeternitate Muudi,aninu. fuere femper mmortales,nafcebantur quotidie no a
corporibus, fed 4Deo:dDcoautem,non ex DrifubfiaiUta:c nihilo igitur. Ergo tum
funt riteorm piibilcsm pofierum.qui principium habmffent,tum fuerunt e
mhlo.Qudd fi nos concedit eos immortales hac ratione,qu6d quotidie nafcatur,fed
ea qus fupcrefi, et qus placuit plenfq»qu6d femper fuerit mrnorudcs,et fine
princtpio,coq}]em fier incomipdbtles,aut igitur fiat in omni Aeternitate
numerus eoru \nfimtus,<mt esrtus,ac definitus ■ Si certus ac definitus ,
neceffario aut ille numerus mcauit,re / maHitfy k corporibus ad corpora,
qusinomtu Aetemitatepro feminabantur. 6icq; non aliud gcffcrunt,quam quod
animus Socratis in Aeternitate infinita cor/ pWSpcragrdMU,deferto(p corpore
Socratis, con cefhiadalteru,finiiliter^ omnes mimiautfi certus erat numerus,ct
animato uno corpore,pofl difcefiu , non aliud sppetimmt,efficitur ut in Ac
temitate, raucis His corporibus animatis, relidisfa reUquacorpora qus fuerim
Aeternitate, 'mfinita,cxanma extiterint.Sicq; hor mines fine animis
uixerut,lociidfunt,cogitauerunt,fenfautQu6dfi fiiit nume/ tus eori femper
mfinttus, qus rado fiat^it qui antea in sternu feparati ejiet i cor foribus,
tradiufint,ac demifii 'm carpor ai Anima Platonis, cu effet ingenerabitis, et
'mcorruptibiis,anteaqua ueniffet m corpus Piatonis,tota Ha Aeternitate abfue
t4t ab illo corpore,pariter(p omnes dluts tepefiatis homines, qus fuit rado eos
in tprpora dcnu<tt,cu Phtlofophi tefientur melius animos manere
feparatoskcorpo tibus,qukm cu eis aUiganiDemde ubi in omni Aeternitate
habitaruntfsi enim iit sstlofluomgdo defecnderem terras, v corporibus alligari
noluerunt i Et fi non • 'ajsbxj >; fronte UBBTVUZp {ponte fua,fed .< D«
coaflt ucncrunj^ur fecit Deus cfuod effet peiust 1 afa uerb fi numerus
infinitus Mimorum fuit, fuffncio pofut effe xquoffe eosipfam D iuimtaa tem Nam
fi ud granum fimapis unus animus ualuijfct,congregxtxin unum m fini / torum
animoru uirtus, infinita uirtus extiaffct. Ad hxc quxfiut ratio, cur cum tnji
nui animi effcnt,magis is ucl ille, puta ammus Platonis , uel Socratis
demitteren/ tu r in corpora , exteri extra corpora remanerent f Cur data hac
illis poena , ce/ teris non datatQue porro ratio, quis ordo in infinitate
ammorum,qux cognatio, quis fenfus inter eos,que difcrctio, que amicitia , cum
infinitas non pofiit cognof \ci,ac percipi, gubcmanipPlena confujionis
infinitas: ficut ordo efl ubi res certe, moderatx.Qtus gcnins,ut uult
Plato,mfinitos illos animos rexiffct,in uitam egif/ feti Qui f cire potuiffet,
quinam ex infinito numero animoru ad corpora duci de/ buiffentilnfinitas cnimjU
dixi,fub cognitionem non cadtt,quod ipfe docuit Artjia teles Quod fi ob multas
caufas infinitus numerus animorum effe non poteji, cer/ tus autem ac
definitus,nunqua a fcendet in codum,bibetq; Nedar,ncc contemp a/ bitur
unqua,quam uera effe beatitudmcfenfit et confeffus efl Ariflotelcs cum mul
tis,quiata paucos necejfe efl m omni A ctcmitate,in finita corpora animare,
modi hoc,modo illud animMcs.Pt propter hxc incommoda refugis ad aliam parte,
cot morte multans:id uero fi ftccris Arifloteles,tum te,omnesq ; fequaces
tuos,mend4 cif ratio coarguetMxbitur enim tibi,quidquid afferuifh in Moralibus
de parte hi' minis diuinx,quam ucrumbomincm,partemq; dmiiiam,adionemq; eius,cr
facti tatem a corporibus fegregatamdodfli. Nec aliam hominis bcdthudinem flatu
ftii quam uiucre per intcUcdum,qui uerus homo fit, cuius odio non habeat cum
cor/ poribus affinitatem ctdcpendentiam.Eamcp partcm,ibi Deo fimiUimdm, in
libris de Generatione animalium,folam diuinam predicafli. Speculationem autem
Dei, neram beatitudine effe cenfmfh. Sic nece fimo etiam animis fifpeculandum
efl,& peculando funt beati, non efl alta fpccuktio,qux fidat eos beatos ,
ni fi Dei, non calt,non tcrrX,non aftroru,non animalium Hxcradd,quam tu
propofuiffaeU/ '■ bilurUbt,fi fit animus mortalis. Elabiturquoq; quod m libro
de Ortu animalui tr« didijli,Sohm que didturmens,riis,exteriusaduentarc,folamq;
diuinam tffe,ct > teris anime partibus ortum a corpore ipfoq; femine
habentibus, c T 4 natura cor P paris infeparabdibus.ln libris quoq ; dc Anima
femperde i ntcQedu feu mente Io/ q icns aliam effe rabone dicis, ibtij; aperte
predica*,mteUedu feu mentem,a fenfit feparari,quemadmodIi corruptibde,ab
incorruptibili Scd quoniam apud do&fii/' mos,mcliores'i ;
Philofopbot,conftantifiimx fententia efl, Arifloteli mente crditi nam ejfe,et
alterius q corpora fibflantix, tu habere cum natura Dcoru fimittudi lte,quod
qualuorfimmtu rationibus confiat, quod eam appellat in libris de Satuet ortu
animaliujvoy ( twoy,folam diuina: ibide feparata 4 corpor&us,folam<fc Sv
gxjty, exterius adueniente:ln moribus Siois cn/yywisxfoy,Dijs fmVima,nk otim e$
fmmutlbi^ uu* beata menusxcontcplan}et noffe decernit: procoperto treom <frconfrffofit,eum hoc unum tcnuijfe. Sint
igilur Anjlotcli immortales animi, I nundiK item sternui . Sic neffario eo res
rcuoluitur , ut uel infinitui numem eo/ nm,ucl certus ac definitus: quarum
utcunque partem cum foeda in Phtlofophta fUffliu confcquuntur , certe nulla
ratione jlabitcum immortalitate animorum , tternitas mundi. Eritty in
Phdofophia Anjlotdis, maxima pugna , e/ irrefolubi/ Us contradifiio,conf derato
ddigcntcrfaditusq; pen fitato, quod firtafle pauci Ji ciunt,toto
rsgocio,rebuscp eundis, quod prudentis eft, inter fe coUatis. Decet e/ nim
Philofophos quifefobs ucritatis ponderands tenere rationes arbitrantur, ui iere
quid quodqi dogma, cuius primum molitionem aggrediuntur , confcquatur. Sed funt
interdum adeo obtufi, er hebetes, arroganter^ |; inepti , ut peius de una/
quaq; re, quam uulgares iudicare cernantur. Nunqud enim ad i Uam oratoris gra/
wj&w monitionem oculos attollunt. In omnibus fhidijsd multis commodifiimum
quodq; potius cligcntes,quam fefe uni alicui certo addicentes , minus in
arrogan/ tim ofjvndere,nott tantopere in uitijs perfeuerare, aliquanto ex
infeitia latius la/ borare.Hoc igitur eoscauerc fere nunquam uideas,quoru funt
in dogmatis unius Arifbtclis peruerfe tuendis ingenia effcrata.Si quis igitur
Jit, que uentatis amor, noncertaunius mortalis autoritasuelud pecudem trahat,
agnofcct cum Aeterni/ tote mundi, tum foedi j? imas de animis humanis, quos
effe reges huius mundi , nec in terra ommq ; hoc corporeo rcru ambitu eis
melius effe, inter omnes conflat, fen Untiasyobfcccnasqi opiniones confcqui,tum
inexplicabiles ambages,quas nec ui/ icrunt,ncc uidere foxtaffe P kilofophi
potuerunt. Nec folum in omni Natura fcqui abominandi confufmem,fcd in ipfa
corii, qui hac flatuerunt, do fima, locorum, fentcnluruydogmatum inter fe jitalem
difeordia feinuicem mirifice perimentium , unoq; flmte,altero uel cadente , uel
turpiter confijlente . Stante enim Aeternitate mundi,non Jiat uel Aeternitas,
uel Felicitas animoru . Non afcenditurab hoc fla/ tu uit£,in cocliuNon
contemplabitur animus unqua.Quia perfida, qua pofitrcd d^e
beatum,contcmplatio,non maris aut tcrrs,animalum,plantaru,fiderum eft, qrnbus
rebus animus ipfe longe fupereminet , fed Dei, ad cuius confrcfiuucmrc nunqud
animi pojerunt,aut potuerunt, fi fiiit mundus stemus. Ncq; enim is afeen
dentium animoru ordo confislcret,stemo mundo. Cum autem animi, ut dixi, fmt
omnibus mundanis rebus meliores, qui mundu ipfumjoli fycculcntur, nofcant, lo
quantur,rogant,quis ejl tamftultus,ac demens, qui ccnfeat, mundi necfendentis,
nec inteQigentis,fed muti,ignari,ncfcij, meliorem jit tum, quam animoru,quos
in/ corporeos et dutinos cffe,et ipfmet te flantur, & probat ratioiCum ergo
A eterni Usmundiytollat aut Aeternitate, dut Felicitatem animoru: cr cum unus
animus fit Sole , Luna, totoq j ccclo,cr mundo melior , prctiofior. aut
flultitu jiat rei dete/ doris cu exitio,damnoq ; melioris. Aeternitate credidi
ffeiaut imprudentia, in unius Aeternitate, alterius interitu non uidijfe:aut
execrabilis infama mundi flatum fem pitcmum,qium Animoru Aeternitatem ,ac
Felicitatem malwjfe . Et cum ipfi ia/ flent. 44« - (lent,Dcum,ac Niteri
femperficere mdiora^ideant utrum natur atiu f ac me) tius fit, rege s mundi
animos, propter quot omnia effe,quibus omnU uelut dominis pir ere, dirum efl,
er confljfum,peruenirc <td ueram beatitudinem,q corporeum muniit in xtemit
pcmanfiffe.Mdius efl,N aturxcp et diuinx uolunrati congrum but, ut ucl unut
animus,qui nofcit,fevtit,uidet,)h beatus ,dttingcns id beata Diuini tatis
contcmplationc,quam ut Sal, Luna, fldU,maru, terra, quxmutafunt om/ nia,fenfuq
; carentia, permanferint in xtemit- ? rxdiflu quo<fc fvit,eius errore fuif/
fe,dum coeli motus conflant es,corpom^ calejlis claritate, inconvptionemcji ad
miratur, dignos Acnmitate cenfuit,cxcidijfe illi meliorum confidcrationc.Neque
enim fingenda mens crat,quanqua altius fvrtaffe confcendcre non poterant,in fo
taflellar it Diuinitate. Diximus et i Barbaris proftflafldlaru adorandaru
fuper/ (titione. lUud porro poffctex Ariflotde quxri, quiuidit,
pradicauitcpdeeauita, qua degitur extra motus cccle fles prxdara, ubi nec
locus, ncc tepus, nec corpus fit,fci animi degentes optima, uberrimamq;
uitam,fiquisroget. Qtad malis Ari/ jlotelcs,quid 'ue Deo,Naturaq;, quos dicis
femper afjv&xrc meliora, aptius cen t feas,uitam 'ne beata illam effe,ac
uigere in jempitemu , an mortalem hanc, quam tot incommoda circtmjlantfQuis
dubiUt,poflrema hanc,nift dcftpiat,eumrefpon ftrufQwd igiter,fi quxrcnda hac
beata, omnibus'^ conatibus ad eam afpirandM, oportuit deificare hunc mundu, ei$
Aeternitate munerxri,cuius Aeternitas, deti/ nuit in hoc corruptibili flatu
animos in atemu, nec paffa cfl eos ad felicitate Skm ifprrarefEtfl meliora
quxruntur,cur ifle tanqua optimus pcrftfltfiimusifr rerufht lu5,fwt [empitemusf
Qtwji tuhd effet melius, cum melius efje redis animis repo t flum,quafifit ipfe
conflffus.Pratereo quod Socrates,et Plato,et M arcus Tultiut, omnesty firme pr
aclaro ingenio uiri(quod er Arifloteli fciffet confitendu)dixe/ runt,uitam hanc
potius mortem effr.quamfi uoluitfcmpitemam Arifiotdetjion modo non optauit
fempitemi uitam , ut potius mortem fempitemam expetiuerit. Diximus item
rationes eius, quibus pro Aeternitate pugnat,in eos tendere, qui uti tempus fmf
coelo putaffent,cx C hao fempitemo poflea mundum creantes, ud na tum mundu
poflr-t non mtcrituru,uel nuncflare,nunc deficere, certis temporum periodis.
Quoru mhil opinamur ipji.Scd rationes, ob quas Aeternitas mundi i nfk mat,
defipereq; probat Ariflotdem, fub Epilogo colligamus. Primum, quod ud audacia
fiut, a uctufliflimis gentibus , maioribusq ; fuis de rerum molitione tradita
contcmpfiffr.ucl admiranda infdtia , nefciuif[e,uel focordia,execrabttisq;
caligo, tantam humani generis fiiaq; Philofophix labem , ex Aeternitate coeli
dilata non uidiffe.Tollitenim Aeternitatem, aut tollit, impedite^ beatitudinem
animorum. E
duobus bonis defideratur detcrius,crediturq; Deus et Natura peius freiffe. Nui
Ium autem negotium in Phihfophia maius,nuUa maioris ponderisjn tcms,quam de
animis contemplatio-.de quibus nifi bene conflitutum ac definitu fuent,in omm
mtajumma perturbatio confequatur ncceffe cfl. Vmum efl philofopbari S«p*r fi&tf cum bene Arijloteles jlatuijfet,in
libris de Anima , quod mens, id cfl. ani/ mu!}efl incorruptibilis :in libris de
Ortu animaliuv,qubd aduentat, ingreditur# corpus extrinfccus,folusq ; diuinus
cfain libris de M oribus, quod cjt Dijs fimlli/ W u,<rvyywtsecrts,cx eodem#
maxime genere ibidem , quod pars melior mnsjiue animus, eftuerusbomo,cuius
operatio non fit corporea, cuius uitauc/ ra, uera # beatitudo , fit intrUigere:
in libris de Coelo, hanc bcalitudincm bene nojfet, coli jcajfet# extra
uertiginem coeli remoti fame, ubi non fit tempus, locus, corpus, fed uita beati
fama in eternum. Deos # beatos ejfc , que cjl etiam animo/ rum beatitudo,
contemplando afferuiffet-.hac inquam cum optime,cum fapien/ tifame ipjam
Naturam, rationem# magifiram , prxeeptoris # Platonis philofo/ pbiam
fccutu!,(latui(fet,fuflulit omnia,confudit,euertit,aflrorum motus# coele / fiis
corporea# uite,que mors i Socrate, cr ab omni fapiente dida cjl, illata Ae/
ternitate. His autem omifas, quoniam plura quo# [uperius pofita funt,ea dun
taxat uerba adbibebo,qux fuper rerum molitione (cogit enim fuadet# fic loqui
Natura)imprudentiexciderunt-Vno in loco fatetur ordinem rerum,percnncm#
indiuiduorum micem fibi fucccfaonem, quemadmodum er lAcfes , mentionem Dei
(uijfe.Mofes ergo dixit, Et ait Deus,Gcrminet terra berbam uirentem cr fis
cientem femen,cr lignum pomiferum,ficicns frudum iuxta genus fuum,cuiusfc men
in jemetipfo f t fuper terra ■ De beftijs autc, Benedixit '# eis
dicens,Cre[cite er multiplicaminiyCr replete aquas maris, aues# multiplicentur
fuper terra-Ea#. J&ofes refert
fida in principio,in exordio rerum , non in aternum. Ai eandem prorfus rationem
locutus eflArijbteles,qu6d cum cuiufque rei indiuiduumfem / per permanere
nonpoffet,proptcrca quod nimium ab incorrupto aterno# princi pio Deo
difient:fls& ro voffio t«s ccfans cc$hx<r4xi,TQ Asto/^oi t go/ wai
<rvvvr/Jfto<rs.y to oAopiftog, fcf/ TtAt^S noinaus 'ittp yino-ip. Qgo
fuperat modo,Deus uniuerfum compleuit,fida generatione perenni. Hic e/ nim duo
funt, exordium mundi,rerum# hodiernarum ordinem aperte teRantia, quod Deus
repleuit defidum cius rei,quafi# opem tulit,qux permanere no pof/ «•Fieri non
poterat,ut ea indiuidua in illo primordio creatajongo tempore [ub/
fiftcrent,iHa arbores, iUa beflix primxuxjUx uolucres,itli duo homines,ut bretd
iota rerum compago recens inuenta,diffolucnda efSet. Hoc fagaci farnus Deus ui/
dens , cr ammaduertens,mfi noua remedia adhiberentur, quadam# ardiora uin cula
rerum pararcntur,uanam futuram ipfam creationem, nihil profuiffe reseri hilo
extuliffe:Qjsocirca,repcrit alium ordinem, quo rerum eundarum indiuidua, licet
natura cadcntiajta tamen fefe inuiccm repararent, inRaurarent#,ut ad o/ mite
tempus quafi catenat im fc continerent , quafi manum inuiccm fibi porrigat/
tia-Nam indiuidua, non flcrilia,noninfoecunda,non fine femine creauit, fed fce/
cundajiirpifque fux feminibus fcatentia • Et quod inaudite , incxplicabilifque
fapicnuefiiit,ficitiu in feminibus, exigua quadam animalia , exiguaque cr in/
... uifibilcs 44» rVIf. utfibiUt a rboret latitarent, qua p oftea in lucem
erumpentia grandef cerent. UocU i tentum Dei fiiiffe, ingenue fatetur
Arifloteles, nihil cum tAofc difcrepansSurM pratcriti temporis
ucrba<rvnuAilf«cnp,rciM<rcet. Prouipo quoque, cr quaji opitulatio rei
deficienti uel depdura,depgnat interuallum, quo primum res non exiflentes,
paulo pofl e xtiterint, ita moderat a & popta,ut defidura breui, non
defecerint . secundus locus huic pmiUimus efl in Politicis,quod in libris de GC
neratione , c r intentu , gener atim tradiderat , prefiiut ad humanam propaga/
tionem referens. Vt enim diuinam inuentioncm,perennem hunc rerum ex prace/
dentibus ortum fuiffe retulit, fic in libris de Republica,non difiimulauit qua
ueri/ tas effet,fuper humana creatione. Vt fi quis benigne [apienterty duos hos
conflit ret locos,agno[cat eandem de uniuerfati creatione, effc M ops, atque
Ariflo telis Philofophiam.Nam tametfi Arifloteles creationem ipfam,ore pleno
non memo T ret, referens tamen ordinem iUum,in quo tota pofteriorum rerum
creatio contine / t ter, in Deum,diccns<fc ab eo fidam indiuiduorum
perennitatem, haud dubie DeS omnia condidi ffe, quemadmodum cr Mo[es,confi
tetur- Qua igitur Mojer de pl2 tarum,brutorum(fc animalium
propagatione,nouifiimcdc facunditate, v reflati ratione prolis humana ferippt,
his fimilia prorfus ferippt Arifloteles. Mofes,M4/ fculum c 7 faminomereauit
eos,bencdixitq ; iUis D eus,cr ait,Cre[cite & multi/ plicamini, er replete
terram. Arifloteles atucm,inec <At(&n epvtrtsarcasAn fci Tctvfu 7H
wij>io</l(k),v> cr« « rat, t7Tfii tiftr apiQicOpv
<Pvrxraci,&)A& <£ ij?f r> «</'©' vfot orpitoitoroulToa y
seso rv Q*v istfrnfis h ep{/<n 5,7» rt aviAgbi ,i (ga ths yvvcux.h ojfbi r
(w xmtwixy .Simul, inquit, na) tura fempitemum e fie complet, hoc indiuiduorum
reparatione. Propterea quod per fpeciem tantum durare res poterant jion per
numerum . Sic prouifa fuit ab ip fa Dminitatc , aut Numine diuino natura
utriufque, mafculi v fantint , ut inui/ cem copularentur. Quid hic dtfiimilc
inter M ofen cr AriflotclcmfQUo diferepat utraque PhilofophiafEt non efl
hoc,quodipfe Deus dixit. Quod Deus coniun/ xit,homo non fcparetftefus eam
uocauit coniundionem, Arifloteles KOirto>i'cqr; Padum
a]Deo,lefus:Arifloteles,vssbrov Siiov. Sicut autem Mofes, hunc or/ dinem fidum
d Deo , in exordio temporis, non in atomum fitetur: Sic cum fit eadem prorfus
fermoms ratio in Ariflotele , nulla ratione poffumus aliud fufpi/ cari,quam
eunti principio fidum, ac conflitutum fenfiffc . Quod prudentibus cogitandum
relinquo • Duoque hic adbibet Arifloteles , Naturam ac Deum. EX quo
declsrat,aut idem effe Naturam, atque deum: aut, quod uerius efl , hunc or/
dinem, qui Natura efl, effe inuentum Dfi. Tertius locus efl in libris, de fit/
prema Philofophia,ubi in maiorum opinionibus, dc rerum principijsrecenfai )
dis,occupatus,multorumq; placitis medis, eorum uero collaudaift fententiam ,
qui mentem omnium rerum inuentricem jlatuiffcnt:eos ita efferens, ut cateris
prt his dormUaffc,hos uero ftpuiffr, uigiltffe^cri indicio fwjfe,affrreretthis
uerbisi - . db: ^BHENsri jth ixoyapinA • 449 1 Wt' Tlf &7rtvy Ctrxt Hftdcc
fcf/ T9?S factS) Kf tf/7H (pvoa "TOy tUTIOfa l(gct Ttf K0<ri4t Kj
TMifccftws 7Tcc<r«f ,o»of/ VHtytoy \(p&yy iretgct tx« /t^oy 7«i7»C 5JJ
>mf 0(A 0/ yty auugfoos \xsvAayJiiroffiS «face W jtftAij 7/w • ^L7tfL/>
‘XfXW' &*cu Tu>y ovrtoy ifjtrccy, G? -tIlu ZucvJJlw, 08 i y « x ivnoit
'Inscdfyiy ro?f oZcrt.Qui utro mentem, inquit nefeio quit, dixit quemadmodum
ammalium,cr Ustura caujfam,cr mundi, er omnis ordinis, is praeoleris, qui antea
temere locuti efjent,etd<gfla(fc uidetur.Quihac igitur fu fricantur, /imul
et ipfam cauffam principiu reru bene ftatuerunt,et tale cauffam,unde motus
rebus extitent. Hanc Ariflotelis f ententii,fi quis altius
poderet,exeutut,euoluat,inea clare cotineri cofrfionc creati mudi,ftue prudens,
ftue imprudes,cuq; rapiete na tura locutus Jit, freile dignofeet. Af<£ aded
clara res efl,ut mirabile Jit, quo [ape uerttatis aftus rapiat imprudetes.
Repetamus igitur omnes,quiMcntc,mudi crea ' tricem declar aucrunt. in his prociput
fuerunt Trifmegijlus,Orphcus , P ythago/ ros, cum primus ucro Anaxagoraajtum
Socrates, cr P latotomncsq; hi eum altis multis aff eruerunt. Mentem getteraffe
hunc mundum, in coelo lucem accendifre, coelum c r tempus
condidiffe,animalia,plantas $ ex humo cooriri freiffe , Qjjo/ iwn declarans
Latine Ouidius Theologiam,canit, Nam coelo terras, cr terris abfeidit undat, ci
Ei liquidum friffofecrcuit ab aere coelum, ' ^ Dijfociata locis concordi pace
diremit . , : » . Principio terram, ne non aqualis ab omni. . ' Parte
foret,magni freciem glomerauit in orbis: Tum freta diffvdit,rapidis(fc
tumefeere uentis lufiit,cr ambita circundare littora terra. , multande
Sapientia parentc,reginacjf huius mundi,ctdus afferit eam origi nem' 03*cquid
igitur ex antiquorum Theologia cecinit Ouidius,affeueratur, pro , dicatur, e
ffrrtur miris laudibus ab Arijlotcle. Affirmat cos bene,prudentcr,faps/ atterq;
locutos,qui dixerunt vovy,id eripientia, lnteftgctiam,Mcntcm, omnis
mrdjnir,Naturo,animalium,totiuscfc mundi cauffam, cr autorem-Etbene ftpien/
terq; cor ftatuijfe dicit hanc,qua dicitur excellenter Cauffa,rerum pfmcipim,et
tale principium, a quo motus, uitacj; eundis rebus extitcrit.Hoc fuo fu f
fragio toti collaudat, cr comprobat M ofiicam Theologiam Ari ftotefes. Primus
enim Mof fet,ex his qui 'uetuftam Theologiam literarum moramentis tradiderunt ,
[cripfit, Spiritumjiue fapientia Domini, que fua lingua Graci uocam rovy omaffe
coelos . feitft ui oriretur lumen in coelo:Hanc ueram mudi originem fuifjfe,cum
terram, C iquas, quod Chaos J confufione duplicium harum rerum , uocarunt
Graci, primum e nthilo,tantum ex ideis fuisotcrnis,qua[untipfamet, extulijfet.
Quip/ £c qua ciutda fm cr ptlagofua Sapientia contincret-Hac clari fima luce
coeli F / ater/ AVGvsr. Bver*. lib. vt* cr temtf edhtpleuiffc.dicm noflemq; ab
inuicem difumxijfe, aerem i»l HaJUtJubu mes regiones, a terris iu
ccclumufquedijjudiffe, maria in profundos fmus, con/ cauat que mundi planicies
confidere tufiij]c,e terra plantas, animali que,rxaquit item alia pullulare
iufitjfe. Nouiflime Unquam regem iam genitarum rerum, in mundum ceu
pulcherrimam aulam,hommem induxiffe. Hic prior ubique motum uitamq; dedit :
prior ipfa mota fuper aquis, unde aeri omnia, agfUri,flcri(^ coepe/ runt. Ex
illo motu, Solis iubar emicuit, rapida uertigme concitatum efl coelum , tari
quoqi V aqus primu mouericcepcrunt.Sic Mens inuenit omnem ordinem » cunilamq-
Naturam, fuit autor mundi, autor animalium. Hoc admiratur Ari / Meles Aat
pneonijs egregijs, tribus uerbis declarans er quam ftbi huiufmodi Theologia
placcrct,w quam dimne fenferint, qui nobis hanc fapientiom relique/ runt.Pnmum
quod fuerut vHcpotm$,prudcntcs fapicntes.Quod omnes ah) f ccui
fufticantcs,tcmcrc er imprudenter locuti funt.Pojlrcmd, quod K&msjxne* pul
. chre bi principium rerum ipprtLtrnnt eam que uocatur ab cis amo s autor, cau
fa : qui efl eadem Mens, ut afferit Laertius fenfiffc Platoncm-Siuc igitur
prudens , (iuc nefcitisfcd folo fecreto Naturi ac ueritaus aflu af)emt,plenoq;
ore laudauU numdanam creationem Arijlotcles, admiratus efl huius Phdofopkii
pricones, quam uelit alibi defipuerit Sufficit mihi ex mito (quanquam forte
nonimuto') pe/ (lore teflimonium ueritatis excidi fle. Qui igtur deduxi,cr qui
[umbaftenutU/ eutus,uidebunt uera e fle, qui Horint,quam de Sapientia fcu Mente
dmna, Thcolo g iam maiores, et qui ante Anflotclcm floruerunt Philofophi
reliqui flent. Qui to t a efl,ut cba,<j«(6d ea creauit mundum, pueipueq ; Cb
aos in ordinem rcifgtt, & rerum formas cico dcprompfit accruo : dcnicfa ut
Arijlotcles ait,quod fuit autor mundi, Natun totius, ordinisq j repertor. Quod
cum bene fapienter, priclarecp praedicatum affeueret Arifloles,nemini dubium
poterit cfle,quin creationis, qua/ Us a Mofc c r ab Acpptijs,
uctKflij?im»>q; fuerat decantata,aflcrtor fue/ rit. Aliud teflimonium, quod
de creatione, rerum quenoua inuentione, prudetM kcI imprudenti excidit, quod
fanc prudentiflimus quifque confldcrabit , efl, quod quemadmodum Marcus Tullus,
plurcsque ahj, quendam hominem fapKtmfi/ wum fuifle dicunt, qui difperfos
homines congregauit,in quo neceffano,auquod rerum initium continetur, quo
rudes, nuper que nati homines, foeietatis exper/ t i effent :fic ab
Arifloteleflmilia dida,udit nolit, cum origine mundi fcquuntur : i A 7T firos
(rvs*r*s t^yistuy ocyafay eeirios; qui pnmw.mqtitt, difter fos homines
congregauit,maximorum bonorum autor fuit-Videat igmr,qul0(f/ que uult, an in
stemitate non femper homines congregati fuerint. NihU emm cjt ttouum in
Actetnitatc. Nam flquando congregati homines, prius diflerfl cranW tternum
certe di flcrfi fuerunt. Bx difli» oratorum Si potlaram, artium,
ftmonw.&hBntanigenrri» probatu exordium. . 4 ft A DEM ratio colligitur ex
TulUo contra Phtlofophos: aut qui primus,inquit £ ( quodfumntxfapicndx
Pythagorxmfum eft) omnibus rebus impofuit no/ mina . Si primus enim quis
impofuit nomina,certe antequam impofuiffet,non rrant nomina. Arguitur ergo
humani generis initium : quoniam fi fuiffet Aeterni/ tas,femper homines locuti
fuijfent, femperfemo uigu ijfct. Ncc primus quifquam nomenclaturas uidere
potuiffet. S» /wt pmcipuim locutionis , er fcrmoms,fuit etiam uitx. Sic quod f
equitur , Aut qui fonosuocis, qui infiniti uidcbanutr, paucis iiterarum notis
terminauit, aut qui errantium flcliarum curfus, progredior, cs, inftitutiones
quenotauit. Hac omnia comprobant exordia iflarum aruum. Ergo nec femper artes
fui)fe,nec homines cis ufos effr. Similiter quod fubijcit Etiam fu/ penores. Inquit, qui
fruges, qui ueflitum,qui teda,qui cultum uitx qui prxfidu con tra feras
inuencrunt. Hjtc docent aperte, omnium fuiffe aliquod primordium. Si di/ huua
attuleris, defbrudum ejl, er euerfum. Nullam unquam potuiffe tam imma/ nem cluuioncm
effe , qux totam humanam gentem abjlulcrit. Qux fi eundos dbfhiliffct, nemo
nunc effet fupcrflcs- Quod ft fuerunt homines femper, fem/ peretum cr
fermo.ltaquenon fuit quidam, qui primus nomina rebus impofucrit. Sifuit, non
femper homo, lingiuque fcd fiat exordium. Eadem ratio colligitur ex Platone ,
er eodem Marco. In Cratylo perhibet pjrifcos fuiffe meliores, quia Di js
propiores. Marcus uniora effe a prifeis tradita, quod mutus aberant a pro/ g
eme diuina. Si mundus igitur ejl stemus, ubiprifci,’ubi Dijs propiores f In At/
temitate nd prius, nil pojlcrius, nil propmams,nil remotius. Fuiffe quoque Deo
propiores aliquos, arguit initium, cumfcilicet Deus creans, craftanscer/
nebatur a prifeis illis, quos priores crearat, quos Marcus progeniem diuinam
ap/ pedat .Plato^ui/ TrccificK^wp xyyunrcfoi,¥iliosDeorum,Dijs proximos ,
propinquos leuis. Eadem ratio
colligitur ex eodem Marco, cum quafi ab omni a/ lid dubia opinione, huc tandem
fiflente, C r appellente Natura. Non enim, inquit , tcmcrc,nccfvrtuu6fati er
creati fumus, fcd profido fuit quadam uis, qux generi confulerct humano,ncc id
gigneret, aut aleret, quoicum exantlaffct onmeslabo/ res, tum incideret in
mortis malum femp iteruum-Si ergo o Marce fati er creati fu mus, crfi fuit
quadam uis confulens humano generi, certe fuit exordium quod/ dsm, cum nondum
creatis nobis aut dum crearemur, ab caui nobis confulcbatur. Similis probatio
colligitwr cx Poitis,tit appareat, undiq; pro ueritate contra men/ iodum
auxilia concurrere. Vergilius canit iuxta prifeos uates, fronte fua quon/ iam
fruges terram hominibus dediffe,lxtis,ociantibusq j, cum non cogerentur, ad.
fnjlentationem uitx ,uarias artes excogitare : Primusqi per artes, Mouit gr os,
curis acuens mortalia corda. Nec torpere gr aut paffus fua regna ueterno. Brgp
non fuerunt femper artes, non femper accultura.' Quomodo igitur mundus ( f f *
xlemutf I ,nt JC* !i. llftcQ} flV. % K ■ ■; CfV*» xaerindmm 45» JLTGV5T. EVGVBi
MB. Vttert hornus sterni, fine artibusistft non fote artibus unquam, quomodo
primus quidam, frne Deus,fiue homo,reperit t as,cm prius non ejfent i ReperU r
agricultura, nauigatio,aj]ronomu,uenatio: Tunc alnos primum fluuijfen fere
rapaces, . i . Nauiu tum jlcUis numeros, er nomina fecit. Tum laqueis captare
feras, cr fellere uifco Inuentum,C7 magnos canibus circundare faltut ; Tum
ferri rigor, atq; arguta lamina ferra , T muarixucncre artes.- Artes igitur,
qux deerant,docent homines natos,non atemot. Plorinum aperte' faterl.contrJ
quam Proclu» conten Jat.tempur creatflrt^cm» fufia WfJdU tione confeqoirur
etiam CQtli,mundi<if cremo. Cap. XVII. ^yVoniam uero Proclus afferit in his,
qui mundum fempitemum credidiffent,ad ^Zalios fuiffe Plotmum,ecce ucritas
ipfafibifuppetias afferens, cui cum menda/ cio bella perpctua,qux fxpe mentes
in mendacium prolapfat, dclu&ttadiu, tan/ dem fubrigit ad
luccm,cruerum,contra,quam ille pronunciet , oBendet- Neque uero boni indicis
cfl,in alteram partem inclinantem, audire rationes eius , cui fi/ ucas,ad cius
quem odio habc.ts,aures obdere . Sic fi bene hic ,ficut alijs Pb Aofo/ phix
locis, rem Proclus porfelcraffet,feirtaffeiudcx xquiorfuiffet-Nemo unquam me
continebit, quin in eafemper fententu perfflam, omnes ferme phitofophosfk per
eadem re( quoniam homines quales nos omnes,fuerunt,qui noBra placita io ta uita
uariamus) opinione altemante,diucrfa protuliffe . Pe fima ucrb, fed apud
imperitos tantum, regnat confuetudo , ut unius alicuius autoris , cui fe
confecrd/ runt, ditia perinde ac irrefragabilia,inuiolatacp,aut qui ftbi
contradicere non po/ tucrit,omnibus conatibus defendere certant . Sed his
ontifis luce tlxriusoBendtf 'tur,Plol\mm,aut uolcntem,aut eorum
oblitum,quxdixiffet alibi, fitUm tempwi ac mundum afferuiffe,feBum inquam, nort
quodfiat,aut generetur, faquM fe rit poflea,cum non effet. In libro de A cuo V
tempore h ire fcrilut , wtc/ yxyetynyxs curris 7mhty «j XkmIuj tLv
<fiix§imy, ny tSi euZs- V&1 \\tycySbt etv rlw oti InavHy, ngu. oyv
TtxQey, Hffa x7TǤ oy tt' <JIh {coitu, ugu cckKivh WhHSte ffe
iswauy.)$ov<§h A 'irato Luj,h In&vats t in Iw.^p/VHcroydU/ ftovoy Aoytu
xgu. epyoet 7# vstf».T8T toy t/1» Hou^xyayotrrtou yujoTis,o/TtoS <A« nfui
7vylft7ri» o-i yt,ov©J, ree s ySi yasGxs irato vir*. iQei vk ccy Ttsio-us
nfitei « ~&y7V •78. «M.’ 'iirtos 07tdf> iiGey , t(gu eu yetreu wn .
etu^y Ji cey ns Tpcyet rrzy ypjoyibtiy yfevcy oratos <foytxq>xrHS,
yp/ofefy, <&, Myot xysvfeLctu «ttP u</lt 7ru>s.toS mpdrifoy 7ij°iy
rt •xfOT\gty </!* c$JP yfevtio-cu,i(su rSi vsifZ (AiK^nvxt ervy Maria, bvn
wiTmvi rptfpt&viity-ift? - * S ^ , . 4s V* MWPJ&t fcirns
Ho-vxixVHyti/.Qvriatt JimAvrrfiynov^,^ (urTM^Bv^o^BffvH^xgu. tama currne,-^
r> irAto^ tb ncepetrr^ jk- ’JVfJi\oi/Sb/ht^KjyH^K /jSLi/cu/th^kii/hSh </£
t(gu ccthvs, %gu wf rtir TK K9“ «fijKpu 1° vstfoy ; O portet, inquit, attollere
nos ipfos ad ilLtm difpo/ fitione,qua in Aeternitate dicebamus e jfc, quieta
iHam,et fmtul tota et infinita iam uitOfOjnninoqj indeclinabilem er 'm
unitate,crad unitate flantem . Tctnput aute nondii er at,ud ilUs certe non
erat-Generabimus aute tempus definitione et natura poBerioris.His igitur quiete
agentibus in feipps,qua'nam primis ratione exciderit tempus. Mufas quide qua
nondum ej[ent,haud quifquafbrtaffe inuocet, qua hoc canant,fed forte rrantet
Mufe tunc:ipfumucro creatu tempus, forte quiffta,quo/ modo apparuerit, er failu
fuent dic at,de eo in hunc modii: Qttod antequd primu hoc gigneret er poflerior
acum ipfo indigeret,in ente requiefeebat tempus, cu non effet.Scd in illo er
ipfum quiete agebat. Natur a autefolicita er cuno[a,e?impe/ rarejtcl incipere ipfduolens,cr
cfje ipfa,plusq; h abere,qudm quod prafensejjet, qttarere etigens,mota ejl
quide ipfa,motu cfl et ipfum tempus,et in pofleru crfem per. Talia locutusjfl Plotinus,
in quibus euidens et luculenta ejl temporis creatio. Hos ergo Plotinit
explicantes dicamus. Primu ut quid Aeternitas cum tempore dtf erepet,
nofcas,iubet te attollere mente ad diam, qua refle uocelurdifpoptio, cu ni hd I
•mu, qua cernimus Crfcntimus,cxtaret,non natura,non coelum,non terra,ne tempus
quide cum quiefeeret omnia uita carentia, [olaq; cjfet aternitas,uita Dei in
fwita,ut dixit eode libro.Eft enim xtemitas,Deusipfc,ip[a unitas, uita
fmplex,fe cumconiunda^ndedinabiUs,immobiUs,infinita.Hondu erat tempus, nec
rebus il/ ‘ lis tempus erat. Dico res eas,ipftm Deu, Ideasfy reru, tempore
carentcs.Vtautem tempus defcribas,affimenda ejl natura pojlcrioris,[cilicet
quod pojlerius efLjoi cu ius effentia intelligftur tempus, Cundis igitur rebus
quicfcentibus,quia nihildum ef fet exortum, quomodo tempus apparuerit, quis
explicet,inquit. An Mufas Poeta/ rum more,nondum er ipfas natas inuocabimus {
ut quod ait Homerus, Iram pande mihi Pelida diuafuperbi: Sic nos dicamus: 1 Vos
Mufe nobis exponite temporis ortum. ' ’ • Atqui firte etiam er ant tum Mufe,
Dea uidelicet- At tempus ut fuerit creatum,ut rmerferit,Mufu dimifis, dicas
licet in hunc modum, quod antea quam iungcrctur prius etpoftcrius,c quibus
Ariflotcle aut ore,conficitur tempus: quiefcebat,ct qua/ Ji dorrmebat, cum non
ejfet, fieri quidem potens, fed nuUamdu uitam nodum tem/ pus.Quiefcebat
auteinuaflatotius uniucrfitatis origine Dco.Natura uero folicita exeundiefc
cupida, lucecp appetens,nec prafenti conditione contenta continuo eru pit:fmuli
quo$ erupit tempus impetu ■ Nihil igitur clarius er apertius, ipfo ucl Sole
luculentius, de creatione temporis. Hic
enim nulla latitant ambages, tota in pro/ patulo oratio. Non ejl dependentia,
fluxus^ pcrcnnis,uUum pro jugium. Ne m o/ [et quidem txmcUrebcutm ejl
.Creatione autem tempoffsnemimi non perfpicuu, ' ff l • trahere « -Vt ftrtMjic fidum ex aquis,ubi Unquam
cadauer taceret. Hoc tejlimonuMi , non po/ ■ tejl imito Plotino excidijfejcd
fuapte arbitrio loquente, ty eo modo loqui uolcn te, pronuntiatum, nccejfe rfl.
l Aperte, perrpicutqi Porphyri3 de (emporii exordio fcripfifTc.hmblichu mnliit
• nriowhusomnu nau c(Tc .conttteri: Qui confcmuiti cu Mofe prfdne» homine»
4tuiniiut artum , hcimj? orJmeJcaleit. j a Jiuinifjirao Verbo reptnoi. Btquod
con Jcranai hunc inuii Juro, illcrcnub eo fiigicnJumclTc. Cap. XVIII. pO
rphyrium v Iamblickum,quin ipfos etiam creationis inimicos, Proclum,Ct
*Simplicium,probabo ucl fedfttatis oblitos , ucl aliquo uenutis impelu,creatio
t ne temporis ajferuijfe.Qtioru dtda,qui diligentius, accurattusty
prnfitet,totam$ eoru rationem cuoluat, er quid ex ea nece florio fcquatur,alte
fledct,cos deuolui cernet ad creationem , fme qua flare qua loquuntur ( licet
ipfi id forfan non ani/ maduerterint ) nulla ratione pofltnt.Scd tcjbmonium P
orphyrij e fi omni luce ra/ diantiitf, admiratione certe dignum, allatum
fuperius.lr loquensde ea qua dici/ tur d Philofophis Mens,Principium er Origo
mundi , confidaansq; jlatum citu quo uixiffet ante mundum, tribuensq; ei eas
Diuinitatis laudes, quibus cum tem/ pore nuila fit ei communicatio, aperttq ;cr
luculenter eam xfutmto bono ater/ • naliter natam aflcrcns,dixit,qu6d hac
natiuitas non modo fuit atema , fcd etiam ante omnem Aeternitatem. Natam autem
fuiffe, ut dixi, atcmaliter dicit , non mi tempore,non modo quia fempitema
fiiit ea natiuitat, fcd etiam quia nondum tem pMcffct.HaccntmJantcxpreffi uerba
eius: arfflt AScptos <Ai m a«r’ ■mos ■^pvtLui,ovusayXf ynv os oi/<At
%otns yivontn , wfei cev/ roy «1 vi 0 jjoVes: Proce fli fle uero non ab aliquo
temporali principio . Neque enim adhuc tempus erat.Sed nec fido quidem er
creato tempore , tempus pr£ ea quidquam eft. Hac pauca ex multis apud Porphyriu
uerbis. Quid mirabilius i Non potes hic aduocare [otitum refugium,Tempus fidum
quidem, fed at emoli/ ter fidum,ficut dicunt de mundo. Ecce duo flatus
proponuntur , atema Nlentifi atemaliter manantis,at( Jj temporalis principii.
Nominatur principium temporis \ • CT dicitur hoc principium aliquando non
fuiffe , cumfcilicet nafccbatur uel nati efl atemaliter Mens a fummo bono,
nondum erat quod poflea fiiit. Mens non eft nata in tempore, quia tempus nondum
erat. Etiam uerb pofl fidum tempus , nM habet cum Mente tempus affimtatis,ut
res creata cum atema. Audis hic,cemiscfl yivctxwap -%ovoV , tempus creatum.
Cemiscj; %onxtip,temporale prin cilium: Vides,ovurai 1 jgoirjj hy,Nondu tempus
erat . ibidem q- dicit Porphyrius, 'nap km ctv-PyiyirxTccj 7« woJrvx : Etiam fi
ab ipfa Mente fida fmt om/ nia.Hac igitur cum clara fht,qui fecus iittelligenda
contendat,impudentem: Por phyrium autem, aut incon flantem, fi fecus alibi
flatuiffe deprehendatur,aut quod feri folet,ueritatem fecretii ad fe machinis
eum traxiffe,dicendum erit.Quomo/ do autem Iamblichum, quem diurnum non ceffant
uocare Platonici,conftffus fit, wmdunt, v genus humanum certo temporis initio ,
4 Deo habuiffe principium, <“•'* f / 4 hac ;» nem Uerilatis
impedimenta,deferendum effe ommno,nunqua nobis iteritatem ad/ eptuns,nifi
relidaodioq; habita prxfcntt uita,qus ucris bonis ignoratis,not cupi
dttaubus,uxnifiimis(fc detineat amonbut: l n primisifr ait, rb fat yisoy vtuy k
<pt Ao<ro<pix 7rctf^Tso<t,^ct7r<x.?i<ctyny -juy th
ygu.y\v*o*iJ'‘vr/ twy.Mxximu bonum affare nobis Philofophiam, quod liberat c r
difiungit nos duincults,qux c r in animo funt,cr in hoc prxfaiti munio
corruptibili , qui dici/ tura Philofophis Gcncfis,fb.(lio,gcncratio,inftabihtdt
rerum. De corpore quock, Jt# A «ucoriiur*.*txt(lct tbt»
Qvo^sjtfo&c&Xfivto^y km' axtrr, »*S aj/ 0 9toj «vTos cmohtJr*
vtt&S: Nc<Jj ucro repleamur natura huius, fed quam maxime puri fimus ab
eo , donec Deus ipfe nor ab eo dijfoluat . Dicit etum de anima , huic mifero
mundo implicata : vc/a tx rovruy cc/xo/ fcsurou £ $t4&Tfc(2 su&xpi,tQU
ncucfc/lis <n/uvritK:Nc cupiditxtibus,crhuic mun/ do connexa,confortij
diurni, puriftimxq; et uniformis lUuts foae tatis fu expers-De eadem liber
xta,\gu tw 4 -Actp rt Ati tTturu «S ro fvyytnsj& «j t b tojbt-p
«<piKOfaiPH awH?ikx)fixt t aar&fomiroov ueocap : Et cum abierit ex hac
uita,cr ad confanguinea gentem peruenerit, liberetur ab humanis malis.HxcCr
multa alia prxclara philofophatur Iamblichus de contemptu,et fuga iftius mundi,
beatiorem dicens, qui eo minus utatur. Ex b ts,cui prudenria,iudiciumcb inerit
, ui/ debit neceffario dcduci,non effc tanti mundum huncjtt atemus effe
debuerit,qui ft animis potius caufa mali,quam boni, er in quo magno cum dijerimine
ucrfen/ tur animi. Apparetq; ipfum mundum,ctm potius malus fit,quam bonus,
uolupta kscfr eius ffarnenda, fugienda!^ a fapientibuscenfeantur , nec melius
fuiffe fem/ per effe,nec femper effe dcbuiffc,eumq; nec diuinum effe,ncc
dciftcandu,adco, ut maiorum bonorii amittendoru f t caufa:et 4 quo difcedentes,
a malis potius quam bonis,ut ait Cicero,abducamur. Huic annexa efl ea ratio,
qua fumus uftfuperius, euiden tifttma fane,cr perft>eflifiima.Cum inconfiffo
fit apud fapientes. Aeterni/ tote mundi , tollere pictatiiSecundo , cum uita
futura Sempiternitas , impediatur ab Aeternitate prafentis:quia ft uita prafens
eft xtema/ton potefl effe futura,nec poffutnus quicquam de futura loqui , quia
nunquam perfida caleftis: apparebit, nift deleta terredri,ul propter calefie,neceffarib
rcmouenda fit terrcftris:ubi au/ tem finis eft, fuit principium:efficitur ut
hxc uita,tanqua corruptibilis, fugax, infi riortdebili*,ffagilis,quo fuccedat
melior, fit intcriturainecxtemu debere fuiffe, i quo fugiendi!
Philofophi,abftincndtmc^ crcdidcrunUnec xternu e(fe,uel effe de/ bmffe, cuius
Aeternitas fit melioribus bonis impedimento. Huic adiunda ea rado tft,qua
poftit intcUigi,mundu nec fuiffe perennem,nec effe debuiffe,necjuturum «ffe,ex
Iamblicho,qua diximus, Melius non effe prorfus,quam male effe.Cu au/ te mundus
potius in flatu calamitofojugubrify fu, malis, quam bonis afjluentior, wrfii
non modo perfidam lx titiant, fed moerorem afferens, idqi femper, quandiu
rnndus fuit; Iamblichus autem afferit homini prauo, utiliorem rjjc mortem, quam
F ft tutam, dttocutiis eft Daemones,
ftue A ngelos, paulo ante cum mundo fatos, ut alerent, fo/ ucrcntque homines,
cr cudodirent. Sunt alia plurima, quibus pofiim,fiuclim, docere, claras edidiffe uoces
Iamblichum fuper creatione rerum fidarum er inr uentarum,cum prius non
exijlerent, ftue natura fecreta , fiucuoluntatetcert'aquc perfuaftone huc eum
euocante. Crantorem PlawoicuiD.utam praCcnltm condrranaflc, rique hoft
rfTc<S; morum amepofuifle. Quofcquiiur improbatio Acurmiatta iminJi.Mcm tat
Ariftorefe infertur. IMIUS probatio pojjet, fi ucrum cfl quod P rodus refert,
Crantorem Pia/ Atonicum, Aeternitatem mundi uolutffc , [eque didis Platonis
uiolentcr ad hanc fmtendam adiituiffe.Quicwque enim uolunt fidfje femper
mundum, uolunt quia udetur cis melius femper aliquid quam nihil fuijfe. Didis
igitur Crantoris pro/ babo, non fuijfe cur ob bancraufam deftderaret mundum
aiemum, quem dicit effemiferorum mortalium habitaculum, uitamq ; datam non ad
uoluptatcmjcd fupphctm. Plutarcbus in confolationc Apollonij, hac de eo perhibet
irreMioif y«fKgU <ro(pik buriPfcJo-iyuitepw xfcarrtap,ov W/{/,kAA«
ar<rA«i xi/ KA «vstu ’ia&qd>7rivX,Tintofii?y yivxi nby Biop,ygu
«f>X*P rbyu>'o3] Kr^pnrroy,<n/tAepofay rny y\yismy : Multis,inquit,cr
doflis ui / ris,ut inquit Crantor, non nunc, fcd olim deplorata funt res humana
arbitranti/ iusuitam effe fupplicum, initium que nafccitdi hominem, maximam
calmita/ tcm. Plutarcbus hac quidcm.Si calamitas igitur ejlnafci, fiuita
fuppheium, certe iton aliud deftdcrant,qui mundum retro fempiternum defiderant,
quam fempiter/ nat hominum calamitates, fempiterna fupplicia. Sunt enim cum
aterno mundo, eti am aterna uita, calamitates atema- Aeternas^ hominum
calamitates, atemafip/ pltda cupiunt,qui cupuntmundum atemum. Nec folum non
meliora ferunt no/ Us,fed dctcriora.ttelms cflcnimaui minus malum, paucis
amtts,quim innumera Uibus fuijfe nuferum. Non folum igitur horum mdicio, non
debuit atemus, fed etiam nunquam effe mundus. Vera certe fentauu, nift ftcs
melioris uita iunda am abolitione prafentisnas folarctur. Nam uitam fugacem
ucluti umbram, cr quodgrauius rft, nuferijs er it tebmodis refertam, melius
erat nunqua hominibus conagjffc. Hoc incommodum non accidit his qui creant
mundu, quia cr finis fiiit malorum aliquando, er cnt,cum nullus maiori! finis
adjit illisi Eandem rationem ducet ex Ariflolelc,qui uolef.quem autor efltdem
Plutarchus,fmlia firme derepu dianda,uuUiq; fapienti magnopere expetenda uita
prodtdtffe, e ode libro fcnbens : Hoc A nftotefes te flatur etiam Silenum Midam
docui ffc. Sed melius,mquit, cfl ipfit Philo fophi uerba fubijccre. Dicit hac
in eo qui mfcnbitur Eudcmus,ucl de A rm<t : Quocirca b optime omnium, et
beati fime, p rater quam quod beatos ctfvrtunatos effe dcfiindos arbitramur,
etiam mentiri, aut infultare maledidis in eos, putm, ac fiutdu,utpotc contra
eos,qui meliores effedi funt, non ducimus. Hacq; odcopnjea Uetuflx'^ decreu
apud nos. poftuaanmnpvo neque temporisiniuum neque qui 4 ' 1 primus . tealety
uiuendum, homines a Deo erutos ; i Sids7rxvTx; avSfttiixnss tari ri,
%\i£cunoya(/} ufh 7» Klrsteray imlt/cn * 7r€&s %~n fofOfvJtviiPoK*, TCt
/jfo \Jlix <Ai$ iKccsa),7x </£ &fao7pict.7vc (jfo ax«At/7«,(2J wx
yxstrte» yjfaxQxigvrctovK iflict.Qujc funt,Dcus omnes homines ad felicem,optmu$
fiatum crcauit,ad h oc occafionc dedit: dia propria largitus unicuiq;,alia non
pro/ pria.Sed q ut no funtld?era,coafla,et qua auferri poffcnt,no propria ■ In
his quis efl,qui non cernat, apertam mundi creati confisione f quia generis
humani prx/ dicatur primordium,quum creator e T fapiens,optbnusq; iUe Deus
dicitur horni/ nesadfilicitatem,optimamq; conditionem creaffc . Q ut quidem ,fi
Mofen per/ cun fleris, efi,camcrcauit eos ad imaginem, crfimilitudincm fiiam ,
dominatum fuper omnes animantes dedit - Dedit [apientum , qua fe contra malas
cupiditates Uterentur, er in optima fefc conditione, beattq; uitt aflione
contincrent-Htc om ntarefpiciunt primordium, non perennem dependentiam nec fine
principio, fi fpe flesaltc,potefi inteUigi,ut Dewscreaucrit,ad felicitatem
occafionem dcderilScm/ p& enim fuit htc occafio,fi fuit mundus ttemus. Qui
fi xternus fuit, nulla fuit ad felicitate, et ivsccrnii/,compofium'q ; uitam
occafio,fedfiut potius ad infelicita/ tem,ai confufionenuldem Epifletus,cr
ArrianusCpauca enim e multis) t iy efli clv9 fOnroy, thctrilf/
iisliyccyiiJ,ccW™i<&tTwy tf>ycoy xv^-nc/ciiai/ vty xgk Ifhyrrtiy
KVT&y -.Hominem ucro fteflatorem fui,CT operum fuorum introduxit, nec
fteftatorcm modo, uerum etiam interpretem. Quxfo phHofophi,quandd Reflator in
mundam introduflus cfi homo, fi fiiitx/ ternus mundus t N uUum enim fuit unquam
tempus , in quo non homines fpefla/ tores Dei affuiffimt . Introducuntur enim
prius abfentia : xtemo mundo , huma/ num quoque genus atomum; Quomodo igitur
introduflus homo, quafi prius non adeffet f Nec defindes unquam per
introduflionem fempiternam - Nam tametfi pdffct xteriia creatio , xteriia
prouidentia dici, abjttrde tamen diceretur induflio fjempitema,cum
induflionifit abfentia necefJaria-Repctit eadem Epifletus: ird>S c/iytmvu,ws
JltVTxfcp otirric o t^ixTtexstay^itxte^si Jt , & yfiywyx,n£i < aQoyuty
,yga afirtiv, XSU KXKtxy, i yu ttU' crus 7vcs ‘nicdj7KSlvw7ioTH7Ki vwtf
<rviaepoonxtruy c/.toy.vyaiy e/i bcoJscf i <r$ycc uga y-tgH -r
auyxTl&ixgu K?v<ny,s<gi uoivtovis \J\toKS., qux funt. Quomodo fiunt
fixe omniafQucmadmodu inqud moderator ea mode ratus efl-Acftatciu fit
cffe,hycmc fuccedcre,jlatuit abundantia er caritate,terrx uirtutcdedit,dcdit et
uiuii.omnes id genus conlrarietates pro concordia reru-Vni cuiq ; «ero nofbru
dedit corpus et membra corporis,poffcfionc et partieipcs-Nxc Epi fletus- quibus
omnibus, rcru difeofitarum non xtemus , fcd inchoatus quidam continetur ordo ,
eruente Natura uoccs hxs,e pe floribus hominum. Seneca quo/ tyx
grauifimusKomanx Philofophix [criptor , exordium mundi fepe fatetur. truw, cum tmuiycui
tof/pr fubmittis omnia, fceptrum rerum eundarum dedifd,effet Deui QW <Jw4e
ji rjJrt^Mllw ei in creatione objiftcre potui ffet, deuidus.cr cxpuyu/ tui,in
cineres redadus ab illo . Quis xterne inexhauftx bonitati Dei obflare po/
tuffeti Veritas igitur efl, quod ante mundum non fuit C haos , ut uenfimts
rado/ itibus Aridoteles euinat. Neque fiat Chaos,nequc Anima.Si Chaos fiut ,
utueri / tM cfl,ab dnaquifitmu fecula defcendens,fitu mitium rude mundt,non
xtemis fe/ culis ante mundum, [ed ipfum mundi rude exordtum,maffa mundi, primum
fun/ iamentum,cui udo pofitoip, reliqua mundi fabrica fuperextruda fuit , ab
eodem crehiteflo fundamenti atque totius xdificij. Nullum internatium , nullum
otium i fundamento ad xdtjicium . Turbatio quidem elementorum , que dicitur
etiam i M ofe nomine Hebraico raebapb , unde Grxcum addita fylLxba xcefx\n ,
Tara/ chi,uera fuit, fed fuit non ab aduerfanti anima, fed ipfo eodem
Deo,turbante nem pe,fabricante, moliente tembiliter,ex aquis & abyjfo
cceleBes orbes, elementa^ dtfiungente.lam Plutarcbuspeccat,quod Platonis in
Timeo Phxdroq; animam, non uere nec iuxta mentem pr xceptads interpretatur .
Anima cuius origo con/ ■ iextmcfi defcnbitur m T imxo,non efl omnis anima, fed
anima coeli ■ Eodem quo/ que libro deferibitur origo particularium ammarum . m
Phxdro quoque feribi/ tur de anima humana: fed m Timaeo generatur jn P hxdro
fempitema declaratur- Qtjod a Plutxrcho non efl explicatum , ambagem hanc
contradidionem $ refu/ gente. Veritas igitur efl primum,quod Plato (quis enim
non prxferat hominibus ueriutemf)incondansfuit,qu6d generatum c r ortum 'm
Timaeo , fempiternum in P hxdro conflituat . Deinde nufquam efl apud eum anima
maltfica rebellis^ Deo-Sceleratm Magorum dogma. Si Platoni Chaos Placuit,
fecutus efl maiores * Non rede. Deledus enim 'm dogmatis humanis haberi debet .
Aut fi rede , fenfit Chaos nulla comitatum anima , fed rudem elementorum
confufamc p congeriem, turbatam non ab ani/na, fed quia frigida pugnabant
calidis . Ad podremum utre defenditur Plutarchus , Meris auxilifs d dedecore
redimitur . Non ex ubertate pe/ doris fui fana que
Philofophia,quaflorcntifiimum cius ingenium exuberauit, ta/ liafcripftffe, fed
ex Platone , Platonem autem ex maioribus nonnullis , quorum dogmata plufquam
lyncxis oculis cuoluenda, fub eadem maffa bonis ©■ malis tacentibus-. v
Diflbluuntur tnnz Lucrrtij contra mundi crtjtiontm.rfrunuy ordinem , cx* lamni
ar. Coarguitur ncccfTario ft nfiflir prouidentum rebus inefle. Omnia caufa no
ftrifecilTc Dcum:qtnrputaiTct Epicurus noxia, uet fuperuacanca , fummam prouu
dentiam habuiTe. Cap. XXII. • - Veredo uerb propter fermonis infolentiam quis
re frondeat t Meras enim, uet l ^lut emota mcnte,crepat uanitates: fednon
poteflficucritas aboleri, quiniUam tuens humana nonnunquam profundat-Principio
igitur nominat naturam : . ; Conftwgpreutarda ••> i1! N a\wt 40-4 *B. VI*
Natura primus portarunt daufbra cupiret. i Victor item eam dctejkri religionem,
qua peperit [celerata CT impia faUa: » Qwn contri[apius olim " •» Rfliigio
prperu [celero fa er impia fada. J Procedamus ig itur per [mgpk.Cocgit enim
inuitutnjiel incautum Natura fateri , quod omni eo libro fugiebat. Si natura
ejl,ordo quo# efl.Qwdenim ejl aliud Na/ tura,quam rerum nafcentium, crefcendum
certus ordo,concentus , reda ratiofSi reda ratio cr certus ordo rebus inefl,qui
Natura dicitur,ubt cafus, ubi temeritat , ■ quam totis illis libris obnixe
tuetuii Vbi temeritas atomorumtvbi mundi coniti/ tut io tx concurfu temere
cadentium atomorumi Vbi lapftts c r interitus ciufdem, nullo pr a fidei Si uult
ratione er natura difeutiendos effe terrores,uult agi ratione eunda, qw maior
ratio, quam Deum e ffo, res# humanas eum [cire cratten/ deref Q ut maior ratio,
hominum# confen[us,quam mundum confilijs unius ma xime fapicntia
gubcmariiQjuenatio tam effora, id non confof[aefli Qjjtf ani/ mus non
animaduertitfQJiot argumentis confhrmaturirerum ipfarum tejtimonqs p radicaturi
Vult autem ratione nos uti Lucretius, cr eius auxilio terrores uanof, falfas#
opiniones difcuterc. I p[a igitur hac ratio,docct effofalftfima , qua tibiis
illis [cripjit-Pratcrea quid [ibiuultquod pro[equituri i Quippf ubi non cjfent
genitalia corpora certa, • » - Qjii poffot mater rebus confijlere certat ■ ■ ’
- At nunc [emimbus quia certis quoq; creantur, ■' Inde cna[atur,atq; oras in
luminis exit «. Materies ubi inefl cuius # .er corpora prima- At<J; hac re
nequeunt ex omnibus omnia gigni, Qtj od certis in rebus inefl [ecrcta facultas
. Audis ut [eminu certos ac p raptos ordines fatcaturfVt rerum format inuxru/
bdes,confUntes,atcrnos# reditus rerum nafocntiumf H ac conflantia et certus ve
do [eminu, quid efl aliud, quam conftlium Dei , quod M ofrs explicuit
datum,cunt eunda producerenturfDixit # Dominus,producat unumquod # iuxta genus
[ui, habens [erncn in [emctipfo. Vides ordinem,[ccretam# facultati, quam
Lucretius agno[cit cr fatetur fuiffe imperiu Dci.Secreta rerum et certa
facultas arguit quan dam [apientia inucntricem er prafidi -Certa quoq;
genitalia corpora, quod Ari/ /totrlcj et prifoi plenis uodbus pradtcaucrunt ,
temeritate tota Natura exularc co gunt. ProtefUntur artificis tnirabilc, qua
dedit ordinibus,perennitati,[apientiam. Situs ille genitaliu membrorum probat
aliquem confHio,[olertia<b potentem:Non cafu, fortuito# ueniffo tale,
tantum# artifeiu, quod perennem [uppeditaret oriff. nem ■ Nam qua temeritate
uenif[et,eadcmbreui concidiffet. Cito enim cadunt, q ut temeritas iiuieniflet.
rer tot annos ordo nafoendi dudus efl,idem [emper et [unitis [ui.Qupd igitur
creatur qua # [emimbus catis, arguitur ratio. magna,nmdi pra . faingcntium
operum opifix,Naturx redor,arguiturffiiritus iiuus alcns.Quoi liero detejlatur
eam rdigionem,qus peperit fcclerata c r impia fida: Ergo lau / dabilis er
fanda, qui fanguinem humanum fundi prohibuit , fcclerata facrificti
fuflulit,iter hominibus ad innocentia aperuir.cos fumma charitate,modb fequan/
tur,deuinxit eunda fUgfiia fummouu. Quod fi nuda,nefiria $ Tantum rcUigio
potuit fuadere malorum. Certe qux tot bonaquotidie fuadet,exofculanda,fummis
laudibus efjvrcndaVe / ra generis humani magijlra iudicattda. Hxc ad alia fatetur, fuadet , mundum non
temere, fed confilijs xtemi Dei fuiffe creatum. Alias autem rationes, quas
Epicu/ iW,»ort contra creationem, fed contra quale retulit Mofcs , inuexit,
[uperius di/ fcuffas non repetam:qubd Deo nullum emolumentum gratia nodra
prxdare po/ tefl,ut caufa nodra mundum moliri uolucrit: Qnbd tanto ante tempore
quietum nihil illicere debuit,utcuperct uitam mutare priorem. F as enim effe,
rebus nouit fiudere eum,cui ucteres obfimt:fcd cui nulla omni anteado tempore
xgritudo acci diffct,cum pulchre degeret xuum , non potuijfe amore nouitatis
accendi . Nobis quoq; non nafei nihil maliftujJe.Refponfum enim
fuperius,Maiorcm effe bonita/ trm,charitatemq; diuinam,qudm cuiufuis hominum.
Nec fi h omnes remuneran/ tur,qui beneficium dcdijfct,eadem ratione Deum eos
remunerari, d quibus bene/ fidum accepiffet : fed cuius omnes mtutes funt
uirtutibus humanis in immenfum maiores: fic benignitatem c r clementiam tanto
nofbra effe debere maiorem, quod nodra remuneratur a quibus accepiffet,iHa
gratificatur a quibus nihil acc eptjfeU Improbatur cttl er crimaubus mcefiitur
a mortalibus amicitia, qux renumeratio / nes expcdat,mercatura didtur,non
amicitia. Contra, fummis laudibus tollitur ue/ racharitasiudicatur,cum
gratificatur amicus amico, nullius renumerationis cau/ fa, fed fola bonitate
fiu.Dco quoq;fmllimi iudican>ur,qui beneficia inimico con tuhffcnt , qui
peperdffent . Vera igitur bonitas Dei fuit beneficium dare creandi mmdi,a
quibus nihil accepiffet. Sic enim magnitudo bonitatis fux cognita fuit. Qyod
autem Deum creando mundo, uitam mutaff : priorem, et quafi txdio prio/ risxtaus
accufas ad creatione uemffe,magna cxcitas,'mexpiabiUs error. Si Deus caufa
nodri,non fua,creauit,cur putas cum uitam nuitaffe prioremi Mutaffet,fi propter
fe mundum fidffet,fi quafi male prius habitans mutare fedcs,reficere do mum
flatui ffet.Hocflultt dicanttfapientes autem, Deo femper ubertate felicitatis
ftxctrcunfufo , nunquam fempiterna gaudia fua defuiffe . Quibus cum botutas
quoq; par adeffct,alios eius afficere partidpes uoluiffe : id autem in
Aeternitate peri non potui) fe. Solus enim ipfe potuit xternus ej Ixtus rjjr
Ixtitia fempiterna. Homines igitur er D eos fictffc , terras hominibus , Dijs
coelum, utrifque coelum V terras,ut maiedatem fuam nofcerent , colerent ,
pariterq; fecum beati effent* Quod in tempore duntaxat,'m Aeternitate numme
fieri potuiffet. Solius enim em x tomum xmm.Scd hisficdercfolutis,
quxmouercforfan aliquem poffent, Gg qux 4<S« ; i jnxpofuit Epicureus idem
probaturus temere, C7 fortuito, non a Dro crexhM. mundum, quod tantis culpis
fubiedus fit, quod mu gw ubique tcmcriUt C T in/ «rdiiMio,& confiifio,
refelluntur. Principio quantum coeli tegit impetus ingens, inde auidam partem
montes, fyluxq; ferarum Poffcdere,tcnent rupes, uafxcfc paludes , Et mare quod
late terrarum diflinet orat. _ ’> H ac Lucretius. Ad hxc, quod dux maximx
mundi partes, alix fervoribus , diis gelu a f iduo mortalibus f nt ablatx :
quicquid autem arui reflet, m uis humana res ft)lat,breui [entibus obducatur Et
cum iam late uiivre,florereq; fruges coepi ffent, parum nimijsferuonb. Solis, partim bymbribus
geltdtsq; pruinis auferri: Vexari violentis flatibus unitorum . Adhxccur feras
horriferas, hominibus infcfhu alant mare cr terrx. Cur anni tempora morbos
apportent. Quare mors immatura uaga tur Cur injins humi proiedus,contra quam
bruta, indigus opis, implet locum uxf gtttt-Nfc pecudibus quemadmodum nobis,
opus cjl moenibus altis, quibus fe tue/> tuitur. Quibus omnibus Epicureus
nitebatur probare, mundum non Do confi / 1 ijs,fcd temeritate c 7 cafu
emerfiffc,cunda Fortuna gubernante. Ad qux e ucrif/. fmiisiiaturxthcfauris
rationes depromptas, poterit, qui uolucrit,obifcere. Prin /■ cipio ut in omni
caufa,atque opere,qui bonis fientio prxteritis,mala et accufado/ ni obnoxia
perfequerctur, improbus haberetur :fic improbus habendus, qui tam. mirabilibus
rebus, quibus conficitur ornatus mundi, tacitis, ea tantum infefletur,; qux
calumniandi locum prxbcrepoffent. Vere enim dixit grauis orator, [ed ejb.
iniqua in omni re accufanda, prxtemufis bonis,malorum enumeratto,uitiorumqt fe
ledio. Innumerabilia funt in mundo, qux non admirari modo fapientes, fcd obt
flupcfcere coegerunt Nce [otiare fefrconfidcrando illi potuerunt ■ Improbantur,
flultiq; dicuntur, qui uel ignem, uel aquam jiel ferrum conuitijs infedentur,
quot aliquas clades ab his importatas audiamus. Dcniq; nulla res, eundorum
iudicio , utilis,ncccffam 'que iudicata, qux non ob aliqua adiunda incommoda
uituperari pofit.Confiderandafunt igitur longe plura ac meliora,qudm pauci
fima, ac mini ma mala.Quemadmodum qui eloquentia quam diuina utrtus
Jir,uultnofcere,non urbes euerfas malorum loquacitate, fcd innumera bona
bonorum eloquentia parta confideret. Vt igitur dcm,in tanto bonorum numero,
quxdam mala interueniffe, non protinus ajfequcris ut calumniari munditenentem'
que magnam, qua guber/ natur, toUcrcpofis. Sed prxter hoc rcffonfttm, mihi non
modo calumnix patere non uidcntur,qux Lucretius obiecit,ut non minus in his
ipfts prouidentia uigtlaffe, ingemumq; [mm excrcuiffe uideatur,quam his,qux
claram promdentum prate/ flantur- Montes, Sylux, uaflxij; paludes, cr mare Uti
fimum Lucretio uifxfunt,' qux prohibeant ne fateamur mundum diuinitus creatum.
Audiat igitur principio.' JAontcs mbdhabcnt in tems.quod non maximorum
commodorum, incrcdibi a Usijfuc/ .. 4<fy Vs que uenuflatis caufa fidum
uideatur:ut fi Montes in terra non adeffcnt,mulu tHdla cum dedecore eonfecutura
fuiffe uideantur ■ Cernentur autem mala montibus dbfcntibus,ft commoda
uenuflasqihn prafentibus confidercntwr. lamprimum cocr cctur montibut rupibuscp
cdjis mare,ne profiliat in terrae: in eos duriflimos,ct in/ expugnabiles
carceres illidit fludus infanos.Hic rabies efferata quiefeit. In monti/ bus
calum falu bcmmum,dcf reatus aer, corporibus firmandis aptus.Et cumgra/ 'ue
ccelum infeflal aflate habitantes in plano, qui tenent montcs,locorum cdfnudi/
ne, ccelicfc bonitate .< morbis defenduntur. Hic amocniflimi
fcccffus,hicfaltus opa/ ei,uirides fylua, ad uoluptatem,uitam 'que quietiorem
iuamdtflima. Secedit in mott les innumerabilis hominum multitndo, fcceffus
illos f aeros, fyluas que uiridantes et propria coelo loca adamantes. In campis
nulla grata oculis uarietas, eadem fem/ per terrarum facies. Montes autem
mirabili uarietate difhnguuntur.Hicuallcs um/ brofe. Hic late profpedus Oculorum.
Nunc tumulus furgit, nunc cana t tallis hiat. Nunc pendet rupis, nunc occurrit
nemus umbriferum. Nihil in montibus oriatur. Nam fylua tum gratiflimafunt, tum
prabent nobis omne genus materiam ad hu/ manos ufus maxime neccffmam.Tum
ftras,animalia'que manfuctanutriunt,qu£ caufa hominum effe fi fla, declarat,
quod his foli homtines utuntur. Qui feras i/ tem perfequentcs,tum carum
uenatuuiriitant,tum exercentur: firmant uires cor/ forum: incredibilis cft
latitia pcrfequnidis eis. Adpoflremum, magna montium Hecefitas. Sine his nec
hominum uita fujhneri, nec ulla in terris uenuflas intteniri pojjet- quis efl
cnim,qui nefciat,fi non ejfent fontes v flumina, maximis incom modis humanam
uitam fuiffe uexandam,imo uero defrfluram breui f Montes igi/ tur gignunt nobis
fontes er flumina ■ Iu caucmis montium cogitur frigidus acr.hic dcftiUat,
defluitq ; in fontes -Fontes aggregati flumina conficiunt. Hac ad urbes in plano fitas defccndentta,
deferunt fecum qua nullius ore numerari poffunt bona. E montibus Aethiopia
oritur, labiturq; per uarias terras Nilus. Heluetiorii montes quatuor inclyta
flumina mittunt in uarias terras, Danubium in mare Euxinum, Padum in Italiam,
Rhenum per Germaniam in mare Oceanum, Rhodanum in GaUiam.Sic e monte
Tauro,Tigris et Euphrates .Deniq; eundi fontes, e caucmis 3Us,lauflimiscp
fpccubus oriuntur. Quid effet autem humana uita fmc fontibus, er fluminibus f
Qtu igitur accufauit montes , coscp temere terras ocaipaffeputauit, Hec eorum
uidit commoda er neccflitatem, duiinamq; creandas eis prouidentiam tton perf
fexitjis fine dubio dcmcntiflimusJuit.Quorum accufatione expiata, pur gata efl
etiam culpa fyluarum,qua tametfi tenentur <t frra, tamen fera ipfa,ad uti
Utatcm, uoluptatemq ; noflram deferuiunt: ut ,ft non fedffct Deus, fidenda
fuerint ab hominibus earum lufhra:tum maiores capiunt homines e fyluis frudus
quamfe ra,ut propter homines fi(la,no propter feras aperte nafcantur. Veni» ad
paludes Zr lacuSjCr mare,quorum non minor ncccflitas er ufus, quam montiu, ac
fylua/ fij-Hinc^ primu aggredior-Qu^to melior Lucretio et poeta et Pbilofopbus
fkitf ** -',v • Gg x quicoUu/» eumuhis,quamutubi nunc iture decubit,effet
habitabilis terra-.qua nec ipfa, nec dlia pars terrarum , qua nunc habitatur ,
teneri ab hominibus propter flerilitatem Mtufjenttipficf} animantes nec nati
fiuffent,et ft nati, refpirare podea non potu/ iffent.Hanc calamitatem,quia
contra naturam arma fufeeperat , er in eam feri/ ptunis uenerat,uidcre
Lucretius non potuit:cui uifum eji,caruiffcconfilio et pro/ mdentia,quod mare
tantum terrarum occuparit-Miito enim nunc alia, nullius orc enumeranda
commoda,qua percipiuntur e mari:mitto nauigationcs,pifcesq; om/ nigenos, quibus
maxima pars humaiuc uita fufbnctur. Venio ad perpurgandas a/ has
accufationes,quod alta terra? propter ftruores, alta gelu aftduo fmt mortali/
bus ablata -Eadem atq ; fuperius, Natura calumnianda dtra cupido Principio de/
prehenfum efl, nullas cjfc terras uel ob frigora jielcalorcs,no habitabiles.
Dcpre henfum efl, cos filii, qui uel Zonam torrida, uel duas frigidas
inhabitabiles exifli/ maffent. Inucntumcp efl,ncc tam fauafrtgora,nec tantos effe
ftruores in mundo, qui prohibeant,quo minus omnis terra colatur,quifq ; locus
hominum cultu tenea tur. Omnis enim regio,qua Solis redis radtjs fubiacet,a
Tropico Cancri,ad Capri comi,innumcrabiles fujltn et habitatores. Miuus quidem
ccelum noflrii, ac tempe/ • ratius,at crilks funt fua bona,qua nos in terris
produci noBrts cuperemus. lllicp adaflusaffucti tam iucunde ac beate
uiuuntinfua,q nos in noftra regione . Cun/ dis Natura propnu quid gratificata
cfl-Siquidaduerfi dedit,remedia quoq;,qui/ bus incommoda locorum leuarent,non
dcnegauit-Eas quo (Jj Zonas, qua polis rc de fubiacent,ubi ncceffarib funt dies
ac nodes temporibus uarijs bimeftres ac tri/ ntefbreSyUidi qui ferrent non modo
ficile ab hominibus habitari, fed ufq; eo coelum ■ illud temperatu effc,ut
binas ac ternas fruges fingulis annis legant- Cui rado quo / que afliptdatur.
quo tempore Sol af iduus fuper terris immoratur,frugcs matura ri, produci de
terra eunda bona Dcnfioresautem tenebra , menfem duntaxat in/ grauefcunt. Hac
uidt qui uidiffcnt, fideli fiimeq; referrent . Non iUic mare glaciale ejlTumfi
glaciale, habitabile quidem,cr uefligia patiens: fuper ajbrida glacie cd
fasfiguntydum gelu durata folidx terra modum prabet-iUtc negociantur.Vbi re/
folutio propinquat, tollunt urbemjredeunt in terras- Vbisp igitur fuit
diuinitus con fultum.Cur porro tacuit Lucretius, qui quaritur ajlus v frigora,
qua folis jacit dcceffus,ac difceffus,diuiuum,quo Sol it,reditq ; fmgtiUs
annis, ordinem nunc hye mes,mnc aflates efficiensfQuo quid diuinmsfDum nobis
hyems nece ff oria , fri/ goraq; grauidant tcrram,ey m uifcera naturale calorem
reijciunt,hymbrcsq; om niafacundant, interea dat iUis Sol acceffu ftruores,
quibus maturatas fuges ad horrea portant Quod autem queritur accufatq ; Naturam
Lucretius, quodeump refktagri boni,ni uis humana refijlat,fentibus obduci,
partimfyfiruoribus, par/ tim cafibus alijs auferritprimum monebo em,fi uoluerit
, aut potuerit fufficere, quod longe meliores Philofophi docuerunt,exemplorumq;
abunde efl, cum filici tas,rcrum <p fecundarum fucceffus et copia mortales
reddat infolentes ac peiores , Cg t cum n te maturari poluiffent. Ac uere dixit Me,
longa eft oratio, multxcfc rationes, qui/ but doceri poftit,omnia qua terra
concipiat fcmma,quaq; ipfa ex fe generata jbr/ pibus infixa eontincat,ea,
temperatione caloris, cr oriri, er auge ferre -Solus au/ tm Deus undequaque
bonus ac beatus. Noftra, bona quidem, fcd quoniam a Deo longe difiita no eadem
perfc£la,fyncera,iiuuolata bonitate,ut femper profmt,nun / quam noceant.
Quemadmodum mhtl eft luce melius, ac deledabilms : at Sci fepe torpora Inmtnutn
inftammauit.Quod autem de feris horriferis, qua nobis infrftat dant maria er
terra, obiccitLucretius,fimilis rcffonfio-Pauctfiimx cnimfuntfc/ ra hominibus
infefta, at innumerabiles ad omnes ufus apta. Ex eisdem quoque re/ media, uel
ad carum,uelaliaru ferarum nocumenta fumuntur.ln omni igitur Euro pa,fuc
Italiam, fiuc Germaniam,*? GaRtam aut Htfraniam peragraueris,hasho minibus
infcftas,nift fuerint priores rrritatatx, feras pauci fimas enumerabis. Nam
'regiones calidicres,neceffxrid multa monflra,propterferuorcs,alucrunt:fed cr
taprodigiofa, magna uoluptaiis cum uijuntur, magna Natura potentis indicia,
tion unam aut alteram faciem, fed longe uarias aedifiimiles nobis offerentis,
Cr quaft ludentis. Quid Elephantis, Rhinocerotibus mirabilius f Quis Cetum con/
Meatus, non obflupuit, miratuscp uocem cr mentem ad artificem fuftulit i Quod
NalMrd/n accufans,cafum temeritatemq ; defendis, quod lupos jioraccs que
bcfti/H crearit,cur non laudas er admiraris,quod boues et equos, ad humanam
uitam ne ceffarios, quod tot ferarum genera ad cibos, omnesq; alios ufus eduxit
i Cur ocu/ lis miquts munera cius, tam que mirabiles diuitias cernis jvc te uel
odium, ud he/ betudo laudare finunt,qua meliores non modo laudarunt, fcd etiam
obftupuerunti F dflx funt igitur quot fieri firma potuiffent. Mirabilius eft,
*? ad diuinam pro/ tddentiam iIlMjlriwyot tantas que animalium formas
apparuiffc,tam uarij generis grma,quibusfe tuerentur,accepiffe,qudm queflu
dignum, quodhis arma dediffet. Qua neque data funt, ut hominibus nocerent :
fcdjicut non fuit datum ferrum ad exitium fed adufum,ficut his tQa fe
tuercntur.Vt igitur cornua tauris, apibus acu/ Icos, ccruis uclocttatcm, equis
calces dederit, fi uenena ferpentibus,morfus feris tc/ trionbus : quibus ut
dixi, non nocerent, fed fe definderent. Hoc fuit natura mira/ Mcconfiliu/m.
Quod autem morbos, mortem que immaturam deplorat Luere/ tms,hmc'que
prouidentiam,qu a rebus humanis confulmff :t, toUcrc fef}'mat,en me dum<b
protrahit 'mfintes,bumi proieflos cr flentes, ctopis indigos^maeadem^ reffionfio.
Nam qua morbos apportant, parte alia funt optima, falutaria, uttalia. Sol
magnis femoribus febres accendit: at eodem tempore fruges torret: fruflus ma
turefeere cogtucfficit ut uua dulcefcant, leflxq; etprcffe dulcia urna
profundant . Hisfy 'vnteUigimus, non idcirco totius orbis dominum, nobis
lampada Solis in / * fiamma(fe,qud corpora morbis confliflarentur,fcd quo
frumcnta,frugesq; omnes maturata carperentur ,*? uuarum liquores, acerbitate
nuugata, fuaucs effefit ,non. D «Ito pbfl ab hominibus bibfWltur. Quod fi eodem
tempore frbres inflammant, Gg 4 tum id /Jf 474 avgvst. evgvb. lib. vir. tum id
perr. r.m<jl,tum nulla ratione cum bono er uttlitate,quamfrruor de Ur gitur,
conferendum. Sed nosbrx prudcntu exaterit , quemadmodum ignem ne lx/ dat,dcc linamus
, duntaxat autem ad utilitatem , qux tam uaria , mirabilis $ eft, utimur:) ic
domibus , er teflorijs, quorum fidendorum Deus idem ingenium de/ iit,frruores
Solis declinantes, cos fmere flammas iailare per arua, et maturanda/ rum frugum
munus ab [oluere,Quoties agricolas ipfe uidi,fummis uotis xflus m/ gentes
cfflagitantes,qiiibus excutiendis frugibus incredibiliter iuuantur. Vidinau tas
mare,quod nauigantes,tam uaria bona domum aduertunt , dicere mare bene/
dUlum,marc diurnum , ac fandum: Sicfiruores Solis agricola fciunt aefrtentur
fandos, dtuinosfr propter incredibiles ufus . Mors igitur immatura non fuit N
a/ tura confilium, qux eunda mirabilibus modis ad omnium conferuadonem fhi/
duijfct.Raro hxc culpa cuisjed noftra,qui cupiditatibus effrxnatis feruientcs,cn
ttum nobis acceleramus, er aut immiatifs,ferro<^ ante diem cadimus,aut
morbis ; quos uoluptatcs ac libidines attuliffcnt,confr£Umur. In umterfum
repenes,uirot meliores ac modcdiorcs diutius uixiffe , Natura longos eis uitx
curfus aperiente . Suntalixcaufx,quas Lucretius uidere non potuit : eas ego
contentus hisquxfunt in oculis, [en fui{} patefeunt , [ciens er prudens
relinquo . Nam cur infans,contri quam alix animantcs,omncm locum uagftu
compleat,proieflus humi, PbAofopbi uert famas, optimasq; caufas, quibus
afagnatis, omnis fufpicio conticefcat , addu/ cent. Primum docentcs,uagitus
infantium , non magis humani generis infelicita/ tem,quam nobilitatem fupra
exteros odenderc. Nam cum reliquas animantes Nx tura uiUis et corticc,pelleq ;
fepiuij[ct,quo frigora clepcttcrcnt,animal nobihfamS Icuifanu cute , quo
minimum ponderis Spiritus haberet ex came , ctrcundedijfe: Infantes ex calidis
matrum uifccribus egrcjjbs, frigus externum fentientes,natur4 liter uagire,quos
durities cutis,uilhiq; obteda,non dcfrndat-Crafia igitur anima/ limulius er
pclhbusarmauit:nobile,jidumq ; magis ad creationem, er cogitan/ dum, quam ad
corporea,tcnuifama cute contenta efl protcxiffcfCui ratio,non cor nua,ucl
aculei, aut pium x,zr roSbrumad prxfr dium dabantur. Quod fi Icones aut
equi,propter cutis tenuitatem , dolorem quemadmodum infantes deciperent , haud
dubie, dolentes aliquam uocem,quemadmoium cum uerberantur canes &
ftles,enritterent. Ecce igitur uagitus infantium, non calamitatem , mtfenamq;
te/ flantur, fed corporis delicati contextu, immortalis ffrritus artificiofam,
ac Icuem, mmrrumq ponderis habentem fedem . Simii modo ccclcRc [aeramentum
doce/ bunt Philofophifuifjc, quod opis indigus infans naf ceretur : ut animal
fociabde, uincitlum chdriutis ex alterius auxilio retineret : parentes qui non
modo gemdf/ • fentjcd etiam aluiffent,diligerct er coleret, cr beneficui quod
ab cis infans accc pif)ct,fenibusreJdcret.Hoc duiimfamum, hoc facit ut contra
quam bruti, C rra/ tionc carentes animales, parentes ddigamus,et colamus,ucnercmur,pro
cis m fer rum,flammafq; mmus.Gctwcruitiidifjialmw educationem prxbuerunt. Qup
tempore umporejpft quoque parentes optimum beneficumq; Deum,natis educandis,
imi/ tantur.Fuq ; moris nummi coniunflto. Animantes rationis expertes ,
mfifubito vati in pedes ftetijfent,educationis 'mdigentes,qubd rationis
expertes effent,e ue/ /bgro perijffent. Ch aritas igitur rattoq; parentum , plus eftad
educandum, quam brutis nafei non opis indigna. Eadem quoque de manibus altis,
quibus nos deftn/ iimus , pecudes defindi non indigent , dicenda . Multo enim
melius fuit manibus eius indigutffe,qua cum uellent homines,adificarent , quam
non indig/dffe. Hac enim adijictorum egeHas arguebat animal nobilifimum,quod ad
habitandum pa rare ftbt domicilium, tueriq; feab iniurijs externis deberet V
poff f. Pecudes au/ tem fi manibus indigentes tnfuper ingenio condendorum caruijfent,
fine dubio nonuixiffent . Homines ergo manibus alus indiguerunt : fed huic ege
flati rado pulcherrimum remedim,qua folss hominibus dabatur, erat adhibitura .
Ad hac poffent homines ut tempore prifeo, pecudes imitati, fine manibus
habitare , fed melior,nobilior(fi cjl habitudo fub tedis,pracLtrasq; urbes
apparuijfe- Quapro/ pter hac cgeBas peperit hanc toto orbe pulchritudinem,quod
urbes afpeximus ho minum folerda confhruflas.Quis ncjciat,fi poffcnt'pecudes,
quemadmodum ho/ mnes, urbes jlatuere,podus in his ipfts,quam
teterrimis,homdisq; jfeluncis,aut caulis habitaturasf Quocirca quod optimum,CT
humana nobilitatis teslmonium fitit,id Lucretius, qui nefeio qua beneuolenda
pecudibus homines fmules uolcbat , dedecus infamiam q; prouidentia , temeritatis
argumentum putauit , eadem caci/ tute magis temeritatem, quam
prouidendamdefendens,qua fmules brutis homines habitationes non habuijjc
queflus cjl. De Angelis, Se t* nitnra.quz ime> Denm fapremum, atque homine»
interce. 4ii,&qaoddc his etumpnf.iPlulofoplu funi locuti : Eide utri» Difs,
UbuloC» cxcluGi, Cap. I. i V N C de dijs, t? omni ea gente, qua maior homine,
mi/ norprincipe,acfummo Deo,media inter nos,criUum cre i
ditur,dequauariusfermoprifcis c T umioribus Philofo/ ph is habitus, agendum,
hinc inde mendacijs , er fabulis i ucritatefegregadstcr quod nominibus
confufum,confufas quoque res exhibet, moraturi |j mentem ab afpettu uenta/ Hs}femgendumtet
in feparata genera partiendum-.ut qua Gg f bona. 47 4 Avavsr. BVGVB. LIB. VIIU
bona, & ucrafuntyiucunde fufcipianttsr, in fuos fitus , cr (aerum domidum
re f uocata ucriUte notam fempcr hominibus , er calesh beneficio femper 'm
territ raduntemjuculentifimam aulemmagni Dei in terras aduentu , ob qui uenera/
ri Theologum neram ncceffe fit- Ac iuniores Platonici omnia firme Deorum ge/
itera, qui noftris in Uteris uidiffent,furtimq; ufurpaffent,celcbrauerunt: apud
fu/ pcriorrs,uctushorcsq; Pbtlofophosuarta ratio , nunc qui moueant lumina
coele/ Sda Deos, nunc aha quaedam numina uaga,nuUi corpori alhgata,coehm, er
ter A vas inambulantia,ccl(brantes. Sed quoniam ad unum ueritatis filum eunda
reno/, canda funt,reie(hs his, qui minus rede fenferunt, eorumq ; tcBunomo
declaratis,, reflabit nuda,cxutaq; mendacifs ueritas fola . Omnes quidem prope
uetufhf.ims gentes,cum iam ueritas,priorumq ; f 'cadorum bomtas obfolefeeret ,
jpofl primum, ac fupremum Deum,fleUas dande ut Deos coluerunt. Vcrifimumcfc ejl
quod fu/ fricatur in C ratylo Plato:Videntur mihi , ait, priores homines
Gricix, bof folot Deos puta ffc,quos nunc plcnquc
Barbarorwn,Solem,Lwiam,tcrram, craflra, calumcji • Q us concita perenni curfu
in tuentes , ab hac currendi natura Theut eos uocarint- Deinde, inquit',
deprehendentes alios , iam omnes ipfo i flo nomine nuncuparunt . Eadem in libris primi
Philofophu affirmat A rifloclcs , Veteret primas fubslantias Deos putaffe.
Veriim quod arbitratur, corpora folum ,lmclli / gentuuqi calefies , Deos
dixiffe , non ejl uerum ommno . Docebo enim tam eX C baldiortm , quam
Aegyptiorum , Webr iorum , denique ueterum Gricorunt- Theologia , non Deos
iflos modo , id cfl calcBcs inteUigentias , pnfeos , fed alit quoque Deorum
genera putaffe. Alterum quod peccat idem Philo foplrus, nec re/ de [ententias
an iquorum interpretatur, cfl in fecundo de Corio , Antiquos fupe/ riorem locum
Dijs attribuiffc,ucluti folum immortalem: Inde confieri , ut necge/ tiitus
unquam.Nam omnis uetuBas, cr cuiufuis gentis Phdofophia.crcdidit,con t ftffacji
rjl calum quanquam diutium cr incorruptibilc,ai crcatum,cuius uclipfc AnBotcles
arguit Platonem . D uoq; male de pnfeis mterpretatur , tjwoci prima»
fubBantia‘,cr Dcos,fola fidera, JntcUigentiasq; calcBcs crediderint , quod tri/
bucrm t cis calum uti fempitemm. Quorum filfttas colligi poterit , tot fuperiut
prolatis tcBimonijs.vt igitur omnia fcgregatafepofitaq; melius infriciantur,
di/ cendum efl,triafitiffe,cr effe in Philofbphia,uctertq ; Theologiagenera
Deorum. Ac ftcut feparauimus Dimonas fibulo fos a ucris ,pc ucris Deis cr
fibulo fis cr poeticis fegregatis , Primum genus dicendum, Solis,
Luni,fieUarum: Secundum eorum Deorum,qui a motu cali abfoluti,per terras uagari
, e calo terras petere, m calo beate uiucrejes humanas gubemarc,dixcrunt:Tcnium
cfl genus eorum, quos ex hominibus in Deorum concilio collocarunt pocti- Ex his
generibus, fo/ lum mcdium,fi quis alte fredet,cr non Naturam modo, fed omnem
ueterum,m» iorunnji Theologiam confulat,inucnict ucros Deos,primum, et tertium
fiditium, CT fibulo fum: fed poBremm 4 poeus.primm qb his, quibus apud
Barbaros, ui/. fum efl coelum habere Diuinitatcm, fidum. Vt quo errore terram,
quod Plato per/ bibuit in Cratylo,afferuit in T imxo, oceanum et flumina,
orrmemty mundum dei / flcarunt,eodem tribuerint er caelo Diuiniutem.Vtip fidvia
fiat D imitas Here» tis,Martis,PaUadis, totfy poeticorum Deorum, fi modo
homines eos conflet fu/ iffe:ftc D iuinitas coeli fuit ex errore pofl antiquam,
ac facrofandam Religionem , uniucrfalemq; Dei cultum cxtindum,afcita.Nam
uetufliflima Hebrxorum Philo/ fophia, longe er Chaldxomm, er Aegyptiorum
Theologia fuperior, nunquam dedit caelo, |i<rut nec ceteris rebus
Diuinitatcm. Qtue Religio et Philofophia quo/ niam antiquifltma efl, illud
prifeis illis feculis, anteaquam pro ucritate fucc ederet mendacium, placui
jfe,creduumq; fiujfe fentiendum,quod traditur in ea. Ac Plato quoque teflts efl
i»« Cratylo, er in Legibus , <t Barbaris allatam ad Grxcos aflro/ rum
Diuinitatem.Sed ubi inucneris non uetufliores,fapientioresqi barbaros id fi/
dffe,necfemper apud Barbaros hunc errorem uiguif[e,pronunctandum erit,Grx cos
in eo non ucram Barbarorum Thcologiam,fcd eorum uanitatem, erroresq;fe cutos,
cum caelo dederunt Diuinitatcm. Nec An flotdes fecit aliud, cum Diuimta/
temfiderum adeo fu flexit, huc q; mentem omnem defixit , quam quod Barbaros
fecutus efl in eo, in quo pofl multa fecula ab ortu generis humani illi
erraverunt. Atque Ari flotclcs quoniam hanc coeli, fiderumq; D iuinitatem d
praceptore Pia/ tonc,Tnfmcgiflo,Chaldcis,accepit,certe fatendum efl ei, quod
priores iUipro/ didcrunt,Dcos quidem effe planctas, fed creatos afummo Deo,
quod PLrto toties, utuidimus,eonfltetur,cr Tnfmegtflus. tgturautoreplatone nil
aliud efl coeli Di mitas,quam Barbarorum fuperflitto,qualisfuit Diuinitas
terrx. Siquidem eodem tempore,eadem religione terra, ac cccli Diuinitatcm
fufeepere. Sed ficilius de ter/ ra,quoniam prxfens efl,ncgari potefl quod fit
Dea, quam dc coelo ab oculis rerno ttflimo,cr incorruptibili,tum ordinum
fempiternorum pleno-Triaq ; de cccli, er fiderum,planetarumq; Diutnitatc
ftatuenda-Eam fuperflitionem cjfeBarbaroru, tum eodem honore, eadem opinione
coelum , atq ; terram ab eis deficatamiut tam defipuerintin Diuinitate coeli,
quam terne et occani. Pofhrcmd,qubd tamctfi Deos nocent Solcm,Lunam,flcUas,ab
fupremo tamen er magno opijire Deo foda con fitentur.Hoc Mercurius, hoc Timxus
Locrenfis, hoc Plato. Exelufa igitur ucluti frbulofa,ftrmeq; poetica, coelefti
Diuinitate, cuius in Theologia Mojis,omnium ue tuflifiima,nuUa fit mentio,imo
qut fit infi.mil apud Prophetas,<y qux,fi quidem ulla fit,creata fit a fummo
Opifice,<y qux nil aliud rufi motus cerlefles operetur, quofoU corporea uita
aimimflratur,ad animos nihil attingat , dc ueris Dijs lo/ queitdum efl,ex
Philofophia-De quibus quonia multa uera,admiratione'cp digna, rurfum fibulo fa
er fiditia multa diflutantur d P latonias, conandum efl pro uiri/ bus,aurum
quafi cx fcoria deligere. In fermonc Platomt , AriflotcNj^.appartrcDto»
aIio»,quJm quimou«an< orbo c«U» •ci-N<c alios effit p Angdw
fupcrcaricftct, Cap. IL 47* Vl!f. _,X omi uetcrum Philofophorum,Theologorumq;
fcrmone ratio quxiam Je *^DijS colligi tur,id quod pofica beneficio Chriflianx
religionis, melius et expliej titts Platonici tradderunt^apud quos nomina
Deorum, fme Angelorum difim&t; officia quoq;,qux tribuit eis facra
Thcalogia,Thcologorumq; Coryphcus Dioni fius,quem clam prxeipue Proclum,
Platonicos fccutos Grxci teflantur inueniun/ tur.Quos autem ucteres omnes
promifeue Deos uocarunt,cr quxinmnndo mu/ ne ra cis attribuerunt , dcprehcnfa
funt effe,qux dilucide , er dare, ex uetujbfii/ maHebrxorum TheologiafXpo fuere
noflri . Pcrmanautl quidem ex Hr braica, Theologia quadam in omnes gentes Ama
de duuno illo genere,quod inter homi/ nes er Deos intercedens g eneratm fit
appellatum Deorum , feparatm autem a/ pud Platonem,plurcsq ; alios,Dxmones. Ac
quomamapud quos ejl mentio tflo/ rum Deorum, quibus munera qu/dam diurna,
prxeipue gubernacula humani ge neris afitgncnt,<y beatos effe eos,ccelumq ;
colentes prxdiccnt, ejl etiam fummi, ac fmgularis Dei mentio,deduccndum
cfi,cosajfcruijfcgcnusiUud, quod afferi/ tur 4 noflw pojl Deum altifiimum,
omnemq; de cis Theologiam eam propofuif/ fe,qux uetujhfiima docuit fapientia
noftra. Dico utdclicet quod cum apud Plato/ nem,AnBotclcm,omncs deniq;
Philofophos, er Poetas fint, ac nominentur fiepe Dij,rurfum celebretur
Jingularis illc,fempitemut,CT omnipotens Deits,neceffa/ rio cogiitur de Diis
illis minoribus fcntirc.et definire, qux uetujhfiima docuit fapi entia
nofira-Rurfum cum Arifioteles,!? Plato quxda de Dijstllis pr edicent, qus quide
jacere non poffcrtt,fijid coelejles orbes adhxrefcctes, inde moueri non pof/
fent,quonid dicunt eos mtereffe rebus humanis,multaq ; alia gerere,qux no pof/
fentjft calefies orbes animales ab illo fuo corpore difcedere non
poffcnt,deducen dum ejl cx his, aut per errore eos calo Deos affixijfe,aut
aliud Deorii genus tra/ didijfe,a cali motu uagu,ac liberum ■ Nam fi
Arifioteles ajfirmjf probabile, et ue riftmile,Dcos curare res humanas, et
gratos eis ejfe,etacceptos,pios, eosq; prx/ mjs afjicere,certum ejl hoc eos
facere non poffc,fi calit uelut corpus fuum ani t mantes, fepar ari ab
eo,uenirc in terras, et prouidere,et confidere bonis,et eis pro pietate reddere
prxmia nequiret. Rurfum cu Arifioteles multa fxpe de fmgulari, aefuprema Deo
prxdicct,ncceffe ejl Dcosifios, quos alibi memorauit, longe ido minores
ejfe.Vtquonid ille fiupremus,hi minores ,nec effario tanqud uniuerfali Int
peratori obfequentcs introducantur. Exde ratio ualcbitapud Platone,TuUiu,Poe
tas,et omnes, qui de Deo,etDijs loquuntur.Quod quide ahj dare et aperte prx/
dicaucrunt fubijcientcs Deos minores uni maximo-.alij fi non aperte, hac tamen,
quam dixi,ratione affercre coguntur. Ac primu hac agendum ratione cum Plato /
ne-Prxdicat in Tmxo duo genera Dcoru,quod etiam in Legibus,et i n Epntotm/
dc,afirafcdicet,w Dxmones:primt noti,dari:fecundiobfcuri,inuifibiles :
utrofitf; ab opifice mundi fatos afferens. In exteris autem libris ubiq; er
fmgidaris Dei ejl mentio, et Deoru,qui rebus humanis. isUerfmt,lfiecubuur, qux
fiant m tcrris.Ai b*c # S fote in Pha
dro, in Gorgui in Pbxdonc, alijsq ; libris,prxdicat fupra ctrK wrrttce, ubi
nccSol,nec Luna fit,nec a ftra,Dcos beatos er filices uiucre,quibufcu, animi
bominit puri,ac fandi pariter triumphent.^ &llt igitur, qui res humanas
prxfen/. tesuideant, cr illi, quifupra calo uiuunt beatifime, quwamjint ,
quoniam nec funt animi fulcrum ,cr aBrorum, quippe qux nequeant 4 corporibus
fuis fepara/ rfnccfunt Dxmones,quibus locos jublunarcs attribuunt , diliget:
ter funt inqui/. rendi. Eadem quxrcrcm cx An[iotde,qui prefiius,CT cautius
loqui utfus efl . Ap ferit in libris de Calo extra cali uertigtnem,uiuere Deos,
omne xtium beaios. Ut libris de Mortbus,Dcos profticere rebus kumanis,prxmia
reddere bonis , v iuf flis.Quid igitur fcquitur aliud, quam jkbulofam
efjeafbrorum iUam Diuinitatemi Quomodo enim fupra, uel extra catum funt
Dijjiaxlcfii corpori fuo in fepara/ bilucrinbxrefcunt! Quomodo etiam prouident
hominibus , dant pramia tuflis, fi calum relinquere, ne quiefeat aliquando,
mundi# accidat euerfto, dtfcedere d cU uo,cr reuolutionenon poffuntf Quo J
Plato de Dij» (iuc Angelis utra fenG',& f. ripfit. Er qood torum fedes ia
ccilo coifflituit.quihus Deus gubernationem humant generis tradidcnt : &d*
eo* rum natura. Cap. 1 1 1* CVm igitur apud Platonem fit unus maximus,ac
princeps Dcusfxpe autem na minetur multitudo Deorum,aut eum multitudinis ritu
loqui , non ad Philo fo/ phix prxfcriptum,aut naturam i Jiam , g enusq; Deorum
quos intercedere , quafi legatos, C7 intemuncios inter homincm,zr Dea» dixit in
Sympofo,fpcdajfe,fi tendum efl. Ac Laertio de Platone dicente,olvrcu </lt
uffi St «vf tQogccy vcc our tvx,yjp. <P&y.ovcts uvotf.Exiftimdt Deos
affnccre reshumaitas, VDX/ monas effetcr cum ipfo Laertio tejle creatorem mundi
Deum collaudet, & dat,toto autem opere nominet plures Deos,qui uerfentur in
terris : ad hxc autor fit Philo Dxmones ejfeapud Phiofophos,quos aperte
Mofes,cr appofite uocaf rit AngclosxonSlat quicquid de multis illis Dijs
locutus fit Plato , ctfi non habuit nomen Angelorum notum,fcripfiffe, v fenfiffe
de Angclis,qui etiam apud Pro/ pbctas,cr in Theologia Mofis,crapud Sibytias,Dij
uocantur.Na tlohim,quod efl fingularis Dei nomen, fepenumero
Angrlisadiudicatur: Inconffeflu Ange/ lorum pfaUam abi-Hebraice,ln conftcflu
Elohim Dcorum.Et,Mmiflt cum pau Io minus ab Angelis.Hebraice,ab
Elohtm,aDijs-SibyUa quoq; fupcms,ut uifum efl,Patrem conflituijfe Prolem fuam
dicebat nyspupa. Ducem, Principem Deorum Quos item choros, & Hierarchias
Angelorum defcnbit Dionyfms,Pl4 tonidades,cr ordines Deorum folent appellare.
Ex his igiyir fit clarum quic/ quid de multis diis Dijs omnes, fed P hilojbphi
prxeipue loquuntur , aut uolSles , aut rationis necefitate fenfiffe de
Angclis.Ac primi* quod ait in Eutypkrone Pia/ I o,quod fanftitas quMiTct i
vwi.rwy 9wp,ddigitur,charaq ; habetur aDiis, ia xu fuperiorem rationem,cum
fmgularem Deum alibi introducat, cum Phdofophi fit unum cxputjmam ongnem
fiatucre , cum Platonici contctita uoct fateantur ...\ apud 47* . evgvb. lib.
vnr. apud Platonem iuxu Pythagoram,prifcosq; Theologo* Deu uocari,ro ty, Viti/
tatem,crcwm Di j illi coelum uertentes , quos alibi nominauit, non
pofiintrcsbo/ minum prafentes cemere,quod curibiprtcndi cati, c 7 illuminandi
terras defere/ re non poffunt,neceffarid h i,quos in definitione fanditatis
afcifcit,dejinien s fan/ diutem , que Difs placeat ,funt quos M ofes uocat
puros , ac fandos Angelo u' Sic quod fcripftt in PhxdoneiiiSltytaft,7o vHov?
uvxi Hy-xy t ovs WtytAv/ fciyss & H/xas rcvS owflfu&BsiyToSf/
kth(juxt<^/ (ho(Siivcu:Rede folcrt dici Deos curatores effe nodros , er nos
effe quaji poffefiionem , aut pccutium Deortm,clarc de Angetis locutus eft.
Laertius enim perhibet Platone conftffum ,■ Dros res humanas rcffnare,Eosq; D mones
effc.Dxmonas autem Philo effe qui apud Mofen nocentur Angeli,tejlis efl-Et
Plato refert in Pbedonc,quod in Polite co,er Legibus , in quibus libris fatetur
fupremit Dem quofdam hominibus diui/ nos, non humanos adhibui ffc ueluti gregi
cudodes, utens eifdem illic,atq;in Pha/ donc nominibits,uidclicet x-THycero
s}gregis,ouilis, et inytAu^,cu^odire,g$ bcrnare.Quarc tota ratione
confenticnte,ilti in Phadonc.ct Eutyphrone Di j funt Angcli,rcbus humanis .i
Deo prafidi. Pj-optcrea fanditas,quoniam funtipfi fan/ flifiimi puriuteq;
deledantur, definitur effe, qua placeat eis. illud quoque quo^ item in P hadone
cfl,ratioipfa demondrat,necJlclUs effe Deos illos, quibus Deo/ rum nomina data
funt, nec aliud Deos effe poffequdm An gelos.Vtros fandos c T probos pojl morte
projictja: rrfSnoy f\ 7rafcc rovs 9iovc «Mac , o-otpis rt (BccyccQ oii;
fi-sseiTX xgu. nrctf TVrfcMt/T0xoTa{ ccy.uyni -r t» : Ad Deos quidem alios
fapientes, et bonos, tu homines iam uita fundosjott ge his, qui apud nos
funt,meliores.Non'nc v noftro Utera diuinitus feriptauo/
ciftranturfc<tiper,excrtaq; uoce promittunt rede uiucntibus,Dcoru, Angelorum
confortium,zr quod erimus aquales Angetis Dei! quod fUtj Dei! Nam V Angeli
nonnwtquam \ ilij Dei uocantur ■ Nec aliud egit noflra felicitatis autor e
coelo pro fidus in terras,qudm quod nos Deos effrdos,in D eoru regionibus,et
regnis cojf locaturus uenerat. Item quod ait eo loco Plato, Deos effe ommu
opdmos,tmsi/ 7Xi,prafcdos, quid almd ratione fateri cogetur, nifi Deos ijlof
effe praftdos An gelos a, DeofEt Philo infigitis Platonicus, feribens dc
Angelis, Platonis hoc utitur tiomiitc iurisxTcu.Deusfummus profecit eos a
quibus regimur, ut rede uiuen/ tles,in coclii ab eis adducamur , Clarius ite
quod ante propofucrat,repetens in Pha ione, quod immundus acebit iuxla Orpheu,
in corio illo turpi mferoru, purgstut- autcm,<y expiatus illuc
appcUans,i*vr» &imy olniure^habiUbit cum Difs, An' ge!o?« innuit
comrneirciu celeberrima 'm facris literis iaroblacriy.Udnc PU to ab omnibus
retro feculis auditam, ceiebratd, Socratem fecit morituru decantare * Quicunq ;
iufle uixiffet,latus iam cum Dijs juturus moriatur. E ode libro iterat, ei' qui
non fuerit rede pure# philofophatus,id tfcqui cura camis non abieccrit,for des
noluptatit non duerit,in germ DeurH^irm neatis Aiyb&wyywoe, t)fi ttn tJ>i\o<rttfiH<rea/ n,ycft
wavrtA»? K«Sct f if &riflWi,ov oupiKVU &<^tnta<fuoymaieflascfl
creor» que dcniq;eodcm libro concludit, qua de . fontibus his, i quibus fluxit
Theologis r.oflra, per omne mundis iam inde ab ortu hominu manantibus, habuere
onjflncf Quodin caelo fintdiuina \pcfidcula , beati fpeflttores,sm <Ph
H5& 3t£y «Aer $7* $ /tfa etvrch tivcu-.Etiaucro lucis,et templi D coris
effeflty olsra> cuti oixrras quibus ueri habitato res Dij incolant. Qnodq;
audentius probat planetaruDiuinitati ejjefupemtca/ nca,ua'os aute Deos effe
caelicolas illos beatos,ccce mamjrfte fluetur Plato ab d/ lis Dijs
cfrlc8ibt/s,Solcm, Luna,cr aflra,qualiajmt, cuiusfle nalura,uideri,reli/ 4*smq;
omne comitari cos felicitate:^ rouSlt «A io[/,<& <nA»r> y,(&
xsgx ogx var xvt<v[/,csx rvyytdyf oVt«, (e^ ccAAxjv tvc Axs/aouixy cCKoAv9oy
itrxt. Qui fwu igitur ifli Dij, qui fub pedibus labetis fidera cemut, cernunt
que fubjUtia Sol etaflra,in corlrfhbus teplis habitdtes,cu quibus iufli
triiiphantfVidet ordines, motusq; cocleflcs:Videlicct illi m noBra
Philofophia,nufqua non obuiam ArtgWi cahcolf.Quoru multitudine adorare uirii in
cxcelfo throno fidentem, cr pfallcrc una uidit Propheta:quoru effe tepla in
coelo et Plato dicit,ctfilicifiima,iif imdiflimaty freBacula cerni: E? in C
ratylo eu dubitat de Dijs loqui, quid aliud fu flicandu q fibflantias illas
inuifibiles eu finflffefHi quoq;funt Dij , quoris nemi/ nem inimicis homini
ejfedixitin Thcateto: ei></ltlf tkos tPvj-msq xvSfuntw. tiuo quidem
liquet filos qui dicuntur a noBris Angelos, tales effle, qui cuflodes ubiq; cr
fluentes hominum afferuntur, & qui gaudent in caelo fuper uno pecca/ tore
panitentid agente,ob incredibilem erga genus humanum beneuolentia. Ne/, que
enim hi , ucl Homeria Dij poffunt effe, qui fepe mortalibus nocuere , neque
Dij, qui Arifioteli concitant orbes calcBes,qu6d naturaliter agentes, homines
ne que odiffc,nesfl amare poffunt. Qyod autem dicit ibidem,pcritura omnia ucl
apud Deos ucl homines , ft rapidus caeli eurfus fcmel confideret , oBcnditur hos
Deoe effe caelicolas idos, qu orum fint cceledia domicilia, cum Solis orbe
adiunda . Sio
neceffe eft Angelos fenttre eum, cum ait eodem bbro, mala nullum apudfuperos
habere locum. E oq; conandum, ut idue quam ocyflime conuolemus, ov t t v «tt
civtx isAfCXn. Deus quoque hofpitalis,quem memorat in SophiBa, qui nos
comitetur , bene, ac male fi&t intuens , cj} primum quidem ipfe fummtis
Deus,' tum uero Angrli,qui uencrunt Sodomam (celer alorujn facinora
eognitvri,ut am/> maduerucrterciU . Veneruutq; peregrinorum habui, t@u SI u
xguTcy ftrtoff auy hkisxSioij <rvvieEadlo\j yiyt>c(n.voy , vBfus 7t xfiu.
tvvc/alxt r dep ptvwaiyKX&opxu.Ncc aliud firme efl Angelorum munus quam
quod ibiex opinione maiorum Plato pronuntiat, eos peregrinorum habitu uerfari
per urbes; pe quibus etiam diuine iuxta Theologiam noBram itz Politico, quod
omnes mun di p artes disbrtbucnnt inter fi pritictpesDij : a/5 vvy x.a?rx
ic/sous 'ixvvop. voyro ussi \kxp ifyonup sjxvrit tcc t ai KOtrpv yXfu
SUuAnit^rx. 1. v-ta Qff 4«* I Tf. qjji funt enim bi Di/ principes,nifi qui a
nofbris item prifcis Theologis principt* prouincurwm,nationumq; declarantur i
Et Deus oon)hm terminos popularunt iuxtd numerum filiorum Dei. Hi funt , quos
beatos omnes dixit in Sympofio , in Pbxdro,quos nem fenfiffc Deos par ejl, nifi
Angelos , cum ait eruditione mhi ' apud Deos, <3- homines e\]e honorabilius
'fvyiis Wfl«VUt/<n//,*s tvTk.au f fyiojsj »{ ovn &4PiS, t* «A i&tiet
TtjxuuTtfcy.Et cum memorat eodem libro, equos Deorum,ty aurigas, cr dicit in
calo habitare ro rap &ta >y yi*o$, DeoA run 1 genus-.Etquod omnium
euidcntijhmum, magnwm in calo principem louent currum agitantem uolucnwm
equorum,ire per calum ornantem omnia , cr di/ fponcntcm,hunc autem fequi totum
exercitum Deorum, ac Demonum . Hi Dif neque poetici iUi, neque fiderum , qui
nequeunt a corporibus luminibus $ fuis di/ uelli- Et tpfc Plato dicit hecfien
trris ov fetui, intra calum fuprafidenbus. I d<fi etiam Ariflotdes fufceptt,
ut poRea monRrabitur . Et quod ibi fu tuta Deorum, Ambrofia,Nefiarq;,cr quod
locum illum nemo pro dignitate decantauerit Non/ ne hac excludunt bmcDcos
Poeticos, ilhnccaleftcs Melhgcntias infeparabiles , m totus dixi,ab orbibus
fuis i er qui 'vnfra Deos illos beatos , I ouis affectas habi/ tentfln A
lcibiade,qui dent hominibus bona largientes, er qui non exaudiant in/ iujla
precan<es,w quod muneribus non capiantur ■ Et quod in P rotogora , H Qijs
diligantur Jmt optimi. Et m Gorgut,rmnus mi ferum effe , qui det panos t/s«
6iwy hsu arifmaatp.-aDijs, <y hominibus. Ab iUis tumorum qui per omnem
mundum inuifibditer commeantes, caRigantfepe delinquentes. Eodemq; libro,
fententiam fapicntuti cffe,Deos,homines<J; habere xoivtovutyjocicutcm. Ei
quod fit lex apud Deos, fande qui uixiffet, tendere ad infulas beatas . Dcniq;
noit mamfcRos illos , er claros afirorum Deos , Platonem , fed quofdam alios
diuinos animos, ignotos autem nobis, fenfiffe , apparet quod m Cratylo uerctur
de eis to/ qui.trt Mtp rocp $v»p,wf<>s Ikwfi ccvetJAxyiifaip,^ iydi
</hx/l«Ket zoifi etinuy </UccSiiyiafi.Deorum, inquit, fermoni , per ipfos
Deos fupcrfedeamus , nam de eis uereor loqui. Sunt alia multa toto opere
exempla , ex quibus hac ne/ ceff ino confcquuntur . Primum, Deos bofce neque
Intelligentias calcRcs effe* neque DrosPoetarum,ex honunibusin Deos relatos-
Secundum, quod cum f< rp< ratim nominet mulus in locis, Deum
cminenufiimum , in Timeo ut alia taceam, eundarum rerum opifcem,m
EptRolis,principium,mcdium,fvtcm,omniumq; rt gc, nece ff arto quos alibi
dixiiaccelebrauit Deos,cffe genus illud, quod antiqutf/ fima MofisThcologfd
uocauit Angelos.Cumqffirat in Timeo eunda ab 1H0 fu/ premo fatorecreata,etia
Dcos,bt er inferiores erunt fummo 1U0, et erunt creati, omnis q; eorum natura
talis erit, cr munera, que uera Theologia tribuit Angelis. Bx Ariflottlc de Dij»
(iat Angclii, qaot flmi!ttcr.^c Plato in ccrlo fupra molu* xthcriotlO
Ctyu,& bcatot cofticramcp tiuauiuium cuflotc» dui4 Cap, illi» . 4ti p A DEM
rado ualet apud Ariflotelcm,sy quidem uel inuids,fi qui forfan ob
*-'tufiores,efferacioresc^ funt , Pcripateticis-Anfloteles in libris
uniuerfalis Phib [ophu,in atteris item libris, unius primi motoris celebrat
maieftatcm,ei folam hic tribuens mirabilem,flupendamq}
potenliam,qu6dindcfatigabilitcr calefies orbet intorqueat, pratermifiis indigne
multis longe melioribus, quibus alti fimi Dei mat Ujlas prtceQitfenftbilibus
modo conftderatis,mifibihbus,qu£ religiofe tota ut/ tuflat concelebrauit,filcntio
pofibabitis. qjjo flagido etiam p eccauit, tu effet alia D mutat audita
fibi,traditaty d patribus, quorum diuinamcenfetfapientiam, pra terqua illam
caleflium fphararum motricem,earn tamen difiimulanter ubi dijfe/ rendi locus
erat reticuit- Verum quoniam quod bene interdum difimulamusjlan / guefccnte
uigilia elabitur incautis, fic eximius uir tandem a barbarica SU,coa£la/ que
fuperftuionc reuocatus,aliam confijfus efl,cr fummi Mus P ei,cr diuinoru
animoru Diuinitatc m libris de Calo,ji quis originem fermoms recognofcat,fcri/
pfu,qua praceptor antea Plato in Pbadone,cr Pbadro de Dijs f upcrccclcjlibus ,
[emperqi beatis, quibus cr templa in calo deditor lucos , aureasqi domos, ite $
fpeflacula diuina, diurnas uoluptatcs,Nedar,Ambrofiam.Hoc igitur fentiens,cr
rcfeiciens Ari[loulcs,in primo de calo primam de tribus nuncupationem uocari
calum ajjeruit,tp uro ihioy nip i</l gv adett q>«y.ky.\n quo tota
dicimusha bitare Diumitatem.Hanc alit diuinuatc,ne ftcllaru arbitreris ,ec ce
primum , hoc fgnificatu reftrt calum appellari, extremam totius mundi
circunjrrcntia , quic/ quid extra Solem,iuna,omnesqi calefies orbes putatur
effe. Siquidem ftatimfub ijcit fecundum cr tertiu ftgnificaiu-Secundum,calum
effe quod his extremi mun di regionibus fubiaceat,in quo luceat
Sol,Luna,multacj; alta aftra*Tertium figni/ ficatu cffe,totum wiiuerfum,quod ab
ultimis mundi regionibus clauditur . Appi/ rrt igitur primum calum,<y Deos
cius,ne$ Solis, Lunx,fleUarumq ; orbem effe, »eq > Dr os illos effe
intcUigetias,orbis quamq ; fui motricem-intelligftur eum pro/ dic a ff e quod
in noRra Tl)Cologu,Cbaldxoru}Acgyptioru,uctcruGracoruhabe turctfepe dulci amore
raptus Plato prxdicauit,ficu^ Socrate decantare moritu rm,quoftt
acceffusiuflis,ac bonis- Ac ne putes Ariflotelem iuxta confuetudine,
quotidianumtpfermoncm fuiffe de hoc calo locutum,ccccmelius,cr clarius, cr tx
intimis P bilofopkuc myflerijs repctit,extra calum oftenfum , ac probatum fibi
ttMim cffc,ne$ effe poffc corpus.ltaq^ perfticuum effe,neq ; locum, nefy uacu i
vm,nccfc tempus effe extra mundum.Qtjocirca nefy in loco qua ibi funt, effe,
nee^ facere tempus eafanefcerr.na^ ulli mutationi fubiacere , que longi fiime )
ita funt fapra calejti concitatione:Scd immutabilia, v
impofiibilia,optimam<^ uitam,cr qpulentifiimam pcrcnmtcr,ommcfr xtermtate
degere- Hanc Ariflotelis rcru bea tarum defcriptionem,omnem fcrmonem,fctto
c(fe,quem Socratem moriturum, cui mors ob hanc fidem non modi
dift>liccrc,fcd propemodum placere uidebatur, in/ Ascit Plato praiicanlemjn
quo miris laudibus patriam ealefiem commcndauit, it Hh eam 4t t A.Vm.” em effe
e lapidibus pretiofis,omm uifibilem pulchritudinem fupa antibus, Ut/
dis,Uftidibus,Smaragdis:Hicauream effe terram, diuina fpctlacula, beator fre/
flatores, multa# alia egregja,ut fuo loco narrabitur. Antea uero dixerat, ori v
Ktivos o avfxvos , vcfi to ccAaStrcy (fit , K&* nwsccAitSwt yiiQuod illud
ftt Herum coclum,cr unum lumen, cr ttera terra . Pofbrmo tem/ pia Deorum
ibi,Deos# ueros ejfe habttatoresiNon fcilicct poeticos illos , aut flel/ Us fic
coelum aliud tffehnge quam tjlud, ficut AnBotcles de primo ceelifignifi/ catu
locutus ejl,co# pramifit tanquam dignius omnibus coelum illud Et res quas dixit
illic incormptibiles,beatas,funt quas ante uocauit nxy to $ucy, totam Di t
mitatem-Omnis igitur hac duorum magorum Philofophorum dcfanpdo.croirt ms de
bealitudine fermo efl de Angelis,qui etiam a nobis dicuntur Di j, quia quos
defcribit,neq; funt poetici illi,ncq; motores orbium . Num docuit eos effe
longtfi t tne fupra er extra motus coeli, non m locojon in tempore . Hac autem
The olo/ logia ucra-Cum igitur A nfotelcs , er principem querulam Deum, er item
De o» extra Solem,cr Lunam beatiftme;fcmpitemum $ uiucntes prodicet , cate non
poffunt hi cffe,nifi Angeli apud Mofcn,quod nomen officij efl non Natura.Nant
ad Naturam debent appellari aut Dij,aut animi beati,aut mentes,ut 4»oflm,C7* 4
Platonicis uocantur. Etiam uero interpretes AnftoteUs,uidelicet Simpbcius,plit
res# alif, fentiunt eum illic in libris de Coelo de feparatis IntcUipentijs
locutum ; fed orbium motoribus:Caterimquit,interpretcs cmuaJc«x»*i*V cur iiy,m
motis caufuicoelcflia moucntibus,ciifla uolunt intelhgi, probat# Simplicius
con/ tri quam fentirct Alcxanda,dc corporibus diuinis Arijlotele hac dicere non
pOA tui ff e. Nam cum dicat extra coelum degaebeata iHa, quomodo coelum extra
cct/ tum ejfe potcjlf Et cum dicat nullius eorum ejfe mutationem, cum
calumfempef moueatur.Sed neq; ea c pix funt rcmotifitma <t motu ccelejli
dixiffct.Tit concludit ? orfei -my Bfccyi&y K9« T&y «Kivraony Oj>yiy
toiict Atynp, *?<• Mot{ KirvvfiDy ocpcufxs, »y vtt ’itPoHyitiib.X7rcuatc
yu>&5 oiartt uBi VOV7te S XffU XKW/mSr i/® Ttf «oV/xjj , us Monf'
HC<rfxlK<zuocy*«y:De ccclefhbus er immotis principijs uidclur dicae,
fthardt ceelejles monentibus. Sed omnia,qua procedunt, fim potefl, ut minime uiolenter
ad inteUcflualcs,er immobiles cau fas, o~ qua dicuntur extra mundum effe, utpi
pnmundarue, pofiin t applicari. Cernis fubjlanUas fupermundanas. Sed mtcrpref
tes addiderunt motum, quem nec Anftotelis memorauit, nec rationi cjl confcnttf
t\eum,ut fubjhutias extra caltm rcmotifiirtuu,dixcrit mouerc calum. Ergo funt
Angeli, fttie Dij , er eorum munaa rcjpcxit quemadmodum Philo I udatis , qua-
Plato er Arijlotelcs-tacitefenfcruntrceyyiAsi 7T0bS iifcu ty datu
<pv<rei$,~&st><^tXM¥Qi, xffi vnxenti «nP 7ij>eoT»S«f>
<Ai uy oix fytVTvpffic xp "faff flue Hts&pvrtelhairiGes xyyiJAe» .
DE PERENNI PHILOSOPHIA 4®! B xartmslocfi proh ilio, Droj Angcloiip Ariftolelnn
renflfTe fupra fiJxra mo «uiop cattfUr.cum p J< btiiiiuJinj eorum ucu fcnpfijrc.
Caput V. tj AD E M ratio apparet,®- colligitur ex hts, qua ceteris in locis eft
fapenu/ •-'mero locutus, que declarantur in libris de Coelo teflimonijs.Sam
referens ocii losadeambeatkuli/iem,quainltbrisdeC<xlo,Deos,beatoscp
<uumos illos extra motus machinamq ; caeleflem,®- extra flammantia moenia
mundi frui dixit, in li/ bris de Moribus addit, toss yap &ws wces 'o 6i«i
t*XKCCftos:Dijs enim omnis ui ta beata eji.Repetamus igitur rationemxum unum
finguUremq^ fape Deum no/ minet, cum jit
Philo[ophisprincipem,fwgularem,fummum,unumc^ f&teri,qui tau iem erunt hi Di
j beatifnon uidelicet ex hominibus arbitrio poetarum deiflcatiiDe os autem iUos
oportet db hominibus diflvrre,nc<p animi jiderum , fed iUi quos ex/ tra
coelum fupra mu idum uiucre filices predicauit.Supcrefl igitur in quo Plato/
nem efl fccutus ut /int ammi,mentesue,quu noftri ad hunc Ariflotelis [enfum,uo/
eant vn-ifi)i/f(wioi/s,fupcrcctleftes,quorum utcrcdibtlis fertur beatitudo,et
age te dicuntur, quod Deorum proprium ccnfuit
Aridoteles,intueri,intelligere,nofce/ re,cum omnia,tum uero pulcberrimwnfirmofifiimum
Deum.Dicit enim it i Ari/ &oteles,Z <PtTtA<{xii/<Aeuit.ovix,oTi
S-ioogtjTiKHTistsip 'wtpyjxugiiw / xkOjip ky epMniv, tov; Stcvj yotp /a%)ais«
(/TrjAHcpx^y nxuxgu t/C i(gu %t ) Axium xs uvxt.Quoi perfida beatitudo, contemplandi
fit odio queda, liel inde.clarct,quod Deos maxime beatos,®- fortunatos
arbitramur: Deinde du rationem nullam effc adionem,quam dijs illis dignam
adiudiccmus , quam cantem plationcm-Ex hoc igitur apparet eos effe
Angelos,quoru unus uidelicet Raphae^ wius inquam ex feptem dixit fe uefei cibo
inuijibili , qui ab hominibus utderi non poflit,®- quod aflarct confpcdui
diuino. Hac contemplationum Arifloteles,fi/ ue ex fuperiore Theologia,ftue
ingemj bonitate fenfit,iudicauitq; [olam dignam , qua er odio diceretur Deorum.
A flare [e prafentia diuina frientur iUi, Arijlote/ les eos
contepUri,intueri,fpeculari.Quid aliud a coeleflibus Theologis expedesi Eofdem
Deos,® hanc rerum felicitatem cum neccffe efl innuere, cum in eifdemli bris de
Sedare Deorum loquens,quod uulgares arbitrentur uinum, quoniam nihil ui'to
dulcius opinentur, li ait eis accidere ex in[olentia,quafi decernens Sedari lui
Deorum, non quidem uinum effc, fed omni uino furnus , longei jj iucundius »
Cumfyfuperius nihil aliud agere Deos,qum contemplari ex ratione reperiffet,
bibunt autem Sedor, claret certe sedar effc contemplationem. Siccfr eo deuolui/ tur ratiora etiam hi Di/
contemplantes fint,qui(e cibo mifibtli,i(lo nempe Seda re uefei pradicabant.
Vcrifinulcfy fitAriflotdem fcnjfij[e,debeatitudine Deorum feribentem qua
prifeus uates Homerus cecinerat, Sioi ftix $im£Di/ beate,®- Jbctle, fine labore
uiuentes.Et de Olympo: TtoiyiTtfTroyTxsfadKXftsSitIJuaTXWffrrtt. InquoDij
gaudent, exaltant tempus ® omne, r Hb* Etfluod 484 AVGVST. E VG VB. LTB. Tlir.
Et quod funt xkh</Ihs, citra dolorem, &■ curam. Quamfolam uerd cffe de
Di jt f mentum Plutarchus cxijlimat . Vtitcm Plato ex anttquifiima Theologia
docuit Deum fupremii diuinos principes quofdam , qui regerent homines,
pr*jrciffe,qui fcncnt,cemerentq; pia er impia )ida,ftc tales etiam 'Arijlotdem
freflaffe necef/ fe ejl,in decimo de Moribus, ufus Platonis nomine: a yxgrst
’tmptA<{xra)t* evd-gomivop vero 9%&pjyisrtnf &<rvif uy xp wA
oyop’.Si qua enim r erum humanarum ejl apud Dcoj prouidentia,ut uidetur, etiam
rationi con fcntancum,dcledari eos re optima,#* futfvnillima: Qns quidem ejl
mens. Et ros qui partem hanc honorent, excolant, redamare, remunerari, ceu qui
rem ftbi anri/ cum e? ccnfanguincd curent, laudabiktcr item,
wkonefleuiudnt-Taliafiitur Ari flotetes deDijs curantibus res humanas, quibus
mens, quam folam in libris de Ge/ neratione animalium dmnam,folam<jf
exterius uenirc in libris de moribus, differ/ re,cr feparabilcm cffe i
compofno,dixit,fit (rvyytytsxTOS, maxime conftngtri nea,eonmdifiima,fimillima,gentiUfiimajiitfic
nunc loquar. Hanc docet amari & Dijs,uti rem eorum fmlem,utiUe dixit,
Conferuus enim tuus fwm,tyfra'rum tif mentium lefum-Hanc Deorum in terris cffe
prouidentiam,quod gubernet in uni/ uerfum quidem res humanasim particulari autem,
eos qui excolant animum, pu/ rum,integrtmq; habeant, amicam Deorum er
confanguinea mentem non fmant impurari,uiolari,contaminari,hosrcdamare,hos
remunerari Deos. Qui funt igi/ tur bi D ij,ab illo fummo,quem finguluritcr
toties celebrat, nomine multorum di/ ftin(h,qui ueniunt,uidentq; res
terreftres;non fcilicet corpoream uitd fuppeditan/ tcs,fcd etiam fubtiliora
ccrnentes,uidcntcs qui benc,qui male agant : qm funt in/ quam qui amore
afficiuntur erga bonos , ergafapientes, redamantes cosutifra/ tres fuos. Quid enim
aliud efl crvyywHS , ab eadem flirpe,ex eifdem fontibus or/ tus, ex eadem
Diuinitate delibatusfEcce quanta fit de Di js, aut Angelis apud Ari flotclem
Theologia.ln libris de Coelo explicat eorum beatitudmem,defcnbenslo/ cum,quod
fuit ultra Solem,(y Lunam,ultra definitionem hanc,qua eunda clau/
duntur,ccclcflc,in alio meliore mundo:Hic eos agerebeatos omne tuum, nectent p
ori fubtcdos,nec locis interceptos, tn libris autem de
Moribtis,parttculxrius,eT clarius beatitudinem,prxdantifimasq ; uoluptates eoru/m
cjfe,quod contcmplan t tur, quod funt fapienti fimi. Et dicit eos fuauioribus
intereffe menfts,quam fmt uif va mortalium, refpicicns illam
contemplationcm,panemq •, Angelorm.RationciH igitur attende, in libris de
uniuerfali Phiofophia, inquirit de beatitudinc eius, qux dicitur Mcns:deniq ;
multis examinatis, eo tota ratio recidit , quod Mens ejl beata contemplando,
fcd non contemplando aliud quam feipfam. Hanc autem Mentem requirens eadem, de
ea in libris de moribus,Deum illum fummum appellat . Qtud. igitur fequituii
Deus fummus qui didusefla prifea Philo fophia Mens , contem/ flatur, et
contemplando ejl beatus, non contemplatur autem rufi fcipfum,quiafi /. quid
aliud contemplaretur, quod contemplando ftlki:arctur,omnm cxccUentiM <K ijjjr quo Deus cffet beatus. Sed non efl Deo
melius,crgp feipfum contemplatur, Vexjeipfo fit beatus. item Dij contemplantur,
excobead:fed non mfi unus efl, dui dicitur proprie Deus,cui nihil anteflat,cr
prafidet, qui ex fui contemplatione fiat beatus.ergo Dij,quos in libris de
Calo,crde Moribus, ferio, er affeuerantet beatos dixit, er beatos ex
contemplatione, non funt beati contemplantes fcipfos, eunt fit unius
eminentifiirni,quo nihil excellentius, fuimet contemplatio ■ Ergo cum Dij illi
fmt beati, beatitudoft contemplatio, non exfapjisfunt beati, quod ratio qua
facit primum contemplari feipfum, quia non efl fuperius, eadem facit eos con/
templari maximum iHum,fupereminentem. Efficitur# ut ifti Dij fmt beati ex con /
temptatione illius maximi,cuius contemplatio <yipfummet,cr minores Deos rei
iatbcatos.Hac omnis rado fluit ex Artflotcle, Sic# defcripfit locum,
defcripfitbe aritudinem- Dcfiniuit eam, luculenter# cxprefiit, quod fit
contemplatio : ex ditiis autem ratio defcendu,hanc contemplatione effc Dei illius
fuperm.Adhac Ariftotc lts,dc dijs his natura bomtatc,notut hanc Tbcologia,cos
gubernare res humanas: in particulari autcm,bonos,retie, tufle# uiuentes,
fapientes# nec diligere modo, ftd ex amore, e r beneuolentia remunerari
eos-Sic# colligitur tota,qua nojlris io literis Spiritus fonti i i» Jhntiu
fcripus,de Dijs,ud Angelis cxtat,apud phtlofophot Itbeologia-Ducit enim uocat#
nos Natura ad has confaderationcs,ct confiflioneu fet ficut Utera nos docuerunt
beatiutdincm effe,uidcrc lUum facie ad faciem, et fica ri cfl : fac docuit cos
Natura, non aliud cjfc bcatitudinem,perfitiifiimam, locuple/ tem# omnium mjgnor
um uoluptatum,qudm contemplari Deum, quem dixerunt contcmpLri feipfum, cx eo
beatum . Deus autem fi fit ex fcipfo beatus contemplati io,certe et minores
omnes mentes reddit ufus beatas -Sic# cx contemplatione Dei nafalur omnis
generarim beati<udo,et omnium Platonicorum cfl confifiio,nos re/ ire
oportere ad unitatem, a qua procefiimus,quod fola perfide docuit horu tem t
jjpruin T beologia- Hac erit iHa ■, quam Anflotclts dixit a Dijs romuncratio
bono/ rum, quod ad has inauditas ducent eosuoluptates. Nihil enim licet aliud
cogitare .renumeratione Deorum dignum,cum terrena bona fmt corruptibilia non
ipfa mo d6cuancfcentia,d’ffiuentu , fcd corrumpentia etiipoffrfforcs- Qua nemo
fapiens unquam concupiuit,ncc Deus ipfit nobis ea Logiiyirc polliceri uoluit-Et
Ikc item jfl,quod diuinitus omnis confcfja cfl uetufla(,etapprobauit idem
Ariflotdcs,in Em dennjs moralibus feptimo : ilosi u kcc9x*> tf t/ btv9fdaou)y
ylvcrrxs Sefli, / i «gcTHS vrai fJSoAHy ; Sita cfl, inquit jit
diciutr,hominesficri D cos,ob * uirtuiis cxccUeniiam,hanc uirtutem effc
hcroicam,quam ipfefcribit effefupra nos ■ Hocprxnuum Deorum collatum fui
fmUimis, quod quafiin hoc mundo excel/ lenti uirtute dcificatoSycff cii cx
hominibus Deos : fiunt aquales Angelis Dei, fiunt rfihj Dciycoharedcs C hnfli.
Hac tota uctuftas clamabat, fcnticbat,eratuoces quadi per omnem mundum, de
pramijs calcflibus, quid iuMimi, fapicr.tifiimi,patrix, ifiimLex hominibus
fiunt Dij: aquales Hfa - 1 fcdicet 48 [t .r . L ! Ife Vllf feiicet [upernis
SUs.Et nos (itemur eos diuos , <[M utrtuttbus his heroicis indant/
tunt,c{uos nulla fraus corrupu,exccRens uirtut,)UbiUs bencuoleniu, V chariUfy
mfignisty iujhtu dccorauit,pepercerunt inimicts,quos multo quidem dignius, CT
magis ex Phdofophiarctulinuts in diuos, quam illi Herculem , multosq^alios mor
f quibinuirtutes heroici iflf perfefa non fuen,M. Poffem alta multa dedu / cere
ex Anflotelc fuper conjejiione Deorum, quos ipfa ratio ey [ernto et Phdopt phu
feparat ab illo primo, cr fermo de his ncccfftm cadit in cos, quos Angelof
Uiofcs, omnium f 'emptorum uctuflifimut appellauit. Quo ! uium, noiuianup
Angclurom, & foltciuteoi Polt* Gcutdd Theologi .1 delcripfcruri. Cup% V L t
E O Setiam fute Angelos innuunt Poct£, beatitudininem que eorum habety 13
exploratam a facris lueris non diffentientes , cum de eis multa dijJcrwU ; VJ
qux canit optimus Poeta Callimachus ; ■ * ci '»( K«t 'oi yctf t ivotrti nya
aynyectt ttovovcA ecTflf ii Boff yjfi oxv 7 Tofliaou 7tt(p wyoTtt xyeforr©* Hi
morbis, fenioi^ carent, nefeiuntq; labores, Traiedum refonum qui effugerunt
Acherontis- ' t Et quod Hom erus prxterfupradtdi,qui regionem
eorum,locm»uitatt,efc(m<lf fxpe pulchre defcripjtt : f ov y&f
criropisAvenpiV 7i\nmp <u9o'7ret oivoy bvyi\feivcuiioyiia<ringuK^eJrcmti(geAtoirriU,
Non pane uefcuntur,non gujlant cxrula uina , Sanguinis expertes hinc
[untyimmortalcsqf . 1 Jn nojhris literis filentur fe cibo uefei , qui ab
hominibus uileri non pofit Panislfc Angelorum notus, non quottefeimur ipft. Hi
funt etiam, quorum fe natvramno, 'f minaq ; ncfdrefitcntur.ln Cranio Plato:hi
srtfi 9t£y ovJ%y 'icry.iy ovn *« fi ecvTJipjOvTk vifi to >{/ cvoyxTfty : Df
Dijs,inquit,nihd fcimus,neq ; eormft nomina funt nobis nota.Eorum ctbu,ucrdmty
lentitudine aud iuit ttouiiq; uetuftut Whcrecydes,P)'thagorx pr£ceptor,dc quo
Plutarckmn eo quedcficie qux uiftttnr h Luna: d>s qiftKi/cAnsbsrecAxieS
ciircu xvrovs9iOi/{ xp.fi vIxt ttfS: Quemadmodii fentit prifcits
Phereodes,eosipfos uefei Nedflfe 4 jetAmbrofu- Agnofcuntomnes igitur, Deorum
cibum non mortalem, ut nojkuni; ConBJtr altoncj ex M irco “t" ulli o.apud
quem ell D eus fnprtmui, 8i jiem alij ■ Di| nominamur, q«i pneterepmn Angeli
dTt non pofTunr. Cap. VII» - t; A dem fi quis uc\it,ex M.arco Tullio, quem ego
Komant non modo ficunSt, etiam cum Varrone Philofothix principemlibcnter
prxdicauerim, prxei/ pue quod firme qux apud Philojophos Grxcix feripta
reperiffet, cum deletu, Z? iudicio fuo, Romana lingua exprefiit, deducet. Eii
apud eum fuprcmt Dei fe/ pe numero confifio,quent Mdbwattf iipjnprmm ;
A/mmfinqnit snhe \ o 1 * '9 M^Mfc. 4«V jftttf,generatum effeafupremo Deo. Nunc
appellat Mentem diutium, nunc fum tnumlouem. Orta, htquit, fmul efl lex cum
Mente diurna. q mmobremlex ue / xa, atque pr inceps ad uibcndum, er aduetandm
ratio eB reda funwu louis. Ortam dicit cum Mente diuina,id efi , atemam,
comitem atemi Dei fapientiam : Modo Platonem fecutns in Timeo mundi pro
creatorem , qui animum ex fua tuente cr Diuinitatc gcnuijfct: Modo creatorem
Solis, qui eum infecundo am/ litu feu jpkara fupra terram accenderit : Et iit
Somnio, A nimiis datus a Deo : Et; ab eo munus humanum af ignotum. er quod
princeps iUe Deus mouet, modera/ turhunc mundum- Hacque declarant unius magni,
ac fempitemi Det exccUcn/ tum. Supremus, fummus, creator mundi, cr lucis,
creator animi, princeps Deut, molor mundi Cum igitur hee
cminentifiimum,ftngularcm, unum' que defignent, quo pertinebit cum Deos multos
nominat, prteipue poeticis illis exclufts, quos riec ipfe, mea quidem fententia
admitteret in P hilofophia f Ergo cum quarit de Haturx Deorum, Quid hac nominatio
dcftgnabit i Omnem fbrtaffe naturam, qua diurna putatur ■ Quid illud in fecundo
f Itaque jit credibile Deorum, c T homi / mm caufa fidum cjfc mundum, qua 'que
incofunt omnia.Si fidus eB caufa De/ orum mundus, certe fiat tempus, cum non
effent Dij,quib.fidus efl mundus; ficut item non erant homines, quibus item
fidus efl. Sed mouet admirationem, quod ad/ dit: Facilius' que intdligituraDijs
immortalibus hominibus effeprouifum,ft erit tota hominis fabricatio pcrfpeda,
omnis que humana natura figura, atque per/ ftdio.Qaantus error t quam non digna
tanto uiroincon flantia i Paulo ante, Dijs ■creatus efl,cr hominibus mundus, ut
una probetur generis utriufque conditio. Si creatus igitur,an fupremo, ac
praponti D eo,an ab his, quos poflea dicis homini/ Ius prouidiffe ? St
aprapotentt Deo, non a Dijs eB hominibus prouifum, fed ab ijlo ipfo principe
Deo. Si abillis,non efi ergo eorum caufa fhdus mundus, quip/ pe quo tam diu
carere non potuiffet. Hoc item confequitur, fi Dijs hominibus eB prouifum, Dif
non fnnt homines in Deos relati, quia res creabantur, proutdeba/ turefc
hominibus a Dijs, nondum poeticis Dijs diis exortis : ftc neque funt,aut ef/ fe
poffuntDij ftderum, ac ajbrorum, qui prata motus illos perpetuos, nihil lar g
iri poffnnt hominibus, folam lucem, er calorem terris infundentes: cum autem
prouidentia, quam pradicat , fit multiplex, deuarix, pracipuequod eam, qua ad
figuram humana natur a,er totam hominis fabricationem pertinet, narrauit, fi re
t di cenfcasx Dijs illis motoribut,quosfola uafandorum paennita ccelcfUu orbi/
. ufn cura foBicitat, profido exerceri non potuit, qui relidis motibus
calcjhbus, in terras ad humana tam folertem fabricatione defeendaent. Huc adde,
quod necifli aant anteaquam prouifum effeta Dif s. Supacjl igitur corrigendi*
quod fecundo toeo dixit , er tefhmonijseius deftruendum, cum dicit Deum
fupremum praclora quadam conditione hominem genuijfe, uiuendi munus homiiubus
afUgnaffe, ani / tuum in corpus it}duxiffc,a quq iniuffu cius difcedae non
liceat, in Timao fatetur H h 4 eum cum 1 I 48$ .. VtUi » ptm cum Platone mundi
parentem, ac procreatore. 1 Uud igitur uerius, hominutiQ cr Deorum
caufa,aprmcipe,ac fu premo Deo fiflum cjfc mundum:Dcos autem animos effe
maiores hominibus, minores ipfo principe , non Deos autem fidiori, aut poeticos
idos in catalogo hominum,non Deorum referendos. Nam Dij flcda/ rum fidunt quod
fupremus Deus decrcuiffet , ut hominum caufa Deus eos jiciffa uidcatur,ncmpc ut
lucem,caloremq ; in terras mittcrcnt.Eoru autem caufa fidum nihil uidctur,qui
fcruiuntconftlijs eius , qui eunda hominu caufa facere dccreuif/, fct.Tuq; in
libris illis repetens rationcm,ticrum fateris mundum Deorum , horni/ numq;
caufa fiftu/m,quaq} in eo funt omnia,ca parata ad frudum hominum,*? inuenta.
Ejfe enim mundum quaft communem Dcorwm,homnumqi domum, aut urbem
utrerumq;.Dc/iique fubijcis , Hac fi hominibus folis notafunt(loquens de
fltQis, *? cffttlUbuslhominu caufa fida effciudicanda- Sic dicis ab hominibus
fo/ lis notata cjfc tempora,cogmtos ortus, obitusq-, fidcrum,ut appareat te
iudicc, ea fida propter homines,ut Mofes docuit a fupremo Deo . Ex his igitur
tedimonijf claret cum contra natur am,Dijs totoido opere demanda jf e rerum
prouidenttam, ac creationem . Quoniam poeticis Dijs,qui creare mundum,
attendere ad omnia nondum nad non poterant,*? Dqs afiroru exclufis,qut ncc ipft
adhuc extabant , fidi poflea cum toto mundo,mhil apparet,nec cadere in animum
potejl,quod ne mine multorum Deorum fit findendum, quibus nec noutina funt, ncc
capit mens, ut Deorum multitudo concurrere ad creandos hotmnes,omncm(fc mundu
potue/ nnt.Tum teflimonijs eius tota res deflriutur, nunc principe, fupremum fi
Deum, tume fummum iouem,nunc fingulari nonunauone parentem mundi nominantis.
Videat igitur ipfe,quid Undem fit,quod ait , Vt uno perpetuus mundi effet orna/
tus,magna adhibita cura ejl a prouidenda Deorum, ut frmper effent et bejtiarunt
genera e? arboru.omniumq; rerum -Que tanta incon&antia,nurtc unum fingu/
larem rerum creatorcm,nuncmultos,dcclaranUsfnifi forte Platonem ejl fecutus,
qui generationi animalium non eundem tdum maximum, quem mundo ntfienii
praficit,fid Deos inferiores. Quod Ucm apud eum mconfiantcrdicuur. Eo autem uel
maxime declaratur, Tullium incerta mentis fiuffe,qu6d eorundem reru nunc
naturam ficti inuentrice,mnc Deum fingulare,nunc Deos plurimos -Nam quod
dixerat magnam prouidmtu adhibuiffc Deos,ut fcmper effent genera bcftiarum, * i
de his ipfis loqucns,Nam primu,inquit,alia mares, alia faminx funt, quod per/
petuitatis caufa machinata Natura ejl. At non uides adndfft N atura,quam pateat
E picureis,ct Cotta contradicenti infultandi locus, qui quadam Natura
ncccfiiate, nullius Dei confil ijs, fieri eunda contendunt. At Ariflotdes,
quodquidc arbitrar etiam M arcum fentire,fire femper Naturam cum Deo
conuocat,Deum et Natu/ tam nihil temere ficere pradicans, Deos autem multos in
creatione rerum , nun/ quam admifit-Et hoc ipfim quod nunc efid Marco dtflum ,
duobus locis mento/ msjn libro de Generatione e? interit^ de Rcpublkt , Deo
fingulari utrobique adindi/ r giiuiieauit.lpfeq; repetii hac opem fwffe
prouida.folerdscp Natura. Deinde ex fUmans Jed il U quanta benignitas N
atura/Cum igitur banc Naturam, folertem, prouidamq; pradicet,quis erit nifi
Deus, qui fit Natura prouidentifiima, folertif/ jmaqifSiquidem infert nouipime
, Sic undique omni ratione concluditur , mente , confilioq; diuino,omnia in hoc
mundo ad falutem omnium , conferuadonemq $ tm rabditer admimflrari Quibus
intcUigimus,nunc natura nominata,nunc Dijs His. reuolui tandem cum ac referri
quafi Natura afiu, ad confcfitonem magna, fmgu/ tarisq i Diuinitatis, qua
fuerit rebus origo : Qui fecerit mundum earum animant tum caufa,qua ratione
utantur.hos autem effe Deos,er homines,Naturfy folcr tem,cr prouidam,fohm Deum
effe. Hac igitur ueritas e rat,ut hi Dij,nec autores mndi,rcrum'qi fuerint, er
quorum,z y honunit caufa fida eunda dixit , non poc ticos,ct fuperdiuonis
Deos,fed naturales fcndrct,nec Deos afirorum. Nam Cotta contradic ens graffatus
ejl,et defauit pro libidine contra Deos, uidelicct poeticos, (ET fupcrjhttofos.
lacti e fiat toUere,quinon effient, his auferre mundi, rerumiff molitionem, qui
quonia homines fuiffent, nutom Diuinitatis fua fignu dcdiffcnL Perfpicuum
igitur,mfi Deos, quos fxpenumero creatores, prouidentes uocat,ani/ mos Hos
duunos fentiat,nomen inane effe Deos, quibus ruhdfubftt, qui nec poc/
tici,Dijq; Hi,quosex hominibus in deos relatos fatebantur, pofiint effe, necmo/
tores orbium caledim. Et fape fingularem nommauit. illis autem Dijs , er ani/
mis diurnis creationem rerum ac prouidentiam etiam ipfius tedimonijs , er
ratio/ Utibus , eam ob caufam detrahemus , quod cum iuxta Platonem-fhteatur
unum to/ tius mundi creatorem,cum mundo neceffe efl omnes animos creatos : Sicq
; crea/ renmndum,qui non erant, non potuerunt. Minus item fuapte natura
prouidere, «tjt magnus ille podea prafteiffet. Hiq; erunt,quorum er hominum
caufa effe/ dum mundum pradicauit. Nam Deus fummus , qui mundo fua Diuinitate ,
omni mundo meliore contcntus,nunquam eguiffict, fui ipfius caufa mundum non
effe/ icit.Nodra igitur, er Horum caufa fecit omnia . I tiis axium , nobis
terram dedit, daturus etiam nobis calum: quod Marcus T ullius ipfe edam
affernt. Hos igitur aptos femper habet in ore ex fuperditione potius q phy fica
, conflande^ ratione , cr (fuos contra naturam interdum prafecit creationi
Deos, non effe Deosucros, fed a fummo Deo creatos condat: quo redarguitur eos
laborare creando non po/ tuiffe,totum<p pene fididii effe,quem de eis fiep e
fudit fermonem , apparet ex eo quod Cotta euertens de Dijs habitam orationem ,
de Mente diuina fic loquitur: Audit igitur Mens diuma etiam de ftngulis.Vidctis
ergo eam nott effetam occupa tam,quim putatis.Fac effe diflentam,calum
uerfantem,terram tuentem , maria tnoderante,cur tam multos Deos ni hd agere, v
ceffare patitur ;cur non rebus bts w anis aliquos ociofos Deos praftcit,qui a
te Balbe innumerabiles explicati fiuntf Hac ille dicenSyproftfto fentiebat
aliam effe Mentem illam diuinam omnipoten/ 4cm,ccelo,v terra ptafentemjomia
^tbermUCfOliot Depsab ea praftdos,4ut +V ; Hb £ qui I 4? • AY<3V3T. LTB.
VTtf. ^ . qui pr/fia Jekiffent Et Dij i Bulbo fXpJicuttfunt , <juo;
<Jtum4 M*Wf fV/ftrtjPl icbuif]et:Eo$mcrito conduftt, Itaquealiwidetmhi
querendum emuter rffi Deos, et quales fmt,difcere pofim,quam quales tu effe ueUs.
Quare hoc primunt reprehendendum in eo , nifi quod more fuorum temporum locutus
cjl , quod di Natura diuma,a qua coelum, ac terra regatur locuturus, pramifu in
titulo, de Na/ tura Dcorum.Quddftde D ijs ucris, fibulo fts,cr non naturalibus
amandatis ,ad quorum explicationem cum delata fuerit oratio , non habet ut in
re commentitia quidproferat,deficitq ; omnis ratio, & ad Poetas accurrendum
eft,uenerat quafi/ tum, non de Natura Deorum debuit mfcnbnc ,fedui, menteq^
diurna , aut D if mitate.Seddicamusfropofuiffc eum quondam Deorum farraginem,ut
in fermo/ ne C? uera,o " omnis ea, quam uutgns coleret,Diuinitas
quereretur, ratio autem tuturalisq; itiqutfnio fepararet a filfis ucra ■ Sic
certe efjrftum cjl . Nam is,de cui/ ius prouidentiaacfblertia , locupletifiimaq;
omnium bonarum rerum inuentio/ ne , pulcherrime crfcecundifiime differuit , c[t
uerus , ac natur alis, fmguUnscf Deus. Ex itijs amoribus dc
RngtlisfltitDijs.poftfiiaimiimDfum. Cap. VIII» Mn« igitur mortales,pofl unum
principem, ac caput, fbntemq; omnium, gtf 'L-'nus minorum mmorum,quod ab
omnibus retro fecutis audierant , conjluue/ tunt. Nec fibula fiut, quod
Homerus, Deum honunurnty Dciimq; patrem totiet appellat, fed rem naturalem V
ueram poetice dccdntauit. Nec aliud cjl, ut fepe/ numero diflum,quod uctuflas
ufurpare folebat,4 ueteribus poetis dccantatum,at ius meminit in Republica
Plato, quod Qtos f&roHrct fcouortj
rcurnioiT*Ai9oirn$ul$isfocpci<n7nhHXS»
Vofaitibusfmltt,uariaq;inucfle,figura<p ' ]pfi adeunt urbes
fupcri,acucrfanturubt(p. , Quim quod fxpe literaefacrt referunt ad uiros
innocentes, cr integros ueniffe Dcos,ipfos fctlicet Angdos,quosilti prunum
peregrinos arbitrati, ob eximiam, qua tempore eo
uigcbat,hofritatitdtem,rmtuamcp cbaritatem,accurrcban$pren |jc|; manu,ad
bojpuium dcducebanynfbrucbant conuuuwn,pedes lauabant,ut ejl etiam apud Homerum
tam crebrum . Hoc memorans item Philo , vecAcuos A«/ yotoTt r o
«jrSfatasOiSeiKCcZottttyojj, a?Accr\ aM.oj j •aiptvosii tkC woA<{s,ip stVK
Ai',t<cj Tt ivdsxiccfH&inecfxyotaiccsiftrcJfainPrifcap tua Diuinitate in
humana fmlitudine nunc hoc,nunc illo habitu obambulare wr/ • bes,aqukatem, cr
iniquitatem contemplantem. Quod Philo, c/ Plato prior ex poetis antiquis
retulerunt, fiSlum fiiit eo tempore, quo duo Angeli Sodomamue/ nerunt,
[celerati populi ficinora diligentius confidcratttn.Eoq, dixerat Deus , Cl4
ntor Sodomorum, crGomorreorum multiplicatus efl,<y peccatum eorum aggra ■
natum ejl tmistdefcendam & uidebo^uirm damoipn qui uenit ad me., opere i j
<. . . confle/ \ 4fl mnplaiemljM non
cjl ita,ut fciam-conuertcruniq; inde Sodomam, et abierunt* E cccDeut quidem
effatus efl. T icetur autem quod tUt pcftea docuerunt, dicentes mro uiBo
Lotb,Ddcbimus enim Iorum tfhm,e6 quod creuerit clamor eorum co ram Dothino,qui
mifit nos ut perdamus <U os : Mifii ergo fuerant i Domino , e o<p
Angelgcr ntifii, etiam Hebraice. Tales Deos audierat, c T nor at uetuSUt adire
ur bes.Atq; ea qua pauca, cr potiora referuntur in facris literis, credendum
efl,non apud fandos utros illos modo,fed edam gentes alias accidi ffe,utDij
prafcntesaut ad beneficia bonorum,aut fupplicium malorum, aut alia in terris
neceffaria ucne Wt tyUndc apud omnes conBansea fima gener ai ini increbuerit-
Catullus igitur pa tiuscx antiquis, quam nouitijs poetis, que quidem audierat
•* P rafentes nanq; ante domos inuifere caftas Coelicola nondum frreta pietate
[olebant. — Sed pojlqudm tellus [celere efl imbuta nejindo, ' ' iufh tiamq;
omnes cupida de mente fugarunt, ■ ' -ix. ^ » Perfudere manus fraterno [anguine
fratres, - .v.jr» « Definit extindos natus lugere parentes, >.- * Optauit
genitor primatu funera nati, < , i • . Liber ut innupta potiretur flore
nouercs* j Ignaro mater [ubjlernensfe impia nato, . Impia non ucri!ac)l,diuos
[celerare penatef. r ! , Onwu fwda,ncfrnda,malo pcnntjla furori, . . ,
iujtificant nobis mentem aucricrc Deorum. , ^ ; Qture nec tales dignantur
uifere coctus, Hccfccon ungi pattun tur lumine daro. Tales igitur coelicola
adiere caflas domos fandorum integrorum $ uiroru, Alr4 .bam,Lotb,Ucob. Inde
increbuit fma,Deos obambulare urbes,kumanos inuifere teeetus,ct Plato eode loco
ex poetis fima effe,** «fa Si.oi rms wtfiifxorreu *VKTa>y,ZTofadh |a
>oiS, Kgic u rxrrojltmais iv^xTAon^ot: Circumugori Deos quofdd nodu,uorijs
peregrinis fundes. Nodu uidelicct per infonmia: ut la/ . cob uidit prr
Sormuufcali fuper terra cacumine tangente calu, et Jefcendetes, fit afccndcntcs
Angclos,etDominu innixu [cale. Qua [cala uideturpene Homerus mbffe,appcllans ea
aurcacatbcna louis,qua calu,ac terra ftnt deuinda. Et mi/ . ru in modu placuit
Phdofophis.lUud adeo mirabere in Pbilofophis, et [acris lite/ ris,qd’promi[cue
nunc Deu unu pnncipiu,ct autorc omniii gerendaru reru,nunc Angelos eius
inducunt,fmlc quii e xtatapud Phdofophos. Vides enim Platone, Tulhii,multosq;
alios,in e ode re ,nunc Deos nominantes, nunc Deu fmgulare, Ut facris literis
ite quod Deusipfc dixit,Dc[ccnda,ct uidcbo,utru clamore, quiucnit . ad me,operc
coplcuerit,an non cjl ita.Poflea no ipfc rcfrrtur ucniffe,ac dclcuiffe, t quod
ibi toties minatur [cfrduru,[cd duos Angelos, qui et uenerunt,ct ddcucrunt r» .
‘ urbciiu ? 9* AV<3VST. fiVGVB. L!B- VHT; urbem. E t eum fubuerterent urbem,
dicitur D ominus pluiffe fuper SodotHM, & Gomomm fulphur er ignem k domino
de corio. Additur mdr.Cum enim [ubuerf teret Domimw duitates regionis illius,
recordatus Abraham, crliberduit Lotbde fubucrfione urbium, in quibus
habitauerat. Atqui duo Angeli liber suerant Lotbi Sic in libris ludicum,cum
Angelus apparuiffet,allocutusq; fiiffet M anue patrem Sampfon, deniq; eo
recedente, er intedigentcsiUi, Angelum effe dixerunt, M 01 te moriemur, quia
uidimus Dominum. Sunt alia quadam excmpla,qua nunc libent praterco.Sirmlis
igitur efl loquendi quadam Phtlofophis confuetudo, ut quoniam quicquid minores
Dij faciunt, maximi illius imperio fidunt, narrent modo Deum ftci(fc,modb
Deos.Vcrgdiui: , * Attonitus monitu tanto, imperio^ Deorum» At lupiter miferat.
Sed hoc habent facra liter a mdius,qubd in rebus maximis,ut k Creatione mindi,
nunquam memorant Deos illos, clariusq efl in eis fmgularis illius, atemi,
difcri/ ■ men ab iftis.lllud tamen obferuabit prudentifimus quifq » quo
(criptoresfmtuettt fliores, eo fandius, & diflindius de ftngulari Deo
loqui: ut quod aff eruit Cyrillus, cum ab origine mundi ad cluu !onc ufq; nofcerent
omnes, fitereniurfyfingularcm Deum, tum propinquiorafecula temporibus
Noe,fmuliterunum efjent confifja. tandem emerferint malorum examina, er fibula
de Difs,ac principe Deo. Bx oraculis Chaldaicis dc ppicdaubuspiuc
mcnubiislummu: & <|uodha* rcSortt munJi Chaldui dixennt. Cap. JX. / — (f
te flates igitur pofl altifitmum Deum , cum caapud Homrrtw alios que P ratione,
tum magis clara, crVhyJlcd,cr aperta agnouerunt Philofophi,ft/ milia de his
bquentcs,atq; noflri. Ac M agi Chaldaorum k quibus multa d:'ubarunt
plttonicijdchbaffc Platoncm&Anflotclcmautor rjl PfeUus.cr Plrtb o,propofit
'erunt,cr defcripf&unt catacis xoV^sCrotf ov? : VI mundus hahet
intelligibilesfujlcntatorcs, inflexibiles Mac nomina funt Angdica/ tum
potcflatum, qua uocantur etia in nojbis lieris Autorita tes,V irtutes,Domina
tores. Nomen quide ntfol,ejl eoru fubflantix,qubd mcntcs,qubd intelledusfunt, •
o mniumq; Angelorum fubftantu.knojbis ab Mu dicitur roifx.Ji t uero at/o^irtS
fonat,quod appellantur k noftris Dominationes . Quemadmodu enim Dominato /
res,rcgunt,aguntq; ac fufHnent ea,quibus imperat: fic qui fuflmet,dominan turfT
prxfunl.Eflautin hocueluti carmine «uo^iv^fujlentator quod clarioribus apud
Platonem nominibus dc eifdcm loquentem defignatur^iptAKTceijcvriscvTai, cur an
tcs,profedi:paflores item er gubernatores, nomina diuinarum harum pote
flaUimMoc igitur er id g entis multa carmina uerifimile ad Platonem perucniffr,
fufeeptis hinc,qua deprafidisk principe Deo fuper onmes mundipartes locutus,
audiens mundu quofdam habere redores, ac fuflincntes,eoq;inflexibiles,incorru
ptos, immotos flabilis, folida fvrdsq^natura Mocigitur came explanas Pfcdus
feri ' Uu foripm ip rtix neu, woia«c<r*ir KO<rii*)ovt i J> noiriMtyvs,
wny Kory-oy ttyzQcs 'nk.vomiKcutKivHcrs.en. roumesty 9uy cwoynxs HSC Aa,<w{
-ny rttumc cwoxjctas owiyov-zv s. W ySUi dustye' 3T« ?\&KTHS«tM7uy Actio^Ku
epfn fHTtKfii.TCUrrVCt (fi 7KS JlwcJl 4«S (ffgf, (AOVhS Ttf KOCfjtV «477*5, (cJ
«xAi V&J^hra Txfi*s.*<rl cfi^l^cu Audyas Myoyfyai rrccf cw. •n7s
xyHhiK?>t>oiay <fir>voi,ngu etfarisfoepoi vt&s 'fic ^ 7*{ ^
7M80-CU. 75<J IklHTHq/oiS y.H y&hloaiStVU 7TfcSiffl , Poteflas fld/
tiuint in mundo Chaldxi,eosq; appellarunt mundi du flores ceu quae mundum a/
gint>m°tibus prouidentix.Has igitur nunc uocat fuflentatores,uidelicet
mundum fuffultiendo tenentes. A c quod eas uocat inflexas, defigpat flabilem,
firmam q; eo/ rum poteflatcm,quddfuflcntatorcs,indicat cuBodiam. Hos autem
poteflates defl/ tuunt permanentia, pcrennitatiscfc mundi, CT ordinis immoti
caufas , Sunt autem Cr alia: potcflatcs,qu£ dicuntur ab eis anulidi, quod
efl,intenfl,inuertibiles,ad ea a uxjtmt htc,cr ficientes animas illecebris et
affvdibus non demulceri. Haec P fel igitur claro in lumine omnis omnium gentium
confonat Theologia . irt uetufliflimis Hebraeorum literis,principes
prouinciarum,populorum, cr in bel r io duces protefloresip , contemplatores
humanorum fidorum declarantur,a Pia/ tone Grxcaq; Theologia finuliter
principes, legati, interpretes i Chaldaeis , nunc pistentitores,
cuRodcs,confcruator es mundi}nunc humanti genus tuentes, agen/ tes, moderantes
profpeflores.: ia ooalid^ nOnft^eP£0rUm,5,f An8clorum «* Plitonici* , praecipue
Proclo • taqoo Bidour noftro* &cmu*,ubi i uenute diflemui ; & dc pruno
Deorum or- fiEncratm igitur d prifeis illis cognita , c T praedicatae funt
diuinoe poteflates , m^partiemanus a fubfecutis Platonicis eorum genera,
nationesq $ , cr adio tutae , Kjcnpta,maxima ex parte e nofkis Ubrisjicet hoc
ab cis diflimuletur , accepta . Pnmus omruum Platonicorum Proclus (Nam neque
apudMnum , neq} tam/ Uichum,necp Ameliwm,nec[uperiorcs ea myflerta reperio)
aufus efl locupletius dehtsmjuagenera.difktbutisloqui.Qtu cum fupenores
Platomci,quos in cacte rtsftrejcmper imitatur,non prodidiffet , nouimus aperte,
ut Gracd quoq; teflan/ tjfr,cu ex Dtonyfio Areopagita fumpuiffejed multis
adicdts cotaminajjc. D ico Jcdfrrt hac tria genera Dcoru, fuse Angeloru, qui
dicuntur vomet , voyrot t@ic Pttpot,voij>oi y.ovoyud rfljntcllefli,inteUcfli
ZT in teUigen tes, inteUigen tes folii, qut junt tres Angelorum 4 Dtonyfio
condrudaHicrarchiac. Proclum fecutus efl OfutfciMydlijq} nonnulli. Cum igitur
primus Dionyfius Deos dios tnteiledos,cr inteUigentesnomnaffet, orrmcmty de eis
Theologiam exfacrisli/ teris accepi fjet, Proclus uiolenler , cr contaminate
colligens ex fibulis Poetarum CT Platone, cum primis Parmenide, ueram fuper his
Theologiam mfedt: R eftitu tutes igitur omnia infua loc4,Proclm$ partim
declarantes, partim cumDiony fu» •cMZ . VI IT. fio coHatm,paueis (N m alioqui
numcrofe de his iUefcripfit) emendantefTbea logix confenfum demonftramus. Is
igitur in eo, quem infcripfit de Theologia PLc tonis, pofl fmgular em, atque
ineffabili fummi Dei Vmtatem,neceffartb de generi/ bus Deorum fe rmonem
habendum ejfe dicit. Ac primu cenfet,in quo fecutus eum Simplicius fji,Q
ucmadmodu Natura naturahter,Mens men taliter. Anima quo<£ per modum anime
operetur , C 7 gignat: fic fiuprcmam Vnitatcm quoniam uni fi/ ce,crper modum
Vnitatis fice oporteat eum gignere, ante omnia producere diui nas qua
fiUm‘wcJ</lxs,unitates,ipfi principi Vnitati fmiUimas.Nam optimum ,«# Timens
ait,nifi optima facere nefis effc.Hec ab eis etiam uocatur mouoy nKn/
&oS,umjica multitudo . Dicitur fons bonorum Dcusynultxs producere bonitates
» Vnum ejfc D cum CT multos Deos, unam Vnitatem , er multas ante omnes res
unitatcs.Vnam bonitatcm,cr multas pofl unam -Non ejfe autem drninas has unita
tes impartteipabies,^ omnino ab omnibus rebus [eparatas, quemadmodum ex/ ccUcntifitma
illa Vnitas . Quid enim ab ea difjrrrent i Sed ejfe ueluti florem , aut
fummitates,cr fiummum in unaquaq; re.Easq ejfe medias,quibus omnia uruan / tur
ad fupremam Vnitatem. Vnitatcs igitur Deos ejfe participatas , que coniun/
gantomma,cruniant,quepojlfefiunt,obiUani Vnitatem, quetranfit ineosoM nes.
Quonia igitur quilibet Dcoru Vnitas efl,cr ab aliquo rerum ordtne partiet/
fatur, ob hanc caufam ejfe participationem , cum ordine , quod prima 4 primis,
fecunda a fecundis participantur: Siccj; propinquiores fiummx Vnitati unitates
i primis etftmpliafiimis fiubjlantijs participari longinquiores ab his qua
magis funi compofttaxonduduqidehis omnibus Proclus:&7ru>/jJlr enutrit
tiw yiay my oAuy xJ>ybjj,iiovx<Ais niiiy cu/7tn^fisl<pxrM(ky os
0tot,ttt7\yo~ l&voi (j&v "ccto tuo oirruy soixy, oi <Ji t/lo
otuunSfoTtfxy tLu «{ currit 7rtiH<mySb/oi nfotJ^oy.QHafunt, Dicamus quod
poflunu rerum pm fipium,Hmt4t« nobis Dij apparuerunt, per fe perjede . Qui
fubflanualiter ire t bus partidpentur.alij uero fecundu compofittonemfubjlantiam
facientes in eunt da procejfum.Hac 4 Proclo dicuntur,examinanda poflmodu , V
quid ueritatu habeant dijudicanda. Item P rodus ait, qtexhis ea,qu t fequentur
, melius innote fcant:xncwTtuy <An*r ovmy,Kj cuirSymy tx omx 7rttfxyo vjxy
Qusy (ilx K5« oqitmKT®' oiTSXi r$>i/QtsHKCfi, x^nros ftX& Ttourh
Aoyai,ngu. xq>§xs&’ a.yvccs&' <fi ttxtu yelooru,mft xAvyrf®*t
Trcdrrx ySCv otip bxirrntlK(pxiyv<rg,7r<turiiy Axfpjtr^S rfovTBcJpyv*
Ge,xs/x 7Ixvtcc 7tCps tetvjfiv SuAsptcpnGe, TtA©' vacevt 7rxvtuy ctyt soy.TXvxlau
J^h vy 7^ ourustKJiiSiiujtey yuyLsSi s itiR 7TK<rvy,i(gU7rvc
0K{/\rtetivx</lxST^(>)y.7rxv7vry v xfyn 7 wy orTtoy.tt^ 7xsi&'
oJlvitVlOUMi V(QJ.SXM<m, 7 TKTHS SiOTHTOt OUTtX.V» kti koy,7TCU* rS oi itu
jfs. r>a Trfionytyvn $tiy;Omnibus igitur rcbus,euam t£f s Dijs, v.. 4H foret
producunt, una feparata,fegregata^ c r imparhcipabilis $ caufa praexi/ fiit.
Ineffabilis quide ommfermon e, cr indiabilis: orni autem cogitationi htcom/
prehenfibilis,cr tgnor abilts,omma<^ ex fc producens, etante omnia
ineffabtliier pr aexiftens, cunila ad fe refiedit.Finss optimus omnium
rcru.Hanc igitur fepara biltter etuereab omnibus fegregata^t omnes D coru
unitates, genera ijj rerum ej. procejfus unifice creans uocat Plato
Solc,uocatrege circaquc omnia. Hac omnis Domitatis caufa . N aut effent
Dij,cundt Dif a pruno Deo habent. Ad hunc mod S Proclus diuine,ft
perfcueraretjnfifleretcfc femcl inuenta ct pradicata ueritati.De Dijsautc
primis, quoru eft ^oftexccllcn tifiuna Vnitate primus ordo,praterfupe/ rior a
[ubijcitwxi/lisyXf tcpavwcty itfMy caro? ataucchtuy nviiny oi 8% W - 1
vx<AiS vartfflt/tr/ ot ywuHTt(& f ovviwy (£$ (c! /T<?<r ccj i/.
eucSTUXTrfXOTkasHStKVTXSMttfHrecfxMiiVnitatcSyWquit^ppdruerunt nobis Djk
corporibus afeendentibus. Vnitates fuperfubftantiales,genknces fttb/
flantiarifct perfedrices,cr omnes fubftantias proximas ad feipfas colligantes,
in hoc Proclt dogmate hoc tudiciu adhibenda eft, ut eum qui bene,refleq; Deos
pojl oltifitma Vnitate locauit, errare conftamerafJeramus,cr qua apud maiores ,
tp/ fmq; Platone nufqui extent,confingcre, cii DcosiUoLpnmos dicit fuperfubftan
hales. Afferunt enim Damafcius, et liblichus,fcd prior Dionyfius , Vnu duntaxat
effc fuperfubftantLde,Vnu iOmJmgttlare , cminenuftimum^Dcumture uocari fupra
fubftantu,ut qui fuit, eftq; autor fubftantia. qju cu fucritftpfis ctia
teflibus,. autor Deoru,quos crcauit,pLmc fupra Deos incffabiliter extat, et hac
ineffabilis ciccellcntia dicitur fupcrfubftantLdts,qua foli itti congruat, cui
[oli congruit nome Vnitatis. Quare idololatria eft hac Procli, cr crimen lafc
maieftatis, incommuni/
cabilcDccit*,honorcs$fmgidarcs,ctfoUDeiinharetcs,crc4turis mdicaffcAto/ que
ciufdc impietatis eftjios Deos fubftantiaru p radicare gcnitores,nimiru creati
dtfmgulare Dei,ct imparticipabile poteftate transferre ad minores Deos. Et quod
Plato, ceteriq-, omnes de cvftodia generis bumani,qua fummo eonfenfu Dijs adi
i» dicarunt, ad generale fubftantiaru creationem deducere. Non 'ne Platoni
munda/ ttus opifix,quem Mente et caufam,et Deu uocat autore Laertio, creat
omnia cor porca, cr incorporca,ipfos etiam DeosiVbi funtapud eu Dij
fubftantiaru genito res! Similiter errat affertto Ceus alligare ad fecunda.Nam
Philo ludaut optimus r P latomcis,Verbum Dei folii dtciteffe,quo eunda ligantur
,fuftinentur,uinciun/ tur. Et TrifmegiStus,in eo,quc infcrtbit,Qwd in folo Deo
fit bonu et pulchrum: wnrrx »cx Wij/ w A <tk At ari t,T«tnra ty tS Otos
vrsrb Oti y$- viy.wx,<& ixudii/ Hfnvtitva.Qtt* funt,Omnia qua funt,
inquit, o Afclepie,. ftntiri DfO,rt a Deo fiunt, et iUinc dependet, ctfuftwitur.
Paido ucrofuperiusAf X*</lt ® TBtptoyu,^ (rvsKtrtStsKrrtoy b rftoJ.Hoc
eft,Principiii, coplexits, continentia rerum omnium Deus. Quare Proclus finxit
noud nunc Theologiam, 4 qua maiores futprorfus abhamtijJertt-Ham
iianallcgatmcm, cr redudionem 41« .-V1IM Qiji fune enim hi Dif pnncipes,nifi
qut a no/tra item prifc w Theologis principe» proumcixrum,nattonumq;
declarantur i Et Deus conjhuu terminos populorum iitxu numerum filiorum DeuHi
funt , quos beatos omnes dixit in Sympofio , er . j» Plj edro,quos item
fenfijfc Deos par ej\,nifi Angelos , cum ait eruditione mhi ' gpud Deos,cr
homines efje honorabiliiu.p\^vyiisnr<a«/ltvo-i//,HS oi/ricce/ ffyumriti ov n
Stois, r* «A *&ti<z Ti/auoiipop.Et cum memorat eodem libro, equos
Deorum,CT aurigas, cr dicit in calo habitare t o raey &uS{/ ylvoi, D coA
rum genus: Et quod omnium euidentifiimum, magnum in calo principem louem currum
agitantem uolucrum equorum,ire per calum ornantem omnia , cr di/ fponcntcm,hunc
autem fequitotum exercitum Deorum, ac Damonum.HiDif neque poetici
iUi,ncqueftderum, qui nequeunt 4 corporibus luminibus^ fuis di/ uelli ■ St ipfc
Plato dicit hac fieri t*rcS ov pavi, intra calum fupra fidertbus. I<% efiam
Arijlotdes fufeepit, ut pofiea monfirabitwr . Et quod ibi fit uita Deorum, A mbrofia,
N cdxr'%, er quod locum illum nemo pro dignitate dccantauerit Non/ ne hac
excludunt bmc Deos Poeticos, illinc calefies Intelligentias infeparabilet, m
totus dixi,ab orbibus fuis { er qui infra Deos iHos beatos , I ouis affcclas
habi/ tentfln A labudc,qui dent hominibus bona largiente s,cr qui non exaudiant
in/ iujla precantes,cr quod muneribus non capiantur. Et quod in P rologorx , fi
pijs diligantur fmt optimuEt M Gorgta,nunus mferum effe , qui det panos v® «
6iwp KSft i r&f*ao»p:4 Difs, cr honumbus. Ab illis nimirum qui per omnem
mundum imufibiliter commeantes, cafiigant fape delinquentes . Eodem q; libro ,
fentenham fapientun cffe,Dcos,boimitesqi habere frtw tm*i/,focietatem. Et
quodftt lex apud Deos, fande qui uixiffet, tendere ad infulas beatas . Dotu], noit
mamftfios illos , & claros ajbrorum Deos , Platonem , fed quofdam alios
duiinos gnimos,ignotos autem nobis, fenfiffe , apparet quod m Cratylo uerctur
de eis lo/ qui:irt iaijj rap SiMp,Wfos fkwj/ kxetJAxymiaip^ \yw <AbA«KccBHf9
a-inaip </UxAt}iafi.Deorum, inquit, fermoni , per ipfos Deos fupcrfedeamus ,
nam de eis uereor loqui. Sunt alia multa toto opere exempla , ex quibus hac ne/
ceff trio confcquuntur . Primum , Deos hofce neque Intelligentias calefies
r/Jr» neque D'os Poctarum,ex honunibusin Deos relatos- Secundum, quod cum fi
ep4 ratim nominet mulus in locis, Deum cminenitfimum , in T imao ut alia
taceam, eundarum rerum opificem,in Eptfiolis,principium,medium,fmcm,oinnmmq; re
9e,ncceffario quos alibi dixiiaccelebrauitDeos,cjfe genus illud, quod antiqutf/
fima MoftsThcologu uocauit Angelos.Cumq;ftrat in T imao eunda ab i Ilo fu/
premo fatorecreaU,etiaDeos, hier inferiores erunt fummo illo, et erunt crcad, •
omnis q; eorum natura talis cnt,cr munera,qua ucu Theologia tribuit Angetis .
Bx Ariflotele de Dii* dae Angelij, quo» flmlliter *C Plato In corio lupra motu*
aetherio* 10 CKpi^dt beato* eoa.teiuniq» tiuaaiuium cuAodc* du*4 Cap, illi» d
;» H ' 1 * E 4dem . 4«i r ADEH ratio ualct apud Ariflotelcm,<y quidem uel
inuitis,ft qui for fui ob Rufiores, e ffbracioresc^ funt, Peripateticis.
Arifloteles in libris uniucr falis Philo foph ia,in ceteris item libris, unius
primi motoris celebrat maiejlatem,ei folam hic tribuens mirabilcm,jlupendam^
potentiam,qu6dindejhtigabiliter calefies orbet intorqueat, pratermfn indigne
multis longe melioribus, quibus alti fimi Dei ma/ ieftas prxccQit,fenfibihbus
modo conftderatu,inuifibihbus,qua religiofe tota ut/ tuflas concelebr auit,filcntio
poflhabitis.Qyo flagitio etiam peccauit, cueffetalia Viuimttu audita
fibi,tradit*cfc a patribus, quorum diuinamcenfctfapicntiam,pra terqui illam
caleftium fphararum motricem,eam tamen diftmulanter ubi diffe i rendi locus
erat reticuit. Verum quoniam quod bene interdum dtfmdamusjan/ piefccnte uigilia
elabiturincautis,fic eximius uir tandem 'a barbarica Sla,coada/ que
fuperjlitionc rcuocatus,aliam confcffuscjl,cr fummi illius Dei, er diuinoru
animoru Diuinitatc. m libris de Cedo, /i quis originem fermonts
recognojcat,fcri/ pjit,qua praceptor antea Plato in Pbadonc,cr Phadro de Di js
fupcrccclcJUbus, [emperq; beatis, quibus er templa in calo dedit,cr lucos,
aureaiq; domos , itefy fpcttacula diuina,diuinat uoluptatcs,Ncdar,Ambrofiamnoc
igitur fentiens,cr rcjficiens Arifloteles, in primo de calo primam de tribus
nuncupationem uocari talum ajferuit,tp uto 9-uo/s nij/ hAgOcQtu ;\n quo tota
dicimus ha bitare Diuinitatem.Hanc aut diuimtate,ne flcllaru arbitreris ,ecce
primum , hoc fignificatu refirt calum appellari , extremam totius mundi
circunfrrentid, quic/ qfiid extra Solem, luna,omnesqi calefies orbes putatur
effe.Siquidem ftatim fub ijcit fecundum ertcrtiu fignificatu. Secundum,calum
effequod his extremi mun di regionibus f ubiaceat,in quo luceat Sol,Luna,multa'q
; alta afbra»Tertium jigrii/ fastu cfJe,totum uniuerfum,quod ab ultimis mundi
regionibus clauditur . A ppa/ ret igitur primum coclum,<y Deos cius,ne$
SoUs,Luna,fkUarumq; orbem cjjr, fic<£ Droi i Hos effc intcUigetias,orbis
quamq; fui motriccm.intcUigftur eum pre/ dicjffc quod in noflra
Tlxologia,Cbaldaoru,Acgp/ptioru,uctcru Gracoru habe turctfepc dulci amore
raptus Plato prcdicauit,ficitq^ Socrate decantare moritu nm,quo fit acceffus
iujhs,ac bonis. Ac ne putes Ariftotelem iuxta confuctudine, quotidianumq;
fermonem jiiffede hoc calo locutum,cccemelius,cr clarius, cr ex intimis
Philofophia myjlcrijs repetit, extra calum oflenfum , ac probatum fibi miHum
effe,ne<p effc pojfc corpus, itaq; per ficuum cjfe,neq ; locum, neq) uacut
um,neq; tempus effc extra mundum.Quocirca nefy in loco qua ibi
funt,effe,nc<p fuere tempus ea fenefeeremee^ ulli mutationi fubiacere, qua
longi fime j ita funt fupra calefU concitatione:Scd immutabilia,cr
impofibilu,optimamq ; uttam,cr Opulenti f imam perenniter, ommefr aternitate
degere. Hanc Ariflotclis rem bea tarum defcnptioncm,omnem fermonemjeito
effe,quem Socratem moriturum, cui mors ob hanc fidem non modo
dlft>licere,fed propemodum placere uidebatur, in/ Atcit Plato pr aditantem
jn quo miris laudibus patriam caleficm commendamt, Hh eam 9 4'f» ‘. * editi
effe f lapidibus pretiofis,omnem uifibilem pulchritudinem fuperantibui, Ser/
dis,la\ptdibus,Smaragdis:Hic auream effe terram, diuina fpcftacula, bedtos fyff
Altores, multa^ diu egregia, ut fuo loco ndrrabitur. Antcd uerodixerat, «m V
jctj vos i~i(/ o «A yBiroS Wfterfc , to foinStyly <?iS, ngct * ®S yiiQuoi
illud fit nerim calum,cr uerum lumen, cr uerd terrd. PoBremo lem/ pU Deorum
ibi,Deosq; ueroseffe habttatorcs:Non fcilicct poeticos illos , autftel/ Us fic
coelum aliud effelonge quam ifhtd, ficut AriBotclesde primo coeli figniji/ catu
locutus eft,eo(]j pramijit t anquam dignius omnibus coelum illud .Et res qua»
dixit iHtc incormptibiles,beatds,funt quas ante uocauit iricy r 'o Siicy, totam
Di/ mitatemX)mnis igitur I iac duorum magorum Philofopkorum defchptio, eroni
tus de beatitudine fermo efl de Angelis,qui etiam a nobis dicuntur Dij,
qtiiaquos defcribit,neq;funt poetici illi,neq; motores orbium . Nam docuit eos
efje longtfi/ me fupra er extra motus ccth,non in locojion in tempore . Hac
autem Theolo/ logia ucra-Cum igitur Anitotrl« , cr principem quendam Deum, cr
item Deoi extra Solem,cr Lunam beattfiime;fcmpitemtmq; uiuentes prodicet ,
certe non pojfunt hi cffe,nift Angeli apud Mofcn,quod nomen officij efl non
Natura. Nam ad Naturam debent appellari aut Dij, aut animi beati,aut mentes, ut
inoBris, cr i Platonicis uocantur. Etiam uerd interpretes AriBoteUs,uidelicet
Smpbcius,plu resq; alif, fentiunt eum illic in libris de Coelo de feparatis
lntcUipentijs locutum ; frd orbium motoribus:C<eteri inquit,interpretrs
ornnia,de ecxtvmuy curiw^mt motis caufu,ccdcBta moucntibus,(Ma nolunt inteWgi,
probatq j Simplicius con/ traqium fentiret Alexander, dc corporibus diuvus
Arijlotele hac ducere non poA tuijfe.Nam cum dicat extra coelum degcrcbeata
illa, quomodo coelum extra cce/ lum effe poteftf Et eum dicat nullius eorum
efje mutationem, cum coelum fempet moucatur.Sed neq; ea qiuc fimi rcmottftma
<t motu calefb dixiffct.Tu concludit ? to(/ 8jet riay hsu Tvy «Kiv/noay
etfyiy tomi Atyay, ^vy v»s £gt$ w*s Ktvisv7(i>y o-epeuftct, ty w tt&s) e
ySUanxiTtc 6i'«f oiom u&j-rict vovTvci Hga XKivlrns,)(<p. i/ft i *nJ>
xoeryx agvyfyccs , is wtf' mdo-yvsduceyxay:De coele Bibus cr immotis principijs
uidetur dicere, fpkardt cetlefles mouentibus.Sed omnia,qux praccdunt, fieri
potefl, ut minime uiolcnter ad intetlcflualcs,cr immobiles caufas,cr qua
dicuntur extra mundum effe, ut fii pemundana, pofiin t applicari. Cemis
fubjUntias fupewumdanas. Sed mterpre/ tes addiderunt motum, quem nec A riBoteUs
memorauit, nec rationi efl confenti/ tieum,ut fubfhntias extra coelum
remotifimas, dixerit moucrc coelum. Ergofunt Angeli,ftue Dij , c r eorum munera
rcfpcxit quemadmodum Philo ludaus , que Plato cr
ArijlotelettacitefcnferuntectypiAsi 7r(£s dv^ums f itftu ty Satu
tpvoaSyXZJotPixxcyoijjiguvTrccpxoinnSiTiFi&TisStiii </li uy olet Tjdft.
favTvyfo&tyifhtisoHfsfi fya ny&y 7r6? Stapes KjytMe, . 8» Bx cxtmj lori» probillo, D«o» Angdoicji
Ariftotcf rm TcaDAc fopn fidcra mo ituqf earleftci.cuaip JtbcixiiuJiiK corwniim
fcripQiIc. . ■p A DEM ratio apparet,?? colligitur ex his,qux exteris in locis
eft fxpettu/ •-'mero locutus, qua declarantur in libris de Calo teflimonijs.Nam
referens ocu los ad eam bcatkuimcm,qux in libris de Calo,Deos,teatos$ animos
illos extra motus machinam q; cceleflem ,&• extra flammantia mania mundi
frui dixit jn li / bris de Moribus addit, r«s y*f $w<s aras 0 &'«S
uecxctfM:Dijs enim omnis ui U beata eft. Repetamus igitur rationemxum unum
fingfdxremty fxpe Deum no/ minet, cum fit Philofophisprincipem,fingularem,fumnutm,unumq;
fateri, qui tan dem erunt hi Dij beatifnon uidclicet ex hominibus arbitrio
poetarum deiflcati:Dc os autem iUos oportet ab hominibus differre, nefy animi
fiderum , fcd illi quos ex/ tra calum fupra mu 1 dum uiucrc filices
prxdicauit.Superefl igitur in quo Plato/ nem efl fccutut ut fint
animi,mentesuc,qu*t noftri ad bime Ariftotclis fenfum,uo / eant
vn-tpovfxriti/sjupercalc fles, quorum incredibilis fertur beatitudo,et age te
dicuntur, quod Deorum proprium cenfuit AriHoteles,intueri,inteUigere,nofce/ re,cum
omnia,tum uero pulcherrimum,fbrmofiflimum Deum. Dicit enim ibi Ari/
Boteles,HtfltTiA^tiv<Aeu(iov'icc,oTi d+tofWXHTtsisiy ir‘tfy^ctxgu,\r/
b%Oi%yxytfi crw*, t qv; &tcvs yotf /xoJais* vrjAHCpxitty uxKXgiwt XS/a
ivJltunovxs tiyat.-QjjoJ perfida beatitudo,contcmplan di fit odio queda, uel
inde claret, quod Deos maxime beatos, cr fortunatos arbitramur: Deinde du
rationem nullam effc adioncm,quam dijs illis dignam adiudteemas, q uamcontem
plationcm Ex hoc igitur apparet eos ejfe Angelos,quoru unus uidclicet Raphad,
wtus inquam ex feptem dixit fe uefei cibo inuifibili , qui ab hominibus uideri
non poflit,cr quod aflaret confpcdui diuino. H ac contemplitio>quam
Ariftoteles,fi/ ue ex fuperiore T heologia,fiue ingemj bonitate
fenfit,iudicauitq; f olam dignam , qua cr odio diceretur Deorum. A flan fe
prafentia diuinx fatentur Mi, Ariflotc/ Us eos
contcplari,intueri,fl>eculari.Quid aliud a cacleflibus Theologis expedesi
Eofdcm Dtos,cr hanc rerum filicitatem cum neccffe efl innuere,cum in cifdcm Ii
bris de Sedare Deorum loquens,quod uulgarcs arbitrentur uinum, quoniam nihil
ui-to dulcius 0 pmentur. l d ait eis acci der e ex infolentia, quafi decernens
Sedari lui Deorum,non quidem uinum effc, fed omni uino fuauius ,longeq ;
iucundius. Cumifr fuperius nihil aliud agere Deos, quam contemplari ex ratione
reperiffet, bibunt autem Sedar, claret certe Sedar effc contemplationem. Siccj}
ed deuolui/ tur ratio^U etiam hi Dij contemplantes fin^quijc cibo
inuifibili,ifto nempe Seda re uefei pr xdicabant. Vcrifimdcqf fitArifloulem
fenjfiffe,debcatitudwc Deorum feribentem qux prifeus uates Homerus
cccincratflto* ftixfrn&Dij beate ,CT facile, fine labore uiuentcs.Et de
Olympo: Tui ivi Tif7royTcu iffKrrx. I» qw Dij gaudent, txultant tempus ty omne
, ilb * Et quod. tflrtjduo Deus effiet beatui.Scd non efl Deo melitis,ergp
feipfum contemplatur, C rex feipfo fit beatus. itemDij contemplantur, ex co
beati: fed non mfit unus efl, epti dicitur propne Deui, cui nihil antcjlat,cr
prafidet, qui ex fui contemplatione fiat beatus.ergo Dij,quos in libris de
Calo,cr de Moribus, ferio, er affeuerantet beatos dixit, er beatos ex
contemplatione, non funt beati contemplantes fcipfos, eum fit unius
cmincntifiimL,quo tuhii excellendus, fumet contemplatio. Ergo cum Dijillifbt
beati, beatitudofn contemplatio, non ex fcipfts funt beati, quod ratio qux
ficit primum contemplari feipfum, quia non efl fuperiui, eadem fiat eos con/
templari maximum iatm,fupcremncntem.EfficUurq ut ifti Di; fmt beati ex con/
iemplatione illius maximi,cuius contemplatio er ipfmmet,cr minores Deos rei
iatbeatos.Hfc omnis rado fluit ex Artflotcle,Sicq; defcnpfit locum,defcnpfiu be
abtudirtem. Defvuuit eamjuculcnterq; expreflit, quod fit contemplatio : ex
ditiis autem rado defcendit,banc contemplatione effc Dei Ubiti fupemi.Adkac Ari
(lote les,dc dijs his natura bomtatc,nouu hanc Tbcologia,eos gubemare res
humanas: tu particulari autem,bonos,retie, iufleq j uiuentes, fapientesq; nec
diligere modo, fed ex amore, C r bcncuolenda remunerari eos.Sicty colligitur
tota,qux noflris in liter is Spiritus ftnfli 'mflintlu fcriptis,de Dijs,ud
Angelis cxtat,apud p hilofophos {tbcologfa-Ducit cnim uocatq ; nos Natura ad
has confiderationes,et confifiiones. iit ficu t Utera nos docuerunt
beatitudinem ej[e,uidere illum ficic ad faciem, et ficu It efl : fic docuit cos
Natura,nanobud cjfebcatitudtnem,pcrfiflifiimam, loeuplc/ iemq; omnum magnarum
uoluptatum,qudm contemplari Deum, quem dixerunt contemplari feipfum,tx eo
beatum. Deus autem fit jit ex feipfo beatus contemplan io,ccrte ct minores
omnes mentes reddit ufius beatas. Sic qj ex contcmpladone Dei jufettur omnis g
cneradm bcadtudo,et omnium Platonicorum efl confifiio,nos re/ > dare
oportere ad unitatem, a qua procefimus,quod fola perfide docuit horu tem/ fprum
T beologia-hac erit iUa, quam Ariflotcles dixit a Dijs remuneraio bono/ tum,
quod ad has inauditas ducent eosuoluptatcs. Nihd enim licet aliud cogitare
.remuncratme Deorum dignum,cum terrena bona fimt corruptibilia non ipfia mo 46
euanefcenda,d'ffluentia , fed corrumpenda etii poffieffores- Qua nemo fapiens .
mquam cone upiuit,ncc Deus ipfa nobis caLogiri,ncc polliceri uoluit. Et hoc
item jfi,quod dminitus omnis confcffa efl uctuflas,ctapprobauit idem A
riflotdcs,in En demijs moralibus frptimo : ciist ti kx 3era tf <fe t<rl//
tfi ccu&ftuvitoy ylucrrxt Sioi, / i xgcT «s vwifBoAuy ; Sita efl, inquit,
ut dicitur, homines fieri D cos,ob * uirlutis excellent um,hanc uirtutem effc
hcroicam,quam ipfic ficribit effefiipranos iioc pramium Deorum collatum fiut
fimdimis , quod quafun hoc mundo excd/ lenliitirtutedcificJtos,cfficit ex
hominibus Deos : fiunt aquales Angelis Dei, fiunt fihj
Dci,coh£rcdcsChriJli,Hxctota uctuflas clamabat, fcnticbat, erat uoces quida per
omnem mundum, Jeprxmijsccclcfltbus, quidiuflifiimi, ft pier, tifitmi, patria,
fuorum}Dei cumprimis wmtutis amandfimi,ex hominibus fiunt Dij: aquales /, ' '
Hfo i [edicet 4t> ■? ': VJfc ffilicet fupemis His. Et nos jitemur eos diuos , <jui
uirtutibus his heroicis indcHtA tmt,(\uos nulla fraus corrupit,exceUens
uirtus,flabilis beneuolentia , C7 cbariUfr mfigmsfy iujiitia
dccorauit,pepercerunt inimicis,quos multo quidem dignius, O* lingis ex
Philofophia retulimus m diuos,qudm iUi Herculem, muhosqi alios mo r/
quibusuirtutcs heroice ile perfide non fiten./U. Poflem alia multa dedu/ cere
ex Anjlotelc fuper confisione Deorum, quos ipfa ratio (7 firmo et Phlofq ph U
feparal ab illo primo, cr fermo de his nece florio cadit in cos, quos Angeiof
Mofes,omnium fcnptorum uctufiifmus appellauit. j Quo t tutam, iiiiuiirjfp
Angelorum, Si ftatltciurcm Poloe Gcut Sl Theologi « dc&ripfcruni. Cap» V t
^ _ EOS etiam fiue Angelos inmiuntPocte, beadtudininem que eorum haben^ D
exploratam d facris literis non diflcnUentcs, cum de eis multa di flerunt ; que
canit optimus Poeta Callimachus: M K«t'o< ytfT
ivocoin^tiy!ifXOt7Toitoi><A ec7ref«i • Bcff vBaocv 7 Toflicoy
7n<pwyoTtS a^eforr©- Hi morbis, femoq; carent, nefeiuntq; labores,
Traieflumrefonum qui effugerunt Acherontis. . Et quod Homerus
preterfupradida,quiregionem eorum, locum, uitam,efcamqt fepe pulchre
defcripfit: bv yotf ri-npiJhsmy^i mrsmy cu3o7ret oinp 1 bv'/v& xvcdiaovis
&<ri ygu. xSalrcmi xtxteorriu, Non pane ucfcuntur,non g ujlant cerula
uina , Sanguinis experte; hinc funtjmmortakscfc j n nofbris Uteris filentur fe
cibo uefei, qui ab hominibus uiJerinon pofit Panisfc Angelorum notus, non quo
uefeimur ipfi Hi funt etiam, quorum fe naturam nd/ nrinafy
nefcircfitentur.lnCratylo Plato:ht 7 rtfi 9wp ovAp "Krptp ot/TVBrit fi
ccvt4)p,ovti vifi Taip cvoiJXTtoy : De Dijs,inquit,nM fcimus,neq; eonnh nomina
funt nobis nota.Eorum cibu,ucramcfr bcatitudine aud iuit nouilty uetujlut
Phcrecydes,P)thagore preceptor,ic quo Plutarchusin eo quedcficie queuiftttnr in
Luna: a/J ^fiKV</lnS o ttccAKi k chrcu <ri7u<&! <tirrovi9iOvs
xp.Bfodl Quemadmodufcntit prifeus Phercodcs,cos ipfos uefei Neflafc 0 ]
etAmbrofu ■ A gnofeunt omnes igitur, Deorum cibum non mortalem, ut nojbum,-
Confidcntlonacx Marco Tullio.apud cpatracftDeujrirprinuf.&ittmalii 4 f Di|
no«ninaniiir,q«t pnrtcrquim Angeli effe do» pofTunr. Cap* Vlfc i. a dem fi quis
uclit,ex Marco T utlio, quem ego Romane non modo ficun&t, fcfrJ edam cum
Varrone Philo foj>hie principem libenter predicauerim, preci/ pue quod firme
que apud Philojophos Grecix frriptareperiflet, cumdeieflu, Cr mdicio fuo,
Romana lingua exprefiit, deducet. pJlapttd cumfuprerm Drife/ fen umero
confrfiio?quem modoma^q iqcifluprcmm ; Affimm, inquit in Le fcH' . 4*V^Zt'
jjbttt,genaatum effe a fupremo Deo.Nunc appellat Mentem diubiam,nuncfum
mmiouem. Ortajttquit, fimul efl lex eunt Mente diuina- Qtumobrcm lex ue/ M>
atque princeps ad iubendum, cr ad uetandwm ratio efl refla funrn iouis. Ortam
dicit cum Mente duiina,id efl, atemam , comitem etemi Dei fapientiam : Modo
Platonem fecutus in Timao mundi pro creatorem, qui antmum ex fu a tuente
crDiuinitate genuiffet : Modo creatorem Solis , qui eum infecundo am/ litu fcu
ffihara fupra terram accenderit : Et in Somnio, A nimiis datus a Deo: Et, ab eo
manus humanum afiignatum. cr quod princeps ille Deus mouet,modcn/ I urhunc
mundum. Hacque declarant unius magni, aefempitemi Dei cxccUcn/ tum. Supremus,
fummus,creator mundi, cr lucis, creator animi, princeps Deut, motor mundi. Cum
igitur hac cminentifiimum,fmgularcm, unum quedefignent, quo pertinebit cum Deos
multos nominat, praflpue poeticis iUis exclufis, quas hrc ipfe, mea quidem
fententia admitteret in Fhdofophia f Ergo cum quirit de KiUim Deorum, Quid hac
nominatio defignabit f Omnem fbrtaffe naturam, qua diurna putatur. Quid illud
in fecundo f Itaque jit credibile Deorum, cr horni / num caufa fiflum effe
mundum, qua que in co funt omnia. Si fiflus efl caufa De/ orum mundus, certe
fiat tempus, cum non effent Dij, quib- fiflus efl mundus, ficut item non erant
homines, quibus item fiflus efl. Sed mouet admirationem, quod ad/ dit:
Eaciliusque inlcUigituraDijs immortalibus hominibus effe prouifum, fi erit tota
hominis fabricatio per ftefla, omnis que humana natura figura, atque per/
.feflio-Quantus error t quam non digna tanto uiroinconflantia i Paulo ante,
Dijs areatus efl,cr b ominibus mundus, ut una probetur generis utriufque
conditio. Si areatus igitur, an fupremo, ac praponti D eo,<sn ab his, quos
poflea dicis homini/ "bus prouidiffe i Si aprapotenti Deo, non a Dijs efl
hominibus prouifum, fed ab iftoipfo principe Deo. SiabilUs,non efl ergo eorum
caufa fx flus mundus, quip/ pe quo tam diu carere non potuiffet. Hoc item
confequitur, /i Dijt hominibus eH ' prouifum, Dij non funt homines m Deos
relati, quia res creabantur, prouideba/ turifc hominibus aDijs, nondum poeticis
Dijs tUis exortis :fic neque funt,autef/ fe poffunt Dij fiderum, ac afbvrum,
qui prata motus illo* perpetuos, nihil lar giri poffunt hominibus, folam lucem,
cr calorem terris infundentes: cum autem ■ prouidentia , quam pradicat, fit
multiplex, acuariJi pracipuequod eam, qua ai figftram humana natura, cr totam
hominis fibricationcm pertinet,narrauit, fi re/ fle cenfeas a D ijsiUis
motoribus,quosfola uafandorum paennita ccclcfliu orbi/ : utn cura folliatat,
profeflo exaceri non potuit, qui rcliflis motibus calcfhbus, in terras ad
humana tam folertem fabricatbne defeendaent. Huc adde, quod necifli ferant
anteaquam prouifum effeta Dijs- Superefl igitur comgendu quod fecundo beo
dixit, cr teftimonijseius defruendum, cum dicit Deum fupremum praclarj quadam
conditione hominem genui jfe, uiuendi munus homiiubus afiignaffc,ani/ wuw in
corpus it}duxiffe,a quq iniuffu eius dtfcedae non liceat. I n Timao filetur H h
4 eum cum 48» r MB, pm cum Platone mundi parentem, ac procreatore . 1 Uud
igitur uerius, hominum} cr Deorum caufa, a pmcipe,ac fupremo Deofifium effe
mundum:Deos autem animos effe maiores kormnibut, minores ipfo principe , non
Deos autem jlellari^ aut poeticos idos in catalogo hominum, non Deorum
referendos. Nam DijfMU/ rum laciunt quod fupremus Deus decreuijfct, ut hominum
caufa Deus eosfeciffe. uidcatur,ncmpc ut lucem, caloremq; in terras
mitterent.Eoru autem caufa psilam nihil uidetur,qui [eruiuntconfilijt eius , qui
eunda hominis caufa facere dccreuif/, |rt.Tn$ in libris illis repetens
rationcm,itcrm fateris mundum Deorum, boni/ numq; caufa jattum,quaq; in eo funt
omnia,ca parata ad fruUum hominum,^ irutenu Effe enim mundum quafi communem
Dcorum,bomnum<\i domum,aut urbem utrcrumq;.Dcnique fubijcis , H ic fi
hominibus folis nota funt(loquens de flellis,cr clfculibus)hominu caufa foda
effe iudicanda-Sic dicis ab hominibus fo/ lis notata effe tempora,cogmtos
ortus, obitusq ; fiderum,ut appareat te iudice, 1 4 fidi propter homines, ut M
ofes docuit a fupremo Deo . Ex his igitur tefomonijf claret eum contra naturam,
Dijs toto ido opere demanda jfe rerum prouidentiam, ac creationem . Quoniam
poeticis Dijs, qui creare mundum, attendere ad omnia nondum nati non
potcrant,<y Dijs aftroru exclufv,qui nec ipft adhuc extabant, fhd poflea cum
toto mundo,mbil apparet,nec cadere in animum potefl,quod no mine multorum
Deorum fu fentiendm,quibus nec nomina funt,ncc capu mens, ut Deorum multitudo
concurrere ad creandos homines, omnemq; mundis potuc/ rint.Tum teftimonijs eius
tota res defbruitur, nunc principe, fupremumq; Deum, nunc fummum louem,nunc
fmgulari nominatione parentem mundi nominantis. Videat igitur ipfc,quid tandem
)U,quod ait,Vt utro perpetuus mundi effet orni/ tus, magna adbibita cura ejl i
prouidentia Deorum , ut femper effent et befliarum genera V arboris, omnium#
rcrm.QUi tanta incondanta,nunc unum fingit/ larem rerum creatorcm,nunc
midtos,dedarantisinifi forte Platonem e fl fecutut, qui generationi animalium
non eundem idum maximum, quem mundo nafcenii prcficitjfcd Deos inferiores. Quod
item apud eum inconflantcr dicitur. Eo autem uel maxime declaratur, Tullium
incerte mentis fiuffe,qu6d eorundem reru nunc naturam facit inuentrke,nunc Deum
fmgtdare, nunc Deos plurimos.Nam quod - dixerat magnam prouidentia adhibui
fjcDeos,ut femper effent genera befliarum, ' de his ipfts loquens,Nxm
primu,inquit,alu mares, alii focminifunt, quod per/ petuitatis caufa machinata
Natura ejl. At non uides admiffa Natura,quam pateat Epicureis,ct Cotti
contradicenti infultandi locus, qui quadam Naturi nccef itate, nudius Dei
conftlijs, fieri cundt contendunt. At Arijiotdes , quod quidc arbitror etiam
Marcum fentire,feri femper Naturam cum Deo conuoUt,Dcum et Natu/ ram nihil
temere / icere pndicans. Deos autem multos in creatione rerum , tum / quam
admiftt. Et hoc ipfim quod mate ejl a Marco diflum , duobus locis mento /
rans/n libro de Generatione W interit tt, de Pjepublied^eofwgfdiri utrabiqne ,
4*9 giiuMcauitipfeq; repetit hoc opera jwjfr prouid*,folertisfy Natur*. Deinde
ex (f amans, Sed illa quanta benignitas Natura f Cum igitur hanc Naturam,
folertent, prouidamq; pr*dicct,quis erit niji Deus, qui fu Natura prouidenti
fima, folertift fwiaqiiSiquidem infert noui fime , Sic undique omni ratione
concluditur , mente, confilioip diuino,omnia in hoc mundo ad falutem omnium,
conferuadonemi p mi rdbditer adminijhrari Quibus intelligimus,nunc natura
nommata,nunc Dijs illis, reuolui tandem cumae referri quaft Natur* *ftu,ad
conftfioncm magna , ftngu/ tarisq; D minitatu, qua fuerit rebus origo : Qui
fecerit mundum earum animant tum caufa,qu* ratione utantur.hos autem effe
Drof,er homines, Naturfy [olet tem,W proui±im,folum Deum effe.Hac igitur
ueritas erat,ut hi D ij,nec autoret mndi,rerumcji fuerint, er quorum ,er homrnu
caufa fatta eunda ducit, non poi ticos,et fuperihttonis Deos,fed naturales
fentirct,nec Deos a f rorum. Nam Cotta contradicens graffitus efl,etdcfauit pro
libidine contraDeos, uidelicct poeticos, p- fuperflwofos.faaleq;
fuittollerc,quinon effent, hisauferremuhdi, rerumefr molitioncm,qui quonia
homines fuiffent, nullum Diuinitatis fu* fignudediffent» Terfficuwm igitur,
niji Deos,quos fapenumero creatcrcs,prouidcntesuocat,ani/ mos idos diuinos
femiat,nomen inane effe Deos,quibus nihil fub fit, qui nec poi/ tici, Dijq;
idi,quos rx hominibus in deos relatos fatebantur, pofint effe, nec mo/ tores
orbium cceleHium.Et fape Jitigularem nonunauit. idss autem Dijs , er ani/ mis
diuinis creationem rerum ac prouidentiam etiam ipfms tcflimonijs , er ratio t
•mbus , eam ob caufam detrahemus , quod cum iuxta Platoncmfktcatur unum tot
tius mundi creatorem,cum mundo ncceffc eft omnes animos creatos : Sicijs creat
temundum,quinon erant, non potuerunt. Minus item fuapte natura prouidere, tufi magnus i
de p odea projtaffet. Hiq; erunt,quorum er hominum caufa effe/ £km mundum
pr*dicauiLNam Deus fummus, qui mundo fuaDiuinitate, omni ■mundo meliore
contcntus,nunquam eguiffet, fui ipftus caufa mundum non effit idt.Nodra igitur,
er illorum caufa ficit omnia . id is coelum , nobis terram dedit, daturus etiam
nobis cadum: quod Marcus Tullius ipfe etiam afferuit. H os igitur quosfemper
habet in orcexfupcr&tionc potius q phyfica, conflanti# ratione, C r
<fuos contra naturam interdum proficit creationi Deos, non effe Deosucros,
fed a fummo Deo creatos confUf.quo redarguitur eos laborare creando non pot
tuiffe, totumcfr pene fifiuiu effe,qucm de eis fape fudit fermonem , apparet ex
eo quod Cotta euertens de Dijs habitam orationem , de Mente diuina fic
loquitur: Audit igitur Mens dium etiam de Ongulis-Vidctis ergo eam notf effe
tam occupa iam,quam putatu.Fac effe difentam,calum uerfantcm,terram tuentem ,
mari* ntoder ante,cur tam multos Deos nihil agcre,w ceffare patitur :cur non
rebus hu manis aliquos ociofos Deos pr*ficit,qui i te Balbe innumerabiles
explicati funti ti*c ide diccns,profi(l6 fentiebat aliam effe M entem iHam
diuinam omnipotent 1 ■4cmte<xlo,w terra pttfenten^omnia gubrnmiifdw D w ab
eaprofrflosjut Hb > qui I 4?» AYB*iT. 1TB. VTH. - qmprofadebttifJenLEtDij i
Bitito fxplic4ft'f«»t , quof <Jww4 Mrftf pt^M$ iebuiffct:Eo$ merito conduftt
, Itaque abunde tmbi qutrendum ejl, ut & efft Deos, et quales fmt,di ferre
pofim,qudm quales tu effe uriis. Quare hoc primati reprehendendum irt eo ,
nifiquod more fuorum temporum locutus cfl , quod de Natura duiina,a qua c alum,
ac terra regatur locuturus,promifit in titulo, de Na/ tura Deorum. Quod ft de D
ijs ueris, fibulo fts,cr non naturalibus amandatis ,ad quorum explicationem cum
delata fiterit oratio , non habet ut in re commentitia quidproferat,deficit 'ty
omnis ratio, v ad Poetas accurrendum e fl,uenerat quoji/ turitf,ncn de Natura
Deorum debuit infertbere ,fedui, menteq ; diurna , aut Di/ mttate. Sed
dtcamusfropofueffc eum quandam Deorum firragtnem,ut in fermo / Uf er ucra,cr
omnis ea,quam uulgus colcret,Diuinitas quereretur, ratio autem ttaturaliscji
inquifitio fepararet a fi Ifts ucra- Sic certe effidum ejl . Nam is,de at/ tus
prouidentuac folcrtia , locuplcttfiimaq; omnium bonarum rerum inucntio/ ite ,
pulcherrime crfoctundifUmc differuit , eft uerus , ac naturalis, fingulanscf
Deus. E* alijiautonbus de Angelis GtfcDij$,poftfiiinmtiniD«ini* Cap. VI Iu
Y^Mnes igitur mortales,pofl unum principem,ac caput, fbntcmq; omnium, ge/
'~'nwi minorum antmorum,quod ab omnibus retro feculis audierant , conjtitue/
twit.Ncc Abula fuit, quod Homerus , Deum hominum^ Dcumcj; patrem todel
appellat, fcd rem naturalem v ueram poetice decantauit. Nec aliud eft, ut fep
c/ numero didum,quod uctujlas ufurpare folebat,4 ueteribus poetis decantatum,
at ius meminit in RepublicaPlato,qudd , Oiotjuvotcret tomo ns dc^ox^urnim '
rcw7ztoiT^iSoirn.su£isfo<p£<n7nhnx5+ • y Hofftttbusf mles,uanaq; m
ucde,figura<$ ' lpft adeunt urbes fuperi,acucrfanturubtq;. , Quam quod ft pe
Utero facro referunt ad uiros innocentes , & integros uenijft Dcos,ipfos
fcilicet Angelos, quos ilU primum peregrinos arbitrati, ob eximiam , quo
tempore eo uigcbat,koffhalitatcm,nMtuamq; chantatem,accurrcban$pren fjaeji
manu, ad hojpttium deducebant,inftruebant conuiuuun,pedes lauabant,ut ejl etiam
apud Homerum tam crebrum . Hoc memorans item P hdo , vrethsuoS A«/ yoioTt t o
&uop av&fcuarois fMccfofitrroi', cc^ccn iXioisvnfiyeni tvcS wo/ijs,\y
KVKto',rccSn w<Aik /ar? yeju. mKfxvontas tfircJfair.Prifcafi/ m Dimitatc in
humana fimilitudine nunc hoc,nunc iUo habitu obambulare ur/ • bes,oquitatem, c?
iniquitatem contemplantem. Quod Philo , er Plato prior ex poetis antiquis
retulerunt, fidum fuit eo tempore, quo duo Angeli Sodomani ue/ nerunt, fcelerati
populi ficinora diligentius confideraturt.Eoq-, dixerat Deus, CU tnor
Sodomorum,o ■ Gomorrcorum multiplicatus ejl,CT peccatum eorum aggrd ■ mtm ejl
rmisidefcendam cr tudcbo^uirum sUmottm qui ucnit id me., opere v ‘ comple/ i
Sfr-tftt UWRf 4&’> ,."va *
4,1 «mpfeumrtf,.» non cftiu,utfciam.conuertcrunl<fi inde Sodomam, et
abierunt* EcceDeus quidem effatus eft.Tacetur autem quod lUipoftea docuerunt,
dicentes mro iuBo Loth,Ddcbimus enim locum ifttm,c6 quod creuerit clamor eorum
co tam D mino, qui mifit nos ut perdamus illos ; Mifii ergo fuerant i Domino ,
eo$ Angeli,c?tmfii,ctutm Hebraice. Tales Deos audierat, ernoratuctu&u adire
ur bes.Atq; ea qua pauca, er potiora referuntur in facris literis, credendum efl,non
itpud fandos utros tUos modo, fed etiam gentes alias accidi ffe,utDij pre
[entes aut ad beneficia bonorum,aut fupplicium malorum, aut alia in terris
neceffaria uenc mt,undc apud omnes condans ea fima generat im increbuerit.
Catullus igitur pa Uus ex antiquis, quam nouitijs poetis, que quidem audierat-’
Prefentes nanq ; ante domos inuifere caftas Coelicola nondum ffireta pietate
[olebant. Z' Sed poftquam tellus [celere efl imbuta nefindo, ■ jv / •• > *
iufttttamfy omnes cupida de mente fugerunt, i Perfudere manus fraterno [anguine
fratres, « Definit e xtindos natus lugere parentes , Optauit genitor primam
funera nati, , , • Liber ut innupta potiretur fiore noucrct* \ Ignaro mater
[ubfiernensfc impia nato, \x'. •. *: ■ , . Impia non ueruacfi,diuos [celerare
penatef. , Omnufinda,ne^inda,malopcrmtftafurori, . . lufiificam nobis mentem
auerterc Deorum. S ^ j, Qjure nec tales dignantur uifere coctus, . Mrcjc coii
ungi paiumtur lumine claro - . T ales igitur caltcok adiere caftas domos
fandorum integrormq; uiroru. Abra ,bam,Loth,lacob.lndc increbuit Jma,Deos
obambulare urbes,humanos inuifere tccetus,ct Plato eode loco ex pocth fima
c[fr,dka^cc^iolrsnt vtgiif^orT eu tn/KTOtj/,nro}Abis fivus, K 9“
urccrroJlstmti: ivJ^xTAoiawoa: C ircunuagari Deos quofdd nodu,uarijs peregrinis
fundes. Nodu uidclicct per infonmia: utla/ , cob uidit per Sormuu [coli [uper
terra cacumine Ungente ccclu,ct dcfcendetcf, et afeendentes A ngclos,et Dominu
innixu [cale. Qwii [coli uidctur pene Homerus audif[e,4ppclUns ea aurea catbend
louts,qua coclu,ac terre fmt deuindx. Et mi/ . w in modu placuit
Philofophis.lllud adeo mirabere in Philofophis, et [acris lite/
ris,qd’promif<uc nunc Deu unu pnncipiu,et autorc omniu geratdaru reru,nune
Angelos cius mducunt,fmle quid extatapud Pbdofophos. Vides enim Platone,
Tulhii, mukoscfr alios, in cadi re, nunc Deos nominantes, nunc Dc« fmgulare,
Ift [acris litaris ite quod Deus ipfc dixit^)c[cenda,et uidcbo,utru clamore,
qui ucnit 1 ad me,opcrc cbplcuerit,an non cfi ita.Pofiea no ipfc refertur
ucni)[e,ac dclcuiffe, : quodibitoUes minatur fejifluru,[cd dugs Angelos, qui et
uaterunt,ct delcucrunt i* . -t ' ’ urbem. - VHT; urbem. E t cum jiibuerterent
urbem, dicitur D omtnut pluiffe fuper SodotHM, & Gomorram fulphur er ignem
4 domino de corio. Additur mdr.Cum enim fubuer/ teret Dominus duitates regionis
illius, recordatus Abraham, C r hbcrauttLoth de fiibucrfione urbium , 'm quibus
babiUucut. Atqui duo Angeli Itberauermt Lotbi Sic in libra ludicum,cm Angelus
appamffet,x\Locututq; fiaffet Manuc patrem Samp[on,deniq; eo recedente, O"
inteUigentcsiUi, Angelum effe dixerunt, Mot te moriemur, quia uidimus D ominum.Sunt
alia quadam cxcmpla,qua nunc Itbcns prxterco. Similis igitur efl loquendi
quadam Phdofophis confuctudo, ut quoniam quicquid minores Dij fidunt, maximi
illius imperio faciunt, narrent modo DcuM fxci[jc,modb Deos.Vcrgilius:
Attonitus monitu tanto,impcrw£ Deorum. Atlupitermiferat. , ' Sed hoc habent
[aera Utera melius,qu6d i n rebus maxims,ut itt Cr extume mundi, nunquam
memorant Deos illos, clarius! Jj efl in eis fmgularis illius, xtemi, diferi/ ■
men ab iflis.lUud tamen obferuabit prudentifiimus quifq;, quo fcriptorcsfmtuetu
fliores,co fandius, &■ dijiindius defmgulari Deo loqui: ut quod ajf eruit
Cyridus, cum ab origine mundi ad elmione ufq^nofcerent omes,f&erenutrcu
fingularem Deum, tum propmquiorafecula tefnponbus Noc,ftmiliterunm effent
confsjfi. tandem cmerferint malorum examina, C7 fabula de Di js,ac principe Deo
. B* oraculi* CluIJjicisiltppicftiubiu^iuc mciilibuslummui fliquodlu» rcAort*
mundi Chaldaidixennt, Cip. ' X' , _ (f te flates igitur pofl altifiimwm Deum ,
cum caapud Homerum alios que * ratione, tum magis clara, eyPkyficx, er aperta
agnoummt Philofophi,fi/ tmlia dc his I oqucntcs,atq; nofbri. Ac Magi Chaldaorum
a quibus multa delibarunt Platonici, dclibaffe platonem,crArtflotclemautor efl
Pfclhts,cr Pletho, propofk erunt, CT defcripfrrunt cas,-r Kccr(totroifot/sd^ox»eetxK«p.w<fs:lH
mundus habet intelligibiles fujlcntatorcs, inflexibilcs-Hac nomina funt
Angelica/ rum potcflxtum,qux uocanturetia in nofhistoeris
Autoritates,Vtrtuter,Domma tores- Nomen qiude ratfcl, efl
eorufubjlantia,qtibdmcntes,qubdintellediu funt, • omniumqi Angelorum
fubflantia,anoflris ab ilis dicitur voifct. At uerbivo\mt fonat,quod
appellantur a noflris Dominationes . q uemadmodu enim Dominato/ res, regunt,
agunt q; acfuflmcnt ea,quibusimperat:ficqm fuflinct,dominanturer pra funt. Efl
diu in hoc ucluti carmine <xvofcvs,fuflentator quod clarioribus apud
Platonem nominibus dc eifdem loquentem dcfigtixtur,Wt(aiA meci ,fcur iscarai,
curantes, prxfe(h:paflores item er gubernatores, nomina diurnarum harum pote
flatum. Hoc igitur er id genus multa carmina uenfimile ad Platonem perueniffr,
fufeeptis hinc,qua de prafedis a principe Deo fuper omnes mundipartes locutus ,
audiens mundu quofdam habere reflores,ac fuflincntes,eoq ; inflexMes,incorru^
ptos, immotos flabilis,folidxfbrdsq ; natura- Hocigiturcamc explanas P fcllus
ftri ' bk Atrides ii k«<tw itiww, woit*r*v «vT«* nc<ritct}ovi HOrputyis, us -ny KOo-yoyxyvGcs
’7&‘V0h’zikcus xiviuAot* toustks ny tvy cwoytixs KgA«,®S roy irturrcc
cwoyito$ cunyovTK$. Isd" (J& UKSty.' 5T« o5xTH%<x,s«jj7ay JIhXts^h^
(fhjjKy.twi-.lxH' JiewoyiKQi •a5 epfv
{HTiH*s.Tcuj™{(/£7as<J\wcJy«s<fyiA0VHSrtK0<ryvcu7{(tSi @ ecxM
riso^oirrou 7w/taj.«o-< A iyu trtf au. <f\uAym Aiyoyfycu 7rccf cw-
voiSxy&AtKV>hoioy<fiv>voi,i^cwi7Tisf>o<pot
7rC&srn:7wt/lfc; ngu7«t y 7mS<rcu 7B<s lk?.H7HQjioi$ yn
y&lKxsi&w. 7r«3t<n , Potcflas fla/ tuunt in mundo C haldxi,easq;
appellarunt mundi du flores ccu qux mundum a/ gant,motibus prouidcntix-Has
igitur nunc uocat fuflentatores,uidelicet mundum fuffultiendo tenentes. Ac quod
eas uocat inflcxas,dcfignat flabilem, firmam efl eo/ rm poteflatem, quod
fuflentatores, indicat cu fodiam. H os autem poteflates defl/
niuntpcrmMcntixjcrennitatiscfc mundi, er ordinis immoti caufaf , Sunt autem gr
alie potcflatcs,qux dicuntur ab eis <muliAi,quod efl,intenft,inuertibilcs,ad
e i dux funt hic,cr fidentes animas illecebris et afjvdibus non demulceri. H xc
P fei uis.Ecce igitur claro in lumine omnis omnium gentium confonat Theologia .
I n uetufliflimis Hebrxorumliteris,principes prouinciarum, populorum, er i«
bel/ io duces protefloresq;,contcmpl4tores humanorum fidorum declarantur, i
Pia/ tone Grxcaifl Theologia funditer prindpes, legati, interpretes a Chaldxis
, nunc p<flentatorcs,cuflodcs,confcru4torcs mundi, nunc humanit genus
tuentes, agent ks, moderantes profccflores.. De triplici or Jine Deorum, flue
Angelorum ex Platonicis , pnecipuc Proclo t faquouideiur noftroi Ercutus.ubi i
uenute di/Temut : & deprimo Deorum or» dinc. Cipui X.. Eneratum igitur a
prifeis iU is eogfiitx , c T prxdicatx funt diuinx poteflates, particularius a
fubfecutis Platonicis eorum genera, nationesqt , er aflio uitx dejcriptx,maxima
ex parte e noflris libris, Ucct hoc ab cis diflimuletur , accepta . Primus
ommum Platonicorum Proclus (Nam neque apud J>lotinum , ne< j; I ani/
blichum,nc< Jj Amehum,nec fuperiores ea myflcria reperio) aufus efl
locupletius de his in fua genera diflributis loqui. qux cum fuperiores
Platonici, quos in exte ris flrefemper imitatur,non prodidiffet, nouimus
aperte, ut Grxd quoq ; teflan/ tur,eu ex Dtonyflo Areopagita fumpuiffe,fed
multis adicflts cotaminaffe. Dico f edicet t hxc tria genera Dcoru,ftuc Angeloru,
qui dicuntur vomoi , vovroi ngu tot f«t,rnf>oi yovoyad efljnteUe(U,intcUc(li
V intelligentes,intelligentcs folii, qux funt tres Angelorum a
Dionyfwconflruflx Hierarchix.Proclum fecutus efl Hernias, cr
Damafcius,alij<^ nonnulli. Cum igitur primus Dionyftus Deos idos
intelleflos,cr intelligentes nominaffet, orrmemifc de eis Theologiam exfacrisli
/ teris acccpiffet,Proclusuiolenler, er contaminate colligens ex fabulis
Poetarum CT PlatonCyCum primis Parmemde,ucram fuper his Theologiam inflat:
Reflitu eites igitur omnia in fua loca,Proclm<% partim declarantes, partim
cum D»w* fu» ) . ' fio cottatWM,pMlcis ( Nam alioqui numerofe de his
iUcfcrip/h) emendantetThea logix confmfum demonflramus. If igitur in eo, quem
infcripftt de Theologia Pix tonis, pofl fmguLtrem, atque inefobili fumrrn Dei
Vwtatcm,necejfand de generi/ bus Deorum fcrmoncm habendum effe dicit. Ac primit
cenfet,in quo fecutus eunt Simplicius ej^Qucmadmodu Natura naturjliter,Mens mai
taliter , Anima qiioefc per modum anima operetur , V gignat:ficfuprcmam
Vnitatem quoniam utup/ ce,W per modum Vnitatis fux oporteat cum gignere , ante
omnia producere dhd nas quafdjm'tycJ</lxs,unitatcs,ipfi principi Vnitad
fmiHimas.Nam optimum,ut Timxus ait,nift optima ficerc nefis effe Mu ab eis
etiam uocatur tvicuoy 7ihn/ multitudo . Dicitur fons bonorum Dcutyrwltas
producere bonitatet, Vnum effe D cum cr multos Deos, unam Vnitatem , er multas
ante omnes res unitates. Vnam bonitatem, cr multas pofl unam. Non effe autem
diuinas has unita tesimparticipabtics,cr omnino ab omnibus rebus feparatas,
quemadmodum ex/ ccllcntifama illa V tutas . Qj ud enim ab ea differrent ! Sed
effe ueluti florem , aut fumnutates,cr fummum in unaqiuq^ rc-TLasq;, effe
medias, quibus omnia uman/ tur ad fupremam Vnitatem- Vnitatcs igitur Deos effe
participatas , qux coniun/ gant omnu,cr uniant,qux pofl fe funt,ob illam Vnitatem,
qux tranjit in eos om nes. Quonid igitur quilibet Dcorw Vnitas efe,CT ab aliquo
rerum ordine partici/ patur,ob hanc caufam effe participationem , cum ordine ,
quod prima <t primif, fecunda a fecundis participantur : Siccp propinquiores
fummx Vnitati unitates i primis ctfimpliafiimis fubjlantijs participari
longinquiores ab bis qux magis funt compofitaxoncluditc^de his omnibus
Proelus:&7rce/jJlv %7t flXirZ rhL yuxf/ my oAcep etj>ylw,uovx</li5
"luy «wTtmAai icpxmQey 01 fjSivoi (j$J> -voto 7t3 y ovvaty ioixy, oi
<fi t&u trUMn^cun^xy ibu tig eujTK 7rt>iH <rvcySb/ot icf oofioy.
Quxfunt, Dicamus quod pofl unit rerum prin dpium,UMtates nobis Dif apparuerunt,
per fe perfeftx . Qui fubfeantialiterire/ bus participentur.alij uero fccundu
compofittonem,fubflantiam facientes in cun/ fla proce ffum.HXc 4 Proclo
dicuntur,examinanda p oflmodu , V quid ueritatis habeant dijudicanda. Item
Produs ait, ntexhis ea,qux fequentur, melius initote fcant:x7rcovTO>v
</Ih x ovxeay^cujTriyTxayTveoirrte 7rvcfXjo vj&y diUy fUX H5« CCftt
TtXT©' XlTIX Kff «TflS Ticuni Aoya>,iyu xQgxs®' Zyvos&Ji 7mom yvu<re
«A •nounee ySJ/ cc<$ teurrHslKcpxlyy<nx,7rxura)y <f£ «ffaw
T&VTsrcJfyiSj Qe,ngu 7tx»TCt 7s&s tcurrlcu u£\sfi^nGe,TOi&' <A
tsote tb 7rctv7Ci>y ct^t soy. rctinlw J^h vy ovTtoiixJiiGHKixy yuysSi j
7rx<rwy,ugu jto: <ne? tvxJlxt? $*uy.7rxv7vr'j 7 ve flun rSy orray
7Ktir&' ie/lsstncuoos utQJtstcrvmc, omxHS Smtktos outix v* yXf w kby,7ix)t
Titi 7ffHny\^n &«p;0 mnibus igitur rdn^etum irfu Dijs, * f8' producunt, una
feparata,fegregatac^ cr imparticipabilis $ c4K^t praexi/ flit.lneffabdis quidc
ommfrrmone, cr indicibilis: omni autem cogitationi iticom/ prchenfibihs,cr
ignorabdis,omnia rx /c producens, et ante omnia meffabditer praexiflens, eunda ad
fe rcfcdit.Yints optimus omnium reru.Hanc igturfcpora bitter etuereab omnibus
fegregata^t omnes Deorit unitates,gcnerO^ rerum (7 proceffus unifee creans
uocat Plato Sole,uocatrege circa que omnia. Hac omnis Diuinitat/i caufa .
Niuteffcnt Dif, eundi Dqa primo Deo habent. A d hunc modii Proclus diuine,fi
perfcucrarct,injijlerct(];fcmcl menta et pradicata ucritati.De D ijsaute
primis, quorit e p ^oflexccllcntifiimd Vnitatc primus ordo,prater fupe/ riora
fubucitttvxc/ltsyoCf' ufaunacty hy*y ebro t? aooyochtcy «yiiirty ci S% n.
trccAs vwip>v<rtot yuumt^ -f ov<rtwy ($ noco-cte »/• «« t«
7rfOirts<xs aSiccvTcts iumA*o-iinm :Vnitatcs,inquit^spparuerunt nobis D ij a
corporibus afeendentibus. Vnitates fuperfubjlmtiales,genkrtces fub/ ftantiaru,
et perfedrices,cr omnes fubjlantias proximas adfeipfas colligantes, in hoc
Procli dogmate hoc iudiciu adbibenda efl, ut eum qui bene,redeq; Deos pofl alti
fimi Vnitatc locautt, errare sonfimter afferamus, cr qua apud maiores, ip/
fumq; Platone nufquaextent,confingere, cu DcostlloLpnmas dicit fuperfubftan
tiales . Afferunt enim Damafciut,et lablicbus,fcd pnor Dionyfius, Vnudun taxat
effe fuperfubflantiale,Vnu iUimJmgitldre , cmmenttfiimumq; Deum iure uocari.
fupra fubflandd,ut qui fuitjftq; autor [ubJUntia-Qui cu fucrit,ipfis c lia
teflibus, autor Dcoru,quos creauit,plane fupra Deos ineffabditer extat, et hac
meffabdis csccellcntu dicitur fuperfubflantialis,qua [oli ifii congruat, cui
foli congruit nome Vnitatis. Quare idololatria efl hac Procli, cr crimen lafa
maicflatts, incommuni/ abde Dccus,honorcsq ; fmgulares,ct foli Dei
inkaretcs,crcaturis uindica ffe. Ita/ que ciufde impietatis eftjsos Deos
fubflantiaru p radicare gcnitores,nimiru crcan difmgulare Dei,et
imparticipabilc poteflate transferre ad minores Deos. Et quod flato,cateri(]i
omnes de cufodia generis humuni,qui fummo eonfenfu Dijs adi» dicarunt,ad
generale fubflantiaru creationem deducere. Non 'ne Platoni munda/ Itus
opiftx,quem Mente et caufam,et Deu uocat autore Laertio, creat omnia cor porca,
cr incorporca,ipfos etiam DcosiVbi funtapud eu Dij fubflantiaru genito res!
Similiter errat affertto Deqs alligare ad fe cunda.Nam Philo ludaus optimus
ePlatomcis,Verbum D ei folii dicit cffe,quo eunda ligantur Juflinentur,uinciun/
tur. Et Trifmegidus,in co,quc infcrtbit,Quod in foloDco jftbonuetpulcbrumi
wxvTKyotpira A<rKAtvii,Tcturvc ty tS; Stmxst,^ intro ¥ Sii yg-
v£y.tv<x,<& viuSiy HfTfutra.Qna [unt,Omnia quafunt, inquit, 0
Afckpie, fmt in Deo,et 4 Deo funt,et illinc dependet,etfufbnetur.Patd6 uero
[upcritis:«p Xiii/li <B wtfioX",® <rvsc:<riSTs«r7ay 0 titoS.Hoc
efl,Principiu, coplexus, continentia rerum omnium Deus. Quare Proclus finxit
noud nunc Theologiam, i qua maiores fui prorfus abhamtiffent-Nam iiatt
allegationem , cr redudionem: 49« . VIIM non ad feipfos dixerat Dionyfiui,
<{ucm Proclus imitari conatur,non imitatur bea nc:fcd,xi srxmgos furiat
wxyeytnsfi. wf oS ro & joj/ : facrx poteilatet fimi
redufoicesadDuiniutem-Reducunt ergo nonadfe,fed Deum. Sed nos de/ leam habentes
in iOis,quoruam folts facris Uteris data ejl incorrupta , er inuiola
biUsfapientia,probamus eos in admiratione e r affcrtione diurnarum rerum pari
ter contendere nobifeu/m. Generarim de Difi, Se eorum prima ade.quicTue Proclui
commentitiam at* fixcuc. Caput XL .Ot —Xinde is idem cum diuum Dionyfitm tres
Hierarchias Deorum fiue Angelo/ Ert«n uidiffet, refugeret autem uerurn
ueritatis ac religionis foteri fontem, dtfi/ tnulita horum trium diurnorum
ordinum doOritue origine, fux# fuperfhtiomco | orem adhibens, conatur ex
Platone dcducere,pracipue ex Phtlebo,ubi fmt terni nui Deurar indeterminatto,in
medio,id quod dicitur miJlum.Quo libro fit etiam
hactrinitas,K(eM.os,iA^<iit,<rt//i(itTfix,pulchritudo,ueriUf)commenfurabi/
litas Hac# ejje tria da genera, er tres ordmes Deoru.Ac defuperioribui fiefit
tuit:& pro l*ty Trtfxsiss bifdiTuy vohT&y, 7TfoiA&ay ano -f
icfjiiStKTV, syu n^co-risB S*s nourne yv jpay. Kgtciccpoei&l', ugxnx V 70
Tm-rptxoViX&i <rujjiKrtKj>y,ycu fycw-ny •n <fi b r&foy JiwetpiKce&KKctnj®'
tjP ^tirnmynTeotes rves yp/vmi/ xb </liXKO<ritHr«s\K<pbv<Tte,(&
notoxyiiih br&qjlay , rhyrs. y&i* Ol ) y K9« tIw v<7idxAH,i(gu /«Jgi
<?l \j(CcryS vAtrff , ro <ft y-iurty 0 7c§ulU ^lituotry.®' Tay $i&y ,
ufft xgv<Q).M rie nM- •TKoTwahvQvsffl vpiilfx (jSj/ vohtIw cruutx7 vdw o-vinsk^iyo,'
r®', 7ixjv *s cfi *n P om®' rbh cunixy j ivscuoos m fkmyccy , ycju <jv reis
U0H-7OIS 7Btf TJf&ITtSOIS KKf OT«7tt,J(05£ TUy cAfoJ/ IfygHfjSb/LlJJ
i<fy>VOVC+ HivoS.Quxfunt, E quibus, inquit, terminus cfl Deui infummo
inteUigibili pro/ grediens ab imparticipabili,er primo Deo, omnia commenfttrans
, e r determi/ nans,er totum paternum, er contentiuum, purum# Deorum genui
creans. At infinitum uirtui cfl indeficiens iftut Dei,omnes generat
ordmes,cfJvrcns,cr om/ nem mfminitatem,cr antefubflantialem, er
fubflantialcm,er ufq; ad extremam materiam. At uero nuflum primui,er alttfiimui
Deui,ordo Deorum, fecreto cun fla complexus,per trinitatem
mteUeflualcm,contentiua,rcplctui, omnis rei cau/ fam unifice comple flens,€T
intelleflualibui pnmn,[ummitatcm , er ab omnibut feparatam flatuensMxc
Produs,ninuum certe allegorica , imo uero friuola,€T commentitia,cx fonte uero,
loco# detorta,in fomnijs humanis, chimcr is# conto/ minata- Adhibenda igitur
correflio, error# omnis,bonis feleflis d malis,aperien/ dui-Pnm igitur
emendatio jd# ex doflrina Dionyfij,undc manarunt ifla Prodi, erit , quod de
Deorum ordo non [uni unitates dc fontales , ntqmquam cfl , eux t>B etr hoc nomine uocentur,nec fubiacct nonum
quod fu fricatur, cr affeueratPro/ «Us.Quodut clarius intcUigatwr,inielligcnda
eft,cr conferenda [eruentia Proci/, Cf Di&nyfij.Primum conucmunt
uterck,quod ineffabilis, ac fupere minens VnitM fu cauffa omnium Deorum ■ Qtjoi
in fupcriore te /limonio P r ocius dixit, Dionyfi ms autem de calefit
Hiearcbia,de iefu:»TU>y v/npovfxvitop wori&p imipov ciflj
xiTtx:Superc<xleftium fubfrmturum,fupcrjlantulis cauffa. Non comem/ unt
autem, error $ Procli efl, quod non dicit genitos aut fidos aliquando ab emi r
nati Deo, Deorum bos ordines, fcd generari, fieri^ femper, & quaji femper
nite fcere, innuens quendam fempitemum ordinem nafcentium Deorum a fupremo. Ve
ra autem dodrina eft,quod Deus eft xtcrnus,[ubflantix fupercaleftes,crfi ma/
Xinuiunt, maxime# diuina,creata tama [unt Et id de/ignat Dionyfius, cum le/ fum
uocat cauffamfupercaUdiumfubflantiarum.Generatio autem iliacum fu im
poflibtlis, cr non naturalis(quia qui na[cerentur,manarent<p i Deo, eodem
gene / re Dwnitatis,at<£ fupremus,Dij ef[ent,habentes fluentem in fe
fubdantiam , Diui mtatem,cr dicunt tama ipfinobifcum, ineffabilem illam Vmtatem
ab omnibus uffefeparatam)certe uertus eft ty naturalius, ut fupercalcftes
ordines fint creati, ia<p perpetua dependentia,manatioq } quafi radiorum a
Solejtc a fupremo Deo, ipforum Deorum efle nonpoflit.Secundum emendandum ecquid
Proclus idcir/ ce uocat primos Slot Deos,cr quafi primam Nierarcbiam,WutS
irxfxt diui/. nas wutates,quia deprauons ueram,quam fuperboc apud Dionyfium deprehen/
diffet Philofophiant,cenfet ad eos,quafi fontes omnium rerum, c r , ut ipfe
uocat, ixfoTsr xs,fumrmtates, eunda rcuocari,at<p umri,totum hoc ad
creationem,ge ncratiqnetmp rcru uniuerfalem referes, qua afupremis bifee D ifs
admimfhrtur, Creditq Deos hos fupernos,effe ideas illas fummas,cr quafi ,
uniuerfalia rem cun {larum, quod cr impofhbilc cfl,cr natura contrariu,ldeis
neq; per fe fubfijlenti bus,neq; modu,cr ratione inucmcntc animo,buiufmodi
comenti . Vera igitur do/ Urina efl.&id prodit Dionyfius,quod Angeli,
feuDtjJunt uniflci,quia per eos, fenus humanu edocetur, & ad autorem fui
reuocatur, ficut ipfe nmftis exeplis ex feripturts declarat Dionyfius,diccns
alios initiare,alios initiari:auos ilumina te,alios illuminari : wxrroS rov
kgovro ,<xlyov(t iytat r«|/ wnfivpxvtiy ovo-iZy (AittKOo-ymrjs-ltano
attingit creationi, neq; dcfignat,nc$ umuerfalis efl ifla umo,fed particularis
adminifirabio humani gencris,quoet a Platone,ct a Dionyfio diditur
rrcq&yivorTV,tranfrortantes,ct tnter homines,ac Deu intercedentes. Hac unio
efl-Hoc uocati uni fici, coiundores, duftorcs:crcaho aut no eft coriLitaq;
emendandi quo<p,diligenter'q^ difeutiendii, quod fuper coii oHioe mu
traditur a Proclo. Nr<J; enim agit Dionyfio et f acria Uteris dtf,quod Hi ex
inepta fupcrflitioe uolucrut. Vera enim et naturalis doftrina Omyfij,Platoisct
A riflotelts efl,quod eoru uita efl conteplatio dei,amorq; inau/
inebrutiOfOtem^ dukedotet Ntfldr «X intuitudiuincprxfentiajccrcu ii adloquid.
#9* AVdWPWflV* «fBi 31 colloquia, gaudiaq; omnibus mortalibus incognita.*
?otnxw p\ tatrVfM,(em' tivrfbiTO xvccvTiiws&iulTavW trvrror torri
8u'»@«wAiW K*cer{vb^.\v<ei, 5? 7«? uffituGR t ^A*|**W$ ctii\t»s, 0 ccptyS
(J\xoV-i¥KI* Vt ait Dionyfius,proxtmt afaflunt,defxic^ intuentur,quantum cis
datur ,'mDeuni jmoycduv.no nunquam dcficiente,accenft.Regios(j; t llos radios
immatcrialiter,tT hnpcrnujic accipiunt. Deinde generis humani aJmtmjtratio,
procurdlio que, ut dA eadem gaudia homines perueniant. Hac agunt Angeli
,idef},Dij- Proclo# alttem dtmtjja nobihfiima hac afltone uita, er adignifiimis
rebus ad infenoreni’ mundum cos auocans,jicut humani generis
imrnortalitJte,dcijicatione(fc tura coit i ttmptajncptifiime deificarunt hunc
mundum, ficit eos occupari in procreatione^ tr genituris omnium corporum. I
tacfc ncc unitates funt hac ratione.ncc efl rcrurru inferiorum cum eis
partieipatio. Non enim participat res terrefhres ipfos A ngdof* Solius Dei rede
dict potejl uniuerfalis participatio : quia f olus ab omnibus, praei/ pue
Angclts participetur : defignante participatione, untuerfalcm , diffufami per
omnem naturam prouidtntiam,Metxm,quodfolius Detcfl,cr cjjepotcfi-Necret
fuflantialiter participant Mos ordines Deorum, m quibus non fit uniuerfitM
N<d» ne-Et participationem foribit ; ai pip i/iaifBtA vkhxi xcJftff,
u\v<ri «^7*5* vtp<(ljiWtoy d\xH.o<rtc"otmy sJAeJpM*
^tflvvecifis.eeii^ufxi at» TaS vvapKif (ci^uty tiaij/ tti TiAiVTwm : Ordines
fuperemutentes, habetl} radios er utres ordinum 'vnfrriomm, mparticipabiles
autem funt , idejl,non par/ ticipantes nouifiim juperenunentium eos.Poftremo
uelut totum commcntmm,ae frbulofumcr minime naturale rcijciendum, quod tradit
deDeoTermino, wde Apiria, deq; Mijlo,Primum quod ea Platonis mens no fuit «
Phtlebo,ad hacnon rjl N4torjf, rationi confentancum, ut Terminus fit Deus, creanserdines
inftnoA rtm Deorum, cum omnis creatio fitfolhif Dei . Et quod A prriaft infinita Dei i fti/ tu potentia. Nam
nulla mfi fupremi,emincnttfm>iq; Dei efl immenfa poteflat. Ai hxc nulla efl
A prria,td efl, mrncnfita<,nifi Dei. NulU quoq; funt ordines Deorum
yvnnruKo^gencratorcs,unotreatorefufjuiente.Praterca 7rftovtrus,cr vrr% fovtri
es, funt nomina folius Dci,non ullius ordinis Angelorum . Solus enim Dettt quod
fuperiortbus libris ipftmet fatentur, efl fupra fubjlatutam. Ea quoq; qua de
Mifio loquitur, friuola funt omnia, uitiatis bonis fuorum commercio commento/)
rum-Quod autem fmt maxime utolcnta, er coa(U,qua dc Infinito, T crmino, CT
Mifio comrninifciiur,app.iret exipfo Philrbo, quo libro Plato differk de
tnbusre/ bus, quibus omnis res corporea fiibfijht, indicans uixta Pythagoreos
omnia confle re ex materia, qua ab eis dicebatur infinitum, er ex forma quam
Terminum ap/ fellabant, qua definiatur infinitas materia, compofitum autem ex
materia,v fora ma uocabant Mijinnt. Hac efl fmtentia PlatonisTadumefl autem, ut
quoniam at Utrarie interpretatus efl hac Procluf, quibus nullum fubejl fundum,
merito fabuM iofa , uamfiima cx his fwt nata.Jnfitubducrty nugatur [ufer
recotitmenuda^ lo* r /II
JibuUrum,commcntortmtq; animi fui contextam fcriem ducens j* quibus ne que ordo
rft ullus, neque ratio. Sed nobis fatis cfi docere, ut ueritas eis etiam hojb/
bus placuerityO’ futs fuperfituonibits accommodare conati fmL * ' inpUci
Htcrarchia Deorum, A: quid ucn,aut a ucro diflciuicns dc a fcripferir Proetus.
Cap. XI L n Vrftts Proeliis mifccns bona malis,hecde Hierarchijs uera,nojkisf,
literis cg/ *^Jona loquituriiytc yccp cu j mm r&uxcAiS yvsiKais irrccyfiJtostt
yitv 7Tj>a>Tts!his xgit ipar tufis 7rccrnA&s ccyvusoy carice (j.u af
fmy curTHi\yuo-iy,k<fi iiw Tracrxy Jlvvetyuiy \znpoyity, m tfiiluj TrxynAM t
erruy iTToyivvHeny.Etcnim, ait, ha tres trinitates myfUce enuncj ant primi, cr
imparticipabtlis Dei omnimodo ignotam caufam. Alia fccreta eius ynita terti
}jlia omnium uirtutum eminentiam, alia omnimodam rerum generatio/ hem. Hac de
Natura, fuper qua longe jilfifiima narrat, fed officia congruentia no fbris e
Uteris fumpftt Produs-Nam ut hoc nunciandi munus, myjleriorumcfc notio nem
amplcflitur, ratione docente, cr fummo Theologorum Dionyfio eadem tra/ Vente,
ftc rcjjcimus fibulofaq; iudtcamus, cfux dc pttmo genere Dcoru eloquitur :
HSt^oprif trxe^is suriy oi vohtci St oi 7rf ancos t (gtc 7rcct\f'ci &<ri
rrpwfus tet y/f cuvi</lis eu Suou ftgxyy 7i^oits<ne, Tzinooy ‘f tyuoo-
yu.ee y -n kmytvvHincy.Wiy sy k Tficcs ctinH7tyyH,(& curia 7rcwruy,Kf «7T
cu//Tfii 71 ime fari, Hj 7iu0c Jipoo/©- ruy K^uifa' f*y,iyMy yiv&y,t(gu •?
frrzvy facoy:Quemadmodu unitates funt mtcRcdu des Difpnmo.etiampatres funt
primoNanqi unitates diuina,paulatim emanate s9 Minium mundanaru rerum nudmudmcm
progenuerit. Efliguur trinitas iflafbnr, €7 caufa ornnium,cr ab ca,uita omnis,
c ? proce ffus fubfiflit,uidelicct Deoru me 4iorumqi nobis generum Deorum, cr
mortalium animalium. Hac i P rodo incon fidcratejic dicam impie dicuntur :
primum quod ipfe ftbi pucriltier contradicit, ut afta multis in locis tria reru
principia cx Theologia Platonis erigens, a quibus cor porca, CT incorporea
nafcantur,uidclicet fummo Bono,Mcnte,quib. fuperius cun •fias res gantas
referebat jnunc adeo deformat, lacerat prxdaturq; eorum imperiu ftiaiejlatemqi
lxdn,ut putet, <7 eo adducatur, ut credat poffc alios effe Deos,a qui ■bus
omma coclejha, cr terrejhria fint progcmta-Ncc uidet indigna Phdofoplna,ct febus,quas
cxtulit,uxonjlanaa,friuolas^ ineptias , et contra Natura leges impieta tem
SiDeusunus efl autor kommu,atq ; Dcorum,ut Plato, ut A riftoteles,ut ipfi fi/
tentur,ut Natura fateri cogit,qmd opus erat,Dijs his genitorib. aliorum Deorum,
WortaUu,qudm animahu { Cauft mali fiiit, quod Deos ijlas, ideas ilU Platonicas
primus credidit, per quas oimia nata prodierint in lucc,feparans ideas 'a Mente
di *una,quodnec Plato,nec boni Platonici feccrunt,cas(^ quali quendi
potentifiima/ itum Dcoru chorum^primosq; fontes ftatuens ■ Et tamc prifea Philo
fophia,ut tot fu perius exemplis efl probatu, Ideas Mente diurna dixerunt ipfam
maximam ideam, aa I» » ac for/ je» VIIC
ac fornum uniuerftlem.fbntemq; genitorem omnium rerum . Qtf Mitem liem i diuinu
(dpientia feparatas diurnum effe gentem contcndat,non ficus deltrct,atqux is
cui flumina,fbntcs,arbores,Dij prxdicantur,v quafi poeta idearum eji . prx/
terqurn igitur quod funt filfa,cr impiu,etium uero non naturalu,qux dicit , ra/
none f cnucntc.,ipfis item docentibus,unum duntaxutfmgularem fontem , c r uuto
rem effe hominumqi Deumq nulla I deurum interueniente patrocinio. Quk fi funt
Deus ipfcjunt duiinu h\ms,mcomprelKnfMis,mcffabiUs,inexhau{U fa pien tiu. Quare
ubijciun tur tunquum ficlcrata,etfacrdega, impia^fignentahxe Procli, quod nec
Plato diuinus,nec exteri Platonici ea tradiderint.Tum uero Phi/ lofophia
Dionyftj ub his Procli deliramentis muiolatanobis remaneat , quam cum
imitaretur,cr e Platonis libris non inuentam uiolenter deduceret,quibufcunq; ca
fus tuliffit, nugis adhxfit.Prxdara qtude dc fummo Deo Plato locutus eff,
itemto) deDijt,qui inter fupremum Deum , er homines intercedant : locutus autem
c fi, quod medij fmt,cr tntcmuncij,quafq; l egati,qubd preces, ce bencjhfla
humani ad Deu perfirant,adbomines diurna beneficia Sed quodfint pofifingulare
Deum, , ceu fontes aliorum Deorujmndanarumq j; rerum , multaq; alia prodigia
longis fermonibus a Proclo contexta,hocuero nufquam nec finfit,nec dixit
Plato.ltaefi bis annotatis reliquam nugarum fcricm,quam mihi curx non fiiit
euoluere,dignd fient, qui in libros Procli madaint. Quem enim habent in
ueritatelocum,qux addit, quod hoc genus Deorum vovroy , ab omnibus dmus ordinibus
unificefir paratur ,cr quod ante omnia qux inteBiguntur,fubfiftat, quia
impartictpabile jit . cr diurnum, intdligiMe. violenta funt fidibusfy fuis
tranfpoftta,Dei funt,non Ais gelorum, ftue Deorum. I Ua quidem ucra etiam d
Dionyfio tradita,qubdhocgenm 7Th*fCi ccimSit/Tous&vvsim voigovs Jhctxoar
i&s , Replet fupeme diubr nos,cr intcUigentcs ordincs-.uidelicet irradiat,
ut ait fimmui iUe theologus, Ange lorum primus ordo,fecundo,V tertio
ucrttatem,lucem,myjleria,communicatfa C r quafi initiat, vera quoque funt
cnVa,cr ciufdcm gcmtt,«ntor*$ Atyomp vortrovs diovs icfftroy
'<oK<p<uv{\J t<5// , G? s ny volvus van fi oX"V,@ Swwrip.QHod
efl,lure dicimus Deos fme Ange/ los intcUeflualcs fccretam efferre
omrnmorigmcm, cradmirabdemq; eiusexcd lentiam,cr unitatem-Hxc enim funt arcana
iUa my8eria,qux primo ab altiftmk iUis,Dcoq; proximis Angelis nofcuntur,dc
quibus tertio cr quarto capite, m ca lefii Hierarchia loquitur Dionyfms.Eauero
partimuera,partim fklfa.Qubdfunt reges omnium cum exteris Dijs mcoordmabiles: Etquodfummum
Bonum intfl tettuali luce afjlauit omnia:cr Deos
avt<f>nvi,decLtrjuit,patres omuu:Cr quod primum Deorum genus propter
propinquitatem, cr fmulitudmem, cum fummo Deo fubflantiam dat fecundis Dijs.Si
igitur adimas creationem rerifquam Dijs W: ficfupremisiniufl concefit,cxteraa
firme nera funt, CT exfintibusDionyfijfyii: oere ffuentiiij ..4 .• i . . J IX* «»*". i at : ** d”*3
Dt0cT1“U< J^1*'1roro“ or*JIt>S«“« « Dion fGo tkJucai Pr*. '
pRoJequiturpoft bos Proclus fecundum Deorum genus, quos appellat vt\ rrovs Hgu
roipovs , intelledosfiue mentales , <y inteUigentes, srfoi pyovrxi ral/
fvyut ?roH? oi TTfS-M ytigoi fal . r$\ Trofe &fct Ttes vernes cunees
tm^vH^uOee au vohjcu & vo^ou. JUttKO<ry.Ho^ to y kiy.r&y ySy
IfOHTSijy t? opixftKijT&oSlaftwcdas tivorm xgu votpM&w Tpixt/liKws
xzjvsho-ovtvu : Procedunt igitur ab 1nlcUcftis,intcUigibilcs,ac mentales Di/.
Itaq; fecundum omnes intellcfluales caiu fas geniti funt ordines intelle(li,cr
inteUigentes DeorumuntcUcdis Dijsin triplid proccjju ,non difcedcntibus ab
unifica fua cffcntia.inteUedi, e? inteUigentes Dii tripliciter fubfillunt-Hi
tres propofitiones dc hoc fecundo genere, apud Proclum- Declarans autem efuare
inteUedi cr inteUigentes dicantur,dicit:roivn.s /\rovs xvn*y,veovwoi A varo 7%
/*«-’ cevrevs b%S>y:Qtua intelligatcos qm antefe funt,mtelligentur autem ab
his qui fubfequuntur.Tim id ipfum 4 prin cipio commonjbans, e? pojl
DcosinteUcdos fucccdae inteUigentes dicens 'm duo genera diflributos.De his
ittquit,7X uve tsi voktcc (cJ veij>ct, oxxvevvTXvau T(U,k«tx t 0 Aoyioy,Tx A
voipx novoy.Alia quide funt i ntcUeda, et intelli gentia,quxcunq; uidelicct
inteUigentia inteUiguntur,utaU oraculis, alia inteUigen ttafolu. Hxc Procli
dogmata,quonid 4 uera T hcologia , quam in Dionyfio uide/
tat,na[ccbantur,fpeciem habent ueritatis:rurfum fordent jilfiutc, humanis com/
mentis volata. Ac quemadmoduhi Dij,partim inteUedi funt, quod ab inoriori/ bus
mteUiguntur-.partim inteUigentes, qued fupemos intelligunt: fic dogmata, cr
aiaa Procli,partim uerafunt,quia de fonte bono prodierunt,partimfilfa,quia ut
ra Philo fophia volentis infomnijs ejl contaminata. Verum igitur efl,pofl primam
^erarch,amfummm,exccllentifUmorum Angelorum, fequi fecundam, ctue rumeft,4
Diony/ioq; item traditum , quod primi dicuntur inteUedi folum, quod ab
inferioribus tanqud difcipulis,ipfi eorum magifki,dodoresq: afhiciuntur, con
Jiderantur.Vtitur enim cauoccDionyfius , quod infriares : yx^HuSxri, cupi j tmt
ab eis nofccre , fcq ; eis uti difcipulos offvrunt,a quibus arcana
myfleria,qtue Deo proxjmi,nofcunt,accipiant , eoq j Dionyfius utitur frequenter
nomine irrat dtationiSySJA xyn i^l,irraduri,i[luminart: C7" ueritas,ac
fapientia , qua traditur, V
^‘»fmoresmiuanvr,diaturtrradutto.Atq;adaUafuperhacreait, nSn* Ytfcucpw
oidioAoyoi </W<n vi, Mep^xs ySU> xgxvtcoy *<rdy
<AiXK0o-iaHr<Ji7r&s 7 ^yfm^^HKymy eyiKM iuAsn^.-mst/i 7m<ruy v^»Ast
igxs var’ cann Svtfyixf, isbius-ny tws lavito-as t^«M7n<9j:Hocenim clare
Theo[ogijignificJt,in/ feriores ordines ccclejbum fu bflx ntiaru 4 fupemis per
ordine feientias diuinas edo teri: ip fas autem omnibus fuperioresab ipfafumma
Diuinitate,ut fis cft,mitiado / Ii i nesir/ KVGVS T. EVSVB. LIK VTH.1 . tus
irradi Jti. Vides fonte Theobgix Proctr,unde loqui de diuinis ciriitubut ($M jn
pUtone,ut ego quidcfcntb,ordmcs hi non funt)animatus. Adducit Producta/ mn
ChaldMcuoraculum,Quxcunqi intelligunt,et inteUiguntur,medio in ordine rffe. Nam
mulu admiratione dtgi:a,maxtmeq; diuina apud Chaldxos iOosdepre/ bendas:Qnamfmt
autem concordes in coJ>ionyfws,cr Proclus,& quod jecit/ tus fit Proclus
Dionyfim,declarant,qux fmili modo de irradiatione loquitur Pro cius, dicens de
fapicntia,qud uult ejfe ordine Deoru.@ o<rartj> irixs aty
iK^iiAoiorSyVroof eunti -nes yvaio-fa u£\\cttcn{ &ts $toii,*K vyo
uyloyozfupwwos 3is yoti&ts wtxixosiwky^^t^oTnTOinPtK t Si^ff fcMj
xy.rsoiiitHi:EX quemadmodii illa dat omnibus fubftantia,fic ifta cognitiones
irradiat Dijs.tgiturauriga, quide nutritus inlelligibilibusunifice participat
perft/ ftionc aDijs radiantem. Sunt igitur hxc omnia uera,nota,nonfolu
no]bis,ftd etii Chaldxis,qui fi ubftantias hasappellant,ut fuperius
uifum,Korj*xycvs,mndidu flores, et propter fumma fanflitate
i^eJyfass,intaflos,intemer<ttos, ctinWn/ fgS,incorruptos,indemulcibiles- lUa
uero nec apud Chaldxos funt,nec ufqud inft eris literis. Naturx qttoq; et
difliseorufunt contraria,qubd q bene de doflrina,et initiatione, et
irradiatione dicuntur , qux d maioribus detur inferioribus , tam male de
generatione, et ortu, quod minores a maioribus nafcantur,ac fubfiftant,hoc ab
ipfomet Proclo additum eft.omnia enim d primo principio immediate proftfla,cr
creata etiam ipfi fatentur . Quare falfum eft medios d primis oriri ,
crfubfiftere. Reliqua doflrina,cum tota firme fabulo fa fit c T fiflitia, ut
qux non ex apertis te flimonijsfiL,fcd molentis aUcgorijscoUefla, quas
inexplicabiliter adamauit Pro/ cius, ut, fi meieret Socrates,aUegoricc meierit,
non eft nec excutienda , nec admi/ randa. Illud item confiderare
opcrxpretium,ut fetas Produm.hxcabaliofonteac cepta quibufdam uankfuts
infomnijs cobrajfe, in hoc ordine DeoruminteUeflo rUm,cr intelligentium dicit
ejfe hanc trimtatem,rLu ix.Qew-ny.x.biiyTbh <rv pxy'jiyoy,rlw
kmuntiatricem,coUigentem,cuflodientem. tixe nomina fi uideris Dionyfm,uidebis
ab eo prius inuenta,cr famata- Additq; Pro/ cius : <Atc7if kyiycfa trujjxy
uyi s 7joiccj,« </£ rujJvJiKM <nP tiAhSv; , k rsAi<rigpy'oS:Vt alta
trinitas jit colligens, alia continens multitudinis ,alu perficiens totum hoc
genus . Et hxc trinitas, nomina 'quefumpta fun t ex D iony/ faoyCuius peculiare
nomen eft vt&orfog Ujieqtie d Platone, neque Orpheo, nee «Ilo fere ex
Platonicis ufurpato . Illud quoque Dionyfij eft , quod Proclus ait de D
ijs,ftue Angelts,qui dicuntur TiAurusfythSK vy nA tasuiSx /jSUu cunor* TVSjVwa
r>i?TtAto-e»p^«iS bibis, y.vvicibx</^7tebPioKAHgx kj ierjx.* fan
<pitry.XTX vtsso -ms crtwiKnKoiSQtu funt,Ergo, ait, perficimur afeen/ dentes
fub perficientibus D ijs, initiamur autem uiftoncs perft flas CJ flabiles , fub
contentuuf-Hxc inquam Dionyfij funt omiafnm res modo fed etiam nonuna. d
ludquotfc . < btiefuoQ Dionyfij efi,quod ait,&s L u <Pm tyu i/accs ol
'riiy a)M y ccyx^wy i* ycixons ’t\\vncfx<u nat7vesH<mxy,iAoyois,K}Ax
ipyois (fonitriu/nt^ Ad quam tclcum e r nos omnium bonoru principes T eletarehx
deducunt , non UcrbiSyfed rebus illuminantes, tioc totum Dionyfij cfi, cuius
[emo plurimus efi, quod ab Angelis irradiatur, lOufhratur, perficitur animis ■
Nomen quoqj TelcUr/ cbes ipfius cfi,quo primum,ipfum initiationis principem
ChriBum,cxinde Ange/ l os appellat . Totaq j res de illuminatione ffnritualt,qux
etiam initiatio abeo uoca/ lur, Dionyfij cjl-Neq; Proclus de bis loqui quicquam
potuiffet, mfi libros eius It/ ffjfetyfed di famulato prxeeptore uero,ex
Platone miris artificijs, ordines hos An gelorum deducit, quo fit ut eius
doftrtna fu plena cortfufmis , mirificarumq ; fi/ bularum,quas pro ucrts
traditionibus ,ut uentad.O' his qua erant alterius,gcrmx num nitorem
detraheret, fuppofuijfet. Adcoq; i» hoc cfi impudens , ut meras de/
liberationcs,arbitrLt,ac decreta,de Dijs,eorumq ; uita,genere,monbus, differen/
tijs flatum non crubefcat,quaft qui femper eorum fuiffet i [ceretis, V 4
cubicu/ 1 is,cum cis omne xuum exegeru,ut non exteriores afiiones modo,cr quas
in om ni mundo gerant proumcias uiderit,[cd cogitationes etiam, arcanaq;
pefloris ab/ dita penetrauerit. Qux breuiter ego admomuffe contentus , nec
arbitrans ad fm/ g ula quxqt operxpretium infiUere, feleilis bonis, v oftcnfo ,
eos fuper Angelis, ordimbusq ; eorum conucnircnobifcum . Nam congruente Proclo
fici! e exteros af[cnfuros,docct confccutio,affcnfusq ; ejl Domafcuts, CT
Hermus-ucnio ad ter/ tum Hicrarchiam. Dc tertia Hietare hia , uti ordine Deorum, ex Proclo, & quod io eo
fecuius cfi A' reopagiiam. II I. *jAnc
Proclus, ut k principio dixi,uocat rotpcvs y.Qvoy, IntcUigentes tantum, “ quia
cum 'mtclligant,affiiciant(^ [uperiores,k quibus, ut ait Dionyfius, ucrita/
tem,ac [apientiam irradientur,ipfi 'm ultimo ordine, nullos alios illuminantes,
di/ flifunt IntcUigentes tantum. De his Proclus in hunc modum dijfiutatijo
</h* V*-/ 7Krr$7a,’7pirrlw xJiduj JUrcxotry-Ha-ip Si&y, riuu roipxp
icnnscAmat-’ /lzW ou/tns , (rvinzigcuMcnry </£ vtrj $Axs npooc/ltrs rxSy 9
aoy xgii uursfteprsGey « j ctfylw ty ttvKAoy twt 7uy 7tfa>TBpy&\J ty
7rcev7tftucy J^ianco-yoiy cc^n/i&ry.Pofl hxc, ait, ter tium,aliu
cxercitu,ucl Ordinem Deorum, qui uocatur intclligibilis, confideremus ,
continuit quidem ei qui ante fe cfl^tbfoluente autem omnes proccffus diuinorum,
et rcflcflcnte ad prindpiu,eirculumq; unum omnium ordini , qui prim opifices
funt,abfoluentc.Hxc Proclus.Tcrtius igitur ordo D corii , cfi continuus
fecundo, deinde in eo abfoluetur omnes diuini ordincs,et quafifhfto c'trculo,ad
caput refle tlutur. Hxc uera funt,et k Dionyfto priorefdita, qittbufda aut
aiicfHs, et uariata ■ uerboru fnic,k Proclo difiimulata,Sed uniuerfalefcclus
Procli,Dionyfuts ignur: totfrcpHyiy qs UwQueyiifccy (PifaioryoS o 7 kj
«jytAixaf crvyn/.^y - Ii 4 iutt
intdligibilet Di/. Hoc iam dixi fieri non poffejummo Deo, eundarum reru primo,
ac uniuerftlt fonte.Sed maiora ineptin,ne dicam impietates adiccit,quat quomodo
uel animus fuus fomniare,uel cuiquam probabiles fore credere potuc/ rit,(atis
admirari non poflum: Vmtates,aut umtiones,inquit,accipiunt ab unitate , qua ejl
ante inteUigbiUa:Tcet (Ai ovxtxs cor 0 t 5// vohtccp,txs (At foxs tks 7rcerrt
Aus <& ovrtKTtnoK @.ytrvmxxsT£i/ fkicop ebro -? vorr& m ftoy. litu
Jit ratfxp iJIiotvtx nxf txvriy Ax^oimcSubflantias aut ab in teUedis- At uitxs
uniucrfales er cotentiuas er generatiuas diuinoru ab intcUcdis CT mtcHigcmbut.
Veru intelligibile proprietatem 4 [eipfis.Qne fft hic dtflnbu tio,acquaJi
dilapidatio,aut uerius fabrica,ut tanqua ad edificiu palatij,ficut alius
calcem, alius lapides,alius ligna cofcrt,fic ad compofitionem illorum Deorum,
Deus unitatem, prima Hier archia fubjlantiam,uitam autem apportet fecundafcur
qui dedit unitatem, non etiam dedit ui amt Nohm igitur qutbufdam Dijs, ueris,ac
naturalibus expulfu,ccelum ac mundum complere , nouamq 5 quafi eorum Rem/
publicJfn confcribere fatagit.Sed ego cupidior bonorum,ac ucrorum, quam malo
rum fifloruq ; ef[e narrator, produfhs que bona,nojlrxq;Thcologixconfbrmiaui
derentur, cetera ipfi Proclo defice fuarum fibularum haufla relinquam .
QuidHtrraui ittm.qutmadmodum Si Proclur.fecutui cft Dionjrfiuminde- Juundu
Hitrircliijt corleftibui: 3i quid non ucri addiderit. » 0NISIVM quoque cr
Proclum fecutus ejl Hernias, ea nomina Deoru, res afftrcns,que clare
funtapuddiuinum, (upremumq; omnium Theolo/ gorum. Viitur etiam irradiationibus
1 11« D ionyfiacis, quibus minores ab altiori/ bus,Dco<p propioribus Angelis
afflantur -E quibus ad aliafupcr Phedrum piato nis ait, Tee. ytf vntfrtfx 10'n
kos Aorip oss,xAi$tiets epd>s't?Actii7r<{:Supe/- ' riora,inquit,lumen
ueritatis inferioribus irradiant. Hoc quam fit Dionyfij,uiderc t eft,in omni
prope opere de calefit H ierorchia , uifumq; abunde fuperiusProfe/ quens autem
Hernias, resq; acceptata Dionyfto , nominibus fuarum fabellarum appellans,
iddit: voturo* y- ty t oivvy rwxpx txvtx,to ty,Tlu/ urpanlwx^ f(*y Topepxii
T«,mtp tri vsigx j my voteriy Qtwy ,af>%H <At uiy rotgiy tfugMfiiyi/.Que
funt,Qtiatuor,ait,hec confideremus, Vmtate,primumq; prin cipm,Phaneta,qui eft
terminus, finifque inteOcdoru Dcoru,principium aut ab in/ telligentibus
feparatim-Reuocando igitur eunda in fuum locum , er noftra a fi/ bulis eorum
fegregando,dicatur uerifiimum effe,quod deprimo principio,qu* concorditer ab
iUis,prifcaque omni Philo fophia uocatur Vnitat,affeuerat. Quod autem ait
Phanetafinem,abfolutionemq; Deorum intcUedorum , principium, in/
teUigentiam,fentitq; DcosinteHedos,ut fepenumero docui, primos Hos cclfifti/
Mofquc Angelos , quos inferiores afficiunt, intuc nturquc uelut dodores fuos 1
i S intelli •U . £m Jr I oue,quod nouifiime p radicat de principio unuterfak.
Efl enim hoc prin/ eipiumipfe lupttrr..Et cfuod jit de hoc principio, a quo
tota curia calefis , om/ nescji ordines Deorum, larga luce Duuniutis
complcantur,lux autem ueritas efl, dmutio,crfapientu.Acccptumq;
exubcmnuilLt,qux loquendi de rebus hir px audacum dedit
Platonicis,TbcologiaDionypf,qu£ ad alia hoc habet: <tuhkj net miyvy
ittip,Sts i 7rpJlrJ}v7teTh ruy , y; &y <Putuo<r/ tuurit Ka'} T5!
TSM7tcj>xiK*s ifoxy.4tMhpxpx?iJ$tS!t Isi sT vn eurrhu tepor ot;
KfVQJ.it7ifce, kj epeu/eonpcc $1 6ix fyixs Qb-nJlo* out,H&Qcu£ii? yy
tytoTtfyjf, 7%\tcvsfyatpyKfV<Hplrn^x /\,uSvoh 907 \£X,kj
'txfo&iJK7rA't)7iKH<3 y/ct)7roeto, (pccvtangXt/iuSTtftayocAo* T4» S?
7rptoTitJ>xyu,(& oAiKOirlfX.QU£funt,Collrgimus igitur , cr concluji/
thus, quod nobihjlimutjupernusj ; mentium,qu£ drcunflant Det m,ordo, 4 Te/
ktxrchica,id efl,initiatrice,trradiationr,facris modis rcfla,quod in eum immcdu
te intendst,occuldore , cr clariore illuminatione 4 fummo Deo manante purga/
bsr,iUum:na!ur C7 perficitur. Occultiore quidem, ut inteBedUore,nntgiscp
fimpli/ ci,crunijico. clariore autem,ut qu£ primadator, primoq; apparet
criminer fa/ liorc.H/c ille,omniq; opere differitor de lumine ueriutis, 4 fonte
diutno in fupe/ riorem inferiorem^ mu idiimanante ■ Inde dmini operis
principium aufricatut,' dixit 7txtx Hr*Tpa»c tvifiv <pttro<pxyuxs
wfooi/los «f ipis icyxOoM tus <poiT£xx.Ornnis,ait,luminis c r claritatis a
Patre fcatentis in nos, beneficia ma natio.Qu ire hinc accepere minores Platonici,quoru
certe nemo erit, qui non mi/ retor (.ut loquar grauiflime)prauitatem,eam
religionem infenfam eos habuij[e,cu itis myflcrijs fuam Phtbfophia nobilitare
jluduerunt,fme quibus fibularum mep t tias colorare nequiuiffcnt. Nam
nobtltfima materia, diuinisq; nominibus , 'otoq f fermonis ordine i Dionyfio
fufeepta , fibularum fordes , ut feflionem Saturni ac
Cccli,expu!fionedilacerationemq; Dtonyfij,c£teraq; id genus afjixerwtt,0' tan
quam nobili ueflem centonibus a[futis,dehoneflxrunt-Sed boni efl,nec bona
fjoer/ liere,necnon acn iudicio ueriutem a mendacio perpurgare. De ati)«
generibuj 3c lumtmhai D forum auuJ .JtOf Uim.r jcDionf Go.& quij iri ttts A
(Tea , * «i ii i utro. QjVnt irew apud Proclum, etiam 4 Dionyfio defumpta alia
genera Deorum, (tue &Angrlorum,quorum unum uocatur «caroA t/roi, abfoluti,
exempti imundanu gubernaculis ,et quaft femper ccelcflcs,'alij his oppof u,\yu
o<rp io i, muiuLmi-Je quibus Pr ocius: Aonvoy Slioliyuoriun nroJyTOip
Ovo^liyovieu rceSfcA/ bxp^{sT7& m/tuj, Jlio xgii yiifvtnoJfori TgeT 7rourn
pipiySb/os TOVS xsnAvrnt, & roisuPirt ifliXKOrpsirtfxfHiPt . Deinceps ,
inquit, muidani,omnium qui ante fe [unt irradiationes accipiunt. Quocirca
dominan/ turuniuerfo, imitantes exemptos, cr f]>cciebus infirmant res h.u
noftras . Sic ille . In quibus, ut moris ejl,funt jilfa ey ucra . Quod enim de
adinmiBrationc generis humani dixerat Diwyfm , quod Angeli mundani rebus
humanis pre/ . *•» fltditisfclicitet inferiores mentes. Cur autem non aliunde ,
quam ex fe ipfo beatus 'fitDeu(,caufa dicebatur,quod non habeat maiorem ex
cuius contemplatione, er notione fiat beatus. Qua ratio efficiebat, ut quoniam
minoribus mentibus unus esui nenti fimus ante jiat Deus , hunc unum ncceffario
reftedent demerfe in pelagus infinitarum uoluptatum.Hoc Plato prior dixerat,
fecutus eft Arifioteles, caterteft Pl atonici, Dionyfuts autem noHeromni opere
fuper hac Angeloru felicitate dijfc jm.Hec igitur omnia psrtm Proclus de efca
horum Deorum loquens fecutus eft, partim adicat exfuo pedore, perpendenda nobis
an uera ftnt.Secus autem quam deceat,mea quidem feitientia,Platonem
interpretatur, qui cum prata in calo ad exprimendam calcHcm felicitate
jlatucret, ni aliud inhaere quam beatitudinen Deoru,qui femper funtbeati
reficiens, per commentitias allegorias d Proclo coit taminantur,eam effe uim
feracem omnis uitafvrmarumck omniu.Effe porro Deo rumefeam unitionem quondam
intelledualem, A mbrojumq; & N edar, notio/ Bem,et^prouidentum effe
inferiorum, trretj^u £? 7^ dcuBpoaricty, sipiop ope/ *PHV it!/oU Obstato jit
vtxvapyypcty: Quandoduide Ambroftam robuftum pabulum effe ferunt,humtdum N
edar. H ane ob caufam,folutam perq; omnia ten dentem prouidentiam Ncdar
effe,roburautem,firmamq} aftiftcntiam,mfuperio/ ribus cjfc
Ambrofiam.Concludmsq; Proclus, vtxT« p ovy G? itv&poo-ia, tft&ft
7*A^T5fTt?,M Stoi.Ncdar igitur cr Ambrofta Deorum perfediones, quatenus
■Dif-Hec de efca,db eorum, optnor,qui melius hac ante eum norantfententijs,alic
U*,cum nec Plato, nec Arifioteles, Dionyfwsq; ac poeta aliam Deorum Ambro/
fwn,ac Ne dor celebraucrint, quam ineffabiles eorum ueluptates, quod iuuenet
femper procul ab omni clade, <y uexatione,futuri femper talcs,quod afiftant
uul tui diuino,in quo contemplando, ineflimabies uoluptates nullis nifi
hk,quifrmn tur cognita.Eft quidem, &• effe putandum eft beadtudms partem
eorumjucis il/ ~iam myileriorumcj; mutuam communicationem, qua minores a
maioribus irradi/ 4ntur,dum tam fublimc,diumwnq inter eos tranjigitur munus,
fed perfida bea/ titudo eft intuitus glorioftfiim* Diuinitatu,largos maiedatis
fu a, quemadmodum Sol in mundo frnpbdi,in regione fupema radios effundentis ,
implentis $ cirem A flantes beatitudinc. Circunftant anima,dextra,lauaq; frequentes:
Nec uidijfefemd fatis cft,iuuatufq; morari Hocnedar Deorum, cr Ambrofta, quod
Raphael confcffus eft. Ea denisft extbi Lnda,quoniam Natur* contraria tendunt,
qua de DI fs omnibus »n uniuerfum eft locutus. AliumeffeDeum ftmpliciter,alium
per unitionem, alium per participa/ horum, altum
pcr<rvvcttpHyyconnexionc,aimm per fmilitudmem.Et quod unuf/ qiufq; iwy
vuripvo-ie»y,fupcrfubdantiabm,7r paritos St os,ftt primo, principa litcrq;
Deus. Quilibet ex intelligcntibus per unitionem, Damones diurni pereo/
pubtionmxMmMbSfAnim^bo^umpcrfimilitudmem. Quoniam igitur unus . LTl. Vni7 tjl
duntaxat fuperfubflantialis,cr principaliter Deuf, calefies autem omti &
terrefhres Dij funt per fmititudmm,rcdundat unitio V copulationem po cti/ as
fabula connumerabitur. s v *. BxTheotogi*DaroaCHJ4eDiJipflii«AngtMt,ac
«mofupttfuMaiitutiDfo, Arq*o4 * •it cium iniiafu* cfl PmnyGmn. Cap. XVIII
'—Amafdus quoque fmtise^catnis Platonicis in deferibendis mentibus cadef
'Ujhtuj Dionyfmm er ipfe insitius , qui prxbuit Platonicis loquendi de choris
cedeftibus rxemplm .Ex fontibus igitur cius , non modo rebus , fed nudis etiam
'Jimplicibusq; uocibtts ufurpatis , htc feribit : u<rxvra>s tfi Qxivrts
tepx^t -ries 7tv?Axs w (/loKg&s famKccsb# r« • '1 ... otrr «. 7Jc fi
</lam7kcc xiy&yfo-n. kj tss 9wj yrws (asoriSir^ m?ks: ,0 1 ts&
icty-BAiyz %iAom 7rcurnsqj.\o<roq>ot, tree /aX) ny vcrtfsaioy ,StO{/
Atyovfi<;,TOS j a^a£ V<nmJl{s «2 tous &* -r wos ‘MirpfyvS- kj w 7*
Toy^tfveicoyTiftM&oswx^toy , VKcurrtvJs.uyvs :vrvsit<rta>i/>ccHiac
Tuy 'iXAstymoyStMiuy ce* ntf y-cvv tkv , ngu. 'reus ioicuc 'VfJtiJloyJtvtoy
SiKy:Simtlticr item dicat quift>iam,cr multas,qux uideutur effe, tuus
irradiationes effc uitalcs,ab una uita fubpflentcs , promanantes m omnia ui/ nentia-
Multasq} item miriones fecundum radiationem ab una fubjlantia , proce/ dentes
in omnia q u£ funt ■ QjuJ multisi quando et Deos multos hi omnes ) vrc qui ;
ante Iamblichum floruerunt Philofopbi ficlktuunt,unum quidem fupcrfubflantia
lem Deum dicentes, altos fubjhtntialcs ejfe,radiationibus ab uno deiflca'.os:cr
effc 'fupcrfubjlanUdlium unitatum mulutudmem.non per fc perfidarum
fubfifientid/ 'rimjfcd radiantium ab uno Deo,v fubdantijs manantium Deorm-Htc
4.D4/ rmafcio di£la eo indicio perpendenda funt,quo multa Phdofophorum dogmata
ese v lestibus literis non irradiata, digna fuerunt,qua paulum lucis deciperent
. Princi/ pio uerum efl,cr exempli uice feruiens ad agnofeendum rerum
prxcipueq; arti/ morum creatione, lucis manantis, ac radiantis cXemplumific
omnibus rebus, om/ niqjuita animis natis, er profedis a Deo ,
quemadniodumradqfundwitur i lu / tt-Eoq; Philo uocat animos hrctvyiriunot,
radiationes . Radiationes inquam uitalcsab una maxima lucidaq ; uua profidus.
Sed quod hac quafi radioru , Deo/ rum multitudo perenniter lucens
fluat4Deo,nunquamradijs i Solefuononma/ - nantibus (quod cius,atiorumqs
Platonicorum uidetur dogma) mukisdecaufis ue/ ■ rum effc non patefl. Effrt
prhntm Deorum ac fumnu fmgularisq; Deifempitat/ jia coniundio,femper Sole fuat
fundente luces.Effent atemi Dij mmores,ficut ma xmM*tmui'Subftantum fmm
Duuntiatif faum ntwM ipf fium ip/ faDei /» •? i*r
fkDeifut^tiafbrent:ficq;nonunusfolus atcmus,folus uem fubhantiahscf '
Deus,fedin tot partes fdjfa Diuinitas,quot d Deo manarent luces. Quocirca net'
tycferi etiam potefl quod Iamblichum ,multosq; ante eum Philofophos opinas;
turfenfi([r,effe multos icrtcu fas, fubBantulcs Deos, radijs diuiws dcificatos,
«h ejl,quorum Diurnius radiet cum primo ac fmgulari Deo . Nam ts qui ejl
fuper/' jubjhntiaUs Deus,ueram folus obtinet [ubflantiam Dium itatis.
Reliquorum fimis Us fubjiantia citume, non fubjiantia diurna : quemadmodum
[olus habet fubfianA tum humanitatis , quicunfy ejl fubflantialucr homo : qui
autem non ejl nalurali/i Arr,fi<I>^iuli>rr$ bomo,nunquam fubjlantum
humanitatis pofidebit . Ejl au/> tem fubjiantia natura cutusq;.Quarccuicunq;
fubjiantia Diuimratisadcffet,uer x fupratiaqi diuinilts etiam ade ffet. Vt
igitur Philo mentis humana creatione, pul / chro declaraturus exemplo ,rant
uocauit basetvyao-pa. ,radtum , fanttUtm i Deo, frit fu autem non
aiernamfcintHanonem , fplendorcmq; perenniter luccn/ temJeJ femcl quidda
jflendoris ex sterna luce dtuina demiffumfa fi Damafcium fenftffeputemus, fanum
erit dogma, et Deorit quos ait radiationibus d Deo ceno/ tffc»/xtv85,Jrrn Deos,
quos etia Dionyjius tejlatur in Theologia Deosuocari,di/ ternus creatione futjfe
, cum duunitus d potcjlatc proli fica fua Deus fflendorei quofdam uitales,qut
Dij nempe mentes angelica juerunt,deimfit,non ex fua Diut ■ mtatc,fcd facunda
potcjlatc luces Has fuifmles accendens , quemadmodum ex dmfitmts potejlatis fua
thefauris lucem corpoream,qua nufquam prius effet, in/ fUmmauit- Ob feruandtl
igitur Dionyftum non uftm effe nomine creberrimo tpji, CT Platonicis
fcM.aeu*^.is fuper eoru d Deo radiante fub)Unda,fcd fuper fapien/
tu,doflmi4,fcicntia,myflertjs, qua tanquam lumen d Deo fupremo Angelis fuit, in
fundatur. De quo in calefit Hierarcbia,lnfcriortm,inquit, fubHantiamn ordi/
nes,t%nca,faptcntis,intcllciluaUiJutina uertuus, funt paructpcs, infertus , c
rai, ipfas priores rejftacntcs.tpfa enim prius Deum cognofcentes,cr diuinam uirtu
/ tem excellenter cupientes,euam priores merentur,quoad eis fas ejl , diuinam
pote, flatem amdan.Tum eas,qua pojl fe funtJubHantia* omni potrjlate
inflammant» dantes eis copiofefflendorem,qut in eas de fcendu. Similiter et ha
mftrionbus,per ordine qualibet prima fubfcquenti.T ranfitq; in omnes,ex
proportione, er ferae* fPiotcfonirrcsSuis (finit, Dtjfenfatio per omnes
comeantis dtutmlununis . Ejl igitur omnibus illuminatis prnaptu iUununandt,Dcus
quidem natura,et uere, propneq; ut luminis fubjiantia,^ ipfuts cjfe,ac uu lendi
autor, ueru & omnibus tnentalibus,ex proportione
\.vsi<fcts¥VTcu,apparet,luccfcit,propria illuminatio/ nem prabens
proxirms,ac dtgnifitmts-Hac ad uerbu Dionyftus , in quibus appa/ jr t,qndm non
fyncere Platoniei,qucmadmodum multa, jic nec dogma de illunii/ natione er
irradiatione intellexerunt. Efl igitur illuminatio NcdirHud, er Aro/ krofta
dtutna^cogmtio, ftpientia , quam fupremam animorum uoluptatem fenjh ArtfloicUs.
Hac itiftpiptfd fupremo Deo, qui primus dat fapientiafua lucem, t ■ , hranpt
$«*> AfvgvsT. PWW tntnfit per omus orduics diurnos ex proportione , V ordine
, prw* primit, rtifl poftremtf. Hac illa 8iugix e[ca Deorum meffubdh uolupUUi ,
fpedaculm m/, plens Mimos uberrimi lxtida,iurc lux uppelUt^ut qua non fit mji
cogfiitio,conA tempUdo diurnorum myftrriorumQjjirf tj uoi Iamblichus
dicit,rcfntur<U etiam i D amajeio , luce varsfaotoy Qtoy tovS «w’ tkoTft
vos.Quod rjl, Vnum ejfe fuperfubfttntule m Daim,cxtcros radios ex Diuinitati
eius. Errdbit,quicunty non rede interpretatus facrit , ut radius Dei fit
Angelus , quemadmodum ejl mens humana- Creata fcihcet 4 Deo, cr unquam
luxaccenfi creando, vnus cft enim Deus [uperfubftantiaUs , de cum proltficd
potejUte cm t At manarunt. I ' 1 ’§ r T!
* DE DAEMONIBVS» .? Pdfds Daemonum naturam (nnofuiffe. Profanat titms (Imitia
faerfs <Je D»» mo rubos perhibere. Nomen Daemonum , Graecum ,
Hebraicun»(|tcAe poflfc* BJfc faoc nomen commune bonorum,ac maiorum* C^p. XIX.
_ _V«c erit fermo de Dxmonibur.propofttiify ex prifea Philofophia , cui natui
eorum non fuit incognita, fententijs, in [aerarium ueriutis bona reuo eabuntur,
fabulis, cr [eculorii diuturnitate e [cdibus fuis tranjpofsta . Omnia qui/ dem
p ropemoium apud exteros, fuper natttra,c4*, genere Dxmonum deprehe» duntur,atq
; in Theologia uera,f\ ueritatis origine reperta , cr quoniam inter ueri
tatem,ac fUfitatem [xpe magnum ejl commercii, prudenti ab inuicem wdicio fc/
parentur. Vt autem prxpotcnsDiuinitas,Diuimtatis(p myBerium, creatio mundi±
principium generis humani, immortalitas animoru cognita fuit cunilis, cr prx/
dicata, ftc quMda faiffefemper de Dx monibus [ciendam apparet , quam noftre
Utera poRea melius explicuerunt. Ac primum nomcnipjum ucRigandum , cr i* quos
pertincat,apud Philojophos, ac Theologos dirimendum , ut locis cunqs datis
}ueritas e\uce[cat-Tres [unt huiujce appellationis rationes, dux Qrxcx, una
Hebraica-Plato primus autorfuitin Cratylo,quo tamen libro, cum de rediffialti/
ma,atqi ab animo longinqua quxreret, dubius ubiq ; , er incertus uehut^ palpi f
tans ingreditur, cenfet Dxmonas ex fentenlia Hefiodi uocatos, quaft tPxH/aweqj
prudentes, faentes, in uetufla lingua Grxcorum eo nomine nuncupatos . Atq;dk
ejfe non modo H efwdi,fed midtoru aliorum e poetis [en tendam, utros probos mi
gnk honoribus affidos pojl mortem,Demones,iuxta hoc prudentia, fapientufc
romenjicri.Eiq; fententix fe qiioq;hbentera([cntm,utopmut qui[que,fme uv
$tens,[eu defunftus fit,rede quimuoccUirDxmon .itoc de eorum nomine fenft
Plato, qh* autem de re dicb,paulb pofl difquirentur.Cxten Grxci,prxcipucEu/
febius , Dxmonas putat didos ab eo ,quod efl feuiuuvu , exterreo , patefacio, MndtOjuera nifatbrcjlse pectum. $1% fe enim
fum arbitratus quemadmodum magna nominum uis ex Hebraica lingua fiuxijfct ad
Gracos, quoniam nati funt Graci a uctuflijlimis cognatis eorum , qui Hebr aorum
, Aegyptiorumq; gentem progenuiffent : fic hoc nomen antiquum duetufla Hebraica
lingua:quauidctur [omnia ffanCratylo Plato,affaens quan/ dam barbaram luiguam
dcdijfc caterts linguis nomina , ad eos ueiu jje . He braice Schadai dicitur
Deus er Damon. Scrtbiturq; in ea lingua, qua folas confonantcs t raro uocalcs
fcnbu,pnor btera ftiin conmnda cum daleth. Videntur itaq; Grat d illi
uctujliorcs raeda priore Utera , aut iunfla cumfcquenti uocaffe Daimo r nes,
qui dicuntur H ebr aicc Sdaim , ut fi reijcias priorem confonantem , fiat Dat,
in numero multo Daim. Quod ne cuiquam mirum uideatur , norit pleraque nor mina
Hebraica , i n lingua Graea , ueldetraflis fyllabis uel audis inumiri : He/
braice dicitur Rapba, meden , Graci addiderunt unam fyllabam Therapha . He/ braice dicitur
Banum,inteUigcre, Graci unam fyllabam detraxere ucvy, Nim. Hebr aicc ejl
Ba,ambulare,Graci, cr Latini addidere : Latini unam , Graci duae fyllabas:illi
v ado,hi Badiffo. itaque nunime mirum,cwm fm talia complura ex em pld,ab
Hebraico Sdaim,fiidum Gracum D aimon: namdiphthongosuctercs La/ puer Graci
proferebant . Cognita igitur etymologia nominis Hebraici, unde Gracum
deftuxit,twm de natura Damonum melius differemut. Eft Hebraice no/ men
Sdai,Ddomnipotentis,fvrtis. in numero multo Sdaim, femper Damoncs ma ios
defig/tat .Dicitur autem nomen 4 uerbo Hebraico, Sadad,eucrtere,ua]Urc,in/ de
nomen firtts,er omnipotentis. V t igitur in cateris diuinis nominibus Hcbrai/
cis,Gracis,erLatinis,commumcatiofuitcum homaubus,fuperioribufq; fubjlan
tijsCEtenmElahim, quod Deinomeneft, etiam Angelis er iuHis hominibus ejl
attributum. Erant item Dij gentum,hoc nomine diduGraci autem non i&um
modb,uerum finaliorem, unicimq; Deum , frd multos alios appellarunt , item er
Latini)fic uidetur nominis diuintSdai,fitda Damonibus,ffmtibiisq; ma/ lif
communicatio. Nifi malis opinari uccatos Sadaim,quaft euerfores , deftrufla/
tcs-.fcdyUt dixi, id etiam eft in facris literis nomen omnipotentis Dei .
Videtur igi/ pr. r<dius,arbitrari id nomen datum eis ex communicatione, et
fmrilitudine quod fmt poteftatesfupcriores, Angelis fimiles-Proinde funde
nomcnobdnuermt.\dui quidc mirabere in facris literis,quod promifeua funt nomina
bonis et malis pote/ flatibus . Qjfippe cum fit unus Rex omnipotens mundi , hos
tamen ditius Paulus etiam uocaim pircfccS,mundanos principes. Ergo ueiiftimu
eft, er ai intdhgendu quicquid de D amonibtis a Philofophis diffiutatur,maxime
oppertu/ nu,quod Philo ludaus admonuit in libro de Hundo,bis uerbis : a
ninus,in quit, er Domonas,er Angelos nomine quidc difjvrremam autem eandem effe
rem, tdfi perfuadens,molcfhfiimd fupcrUidoms f orcinam abijeies • Vt enim bonos
Da/ monas er malos plexit^ dicunt, fimiUter animas: fic et A ngelos, alios
quidc, qui fit Hr* praiiccrentf legatos quofdrn hominum ad Dci/m^icros^er
incomptos r» Kk ftodet 4*1 f!4 . VifT. flodes propter praclaram func,er
inculpatam adminifbranonem:contra atios Mf puros er indignos, qui
pradiccrent,ipfe arbitratus, haudquaquam errabis . Hae Pbilo.E|^;,M[
dixi,optmu, ncceffanacfcin omnibus Phtlofophorum libris admo/ nitio- Monet autem
tum eandem effc naturam antmarum,Damonu, Angelorum, 'V fape alterum effc pro
ahero,tum hac omnia,bona effe, C7 mala , bonas ani / mas c 7 malas, bonos
Damones,er malos, bonos Angelos, ct malos. His cogmtit. fieri, ut gratufiimn
fuperftitionis onus non feras anhno.Neq; enim decipiais,itn pir^j
pcccabis,Domonas mdos,arbitratus bonos,quod peccauit Plato, mterduep Porp
forius,nudtt% ahf Platomcorum.Rurfmn non errabn,audiens apud Philo/
fopkosDomonas cuflodes generis humant , interpretaberis eos AngelosillH bonos.Stc
nofces prediflionem rerum futurarumjegationemcp, Dei ad homtnet, bonorum effe
Damonuibonos autem Damonas,intrUtges Angelos. Quoniam igi tur hac omnia funt m
librii Phdofophorum,obferuanda funt dlligenter,ne alteri, pro alteris
accipiantur- Exmpla quibus monllratur hoc nowtn.diuinam polentam, mimcrtp
dsGgnarc , St ofn>- pari pro Deo>Dijin.aPocus,& Philofophu. Demum
quod malorum pou flatum Gipropriai* ■omni ElT. cp apuJros bonos & malos
Dxmoncs. Cip. XX. - D mtcUtgcndum igitur ea , <\ut d noftrts , er a
Phdofophis , de Damonibaf, **pofl nominis etymologiam,quam Hebraicam illam
ueriorem credimus , a quit totius rei fermo dependet, oportet ex iUo pracepto
Philoni* noffe,uarium ac nud tiplex effe Damonis nomen apud Poetas et
Phdofopbos,ftcut ipfum Hebraicum •Sadai eji ommpotenus,cr fortis Dct,Damontu
item malorum . Etenim Orphem tum de Jingulari De o,quem louem
nuncupatJioqucretur,ut utdimus,dixk : -> E(/ Kfalr@',(is (/leufiup
■flurn,(iiyctt acj>y^ fcncu/TKp. lmperium,Damon<fi unus,mundiq; ingensRex.
Homerus item promfcue pro eodem nemine Dei ac Damonis abutitur, ijdemtk funt
apud eum Dij,ac Damones,quodetapud prifeos omnes plurimum inoleuif/ fe uideutr
■ E quibus e f,quod tum diuinam,uniuerfalcm, cuius nutu cunfla guberf nantur,
folitus efi,ut Orpheus,appeHare Damona,ueluti cum Vlyffcs fludibus op preffus,
tempeftatumcp procellis iatlatus, et naufragus timebat,ne Damon Wfrt trret
aliquem immanem cetum: Hi7iitotii&KH7&ufroviVHiity(tJ'cuiiiaiv , ^ Zf
xAoi, Qtom mTAcc rnptTia *Ai/7tf Aut mihi cetum immanem Damon mittat ab undis ,
, u Qiulu pontus habet fub aquis er plurima pafeit- i.:.*.KLbKcJmr Bt
alioloco,de reddita dminitus txanqtMtatc; , c k <f£ ycchiivn . >3 EttAvtb
*luAiUH3¥0nua\. Ji Kv^ccnc falyMp*. * Tmue/ut pofimntjkauu^aquord Damon- ,- »'
p Htc Damonem appeUauit
uimunmnfilem,diuinam,ut fi Deum ipfunt nomiiuf/ r fet,utantc eum Orpheus, V nui
Demon,una pote flas. Similiter loculus ejl Arijlo pha nes, quod, Demon efficiat
alios dominos, alios feruos,cr p arentes. is enim De us uniuer falis
efl-Homerus item cum Deum ipfum uniucrfalem, Demoncm,tum gmeratim quos
Dcos,eofdcm etiam Dj emonas dicit, vt quod Neptunus profeAui effet ad
Acthiopat, -y.vrx <Amyovx! K.Vu) i/j, ad ceteros Deos. Et cum in hymno Apollinis
apud loue, -Ea-«r« fienyent «?Aot evQcckc &i{ou<rtB Dehinc alij Demones
confedcre.Hi enim Demones funt,quos [emper Deos appel lat-Dcniefi ccjlatus ejl
etiam Plutarcbus, Homerum uideri uti utroq; nomine pro / mifcue,effeq; quando
Deos uocet Demanas. Primum autem Hefiodum feorfum rationalia genera in quatuor diuififfe
partes,Deos,Demonas malos er bonos, Ue toM,v homines. Verum ut poftea
monjhrabitur, dii apud Heftodum Demones , non funt ueri, natur ales $
Demonrs.ThaUs Milcfiusyat refert Athenagoras,pri/ mus partitus ejl naturam
diuinam in Deos er homines . H ac ratione locutus ejl Arifioteles exordiens
librum de Mundo, Semperei Philofophiam uifam fuifje Jhsoy n (Axaywaoy ^yx,
diurnam quandam,cr demoniamrem: Pro eo dem dicens diumm,cr dxmonian, alterum
alteri fimile-ldemfy ait de infomnijs, an fieri pofiit,ut per infomnia, futura
cernantur : er fi cernantur, an ea,quorum homo cauffa,u uy i'o (Aaxiyovaoy riuu
xaraxy,uel quorum cauffa ejl De/ tnonium,Hic d emonium ejl Dem- Nam dc hacipfa
rcloquens de diuinationc per infomma,ctiam fapientibus futuram ait hanc
infomniorum diuinationem,u 9toc , . *yo 7nia.7rup ,fi d Deo darentur-Et
Plutarcbus , quem alij diuinum Platonem , Daemoniam 'm labro de Educatione. Et
quod ait folitum fuo tepore mores CT uer ba er utros uocari demonios er
diuinos.ltem de his,qui fero i Deo puniuntur, runcationem Dei,ac tsr dilatem
uocat&fxAvrn s cctov </lcuyoras,Demonij , quem toto corpore Deum dicit.
In Galba, qua adoptaret Pifonem, Cafaremqiie/ clararet,
tempel\ates,hymbrcs,tonitrua,iencbras fuiffe, quafi D emoniu declarat ret,adoptione
boni cauffa minime fidam non approbare,»! kcltouP fAoy iveu,
ynwpe<rl^yyroy,yy<7' vrcuvovy yg J'xcaymoy,yai/oy.W9y cvk hr ocyct
ih*,viy \a<nroiHcray.Etindt difermendo ab adulatore amicum unum, adducit
Euripidem dicentem fencey <f° o ficuycoy vjJlaJlu», t* Jl%i <fsAcoy, Cum
De/ mon bene dederit, quid amicis opus eflf Hic enim Demon ejl Deus, Fortuna .
Sic Ariftophanes dixit Damone facere feruos.Sic CT ad Apollonm tribus rebus
pro/ fyens n uncialis Philippo, manus ni in ccclu tetendi ffc dicente ,» Jlcdyuy
yvr fi cy t i rouToas ccrrdti tAaIjff»yct,0 Demon,modnauhis Uflurarecopcn/
fa.Sic Git acus uctus femo beatos uocauit iv<P«iycvxs,quibus effet Deus
propi tius-Eandiq; Fortuna,®- Damoni daxerut-Efl enim Deus ipft, operans
occulte, Fortuna uocatus.Sic fortaffe locuti funt Epicurei et Stoici,diuo Paulo
l efum Chri ' fium Athenis praedicante, jfircay <Axayovicoy <Ack^
necntyyJsxui eft-.Qubd Kk * uiderem de perenni philosophia- ** Hff, abjtantunt
bonos agnofcentes, ahf bonos CT mulos, exteri pronufcue,jicut Chaldxus: Piator*
nunquam muli : Mercurio Trifmegtfh mtfquam bom : Chal/ ixo potius mali,quam bom
: nonnuUts,ut Porphyrio, utrimque. Quoniam autem ficutinomni Philofophix
quxftione, uetujliora eum primis rimanda, fic pottfii/ mrn in inuefitganda
Dxmonim nxtura jacere conucnit : cum primis autem p hi/ Ionis prxeeptum oculis
intentis obferuandum, molefhfiimum fuperfbtiorus pon/ dus abicfluri^tt qux de
Dxmonibus bona dicuntur apud ueteres , ne malis tnbuxn tur: feditade his eos
locutos putes,ut fi de Angelis fermo eis fiufict. Denario gtnere Drinonum apud
Phtlofophcs ; & quod non feraptr phyflcc no m<n hoc ufurptnt,
transferentes nome.naiuramn Dfmonom iitalios.Dc Drino nibus ucris 6i
fabulofuexPlaronr, Si Poctu.Eiquod neri Daemones finiaertj. CorrcAocius.quodfuum
aerium dicuninaturalitcr Drinonibus atmbututn. Capus XXL ■ N cipiens igtur k
Platone , non unam eandem' que apud eunt, nec Phyficam * femper de
Dcemombus,fed jkbulofam nonnunquam deprehendes rationem.Phy fica ratio, uereque
Dxmonibus congruens efi, cum eos in Epinomde iuxta fen / [ut omnium ante,cr
pofl eum Philofophorimjefintt genus aerium. Nam de pri oribus Difs afhris [
cilicet, quorum prxdaram naturam precioftfimamque do/ cuijfctf locutus,
.addidit : icvrjjt <Ai rotrrzs vvo rovrots ifie, fatuo/ MK,cc'tftoy </li
ylrot iyop rpttnys^nikcrty,^. ig/jutruccscchiep, t iM«p Xf*»? X*I?‘P ^
wq>nt*v</luorof4*S : Pofl hos, ait , crfub his deinceps cen fcndi
Dxmones.Ejl autemgqius aerium , habens tertium, ac medi m loeu
interpretationiM,legationumq; autor: eos 'que honorare uotis ualdeope rxpretium
efl, ut faufta fu eorum pro nobis legaao.nxc Plato locutus fubijcit : Ho rm
duorum generum animalium, alterum ex xthere, alterum ex aere, prorfus Ktrunque
non cerni , adejfe nobis tamen,etiam non perfpicuum, perfuadere debe/ mus :
Ejje que mirabili japientia prxditum, utpote genus docile, ac memor, eo/
gnofeens omnem nofbram cogitationem, mrabiliter queampledens, qui ex nobis
boni, probi que fmt, odio habens incredibiliter malos, ceu qui moeroris fmt
capa / ces: Deum enim jupr emam dignitatis arcem obtinentem, extra dolorem, cr
uolu ftatem effe,folum fapere c noffc dictndmtCumq; mundus animantium fit ple
tius, eos adtnuicem, er fupremos Deos omnes, omnia perferre, eo quod animalia
hUeriaccant,qux mira celeritate in coelum, ac terras,omncmq; mundum ferantur,
Hxe Plato, rcflOffanoq; iudicio perpendenda : quoniam plurima uera multis frbu
tofis temperauit. Adierit enim,quafi fuum quendam ordinem fecutus, genus aque/
um,frmideu,Tritones, Leucotheam,Matutam, Inous Mdiccrtcm, cateroscp id ge tuti
poctarum,non Naturx Dxmones,k Poetis, non k D cofkflos. Vt autem in T i/ tnxo
et in Epinomide,in Dxmoncsrecenfet loue,lunone, quos homines fuiffecon
flat,idq} poetaxu teflatur deferiptio, hi quoq ; dicendi funt,in natura, cr m
hac Pia tonica fuperius definitione nuQu habere locum.Cauenduq ; ne tibulis
uerx Naturx inquifuio dcprauctur. Dxmonas igitur iUosaqueos conflat,e(fe
fsbuhfos,cr poe/ Kk t ticos , fif AV G VS T. EVGVB.LtS.VItt • I icos,ab
ipftsmet Poetis, non ADeo repertos, qua licentia deificant fbmmujoitter^ ■
arbores;antra luq; etiam Demanas illos louem, lunonem non effe naturales, de
quibus quxrimus,Demonas,tcfUntstr ht,d quibus accepti funt. vbiqueenim Poe/ te
demon Urant eos partimDeos,partim homines fiu\Jc,non agnofcentesamfi/ . htlofe
loquuntur alios Deos.Qgtre etiam Apulcius,qui Platonemmutatus w his Dxmombus
cenfet PaUadxm,quxGrxas ferret opem, palam ejl auera Phdofo/ phia adJibuUs
debpfum.QuomoJo enim perfuadrre fibi poterat P aUada Dem» nem cj)e,ft cum
exteris, qui Deorum apud Poetas implent,numerum,ex hominiA bus e jl in Deos
relata! An igitur ante Deos,Demones non fuerunt! At Plato in T« mxo cenfet
Dxmonesin pnnctpiorenL,imperio Dei homines creaffe. Hucquotp pertinet, unde
fententiam hanc hauftffe Platonem palam eft,quod idem ait in C re
4>h,fccutus Hcftodu,Dxmonas effe probos homines, quibus p ofl mortem id p
re/ mj fu datum, ut De mones effvfti cukodes effent generis humani . V erum
enim/ mero etiam bec non naturalia, fed poetica. Quertmus ipft DemoMieos,quos
ge jms,cr natura feparet ab homoubus , & quos oportuerit cum toto mundo
fuiffe areatos. Na ft ex haminubu: affumpti,<ytrdati in Dxmonas fuerunt,
nulh^ante/. quam bi excederent e uita,Demoues ftuffcnt-Nos autem querimus
naturales DA. mones, exclufa uanitate,ac fupcrfltttone-Nam bec Platonis
inCratylo, et Timeo fenteutia,etiam ipfuts autonute reftUitur.quoniametin
Pbedro, ctinRcpublic4 cenfet eos dari cukodes & duces ftmul ac nati fint
homines. Ergo mula bomnet enteaquam [bomuies in Demones refirrentur,fme ducibus
fwffent}. Te flatur item in Legibus Deum adhibuiffe humano genen cudodes, non
adhibui ffe autem eiuf/ dem generis: fcut nec nos mortales pofiares
pecoru,aliquam pecude, udeapram, fed hominem adlnbeamusM tantu inter duces
illos mtcreffc^ nos flatuat,qua» tum inter homines ct pecudes . At bec cum in
Epinomide de natur ali reru ordine^ ntundamsqj regionibus, incolis
loquatur,tnbuens fupremam ethe riamipDijS ccelcflibui,aenm Dxmombus,udetwr 1H1
naturale effe, ut cu Deus crearet mun/ dum, replens eum animalibus, fimul
implcuent coelum, fumd aera , fimul aquaf, ■fimul terras. Quod ft uera effent,
que ex fententia Hefiodidifputat,aer in creatio/ ne fuis animalibus
caruiffet,ncceffc(^ fuiffet expeftare , dum probi homines uiu findi Dxmoncsqi
effr{U,aeriam regionem complerent.Qupniam igitur P lato et Apuleius cum Natura
Pocfin contaminarunt, pugnantia fcilicet inuicc, cjjrdum rfl,ut mhl refle,et ex
Philofophia eis fuccefferit.Aut cnimfetjuenda feorfum Poe fis ejl, aut Natura-
Si temperes,coinquincs,nihd efficias dtru et certum. E xamu nanda igitur
Platonis illa defcriptio,amjndai4 procul interim Poctice.quoniiipf» qiio<j;
proponit quenda ordinem nature.Plato igitur fentit De monas acrios,etiani in eo
fortaffe Hejiodum fecutus, qui tx hominibus in Demones commutatos ait : Xifxxa
rswrn <poaw<rt\fa' stiecp, Airaehinittd t9l4 tcUurcuagantor* ■ r.-, * “
Triti*. it} -t Tribuit fciticet acrium corpus Damombus,ut ctum Apuleius ex
fententia Viato/ nicorum.Sed P Uto cr Apulctus etiam aerem eis tribuunt, non
modo ex quo cor/ fora eorum fint fbrmata,cxigua,tenuia,fed etiam quem habeant
pro regione,*? regno,cxijtimantes nullam fiafjc mundi partem, quam Deus
animatibus non re/ pleuerit. Sicut autem corium plenti eji ftderibus , dtuinis
fc dicet animalibus, ut ipfi cenfcntfo aerem futffe animalibus natura, c r
Diuimtatc, genere corlrft inferio/ ribus repletu. Exdufts igitur fibulo/is
iUis,poeticisq; Damombus, naturales Da/ mones pnfcortm omnum,dc Phdofophorum
eflfententia,aerios effe, duabus de caujistquod *? in regione fmt aeria proxime
pofl uinam,orbemq ; caleBcm:*? quodfmt corporibus abifs,fedpropter tenuitatem,
quales funt fotu er uoces, er id genus faintualiajnuifibtlibus, quibus induti
per omnem mundum inambulant. H ac autem definitio erit omnium generatum Dtmonm
tam bonorum, quam ma lorum. Quod autem Plato de interpretatione, legationeq;
dicit, fanabitur illo do/ emento Philonis, hoc munus Angelorm,non Lemonum effe,
quod eorum no/ mine figmficatur, quo in Hebraica lingua,*? ab antiquifimio
Mofe,*?ab ante/ ceffonbus eius funt ab eo munere appcllatitab Aegyptijs,
fuperioribusqi Thcolo ffS,Platoni auditum, fcd nomen immutatum: A ut dicemus
cum fecus quam mato/ res prodtdifjentjfiaffr locutum,dfcribcntem Demorubus,
quod erat apud pnfeos , mellarum poteflatwm,quos fma,certa' que f cientia erat
, creditis cis d Deo tebut humanis,* calo in terras nuncios mitti. Hoc non Damombus
decuit afcnbi, fcd ut apud maiores fmamcrcbuifficty.Dijsipjis calcatibus ,er
Angcln,quos fupcrfca/ la,que folafixa cati cacumen tangeret , uidit afeendentes
, er defeendentes m la/ eob.ld officium in ftcris literis dicitur ayyixJfp ,
nunciarc, apud Vhtlofophof kffAHrtvfamtcrpretari. IndcHcrmet, dtuunt interpres
. Dicitur etiam rrofS/ fttWp» intercedere , perferre, tranfmittcrc t
Definitionem igitur Platonis, quod Damoncs jit gens aerujton modo aerijs,
imufibilibus que corporibus , fcd etiam regioncjafint quafi mundani Dij,proxim
calo loca obtinentes , quoniam is cfi omnium fime Philofophorum
confatfut,approbabimus. Sedofficium, quod Iri/ buit eis, dicemus
iuxtaPhdonem,non ipforum effe,fed Angelorum , quibus ueri/ Us caleitis , non
aerem tribuat , fed ipfum corium habitandum , drnma ‘que pro/ fentu femper
frui,excepta'quc mandata proferre in tcrras,affimat . Quod cum fo ipforum
proprium, D emonet d tam puclaro , ut ait Philo, numere exclude/ ■mus, ne mala
pro bonis accipientes, dcccpuq ; rerum jmlitudmc , fupcrftitionif pondus
nofhris ceruicibus imponamus. Aut dicemus unam quidem gentem, unum genus effe
Damonat c? Angelos,fcd non omnes Damonas,duntaxat autem ba/ nos legationibus
fungi.Dcfbutio igitur Damoni im erit, quod aerijs corporibus regiones aerias incoUnt:legationes
autem erunt Deorum aiheriorum , non Da/ pionum, quibus morum prauitas
dignitatem , decus ‘que hoc eripuit. Verita/ tem^d fabulis,*?
mendacijs,4ttrntiioatis,ftcapudpUtoncm , ut apud catcros ' Kk 4 P hio/' »«»
AVGVST. EVGVB. LIB. VllT. Philofophos fecementes, duabus corrcftiombus utrmur
in explicatione Platomed de nmonibusyrimum reifckntes poeticos iUos Damones,qui
cum homines fis/ iffentjeparatum a Damombus genus habuorunt,nomina( ippf
fuerunt b ominum nuncupationes:fecundum,ut legationcm,cuftodiam generis humani
non DmoitH ejje.fed eorum, quos Deos appeOant, dicamus. Aut ft demus bonos,cr
malos Dd mones ejfe,bonos,Angebs appellabimus,quorumftnt legationes ,c r
interpreta/ dones ■ Sed dcfMo^ubd fmt aerij regfone,quoniam angeli,ac D ij in facris
lite/ ris(nam nomen Dei Elohim,efl etiam Angelorumjic etiam in prophanis)
legati» tubus jungantur,hmano generi dati i Deo prefides,ofunt cale fles, non
amft nifi forte corpore,non congruetjec erit eorum cum Damombus mifcenda natu/
ra-Separato igitur munere legationis,o interpretationis , reliquam definitiom
partem accipiemus, effe eos aerios ,k calefhbus aulis, commercio^ Deorum esu
clufos,cr in terram,aeremq; trnebrofum deieflos.lllud ttem uidetur in Flatans
Apulcio,fbrte'q; etiam Philone corrigendi/, fitu aerium datu Damonibusno natu
raliter,dc quafi fuccedcnhbus inuice fibi mundanis regionibus, qua fuerint in
crea x tione repleta, eundis elementis habetibus fua animalia. Nam fi natura
fitusis Da mombus cffct,nunquam malifid bom femper fuiffenkquomam tum autor
omnia bona fteit, tu nihil efU Natura ftHudeprauatum. Nec Deus malis
habitatoribus mundum fuum repleuiffet.lUe igitur aeris ftms accidentalis
fuit:non natura, nec fit it diuiM d\ffofuio,ut coelo damnis animis
repleto,compleretur aer item fuis ineo/ Us.Quod fi Deus feciffetjbene
fecifict,nec mali Damones effent , nec aerem, fed coelum incolerenUReUmpatur
igitur ha * fedes datas uti malis,uel ut quibus non Ii euerit ad caleftia
templa propter fcehu affmrare. Quocirca ({uod Phdoperhibet in libro de Mundo
fecutus Platonem,inft yty Tee n7»rx,i(gu cu&io-j iS^ety-H vrAeeyfis
uscTot>.ay&*oykvce$^xZy o st®- icasyoJroey isi,J^seeKtnio-yuytrcus
ovoxett eevrteis wioJfierty: A cri,bt/ quit, attribuit uolucres,o poteflates
alias, qua fenfu nonpoflint percipi. E fi auti is chorus animarum incorporearum
, per acies o ordines diflindus fuos • De/ inde infert, Quarum alias ratio
probat corpora mortalia ingredi,certisip tempo ribus rurfum migrare ,
diuiniorem compagem fortitaa , omnis terrena habitatio/ nu expertes effe,fed
fupeme ad ipfum athera purifimas effe.Q gdt Gracoru PM lofopbi Heroas, o
Demonas uocant,Mofesre&o nomine Angelos, legationBm fungentes,ommciantes i
Principe bona fubditis,o ipfi Rfg» ra, ijufbus indiget fubicfti Et in Ubro,quod
informia pntiDeo inj» konyonmy «**« fc Aer incorporeorum animorum
domicitiu.Quandoquidc omnes mundi partes re/ plendas cffc,pulcbru iudicauit
opifix.Quocirca terra tcrrtfbribus, morio ’ fhtmi nilus aquatica, calo fk Has
attribuit.Quaru Jhtgula non modo animi efl, fed etii purifilmamcns.Qiprtctiaminaliaregmcimuerfrdcre,
fa tyvyeny.u Mplura yti xsntchK7rT&,ri frangit 4^ Mfxrtpw laiytsKog . J* *
y% eApee,yns n&Aoy @ v/Parcs faoTfcepuytAnimalia credit funt. Quod fi jenfu
non percipmtur,quid mirum! Siquidem cr anima inuifibdis. Atqui ueri fit
fimile,acrcm multo mugii quum tarum unimuliu nutrire-Hoc igitur Philonis do/
gna,dicerent Theologi non effe plane Mofaicum, negantes effe in aere animus,
anteaqud in corpus defeendant , dcrcmtfc purifiimos animos habiture non conce /
dentes,qui locus datus fit en a Deo, Unquam naturalis, ut legationibus
fungantur . Si mim accedunt ad R
egem,certe calefies funt,non aerij . Et ipfi Angeli confifii funt fc femper
aflare confpefiui diuino.Si funt calefles,ut clara ratio ejl, quonii funt
Angcli,qui Dij dicuntur a Phdofophis,ctiamq; in Theologia, fupcrejlcose/ tum
ccclum habere pro regione, eosq } folos legattonibus fungi. Eos autem qui te/
nent aera,non modo non effe purifiimos , fed ediorum Theologorum tefiimonio .
mquinatifiimosjitpoteuctitos propter impuritatem calefies penetrare domos.
Quare fccutus in eo Platone Philo,dogma propofuit non ufquequaq ; Mofticum
Probarem emm tefiimonio Mo fis, tum Angelos calefies effe, femper in aula regis
fu commorantcsttum acrem non alia animalia, quam uolueres habere : nec aliud
animantis genus acri necefftrium fuiffe,quo repletur, nifi uolueres cr
uolattliatfi/ cut nec aqua funt alia animalia,nec terne mficorporea,V uifibdia.
Daemones au tem quoniam tantus ejl Pbilofophorum confenfus aerios effe, dicerem
non confit/ lio creatoris, cr natura fittm hunc habui ffc, fed cafu er uido
fuo, quibus coelum, quemadmodum ceteris animis,effet paratum. Eadem corrcdionc uterer
iit Apu/ lrio,fde(tis bonis multis, quae de Daemonibus fentit. Dtdirifur
lententia Platonis Jc Daemonibus ,qtia tnbait dt legationes, interce fsfonem^t
ituer hominem, at<p Deum. Et quod hi funt Angeli ccdefies. Cap. XXII: j^Eclaratum
rfi igitur, quod Plato prodidit m Epinontide. Cum ergo legatio/ ^ncs,et
interpretationes, non Daemonum aeriorum, fed coelefiuim Deorum efi fc
deprehenderimus,recognojcere , cr in fedes fuats refiituere neceffe erit , quod
item Plato dixit in Sympofio de daernonibusiEtenm,'mquit, omne Damomorum genus
intcriacet inter Deum,cr mortales , referens Dijsres humanas, hominibus 1
dmnau-Mommum quidem preces,cr facnfiaaiDeorum imperia, cr praemia fau
crificiorum. Ctmq; fit in medio amborum , efficit ut umuerfum fit inter
fedeuin/ Aum.Pcr hos tendunt omnia uaticinia, arsq; facerdotu,eorwmq 5
omnium,qui fu ertftciff er imnationibtis,incantationibtssqs cr ueneficijs
infifiunt. Deus ante non 'habet cumbommibus commercium , fed per hos omnis fit
legatio et allocutio Dift dd homines. Vigilantibus item C r dormientibus. Atque
qui in his dofius efi,uir dat tnonius dicitur. igfiur bt Daemones multiplices
funt eruanj.HXc Plato. qu£ qui/ icm eodem atq; fuperiore calculo examinanda
effe, ne uelinfuffiicionem, uel in/ dignam Philofophia hallucinationem cadamus
, certum efi. Tanta efi enim pro/ pter feparadonemd corpore inter Daemones
bonos cr malos, aut Angelos, cr Dmones fimilitudo,& quia mali jaepe
transfbrmantfcfe in Angelos lucis jutea/ «*—< ,i Kk t dem i IX . VflT; .
> dem eisdem apit.l Philofophos tribuantur, deceptos eorum nonnuUot,utadt
Porf phyrius,ea fimilitudine-QUoniamq} credendum ejl Platonem, ficut omnem
aliam Phtlofopbum,fic de Daemonibus hanc ab Aegyptijs,catensq; Barbaris, etiam
iudi ce Pl uurcho kju)ijfe,ueriftmile fit qua de utrotp genere audiffct,huc eum
in com mune attuli ffe. D ico igitur in hac Platonis relatione, etiam
Platonicorum tejtimo/ ruo, cum mifli fu duplex natura,non congruere D xmombus
omnia, frparandxcfi effe redo fanocj ; lulicio.quonixm mhd eji aliud
mifcerefuperJUtionem cum religj/ one,quam indigna Deo, indigna
malis,predicare,ut fmc bonis mato,fiue malabo nis xf>igncs,par utrinq;
periculum adeas. Funttto igitur Sia, legationes, cr inter/ prcutioncs,et inter
Deum,hominemq; interce fio, delatio mandatorum Da ad bo mines,prectm,V"
beneficorum ab hominibus ad Deum portatto,non efl contms quos ibidem
incantationibus, cr ei qua; dicitur yoiiT<iec,midefcitim,mnatiosiiM item,
qux fepe ficrunt exeerabiles, prxfiftos dicit, er quibus totam attnbuil Nld/
gicen : fed efl calefiam Deorum , c r eorum qui femper afiifunt diuino conffie/
£lui,quos Arijlotelcs cr Plato beatos m calo prxdicant ob hanc caufam uiucrm
Quod longe quam Aegyptiorum, cr Grxcorum Theologia Mofis uctujtior, « qua Dij
calefies a fumrno cr P rincipe,ac Rege fuo Deo monfbrantur,ad homtnet
mifi,rurfum ab hominibus preces,ctbcncfa£la attultffe,probat. Ac ut taceam M o
fen , de precibus clarum. Apud Tobiam inquit Angelus, Quandoorabas cum la/
etymis CT f cpeliebasmortuos,cr rdmqucbas prandium tuum,ct mortuos abfeon debas
per diem ut domo tua,C7 nofofcpdicbns, ego obtuli orationem tuam Deo» p quia
acceptus cras Deoxneccffe fuit ut tcntatio probaret tcnunc mifit me Do/ minus
ut curare tc,cr Soram uxorem jilif tui Daemonio liberarem. Ego enimfum Rajphael
unus ex fcptem,qui aflamusantc Dommum.Hxcipfe An gelus, addens fe ucfcicibo
immortalt,inuiftbtli, qui ab hominibus ccmi non pofiit. De facrifictfT an tem
in Apocalypfv A fcendu fimus aromotu ante conftcdum Dei de manu Ange ' li.Ergo
no a Daemonibus, fed ab ipfifmet Dijs fvnflio haec cclebratur-Triaq; funtin bac
Platonis afignationc corrigenda , ut Theologiae tranfpofitus ordo infuasre/
pones reuocetur: Qjj odait Dxmonas intercedere inter Deos v homines. Nant
quiintcrDcum, !x>mw« que intercedunt, quafity mediatores,cr rsfofvaotcd/
iftunt,non funi Daemones, fed ipfmct Dif : nec efl cum Dijs illis mulus, quos
cr ip fosconfeffus efl Plato ab Opifice mundi creatos, intercefiiotnccadeos
fitrcLv tto,fcd Deum fuprcmu,nec habent niimfiros,Mcmuncios, cr legatos.
Quienim fi uit Dif illi, inter <pu>s,cr homines,medij,cr intemuncij
Daemones intercedant! Tranfpofitusigilur cft ordo.comgenduset rc&tuendus a
nobis jit quos dixit De/ 05, er quos A nBoteles prxdumt extra corti uerttgmm
uiuere beatos,quod etiam Plato ubique, defeendant e calo 'inter homines Deumi
jj alufimum intercedentes, digni qui nocentur, ficut 'm fueris literis
uocantur,Dij: quos omnis uctuBas etiam eognwt, cr fenfi^cr experta^ efl ad
hmtnes uemre. Hetnquc c atuUuf, , ; QwicfltW ' |a|4?5 QS ' coe®M humanos
inuifant : c r quod Plato in E pinomide, B onot CT pios am/ pledunturtnon
aerios idos Damones, fcdDcos coelicolas dixit , qui quondam fmpUs pulcherrimis,
uifibdibus $ corporibus, darent fcfein confeedum pijs, ac mftis,ut Abraha, ut
Mofi, ut lacob, pierifque probatiffimts uiris pojl c r ante eos . Scelera autem
nofbra auerttffe, iujtitu, probiuusq; ornatricem, eorum mentem i nobis.Hifunt
legati, merpretes,relatores^ltro atroq; a cado 'm tcrrss,a terris i* corium,
legatorum more reuolantes. Secundum corrigcndu ejl,ut quemadmodum non ejl inter
Deos, hominesq j merceffio, fed inter Deum principem, quem cr ipfe agnofeit,
ueneraturq; Plato, nec ponere fis e)} altu ordinem inter homines, cr Deos: fic
pradidio futurorum,legatio,cr albcutio,Damombu{ er acrijs iUts po teflatibus
erepta, tradatur Dijs melioribus, non nuncijs ex potedatibus, fed ipfis
mtnetoru/m munere fungentibus. Tentum, quod quemadmodum munus iftud pre clerum
traditum Damombus,reffuuitur ueris pojfeffonbus Dijs : fic officium ex/
ecrMejiencficwum,mcdnt4twnum,teletanm,qux [ape turpi fima, abomian 4 « que
fuenmt,non bonis ifl*f,er potentibus Dijs,quibut mens cff,ut Catullus ait ,
iuffifica,tradatur,fed relinquatur aertjs ijlts Damonijs.Hoc igitur pado \
iet,ut da/ fis fuis cuique locis,ordo Theologia uerus appareat. Habemus interhn
a Platone, Damones e jfe genere aerios, magica, uenejvijs, incantationibus,
oraculis prafe/ dios: Legationes dutem,ut ipfaratto docuit,reflituimus
Dijs.Docctenimratio,non ' jftter Deos, fed maximum prxpotentemque Deum
intercedere legatos. Ergo fi fmtDij coelicola, ut filetur Plato, ht maxime
parentes principi Deo,legatiom/ bus funguntur. Sequitur item ex didis Platonis,
neceffaxia, naturaltque dedudi/ one,Dxmones non effe bonos,id'que duabus
rationibus.Suntaerij,non admiitun/ titr in ccelum,non fmuntur,dtuina prxfentia.
Sunt item f celeratis maleficis que ar tibus, teletis exccrabilibus prajjedi
quo arguitur eos impuros effe, cr inquinatis mentis , nec eos dcledari,quodin
Eptnomde dixu,bonii,odiffc malos,quod eflip/ •forum Deorum coelicolarum , ut
Catullus offendit. Emendandum item aut decla/ fandum, quod ait, Deum uel Deos
cum hominibus non habere commercium. In «Gorgu fentit contrarium : cpcccri A ol
<rocpoi,ygu. ovfariy, teget y»p,i(gu St/ WS,K 9* ta&fmr* S KOiumvixy
ovrtya epthtctp,& noo-pioTufct: Jiiunt fapicntes corium c r terram, cr
Deos,cr homines habere fodetatem,&-a/ micitiam, cr inter fe ordinem.
Huctifqucpoffcnt fic Damones definiri fecundum Platonem: Damones genere funt aerij,id
eH,loco, er corpore : funt malis affedi/ bus,quia ddedantur impuris ueneficijs:
pra funt incantationibus, qua fineimpu/ ritate,cr fine fldgitifs non fiunt.
Habemus etiam ex Platone , er Condio definitio/ nem Angelorum,fiue
Deorum,qubdfunt caleffes,praffdilegattontbus,intcr nos .Cr Deum intercedentes,
imperia Dei nobis, nodras Deo preces perferentes. De/ ledantur mirum in modum
bonis, adeunt domos caffas, exserantur malos, a/ Mertunt fefe ab eis. m '
Separantia \ .Y * Item Dafiiel genere Barbarus ( aBxrbaris autem fluxit ad
Grxcos Theologia) tnultos Hatut annos ati te Platonem, inducit quendam e
coctilibus, nimirum Ange / lum Gabnclem,cui populus H cbmis creditus eflet,
dicentem reflitiflcfibi prir.ci/ fem Perfarum,uenifle,autem Michaclem unum de
Principibus primis i ti adiuto/ rim fum. ibidem cjl princeps Grxcorum ,y
Kichael item princeps Hebrxo/ rmt.Hi funt igitur quos Plato fmuliter dixit «f
\our«s, Principes , mundi reflo/ reSyPrxjides generis humani Nec alia fentiebat
ipfe,quam a Barbaris audita,no/ mine tantum diflcnfit,nec qux Barbari
docuiffent, quoad decui flet, perccpit.Pofr femq;ex ipfo declarare ,uel
corrigere Platonem, qui exteris libris non a Dx mom busfled Dijsaflertt curari
genus humatum. In Phxdone,utaIia loca taceam, Be/ ne,inquit,iUud ce
kbrari,crebro qux iaflan mibi uidetur,6icvs uicti ttyuiy tovc
iuAlcito[fyivs,i(C)U tvs v£y Kreyircey Zit tftflij
DeoseJJegubematores,cuBodesq; nofhros, er nos rfle Dijs, quafi peculium. In
Apologia quoque dicit non ncgligtres viri pij,ac iujtiaDijs.Ergp correxit
Plato/ ttem Plato,' tilstq; ctta prouentate fujfragium. Vt ago fabulo fe prope
fuerat pro nero Deo Saturnus, ftc pro ueris Dijs,aut Angelis, nominati funt
Dxmones . Sei corrigitur et auloritate Prophetaru,quorum uetuflior cfl, quam
Platonis Theolo gid,eripflufmct teflimomjs Plato Uabes igitur prxta fupradifla
nihil aliud qui/ dem de Dxmonibus:de Dijs aute,quod concorditer cu uaa
Theologia,drfhributat partes omnes numdi a principibus fuis Dijsaflertt piato .
Sicq ; poterunt Dij de/ 6niri. Dij calefles,quos Angelos er nuncios exteri
uocant, incolunt coelum, funt legati Dei,intcr Deum,c/ homines intercedentes :
funt item principes prouincia/ rm,urbim,locorm redorcs,ac paflores diuini
quidam, a quibus tanquamdu/ dbus er principibus gubernantur res humanx.
hosq;diftnbuit prxpotens ille Deus. Quare non funt Dxmones illi aerij
principes,quos dixit Plato, cum Dxmo tles magnis illis principibus longe fint
inferiores cr imbecilliores . I n Tobia uidi/ mus ab A ngclo fugatum Dxmonem
utpote immwtdum,impurum, imbecillum, i fando, puro,prxpotcti.Hi funt igitur
ueri principes, et hosuenfmle fit ex T heo bgia B arbaroru
audifle,etfcriptisfuis cekbrafle Platonem. Et nos in fuu locum theologiam
rcflituimus,etiam non reclamante Platonr.qui er in Politico hxc ipfd
itflnrns,7rd»Tts ovy of HccrtCTdwnso-vrtcfycmts tco myisw Jtuytvl
iioijvorntToyt) yoyinoy,tc<ph<rxy cclra ytfij -f uco-yrs piau^Hy i/
wtptteixs:OmHcs,ait,qui cu magno Deo per loca impaabant Diflcognofcen / tes ia quod
fleret,partes mundi fuis gubernaculis deflitucrunt. Sic Deos appellat, quos
altbi Dxmones. MirMc,diuinwnq; prope oraculu apud Platone, principi/ hisdiuinis
creditas res humanas,cos c r Principes appellante fieutliterx facrx,et eam
gerenda prouinciam demandantem, quam item litcrx ftcrx,per omnia fandi
Theologix conformis.Et Philone diccnte,apud PhilofophosDxmonaseflc,quiin facris
literis Angdi,nofcimus principes Dxmonai effe principes Angelos. Dc n» *?1
eligendi», corumip prxfldio.cuftodiiqf liotninon in utta, 9l poA, D.-ot,ud
Angelo» congruere . Qyu Icuhu.ciun iiuoliudo» poQ ne». IIL ri» De Dxmoniboi eligendu.cor aPUtone
uiJita,iaDec * *“ motiem fleri Dxmone». -Uud item obferuandum fufeiciendumq;
eft,cr, ut fecimus, etim declarandum, l quod ait js multis in locis de
Dxmonibus trudu PUto.Q&osutdocuitribusuiu eondtuombusjortitos res humanas,
cos admimdrare,ante utUm, in uita, pofl ui/ tam affcnt.Quxdidafunt,ftcOxnt ad
conditionem, qua uiuimus : qua autem ia phxdro, decimo de Rcpubhca,antc uitam
& pofl I» T imxo quoque cum iuben/, titr humano corpore formato animas
dutinitut creatas infer ere, cr regere , atque «dcre,&
confumptosfmrcciperc, tradit ea,qux extern libris. Et quod progref/ fusin
Ttmxo.TiMr&AvAybrurip, rots ixv# yuvHiutcn Avm »jV yriy
vfarvrxfcoiAiatmvttwu irx^xAAJsrtis kf\*y ^«S aAxvx/ 70ytT6 icitx&to Quuroy
<rs>nxxvTos nsiftvrifvivarxy : Mortalium au/ tem fatum O" opificium
fuis filijs aut progeniei demandauit: qui quidem eum imi tantcSyaccepto'^ animx
immortali princtpio,deinceps ipfi corpus effinxerunt ,&• adornarunt. I uxta
igitur hoc fuum dogma in creatione hominis , quod autoritate, e iuSyOut
corrigitur taut declaratur, Plato multa ahjs locis dtfferuit. m decimo de
bepubltca docet eledionem Dxmonum,quos ipfi uitam ineuntes eltgimus,uel ipfi
nos eligant,noftram effe.Keforendum^ ,utdixi,ad Angelos tr Dcos coelestes, quos
dari ftmul ac nati fumus, custodes nobis , omnes prope facrifcriptorescon/
jentiunt. Eliguntur autem d nobis, quod quancunque uiam,eledionem uitx futi '
fcipere ueUmus/toforxftt hbcrtausiuita ucrb fufcepu,fufcipilur,eUgitur^Gcnuis
fme Angelus,qui ddigunt,ampledunturq ; bonos , exeer antur , auertuntqi fefei
malis -Cui wjlitia,pietas,probit4fqi placuerit. Angelum fibi cuflodem,prxfidem%
{legit-Ham Plato or Aridotes , ipfa quoque facra dofirina bonos cum primis i
l>co curariydihgf,fbucri contefiantur.Viroq; iuflo nec tuuo , nec defundo
nocere quicquam ob illam custodum poffe afferuit Plato . N oStr a igitur efl
eledio , no/ flrum cjl decemerc,utxwm pijs cajln$ fidis puros iUos,fandos,cr
calefies ani/ mos uclmus aduocare et conciliare nobts,anfcclcratis,impurisq;
aucrtere-QHm ubiciiUinoftris literis decantatur. Keuocabitur igitur cridud,
quod ad flatu ante uitam pertinet, in fuum Theologix locu,aut mentem Platonis
fiujfe dicemus, quod aperte cr in Phxdone,et Politico jlijsfy locis
demondrauit, D xmones effe Dea* iQot coclefles humani generis prxfides a Deo
datos. I n Phxdonc quoqi ubi loqui/ tur de flatu animorum pofl uitam,hxc ad
alia habentur, reforenteipfo fima^uM dam prifeam Animam indigere cuflode,d>s
a?XTihi\/rmrxmx fc*c*ffdy,ouu* gs (Axitatoy aurosi? forrx aAnyi, «vrotg xy fy
vrSjjfjlfU at JIkuvx to/ jr<i{/,oi <h.i tous fvHiiytvns JltxJltKourayMnsl
aixJlv 7rofiv\S& : Sedi/ cct,unum quenq; uita fundum uniufcuiufc^
Dxmonemficut uiuentem fortitus fis/ iffct,fic conari agere ad quendam locu.Qgo
codcdos,oportcat ai in foros tendere DSPgftEttm J>ffrL0$6PHTA. * ' ***
mdicandos.Hac Plato,addcns quod animis , qu&ucl homicidijs aut iniurijs ,
uet sltofcelcrefe commacula ffcnt,earu duces exeerati,cr pcrofi,neq; profiajci
cum kif,ne<fc duces ejje uelint Ipfas ire uagas,cr palabundas,dottec certa
temporis rd Uolutione perada,a necefiiate ad dignum fcelenbut {itis locum
rapiantur . qw> autem pure,ac fande,moderate<^ uixiffent, fidas duces cr
comites Deos, in lo/ cumcongptum deducj . ft/ut{i7ref>0i'i/,i(gc/. Hytiacpoop
fkosyrvxiiirct wkx «r* *A(f «cwTNfcxcts» rou rey rssfwrUtnrrx. \pfo igitur
etiam atteflante Platone,ui demus duces iUos,et c omites armarii effe Deos.
Apparctq; uenerabilis, primxuO/ per omnes atatcs dcfcendens , habens ortum k
calo Philofophia de Dijs,fiue An/ gelis caleBibus-.Eos 4 Deo rebus Humanis
praftdos, quam natura hominum, fu/ perioris c onditionis,tuff os cr antequam
uitam ineant animi, c r cum m tau de / gunt, cr em rxcejjermt , fequi,
comitari, ampledj, regere uelutt gregem . T raj duntur eudem in Theologia, Quod
Michael princeps iuBarum animarum : EI k» Petro pulfante hoBtum Jufpicio,qudd
Angelus cius effet . Et quod ab his m terra Mta noBra mumtur ■ Et quod afeendit
fumus aromatum dc manu Angeli in con / DomtmrEt quod Angelus eius nobifeum cfl:
c r quod Angelus meus pra/ cedet t c:Et in T obia , Angelus Dominicomitetur
uobifcum : c r quod tradit De uf M iahacli animat fandorum. I n quibus apparent non res modo, fed nomina
ftmi/ ha, duces, prirtcipcs,comitcs, munientcs,ftrentes facrifici*, praeesf,.
Apud Pia/ ionemfvvv&rapci HysfC7*tty£(i9vtV7(U,inof>B(atvor7ss,H£capud
Plato/ hem Thcologia,rft iQa fcculorum omnium, cfl ingens, quod femper coelo
cumteh iafhit commercium:quo,ficut caelites, et prtnceps ipfe Deus, exploratas
babuert femper res noBras,cr claras, defixeq; eat intuebuantur:fic terra
propter id ipfum commercium, cum crebro ante domos caflas uentitarent,
nouerunt, uiderunt eo/ in omni fecido, ftcut apud Hebraos,cr noBros,ftc item
exterat gentcs.Ornnes cr him fumus filij Dei ■ Et prioribus illis feculis
nondit terra uiolata idololatria , fape Angeli in terris uifebantur^Dogma
ttero,quod ijdcm ducant, animastorporibut exutas,mirabilc cjl,uttBis etiam
perfredum fuerit . Sic undiq; omni ratione con / duditur eandem femper frjje
pietatem, rchgioncm,Phtlofophiam,fcdncmmbu4 mutatis, cr ordine Theologia
tranft>ofito,aut ab aliquibus ineptis, er male fanis temerato, primorum
feculovu fanditatem caligaffr.donec magna Mens, crcatrit Uonunu,caleBibus aulis
digreffa in terras, eas larga bonitatis fua luce repleuit, fc ritty fapientia
fua fontibus exuberare omtua-Hadenus habemus feorfum ex Pia/ tone,nempeexprifea
Philofophia,eo<p ueriore. Na et Plutarchus perhibet hac i
€haldais,Aegyptijs(p manare, qua demedijs inter Deum cr honunesDamom/ buspofuit
P lato,natura Angetori,frueDamonum bonoru,ficutfuperias aerio/ Kos a eeelefbbus
feparauimus,frmouimus etiam fibulo fos, et no naturales Domo
Hes,poeticosfcilieet a ueris.Poetici Damoncsfunt homines, cx hominibus in Da/
moiKS rektifPaUaSfMmcrMfWuhQuicu non fmtnaturales,mtriiefl Apulcioi 1 [ei fs» b fed antea Platoni fuiffe indudoi- Q£id
potent tamen refte interpretari Vt m noRris literis homines pij fieri ficui
Angeli Dei dicuntur,er ut oRenditur finii todui beatitudinis effe
aoro&v*TiS,deificaiiojU efficiamur Dif, confortes imagi/, nis filij Dei, er
coheredes eius.fic tale quid innuebant idi , pojl mortem fieri fag
nos,aciufiosutiDcos,ac Dxmones.Sic etiam Plotinus credidit malos animos fieri
Dsmones malos.Sed Theologi£,rcrumq; uitanda confufio - Quod er 1 atianut
Phdofophus admonuit: fxtpens <At ol rosi urfyar.rots brsrarrf tms , «v«6
ua-if/ «i viy fofyomotp ^Xcu^tyi^xy y^oirro <AfXsi& , <& tartf to
assoS ctrii t>,Xu§ii $ /\ • w&foauros ; Demones , ait, qui homotibut
imperant,non funt hominum animx-Quomodo enim efftnt operantes,pofi mor / tem
nifi uiuai homofHxc ille. Sed non placet autoritat eius , quantum Chryfofio/
mi, er aliorum. t Sepirantor acri Dttmonu i fiholoG»,<jooj ctkbnntpoli*, V
croi Dsaotut ai> rioullo j cjIc. Ku igitur jitfeorfum,feparatimq; eundi
tradantur, funt apud Platonem oi I monum genera, e quibus una tantum natio funt
ueri, naturales# Demones, reliqui non naturales. Naturales er ueri funt aerij
dii . isq; ejl ommum Phdofo/ phorwm, totius’^ PhilofophLe confmfus,effc
naturales, quosPlatoueneficijs , in/ cantationibus, Magic* , ynn^sct,
faccrdotm$ artibus oraculis $ prxficit • X quibus ex una parte feparandi funt
Demones fidtij, er poaicijst Matsua,Qcea/
niu,Galacii,Phorcis,Saturnus,Opus,lupi;er, luno,quos memorat in Timxa PU Io, in
libro de Vniuerfitate Marcus. Extera porte coelejles idi Dif , quibus acrijf
Demones fubiedjreformidxnt, tremunt $ ad potentiam eorum , poffuntq; uariji
cruciatibus ab as torqueri:Et quos nonnulli Phdofophoru mwijtros Angelorum, id
ejl Dcorum,dixere.Hac feparatione fidi,ficdtus omnu,que traduntur x Pb»
lofophis,et x Theologia uera cognofcemus. Tam uero funt in Theologia Jcorfun
Demones a fupcrionbus,er ab hominibus difmfli, quam apud nonnullos Philo fophos
confuIj-Confufum ejl igitur, primum cpiod Laertius ait • Platonem exijbi/ majfe
Oiov: iQog&p t de avSg&Tirx, xgi tAxifioyxs i]vxt ; Deos intuert, CT
regereres humanes, er Demonas effe.Dico Demones hic, non effe ueros i/
los,aeriosqi Demones, fed uti principio demondraui, ex communicatione nomi nis
Demonis,quod apud prifeos erat etiam nomen Dei, ut exempla probabant* Deosjd
ejl Angelos,Demonxt diilos.Demonium autem Socratis,cuius meminit tot locis
Plato, cum Socrates effet uir bonus , hortaretur $ ad uirtutem omnes bo/ mines,
cr ab ipfo Demonio ad bonum femper uocaretwr , foruffc non nuticjfet fentirc
fuiffe Angelum ipfius,qui er Balaam hariob,er Mago apparuit, xfcelc/ re'q;
tucrtit. Q^od autem dicit in ApohgjxDemonxs , aut Deos effe, autfiliot Df orum
nothas ex Nymphis,dicendum ejl hos poeticos, er fidtios, fibulofosty Demones
cffc,non ueros tdostacnm4es}<j quos i» Epinmde genere acriof nisui •X .vt .»
dafmiuit.Etncc filios Deorum Damonas, nec Deos effe poffe.Pratcr naturam, fo
poeticum, effe ut D ens mifceaturcum muliere,mde< f rufatur Damon.Dc ' quo
pohea. Sic quos dixit in Cratylo ex fententia Hcftodt Damoncs, homines fci/
licet iujlos uita fundos, non minus erunt fibulo fi , atq; poetici illi :
habebit autem res uert quondam fmuhtudmem,fi Demotus uclut Angelos
interpreteris , quibus , poft hanc uitamfimiles fiant homines,uifti,ac pij . Ad
eandem rationem attinebit uocatus Trifmcgi&us Dmon,quaft Deus quidijion
Damon uerus-Et quod Plu/ tarcbus ait,uti nonnullos mutationibus, ut quemadmodum
e terra aqua, ex aqua Ocr, ex acre ignis fit, ftc ex hominibus
Heroes,exHeroibus Dxmones.e Damoni/ bus pauci in Deos abeant. Hac ratio uera
non efl. Natura modos non f eruat , da/ tot,ac prafixos a Deo.De quo pojlhac.
Ex genere quoq; fibulo forum, poetico/ rumq; Damonum erunt , quos ex
fententiaHefwdi refert Plutarchus, proferens quadam ex eo carmina: tma-75» lui
jrmees Xxxkg v\ct KOfStm *ArJ}»Z>yH rimpa x.6gatv&‘ ' Tfa j JC tActtp*;
o yHfktrKSTOu^tuiTte^ Emx TSS X.OpCtKCtSi<AiK<£ Ji V/xSs T »5 cpiviKXSO
Qciivif ^ NvitQcu. T£b7rhimmQi nigou. /jij cayitysu, QM non curabo reddere
carmine. N ouem, inquit , fecula uiuit arguta cornix vi/, rorum adoiefeentium.
C erutu autem quatitor cornices. At tres Ceruos Coruus fe/ nefcit.Verum Phoenix
noueni Coruos.Dccem autem Phomicesviuitis uos. Nym/ pba crinita, filia louis A
egiochi. Arbitratur enim Plutarchus has Nymphas ex fententia Heftodi D amones
effe • Dicendum igitur hos minime ueros, fcd fiditios, & fabulofos
Damones,<y a poetis tntroduflos,ftcut fontes, qucrcusc^ Deos, reti quamq}
fditkm Diuinitatem. item critfilfa commentitia ij; prorfus pcrfuafto , ut
ptperius , bonos uiros in Damonas bonos migrare dicebant, ftc quod d fandifa
tuis,ct gruuifiimis Theologis nofbris repudiatur , homines malos pofl mortem Da
mones redditos,nonnunquam corpus humanum uexarc.Eo enim non rffc credat dum
ChryfoHomus inquit, quoniam Damonesipft deceptores femperq; menda/ ces id
fateantur . In hac perfuafione fertur fiaffe Pio tinus . Quod niji fmtilitudi/
nem interpreteris, ut ftcut bonis drur habitatio , quadamq-,) mulis Angelorum
tiatura,anmo,w corpore beatis efftdis, fic mali fint Damonibus corruptis, er
infelicibus pares,loco <y forte , alus uiolandus er tranfponendus ordo
Natura Sion effet. Similiter quos ipfe »« tertio de Republica reijcit Damonas, Heroas'^ p/ dos
ab Homcro,pmterrcijciemus. Veri Djrmonej oRrndimturelTe aerij, natura malcfi.i,
ingenio pniri.boltl nunquam ipfiGneiPhilorophis amoribus. Biquodctum Anflotclc*
dcDxmonU -V buicfiJocuiMt , L.aLrisw., . •* 1 »fay Lt Sclcdii <*• . VYTf-
cElf^ igitur, <y]decuratc cunttis fepofttis,ueri Damones , omnis
Ph&ofopHk ^confenfu, dicendi funt aerij malefici ■ De quibus Platonis etiam
tejlimonio , hae pronunctanda funt, primum eos aerios rffc habitatione CT
{arporc , Imwi fcelere, turpitudine dclettari ■ Quod propofitionibus cx ipfo
Platone prolatis probabitur , altera ex altera nafcenttbus- Prima propofitio
cjl,quod ait Damones prtftftos ci, quae dicitur d Grscis yoHT<fx,hoc autem
cfl deceptio, qui decipiunt funt mali,D* mones ergo mali. In tertio it
Repubhca: tonet yclaivuywxrra ceret uti et/ WiVidmtur inquit Plato,facere
prx$igiu,qu£cunq; decipiunt- ergo ex Platone nihil cfl aliud
yctn{x,praftigiu,qukmdeceptio,cui prtftdos dixit D xmones.Se eunda propofitio
ejl ex fecundo de Legibus,ubi nititur omni conatu probare Dr» effc bonu.Bonu
autem non faSercyncq; rffr yotrrct, praSUgiatorc. Ergo fi DrtK, qma bonus,non
ejl yeu(,ut loquitur At Plato, neccffario quicunq; ejl yc*S,cfl m* lus. L onge
autem peior, qui prxefl uencficijs,ucl preBigijs . Damones igitur tna( cimi
deceptores, v implanatpr(s,ncc mali modb,fed etiam pcfimi-Tcrtid propo fitio cx
decimo dc. Ecgibus,ubi prohibetur ca,qua dicitur ycimfx, er qua « vtt
i/lxi,incantationes,ut que funditus urbes euertat, fuppliciaq; ibi excrcctibus
adhi bentur,us ft/<rteuf7t <£? wycug <$ iwctAxii yonrwcvrtg,
'tusuras*, aA« olxixg, G? tu-cAc/s , ffliaUTtoyyaffiy vusifrjpxa- ly
xxrxxfXStfta/ fisy tQuafi facrificijs ei uotis et incantationibus
praftigiantes,priuatos ite v io mos intcgras,atq; urbes pecunia caufa conatur
funditus euertere. Ecce docetPtt to eucntit,jludiimq; i>!ca>itationu,ac
pr<cjligiaru,euerfmem nempe priuatorvitq familiam, er urbium, idq; ob
pecunia. Quicunq; igitur hac exercent, mali, exe? crabiles, quicunq;
prafunt,foelcfhfiimi,nocetifimi. Uaq; Damon cs ore ipjhu Pl4 tonis,
Platonicoruq; fun t, quales tejlatur nojbra litera,inquinatifimi,fcelejhf)imh '
Veniq; ,qua nos ex conicfluris colligimus, P orphyrius aperta uoce eonfrffus
tfa m fecundo de. abflincnMuPtcc i*wt oi rHy wxvriocy h rsxerx yourfa ixrt/
yunvu rsToig yctp <Ah /xccA isveyKj xty wpfctsiTjr xoToytKTiyiuitny. flft
TOf XKXCC </[gt yomtjdjy 5TK(T»f Qcu/Ttcmccs . &7rK.7H<reulKKV«\ol
ijg, ■nfocTtspyixg.ft cdrruy qjJitjki , tij tf au7i>tKKfnwcrx^l'«f»tfip M
HStKOe/loutacng.TTotGe yctp KK0?.x<nx#gu 7rktn(»y tAwis 2? /o/ 1 S ,Jj&
vfrn £ tenen*. v> y*f ^dl/V!©- tohA cix&oy . /S&Asr- joU ydf eH inp
oiuiSo-x Jtutxyiig <Pox& Stcj : Per contra/ f\/os,ait,Danioncs,omne
malcficiu peragitur. his enim maxime eorum principem tpl unt,qui mala in malefidjs,dut
prajltgijs omnigena apparctia aucupantur ■ Jii et decipiendi artifices per
oblata oculis portenta-Pcr hos amatorias illecebras com ponunt nuferi homines.
Omnis enim intemperantia, diuitiaru, honorisqjjfes, per bos eftjnaximeq;
deceptio. Mcndeciu cfl his proprium.Volimt enim effc Difa V prafidens as
potcflas tudei ur Deus. Ecce eos praftgijspraftftos, et per cotexer «rj //
f>* miPtnpbyriusteiUs.sicornnisdcceptio,infinda^cupiduas,Veneri(,pecunuet
Hg/tiutis,qux Plato in Legjbus,per eoi fit Mendacium effecit frmHure,id^m
portentis jd/iscfc mncvLv.v q uod uolunt uidcri Dij, cr princeps eorum Sata /
%m efi Deus huius fcculi . Qjure in contrarium er fbi contradicens quod in cif/
dem libris PlatoJvp/jueyoi « Ai Hpjy &«'m s/lcupertS imis </it au
KTuttaietSvry Jleupovaip-.Coadiutores nobis D ijfmtul,et Dxmones. Nos turfurn
poffefiiones Deorum, et DxmonUclarum efibxcin contrarium tendere Platoni . Nam
prxftigfatoresconfiffus efi urbes euerterc , multo magis qui prx/ funt diris
bis artibus. No» ergo auxiliatores D mones , fed euerfores , bofies ini/
mttiQuxrUpropofiUoex ipfo Pktone:is<hk SfeoJ </lv<rvovstzy9fdnr^: Nui/
Ius Deorum hofiis homini. Ergo nefy Dij funt Dmones,necp non inuniti. Si enim
prxfunt maleficijs,cr prxfligijs,cr incantationibus, odere homines: ex quo
nafei tur,ut non fmt Dij. Ex pruno nafeitur odum,ex hoc fecundo, quod non funt
Dij. Quinta propojitio ex Homero: O v yctf cryyrhta kgyx jfteit paxee ftff
Afevoi. . A. to* sfisKuy rspv<rs,yfft cuiripx Ifyet icrjf&rrop, Dij
fcelerata adamant haudquaquam fidi, beatu luftitiam fed amant,rebus latantwr cr
equis. Ex quibus exifiiteuerftofuoru poeticorum Deoru,qui noxij fuer ut omnes,
ut Dia mt interficiens A dxone,et alij,ut M arsffequitur ite Dxmones no
effcDeos, nr$ etu bonos,quia diligunt prxfiigias,etincantadones,et
facrifida,qux prx fe ferunt 9diu,cr mentem inqmnata.QmU propofm,ex Euripide:*
Statri Jlftuvsp •ifisy,ovK funy 9tos:Si quid turpe faciant Dij,non funt Dij- Cu
Dxmones ope/ rentur ubiq; omntuconfenfu turpia,nefiuidx , certe nec boni
funt,ntc Dtf. H xcite probantur ex bis qux multipliciter attulu,et in rnuba abeunda,
Plutarchus. Ex cu ius didis, bene arnmduerfe, nulla fuper erit dubitatio, quin
Dxmones fmt, quales induxit Plato,prxfiflos malefici js: tales tute exifientes
, quin neceffario fmt mah, st impuri, qw et ipfa in fuas propofttiones
diflingua. Primum quod ait de dcftflu or ocularii, fiultum effeet puerile , ego
impii* dixerim putare Dem fubeunte utfce ta uentrdoquaru,qux Grxce
iyyzsgipvQot,cx corii ore loqui. Huic addit C hrji jbftomus,eu qui partes
impudicas mulieru,e quibus loquereturfubtret, clara fkte fi foki fui impuritate
. Ex Ixr igitur efficitur, ficut ex iUo Platonis tejtimonio, ut Dxmones fmt
omniu confenfu mab,et incefit, Profequitur alia propofuione Plu/ tarcbus,
Magnis difficultatibus Philofophos liberaffe, qui D xmonu genus in me/ dio
Deoru, nempe Angdaru,atq; honunum flatui )fcnt,qui quidem Dxmones w et $9
§VHTx,<j^ #*%T«a8oAij irxyneeitK,affidus mortales , necefftriascj; muta/
tiines reciperent . Ex his enim efficitur , ut ajfcdus mortales excipientes
indigni funt,qui uel Dij uel boni habeantur-Nam illi homines, etiam
Philofophoru confers fu mcliorertdiuiniorcscfr habentur/pii diligenter ,
prudenter $ affttlus hos huma/ .:■?> Ll * nor. M4 I tU* ^ ^ nos , ac
mortales fopierunt.Detnde quod intericSi fmt inter Deos & bomwfcf;»» caufa
fuit,qubd cum mulla fieri uidif]cntafupenore,qu'm humana poteftate,fcd id
mala,ac fcelcrxta.Deoqi indigna,mcdiam pofucrunt potefiatetn,cuimala« afl
ftflipncs has affigerent:Nejis enim putat P lutarchus, er qui cum co fuper
haere philofophabantur,humants affeflibus,matis fcilicct,non bonis, admifeere
Deum Ergo qui prafunt bis,er per cos exercentur mdigm,cr Diuinitate,cr nomine
ba norum. Ac fatetur Plutarckws,ficut in hominibus, )ic in eis mejfe
differentias uirrn tis,id ejkpoteftdtiSjitsu -f nccAnt* ccAoyv,xffeiiionu et
irrationabilitatis* Ergo ubi er affcftus funt, et pars bruta ct feritas, certe
nccfc D iuinitat ejl,ne<p Ba nitas-Kurfum aperte Plutarchus afferit,Orgix
quadam et humana facriftcia , nui taq; alia nefanda ,&wp afiri ,
<Aeetiadvtoy J\<pavAtay iprcrrfCTrnS irtx&j Nulli Dcoru fieri, fed
caufa auertendi Dsmoncs malos: Et quod uiolenti Domo/ nes quida expetant animam
humanam, corpore emundata, cum qua per carpat mifceri non
ualcntes,tempeftates,beUa,feditiones^cierefolednt^lonec potiantur* Ex quibus
ctiUicognouere Damoncs effcpefiimosjntcntus humani cupidos jni nuru expetentes.
Plutarchus item pradas,erroresq; Deoru,fugas, occultationes* - non Deorujed Damonu
affeitiones habendas ait-Deniq; concludit Cleombrotus apud eu,difcrimen quo
differant iDijs Damoncs, non poffe monftrari , fi c r fine gffeftibus et
peccatis fmt,et non fubjlantia^urute,incorrupttoneq; differat a Diju. H ac
Plutarchi prapofitio uerifiima.Omnis enim differentia,qua conjtituit duo ge
ncra,altcru Deorum calefku^dterum Dmanum fubcoclejhu,qux feparatim coi g niti
funt a mortalibus duo genera, fuit probitatis V improbitatis. Et quod cede/
fies illi femper boni,eoq; humana [alutis amantes, hi femper mali,mcefb,
debiles* poUuu,deceptorcs,afjidibus malis obnoxij:Hoc fecit ut in omni feculo
digtiofce/_ renturjeparatimqi pradicaretur. Dentq; Plutarchus ait Dxmones
malos,non EM pedodem folutn fcnptu reliquiffe,fed etiam Platone, Xenocratem,
Chryfippum,. . quin etiam De mocritu, qui cum precaretur bona ftettra, mala
quadi ex aduerfa, no ff et. Ad hac proponit digni,qua debeat attendi
propofitione, foluens ea, qut l, obijccrentur Empedocli de D* manibus matis,
So.pojfe fempitemos, er immori, tales effe malos. Affert exemplum in
contrariu,Multos malos diutius uadjfe,q ba nos.Hacpropofitioneceffaria,ne putes
ideo bonos,Damones,quia incorruptibi / , les.Ex his igitur. omnibus,fenfum
illatis, ct imdee fe con fequctibus, folii rejlat,Dg . monas effe malos,id(p
cognitu,et pradicatu nona noftris folii, fed etiam ab ornii bus
gentibus,prxcipucq} uetufhflimis Philofophis:confijfos effe Empcdode,Pla/
tonem, Xenocratem, Cbryfippu,ctiam Mcrcurium.Tn}mepftu,C haldaos, Phert
cydem,Syru,omnis deniq} mortales,omnia fecula: ut duo ditia et prodita fuerint
i ■ cun(tis,qua quide nec Ariflotcles omnino negari poftit, Damon es ejfc
eundis at tattbus, omni religione confimtiente,tu eos effe malos.Fucrat igitur
Platonis fupe/ narum$prnniu fcntcntia}Damones effe aniitfatia aerii,exaen9
(orporeconfian. t ■ U ‘ . tU,<fuemJdmjdum tcrreflria ex tcrreflri. Nam Plato
tum inarteris locis, tum ut ro in T imao ea maxime ratioe D tmonas effe
corporeos innuit, quod opifix mun durus iubens nouitifs Dijs,qui f urit omnium
confenfu Damone s,gemj a Romanis appellati, ut ibi Marcus interpretatur, ut
corpus bumammiammali/c^ tcrreflria effingerent, partibus ex omni mundo, quibus
corpora ftiparentur^tcccptis, adierit, tv rois aJis)TOts,cn h/rci fwfcorro
t/l*<rpo(S:No cifdcm,fcilicet,uinculif» at<J; eadem diffolubili compage,
qua ipfi ligati ejjcnt,ajlringercnt- Quibus Pia/ to demonftrat corpora D amonum
conflare quidem ex elementis, fed ea compage, eaq; temporie reuinftis,atq) l
lipatis,utfintindiffolubilia.Eocp mundanus opifix ifioquenskos ipfos nouitios D
eos, eos, quoniam creati funt, er ex elementorum te perie compalli, pronuntiat
effe non omnino indiffolubilcs.Hinc A putrius definies Damonas,ait eos effe
genere animalia, corpore acria Hanc igitur Ariflotelespri feorum fuperiorume^
Theologorum [ententiam declarans, er fentiens idem, atty iUi,de Dxmombus in
quarto Metaphyfi feribit:Subflantia, inquit, dicuntur fimpli eia corpora ,ut
tcrra.ignis, aqua, c rid genus, omninoq; corpora , er ea, qua ex bis coftant,
fo-art $ <Aa^otix £? tcc pipiet T0V7top,Aniamlia,ct D amoma, . et partes
boru-Ecce igitur afferit Damoniacojlare ex elementis, quemadmoduet ammalia.Quo
auteelcmento,quoue corpore coftent,eorum quis locus,aut reg io, qua gens item
Demortes,in primo de Anima cum fuperioribus confentiens w n/ <WWfc yif *VTl}
T/Va ccntctp,n roi atgi 'fvytt {atoisfitATioy isi, cci/ccf tmptt: Qvarat qui
fpia, qudob cauffam ani/ fna,qua ejl in aere, jit potior er magis immortalis
ea,quacfl inanimalibus. Hac Ariflot‘quorumquantacumnoflrisconcordia,uel inde
daru,qubddida diui Pau Ii Grxci exponctes aiut,<rxtpuS ipccS iStdaftp us
ttccAm o p'ty <AicJgoto& Tot/ etipos imrisiv&H rlw 'ifwa-sccy epvoj
ydp twS rsvvvpxarj n \v/ ectpsdiJltecTfiGn-.Apertc nos docuit quod olim Diabolo
data efl acria potejlat. E fl enim natura fpiritibus, aeria regio,regnumq;.HXc
igitur animalia aeria fenfit Arifloteles,Shnpliciuscu cius intcrpres:ct?Act b
piycci icdp&Mype xroPAx ras ic<peevH Hpsfj onerat iw
(&ec,</leupm<rrt iyu xpiirfco.Hac Arifloteles,qui tamelfi improbet
eorii feni entia, qui putabat anima intffe omnibus mtidi partibus. Improbat aut,quonia fi anima in omni parte
nitidi nece fiar io exiflit,anima in ig/ ne erit ignea,in acre erit acris,quia
pars eflfimilis toti . Volebant autc illi anima effe parte e orti, e quibus
defumeretur. Improbat igitur Ariftoteles fi dicatur anima pars clementorum,qux
inhabitat ■ Ego autem pro prifeis dico, eos non dixiffc Da/ mnas effe animat,
quibus ineffet uis aeria, fed quorum corpora ex aere conflati/ tia ab animis
excellentioribus mhabitarentur. Proptcrcorpus igitur aerij D emo/ nes diccbantur.Tertius
locus efl item in libris de Anima. Alijs , inquit, cogitatiua inefl,atq; item mens,ut
hominibus, er fi quid aliud excellentius. Quem locti Sim/ tiictus explicas,
ripiimpop '3 1» t&feupwtoy imrr&w ytrot t»m, U >; jl* AVGVST. EVGV8.
LIB. VITI. C^cct/7ousvcC&»T«j/ wfojay a-jcpx:Pretiofius, inquit, fi gctws D
/HtOH&jU tuat unquunt progrediens e r ipfum <4 pjjtotlc corpw. Dsrmonta
efTe gtntctn aWim.Hor (ieram & profanam fcmire Thcotogiam.ldr Plato
■«.Pftiujonia, Ariiloielcn» prodidiflc T cftmaoniuna cium JiuiPauti. Cap. XXV
H' fjfiL.Ec igitur ultimu de Damnibus fuerit refoluU explicata# finientia ,
primi **-cundts Theologiis er Poetis uctuj ti fi. tetihuefie Dxmonas,efie ite
acrios,«m mi aut conditione mulos, CT improfos-ltai J; quod ad genus eorum
definitionem^ attinet, creiendu cfi Arijiotcle,apud que de Dmonibus miru
filennu, innuere uo/ luifie,qux prior Platojota# p nfcoru fchola prodiderat, ut
[uperius uifum . Sub/ fUntia,in juit,dicutur tu corpora fimplicia,ut
tcrra,ignis,aqua,c*tcra # id genu/ omninoq ; corporu,tum eu qua ex 1« confiunt
animdia,cr Dxmonia . Credendi cfi inqua Arijtotclf m nunc fietiafie publicam
quondam comuncm# inter omnes gentes de Demonijs fentcntiam,ea effe ex elementis
compofitu, ficut animalia, qyoru quo plus terra corpora pofiideant,eo#
uifibilia,cr tangibilia, tanto minus corpora D emoniorum folum aeria-Coufiant
igitur ex clementis animalia er D< moniajed animalia magis ex tcrra,Dxmonia
magis ex aere, l Ua propter terra ui fibiliajhac propter aere imufibilia ■ lUu
corruptibdia,quonia magis copofiia :hao inccnuptibtlia,utfimpliciora Coueniut
igitur Plato ct Arifictcles in drfinuione Damonu,eos effe genere deriostgenere
autem dico cor pute, fide,habitatione, VLto fidem
exprcfiit,Pirifiotelescrafim,compofi ionem.Hc{iodus ilea crafinu H fcpoc Q'
iosct/alvci Trce^Tjt <pnZnrip\sr sustp. Aera# induti,tota tellure uaganiur.
^ Kofiroru quoq j unus ide# confinftuJemper aeria poteftates, Dmones uocantus
fiue quod in aere morentur,fiuc quod corporibus fint aerijs. Sed qui fiatuat
al/ terum, alterutrum flatuat necefie eft,ut fi des Dmonibus aerem habitandum,
propter corpus uolucre,ficut corpora terrena,tenct terri,fiue des aenu corpus,
nece fi ario des corpori uolucri conucnientem habitationem. Arifioteles igitur
O" piato definiunt Demanes aerios. Hac decaufia putatur a Theoloffs ab
Apofiolo ditium. Non cfi nobis coUutiatio aduerfus carnem er fanguinem, fidvfrt
xoti*.ckpxItopxs tov truo tus tovts arpJj n urrinfuersiuc rt t s J t _ * i * J
TCV5 wov/fscctit/ t o*s periit, Contra mundanos principes tenebrarii baru,ad
uerfus aerios, et fyirituaka fieleris in ccclcfitbus.Tria funt
nomina,uim,naturam D amonum declarantia, quod funt principes tenebrarum.
Tenebras# aerem cit/ cum terras omnem caUgmofum dicit , quidquid intra Lautam
er terras interia/ cet . Hunc ipfum etiam uocat iisrZfcJvioi, coele fiia:calum
en im aer efi Latinis, Grads/Hcbrcisfin ccelefiia dicuntur, qua in calo hoc
tenebro fo- Sunt ifU pote flatesin caligine, funtinacre, uocatx ob id vwvgcc
hia, quafi aerii • Tertium nomen rsrnviceersKx^iritualia , uentofa , acria, ex
aere,ex uento,qui dicitur wtCux, non friritualia,ut calefies angeli, ex ctheris
ferenitate,ut ait Calcidi m/corpfai tcnitcsjfci «t corpore uefiita aerio, aut
habitatione aeria, circa caligf mas T)t PtkEtfN! PMIL050PHIA. jj7 tttm hunc
terris ir e umbente habitantes,rxduft a confortio diuoru ■ Natura igitur , D
xmones iuxta fublitr.e Theologu, funt aerii , loco et corpore, [unt mati,
[celerati: Srcq; comicniut [aera et prophana.Dxmones effe aerina
potcflates,malax, [celera/ tat, ut Plato,utFlutarchus,Chryfippus,Empedocles,et
Philo [upcnorcsl hcologgs fccutus,Platoi:c, Ariflotelcjed priotes
Aegyptios,Chaldscs,Empcdodc. In libro dc gjgantib . ip[c Philo.ovs x?Aot epihco-ecpot
<fla. iycvatjxry t /yj yiua-ns u<* ^ittrlyKCCTXToyciifKtTiixc^ivcu:
quos,mquit,alij Phdo[ophi Dxmoncs,Mo[cs Angelos folitus e fl appellare. Sunt
autem anima per derauolates SedaduerteoPhilo,qubdifliperaerauolates Angeli,nb
[unt lUtboni ac coele ftes,qui proprie dicutur Angeli,nuncij Patris fumi,[cd
quos [uperiores pbi bfophi dixere malos, i ncan Uticmb ■ uaieficijsq;
prxfidos,cum quibus nobis coitu datio. E ade Eu[cbius,[ecutus Tkcologos,el
Pbilo[ophos omnes, exigua qui ex tatt ta bonoru A ngcloru gente cecidiffcnt
partc,data exercitationis caujam circu aera, CT tenM-habvantem-. Sy jSfogp/ 71
<&yiXf}u bro<rnK<ryxyvyva<rhyik/
fipTwyiversSuxSa&Atrriyaiacpiyu^jyuTci) vmoatMvny aif>', kX JxAfef fcj/.
Auguflinus iteJuperGenejln: Dxmor.es dicit aeria animalia.Simiba in oratione
regia Eu[ebius,xvfcu y etf ai 6'vvcAy{s,cd ~fcy cilpteyxa;foyt/lixKcc Jt^vo-cu
<Avyxnfc:f xvisy tyrW.Hx poteflates acris ud cdejles dids,quod aeriam
regione obtineat.Calu enim aerejl inTheologia . Itcru PWo in eo, quod » njornnia
ftnt a Deo, it’: § xatuyxlooy «<xc? ; Arr, ait, incorporcaru ani tnsrii
domcilm.Hcc [uum dogma ea, ut fi tperius dii lum, ratione probant, quoni am cu
omnes mundi partes complendas ui[um fuiffirt Opifici, terris animalia,mare
pi[cibus,calojidcra,qux non modo ar.malia jint,[cd etiam mentes uniuerfxles ptt
rtfiimx, dedi [Je. Quocirca etiam in reliqua uniuerji parte animatu fida
ejfe.Qus etftfimfit non capiantur, quid nurum f Siquidem V anima inuifibilis.
Atqui uenfi/ mlc cjl,acrm magis,quam una er aqua,anima!ii nutnre-Sic itlc.Scd
[ciat P hi/ lohunc non natura diffior.entisfitumq; rebus dantis Dei ordine
fiuf[c,ut quemad/ modum omnia elementa [unt animalibus, fic [uis er aer
repleretur. Fuit alia rccon dita
ma gis,et no emis p erffiicua ratio, cur aer datus ftt iUis pro domicilio. Sed
nue conflctcjje Dxmoncs aerios. I dem perhibet incorruptibiles, xtcmasq; animas
habe re acre. Ad hanc ratione uidetur Pythagoras locutus,cum prxcepit,ucnti
flantis [o nilum ucncran.Quod explicans Iamblichus,xiuhfi7xl ycif c£j fiyr&y
Su*y ev/riay & (Avvafysupjiiy cy.c1c7nfxiya.mcep ; innuit, inquit,oportere,
di/ ulnarum fiubflantiarum er poteflatum fimilitudincm amarc.Diuinas ergo
fiubflatt tLt:,quibus acre fnr.ilc dixit,fvrtaf[e dxmonas [entit, quanqua
idpatel latius a ia in/ ftipercoclejles. Eandc firme adhibuit definitioni-
FatUnus:Dxmones,inquir, 1 :«!v/ 7a>S<rifKtcyi kvCJh
iJai^ricvyaJiKil^iisipizvfay « o-vynnfls ucmv fktfccnf.is,ixdvoiS <71
7oiS7invyxft fai cffispisyli-ois wvvrcmfci <&f£y ii 4 dait. J*i, . -
dcnt,fed eorum compofuio ffnruuslts ejl,utignis,utiacris.Solis autem his, q ut'
fci., ritu Dei cuflodiuntur,con)\icux funt eorum corporaxxtcris haud ita-Eadi
firme Plottnus: Kxloaroy fixiiMp niTct twos octuccros , m Xifos, « nv fbs
ilvat; . Vt Dxmon,ait,cjl cum aliquo corpore, fue aerio, fme igneo. Bx prtfca
Magorum Theologia, natur* D*monum clara definitio. Bos rfiic
maUfijosincanutiombui pr*(iJcntes,quod Placo aflcruiticfTe feras agrellcs. Stf'
gios canes. Vitores, carnifices malorumtalfertibus malis delcfiiri.domiciltjscj
tm- • piorum: Transferre fcCc in Angelos lucis. I. t/j Dxmonum propria ji ‘edes
aer, quonid funt aerijs uolueribuse jj corporibus , & dicitur apud
antiquifiimos tamen, datxfunt ris,prxripue inquinaufiimis , fub/ terrxncx
pxrtes,confcntiuntq; fuper eorum improbitate. Apud Mercurium igitur Trifmegijlum
audies Dxmonas ejfe,et effe malos, [celeratorum carnifices, quibut Deus dignam
fua natura demandarit prouinciam. Sic er Chaldxi, er m agi, a Zo roajbc fatentur Dxmonas
impuros,inquinatos,ukores hominum maloru. Ac pri mum extantapud cos, qux Plato
ab cis accepit , cos incantationibus ucneficijscfc prxficlos effc.Srntentia
Chxldxica,wtKX <Al ifflontuoi/ (Axipom 7rfo&y{op AtS-oj/ uvovfifii/
taJCCVt/^iCum uiderisucnientem Dxmonem terrejlre,facrifica lapidem
Mnuzirim,cxcantans . Hoc dogma Chaldaicis probat Dxmonas prxfiflos
incdtationibus,ideo malos . Sed P fellus explands,inquit,M m/ daces, inquit,
natura funt Dxmones tcrrejhres , ut qui procul a diuina cognitione fummoti, er
tcnebricofxmatcrix impliciti u Quod jiuts ab eis ucru capere fermo . nem,prxpara
facri fictu, et ofjvrlapidem,Mnuzirin. Lapis autem isuim habete t uocandi
alterius Dxmonis maioris: qui obfcure accedens ad materiale Dxmonem elicit
ueritate eorum, qux pofcuntur,quam iUe refpondebit fcifcitanti.Dic etiam et
nomen euocatiuum,cum facrificio lapidis. AfcJ; Chaldxus alios Dxmones bonos, -
alios malos JlatuitmoBra aute pia Theologia, in uniucrfum decernit malos. Hxc
iUe.Sed friat PfeUus,nuUa ratione Chaldxum decernere Dxmonas uUos bonos, fcd
gateratim omnes malos et inquinatos. Et hxc ipfa exedtatio, aductusq ; Dxmonis,
probant eos effe fcelejlos, non probant effe bonos,quoniam prxjloadjht. Ex bis
Chaldaicis uerbis apparet Platonc,qui hxc ipfa,teflc Pfelb,legit, prxfrrijfc
DXf monas facrifirijs,prxBigijs,incantationibus,ex quo nequitia eorum, et quam dant
ei noRrx liter x fallacia Jcclusq; probatur- Nihil enim aliud innuebat in
Sympofio, cum Dxmones incantationibus prxficit Plato, quam quod traditum
faijjet ab his Cbaldxis. Audijli quoq ; Dxmonem materialem, terrcjhrcm,
ficulentu, fordidum , humoribus foedis gaudentem, qui ambulans per loca arida,
cx inaquo f a, nec ime riicnshumorc,rcuertitur in locum prijlinum.Sunt quidem
Dxmones omnes gene ratim aerij,quia corporibus aerifs,wuiftbilibusq;, et per
aera uolant:fed nonnulli, quonid magis petunt terram,humoresq;
terresircs,tcrreni,inquinxtiorcsq;dicun/ tur.Ex Chaldxo igitur habemus Dxmones
fceleflos,ct malos, duabus de caufis,tu quia prxfunt incantationibus, fcelciUs^
prxftigijs , tum quia terreikcs dicuntur . Con/ X. . U9* Confirmature^ nugis
improbius corii , quam cis antiquifimi Phdofophi tribue/ runt,ut [upcruis
oslenfum.Hoc itemcUus,<y Apertius duabus alijs fententijs Chat, dxus
dcclarauitie quibus prior prx dicat Dxmonas infidere corpus humanum,'m
puru,-tjfciUbus malis mancipatu:altcra,quod ucluti carnificibus hifce tradutur
mx li honunes. prior, <roi/ kyyuop &H§isyQovoio)KH<rv<ri; Tuti uas
fax terretores inhabitabut, Quod explicans PfeUus,Vas,inquit,eJl copofita uitx
notorxconjlita tio . Ferx terrejbres,qui circu terras uagantur D xmones. Igitur
notor a. uitam fca/ ten te malis afjtftibus,cxfax inhabitabunt ■ Siquidc bxc
genera cti ipfis afjetoibut coalcfantffiuntq; cadi fubjhntia,cr fedem habent et
ordine materiale. Quocir/, ca cum C7- ipfi affiflionu fml pleni^td corporca,ct
incorporeas affi£Uoncs,adiun guntur,et conncfluntur,fimile ftmili
attrahcntes,cu habeant uim mouendaru af]i itionum. Sic PfcUus.Feras ergo terrx,
uetuflifiima Chaldxorum Theologia uocat t)xmonas,in quibus fanas ejl, et
crudelitas. Etfimilitcr in notora Theologia uocx tur,Leo rugiens, Draco
inpdians, Echidna, Scrpcns-Hi circum terra uolutantur, fcdibus xlherijs
cxclufifcd cum fiat imiifibiles,etuolucres,fauntur per aera inuifi bditer.
Affirmauit autem Chaldxtts,zj tradidit,hoc dido , quod toties habetur iit
notoris literis, zr quod ipfe Deus dixit. Cum immundus faritus exierit ab
homine,, ambulat per loca arida, <y inaquofaquxrens rcquic,ct non inuenit.
Ecce enim et Chaldxus docet inhabitare D xmones humani corporis domicilim.ucrum
noncu iiifuis corporis, fed malis afjrtoibus fcatentis. q uod et ipfe feruator
dixit,qubd in/, uenit domu [copis mundatamiuidelicet quafi pcrironiam,aptam
habitationi Dx/ monis, plcnd malarum affifiionu, quas Dxmoncs confcfiantur, ut
quifunt etiam , ipfi dfjvflibits bifee detenti, plcni.Sunt autc afjvflus uel
pafiiones,medix inter ani/ . mam etcorpus,no funt prorfuscorpora,ncc prorfus
incorporei, Dxmoncs, et ipfi huiufmodi quadd prxditi natura,qui nec corpora
craffa fmt,ncc penitus incorpo/ rci,magnam habent cum afjvtoionibus
affinitatem. Afjrflioncs funt motus impo/ teotes animi,irx, cupiditates,
uehemens in terram inclinatio ■ Hi motus cum ui/ geanteum primis iniUis, quibus
in omnia [celera rapiuntur, fauentcp mentis xjlu, ardentes cupiditate nocendi,
fi quem eius generis hominem natoi fuerint, propter fimilitudinem xffodantur
illi,quorum cjlinhumoribus,ctomnimdla mx teria,d qua affiflut fx pe excitantur,
[edes- Ad hos humores libenter inhxrefcunt, uniuntur, afidcnt, alligant fepe .
Ex his igitur etiam elucet magis natura Dxmo/ nioru,confcnticnt&us omnibus,
eos circum terras , per aera uagari , delatos ubi/ que corporibus
inuijibilibus, corpora malarum ajjvfiionum redundantia 'mfiden/ tes.Quo er
improbitas eorum no fatur, cr quod ipfe Deus aperte pronunciauit. Spiritus
immundus cum exierit,crc.Suntrnim mrumdi,immundis,cr inquina/ tis
domicilijs,terraq; gaudentes. materiales ob hanc caufam uocati : e r conftcn/
tur Philofophi nidoribus cos [acri fidorum delcfiariiincantationibus item.qux
ple run<£ [anguine fufo , fuffumigationibus adhibitis celebrabantur ,
prxfuiffe . Vbi L l j etiam f 4« . VlTi; etiam intentio nocendi. Apparetqi
omnium confer, fu Dxmonas effe malos,V 'm/ mundos, quod jludium cr dcledatto
dcclarat,aarios cffe , quid corporibus aerijt irotiimt eponwaiyvr aicH‘,totd
JrlUtrc uagantur,ut ait Heftodus. Poftrcmo ‘ya «0 athi$,afjeftos effe,affici
fempcr.Et quod Plutdrchus fuperius, plenos «Aiyv, irrxtionahtxtis.Scd multo
magis eorum improbitote,naturam(p mentiendi cmtjjcf/ fiis cfl aliafententia C
haldxus, affirmans ea , q ux nottra Theologia : i* ecftC KoAntoy ycctus
SfucrKiSM \Scnci *wt! , aimor ericfact €fOT<* SfarvuTtStEx finibus terre
exibunt canes terrejbrs , nunquam uerum fignuru ' mortali ojlendentes.Quod
explanans pfebus, De Dsmonibus, inquit, materiali/ bus ejlfcrmo. Et canes quidem eos
appeUt^uelut anmtaru ultores: terreftres au/ tem,ut e ccclo lapfos,circum<^
terras uagos. Igifwr ifh,inqutr,longi a uila beata fe/ mati,intcUcflualiq;
contemplatione dcjtttuti,prxdtccre futura ncn poffunt. QUO/ circa quicquid
dixerint,cr ottenderint,fadfum efl,cr arbitraivi Vident enim per pl mtafus
prxfcntia: ad futura uero conicfturis ineatis , er non clare cxprefaii,. fcct
confufts notionibus utuntur ■ Sic Pfellus.Superius Faas , iwnc Canes appeVat
uetuflifiimx Chaldxorum Theologia D emoncs-.que cum prxcipue coluerit artem
Magicen, quod ipfum Chaldaicum nomen indic at,eum prima dicatur incantatio/
nibusmalorumq; Demonu euocationibus ufe, fatetur tamen ingcnue,uer,iffc qui/
dem eos uocatos e terra, fed uert nihd unquam ottcndiffe , quidquid
pncdtxiffent, ottendiffentq;,falfum fiuffefempa c T fimulatu/m-Sicifr
conucniteum Theologia nottra,quam Deus ipfercueixuit,qu6d Diabolus cfl mendae
ium,cr pxta,inuen tjptk ipftus mcndxcij.Etixm Cerberus ille apud uetaes Poetas,
qui latratu trifauci terret aC.<taier animas. Vt conueniunt cum nottra uctujhfitma
Sapientia cunila, fltib» a7*dtles,quod canes eos appe11at,uiperas,ferpentes,
leones, dracones/ 'TxrrcftiTS autem, tametfi proprij f ntacrij, quia corporibus
aerijs circum terrae navantur tdt>:cn fcclefaiorcs eorum in alttfamus
canentis immorari par cfl, falen r turq; mtiUi-lico dixi* cos emicare, emergere
e terra uocatos. Sed an fu tn cis diffi rcntia,quod Plutarchus Jbxit,poj\ea
dtfquirctur.Alia fenlentia Chaldaus expref/ jit qui jint Canes et
farxicirovSt/ltx^V uccriufVKrxi fcfjww^C-Hoe cjLTcrrd mugit,uoeiferatur a
a,contra hos,ad filios uf$. Dcfagnaturhoc oracu/ ^ ' lo latratus Stygiorum unum
contra federatos. ideo terra mugit in cos,in fubter/ ranas cauemialdq ; ufq; ad
filios, quando filij paternas impietates pcrfcquentcs, pemuttuntur ultoribus D
smonijs. H ane frntentiam declarans Pfebus , D eimpijs loquitur,inquit,qubd ufe
J; ad potteros extendit eis fupplifia Deus. Namfubtevra/ neas panos attendens
orxculum,dicit in cos mugire folum,hoc cfl, locum fubter/ raneu in eos
uoctfcrari,<y quaft Iconis quendam rugitu cdcre.Quoniam,ut Pro/ cius ait,
eadem cfl animxru ex eadem profapia condido.Et que non uinculis Natu U fur. t
abfolut t, in ( onfanguincoril fuorum affiflibus detinentur. Neccffe igitur
cft,& has totius iudicij partem capere plenas prop:ernaluralcm affanitatem
. jH.ic/iloruw, . f4« placulorum,expurgari iterum ab eu. Hac ille. Supplicia
igitur c 7 panos fubterr 4 neasChaldeus memor aut, quod traditur pafiim a
nofira Tbcologia,utundequd/ que pateat improbitas Demoniorum; Effe iterum
malos, impuros^ eos,fedfeipfos in Angelos lucis transfbrmantes,uiden quales non
fmt,mirabilitcr ctt nofira Theo logia concordes, ijdem antiqui fimi Magi
pronunciarunt,hoc oraculo: H <pv<rts STudi fcj VXl TO VJ (Axipovcts
ccyvovt. K*i t k KXKHi vAHiJdAxsimenx. net Acc yga t<r$Aa. Hatura fuadet ut
credas effe Demonas puros, er male materie gemina pulchro, et bona.Hoc oracub
defignatur,naturam Daemonii prefligijs, humanis oculis i/ ludente, {idfaq} pro
uem offercntem,adniti ut credas Demanat effe puros er bo/ nos, quales cotlejles
animi,cum quibus ex parte fimUitudincm Demanes gerentes fepe mortales multos
deceperunt, ut Platonem uidimus fuperius afferentem, nifl iuxta Philonem
interpretemur- Perfuadetq ; male mjtene,tnqmnateq; fubflande genus fe effe
bonum, er honeflum. Eos inquam,qut cum turpi et immunda cohe refeunt materia,
habere mtorem,puritatem. Qt pd fecus efl longe. Influit, inquit pfellus in i
nuocatiombus, multus Demanum chorus, o- multiformes Demonum ftccics excitantur.
Abf edentibus autem partibus mu tdt lunans, et compofus , ac partue, C r iocunde,
o- grate fepe oflen.luntur,imagme alicuius bonitatis ei, qui initia' ur,
ftmulantcs. Ex his igitur uctuflt fimis Chaldeorufmtentijs, quas autore
PfcUo,et ipfa ratione docente legit Plato et Arijlotcles( Platonici aute
indefeffe his; dbututur,quod uH maxime in libris Stmplicij,cr Procli,
Porphyrqfy uidere licet) apparet quiddeDemonu notura fu fentiendu m,et fen
ferit antiquitas, ut fi quid i palleris fuerit confdu,neceffarto fit ad
ucritatem ponderadam,ad maiores recta rmdum. Simtia enim frnfit, er tradidit M
ercunus Trtfmegiftus: ut omnis Theo/ logia Aegpfdoru,Chaldeorum,Hcbreorum,id e
ft,quam colimus ipft i Mofe pri tnum.tum Chriffo,et Apojlolts traiiu,eonueniat
fuper declaratione Demonum, primum eos efferum
malos,impuros^oinquinatos,imrmndos effe. Ex Tlitoloju Aegyptiorum uciu(lif»inu
apuj Tnfmegiflum Dxmona* *f» It, Si cfli nulni, malarum inTpir aiionum
autorri.Hii tfTe omnia plena. Vllorc* im. piorum dVe. Bos rITr exalijs
a?nos,uago*, pcrphamaBai , 8c tllufi -n« Jccipicn» Iti.Jnqmbui cum noflraTlitolo$u
concordia. Cap. XXIX. « - Ercurius igitur in eo qui inferibitur, quod in folo
Deo ftt bonitas, de Demori/ ™bus ciufdc generis atq; ea,que tradit noftra
Thcologia,fcribit,eos effe huma/ norum fccleru autores,cogitationes improbas,
malorum! p operu principia afflan ter. M ens,inquit,humana cum bonarum
cogitdtionu acceperit a Deo,rcda parit; tvxtrnx Ji OTKfj \ZJ0 7iu&' 'rity
emito iftoy , fifBS T ko<t(cB xwts oyr&',<Acu{jcou®' vero Jlau^vi.
ustsv' itifO.dopiearfei t5 icAtxs tvipyecxs 50 ampyca, kj iKunoty o vitfo cara
ty,ttttyHXS,<p6vvs,7nt7p}xv'mcesfitigcavA'iK$,dun&&xs,ctM)(<>vccu
K£Hny<$y , uga *?Ax vsssmc io k Jlcunirvy igytr.Co»/ trario 54 * ’ .' '
trariauerb,cum ab aliquo Dxmoniorum.cum nuUa mundi psrsuacua fitDxmd 'nc.Qui
fnbicns tacite mcntcm,proprix operationis mferuit femen, etpeperitipfx mens,
quod fatum funrit,uidelicct adultcria,cxdes, parentum uerberationes ; facti/
teffa,impielates,flrangulationes, per prxeipitia imptdfmes, v alia omnia , quas
funt Dsntomm opcra-Ecce Mercurius nouit,confcffiKefl,uhn,irtgcnium,fludij,
conatus Daemoniorum, quod tacite fubeant pedoris arcana ,frcut in noRris extat
literis, cum Diabolus mipffctin cor,ut traderet cum I udas : omniumq ;
noRrorui* efl conftfio,eos irritare cupiditates, coturbarc flimulos natura,
fuggercre femptr mala. Ac Tertullianus , ex quo pauca quadam in declarationem
ifluis loci deliba/ bo:Opcratio ecrum,inquit,efl hominis euerfw , fic malitia
flmtualis k primordio aufpicata efl in hominis exitium. Itaq; corporibus quidem
et ualetudinis infligunt , C r ahquos cafus acerbos. Mentis quoq j corruptelas
agit furoribus, et amentijs fot dis, ac obfccenis libidinibus cum erroribus
uarijs. Ladantms quoq; in eandem feti tentiam pendet:lUicita,inquit,dcftderia
immittit,ut aliena contaminent, quibus ha here propria fine delido
licet.Obijcit quippe oculis irritabiles formas , fuggeritefc fomenta , cr
uitijs pabulum fubminiflrat , tum intimis uifccribus flimulos omnes con turbat,
c/ commouet,<y naturalem Sium incitat,atq; inflammat ardorem,do nec
irretitum homincm,implicatmq; decipiat. Eadem fenfit,cr prodidit Athena/ g oras
P hdofophus ChrijUanus : orxy o <Axlyutiy«v<dfinf6<rwvKXxx, tV riy
7rfet70(/ : Cum Damon cuipiam fuggerit malam mentem , labeji/ ■ dat prius. E
ufebius item Cxfaricnfis , in Panegyrico : Et communis quidem om/ tuum
feruator, rebelles poteflatcs,qux circii hunc,qui terris imminet, aerem per/
volantes humanis animis infmuaban t fefc, inuifibilt,ac diuina poteflatr,
uelutfi/ ratagreftes , fuarum ouium ceu pa&or bonus, procul fugauit . Hic
audis apud Eufebium infmuarefc poteflates filas inuiftbiles in animos
hominum.Tatianus e/ dam fmde quid feriptum reliquit ad gentes in Apologetico:
fxfoon satzroA/ Pi»y nxtiixy ifoKuMcamSTat/aifjii/Hpctr&ty vrccf i/y.]y 'i
vyxs <Aixi/ yv<n£y,(& <fxuTcc<rt«yifKWXTHKXon:Dxmoncs,ait, in
multum fcdus pro/ lapft, animas apud nos vitiatorum per infcitiaf,et
apparentias deceperunt. Sic iUe. Talia fuperius P lato:Vt igitur alia complura
taceam,apparet mirabilis confenfus veterum Philofophoru,cum caelitus reuclata
fapientia , de p rauitate Dxmonum , . de pote flate penetrandi in animas, &
commoucndi humores interiores , flmta/ les ir.jbirandi cogitationcs.Et quod accidit
inftindu demottiaco ludx, ut drangu/ te m fefe mali,aut dent pr/cipites,ut
agant crquatiant furoribus mentes , ut adul/ teria, homicidia fuggerant. A
udifli etiam ut Eufcbius fmiliter atque Chaldxus,cos appeUauerit feras
agreftes. qh* Trifmrgidus igitur dixit , funt qux Plato, Phe/ recides,
Chryfippus , Xenocrates , de prauitate Dtmonum fen ferunt . Sic apud nos ,
quoniam omnium federum princeps; v inuentor efl , per exccUen/
timjuocmriwe/Hfds. Et Deusipfc docuit nos precari » Ubera noskmaks QS°4i . mei
PtTlTEJJW*' ^HltOSOrPHlA., G&oiGrace,ic7r<> tov ftiWfifrJt maligno,
ab eo qui prauus,cr m dignus eft. E t in Sympofio fcptem Sapientum dtttus eft
</lcU{ta>y bAc&iganccrcp, nocen/ Hftnrnu.Confentmt igitur Chaldaica,
Aegyptiaca, Hebraica# Theologi x fuper Daemonum improbitate ,cr quod pnt
Damoncs-Quam quidem concordium , pri/ fcorum# tantam Theologiam,
AriftotHes,nifi pt mpudens,negare non pofiit. Me mimt etiam Damonum Mercurius
'mPcemandro, declarat# fummo cum caterit eonfenfu,um eorum: A (luitis ,mquit,ergo
Deut,prauis improbisq j , inuidis, cr Suaris , er homicidis , c r impijs procul
pceffo: ra Jipotfi) itiytof»oxe& fiunovi, 3«Ct&/
ofaHTarisTrvgosmforfcJtotoi/i&gaeo-Ka cwr>yoi &97iKWS>XfU UXJAop
uv\ r«? cevoi*tccs,ourpp 07tAlfa- Jvcc Tvyn li«{ovoZ s met/tT(«,fc7r eft/«s
aTrtccrvc rluj t7ndvutctp tvoif/ axe ftsfts trKoroieeeyup %gu rirop Gcurccvi£ s
1(5« «L^f/.vrwf u& •jt ttK* cp,ivjcJmy:vUori cedens Domoni,qui acumen ignis
accipiens impellit, prit/ que eum fenpbiliter,cr magis ad impietates ipfum
armat, ut affequatur maius fup plicium,er non ceffat in cupiditates infindat
cupiditatem habens insatiabiliter, in tenebris pugnans, cr hunc cruciat,o~ in
ipfum ignem plus auget. Dxmoact nidoribm oblcftiri.ob iJ rrutcriilcj appdliii.
Capul XXX. jNelio quoque confentiunt noflri cr Mijcitu# dignipimm e[l,dc
Dxmonibus, Eos nidor&usfacrifittormjibamin ibus# oblettari:Qijod ex nofiris
cumprimis ___ ajjeruerit Tatianus,Tertullianus,lattantius,Eufcbms,ex illis
Porphyrius,fvrte/ que etiam Plato. Nam cum eos facrificqs praficerit , cr fub
eorum tutela efjie, cr ineorum gratiam peri, quas teletas dicunt,a(jferuerit,ea
de cauffa ucripmilc fit, id ftatuijfe,quod poftea noftri,nonnulli#
Philofophorum melius explicuerunt, quia nidoribus MUinquinatis dele dentur.
Eandc rationem fwffe putauerim, cur a mul lis noftrorum,cr carum, exiflimati
fuerint circa materiam uerfari,ut eos materia les uocarent:cr eorum
principem,matcria primum irntohurint-Uac materia, etp pofiit omnis
mundus,quatuor# eltmenta,quibus prepnt Dtmones,inteUigi, uide tur tamen nidor
Me fanguinis,cr facrifuiorum pracipue fentiendus . quo crediti etiam, cr uocati
fuerint immundi,non modouidelicetob peccatum,mentisq ; tur/
pitudinem,flagitiofas# cogitationes (omne enim peccatum macula eft, cr turpitu
s lo)fedetiam obnidores hos,& immundiciem, qua dicuntur oblcttari
.[nhocigi/ tifr comsemunt firme omnes. E quibus Athenagoras. <ftxtpons
rrfot^x /tftfc •#fVr/fl«5»xwSTS)«w* kfitap
c&iMCTsJ&rretfaxTBiftAitftciaws: Da mones ad
hoftiasaftident,earufangimeilletti,que auidiftime captat. Paulo# infc tius,oi
rriflnip vAMpi/liutaon5AixrorBtfST&xrso3ccf,xcjuTl)T&yii/ fiitop
cun*:Matcriales Damnes gulo fi circantdores, [anguinei}; hoftiaril.Ecct
materiales Dxmones nidoribus hoftiariiMetti Similia P orpbyrius, addes, quod eo
nidore eoru aeru odoribus# fmlia corpufeula pwguefeunt, infecundo de dbfti/
iit- ..x,» acniiai. J4-f * SinentU: ourot olyccifomt AotB^Kriojwn, fiiyxvraiyro
tr+putf» xoy (£J wtu/jiceriKoy vixinreu.^iyetfTovro cct/xo»{,G3 xrxnuscarws,
<& vomitos <Aix voixltoy @ <Aurxy.vscu : nimaliDxmoncs,funt qui mu
dent libamine, cr mdore, quibus eorum corpufculum, cr aerium tUudpmgucfat-
Viuit enim id uaporibus c r fumtgaUontbus,uaneq; id,utuaria funtea,r obaratur/
que nidoribus -Et alia,qux feqimtur.Qu? forte uera funtjit proinde locis humi/
di oribus tnhxreant.Sed mihi cum primis ueftigantur,qux multorum mortalium te
ftimonijs confirmata, ob id ueriorx no fcantur. Sic ambulantes per loca arida,
(7 fine humonbus,ct aqua,non habent ubi conquicfcant.TertuUianus quoq omnem
paucis uerbis hanc rationem aperuit : Rcnuncunt,inquit, fe immundos effe, quod
uel ex pabulis corwm,fangwnc,cr fumo, er putidis rogis pecorum cr tmpuratifr
fimis linguis ip forum uatu m intcUigf debuit. Ejl igitur ex his ratio clara,cur
cr ma teriales nocentur cr immundi. Nam quod melioribus eoru data fit
inferioris mun di cuflodia,ob qua caufam fint appellati materiales non adeo
ficutfuperiori rado/ ju,affentior : nec arbitror Cbriflunx Tbcologfx congruere:
Que Dxoiombut nonnulli PhilofopM attribuerunt, eoa omni tnnnJo praefld»
ewei.Angrlis congruere, tdcjoe ab eu depraeJican. Cap. XXXI. c B D cum Plato Dxmonas
tradi diffet bonos, fed ex didis eius prauitas eorum di ^ ciatur,fccuti funt
deinceps exteri Platonici diAt cius,ea no examinantes,quem admodum
dccuiffct,prxceptoris autoritatem uenerati,e quibus fuit Plodo cr tam/ blichus.
P oflerior de feda Pytbagoreorm,cxplicansea,qux de Dxmonis eledio/ ne Plato
tradiderat,ait, ocvrol t tvrois W '*V V ^ fxiytxttoz rt rf /, d nuusloy
fxiitovx tueovfj*Qci,<& wJiaiitcrc^XvTcs iccvjovs vxgxamw ct^syny : ipji
nobis ipfis fumis Fortunx, cr Dxmonis loco, cr nos Dxmonc eli/ gimus,cr
Eydxmonatjd efl Genij,aut Fortunx bonx nempe beatos ipfi nos effici mut.Hoc
loco fcito Dxmonas ex fentetia Platonis appellatos Angelos, qui nos for
tiuntur,aut quos fortiamur ipfi : quia fi bene (latuimus uiuere,comitantur boni
no/ bifcufi mjlc,continuo fontes afiflut-Hocq; explicans fufius Iamblichus ex
Pydut g ora:<A dlrLfX Jinri 7SKfxfcStrr®', G? (rvyn.to^ae^liT®' nyily cqj
Ik&y (Acuitor®' f et fis l/jKpxvHS, ygu ficturi nxAiy wpec ris 9t»{ orti
Aty cwxya>yHyvJiy(Xf«.}A(t>i7ii </W#9e* vs&t r> Bcti-rcerty
tum, xt/^iaiTorny f*! imxz, ceuxt/fixiaety, s #t« ^jjT rctiroi (/(cuitovi
nyiftoti ytft(2enz.oy<Aei Ttzcmchy Ifxsuy -5? 9« Sy yrrcms
x#HX§cuftiy%K<p V fi* 7rfw7H (jJLv fcs« k sexiSy muto,? ovtunQj.Ko'n>
nyiy yvir «<i#f ,fc7r«7ar y»i ott M/rfy xAnStyn ? roglscu <?1
8W?«*eow«c> tumjt gices &>HSi oo-hTis Kj 'o7Toia,i*i$' *sewtovjs.s m
xfyuyey ytv®' ? cuAym j ruy k gerrrUiiibct, kj «c c&rh yitJ)evbh\n\z nA®*
tfctm/ ri 7t&9w/ •t®' ce» t 9t<Sj/,r>jj «uSf umoi s utexst^iorwns
Btts : Secunda,inquit,uu re Aduiuendi efl,tradiu, cr forMti nos ADifs,Dxmonit.
manifefla demonflratto, ar pfremrur[m«lADc9frcdutfy,Nc<Jr enim fecw q?df
pofiit 4d : J4* ^ xbiety proprtam fubflantum redires, tfi lali Demone duce
utatur. Quem omnem D eorum amatorem oportet legitime expiare,'* quo prima erit
malorum depulfio , que nobifatm ab exordio cohe fere. Tum
perfiflanoftri,crfilicitatis,beat£q; ui/ U , quanta, qualis effe pofiit notio ■
Cum qua accendentes precipuum genus horni / nrn intuebimur, in quo defixi,
finem afjequemur propofite a Di js homini, beate uite. Ylec Me. In quibus is
error, quid D emonas ipfi f 'artiamur , c r quod hi fint humane uiteduces, non
erit omnino,intoUerabilis : quiaDemonos, Angelos fen/ timus. illud prorfus
Philofopho tanto indignum, quod ait hanc Centonis fortem datam hominibus k
Dijs, cum ipfe Plato aperte fateatur Deum patrem, fummum/ ‘que
parcntcm,dcdiffe,prejicilfe certos hominibus cujlodcs, duces, moderatores, non
Dcoj id Jicijfe. EJtque obfcccna in Philofophia idololatria, cum fit lambit/
chus ubique confit ffus Deum caput, principem rerum humanarum. Quod tot ex/
cntpla poterit probariSed fuffiat nunc, quod contra quam locutus effiet Plato,
cufiodiam hanc,!? gubernacula 'a Dijs data dixerit, quod Mc fidum a fuperno Dea
confiteiur, utuidijli- itaque longe fapientius Philo non folum in di fla Plato/
nk intuens, fcd etiam i Moftica fapientia adiutus : Acr, inquit, eft animarum
in/ corporearum domicilium. Quoniam omnes mundi partes replere dignum cenfu/
itopijix.ob quam caufam terra dedit terrefiria,ftumimbus et mari aquatica,
coelo fidera,que non folum animalia, fed etiam purifiime in totum mentes efie
dicuntur. Qgocirca crinalia parte uniuerfi acre animalia fi fla fimt- Que
tametfi oculis npn ufurpantur,nil mirum.Namcr anima ejlincomprcbenfibHk. Atqui
uenfimi/ le cfi,quam terram, V aquam magis aerem, animalia nutrire. Tum
profoquitur, Sunt alie anime, punfiime cr optime, maioris diurnaris' que
mentis, quos nulla terrenarum rerum attingit libido : funt autem magiRratus
mundani,uniucrfalisqt principii uelud maximi regis aures CT oculi , intuentes
omnia , cr exaudientes * Has ceteri Philofophi De monas, M ofes confentanea
nuncupatione uocat Aogr/ los-Siquidem iufja, cr mandata patris ad filios,
filiorum necefiitatcs ad ipfumpar rentern perfirunt.Hec Philo-Longe quidem
fapientius, rt magis ex Platone,quam ceteri Platonici, quos uana fuperjlitio in
Dtortm traxit appellationem. Duo que reflua Philo, quam Mi, quod datos hos
cuRodes , cr magffbratus, cr nunaosi Deo, qui inter nos. Dem 'que intercedant,
ob (piam caufam non minifiri deorum ftd dei funt : quod demonas Philofophorm,
Angelos Mofis interpretatur Et quo niam Angeli cr literis facris, cr profanis
funt Bijf hicerte erunt, qut imperio Dei res humanas adminifirent ■ Nec erunt
duo genera Dij, ac Demones 1S1 boni, pu/ njbnte que mentes apud Philofophos
Quippe boni Demones, cr nuncij; funi Angeli, Angeli funt Dij caelcftes<Quarc
genus, quod poR Demonas bonos fe t queretur, erunt Demones moli:Vt boni Mi
Demones fuperws quidem habe/ 40 1 maximum imperatorem, regem'qucuniuerfi,Deum,
inferius Demonas maf hs^cluti irnicipia,uilia que anmalia.Badcm ratione fiwt
uel emcndanda,ucl de claranda. $4« . VHT.' « claranda, quo Iamblichus idem
eodem libro, Pythagora priorem tradidifcquoi* poflea P Luo tot locis affemt^oTt
ovgxro& ty k fixI&ecriSyUSTtectgict, t&c > Tccwriyjoc
tpip^TsvpvKVr , <2? i tstfl «5 TbyovpavoyctKoAis&iceS, nxvTtoy,<AnfHh&t
yvtafi yJtrutnx Triari : E jjf ccelitus in acria, er tcrrefbidi'.
traicdionem,ac tranfmm,rur[um quod omnia w coelum refkderentur , eundis
pcrftedifiimum docebat. Loquitur enim lamblicus de his qua Plato, et Philo pau-
■ 16 ante tradiderant, Ejfe nmcios inter homines, ac Deum,effe tranfitum: ultro
ci/ troq ; commeare inter c<xlu,et terram Angelosyst fit focietas,er
communio inter Deum, erhomines.sk lacob uidit fcalam,caclum qua ucrtice
tangeret, er Ange los Dei defcendcntes,cr afeendentes. Tranfitus igitur is fit
d Dijs cccleflibut, non Demomjs, er illi ferunt caelitus auxilia, non
D*monia,quodipfe per errore pan 16 ante dixit. Bellis [ope feuis,aut
peflilentia graffante,aut fma,feu jlenlkate,7rX pxyivouiyuy
Jx<tiyovi<k>y t*i wy , ugi &uuy WifyvrHytXTtoy , tTOfccrtf crvy.ro
ri^iy fesi Sii X7rfivotx etxaoty Jit» pxyuy vanfxtfWXtQupniam accefitffent
profentia quadam D amoma , dita/ »14$ beneficia, conabatur perfuadere
Pythagoras,rffe dusmam prouidentiam om/ nem humana fpcm,erum,[uperantem.
Praclare locutusrs Iambliche, feduntM duntaxatcomgcndu Nxm qui
peMentiam,bella<^ depulerunt, non fuerunt Da . monu,fed Angeli, Dif [edicet
ilii ccelejles,atherij,utapud tofue antiquifimu du/ cem legftwr.Cum
aule,inqutt,effct lofue in agro urbis Hicricbo,leuawt oculos, <jn uidit
atram flantem contra fr,ruaginatum tenentem gladiiM,perrexitq; ad rnm,t
erait,Nofter es,an aduerfartorumf Qui reftmdit, Nequaquam. Sed[umprin/\ ceps
exercitus Domini, er nunc uenio. Hacautoritascum fituetujbfiima, quam:
Pythagoras forte didicit abHebrois, ad montem Carmelum longo tempore, eoM dem
Iamblicho teile, Phtlofopha tusytdoranda quoque Platonicis cfl, qui iuuenet \
femper,Theologum d Barbaris didicerunt • D» Maccabais quoque uifi funt An/ oeli
in acte pro fuis duvicantes.Eadem funt exempla de peMcntu. Qjtoiji quid . a D
omonibus illis fidum cfl quod prodeffe uideretur,magna quoque dctnmentat erant
adiunda,aut humana facrificiataut obfcceni ludi,utficile naturam tuam qub
apparui fie t, indic arent. Longe igitur nodri PUlofophi melius
bocdcclarauemU.' fiam er Eufcbius in libro de Euangelica
aaroJlu[<f,demondrdrione,proponetii ex [aera Theologta,quo Pythagoras cr
Plato ab Acgyptijs,cr H ebrais audita vehementer approbaucrant,uulgarantq; per
omnem GrociamJcnbttiux^aPhib' nem:Opdmus,inquit,ille Rcx$ ornmtmaltifiimus
uniurrfdisq ; Deus, ne bcftia/ nm no» homines fine principibus,a- profidis in
terris agcrcnt,profidos eis c T pibematores,ceu pafiorcs,gregum<\;
dudores,diuinos Angdos,adhibuit, qiubut' omnibus proficit unicum, ac
primogenitum [uum Verbum. Huic [ubiecit A nge/ ■ los cr Archangelos,diumas(^
poteflates,omnesimmaterulcs,[upercceleBes<p |}>r ritus,uelut mum
exercitum, portem^ eius proapuam . Etquidcmmm animo* • P* . *4« pu* eorum qui
agunt in cocio , qui quondam terrae tenui ffent. Hoc maximum my / fierium,
primus Theologorum M ofes olim inter arcana docuit H ebrxos, dicens , Interroga
patrem tuum,o- annunciabit ubi,maiores tuos,& dicent tibi,Quando, dmlcbatalufitmus
gentes,cumfepararet filios Adam,conflituit terminos populo / r«w iuxu numerum
Angelorum Dei,Hxc iUc,licct Hebraice non fit, iuxta numc rum Angelorum De i,fed
filiorum ifraeLHic igitur apparet quam refliuf.quamcfi magis confentanee
Philofophix,.i fummo,ac principe Deo,conibtutam hanc pro uidentum tr
adiderint,non i Dijs,cum Dij fint ipfi con)htuu,cr nefis fit,alium ut Ium rem
tam prxclaram atfy illum qui mundum creautt,fedffe. Vt qui fitum lo/ eaw*^;
dederit elementis, multo magis fuperas InteUigcntw ad gubernaculagenc ris
humani adhibuerit-Minifiros autem malos, poenis exercendis addittos, cfje ma
toribusiUis Angelis calcjhbus [ubieftos, Afclcpius in Definitionibus afferuit
ad Ammonem regem. E[fe primum multos Dxmonum choros circum radios [olores, uarijs
exercitibus fimiles,non procula fuperis. Inde fortiti regiones has res horni/
itum attendcre,rbs A varo ruy 3taifs ivrncerrfoynvx Wtpyioi SusJAcaq 1 1§
Kccrcuyi<ri,i&c 7rfysiig m,& niTetAoteism/fb f,(S ouoyLoit^rt
</lt Aoi «r oMftois icn<[ iropivoi «r$ Qt<nbuatt, A'Dijs imperata
ficicntes,pro /
eeUis,tempeBatibus,conflagrattonibus,terrxmodbus,pefiilcntia,fime^,impieta/
temea fligant es sic ille,concordans cum Uteris facris,umtfiones per Angelos ma
losmcmoratus.Qui poenas igitur exercent, innumero malorufunthabendi,quos. alij
nomine Erinnyu dixerunt ■ De quibus [cnbitlamblicbus,o vrmtrt<AhS 0 rata
dttyoga va 0 nv&y Jrcufuoifi,i ar^Ai rees tflruvas tart KccAwerXTO,d! '
raviri fctcf ovi Siovs voret noi JovsteciBisAivormsrcoJr tks ccvKipjS) J txvj
ivs,Epimcnidts difcipulus Pythagorx,cu 4 quibusdam effet vUcrfictedus umeatis E
rmnybus et Dijsultoribus, fecit ut omnes interficerent fefe, P* Djfmonihui qm
dicuntur fe mulierum commercio coniaminalTr, aliosquc D emones grnuUTe : Ho*
eflit Demotus fabulotos, Si quafi poeticos, non ue* so* : «Si quod u fuit
multorum error. «j I S ita declaratis,
illud quoque reijciendum,[eparandum 'que a natura Domo/ ** mwn ucra, er pene
inter fibulofos Dxmoncs cen[endum,quod non modo e no ftris quidam, [ed etiam
profinx P hilofophix profiffores pleriq; fibi perfuaferunt, ie fihjsiUis
Dci,qui dicuntur apud Mofem filias hominum uidi][e,accen[os(p in ea rum
cupiditate,cx eis filios gemif[e:qui cum dicantur Hebraice Neph elim,ab Hc
brxis nefeio quibus, CT nofiris,ut dixi, quinedam externe Philofophis, D xmones
crediti funt,qui partem diuinam,atq; humanam miflam habucrint-Eucruntq; multi
filios iUos Dei, Angelos fu [ficati, e quibus cum multis H ebrxis, \o[ephus,in
fua de Antiquitatib. ludaicis hifloria : uroMai yocp oiyytAct 3t v, yvvctifiy
ovum/ yiirri$vB§isx( lywvhoxy eacu<Acts</li& 7^ twi th
<Pvvtx.y.<l nneao&H/ wip* QUfid e fi, M idu enim Angeli Dei
mulieribus mifii, contumeliofos filios ge/ r Mm ruerunt. f4* . ttB. V!TT: '
Huerunt , ob ttirim fiduciam. Quanquam Zonatas b ifloricus excufat I ofephmc 0
/fc ( 'iQ-KTTOt bwytAss A ty4 rct; Su > artfxs rat/ V dpSfat&uy AxfStfp,
ov x»x«At<rccs o\ycxi xvrous viov; trSS.wC fcv«|>fcs»KT«s Sti,© x\ txtir&ij»
jrflAmwp twiTac/ltvtafi : lofcpbw autem Angelos dicit filias hominum acce
piffc, fic arbitror appellans fihos Scth, ut Deo placentes ey A ngelorum uitam
se/ midan tcs. sic iUc. Sed quidquid uclit fen ferit lofephus, certb alij
fiiere m cafufticio ne,ut laflautius. Videturq; antiquifiimus error e libris
Mofis,non rcfleintclleflif, haujlus. Siquide perhibet Plutarchus Vythagoram,
Xenocratem, Platonem,Cky/ fippum, [upertores Theologos fcquentcs, crcdidiff e,
Dsmones fitiffe homimbui- quidem robufltorcs, uiribusfy longe prscel lentes, r
a </lt Stiop ovk dctuyts ov/- cflitiK^XToy ©'/•i iyj*i <$v<r4 ©
srapcCTOsccirSnrei <rvv{A& Jtoff, c/hyouWK © Troyoy :nuuatcm, inquit,
habentes neq; fynceram, * neq ; puram, fcd cum anims natura, ey fcitfu corporeo
coniunflam,uoluptatis CT Uboris capacem ■ Hoc etiam credidit Athenagoras
Phdofophus C hrijbanus, lufti/ ttus itcm,idem Phdofophus,cy TertuUianics,omncs
ambiguitate uocabuli dufli, ar bitradq ; filios Dei, Angclos,purosq ;
Deos,gcnitos ex eis, alij D /monas, alij Hero- as, uocantes eos care x* tyonat
amore iUo, quo iUt fili) Dei w focmiHM exarfif/ fent , fi liosfy eximis
uirtwis, er audacis genuiffent, quod in Cratylo retulit etiam Viato. V
Athenagoras in legatione fertbit : © xt ij?l t»c cryy fcAsc y/ o/xotui KfC
BtiSiKip.oi {j& afacitu/lloupi&i <f'h ys.yovxoip,oloi xzso tu thv t
lufvxp, tetf oiictimsi h7ioiH<n.-lxgj. Jlivrxfip o Sto;. tu <A IrvB
fitrccp K)7n<?\ ici d; ystsvsKTts © xk ipyS. Et qus fcquuntur Q us funt,
Similis quoq; conditio fuit Angelorum.Etenim cum effent omnes liber s
uoluntatis, alij in ea, qua creati a Deo fitiffent, conditione permdferunt,alij
c r naturam fuam,<y conditionem uio buierunt-lsergo Dsmon materis, er
fbrmarum,qus funtiir ea imperator extitit, ty csteri,qui ex his circa primum
sthera uerfantur . Scitis autem nihil abfque te/ {limonio nos prsdicare,cum
nitamur diflis Prophetarum, illi igitur a came uifli, er in concupifcentiam
prolapfi : is autem neglcilor, er prauus circa rerum fibi creditarum curam, ejl
muentus. Ex
his autem qui in uirgines cxarfcrunt,nati funt hi qui gigantes funt appellati.
Itaque Angeli lapfi de coclo,circa aerem,(y terram , prohibiti deinceps coelum
repetere, uerfantur- A rumi quoq; Gigantit circum muti dum . Hsc ille.
Tertullianus quoque eadem fenfit.Sed quomodo, inquit,de Angelis quibusdam fua
ffioate corruptu, corruptior gens Dsmonum cuafcrit, damnati <L Deo,cum
generis autoribus,<y cum co,qucm diximus principc,xpud liter as fan/ flas
ordine cognofcitur Hxc iOi fm ferunt Qus quidem meliores dofliorcsq ; The
ologi,quibus filiorum Dri nouor fuit appeUatio,mmquxmdixiffcnt, non Hi erony
mus, non Auguflituis, non Grcgorius Nazanzcntts, non prudcntifiimus Chryfa/
{lomus. Nec difficile cfl erroris- fontem agnofeere, nec durum probare
folitxsfa/ erat liter ai, filios Dei nuncupare ddeflos iOi, illum que colentes.
Vt de lfracl, EX Aegypte . 14* Aegyp to uocaui filium meum. Et m Exodo, filius
meus ifraciin Pfalmo quoque flora difjcrcntia,cum bonum funt filij Dei,*? cum
non funt: Ego dixi Dif r/toy €T filij excelfi omnes.uos dutcm ficui homines
moriemini. E ccc cofdem filios Dei, C r homines appellat: fed filios Dei,quis
creati ab i 1lo,fiflicp uelut Dij , futuri $ fi Deum coluermt-.homines autem
iit terrenam fragilitatem delapfi , regis ccelcflis hnigfne demgrata-Tales
erant illi eluuiorto tempore filij De i, bona progenies ex Seth, que commiHa
cum filiabus hominum,fcdicet corruptifiinui foc nurus, que fit eut uxor
Ada,deincepsc^ firme omnes, fic maritos fuos corruperunt, unde corrut ptiores
filij nati,arigo malijanguinis pij cum impio commiftio , propter e a nati,
bellicofi,fuperbi,contumeliofi.Hecfimueriora,a natura non abhorrentia, cum Ua
non ab fu a fibulis Poetarum. Nec natura fieri potcfl,nec afletitur PhtlofopNa
friritus corpore nudatos, amor e faminarum capi , aut ex eis generare potuiffe.
Habet enim fontem fuum,*?'mfiriores ortus, cupiditates, fi defit cauffa, defit
efjfi Sus.Vbi non funt membra genitalia,non ejl amor coeundi . Vbi non ejl cibus , *? potus, non ejl
faerma.vbt non fuit querenda fucceflio,*? propagatio, non adhi/ buit natura
cupiditatem generandi. Sicut fpiritus nudi fitire, e furire non poflunt, fic
Veneris libidine nequeunt inflammari. Abfurdum quofy c fle duo genera Demo
iwm?tum ipfos Angelos lapfos in concupifcentiam,tum animat gigantum-Fuerut enim
gigantes hominennec ex hominibus ficiendi funt Demones: Nec cafus eorS fuit,
quod exarferintin amorem. Erunt igitur fibulofi Demones, tam quos libido
rapuiffet,quam generati ex eis. Tales eria,quales Hcttor, AchyUes, Aeneas, Ner
cules, ex hominibus, er Deis nati,apud poetat. Apud Orpheum cum fini Dxmonci
boni Si mati.hoc nomen denitp malorum pouoj cfli.qoam bonorum, licui in Cicrij
liurij. Cupur XXXIU. Plato Demonatfolum bonos, ceteri firme omnes, qui pofl cum
promi/ ^fcue bonos c r malos tradiderunt,uidentur Orpheum, cr Chaldeosfecuti.lt
enim tum bonos er malos eos induxit, tum uaria eorum genera perhibuit, acria,
terreflria, Verum cum Demonas bonos appcUat,ut principio docui , fentit quafi
Deos quofdam,quemadmodum uocat Homerus Deos, Demonas, ihtoc J^xltao/ eas
ccfa-Bs: fcd predpue malos fub hoc nomine conclufit.Teflatur ergo etiam Plu
tarchus,apud Homerum,*? Hefiodum ejje Demonas bonos cr malos, mala c r bona
uolentes,impulfores adbona er mala.Hcfiodum uero, cuflodes, diutiarum
Urgitores.mprimo tantum nominis focietatjccundumtralatum, non uerum. Irm eat
igflur in hymnis Orpheus: m Axe/*:yxr »yx6iop,xgu eAcutaovx tsm^ovx 9 wi&p,
AeunovaS 'tsgxrhss , t(gu its(,xgu irv<0°vt Kiu^/ivs,^ ■vzrvrfoyistJA'
TniftQoiTisA Demonaf, imploro findum,pariterc^ malignum. Aerios, aqueosfocli
creotmexa tenentes. Vim * Terre flre» -i . tVIIIr Terreflres,infirnos'^,arcum
omnia euntes. Hec Orphei partitio id habet ueri,quod ex prifcorum conjtidt
Theologid,ut Der mones boni non fmt in eodem genere: Vt in hominum genere,
quemadmodum funt boni,cr mali,jic in genere Demonum,boni , e r mali inueniantur
. Sed De/ mones apud Homerum funt Dij,iflemq; Angeli,quod fupra monfbratum
ejlvtifi tyrannus commune fuit omnium impirntorum,regumq; bonorum^tc maiori \
na mcn,potoea ad malos folos recidit, fic Demon commune calctoibus, exduftsq 5
e coelo nomen, recidit ad exdufos tantum, ac [celeratos . Demon igitur fandus,
(7 Demoncs coelefles funt Di/. D emotus aute aerios,et aqueos,tarretores,ac
fubter/ r ancos iwUo gcnere,fcd loco duntaxat dijjtrentes,agnofcuut etiam
noftri, radoq; oflcndit,qui funt aerij,q:u per aera firantur,poffe terras
petere, totoq; in munia ucr[ari,quod ab eis appciaturvifiepoiriii .
Sceleratiores aute corruptiores^ fuijfe in Demonibus quofdam , ficut in
hominibus malis , funt alijs ahj nequiores, hisi J; datas pro meritis infernas
fedes,etid notora Theobgia,raUo<ft agnofcit,Te/ nebras exteriores, earumqi
habitatores Demonas appellans. Rurfum non refugi/ ens , imi docens effe Demonas
etiam aerios , & in calctoibus, quod ejl in aerijs. nec igitur partitio
ucra ejl, Ct modo fane,redetp intelligatur ■ I Uud adeo mirum hf Orpheo,quoJ
totus denii jj inclinat in fententiam,Dxmnas effe malos , eosfyflaf gr iis
Deorum cajligari. Nam in hymno ad Titanes: % 1 ■ AdncuvtsmJi <ri c$ati:
ptiyts©- «fer«A xp, Acuiions , x tyenBUy JIhAhuoM xyfioQvn 01, Vvyeus
H{xn\f>ous (Aloeus xetJUC ■nfoavjjotmf °4e ou.il
,\euTiacc&t£Vo-iutpcJyvJliom* ZdmttT&' 0 r AirVffty veri fvyoJ^rrnx
Btt&zirxc Y-^mmAxitooiom Timytos 7nhvq>tyy,& ctu/uis A/Vicc <rv
'fvxf‘V xituyw kCxA»5< JIh ugu n* ccnet?ncJ'& cuyi fortenf, Atyrt
/<ro </C ixiffilw 7nAv</l&x§voyftx<ftniAv}$&p 'puto
K«Al'(/l«|/» Exhorrent^ tuum rapidum,dunMq; flagellum, Demones humani
hofles,at^ firi,atq; maligni, q ui notoris animis uacuis infanda miniflrant,
Vtfemper diram uitamcum crimine ducant. Corpore peccantes, femper uincUsqi
retenti. Excidat ut nobis futim fulgor patris aule. i Sed tu dux animorum.
Vides eum Demones humani generis hotoes dicere mala , nequitias fuggerentet^
voluptatibus, illecebris'^ mundi, animos irretientes , ut oblnufcantur curte
cale/ r . K . J4J ‘ flis,quiM uocat woAv Qiyy",lu/mino[am,radio[am: orat
'que ut ei ab eorum in/ fidijs liceat uiuere fecuro. Daemona* ab Antiqui*
Philoiophis proditum, dare perna* toto mundo prrfiv cutioncm patiente*. Nullum
eoi elementum admittere c<*locadentes,abOnt pedo Je dnSos. Pherecydem de cis
fcnplilTe, Zoroafirem principem malorum quendi prodiJtiTe.Nonien Daemomj eu
proprie malotii efic. 1 1 1. p s fc ucrum er conflans prijeos potius malos,qudm
bonos Dmor.es crcdidifje , effici Plutarchus quot Jj teflatur,Honicrus eo
nomine utatur promi[cue,\nri/ n%Hsu>iJ K&tfxv/itayfupcr bonis, er mali
supparet ucl indc(cflq; mirabile ut cum literis [acris congruat)quod Empedocles
prifeus Theologus autorc Plutor cho D mones uti nequam et malos,[cclcrum dare
poenas eorum quae peccaucrint , totoq^ mundo exagitari, undiq; rcpclli,nufqium
admitti,[criptum reliquit : t fim t/lo/iAnS A ngu </Iikxs q>9trl sAltAovcu
Jovs s/lctinovat «// tfentCf tU<t$ & •v\Htaiai?tH<rCi)<n.ld'q;
Empedocles cecinit his carminibus : AiStgtop yxp aeps, (jSLv&yTTonop </i
<AhI>kh PoW©- c/Y itrySovos tsJ^ccs *7iin[v<ri,ycucc </C
tfaw&tj ; HfcAt» KHStiactvT^^bcA' <Alvous. *AM(2^ « /T i/ «AAy
(/Ityiretttsvyisn <fi zmrnS' \ Aetherius motus in pontum deifeit illos.
Pontus at in terram peUit,[ed terra remittit Ad Solem rapidum, is ubi fit
conuerfio coeli : Ex alioq; alius fugat,execrantur er omnes : Kihil his
carminibus Empedoclis diuiitius. Ecce enim quod no flrx [alutis autor: Videbam
Satanatnflcut fulgur drfccndentem de coelo. Et, Non efl amplius inuentut
locu&eis in coelo. Qux declarat ip[e melius Plutarchus,comparans in libro
de non fcencrando,eum qui foeneratur, Dxmombushifcc uagis : «Mec nhx^ovxxi koj
ScCOTif 01 &fc»A«T0t HQU 0VfXV07CVl\iS iKl(VU 7 H tyHBTl</WAfc&J
cAotlpO/ rt{ cu&tfioy ybgoefi : Quemadmodum illi labentes e
ccelo,diuinitus<fc exagita/ ti D emones Empedoclis,uagantur debitores
fugientes confreflum eorum, quibus debent, vides eum dicere Dxmones uagos,
coeloq ; labentes. Addidit autem cx [e Plutarchus(Neq; enim par efl Empedoclem
retuli j[c)hancper[ccuiioncm Dxmo nes c r fugam pati,donec cafligad, er
expiati,iterum locum naturale, c r ordinem recipiant.Credendum efl,h oc eos
perenniter pati. Nifi quod uerifiimum efl, cum prius perpetrarunt, cum
homicidij,belli,mali alicuius aut ores fucrunt,diuina [api entia tantas imponit
poenas ad [uppliciu,quanta fuit [celeris magnitudo nec minus luut poenas
flagitiorii quotidie quam parata [ut impijstpro nequitijs,podcra poena rum.flic
admirabilis efl prifea Theologia- Ex hac igitur fertur cr Pherecydes dc ca[u
eorum [cripfiffe.Ex eadem antiqmflima Thcologia,multa de Dxmonibus eon flant
myfleria- Conflat eos duntaxat malos agnouiffe. Vt no flrx litcrx docuerunt
ej[e coeli U terra totius $ N aturx,omniumq; bonorum,omm rerum exiflendum Mm i
autorem amorem DetM,ex aduerfo Satanam non quidem creMorem,dut opificem,*? MU
torem al icms rei,fei fcelerum tantum, malarum fuggefltonum , qua ex reuoca/
tur in noflris Uteris KOcritoxfiXTUf,princepsmundi,nonfcilicetcali,terrx,Na/
turxjed malarum opinionum,errarum,fcelerm,fUgitiorum. Simile quid tradi/ tum
cfl in Theologia uctujla CbuUxorum , ac Magorum , cuius memirnt Plutor/ chusjcd
male pofiea a nonnullis intelleflum efhDuos, inquit , Deos micem ad/
uerfarios,alterum bonorum, alterum malorum au>orcm arbitrantur . Alijcpuo/
eant hunc bonaru autorem xpwovx oj/,t '<rj & trtfoy <Axi[torx,a><rvrtf
fapooJ ft S yxtyot: Meliorem D cum, alteru autem Dxmoncm , quemadmodum
Zoroaflrts Magus , quem quinque millibus annis ferunt bellum T roianum ante/
ceMe.Wxc igitur docent, Dtmoncs effe tantum malos, quorum princeps ab an/
tiquifana Theologia, fuomet nomine uocatus efl D xmon ■ Ex defcnptione quoq;
nofeitur, D xmon ipfc malus, fcelerum autor,qua defcnpfit eum ZoroaBris,ut ap
pareat pnfeos de Dxmonibiis, omnia firme tenuiffe, atque p ojleriores.
Defcribit enim autore liutarcho Z oroaSbrit eum,qubd primum illum fummum
Dcum,re/ eum creatorem dicebant lucem,ardorcm: aduerfamm autem fmulemcffe
tncirri t<£U ccyroix, tenebris,cr infctttX.Sed fuperHidofe tufit
ZoroaSbres,V uelut MX gus p ropicia purificari priori,CT in quibus haberentur
gratix.pojlenori autc ho/ ftias triflcs, malorumq ; depulforias. Et in
facrificio dicit Plutorchus eos inuocaffe K<Avy , tnferu, €T
tenebras,cumfanguine lupi.in loco tenebrofo.Eoq; fecundum apparet Satanam cis
fuiffe,quod pugnante bono,cr malo, tandefuperaridbono tholum, cr fuccumberc
dicebant.Cxtera,qux nonfaneintellcdaPerfx crMani/ cbxifupcr hac re
confinxerunt, relinquantur illis. Nos iteritate a fuperflitionc, et mendacio
duntaxatfeparare conamur. Perhibet item Plutorchus, Pythagoricos, Typhonem uim
Dxmoniacamcredidiffe.Vere cr refle.Efl enim Typhon uentut
turbiilcntus,tempcfhiofus,euer[or,fkages edens Talis efl D xmon pcfiimus.Pro/
inde diihtt Hebraice fhadaim,cucrfor, defindor -Ex bis igitur lucr danas con/
flat,rite eundis examinatis, nomen Dxmonis effe potius malarum potcjlaiii Con
flat etiam pnfcam Tbeobga audijfe tradidi ffeij; eos malos, fcelerum autores ,
C 7 inuentores,cdio haberi ab omni mundo,undiq; uelut immundos, nequifimos re/
peUi,nufquam eis lorum rJJc,<juocon/iJl.tnf.Eo£j; fintib modo Semator dixit,
e ot ambulare per loca arida, er mquofa,rcquic quxrentes et non huiementes.
Con/ flat igitur, Demanas e nam prifeis potius malos quam bonos
fuiffe.CommumcaM nem nommis,fi qu-inJo bone porflates dican’ur Dxmoncs, non
effe communico tioncm,foartatcmq; natur x. Nec tn eodem genere Dxmonu,bonos
effe ac malos, itcl eofde,modo bona, modo mala uolentes.Taniu nomen commune
Naturxfcor/ fum usrix. Eoru prouiutc experti funt homines fx pe. Eotj; Xenocr
ates autore Plu tarcho,cefiut turpia facrificia, nr$ Dijs,ne<p Dx monibus
bonis cogruere,fed ef/ [c quafda in utuueifo naturas magnas, et fortes,
fvsfowtS tyurKV&fwas, . $ 47 ferUerfii<,& trucule<iU<,q«
delegentur ifhufmodi facrtficijSyqux conficutx,ni/ bil prxterca mali fidant- Ex
hac defcriptione nofcuntur Dxmoncs maliuoeati fi/ tuli modo k orpcx fccro fy
}<i nofhh, Principe; niundi, latebrarum harum.Et a/ pud diuum Paul wm,Deui
huius ficub .Hxfunt Naturae magnx,cr fortes, peruer/ fatruculentx.Quicunq;
igitur cos bonos putaucrunt,partim ab his ip fis de quibus fermo efl,
dcccptifunt, partim nomine Daemonum Deos ipfos appellarunt, uclut non proprie
honuics uocantur Dij- Dunununomc jpuJ pnCLo» miloru ej.;. urra fotu Jt^riptio
apuJ Phitotbphoj uency co<>ni (IO : eo» eflf Jjrioi.u-igiri pet omnem
munJ5,Deopcifci|ii.:mc Jjrtpccim. /. CL arx quoeji conieflurx ex Philofophis
occurrunt,nomcn Daemonis e ora cjje quosfielcru ultores, truces impiorum fi
carnifices instituit Dcut.ldem enim Plutarchm in eo, qui inferibitur de his qui
fero .t Deo puniuntur,ait impios e/ ma los : to i/t»s fisu « iule: o ficcifetup
Trafxfiio^aicri, lujliiix,fiue pernis Dxmonem tradere, pofi mortem Et quod in
Galba ficit fiderit autcres,cum Centurionem mili es obturgantem inducit, qui
toties ad proditionem imperatoris mutaremur, nulli ratione boni que delcdu,fid
modo Dxmonis alicuius impulfir: * -t' efiwec \oyi<rn'op,i</C aifsxsi/
x.ujvci eeAAct filai (toros 7 svcs,<tv 7iv;Ik ergofiktriccsriszfofioo-icep
i/iccvrorJac.Et cmn ait de generatione ani mt in Tmtxo Platonis proponens
fententias Phtlofophoru de Principijs: Zoroa / fores, inquit, fonitdup &
filal/aorx-Hic apparet Dxmonem ex aduerfo opponi Cco,nomenfi hoc effe maloru.
Et cum ait de Milefijs mulieribus, <futb. infolitum nulli accidtffet,ut
[eipfatt interficerent, <&7o uxuop ifioru/fixijxcyiap uvai,<&
KfitrTcp avSftanivii Hoh&ix s : Dxmoniacam fiiiffc calamitati crplufquam
humana. Et quod ait hominem per uifionem,in regione poenaruuidiffejfus fias
(icyxsaixv KK&f/ati/tss ’tp x\ittsxfi7fi)uy}S 7Tfi JjaAAnAjfS Jx
f>W(tafx (** rfotsTttrtyccyxKifxrrwT xs. Tres Dx mones fimul fidentes in
figura triangula ri , inuicem ftagna 1 Ha, quibus animx uerfantur, mifccre,
quibusdam menfuris. Et quod Dxmonas nefiio quos prxfoflos fupplicijs,in Bagna
ili mergere C r attrahe re dicit animax,KXs]iv<fSa.<pisivxi
filxi(torxe,Etquodauin libro de Non iraf ccndo,To fili x«Acts/«u yfigivvibfiis
G? filat (tovsKop ov Seiop fili ou</lt i/ /ivixwtsy:
Cdfiigxre,torquere,Erinnyu,o- Dxmonum effe non eorum qui diui/ nifuntycalumcfc
tenent Hoc confiat,effe Dxmone atqs E rinnym eundem, e T qui torquent,
uexantfi.non Deos coelejlcs cjfe : tomenta,non effe bonorii. Ex his igi tur
cLaretyUexatores 1 Uos,ac tortores,carmfices,nec Deos cfje,ncc bonos,nec dati
eis hanc puouincix uti bonis, fid u! impuris,prauis,minijkis immudis,quippe
quos tornita ddefiat.Eoq; coarguitur fi’pi,qujd idc Plutarch-in bbro deDefcdit
orat culoruiyirifat yipus kAficmds^ filat (t ,<r<//,ffPtT*s fiiecepcpai
2? *<t ksxs: Sunt enim fic ut inhomimbusfic in Dxmonib.difirimina
iurtutis,(y ni.tj D i ro ex tua finientia o Plutarche,no ejfi uerit. Facis enim
Df mones eosdi xtq; Ertn pyasjupplicixify exercere dicis rori i effe,qui corii?
non kab ionbErgj non funt bx i\m 4 neque . nr<J; poffunt effe dijjhrcn tix,
malis, fxdis# miniftcrijt fungentibus. Ex hoc etiaifr apparet ticra corii
dcclaratio,ct confutatio, qux dicit in libro dc Dcjiflu oraculo' rum.Primit cum
ait Dxmottcs efft ntcdiim naturam inter Deum,hominem# ha/ bentes affedus
humanos, V potentia Dei: h fietiicovooy (f>vo-tsixv<retXSfe 805 9ta
<Avvccyay. Quomodo uirtutem Dei,fi tantum mali,improbi,ne quifimi tortores,
camificcs,ut [uperius dicebas, cum hoc foedum miniBerium ne/ g ares c[fc
Dcorumf Nihil igitur te tcflc commune Deo,cr Damoni . Dxmon tor/ tor,Dcusfcmpcr
beneuolus, placidus ■ Sic filfum,quod eodem libro , tanquam in medio Deorum,et
hoimu,cxcipicntes afjifliones mortales , ncccffarias# muta/ tioncs,quos Dxmonas
arbitrantcs,cr nominantes,bene habent fecundum morent patrum colere. 6 Plutor
che , quo tc rapit oratio , tibi ipft te aduerfari non cernis* Non
funtnccejfarix mutationes in Dxmonibus . Neq, enim tales creati fuerunt, fedfc
tales ipft reddidcrunt,deprauantes naturi fuam. Quid enim nccefiitatis ha/ bet
in mundo natura hxc immunda! Ad quid ea opus ejl,fi uclut tortoribus impio
rum,carnificibus# fiat eis opus fiam hxc non ejl bona natura, ne ei cum Deo fo/
aetas. Nec prouincia pleflcndi,animaducrtendj,communc quid facit.quandoqui/ dem
tu ipfc pronuncitfti, nulla ratione dium effe to ko/ixsik oy, quod cruciat,
uexat,torquet.Longe a D ijs Jifiunfiifiimum,coclcBia templa tenentibus. N orant
igitur audierant# Dxmonas effe potcflates improbas, malis inhiantes, fed caufam
cur tales effent,nefciebant,putantes eorum prauitatcm,naturalem,non fortuitam,
V ex deprauationc . Error# efl manifcRus . Non enim Deus opera fua tam tri/
Ria,td dira,ne)indaq;ficiffct,qualia norunt iUi,confefufunt effe Dxmoncs.Efl ne
probabilc,Deum creaffe monjlru iHud,cuius adofltfiimo uate natura deferibiturf
Tu potes unanimes armare in prxlia, fratres, Atq; odijs uerfare domos, tu
uerbera teflis. Funereas# inferre ficcs,ttbi nomina mille. Mille nocendi
artesjoccundum concute pcflttf, Dcfijce compofitam pacem, fere crimina bcUx-
Superius autem, - .J. Ludificant Aledo,dirarum ac [ede fororum. Infernis# ciet tcnebris,cui trijlia bella, Irx#
infidix# er crimina noxia cordi. Odit er ipfc P ater Pluton, odere forores
TartarexmonBrum,tot fefe uertit in ora. Tam fxux jicics,tot pullulat atra
colubris. Veritas igitur ejlfriufmodi naturam Deum mimmefreiffe, fed eamfe
talem reddi diffe- Neq ; enim Deus creauit h omnes rapaces , homicidas,
uiolentos, improbos, fed cu boni,cr fme crimine ancipites# creati effent,cr
clcflionis ltbcrx,maluc/ nuit effe tales, quqn bon/bVeriorafun t igitur qux
eodem libro, ab eodem dicun/ • ter. M*
efOitur,has improbitates nulla ratione diuinum quidquam habere ■ Et quod
\<ryy/ fot tcj Gicuoi </l«i.iaons 'J^xuTsyAvoi '/•t tyujj ov^parm. Iw
TtCTtytiyoyt nlw o6(ut7i,x^e jjff, cranecTooy oiuhacoi JiujifjJUrot
7Xuth,\91(avs t\ 7Tv\ioi, Kj ^hs xcpoQtx g cbmyxcri, Kj 7roAfc/x»j, $ szrcnSf?,
7 vegxyfao-ip, tiyy s ov A«oU<rt.i(su rt 'tyrori yoC tgixt.Que funt,Fortes,
V Molenti Dt/ mones, expetentes animam humana corpore dreundatam, cr per
corpora ei mi/ fccri non ualentes,pefUlcnttas urbibus, annonxq; caritate
adducunt,bcUa, [editio/ nes turbant,donec quam amant , potiantur.Hxcfunt
ueriora ■ quo fit darii nihH D mones habere diumu,folumq ; hoc effe nomen
maloru,improborum,noxioru. Omniaq; hac conueniunt cu noJbris,eo exccpto,quod
non expetunt anima D amo nes ut amatores, fed ut odio h abcntes,ut
crucient,obfideant. Quod etfi P lutarchwt hic non fztetur,alijs tamen fatetur
locis,catcriq;congruut,Chaldei,Trifmcgifh(s, Crphetti.Vera funt et iUa, fugas,
raptus, [erui tia, non Deorum, fcd D amomi effe. Malim tamen hac neq; Deorit
ef[c,ne<fc Dxmonumjed fibulofa. Ea ueriora. Da mones oraculis prxfcflos,Tois
vi/i t* t*xv7ux, ypsHftccTtTxynwois Jlxtyovioi {.Et illa maxime uera,a.7Ax
feciporxs vanfvrxi &wy,quod Dt mones fmt miniftri Deorit -Hoc maxime uerum,
Sunt minifiri, carnifices Dei, nihil cum Deo commune, fed tantum
minifbi,mancipia,iufiifhciunt, permittuntur <k fk ceremala.Sedquod
dif\>licetPlutarcho,mihi placet, nonnullos fenfiffeiuxtajupe riorem
Empedoclis fententia,Dxmonibus ineffc xtucffiees G? xfxt,@ nAcdvx&
Sa.HMcfsi, peccata, &■ noxia mala , perfecutionesq; diurnas . ideo autem
placet, quia ratio docet effe ucrit Et idem Plutarchus in eo,qui inferibitur de
ifidc, et Ofi ridc,oflcndit hancfibi placere fentcndd,Peccant igitur D emones,
nocent , diuina fotejhs cos infe flatur- Quod ipfe Demon confeffus
cfl:adJucitur a L aflantio: Axcfionsbi eponSoi sv&jfiovXiXc/uwQdmvivy,
jb.KX(cX79i,<AxnvxvTou Isab nitsiyi Saoiff. D amones errantes per terras ,cr
mare femper, Aeternas pendunt diuino uerbere poenas. H oc,ul uidij}i,fupcritis
cecinerat etiam EmpcdodcstV agantur per omnia demo/ nes. Quod noflcr exprefiit
magis, ut fit merus confcnfur.Aducrfarius ucfler Diabo lus circuit qusrens quem
deuoret.Et Satanas m lob:Circumiui t erras,ct perambu laui eas. lUud
admirabile,quod externi Philofophi, ipfick etiam D emones confifii funt fe
flageUis D ci,uerbertbusq; torqueri,ut fcelcflos ]cilicet,ct peccantes, 'nocen
tesq;.Ncq; enim impune nocent mortalibus.Eodcm libro Plutarchus dicit non fo/
lum Empedoclem, fed Platonem, w Xcnocratcm,Cbryfippm,<y Democritum D emones
malos crcdidiffr.quicu fvnulachra bonaprccarctur,indicaffe,alia pro/ ua effe,
et @ nojftvpxsxpvTX 7rfoxif[<r<ls rtvx j 6 fy/axs,EtfceleJla haben tia
elefliones quafdam e T cupiditatcs.Vera quoque cr illa, ut Jlupcam Titanica, cr
Typhonica,qua circumferantur,fuiffe pugnas Demonum,contra Demones, MM 5 fugasip
St •; ’ fbgasq; piperatorum,* </'ik<m»Wc varo ki ifxpaprarTtoy, aut
iudlcii Dfr,> contra cos, qui pcccaucrunt. H ac inquam uera. Vt congruunt
cum nojlris dicat t tes flagellis, iudicijsq; Dei Damones
cxagitxrifQJ&Jcirca fuperius uocabat cos ii uteJrvt ifxvonsvnit-Et iH<
ucu,ut fuperius, ctQisxtxiirtoy jyja faroAsnov/ TUyTK ffisttpfi Jlctspovtoy,
Abfcefiffc, deferuiffe Dxmones , oracula • ecce Damonum oracula erant. Hinc fc
prxcipitcm dcdit,eodcm autore, aliquando Py/ thia,dtmonuco furore concpta-ldcmij;
in eo, qui efl de deuoratione camium,de/ clarat nomen Damonis maloru effe cum
ait:vo y*f m Wh' * 'oy»y xtxk/ T3l/,K5^ i 6wy cHcupcviKoy, ii 7rccActioi ti
Tccm; 'tvcpiirccy, \pu toto tsi KoAa 'ofitvx,(s$ (Pinny </I<</'oVtoS-
N4 quod in nobis ej 1 irratio f nale,citra ordinem, uiolcntwmq-„non diuinujcd
daemonia c«, veteres TiUnasap/ fellarunt, Et boc efi eius qui pleflitur,djtq j
pocnas.Vtdes Damonem,uiolcntu,tr/ radonalcm,inordniatu.H£c eorum natura,hac
natur a deferiptio . Vt pofit s eam ficcx Plutarcbo de fcnbcre,Dsmones natura
funttrrationalis,inordinata, temera xix,uiolcnta,qua dat p oenas femper,<cr
cxjtigatur. Ici quoq; euidjentifomum argy tnentum,nomcn Dxmoms,malorum potius
fuiffe prifcisjton bonoru,na‘urxm<fr praua eorum cognitam cos babmffe,quod
in Sympofio feptem fapientu idem Plu/ tarchus diclum refert in
conuiuio,optimam,utdifimamqi rem Deum, rsiTOy ^uipavaiy,nocenttfluni Damonem. C
hryjippusq; coda autore de rcbuf &omxnoru,q>xi/ha Jlaupovi* artfc
rostJp.Emor circu,mM Djcnmia: qui/ bus uti camiflcibus,malorurniu ultoribus
utatur Dais. Ex prif corii igitur Pf nlofo/ fb ia, hac de Damonu natura [citu
digna conflant. Eos effe aenos, uagari,rapi,tur bari per omnem
mundli,pcrfequcnte Deo fugere,peccaffc, c T pcccarcjcclcrum luere
pocnas,Dciflagc'disucrbcratos, Exitiales, nocenti farnos cffe.Ex his ite pof/
fet corrigi ipfe idem Plutarchus,qui non animaduerterit,qua totis libris fuis
uarie tradiderit. Nam in libro de Fato, triplex effe fili genus dicens, de
tertio fcrtbitiTer tium inquit, fbtu iurc dicatur, prouidcntia,curxq; Damonu,
qui circum 'enas pra/ fcZU funtcujlodes,et profrrflores rerum humxnarii. Hoc
igitur multipliciter eiuf/ met autoritate coarguitur.Tu quodubiq ; cernitur ire
in eam fententia, Dxmones effe malos,hoc $ nomen fere malorum effe er improborum,ut
exempla fuperiui docucruntiTum ipfa eius clara uerba funt,quibus hac refellas.
Hos enim Damo/ nes illos uagos,coclo<{} cxdentcs,Dco pafcquaite terga
dantes,ubiq},apud Empe docloiEjq; dicuntur in tcna ucrfari.Boni tum in taris u
er fantur, tum redeunt ad fupcrosjuntq ; coelcfks. tam uero Damones b i funt,
quos ipfe contra Chryfipfum negat ut improbos rerum humanari* datos
cuflodcsjixc dicens, to /t cpccvABt
JcupovxiiKWPovcIctstTslTCtSrosctVTccsiesisctriecs tucAiscoSft.VH ovx
isiy\yiA"px ■? i-fci qua fcquuntur- Adhibitos inquit effe Damones tmpro/
bos ad eiufmodi gubcrnacula,quomodo non eflDci calumnia,uelut rcgis,malisjie
sordibus'^fatrapis,cr prato, ibus credentis promcias,eosi j permittentis ,viop/
' HlTUU . v M> mof negleflot AebaccharifBenedtflusfis Plutarche,aurea uerba
fudifli. . Cm Da/ mones omnium fere confmfu Philofophorum fmt
improbi,rabtdi,uiolent i, irratio nabtlcs,uagi,calumniam Deo fkcit , qui cenfet
eum rebus humanis eos praficiffe, it quibus neqi ratio fit ytcfy prouidentu,fcd
/uror tantum,truculentia,fttisq; no/ cendi,ut leonibus, uipern. Vera igitur
duntaxat qua Ch ryfippus [enftt eodem au/ tore de rebus Romanorum: Hyi/Aou o A
tyvtnylnoi fcuualcuy ifo, oi ***& ^vOTTTTOf/. 5<oifTOU
<Qj.ho<n>Qoi , Et qua fcquuntur. An potius,mquit,uaum cjl ,quod quidem
Romam fentiunt, c 7 Chryfippus Phdo fophits prodidUypraua D amoma circumire,
quibus Dij ut publicis camijicibus,ad uerfus tmprobos,imptosq; homines utanturf
Sic lemures et lares E rinnyci quidam fmt infifliq; Damoncs domuum, rerumq:
geflarum exploratorcs.Hac ucra fentie br. Chryfippus ab anterioribus
rhtlofophis manantia . Errantes igitur , rircumcp euntes i Ih Damones,funt iUi
ma!i,tmprobiq; carnifices homir.um,noBrn culum/ nijs inuigilantes, mento uocati
Duboli,fittaUes nccem,cladesfytanqua publico/ rum ficmorwm ultores. Hutufmodi
traduntur in facris literis, ( ’? hac eorum mu/ ncrafcruntwr,accu fandorum
criminum, pledcndorum malorum , in boc quidem mu ido, multo uaiidm in futuro.
Vides quanta Philofophia cum literis facris con/ . cordiai N am Chryfippus
multis ante Euangelium floruit annis . Tradidit autem 9eruitor,prodiderunt
Apofloli toto orbe,perfficuum<% fecerunt,quod a Phdofo/ ph is quidem,a
feculis fuperionbus ucnicns dicebatur, fed obfcure, dubie. Nam fu/ per eo
dubitat Plutarchus. Diu iu iontm,ii]ucinu4 & oraculi abhaliiu trrr«ftri
(IcK ron poiuiflr. Ari Rotflein.PIjurchum, Ciceronem ift i rufpuitor.fc ipfj*
declara c,conrratuj ratio ntroppontotf*. L -Llitd uifuper quod ab Anflotcle,
Plutarcho,nofbro Cicerone affirmatur, difqui/ * rendum efl,an diiunatio , quam
Damones enunciauerunt , quaq; fuiffe fertur ia Damombus.cx baliui terra
potuerit jieri.Nam Anjhtelcs refugiens fbrtaffe Da/ mones fubjhntiu
feparatasconfuen, redditurusq ; oraculi Apollinis rationem in libro dc Mundo,
perbibet , exhalationes terrefhres,uarias efficere ajfedtones vae {j$m yMvmxy
mia asv> ii*mA&£oimcs,vtc Ji cnpQQay,vniJi J,waznp 7te yi t/liA<pois
, Hgi w yi Ai&xJicLiQuarum alia duiinos furores inijeiunt appropinquandus,
alia cibi oditi, aliafkciunt uaticinari, ut ora/ culit Dclphicum,cr id quod efl
in Lcbadia . Hanc Arijbtelis autoritate Marcus tiofler in D iuinationefecutus.
Na terra uii,inquit,Pyt}ud Delphis incitabat-paulo ante,Potcft autem,inquit,uis
i lia terra, qua mente Pythia duiino afflatu concita/ bat,euanuijfe
uctuflate,ut quofdam exarui ffe omnes,aut i n alium curfum contor/ ios,v
deflexos uidemus.Sed ut uis accident, Magna enim quajlio eji. T alia Mar/ tus,
!>lutarchus,cuius tempore quod oracula ia toto orbe filutffcnt, auditum $
fub Tiberio Cxfare , magnum Pana , quem Damonem arbitratur, dcfiinSum, uoluk
tam afferre raiiqnem , quod halitus «fle temf , quemadmodum omnia terrcBna, .
ft} frfmtfSoceukosdijudicamus,pronuncixuit, easbp operationes alterius generis,
quitu ipfius compoftti oHendit : ftc ex oraculorum operationibus apparet terram
lates halitus edere non poffe. Spiritualis enim ed omnis diuinatio,cr mentalis:
ha litus autem etft diffonere animum , c r in furorem agere , quemadmodum utnum
poflit, puritatem tamen illam uaticiniorum efficere unquam . Furor ac dementia,
V 4 fenfibus abftradio fiat ab halitu , CT a ui>to,at prodi fito , qua non
folum mens efl, fed et humana mente mdius,d tcrreftri principio excitari, quis
fibi per/ fuadeatfRationem igitur ex Ariflotele ipfo,cr Plutarcho claram
deduces, fi uo/ lueris Ariflotelem refellere : Dicis 6 Aridotelcs in libris
idis mentem folam duii/ nam effe, folam exterius ingredi, folam
feparari,catcras animas non feparori, frd i femine, cr (firitu terreflri,qui
ejl in femine,nafci. I d autem dicis ex operationi/ bus mcntis,qu4t
diuinas,alteriusqi omnino generis, quam aliarum animarum, fen
fiuua,uegetatiua,cognofcis,cr fvniles operationibus, qua funt d diurnis , cale/
fltbusij; animis, prxeipue ipfo Deo, qua dicuntur,ratio,conjilium, folertia,
nud/ tiplex cogitatio . Diuinatio au- em non folum hac ipfa efl , fed etiam
diurnius , CT exccllentuts.A terreflri igitur uapore non dependet. Neque enim
ctfi phrenetici, tr melancholici , aut ebrij cr dementes aliquid unquam
iiuifitatm dixerunt, protinus au: dmnarunt, uideruntq; futura , ut quod nummum
efl , & fortuitum , referas in rationem ccrtam,ac flabilem, a» tales
etfifmics, aliquo modo diuinan tef erunt- N am & Pr> phete a fenfibus 'm
aduentu numinis obtrahebantur , cat debantq ; pene mortui,mcq ; prophetabant-
Et Mjrcus ipfe Tullius,rejert eodem loco uim Satura Sibyllam, ftculms terra
Pythiam, incita ffe .qux efl enim bac uls N4iwr<c.'Qttf differenda inter
Pythiam , CT Sibyllam f Bifi Natura uis Sibyl/ lam ,cur non item Pythiam
concitabat f Quid hoc ab iDo frgregat i igitur fatit bis rationibus erit ad
refellendam illam Ariflotelis fentendam , ut Ariftoteles Ari/ ‘flotelcm oppugnetyCr
ex uerbis eius eliciatur redargutio. Sic etiam efl ratio apud P ktarchum in
contrarium apud Ciceronem quoque ita loquer.tcm,Quid um di/ wnm,qudm afflatus
ex terra mentem ita mouens , ut eam prouidam ram futu/ rarum efficiat,» non
modo cernat multo ante , fed edam numero , uerfuqs pro/ nuncietf Eadem ergo
uadcinij Delphici,ac Sibyllini ratio,» quam des uni, nece ffa rio <ks cr
alteri. An oraculum A pollinis a' bono uet mato Daemone Tonderetur. Qncd Jma*
lo.figruqj r ius. Quod Ope Deus Ipinobus, horni mbusA improbis ufus efl ad
prae» didionem futurorum. . pT quoniam huc deuenimus,de oraculo Apollinis
ucHigandum.Sam multa bo • •^na brUo,paceqi autore Plutarcho Grxcis
attulitrurfum multa obflint,quo mi/ Husinnumero bonorum, fptritum tUum referas.
Leguntur quidem nonnulla, qui/ bus beneuolmdam,aquammtatcm , prouidentiam cius
agnofeas : in contrarium multa deprehendas, p artimmpofluram oraculi, partim
autorrm eius nor. fuiffe j jprtirn bonum, tcjUntu.Prima igitur rado, ff ditum
iUm in numero bonorum 00B‘ I ,. ffy 5°^ glbus ue,ut l icet ex Teletis &
Orgijs,qux cum lamentis, debaccbationibus cjj ce/ lebrantur,conijccreA
Philofophis igitur datur ratio, oraculum Apollinis, Damo nis oraculum
fuijfc,Damonis inquam,non Dci,ud friritus alicuius puri,mdioris. Sed quoniam
frarfa per libros Philofophorum oracula,<juibus uclut Humis docu l luentis
funt eruditi bomines,teflantur friritus eius bonitatem, ut quod eft in Xeno
phonte,cjui ad bellum cum Cyro,con tra Xcrxem proftdurus,fafcitauis eft oracu
htm,tret ne reuerfum,refrondtt utrmq.Et quod Socratem fapientifiimum Gre/ iorum
iudicauit:Et Plutarchus de uirtutibus mulierum reftrt Cbijs,adis prodigijs
ccdeflibus,oraculu refronii\)e,ut interficerent, qui interftcijjent Regem
Hippo/ clumxumq; ifli dixiffent, totam urbem cum interfiajje : Omnes iuftiffe
oraculum relinquere urbcm,ft [celeris eundi participes fugent, ftcq ; non
paucos aedos ex urbe :quo quidem apparet frtmum docui ff e expiandi modum,
quafi csdcm exe/ oratam. Alium autem, qui matrem interjictffct,agereturq; poenis.
Hernias autor, oraculum iuftif[c,ut aliam terram qiuerercttlUim infulam d
flumine emerfam fibi dari pereepifje,ibiq} habitantem poenis cruciari
defijffe.Pluraq ; funt alia, benefi/ cium oraculi prefe fercnda-Horum igiutr
ommumjicut d Philofophis exhibetur oraculi Apollinis demonshatto/icdjacris
literis uera folutio.Eft igitur folutio ue ra,quod Deus uti bonus,cr humanus,cu
homines jilfa uaticinia relido Deo uero, fufeitaffent , ne per friritus quidem
aut homines malos dedigpatus eft re frondere, ufus ad beneficium improbuate
malorum.Huius affertioms uera funt in J acris lite/ ris teftimonia ■ Balaam
ariolo uno c M agis illis Perfarum d Zoroaftre (fuit enim 'Babylonius) quifadus
cu Dimonibus malis padi,eoru auxilio multa facerent ct, teris bammtbus prodigiofa,quo
uel opcs,quemadmodu ipfe Balaam, uel opinione Diuinitatis fibi copar arent,
ufus eft Deus ad predidione bonoru,ucrorumq ; ora/ culorum.ls enim predixit,
Orietur fteUa ex lacob,Huncautem, tubenteMofe , in bello cu ceteris
lfraeliuinterfecerunt,qma nefarius improbusq; monuerat forni/ cari Moabitidascm
lfraclitis,utlxfo numine, caderent in bello. Eft item tcftimo/ tuu in libris
Regum , quod ad Pythonem profido Sauli dicitur Dominus refron/ diffe per
Pytboncm,quemadmodum oraculum ApoWms Python erat. Eft autem A poUo Pythius didus
ab interftdo dracone Pythone. Inde omr.e per os uaticintu , didit Python, quafi
ApoUineu- Dedit igitur poenas Saul , cum ob alta [celera, fum quia confuluerat
oraculu,quod ipfe iam dudit Zelo religionis fuflulcrat ut impium e terra Et
tamen refrondit et Dcmmts per Pythonem, m>ffo Angelo fub perfona
Samuclis.ltem eft tcjlimoniu in Ezekiele dicente De o,Si adieris ad fdlfos
Prophe/ tas,ego tibi re frondebo per iUos. Dicendum igitur prxdidionem
futurorum , non * per bonos duntaxat extitilfe,qucmadmodu nec miracula • Nec
contra ratione cf/ fe ut ufus homine, uel Damone malo Deus. agat uel loquatur
bona-Nd Caiaphas, qui in necem Domini (onfaifijJet,prophetauit:pluresq; homines
mali propheta/ nerunt etiam bona}u tilia- Autor wjupcrPlutarchus cum
ahjs,Erytbrxa Sibyllam oraculo Apollinis prafuiffe.Ea tam en ufut ejl Deus ad
prxdiUionem rerum futn/ urum, non earum modb,qux a Romanis toto terrarum orbe
gerenda effent , fe d etiam qua Chrijhts foturus, fuprema quotp fecula oraculis
complexa. Et ipfe Ser tutor ujlatus cjl,non admijfurum feeosin regnum
ccelorum,qui dicant fiomine nonne in nomine tuo prophetauimus , D xmonia
eiecimus i Q ujdi quod exibant Dxmonia clamantfoTu es filius Dei. Veriutem
fcdicet clamantia. Vt autem Bat Uam qui aliquando bona prxdixijfet , fcdesks fuit
alias cr improbus ,ftc orant/ lum Apollinis, etftfape bona confuluit , multas
tamen ubique fraudes , ambagp item,v indignas fi tritibus bonis vaces apud
fcriptores deprehendas, quas ut no t tasprxtcrco. . , D^raonti nunquam in
contortio beatorum fuifle, Iton c * carleflibui gaudifi, qux poGuJcrcm.fcd
pofTcflun cflint,G rr Ae operatent.ctcidifle . Peccatum eorum fuifle
iiiptibiam.muidiamqi. VIII. pT/ilibriJ
kifccprofinamfy PhilofophupairaHamusq;,comprobates,ubifien •^pofit, tam
Philofophix coclefti conformem , tamen ut fit perfida de Dxmonis bus in
quifitio,dua fuperfunt examinata fententia: Prior, an aliquando fuerint in
ecebybeato ac [acrofanflo dtuinorum fiintuum rcgno,glonoft,filices,undepro/
pter fcelus immane deturbati.Tum quod fcelus tantum, flagitiumq; eorum rxtite
rit,ut hoc decus amittere,damnari poenis atemis meruermt.Nam fuper utroqt ut riare
fententias apud Theologos inuenies . Fuerunt igitur probati fimi Theologi, in
quibus c r Augjifinus effe uidetur , qui cenferent nunquam Damonas in cocio
juiffe,nunquam gloriam Dei uidiffe,fed ancipiies,fux $ potejlatis quales
homines iam creatos non amifif[e,quod iam po fiderent. Quemadmodum non amittunt
Ixf mines prxmia calcBia,iam adepti, fed qu£ adepturi erant, fi pie iufleq; t
tixiffent. AtfyDxmonesnon in calo, regione beata, fidjje creatos . Nam
fiibifbiffentali/ J\uando,tum idue ob aliqua merita perucnijjent , tum nunquam
inde rcpulfi fuifs rnt, quia nec in loco perfidionis,perfidx(^ beatttudmis
peccare potuijferit, nec fuiffent illic, quorum mens aliquando mutari contra
autorem fuu potiiijjcl , quifc nondu mundi, pcrfiai,fipientesq; haberi potui
ffent, tantisq ; pramijs digni pro/ pter futura peccata debuiffent. Hanc igitur
fententiam qui fecuti fuerint, magnis Incommodis liberabuntur,non affendente
ratione(<y qui id cogitat turbatur)pee caf[c,qui uifione Dei in ccelo,qux
fapienti fimos eos reddcret,frucrcntur. Peccafs fe tam turpiter, nefiricq; eos,
quos da uifio diuina omni fapientia , beatitudine pe r renniter
imbutos,immutabiliter in fe raperet, nequid aliud defiderare po ffent. E&
igitur fententia uera,nunquam dulcedinem uifionis diuina Dxmones gujlaffe, fed
creatos infra ccclum,cr iw hoc mundo,uideUcet acre,V fui arbitrij libertate ab»
for, peccaffe . Quid autem peccauerint cum adhuc ancipites effent, er ad bona,
cr ad mala pbffcnt,qucmadmodm finitus humxni,dcclinare , infirius declara S
bitur.Nunc ea fententia uerior hdbeatur,qua dicuntur in concilio, ccctuty
beatos rtem nunquam foffe,fed in hoc mundo creatos, fient homines , liberum
arbitrium peccandi. 5«*! peccandi, CT non peccandi
habuiffe,indignos adhuc commercio beatorum . In qua fententta cum A ugurtmus
referat fiiiffc Theologos quofdam fuperiores , eandem uidetur ipfe comprobare.
Ait 'que fuper Geneftm : Quidam enim noftri non pu/ tant eos codefies aut
fupcrccclcjles Angelos fuiffc- Non mirum, fi pofl peccatum in hac caligine
retrufi funt. Rurfum: Qwda enim fen ferunt non fui ffe Diabolum in illa fubltmi
natura Angelorum,qua fupcrcalertis cjl,fed eorum qui inferius in mundo
fitfhfunt . Hac Augujlinus . Qui tametft inferius uidcaturafferere,non poffe ex
fcripturis demonrtrari duo Angelorum genera , alterum fupercoclcrte, alterum
mundanu, tamen nec ipfi diceremus duo genera , fcd etiam fupemos An/ gelos
aliquando fitiffe probatos,et admiffos in coelum, quos aliqua pietas eo fub/
Umaffet.Cateri quoque Theologiconfcntiunt ipfwm Auguftmm in cafententia
permanfiffr, nunquam D mones gaudijs ccelefiibus interfui ffe . E quibus Th eo/
dorus Theologus Latinus unus antiquorum,pofl A ugurtinum Thcologorum,tn/ g enio,cr
eloquentia mirus , ambages has cr quaflionum fmus exoluens , dignus quem
noriofettanter omnes audiant, fcnbit Quis enim,inquit, credidit Diabolum in
beatitudine Paradift fuijfef qui mox ut conditus , lapfus efl , dicente Domino
in Euangeho,iUc homicida erat ab mitio,crin ueritate non fictit- Auguftwo
quippe affercnte,nunquam Diabolus in ueritate fletit, nunquam cum Angelis
beatam ui/ tam duxit, fcd ab ipfo fua conditionis initio cecidit. Fartus enim,
continuo fe a lu/ ce ucritatis auertit,fuperbia tumidus, et proprie potejlatis
dclertatione comptus: Vnde beata , atque Angelica uita dulcedinem non g uflauit
, quia non utique ac/ ceptam fiflidiuit , fe d nolendo accipere deferuit , v
amifit . Proinde nec fui cafus prafeius effr potuit: quoniam fapientia pietatis
efl frurtus. lUe autem continuo m pius, confcquentcr er mente cacus , non ex eo
quod acceperat , cecidit , fcd ex eo quod accipcret,fi fubdi Deo uoluijfct.Quod
proferto quia noluit , er ab eo quod accepturus crat,cecidit, er poteflatem
illius , fub quo effr noluit , non euafit , fi' rtusq; efl in illo pondere
meritorum, ut nec mjlitia pofiit lumine delertari , nec ab eiusfententia
liberari.Hacfcribit Theodorus. D uafunt igitur rationes eis,cur Da mones non
amiferint quod habcrcnt,ncc ex beatitudine cecidcrint,quam nondum
fuijfcntajfccuti,quddfapicntia,aut dulcedo uita ccclcBis , pietatis eftfiurtus,
efl pramtum probatorum,pranuum fempitemum , pr anuum quod nunquam amit/ ti
potcflmon eorum , qui peccare pofiint : non quorum mens adhuc in fcelus an/ cepstfed
fvrmifiimorum,fiabdium,quos uirtus probatos confirmaffet . Omnes igi/ tur
Angelos Deus arbitrio fuo creatos, quemadmodum primos homines, reliquit , qui
fubdi Deo uoluiffent, qui calertia pramia propofita magm as\imaffent,m nu merum
fuorum collocauit, qtiifecus , exclujit , in acrem detrufit ■ Secunda ratio,
quod Damon continuo creatus, ficut homo,pcccauit, nec futium fuit a creatione
ad peccatum, ut aliquandiu triumphis ccclcfbbus,qua paulo pojl amitteret inter/
fuerU-Probant igitur i jdctn Theologi ex Euangelio, Diabolum ab initio
creationis N n fua fux homicidam fuiffe , nimirum contra hominem peccaffe .
Continuo igitur crtd/ ti«,pecc4Wt.Q«id autem Damones pcccauerint,tres funt
fententta, non quidem micem fibi contradicentes ,fed qua firme pofiint omnes
effeuer a . Quod Deo fubdi noluerint, rebedesq extiterint . Quod homini creato
, quem regere dcbmf/ fent, midcrlnt ■ Quod uti minores Di) , CT mundo regendo
prafrflt,in concupu fcentiam feminarum exarferint • Communis quidem multorum
Theologorum fentcr.tu , rebelles eos creatori fuijfe , fue quod maieffatem eius
affrflauerint^t/ I ic quod non cum uti meritus ejl,coluermt,mandatisq ; eius
obfccua fuermt. Hanc fe Mentum maxime comprobantes ex diflts Efaia, Ponam fedem
meam in A quUo ne,v ero ftmilis altifiimo,Lucifrr qui mane oriebaris. Qu quidem
locus aperte- non eft de Damone, (cd rege A jfyriorum , qui habitat ad
Aquilonem , qui fe frmJ I em alufiimo,cr fideri matutino gloriabatur.Sed ego
quidem afummis Theologia non diffinitio, cum quibus cfl Gregorius Sazanzenus, A
ugpjlinusjdiaqi numina. Secundam [entcntiam,quod homini muiderint,CT hoc eorum
fuijfe peccatu , Gr* ci complures fecuti funt, Athenagoras,Petrus Alexandreus ,
Augujltnus quoque- nollcr,qui fuper Genefrn perhibe f.Dicitur enim cecidijfe,
quia inuidit fomiti fi/ flo ad imaginem DeitSedinuidia
fequiturfuperbiam.lnuidentta enim caufa cfl fu/ . pr rbia,qui ejl amor proprie
excedentia- 1 nuidia enim cfl odium felicitatis aliene • qju enim amat
cxceUentiam,uel paribus inuidet,qui aquantur , uel fuperioribus, quibus non
aquatur, uel inferioribus, ne aquentur. Hac Auguflinus . Superius quoque
dicebat Theodorus ex Euangelio,Damonem ftmul creatu peccaffe,quo/ tuam fuit ab
initio fux creationis homicida. Plures Theologorum hoc ipjum affe/
rucrunt.Hancfcntentiam [equitur hoc incommodum, quod maxima quadam Ds monum
multitudo dicitur peccaffe , cr cecidijfe , at hominem duntaxat unusap /
pctiuit,dccepit,impulit in fraude. Si nihd igitur aliud Damones peccaffent ,
quam quod primos parentes decepiffcnt , unus duntaxat damnatus , non quanta
fertuf multitudo fuiffet. Vnus,ut par cfl, tentauit, & frfrllit. Solus igitur
is cecidit , foiut in aulam Da non peruenit. Neque enim perhibet feriptura ,
uelut qumdum exet/ citum , atque agmine fkflo, Damones aggreffos primos
parentes . Vnus enim uti- fuffecre potui ffet-Et unus ferpens dicitur tenta
jfe. Quare priufqua Damon fot/ motem tauajfet , uideturaltquod per totam eorum
gentem , qui damnati fuerunt, fUgitium perambula([e,quo quidem admi([o,eum
meliorcs,quicon[entirc noluifr fcnt,iam prouefli fiujfent,qui Ch erubini dicuntur
in ipfo Genefrs exordio, nequio res in acre caliginofo cum fui [ederis maaila,
er amiffa felicitatis dolore reman/ fif[e,cr eo percitos dolore ne primus
homo,qucm glorificandum fentiebant , fili/ citatis, er immortalitatis culmen
afeenderet , in eandem damnationem protraxif/ fe,mi(fo c Juis uno,quo non
prafta itior alter, feu uerfare dolos, feu certa oecum/ bere morti.Scd hac cum
fmt obfcura,nec feriptura commemorauerit , longa di li/ gpitia inquiri non
debent- Hoc tantufcnnus,Dxmones fiuffe daimatos,quu mali. jai . „ ^ [cimuL . $6
1 [cimus primis eos p&mribus inmdijfe . N am fcelus aliud antea, puta
fuperbix, uel aliud hominibus incognitum flagitium patra ffent , fcripturartm
certe tcflmonio non efl clarum, ratione duntaxat jit maniftjlum, nec Deum
creaturas fuas malas, prauascfr ftciffejtec qui damnati fuerunt,iniufle damnari
potuiff r. Videtur autem probabile , quoniam regnum calorum , uiftoq ; diurna
claritatis efl inenarrabile prxmium,ad quodfme uirtutis , er perfidi pietatis
probatione nefis fit attinge / rr.fic Angelos omnes fubito creatos, fitiffe
probatos a Deo,fcut mox homo crea/ tus fiat probatus . Et jient homo probatus
cr conflans , diuinisty mandatis obfe/ quens, immortalitatis honore decoratus
fuiffet,ad xtemos triumphos admiffus,er confirmatuf,qui prius anceps effet ad
uitam er mortem,fic Angelos,qui prius ef/ fent ancipues,nec adhuc dminis
honoribus gfmficati, nec ignominia damnationis afjidi, aliqua nobis incognita
ratione fuijjc probatos , aliquid pracipiente D eo, quo probare pietatem,
beneuolenaamq; eorum uoluiffet , odcnfo pietatis frudu, quem daturus effet,fuis
prxeeptis obfccutis. Q tu igitur ut Augudmus ait,prxmia
tdafiflidiffent,contempfi(fent , quemadmodum contemnunt homines hodie, re/ g
num catlonm,diuinii ilUs praceptis parere negligentes,arrogantes, fupcrbi,di
umorum mandatorum , er uitx beata , quam promtfiffcl Deus , contemptores,
merito non pcruencrunt in coelum, er duuno fmore dejlituti , peiores quam
fiiif/ fent deinceps extiterunt.Hoc igitur etiam dicebat fuperius Theodorus.
Vita dulce dinem non gujlauit, quia non utiq ; acceptum fidi dmit , fed nolendo
accipere de/ feruitjCramifit.Hthd quidem Auguflmus de hac uniucrfali eundorum
probatio/ ne meminit, fed minores idos Angelos,nempe Dsmones ait arbitrium bene
et met le agendi habere potui jfe.Tales enim,mquit,pof]et aliquid idicitu
delcdare,quam deledationem,ft peccare noluiffent,libero arbitrio cohibuiffent ■
Hoc Augujhnus dicens, uidetur eorum proponere frntentiam,qux tertia efl , qui
putant Dxmoncs g ubemaeuhs hominum datos,infxmnas cxarftffe, quam ncc ipfe, ncc
quifquam bonorum T heologorum probaucrit.Si quis igitur efl,cui non placeat,
ftuffe cun/ dos A ngelos probatos,nec ego cogi eos affrntiri, ncc affentiar
ipfe pertinaciter, ubii ]; probabiliora fecutus. Sicut autem Mofes nihil de
creatione fcripfit Angelo/ rumfic nec dc probatione,glorificationc bonorum,
damnatione malorum, quod propofuiffet de mundo nodro,& homine
crcxto,probato, coronando , fi fortiter egiffetfcnbere. Tertia igitur fuit
fententia decafuA ngelorum,quod foemmas ap pctiuijfcnt,de qua didum fuperius ■
odcnfumq; filios Dei non femper effe in fa/ eris literis Angdos,fed fepe
probos, pios:mcros autem homines appedari, quibus humana tantum , fragilia ,
tran [euntia placeant , qua ob immoderatos amores di/ uinis prxfrrunt.Tales ido
feciilo-Sentit autem Auguftinut eum exteris facris, CT profanis
fcriptonbus,Dxmoncs effe genus aerium , tum propter aerium corpus, quo
ucjliuntur,dolorum,Hulncrum^ capace,ium propter aerias , quas incolunt, ut
conflanter affirmabant fuperius omnesfedes. Kn * De vri Jtf* AVGVST. EVGVB. L
IB; VIII» Dt Dxmonibn» t coelo ruentibus,prilcos quaedam cognouifTr,&
prodidi fle, Phcrecidcm, Empedoclem, Hodk tu, Pluurthii rutui hanc defi^naire.
Cap. XXXIX» ■pvVo quocj; memorabilia funt apud prifcot getium Poetas de D
temonibus: ut mi *-^rum fu unde ad eos hac fima manaucrit:De fu peris illato ab
eis bcUo,quo for tur a noflris M ickacl eos fuperaffr.tum eorum e calo ruina ■
Nam cafus e calo, fiue quod fummo Deo rebelles extiterint,fiue quod aliud
fcclus patrarint puta in uidit,cum primum hominem in fraudem impuhffct,
mirantur ab tUts. Pherecidef/ que fertur dc hac ruina fcripfffe. Vetufii fimus
autem Empedocles uocat eos oi/pxivOTrnuSyCalo ruentes. Homerus autem qua de A
te,qua Satanas efodlo ue deturbata e cab,cecinit,creditur 'a Theologis ex
prifea fima Damonum eat fum inhismyfticefcnfiffe: aVt tw </l «At{/ ccTiy
xtepecAns ?s7roc(>07rAceKccyioio 'X.toons.v©' epgttrip wiy,i(gu umiocn
xcifTtf oy Mh7tot fcf ihv^7to\n<iyS(gjL ifavoy Kstfotvrx, , At/r/s fcAfcvtnt&w
otrrfWyti ncurtOS ocktcu, ; Qnxi«re quanquam,ftc Latine fonant: Extemplo
apprehendit Aten,de crine comanti. Atque animis iratus, formidabile iurat
Sidereum calum,fummiq; cacumen olympi. Admittetur A te non ultra, noxia
cunilis. Sentiunt igitur nojbri,de Satana deiefio caelitus Homerum fcripfiffe.
Betla quot que,qua feruntur d noflris inter eos & Angelos gefta,uidentur ab
eis audita , cu Plutarchus alijqs fcribant,Typhonem,Gigantes<fr Damones effe
malos,qui bel/< lumfuperisintuhffent. DeGeniji.Gue Angelis, Gngiilo cuiqf
cuflodibut datii, inter coi & noflroi miru» confeDCuj.Tcftei horum
Menander, Empedoclei, Plurarchui.Ananui, Cap.XL. pVit item de Damonibus,fiue
Genijs fi ma prifea quadam cum facris literis ex * parte non abhorrens,
Vnumquenquc uitam in greffum, continuo Genios , altcru propitium,alterum
aduerfum comitari. vetujlifoma,ut dixitopinio, Plutarchusty refert Menandrum
dixiffe,cc7rcar7t cPcciytaiy ctu^fs (rvuncifctscCTU tvSvj ytvsictvto
(iVscJycoyoSTOuro Biv ccycc&otiOmnt h omini Damon, fiue Geni/ us jlatim
afiiftit nato,dudor uita bonus.Empedocles quoque eode autore,^nlxi WW
«<*£>{/ txccsofj mxpoihcti&cJvzo-s , xgu K«crcJfyckT«s ticiganyx
(/iKsiconiivduXyySrtHTi: Duplices queeunc^ natum excipiunt,ducuntq; for/ tes,cr
Damones,diuina,terrcflnsq;.Et quod ait idem Plutarchus,Damoncm fiue Genium
Antonij timere folitum Genium Augufli- Atianus quofy fuper Epiflctu,
HgUl7TSTJ>07T0IJ iKisOimgoisHcmcptXcJsn Jlct'mOVOL,SSffi TB<tgi<AtoK%.
«t/r ei/ cterrv, & tqvtq\j ccxeipyTop syic «.esccfdyct>}oy : Et cufloden
t DE PERENNI PHILOSOPHIA. euftodem adhibuit unicuiq; proprium Damonem, v
tradidit ei cuflodiendum, cu flodem peruigilem, v incorruptum Noftrc quoque
magno hac aff en fu compro/ htntes,quos Philofophi Dtmonas Angelos tpfi
uocantcs. E quibu: * i filius con/ tra Eunomium: Angeli, mqutt, finffdi,
quemadmodum eandem nuncupationem, |?c eandem naturam fortiti funt.Veruntamen
eorum ahj nationibus prxfuntioiJ' i '«'» vttesa reup msip, Alij fmgulo cuiq ;
piorum ■ Et quanto ejl uniucrfitas ipfa m undi,uno particulari homine prxjlantior,
tanto neccjje ejl fit dignitas maior em Angeli,qui nationi prxejl , quam eius
cui fmgulus quifq ; ejl creditus. ChryfoHo/ mus quoq; fimilia fentit, ro f i
<rvn tvctt txccsto rup nisusy ayytAop, a deffe uero,inquit, unicuiq;
fidelium Angelum, ceu pxdagogum quendam, et paflorem, qui regat uitam. Nemo
contradicet, reficiens ea qua feruator dixit: A ngiii eorum femperuident faciem
Patris. Ex his igitur conflat, quod Plato quoque perhibuit, fimam hanc
Angelorum fntcDxmonum datorum ad cuftodiam , uetuflifiimam efJe.Tantum
dijfentmntnofbri, villi, quod Angelos dicent, quos 1U1 D mones; dtferimen leuis
momenti , fi quis documenta Philonis meminerit , Damonas P hi/ lofophorum
Angeloscffe Mofis Prophetarum^. IniUo uero, aperte diffentient, quod non
quemadmodum fit datus unicuique pallor , pxdagogusq; , ftc datus jit
aduerfamSfdcprauator. Ten tant quidem Damones, v unufquifque lentatur: fed non
ejl ordo dati cuique aduerfarij , quemadmodum adhibiti paftoris . Dicendum
igitur datum fmgulo cuique paflorem , ducem , non datum maleficum pari forte v
H oflis ejl hominibus generatim malus ille . Seruius ergo Vergilij interpres
fuper €0 carmine, Nifusait,Dij ’ne hunc ardorem mentibus addunt, - Euriale,an
fua cuiq; Deus fit dira cupidoi Scribit, Apud Plotinum Philofophu,v alios
quaritur, utrum mentis nofbrx aciei perfead cupiditates et confiia moueatur ,
an impulfu alicuius nummis . Et primo dixerunt mentes humanas moueri fua
fponte. Deprehenderunt tamen ad omnia bonefla impelli nos Genio, v Numine
quodam familiari, quod nobis nafccntibui datur, praua uero mente nos
noflra,cupere V deftderare. Nr<j; enim fieri poteft, ut praua,numinm
uoluptate capiamus. Quibus nihil malum,conjlat placere. Ex bis v alijs multis
perfpkuu fit tum fententiam de Genijs uel Angelis datis ucram ejfe,V
prifcam,tum non omnes ex illis pari forte, fimdiq; ordine datos malos <c/
que ut bonos affaruiffe,ut undequaq; cum literis caleBibus conucniant.
Chalcidi) dc Dxmonibuifemeniur.Dxniones xthcrios.quibus ferens, pur/* uc
corpora inbuai ulem, poriu» Angtloa appellandos. DefiniuoDxmonisiuxa • eundem.'
Cap. L-L QVauero Chalcidiusde Damonibus, fuper Timao Platonis fcripfit, non
priwt . mihi probanda quam calculis ponderata, riteq ; difcufja uidentur. Primu
mul ta D xmonurn genera quofdam Platonicos fecutus propomt,athcriwm,acrium,ter
XcskcGencris atherij compagem (nam cunilis quadam corpufcula concedit) ex Nn i.
atherit. ; $5+ . ttheris V Aerii fcrcnitalc confbtuens,hac definitione
concludit : Dxmon efl dii/ trtal rationale,immortale, patibile, xtherium ,
diligentiam hominibus impertient. Hac afiignaU definitione,non abfcondit.quant
ob caufam dixerit eos xtherios:»/ vurum ex loco,cr qualitate corporis,in
definitione fupprejfum,num ex loco, an corpore nomen eis xtheriorum dediffet
Declarat autem corporis compagem non dtjfolucndam propter xtheris , aeris#
tenui fumum, dcftcaufitmum# Uquorcm: Tum non conjftcuum ne# taflui remtentem,quoniam
non adjit tantu igms,ne# tantum tcrrx-Hxc igitur omnia dixit de Dxmonibus
xtherijs:eadem de acrijs, mfi quod hi maneant in aere.Tcrrcjbres autem uiles
ultores, cr carnifices filetur. Hxc igitur id habent tteri,qu6d quos dixit
xtbcrios,non funt Damones, fed A ngdi,rc/ fluis'# meafententia Calctdius, cui
fuit notum nomen Angelorum ( uidelurenim .fuffe chriflianus ) has
nomenclationes non confudiffet • Exclufts igitur Angelis, nulli funt Dxmones
xtherij Si placet xtherios Angelos effe,tum definitio uera fbr taffefuerit,eos
habere corpora punfiima,atbcna,leuifiima1uolucria , plagis non obnoxia,non
mortalia,non caduca , procurationis humant t fludiofos , peruigilts
cujloles,corponbus ccelcfhbus uejtitos . Dabitur# eis xtheriorum nomen , quod
CT corporibus xtherijs ucfhantur, c T quod fedes xtherios obtineant . Ventas
au/ t em dducida,clara # crit,euitabitur# omnis confufto,ft Dxmones ucro
nomine,fo lis # ipfts congruente dicentur acrij,quibut omnis antiquius ,&
corpora , cr ft/ tus aerios conce fit. Soli quo# Dxmones iuxta definitionem
Platonis , xtherios, non Dxmones, fed Deos uocitantis , aerium genus Dxmonas
expreffe uocantk . Tunc etiam definitio non diffonabit, eos effe animantia
patibilia, rationalia , bn/ tnortalia,aeria,non prouidpites,fed mwdentcs
homimbus,truces boUcsxongru / et# itanfimdis definitio terrcftnbus cr ultoribus
eiufdem cum acrijs genens , e T conditionis. Quapropter mihi quidem placent
xtberixucflesjeui fima, tcnuia,pn rifbma corpord,qux nobis oBendu
Calcidius,Angrloru.Placebitucm fimtles, fei non tam diuinas,et faer as, aerios
Dxmonas habere ucfles, corpora fub oculis non cadentia. Mijlto uero nominu,cum
clare Phdofophi pojlcriores,Dxmones ab A n gelis [eiunxcrintfprxcipue qui malos
a bonis fegregauermt,non placebit, cum uc rum, germanum, legitimm# xtheriorum
nomen, fit Angelorum; DA/ i monum autem, quibus fub xthere,nec fnus tam fandos,
puros'#,nec gloriofa,duuna# corporx i datum efl pofcdcrc. i ridU . ; kYQXi . I DE CREATIONE HOMINIS – H. P.
Grice: “Oddly, I also discussed the creation of Humans and their self-creation
of their selves as PERSONS!” -- , ET IMMORTALI/ TATB ANIMORVM – H. P. Grice: “A
hot topic at Oxford, due to Shropshire!” . Qgoilomnct conftnfcrum hominem J Deo creaiumian imoi
uenire diuiius, & quomodo fuithaec tamanianania‘pnlout temporum
longinquitate apud non. nullos denigtata. Cap. I. iffcrendum hoc libro de
Creatione hominis, w animorum Immortalitate , cuius cum uarias Philofophi
rationes attu/ li(fcnt,ilLr certe potiores,ucrioresq ; fcmper fuerunt , qut ab
antiqui flimis feculis ufy ab exordio generis humani de fcendentcs,apud Platone
clariores, Ariflotele autem cate/ rosq; Philofophos,occultiores extiterunt ■
Has qui uiderit fapientix ccelcfli tempore concordes , cognofcct k magia
'quodam,diuinoq; principio profifias, cademcfc ratione peruenifje ad homines
fi/ piant immortalitatis animorum, qua creati mundi CT unius fempitema
Diuinitatis f cientia . E as ego ftpenumcro mecum cum Theologia ucra tantopere
congruere admiratus,perfuafi mihi, nulla unquam fecula, praecipue uetujliora,
caruiffe ea, ejus nouifiimis feculis in omni mundo claruit, fapientia.
Aduenijfcq; de calo pro/ lem diuinam,ut qua foret occultior ,fadata mendacijs,et
temporum denigrata ca/ Hgtne,ftpicntia,clarefccret, qua nobis initiatis,
dcletaij; fuo fanguinc iniquitate no ftra,nos,quod omnes fferarunt olim,in
ccclu rcuocarct. Nec fieri potuit,quin re/ uelatii aut diuinitus effct,aut a
primis hominibus perfucccfiionc traderetur, quod tam conflanter ab omnibus Pb
ilofophis cjl creditum,craffertu, datos nobis ani t tnos 'i Dco,ex eius
Diuinitatc deccrptos,habere nos cum eo jimilitudine, inde fieri ut immortales
fimus, longe q res corpores , ratione creati. lllaquoq ; uetufliflima ■
fi,ma,quod fmtuirtuti,cr fceleri prxmia pofl mortem,cu mirifice refpondeat
reue- lata calitus fapientix, fimilem quanda originem,fbntemq ; ex quo
fluxerit, autore i tfuo mansrit,habuiffe nece fle efl. Ac quoniainfeipfa tota
implicata, comprehen faq > T heologia reuoluitur,ut fit narrationis
perfiflus ordo, repetetur nonnunquS qux fuperioribus libris dicebantur. Primu
igitur quod de animis traditu,cclebrc<fi
dpud'tomncsgctcs,Chaldsos,Acgyptios,Hxbrxos,Grxcosq;fempcrfuit,erateos. effe
diuinos,td efi,focietatc,comnmicattoneq; habere cu Deo, kfcdibusxthereis
lapfotjjb ipfo Deo creatos,ucniffe in corpora . N a cu corii ortu tn terra
reperiri ■poffc negsrctjncc k quibus terrenis corporcisq ; renonibus accederet
in corpora, pojfet intclligi, neceffarib diuinis k fcdibusno lapjum, ac ruina,
ut plniq; poflex ppera fufticati funt,fed ortii,xc origine innuetes, uenire
prxdicauerut.Ciiautmor tjles ocs{ A riflotcle autore, fede fumrni Deicee, Ift
<trbilrarcntur,aninios qttosk Deo N» 4 ^eari AVGVST. EVGVB. LIB. IX; creari,
er m corpora demitti dixerunt, fenferunt eburnam ac caleflem,non terre/
reflretn originem habuiffe-Scd qui ParaMfum illum Mofaicum,quem chaldet, Ae
gypti/, totusty Oricns,mm in libris M.o fu legerunt, tum pcrfuccefiom' <fcen
/ us ab origine mundi dodmx.audienmt, fufticatifuntfiuffe coelum, fedemq; diui/
nam : Adam, quem inde fugatum audiffent, animam e coelo in terram proteflam,
corporiq; inclufam crediderunt, ad pendendae quorumdam fcelcrum poenae- Eo^j
ferebant corpus ditium cruyuc arnyuae, id efl,fepulchrum animi ; er fima
antiqui perucnerat ad eos, ob magna quxdam peccata, uiucre homines in corpore,
cum meminit edam Plato ■ Ecce idem prauus fenfus ex libris Mofis, qui ommu
antiquif ftmus,lethu ab omnibus ftrme,moleuit apud cos de terra inani, C7
uacua, qux cu coe\um,fbrmaii^ rerum,omnem<j; ab infinito tempore creationem
antecefiffct , de ut acceptam, in ordinem ftecicsq; rerum prius incompofitam
redegerit- Sunt alii multa,qujt Ji prudens paulum deuianda in fuum locum
refUtucrit,uerumq; er uef tuflifitmum fenfum aftgnarit, uidebit nofbra effe,
deterfafy fcabie, quam uel uetu/ flas, ud prauus fenfus mtuliffet, ab integris
germanis q; ffuxifc nojfet- Nam cum omnis antiquitas conftffaftt a Deo genus
humanum habutffe principium, qui cor pus v ammum tobutifr corporis opificium
crcarit profedo declaratur co,er the ologia Mofis, ftmilem quandam 'a prifeis
feculis defeendentem fyarfamq; per om/ nes terras faptendam celebrem femper
fuiffe,fhrmas$ in fenftbus humanis radices effffe eundis originem, ortumQ fuum
Deo acceptum refercntibus,quo er creatio mundi, omnium confefime
demonfhratur,cr prouidentu. Vc Pythagora, Se Archytu confit «nant homine a Deo
creatum, et'<$ fuptr omne» ani» manto impettu datuobCi quod liare fuii etiam
totius fdiolae fciucnna. Cap. 1 1. O minem igitur a Deo magnis dotibus
inftgnem, omnium animalium princi/ H pm conditum, quod prodidit Mofcs, Archytas
Tarentinus, qui pracipuus e Pythagoreis fuit, pro tota familia Pythagoreorum,
dminisuerbis tejlatur: qux etft prolixiora funt,ut tamen,!? mirabilem
confenfum.cr unam femper fwfjcrc ligioncm intcUigamus , proponam : lambbcho
autore, de Seda Pythagoreorum : tut^pam&^Tnxirrosy tyccy, Xlh ?rc7A.i ylyon
<roepm7vrr©- , StopiiQm yXf 1‘vvcctos Xh,Txiorrx-i(gu^sK(*sty,i(gu<pgoyx<7iy,Aa(liy
fc« Tvy tcy mvTtuy, 7rxpo x&jl xga 'vmoHy.hvctn TT>Saoyuu7y,-n teT
7rxtirns > oy*> <rvsnyut a Wn cl<Aut Tneuree W ww®- iv<At/ Asiw,
»(pu T«ts <rxyx<nx: rt my bvoyonvy rts&e fxyitrruy , mis fjSUr ytf
<p$byjor. rit Quv ecc t bnoi aupwvtsou vyf ngu. s c\aci, xgu . asari? A 9
<fSiyyuy,<At Zy, ree bvoyccri i i,-<j fnyxlee, TV7tiy.% tfte
<ru.ucu.nTM ylyony eu/9gtor&' o^yxroy, vru rvjyintoyrf •nislomojt
o^fifoy^oK ifyoy<ro<fas-c$ap « Aona lati lySLu 7io$brp tu
y*yoyM,>y<rvn&( « cwllgm9Si<& ogyxvx^yga Jlvviy-a s TncgiTsfi ^
W<t far® fata. Qux [unt,Homo omnium animalium fapienh farnus eft erratui,
potens res confidcrare,cr fcientiam,ac prudentiam capere ex omnibus. Qupnii
knprefat,cr indidit ei Deus omnium rationum plenitudinem , in quibus uniuerfe
rerum farcies continentur, cr omnium nominum,ac uerborum fignificationes-Na
fonis locus uocis decretum eft guttur, cr os,v nafus: jicut autem uocum :
quibus nomina,cr uerba formata jignificantur,jiiftus ejl homo organum,fic item
inteUe / &ionu/n,feu cognationum in rebus uifis ejt opus fapientia. Hoc
nuhi uidetur fuifje aliquando ficut fiut, quod creatus jit h omo,cr organa,
fncultatesq; accepit a Deo» H ac Archytas,tn qua fententia credendum ejl, omnes
Pythagoreos ipfumfy prin/ apem Pyi hagoram fiuffe.Quod cr ipfe Iamblichus aperte
ejl conftjjfus , dicens , KccActs <cfx Kcncdyi roCroy t ep Aay oy
ust/SxyofxsufuKipw; u6\ ri yriircUTi K9tt Sta ignerxi mus uv&pomo c imo toC
Stov<rvrisnKiy- Bene, in quit, fecundi hanc rationem loquutus ejl
Pythagorat,quod ad cognofcendu, cr in teUigendu omnis homo fidus eft a Deo Hac
igitur eft dia Theologia , qua ex fuc/ cefaone per omnes atates defcendit,&
ratione, iudicioq; docente fiut coporata, mirabilem membroru cr ad loquendi,
cor poremq ; ditiones exprimendi , CT ad ngitandu fabrica, opus effe cuiufda
longe maioris, quam humana fapientia-Tradi der at ait prior Pyi hagoras,oes
corporis a flui, omne pojiti , formae j; membroru ftedare quide in diuerfos,
quibus uita [ufhnetur,et agitatur, ufusjcd rurfus omnia coJcrcuolui,utuiuentes
cogitemus et mtclligamus. Eo aut omne cogitatu tandem refoluendu ac finiendi,
ut ei cogitemus, qui nos omniaq; nobifeu codidit, quod tan ta fapientia fidu
futt,ut nihil pratermiffum ab eo fit,quod fapientis animalis , ©* intelhgcntis
adificw poftularet:Qui potuerit effingm,fbrmare , aperire locos , quibus
cruoces formarentur inferius, ex earufignificatiombus acceptis, diucrft » quas
cernimus adiones exiftcret.Hoc quicuq ; cafu,ct abfente fapientia fidi exifti
met,na ille loge ab omnifapictia abfens eft.Eo igitur omnis humana denify
faedat coftfiij,ab omnibus feculis auditu, ct rationis inftmdu perceptu, unu
ftngularc efie De u,aUtore, p atrefy generis noftri,i quo tota humana propago
fumpftt cxordtu,q debeat coli,ador ari, cognofciq; a creaturis fuis,gratias
immortales omnes iU per/ foluere,qui nos uita,luciscp participes Ibgcq; ommu
animali fecerit fapieti farnos, eosbp dominos eoru-Eccc enim quod iraduu eft d
Mofe,Datu a Deo fuper omnibus animatibus fuper omni terra,dominatu homini. Qui,
fi rede perfaicias,eft is, que di xit Archytas <roefxuTeeroS,fapieti farnus
omnii,quod poteft fapientia et prudentia capere, quod aptus formatus eft ai
cogitandi,ad tntclligendum. H ac illa magia fu per omnibus animatibas
excellentioris dominatus Na ci et uiribus corporis,et fen fuufagacitateiUe loge
nos anteceUat,fola ratione omniu pmcipe,cr domina a no bis fuperantwr.ln qua
cum Deus maxime regnet,domineturq-, fapientia, p rudat/ tiaq ; p rinceps,cui
dedit rdtionem,ac fapientia, dedit ei fimiluudtne , cr parte eius quod ipfe eft
-Sic# eft apud Arcbyta,<? Pythagorii, quod apud Mofcm,Ad imagj Un s nem »*• .
nem [iiam freit eu. A ppellat Me Deu A rchytas primo ro 3 uoy, fecundo rly
ey.ltaq;ct Anfloieleuidtmus,uidcbmis'q;iUud ipfumTo &taoy,crcatorem horni n
ii ab Archyta prxdiflum,declara(fe : e ? quod Archytas de facultate loquendi,
er mtcUigcndi pronunciauit ab Anjlotclc dc Situ membrorum gqiitaliq; foeteto/
te,quod c r ipfum fuit fummx [apientix,pronunciatum- . Quod hrc Pytlngore
oru.de homine d oiniiui errjio T hcologii Jucirur ib Argypdii; EiiiuoJAlcumtus
TrifracgifluscimUumcxprclIit. C.ip. 1IL «« A nc Pythagoreorum dt homine a Deo
creato Thcologum,aUosfvntes,aliaM ** originem habuiffe, ab altioribuf [cculis
fluxi ff e, ad eos autem Unquam mmo/ res,Bjrbarisfy pofieriorcs,uelut
hereditaria defcendiffe, declarat Mercrius Tnf/ mcgtflus,oquo forte Pythagoras,
quem uigina duos annosm Aegypto peregrina tum refert Iamblichus,
edidiat-Trifmcgijlut igitur latius in hanc Theologia , uelut loquendi dulcedine
raptus,imndauit,ucluti dilatans ea, que Mofcs compedio fr,ut integerrimus
hijloricits,fcripfit. in eo qui in[cribitur,quod Deus inuifibilis , fit ex
operibus maniftjlus:uoH<70(/ oo nuvoy J^mnspyvp^f! th yxsgi 7°y tevdpat
7fop}Hj t» Jhuaavqytuuci®* oexpiB^t iiu> Thyvlw i[irteGy,Kj /xoc/dt 7tg c
(htiaivgy&p tLjj uftAlw tkx/tUu ngu Sfixy cu/&pa>7ns « x ovet- 7Jf o
tb? ctpSkeA/axg ‘rrfo.yfcJ-Jats.Tts o 7XSftvccs,i(ffu tw fgvsrnoKSvTk o r»
so/4(t JUxvoifaz^H o ree v&^\xJeiv<t(,i(gu<Ai<ricdlj<nct, t»{
'o oyndb* Ges TXg &AttpXS,TSt 0 77* CSIX SS.{fo7TOtH<mS, Tts 0
</ltft*X 7H GtfXl 7Ti~ ex&xSiwy, t/s o 7vs fixKfvtos <AiiAuy,TiS o
7v?s irotriy £>x<ny 7sfutrv/ rxgjTiS o Jhoq vfxgiis 7rogvs,rU o £y
cotXmvk tKfvvcct.Tti o xftfdi tcy 7tv§xixo<{<Ah TSTOinGeSiTiS 'o tv vJVqx
<r ttotfa j, rlg o to hmcp 7iKxrrv* vxt-Tig o v>y 7tvAinovx
ct/gxjyeooteSyTts o 7^ KoiXixy Xbfvyeog oy 7toik'
(ks^risb^Tt^iebyAvxeigioepxvsfbylKTVTrooGetyH^t recouirfcXKgvf •ists-nAt
7io<rV Thyni iuxs vXhS,*tj n oGe\^yx,stia. 7rfo.yfa<J>fi, stgj. ymt
TOC 7&XKXA £6$ 7TVCVTVC HS^lTpupSMX, TftivTX <{£ CM Jix<p0^i,Tlg
7T93/ Tte7XU7Vet7[0tHff\. KOiX ICHTHp, 7T0i@' TTKTlifi&lM 0 aQXVHtShetyTg^
wurrf» SiAnyatTi Trcanree ^HiuxpykGe;, )(5tt xvJjoixv-rte /\,m «xeW, \t» .©cs
avJ^ixanoTioiiH foyfxqnsx<PetS<pt/<ri ytytvtvxc, tm> fiee ycepie
<f'Hfaix§yi ytyovyn, a> -j5 ttoAXhs Tv<pxefoT<&j,& tP i
roAtas&t §BflCs,« ^notAHg&voyvtarijjjyvQM funt,Cogita ofili homine in
utero mater no compofitu, totdq; opificij arte ddigenter perpende, er difec
quis fit opifex , qui hanc hominis pulchra, diuinaij; imaginem fccrit,quis
oculos fvrmaucrit, quis na restet aures tcrebrauerit,quis os apcruerit,quis
neruos tetenderit,cr Uganerit,quis ucnas imgaurrit, quis offa fohdauerit,quis
pelle cami circudedcrit, quis digitos di firibuertt,quis pedibus ingrcfjum,ucl
pianti dilataumt,quis poros aperucrit,quti hcnctctcndcrutquis cor figura
pyramidis habere feccrit,quts flerues compofuerit, ‘ v quis puU quis pulmones
cauemofos fecerit, quis uentcrm dilataucrit, 'quis honcfliorespar/ tes m
propatulo pofuerit,obfccenas abfconderit. Affnce quot artes unius materi*, quot
opera una circmfcriptionc , cundaq; pulchra, eunda cum menfura, eundi
feorfum.Quis haec omnia fecit, qux mater, quis pater,nifi muijibdis Dais, qui
fui uoluntate eunda operatus ejl t At fla‘uam,ucl imaginem, fine artifice, aut
pidore, nemo dicet extitiffe- Hoc ergo opificium fuit fine opifice { O
caecitatem incrcdibi I em, o magnan impietatem, o incredibilem ingratitudinem.
Hxc er alia pleraque Tnfmcgtjhts, qu£ uidiffe,inntatum'c^ Pythagoram,
Pythagoreosq^, uenfmilc ejl, ficut uidtt,cr fecutus eft magna ex parte Plato.
Similiter TrifmcgtJhts,quod in pri mo libro pofitum fuit diuinam hanc edidit
uocem : o 7rcurrtuy hhxthp b rvs, ioy fati ngu. tpvo-is « nsiKVt/ci xby
thr&fOasrey ccim» \<roy, ov npoJa^H d$ r ok»;
Omnium,inqutt,pater,genetrixq; Mcns,cmfttuita,w natura,pe/ perit hominem ftbi ftmilem,
quem Unquam propriam prolem ddexit. Aegyptia igj tur,Grxcaq ; Theologia,
confptrant cum Hebraica,de homine creato i Deo. Veri/ ftmie autem efl eam
fcienttam ab ipfo generis humani principe ad omnem pofleri/ tatem propagatam,
tradentibus inuicem eam fibi prifeis, plenam' que cius omnium aures fwjfc,nuUi
non perfricuam, non celebrem, mdli nationi, ab uno eundis na/ tis,non perceptam
extitiffe. ^o?ut antiquo», «pot («eunt eftOuidiut, Mofaicide homfnc diufnftus
crraio.fc nimii “> ans conflrinaiTc.idty ctum Cornutum allcrcic. Cap. 11 lb
' HA nc famam item a Mofe primo manantem,apud omnes autem tum ex eo librd
nobilem, tum exiUo primogenito, tot quibus uixit fecuUsuociferantcfemani/ tus
diuinis compofuum,corpus ex illo primxuo limo fumptum, animum autem di Itimtus
infairatum, declarat ea,qux tanquam fabula habita efl apud Grxcos : fed fi quis
er nomen artificis, er rationem totius rei , tumfapientum tejbmonia nofcat ,
non fibula fed a primordio rerum fima uera, a primis genitoribus in omnes ab
eis fatas na'iones fparfam,de Prometheo, qui corpus humanum ex limo iuxta
Tbeolo tum Mofu informant. Hunc igitur fuiffe ucrum Deam, Dr wm inquam illum Mo
Jaicum,er Platonicum,uniucrjitaus artificem, cuius fuprema in lota creatione ma
nus fuerit humana crcaio, declarat cripfum pulcherrimum, mirabiktp nomen.
Siquidem Grxce Prome bcusjjlfapiens, prout Jus, unde irfoyM^, x,inftgnitus i
pnfeis hoc nomine, ob mirabile illam, qua Trifmegjlus exprefat fapientil, tu
ipfa [crmonis ratio. Slam in hunc mod ii loquitur ueterts huius jimxintcrpres
Ouidiut ; ♦ Sandius his animal , mentisq; capacius altx j Deerat adhuc, er quod
dominari in extera poffet» k. Natus homo eflfiuc hunc diuino femine fecit, . V
. , . lUe opifex r erum, mutdi mcliorn origo, \ . Siue recens teUusJeJudaf,
nuper ab alto. v , . . : Aethere cognati retinebat [emina corii, . QS*m '' ;
J7* AVGVST. EVGVB. LIB. IX. . QUim fatus \apcto,mixtam fluuialibus undis Tinxit
in effigiem domnantm eunda Deorum. Pu4f dc creatione hominis proponit
fentetias. Prior efajut ab eo ipfo, qui fuit mtm di melioris, id cjl,eius
mundi, qui pojl C haos fucccfiu, origo , diutno femine fuen$ fatus -Semen autem
dauinum,cockfle,atherium,non terreftre inteWgas: A Itera, ut i terra recenti,
qua paulo antea calejh materie <Hrcmpta,retineret adhuc calore , ccclcjlemq
; bonitatem. Nec in hac duplici fententia diuerfitas cft opificis, fed mat.
teris, ex qua creare potuerit homo . I U um igitur, quem melioris mundi dixerat
ori/ gfnem,ajfcrit humanti corpus non ex diuino femine, fed tcrrcflri materie
creaffe, appellans pofleu Promcthewm,quem paulo ante mundi melioris originem.
N<w» fi fuit mundi melioris origo,maxima autem melioris mundi pars eft
humanum ge/ tuis. etft certos uentis,cr mari terminos ad hominum utilitatem ,
er ut terra com/ pleri poffet, dedit, certe is quo^fait humana natura repertor
. Et/i item , eodem, foeta autoreisprouidit, Neu regio foret ulla fuis
animalibus orba, . Aftra tenent caleftcfolum,fbrmac[j Deorum, ■ ■ . >
Ceffcrunt nitidis habitanda pifeibus unda , Terra feras cepit,uolucres habitabilis
aer. > . J Qjjibw o(lcndttur,cu omnes mundi partes animalibus repleuiffe ,
pifeibus aquas* feris terras, coelum fideribus,aera uolucribus. Cur non etiam
humana ftirpem,qua pdfam terraru omnia loca late. replerentur,fme qua deferta
omnia,plena feris, du misc]i,inculti quot $ agri erant fmri,conMtiCui tribuis
igitur creatione,qua da mons mundi melioris originem, c r quem facis autorem
exteraris rerum, eundem ftirpis humana principatu in eundis obtinentis, facias
necefje ejl. Q tu facit uniuer . folia, qui formas rerum maioru,qui terminos,
fitusy omniu reru prafcripfit,opor . tet er particularia faciffe.Cogeris
etiam,nifi aberrare, falli uelis , illius ordine fe/ qui Theologia, 4 qua
catera quoq; didicifli. Didicijb autem hac ab Aegyptijs, C r phoenicibus, In ab
Hcbrais,cr Chaldais,a Mofe,Abraham,Noe,rmltaru g entm progenitoribus. Hi
tradiderant ab eodem mundano opifice totam rcrii gentem, no uifame autem,
tanqurn regem in palatium,exadijicatum, aulxis,rerum<^ uarie / tate decorum,
hominem, quem creajfet introduflu-Sed hac noti fama. Et Graci pii fcoru
Theologiam,in qua fubfcyrpis,cr anigmatis fublimia,grandia $ latitant,,
enodantes, tefaantur Prometheum effe diurnam prouidentum-B quibus Cornutus:
7rtcf«x<At<Poi&j{BY>ivuu yfrp cit o tt&wf&vs
't7rftcc<np tx yis "io 7roty ou&f>u)7Tosy ypi&S ver o verni
fx 7 v* tp Sis 3 Aws Ut xAv/vey of viompos 7rf>ovoixy,ffl yctf r cunbu-
Tccr\&Ax\ytfiorn,@ U yit&QvQey oi uuirvJliwSTri&S QKP \yv<nK
xptr stertas ovsutnw.Quod autem traditur ftomethcumfanxiffe e tena^mne hominum
genus jntelligcndum, Prometheum. appella/ DE PERENNI PHILOSOPHIA. *7* dppetlaUm
prouidentiam animx uniucr falis, quam imiores uocarunt P rouidend/ am. Secundum
enim hanc homines e terra funt nati,aptc fefe in mundi exordio ha bente. Hxc
ille.Sed non prorfus omnia uere.Nam nec ouidius,neq j Grxci, neque Vbaniccs aut
Aegyptij tradiderant hommes e terra natos, fed Prometheum accep, tum limum
finxi ff e ad imagme Elohm,id ejl,dominatoris,Dci omnipotentis, ilhtu
fcilicet,qui potenter omnia crearat- illud uero mirabile efl, ut Mercurius
Tnfmcgi itus, Arc hytas, Pythagoras, Poeta uno confenfu pronuncicnt.Nam quod
ait Poeta prxcipue illum hominis formatorem cogitaffe,ut effet ei os
fublimc,calumq ; con / tlra quam alix animantes fuf\>iceret,ejl quod
Archytas paulo ante, hominem omnis. faentix,cr intcUigentix capacem fidum 4
Deo-cr Pythagoras 4 Dro creatum ad contemplandumiprefimsqi idem admonens
tubebat Iamblicho autore <piAo<rc<p{ Top ovfctroy ofiSy, philofophare
coclu fufpedans Quod ficit uates diuinus,e/ rumpens in hanc uoccm, Coclt
enarrant gloriam Dei- Mercurius autem docens, ctuod Deus inuifibilis fit ex
opcnlms manikllus : e St/iJs tcvrou i<Auu,vov/ <roy roy ha toyjronroy t)
th$ </lgcyoy9 vonaoy rwy etstemy t) Tceji y : Si udis eum uidere, afpice
Solem fuffice Lunx eurfun 1, confidera aftro/ rum ordinem. Hoc igitur efl, cur
Opifex os homtni fublime dedent, er eredos ad ftdera uultus, ut artificem
cali,tantorum 'que luminum, tantx rationis, er mode/ raminisinucntore,in ipfo
mirabili opere,qui natura fit inuifibilis,nectangi potens, agnofccret,
repeteret que artificemq; fuum . EtPlato , maximam utilitatem oculo/ rum 4 Deo
datam.Rcrum,inquit,optimarum cognitionem nobis oculi attulerunt. Nam hxc, qux
efl habita de uniuerfitate ratio, 4 nobis haudquaquam effet inuen/ ta,fi neq ;
ftdera neque fol,nec Jj coelum, fub oculorum afpedum cadcrc potuiffent. Nunc
uero dies, nodes' que oculis cognitx,tum menftum, annorumq conucrfio/ nes,ad
numerum machinatx funt,er fpatium temporis dimenfx funt, er ad qux/ itionem
totius Naturx impulerunt,Eadem TuUiusiQui primum eos humo excita/ tos,cclfos,er
eredos condituit, ut Deorum cognittonem,ccelum umentes, capere poffent- Sunt
enim e terra homines, non incolx, atque habitatores, fed quafi fpe/ datores
fuperarum rerum, atque ccclcflitm,quarum fpedaculum ad nullum aliud genus
animantium pcrtinet.Sic grxee didus afpcdus in altum, fubli/ mis
afpedans.Quoniam igitur datur a Poeta Deo mundanum opificium, datur ti/ tis,ac
difcordix,qua pugnabant inter fc turbabaturq j elemeta concordia. Hanc De us Cr
melior litem Natura dtrcmit.Dicitur item cius cura,cr prouidentia,in uariat
coelum, ac terras diflindas plagasidiflindas autem ad habitandum, quoniam dedit
temperiem duabus,calore et frigore adhibito,certe idem ftciffc homine
neceffecfl, cuifcccrit,paraucritfy antea commodum ad habitationem
locum.Proptcrcanouif fime fatus efl homo,qui dominari inter extera poffct-Si
autem Deo tribuis ignobi / tiora,locumfedem(fc mundi eum pofuiffe, animalia
bruta creaffc, cur detrahis 0/ tnnim crjauoncmi Sed ncceffe efl cm,am cogitatio
in eo poti fimum inflitcrat , ut alicuius $7* AVGVST. EVGVB. 1IB. IX; ut
alicuius caufa poneret ,&■ diflingueret orbem, compofuisfc rebus, loekty
cukfc pus dcfignatis,effct pulcherrimus, er habitabilis mundus,ipfeidem manum
impo neret cogitationi, qua fuit ut propter habitatorem,qui creatorem item
ipfmfufli ter et, par aret, ut fi c dixerim palatia, domosq; mundi. Ecce igitur
mrabiUs cum ue ra Theologia,qux mater fuit GrxctsJumonbusc^Labmis
fapicntix,confcnfut.Scri bit Mofes,Ethomo non erat, qui operaretur terram :
Potuuero : Santitushis animal, menttsq ; capacius alu Deerat adhuc,cr quod
dominari in extera poffeL Apud Mofen,Non erat: Apud Poetam, Deerat adhuc.
Opinari aute terram, quod colcrc,quipofiidcre,mhabitare([iUt dominum defignat,eftquod
Poeta, Quod do minari in extera pojfct. idcirco er apud Mofen,Replctc terram,
fubijcite eam,do minamini pifeibus maris, er uoladlibus caeli,cruniuerf s
animantibus, qux mouen tur tn terra. Qj}id clarius ,er conformius f Sontium
autem ammal,quia mentis cd pactus altx,quod caperet iUamaldfmam,xtmtamq;
mentem, qux mundi fiut ori go.Mentis item altx capacius,alterius mgenif,maioris
animi, ratione plenum ani/ mal : ut M arcus, ut Plato m Ttmxo,&oy to
&to<ri&isxToy,animal pijfiwuM, Dei colenti fimum, imago Dei- Proinde
is fmis,ea fuprema cogitatio,ut nafccretur qui coleret Opificem,admiraretur,
ftdera fufyiceret, Solem, Lunamq; intueretur, non ut Deos quidem, fed ut a Deo
fapientifimo creata,ut retro omnes: ut ex uifi/ bitbus inuifibilem
nofceret.Et,ut ait Philo,riy t*ty i/Aoty risWJs mgiicyx ytxirrUKV ,
x{,<Pibrint/Kt nrposxtf<roy,kv& furnis <Ai Xy&rxAi y camf
S*Krt y ivx roy ovfavby Kxrcc$tccrx(.Cxteroru,inquit,oculos interius depref
fit,eoq; nutant in terramxontra, uultum humanum cleuauit, ut coelum afficeret,
Quo J etiam Chaldaica Theologia confirmat hominem a Deo creatum, tui, niair.qt
cxientu tnfuram in coipo». Et quod tJem atterunt Aegypuj Phtlofoplti, Bi item
oraculum Apotlinia. Cap. V. _ r acula Chaldxorum,SibyUxrum(p non aliud
uociferantur,qudm hominem i O Dro creatu tk e' quibus efUHud,quod 4 Platonicis
item profertur..TXVTxmt vdf irotnrt, BybroS A « W'vXfl9T0 : H*c Pitcr
cogitauit, mortalis autem cft ei animatus. Eft autem fcut apudnofbros f citem
Platonicos er prifeos omnes, i/ pfum quoque Anflotclem, cogitatio,fiue
intcUetiio diurna, operatio. Omnis enim operationis initium a cogitatione
fumitur. H ac mouente manus, manibus organa, operationes nofbrx peraguntur. Sed
Deus, qui tum manibus non indiget, tum im/ ntenfx poteflatts efl, cogitat
quidem C r ipfe, c r uult, tranfn autem fic in omnem naturam corpoream, per
quam omnem diffufusejl,cius cogitatio, ftcut fubitano/ f ra cogitatio,ac
uoluntas peruenit ad manus, cr pedes : perinde autem res omnes fubietia
funt,parent ‘que Dco,tcrrcfbres,w caelejlcs naturx,- ftcut corpus cuilibet
fuum, cuius mouendi initium ejl uoluntas. Sic autem licebit iUa diuina
percipere, fi uoluntatem cogitadonemc humanam, minimam c imbecillam, eorftrat
cum ua/ (la iTU, immetifat^ D «, 4<i cuius motum pojwt omnia concitari L‘
Etfi item cernat Multorum bominu uoluntattbus exconfenfu unx effrflis,tot
corpora ut unum ma ucntcm fieri fubito ingens aliquod opustSic uoluntas,
cogitatioq; diuinx , longe <| Multorum mortaliu coniurxtx uoluntas
excellentior, ad cuius motum multo plura, dc maiora corpora cieri
poflmt,operatur ingentia, incredibilia, admiranda . Hoc ait
orxculu,Patrem,opijicemq; mundi hac omnia,qux cernimus , in quibus efl hu mana
progenies,cogitaffe,uoluiffe,fubitocp creata apparui fj e. Subito mortale ani
ntalum,extcmplb creatum Adam,diuinauoluntas cum protulit in luccm,tnft>ira/
uit in fidem eius,cr fidus efl in anima uiucntem,quod Chaldxus 'v^v^an c,ani/
matus efl. I nftirationi C haldxus intime in Philofophiam,ct initia rerit
penetrans , interpretatur uoluntatem iUam , cogitationemij; diurnam . Hoc
igitur tcjlimonio, duo,qux docuit Theologia Mo faica,nofcuntur , corpus fcorfum
, er animam ab uno,eodem<fc Dco,mundanocp opifice creata. Corpus a Poetis,
ficut ab oraculo di dtur GraceSporoS,mortalis,deuorabilis,temporifubicdus edaci.
illud uidelicet quod fumptit efl ex limo terra, er quod ut anerem
rvuertitur.Hoc,inquit,amma/ tum fiiil i Patre, ficut dicitur in Mojc.er Pater
mundi, fuit item bommu, qui cor t pus eorum, et animu pjrocreauit. Hac item
flut pnfeis uulgata Theologia. Eo$ A/ felepius Theologus m ea,qua appellatur H
ymnodia, ad Atiimone regem inquit: biet /r\ vr ovant? fccrai i@u vrccrpi rooy
HyitTifOoy y,7rpoS y.Vfiuy so Hccrtop xgi tpoivprf tt /Qmiccp icyxepiftatt
nycrsf. Deo,inquit,undequa(fr incorruptibili ,ZT patri noftroru animoru ab omni
lingua, et uoce,gratiaru aflio/ nem reftm conuenit. Ecce patre animarum uoeat,
er creatorem. Videlicet quod Chaldxus animatore,uiuiflcatorcm,fiintem noftroru
animorum. Iuftinus item tefta tur oraculu,o7t ro rrctf vy-iy ypsHfioy dtfUQiy
{mbrt»bs,vyvey7rcti>T0 KpeCTopoe ixcAivcu Uii,gTCtriy yitru <? vy»i
l<p*.ort 7rpayros wActottS ttiforrtoy itAay </li k ccAtaKS,(& Tyro
<ra>f ia)J t oy v/xvoy ncefct n c/Aofe, •t S <<
rniy,crvy&tiv<l: Quod apud uosoraculu rogatu a quodam ut hymnu Dei
omnipotentis condnerct,ftc in medio hymni dixit. Quod primus hominu forma/ tor
Aiam uocauiLEt hunc feruari lrymnum,apud multos quos fcimus, contingit-
Sententia Platonis <k homine diuinitot crearo , 8c quod in T unxo formatio,
nem corporis attribuens minoribus Dijs.poetic.ipoiiuj dixit, in alqilocu uibu-
ens lotum opificium Cummo Deo. Cap. V I. QAepefubitadmirari,ut multarum in
facris literis traditarum rerum fima in om &nes gentes progrejfa,quonium er
a longinquis temporibus defcendcrct,erau/ torem apud cos certum non haberet,
adulterata fuerit, prxeipuum Gr acorum ui/ tium,qui Barbarorum uti maiorum
Theologiam amulati, male perceptam , tem / porum diuturnitate iam
obfoletam,fibulis [ape peruer terunt . V eluti quod paulo ante de Prometheo ,er
Gigantibus, quod turris adi fleium fuit, congeslos monti/ bus motes fluffe
diuulgarunt Et columba ex arca a Deucalione, quod Plutarchus
reUilit,emiffam.Etlapfum animoru in hunc mundum e Paradifo in corporis car/
saanM poenam [cel/ris ittduforu. igitur er Plato, cum ex facris literis
audiffet. Deum creaturum hominem , quafi circunjlanttbus quibufdam dixijfc ,
Taciamut hommem ad imaginem , e T ftmdiludmem noBram . ipfc qui totam
Theologiam fuam i Pythagorei , e r Aegyptijs, certtsq; per omnes fermonibus
obambulanti/ bus deducebat , introducit mundanum illum Opificem cum D ijs
iunioribus , quot ipfe paulo ante procrea(fet,loqucntem fuper hominis
creadone,iubentcmq ; eis ac cepta ab fe immortali anima,in corpus, quod ipfts
effingere manda fj et , inferere , humana creationi firme duos adhibens opifices
, fupremum Deum anim creato/ rem, er Deos iuniores , quibus idem iubeat corpus
informare ■ Hac eleganter , ut ornnia,Marcus Tullius, qui Timaum Platonis fecit
Latinum, e quibus pauca de/ libaboiTum ad eos is Deus, qui omnia
genuit,futur,H£c uos,qui Deorum fatu or/ ti eBis,attcnditc,ut mortali
generentur conditione,uos fufcipite,quorum uobis ini tium, flatus traditur a
me- Vos autem ad id,quod erit immortale,partem attexitote mortxlcm.Paulb
pofl,Pofl autem camfationem D ijs, ut ita duram, iunionbus per/ mifttyUt
corpora mortalia effingerent , quantumq; effet reliquum ex humano ani t mo,quod
deberet accedere,id omne er qua fequcntia effent, perpolirent, cr ab/ foluerent
. Itaq; cum accepiffent immortale principium mgrtalis animantis , imi/ tantes
genitorem, er effetiorem fut,parttcuLis igmr,er terra, er aqua, or aeris d
mundo,quasrurfus redderent mutuabantur,easq; inter fe copulabant,haud ijf/ dem
uincuhs quibus ipft erant ligati, fed talibus , qua cerni non poffent , propter
parui tatem.Altaq; multa profequitur Plato. Totus locus fumptus cfl ex libro
Mo/ fis,¥acumus hominem ad imaginem, pr fimtlitudinem noBram, Siquidem etiam
nonnulli Hcbrtiftrunt eum cum Angclis,quos paulo ante creaffet,tunc locutum. Et
P hilo \udaus,quos Philofophi Damones uocent. Angelos dicit in facris literis
appellari- Imaginem au'em,w fmlitudincm , imitationem illam credidit Piatae
Hanc igitur cius fententiam,qua fcpxratwrcrcatio,ut aliud fecerit Deus maximus,
aliud Di/ minores, manifiBa rationes coarguent . E quibus erit prior , quod
ipfe fibimet contradicitifccunda, quod prater Theologiam maiorum , d quibus
edidi/ cit, hanc fibulam confinxit . Demum quod ratio his qua dicit
aperterefragatur. Coarguat igitur Platonem Plato , cui refellendo fufficeret ,
quod qua Barbari do/ cuiffent non clare pcrccpit,fuff>icion e ad alia longe
dcclinante,qudm fons ipfc,cu vtsriuulus fluxitThcologia Gracorum,fapuiffet.
Quippe fi uel concedam illum apud Mofcm parentem mu i di,cum iunionbus Dijs
fiuffe locutum , non protinus eos afeiuiffe adiutores ad creandum, opemq ;
quafi eorum impbrajfe contendam: Aut cum dedignatum corpus
attrcflare,collcfliscf; ex quatuor clementis particu/ lis,fibricari,cam
mtmjlris fuis prouinciam dclegaffc-Probarem enim optimis, na turaq ; maxime
confentan eis rationibus , nihil c fje in toto mundo homine nobv 1 ius,ut qui
crearit mdignions,mnortsq; ponderis res, multo ficibus admouerit no biUfima
conditioni manus.Omrubus enim clementis melior efl homoxorpora ue ro ccelcBia
cum maruftBo deferuiunt humanis commodis , quia fida funt etiam autorc V (
*U'orc Platonc,ui lucerent fuper terram, ac motibus eorum perceptis , tempori/
busfy diftinflit, bominwm negocia in terris re gerentur, effetip rebus humanis
cer/ tus ordo,profrfld uidetur id melius^tc nobilius effe,cuuts utilitas
impulit autore ad creationem coeli. Qui fi coelum crcauit,multas(p corporeas
formas exemit ex tta congerie, cer te fecit etiam quod effet animal
nobtltjiimm,ac fandifiimum, ut idem ajferuit.Ad hac non uidetur unius eiufdemcp
rei feparanda, duobus $ quafi opificibus tradenda creatio -Nam cum nulla cauffa
uerifimilis afferri pofitt, cur fapiens Me Deus refugerit humanam
conditionem,nifi uidelicet quod corpus hu/ manum corruptibile fit(indecorum fit
autem fummum opificem rei incorrupdbi lis sutorem fuiffcquod quidem nihil ad
dedecus Opificis (pedat )fane ueritati pllt rimam confentit,ut fit animi,ac
corporis quorum cft admirabilis coniundio.idem artifex- Ejl autem diuinum
corporis opificium,fuitq ; fapientibus femper ftupori , V admirationi. Ac ni fi
quod incorruptibilis natura efl coclum,ad fapietiam ccr te artifiei,nihil iUic
ejl humano artificio excellentius: Nrmo$ fuit,uelante,uel poft Platonem, cui
fibula hac in exponenda hominis creatione arriferit,nec a funi mo Deo p raclara
conditione creatum fenferit hominem,cuius corpus, et fi mortd le eft,prouifum
tamen mirabili fapientia fiut,quod etiam efl Ariftoteles confif/ fur, ut in re
corruptibili, fempiterna quadam effet fucceftio,dum femen inuicemfi bi
corporibus tradentibus,exiflit hominum perennis progenies -Quod aque ditd/ num
cB,ac fi in tuto eodemq, corpore alemitas futffet.Scd non eft mihi cotra Pia
tonem fuper hac rc differendum,quem quafi poetice potius,cr, ut pleratp,fub A/
bulis fcripfit,quam phyfica,conjtanticp ratione apparet locutum . Nam neq; (er/
MO Me Opificis mundani cum minoribus Dijs, uerus cft , neq ; materia cceleftis,
ad e um,quem tradidit modumjedionem fis eftinteUigi-Dif quoq; minores nufqui
funt:quia ut docuit antcajion D emones iUi,fed homines fuerunt, ipfum duntaxat
aliter in Timao,cr ahjs locis loquentem,cr Deum sutorem hominis confit ente,
iuxta fuperiores,quibus operam dedit,Pbdo[ophos,rationibus omiftu, audire [a/ t
is erit. Ucet igitur Plato tradat Deos minores i Deo paulo ante fatos ipfius
im/ p erio,corpus humanum finxiffe, ubicp tamen quafi ueritate eum a
fuperftitionc reuocantc,tribuit hoc mirabile opificuun fummo D eo. E quibus efl
in eodem Ti/ mao,quod Deus fecit iccur aptum ad excipiendas rerum futurarum
imagines: rtvrai Ihis 'kvriSnMvo-as,mrr3t/TliuToC ttmeerog Mucy fwisior. &
qua fequuntur. Videlicet hoc igftur Deus confideratojpfius iecoris formam fi
bricatus eft, er pofuit in eius conftitutione denfitatem ac lauorem, c T perfr
icui/ tatem, dulce iinemcp afrentatem.Paulo etiam pbftjbunc ipfum fummum Deum
refirt medullam, in qua anima effent,ex dementis coHeflam,compofuijfc. H ac,
inquit,elementa Deus fingula k futs generibus fccemens,mi(cens<p ad
proportio/ R em micem, fatum uniuerfalcm omnis mortalis generis excogitans,
medullam ex (is operatus eft,ey deinde ei genera animarum demifit inferta • Hic
audis totam trs A VSVST. EVGVB. LI8. TX- mterum,Deum componentem, cr optimam
quxmq; elementorum partem '« «it duUxm,qux animarum fundamentum effet,ubi
ffluma genitalis, mfccntcm,xc tem perxnte.Paulo pojl expomtquomodo nofter
KnfOTEAxt;HS,fbrmxtor,fi8or,coM pofuerit,came ct offa ctneruos,ex quibus' ue
elementis, quantae}; proportione-Vn defixum, ut fluxiore, fed qux nugis
contendi poffet,qudm carnis, molliorem au/ tem qulm oflium,uim nerui habuerint.
Quibus,inquu,offa ctrcunducens er me/ dullvn alligans ad intdeem nervis, denum
carnibus ea operuit defuper. Deinde rp fttm eundem dicit neruos ad extremum
capitis adhgajfe : <Atx retorte, tcj cvrW o &toS,twi fc<7^ccr«{/
KtcpcOiny TTifisturccs. et qux fcquuntur.Ncruos ob h f q, & hac ratione, Deus
ad extremum caput circumahos,ctrca coUu fmli modo de/ uinxit.Et extremas
mandibulas eis alligauitfub faciem,reliquos wi omnia membra
difh-ibuil,aUigansartici<lu articulo.Demu Plato dtcit,Deum,qud traijccret
humor ex iscntread uenas,abvfum acre, er igne. Totamcj; interiorem lUam
membrorum rationem (Inunitus explicat , referens m Deum. In quibus
euidcntiflhne uniuerfam illam fuperius pofttam a Mercurio Tnfmegtfto hominis
creatione declarauit, fecit tusq i efl adamuflirH,cxpltcans,aperiens<]i,qux
breuiter Mercurius pronuncaiffet, ex hisq;inadnurationem Opiflcis,omncs
incitaffet.Qtfocirca cum c T in T tmxo Cr ubique fateatur animam a Deo creatam,
c r habere cum eo fimilitudxnc,0' <af/ finitatem, quod etiam affamat
Arifloteles, uidetur plane rationi confrntaneum,ut qui facit meliorem par tem,
etiam ipfum nurabilcjapientiflmxq; mteUigentue opi/ facium confaruxeriLUoc
veritate cogente non modo in Timxo fcd alijs locis con/ jfaffus e fl,ut quod in
fecundo de Repubfica tradidit 4 Oro nata ,cr fafla omnu,cce lejlia er
terreflria,Deos,(y hommes.Et i nfeptimo de Legibus diuinitusfic eH de D eo, crb
omine, er quod intereffct,locutus : Natura Deum quidem effc omni be ato fluito
dignum, hominem uero ludum quendam effc Dei,uereq; id optimum e/ iusfaiffc.Hxc
PlatoCuius uidetur effe fcnfus,m Deum,resq; diurnas, omne fludi/ um effc
coirfarcndum. Dignum enim eum effe, in quo colendo omnibus conati/ bus,W
fludtjs utamur. Hominem autem effe longe Deo infariorem, quippe qui fit res ab
eo nelutt iocularis cffefia,ul quafiluderct,cum machinatus eum cfl,ueluti fi
piflor,autflatuarius aliquod opus cjflngeret-Grxce enim 7rccl(<{y,
ludcre,uidcMr effe etiam crcare,gigncre,undc wxi</ltiS,fllij,prolcs,difli
pignora Latinis. Sic flat homo,quafi fllius,et proles Dei, fed /at.utcy f/x
Iros, mac htnatHS, fabricatus, fadus» Jdcji ait Plato fluffe omnium, qux Deus
facere poffet, optimum, ac prxeipuum. Iit tertio quoqi de Republica,non
Dxmones, fed Dewm fupcmu innuit hominem crc affe,cumair,qu6d Deus formans
homincs,alijs aurum id ejl,mcntem,admifcuit plu rimum, alijs argentum;iJiK' o J
■aAcdrfa>p,o<roi ni pvnoti/ inaro! 2§t/<ra(/ i(/ t* yww<{
(rvvkpulfiy at/Tcis. o nyn drccroi if/. o<m A t srixvfi, ipyvgop 04/ 0
KaAKop,r<>is n roi$ Jl% IHVfyiis; DM,ait,flngens qui ad imperandum
creabantur, aurum eorum fatu admifamt t DB PERBNNI PHILOSO PIH A.
admifcuit.eoq; fwtt predofifami,qui cuflodes er adtutores drgmurn,ferrtm,por ro
er as agricolis er uteris opificibus. I n facto quoq^non D mones afciutt,fed ut
M ofts, er Trifmegi)lus priores, ucrS Deum hominis opificem-Hunc ait, fert fum
mdendi feciffecopiofi)ftmii,mulurimq; rerum capacifiimu,uidelicet quod omnes,
os fublimc dcdit,ut caperent notione Dei. Nunquid^ut,iovwb fKCtt to|/ eci/
ur&H<ritoy </lotuvfy'o\f,oa-^ «roAimAfesoT» j/ ts ofccm@ efccnfi dlv/
ucttuy '^Hiuovfyncn^iQuod efi,ConftdcrajU fenfuuartificem,quam locuple tem
ftcent uidendi facultatem' Senjit igitur cum fuperionbut Theologis, tota que
ante eum hominum Philofophu. QnoJ Arifloletei mirirt.e confcniilcom Theologia
Mo&ica, hominem 2 Deo conJimin.forraanimtpcorpoj.tUiamfexu» uarietatem,
animam autem cacreii* ns inlpiratam» Cip. V IL — Enfit etiam qua fuperioret ,
ft quis prudenter didi cius perpendat, non pertina ^ dum tempeflaus huius
Peripateticorum more, in quibus quo plus e&infcitia, plus etiam temeritatis,
er arroganua, mordicus dogmata certa eius defendat, aut uenusdeprauet
Andoteles. Tria<y funt pracLra,euidcntta,manifejUq; de creatio/ ne hominis a
Deo ftue animi, fme corporis,apud eum tejlimonu. Vnum uniuerfak duo
particularia: Ex his duobus altau ad animu fpedans,alaru ad corpus. Qua et fi
produximus fuperius pofdt tame ordo,ut huc rcuocentur.Dicebat in libris de Ge
Meratione CT interitu,quod cum res terrefbres er corruptibiles plurimu
diflarent i principe Deo immortali , er incorruptibili, nec capae res terrefbres
in indiuiduie immortalitate poffent,Futurum faiffc, ut res creata breui
etreumado temporis in/ teruaUo,migrarent euita. Huic malo faptentifiimu
Dcumficprouidtffc, ut inchoato i prunis iUis induuduis ordine,dcinceps altera
gignerent altcra,ef]et<fi in unoquo/ que femcn,in quo,Platone docente ,
inuifibdu quadi animalia continerentur, qua in uteris animantium confota
eoalefccrent. Sicut in utero terra femina plantarii. Qyoconftlio nunquam
perpetua creationis deficeret ordo vntt yctp yi cc7mm\t Offcjetob cpcc/jX* «rj
ql><n\). Bt /mop </¥ -rc w i hh efyt OKP c/l y/ Styncorp.icJ^uvttTvp
xatcpyap^a 7° rti^ftn^ice^yHt Xqjlscc &m "fecT \ffiroflfltu
7pb7ru,<rtWi7riiit(>o»(riTo oA op 5 7to notet tLv yinotp . Quodcft: Nam
cum in Omnibus femperdefiderare melius naturam dicamus, melius efl autem
cffc,quxmnon effe, hoc autem ut eundis erat impofiibile, quoniam 4 principio
plurimum diflarent, qui fupererat modo com/ pleuit uniucrfum Deus, perennem
faciens generanonem. H ac, ut fapeadmo/ nui, in pratentis temporis uerbts
pronunciat Arifloteles, fecit, compleuit,ut non innuat continuam dependendam,
jed ut magifler Plato, omnis 'qucuctuflasprin/ eipium quoidam. Proponuntur enim
duo interfe contraria, c quibus cum alte/ Tum (equi Ceus poffet, elegit potius
alterum, ut effet perennis ordo. Quodficoh/ tenlts, CT p rotcruus infifta', r,e
fibi contradicat Arifiotclcs, eum temporis aii/ , Oo * dum non tr* AVGVST.
EVGVB. UB. IX. I ium non fiedlaffe,ego ex aduerfo dicam imprudenti ,cr ad
mrndietm,fiflm% ' alibi dogma mmime attendenti confifionc ucriutis excidiffr,
cuius non imperitost efferatos# in dogmatis ciut Penpateticos,fed prudenti
fimos quofq ; uelim confide ratores.Hoc igitur mirabili,ucnerando#
AnfloteUs(fic enim appellare libet) ore ado declaratur, cr continetur, quod p
rxcones theologia nofira toties uoctftratur: Manus tua fecerunt me,cr,ante cr
retro formafi me- Impcrfeflu meum uiderunt oculi tui. Quomodo enim fecerunt,
aut creauerunt nos manus eius, qut tantum di/ flamus i primo dlo,quem diurna
pra fenus fecere manus i Videlicet quod ipft nos Philofophi,fepe Theologia
ccdefos interpretes , docuerunt . Permanawtad nos nf< Jf a primo perennis
generationis a Deo excogitatus ordo: qui non folum crea/ uit primos
iUos,ercxitq ; e nihilo in pedes, feduafa quo# membraq ) molitus ejl in eis, tn
quibus genitale femen contineretur,femini autem eam indidit uim , ut quod ait
Plato , exigua quadam cr propter breuitatem inuiftbtlta animalia ei meffenU A
ptauit quoq j membra,ut fini poffet gcneratio.Et quod mtrabile fufiiciendum#
maxime ejljit effet copiofifimafatio, mutua coniunfUonis magnum excogitauit
ardorem ■ Et quod admiratus explicuit deducens totam rem a Deo Plato , Dcfcen/
■ dcre,inquit,ficit per collum 4 capite femen . Quod ueluti animafaccepta
reftira/ - ! tione ubicunq; reffirado fitxit,uitali cupiditate animali
ingenerata, gignendi amo ' rem abfoluu. Quocirca genitale utrorum membrum ,
utpotefui iuris , rationis# impatiens omnibus effranata cupiditate conatur
potiri:Similiter qua uulua in mu/ lieribus dicitur, cum fit animal ob hac
ipfa,procreandoru filiorum auidumEt re/ liqua, qua perfequitur
Plato,deducens,ut dixi, mirabilem hanc arcanam # nafcen di fapientjam omnem a
Deo. In his igvur continetur quam Arifloteles dixit im/ M%h:
ytrioiS,Perpetua,continuataq;fuccefio. Quam fi uoluiffet explicare, di/ cenda
ei fuiffent , qua prior Plato : qua cum magifler ipfe ingenue tribuat Deo,
certe cr Artftoteli ut tribuit,tribucnii fuiffent,confitendum# fiiffet, Deum
au/ torem tanti operis, ille igitur idem pofleros nos creauit,qui priorem
illum, creant nos in Mo,ficicns perpetuu fuccefionis ordinem,dans apta membra
ad generatio ncm,cr utri# fexus mutuam appetentu.Et hoc cfl quod apud Mofen
dicit, Cre/ fcite, cr multiplicamini, cr, Producat unumquod # iuxta genus fum,
habens fe/ men in femetipfo. In Politicis ite loquens de mutua uiri,cr mulieris
coniunflione: #i/<rtt arear Angoi tccvth jrtpioVta io mi urat , tjrti kcc?
itp&fcoy i PJvccTQU , ocM.ce @ nara t o u<Pos.gTO) 7rfoam.orofa.H7at vwi
7- fffc/s tjcocrtfs « q>Jo~ts TVTiart/lfos, (2J ^lyvvatKcS7TfdiKaiv(uv’uef/%
Qfl a funt,Simul aute cr natura,inquit,fupplet hoc circuitu,perenmter effe:quan
doquiicm non fecundum nwmeru,fed fecundum ftccicm id fieri poterat. Sic pro/
uifa fuit a D imitate utriufq -, natvra,uin, cr mulieris jd focietate . Cernis
utftbi confentiat,Con fient i Diuinitate prouifum fuiffe,non folum nunc
prouideri,im& iica prmdcri,quu prouifusfiit fexus wr^rt/amiin<e,N«» flf
hac ejl Theologia - Jtefnnrf 1 r. A 4 i . Kofaica ? Mafculum,crfoenunam creauit
eos. Ut dixit, Crefcitc CT multiplicam ni. Ea efl periodus, cr yinoit-FaSum
dDeo,Mofes : Tatium, cr Arifbtclcs.Fatiwm aliquo temporis 'mitio,Mofes:idem cr
Arifloteles:apud utrun que Fecit , Creauit, Replcuit Deus. Ncceffe igitur efl
AnBotelcm bic fenfiffe, qua maiores,Plato,Pytbagoras,omnisq; Grxcia prodiderant
, cum cr fermo id dccla/ retjCT habuerit antea quos fequeretur. Tertium te
flknomu de creatione ammiefl, cum in quarto libro de Generatione animalium,
omnem aliam animam interire, quia comuntia fit cum elementis, a quibus rtw
oriatur, cr ab eis feparari non pof JU,quianon Jit aliud quam ipfa,frtetur.
Solam autem mentem,aut intellctium,ex/ tetrius accedere, quia feparabilis jit,
cr alterius generis, ut in libris etiam de A ni/ tna differit eurttreu
«Jluuceny. i-n currict ictu “7K ao-iiycu otoi/n dycce/sVS zQrg,v t yv eraycefi
acrttrcu.Joytfy eurlfyut Trfyrffooya (*iTceAet€-B<rtsycesf>os , hcarvrcu.
<f£-ny viyyovoy bvget- Sty tTratritiraiytcj ^eioyen> y-lvoy, i<f£ yctf
curr ntripydcc xoivccv a <n a luente» tnpyace: Quocirca, induit, jmpofiibile
efi,ut exterius ingrediatur ani r mafenjibilis.Neq j enim ipfas per feip fas
ingredi feu infeparabiles datur- Ejhvtm femen excrementi! corporis,a quo
continetur- Superet autem [olam mentem exte rius ingredi, et folam dium
efje,cuius operatio non communicat cum atiionecor porca. Hxc Ariftotelis dido,
qui equa lance, fynccrocp iudicio ponderet, colliget bomine,quauetufifwia nodra
Phitofophia,fcnfijfe,quodq; ex fuccefione,reuela tionefy fenfit nojlra,hoc
Ariflotderatiane cr iudicio prodidiffe, ratione cum ueri tateccclcfti
confonante. Priora exempla fatis fuperq; declarabant creatione arti/ ficiumq;
humani corporis,opusfuiffe diuinx fapientix : hoc poflremu ualidifime domat ab
origine duiinx, fatum noflroru animorum. Si enim mensfola feparabilis fola a
natura corporis abfoluta,neceffario eft origo eius a Deo,quonia 'a nullo cor
pore.fupra corpus enim efl natura diuina .A 'folo igitur Deo ■ Quod ipfe etid
con / ftterinon erubuit. Superefl,inquit, folam hanc ejfe diumd. Diuina funt,
quibus uel ortus xDeo,ucl (bmlitudo cum Deo. En totum homine ab uno eodemq; Deo
dixit Ariflotelcs creatum,confentiens cum pnfca PkiIofopkia,cum A
egyptifaChaldx/ is,Pythagorets. I n cuius didis, fi penitus euoluas,rei caput
attingas , rerum creatio , , quantum uelint torqueant hic fefe Peripatetici,
continetur. Quod Ariftotclcs dt animi immortali tate,ac diuiniiatc frnOr.ac
dutii.tjujr fiipe riorcs.Cbaldari.Pfthagoni.AratittJVlcrcnriui
Tnfmtgiflus.cxindt Philo, 8c Marcui Tullius, Cap. VIII. • t E riftmile cfl,ut
dixi, maiores theologos Grxcos , cr Barbaros,ratione quo/ * que,iudicioq;
acccdcntcjn hac praelata, de aduentu extenus animi nofhiaf/ fertione
Ariflotclem fuiffc fccutum.Qux ft hodierni Peripatetict tenercnt,fortdffe
melius cr hoc loco, cr omni PhilofopNa eius Ariflotdem interpretarentur. Veri
inquam fimile e fl,nunc Philofophum dixiffe,qux cum cxtcri,tum Chaldaicum ora
■mum?quodfolet etiam Platonicis proferri, prius ediderat . Oo ); K/«V% 4«o ^ .
tX.’ Kf» <rt traiv^iy Tfo?ro qii ngk Trxrpkxvyotls, 1 **: %#Gxvr%tup$H croi
‘4-vxh 7ro\vy'ior«y.wi) vi\f Q tufimtp Accelerare opw» r/l te ad I ucem,cr
patris fflendorcm, Vndetibi eji animus mijfus, multa indutus mente. Hoc
oraculum explicans Pfellus Phtlofophus , 1c7tcuPh bk caro omrtpiaccivy I
tmcsa<ri{/ iAc&ty , ove/i’ %j/ crtoiaccriKCti f v$4sm <f xpAerurt,
K^ii/a>3iybrbQt£^ watftp 'ix47rpb$ixuvoy GD 'turisf . <7 <J«js
fequuntur.Pofleaquam,inquit, non ex feminibus accepit fubfiandam anima , net Jj
corporm fubftjht tcmperamentisjed a Deo fupeme habuit effe, ad illum e/ tiam
conucrtatur oportet, w ad lumen diurnum fidat afcenfum Magia enim ue/ flita
intelligentu huc defcendit,hoc eji induta efl a creatore, cr patre,rrmnifccn/
tus dminorum condiiionwm,quando huc accepit defcenfum. Hinc per cafdcmitf Ut
remnifeentias iterum illuc reiteratur. In his Pfellus , etft ninuum Platonice
de animorum dcfcenfu locutus efl,uerus tamen fenfus efl, animos effe diuinos ,
his i fcdtbus defeendentes, ubi con fenfus omtuum mortalium prxdicat effe aulam
Dei, qui Umctft per omnem mundum intentus ealum , ac terras implens , ut no
fler ait Prophcta,propius tamen ubi magis colluceat mdicBas cius locus ,
dicitur Coelum. Ab illa aula, quoniam nec A mundo corporeo,nec ab ullis elementis
ucniunt. Joce re noStras animat defeendere , formatas ab ipfo Deo ,fmles autem
fibi formatas, nullo ex corpore depromptasjolo Deo earum origine, & fonte.
Propterea Phdo pro omnibus Phdofophis,animu effe « caih<rcB«.cryjctji
bcTrcuiyxo-yux, A bfcif/ fumem aut radium 4 Deo- SJomon,iAbT«T(t,proprictatem.
Oraculum A polii/ ■ nis,y.igi<Ace, particulam. M ofes, afflatum . Tullius,
decerptos ex mente diuina. Htf modis efl anima demiffa coclo,dwinitus
data,diuimtus decerpta , mirabili mo/ io formata . Quas autem dixit pfellus
rcminifccntias , non illas fcilicet Platonicas dixtt,mf: rede fcnttas,fed
naturalem ad coelum fufpedum, & conucrfmcm,undc fuit origo,fimthtudinem cum
Diuinitate , V quod animus decerptus , aut afflatu* efl ex mente diuina, naturali
cupiditate defdcrans fontem genitorem fuum :non quod antea , quam in corpus
intraffent , in coelo fuerint animi , fed uno momento cread,diuinitusq; datt.
coguntur conditoris fui retmmfci, femper ad propriam re/ gionem fuam animorumq;
loca , ubi Deus inuifibilis , regnumq cius florenti fi/ mum,fuffltrant^um nec
terra,nec aqua, nec aer, nec ignis poflit arumts placere , quippe qui nec e
terra, nec aqua, nec air/, nec igne, fed a regno Deorum1, a locis immortalibus
, inmfMibiis , incorruptibilibus uenere « Huius regni recordanti? aninu,lumcn
fernpitemum fentiunt inflindu naturali fulgenufitmumjnirabile, tu cundiflimum,
alacritatis ineffabilis , incognita mortalibus , folis his , qui adfunt, nota
gaudia . FU
fortes , aut conditiones meliores , dc quibus fepifiime Plato , & nofhrs
litent. Magnam autem mentem etfi pfellus illis rem mfcentias interpreta/ tur ,
mibi tamen uidetur oraculum fomlitudmm Dei 3 V id ipfum,quo diuina eft t b * J
anima. , . anima,fenf:jfc,tlLtn>q; Diuinitatcm deftgruffe , quam fedtbus
athertjs dcfcendent iulit arum* fccum-H/c ntagna,hac multa mens, plena diurna
natura,in(lin£lusqf beM^itotioiuscfi cceleshs.Hoc quis neget
Arijlotelemfenfiffe,afferuiffe, cum nui la fu in hoc mundo regio, nec locus,
nec cor pus,, i quo aduentare animus potucritf Et tamen exterius eum ingredi
dixit , Vidijli quoque, ut Pfcllus propofuerit , pe/ nefydeclaraucru locum
fupenus addttdum ex Anflotelc ; Non fubfijht aiuma corporeis temperamentis ,ul
quidam in Pbadone fujfiica>:tur:ncc fcmim,ffiumaqi iUiyfuhjlmtiam debet
fuaminon eodem, ate^ corpus fatu femnatur : fed habuit di/ Utmtus,cr fuperne
fubjlantiam.ld igitur Anjloteles diccba’,exfenune, quod ex/ eremer,tum,uel
ffiuma corporis fit,jcnjitiuam , corporeamq; animam creari ; fo/ 1 am autem
mentem alterius rationis effe,cuius omnis incorporea fit operatio, ob id eam
effedmumfolamqi exteritis accidere . Quod quidem caleri P hdofophi Wtnmiwbu s
fujfragijs omr.es decreucre . Vidimus enim apud Platonem , Opifi/ (em mwidiyfe
prmipium,cr fontem animorum conflentem, cuius , inquit , ini/ . Uum traditur
uobis a me. Et quod Pq minores acceptam, gemtamqs 4 Deoam/ tnam,inclufcrint m
formatum 4 fc corpus. Aluq; plura, qua pojl rejirentur, igi/ tur,& Py thagoras
aperuit, propaLmt , uoctferatus ejl , quod Anjloteles occulte dcftgnauttxuius
dtdm,ammm exterius accidere, ejl quod Pythagoras onnubua . flradicabat. _ ;pj,
viu> ir, , x , - v. -Qce)f<r<{,iwu Swpywe&siBfarrowk t Aude.nanq;
genus diuum mortalibus exuq. ■ Genus diurnum effe nobis etiam mortalibus ,
propter corpus, ut Cbaldxutfupe* rius:animi autem origo,mquit Pythagoras,ejl 4
Deo . A quo genus ducimus , in/ de natus animus,propterea cognatus, v quod ait
Arifoteles , ari/yywiscnos, affinis,genUlts,ut Marcus. Jcnemur agnatione
diiuna.Genus nojlrum,id ejl, eius, qui ucre homo ejfncmpe animus,non ejl 4
corporeo , corruptibili $ mundo , fed 1 u Deo Proptcrea diuinum genus ejl nobis
ju haudquaquam timere , quafi mori/ ituri, debeamus, imo fidendi ejl
viaxim,magna(^ cum aUcntaic nivendum, qui/ bus non fit cum his qua moriuntur ,
& sntereunt,agnatio^ fed cum Deo immor/ (ali Cerrus autem P ythagoram eodem
nomine atque Anjloteles uti i Rcl i nquitur, inquit Pblofopbus,mentem folam
cxtrinfccifs aduentarejolamq; ejfe !■ ihy, di/ v Minam -^Pythagoras autem ,
dminum gauisjaiusjdiuims^deuina cognatio , na/ 4ura,ong^orunqi diurnus nobis,
propterea m.»WaJis,. Eadem deprec amem, & q^VtfrniArqlotcles declarantem
noHne f,heobff4 (timsUte/n, etiam Ara, b tcjlimonio,qui)'mltUr atque Ar&oic(cs,et
P yibagoyas, Ucct Arislotclc prur, fuerat locutus,attato,conjidcra:lpfe, inquit
dtuus Paulus, Deus cum Jit Donunus cceli cr tarx,non in manujhflis templis
habitat, neque mapi bus humanis coli/ tur, alicuius indigens-lpfc dans onmibus
uitam v (jiritum in omnibus * cxcauitc jj fruio [anguine omnem humanam gentem,
m ipfo , inquit paule pojl , uiuhnus, Oo + c rmo/ $8» ■!: CT momntr^O’
fumus,ficut quidam e Poetis ueflris dixerunt , Huius enimget itus fumus. Genus
igitur cm fimus Dei. cr qua fequuntur. Vifum quid fentiat Ari floteles cr
Pythagoras-Diuine quoq; c rfimiliteratfy hi omnes, animi fubftantii, cr fonte
dedar xuitTrifgcmifius ad AfclepiunxeroCssyot/Kessy ivomftu piros ovosothtos
reti fkovitt/C Stanotf», imhuicivot KceSalwtpvi tov mA.tv epif:nens inquit, non
cft abfeiffa ex Dei fubfiantia, fed quafi explicata Jit cutSoUs lumen. Qtjis
eft igitur tam infelici iudicio,tanta impudentia , quanquam oshodtemi
Peripatetici,cr frontem perfricuere, non omnes dico, qui non uideat Mercurium,
Pythagoram, Aratum,Paulum,Chaldaum aperientes , quod obfcuri protulitt Ariftote
les,e xtcrius animum uigjredi,uidelicet ortus illi diuinus eft,gatus,
generatio,natales diuini,non muidani,non corporei ,corruptibiles,diuina ftirps.
Hoc item clarius expofuit M arcus, ut qui fententiam Ariftoulis fupereo uerbo
&vfcefoir,a foribus, uel non inteHigant,uel deprauent, id de inteUeOu uel D
«i , ut I uniucrfali quodam exponentes, aut de inttUeftu,fiue inteMtione,cr
dodrina,qud paulam exterius aduentet, fit locutus, merito csteros magttos uiros
audientes pertinaci, fluitate haefua pcrfuafione dimoueantur.Quid enim
uerifimile fit aliud Arijlotelm fenfi(fe,quam quod cft apud Marem in
Tu[culanis,cr in Confolatio neiAnimorm,inquit,in terris nMaorigoinueniri
poteft.Nihileftenhn,inquit,ui animis miftu,at<p concretum,quod ex terra
natu,atqi fiHu effe uideatur. Nibil^ bumidum,xut flabile, aut igneum. His enim
innatm nihil inefl,quod uim memoria, mentis, cogitationis habeat, quo
crpraterita teneat, cr futura p rdtddeat, cr com plefl i poflit prafentia,qua
fola diuinafunt. Hac ratio Marci noftri deimmortaliti te animi latior, uerbisq;
Latinis declarata eft,quam fape Grace,v ad morem Pbi l ofopborum pofuit
Ariftotelesin fecundo de Generatione animalium. Nam cum diuififfet, omnes anima
fyccies, aut feparatas effe, aut nonfeparatas , aut quafdam feparatas,quafdam
non uel nafci,cr effe in femine maris , non exterius ingredien tes,aut in femen
maris ingreffat:aut exterius accedert omnes, uel non : quod non omnes prius
fuerint, quim mgrederentur,darum effe hac ratione:Quacun^ enim principia
habebant operationes corporeat,u fine corpore effe non poffe , ut meet dare
fine pedibus,ut id non poflit exterius accedere. Necfr enim ea principia ipfa
per fe introire poffe,ut infeparabilu,»c<£ corpus introire. Semen enim
excrement tum uentris effe.Solamigitur mentem ingredi exterius, folamfy diurnam
rffe.Nt $ emm cum operatione eius ulla ratione comwiicarc operationem corpoream
• Hac ratio eft, quam Marcus attulu,mcmria,cogitationis , prouidentia . Ha
emmfunt operationes incorporea, ab incorporeo principio ndfcentcs. 1 'Jj Qgod
confirmautt Artftoidti tandem raitrtlliim alij»lod*,cjuibw frtiGi iptt teque
pronunciauii animum a cgtpotc Orgrtgatum, Wan<p tcfUntut Ptripa ititet cum
ftalifli, ' <«f UjAflc item
Ariftotelis ucr e fen tentu fuijfe,non is modo, cr omnis qui in libris **dg
Anima eft locus, [cd criUe in Moraltbus,abaUjs etiam animaducrfus, cui mille
tenebra ab inimicis ueritatis offundi poftmt,abwide tcftatur.Eft autem in de
simo. Illic pecfricue duas oftcndit,confiteturq ; hominum uitas:alteram , qua
uiui/ tur fecundum compofitum:alteram,qua fecundum mentem,acintelligentiam. Vir
kuitem,cr operationes effe duplices, alteras fecundum compofuu, qua proprie
vocentur eer^fomtKxi,humanx,quaftcorporex,c/ in hacuita: alteras fepara/
tormentis er inteUigentix:xi</li -f rviAvns tcftrcd, a»&fomiKcu © 'o Mot
fh o suci ovt«,© k wPxutovix, hJW -f vi *X)pourv.vm; Q«<e funt,Vir
tutes,inquit,compoftti humans juita quoq; que fccundu eas agitur. Sic item felici/ sitas. At
uero uirtus,cr felicitas mentis, cfl feparata.Hac Ariftoteles. Superius au tem
ueram perfidamq; felicitatem, declaraucrat mentis adionc,ac contemplatio/ nem;
fed eiufmodi maiorem effe,q fecundum homine . Neq; enim quatenus homo fit, fed quatenus
diuinu quiddam in fe habens,eam ustam ab eo agitanda . Quanto autem differat
hoc a compofito,tantopere differre operatione eius, ab operationi bus,qux fiant
fecundum alias uirtutes-Quod fi mens fit rcflpeftu hominis dtuinum quidda,etiam
uita,qux fecundis hanc tranfigetur,diuind rcftreflu humant uitx fo/ re.Neq;
uero audiendos e(fe,qui nos hortentur, ut qui homo cft,humana curet , et
fentiat mortalis mortalia: fed pro tsiribus conandis immortalem effici,omnia $
fi/ tere ut uiisas fecundis id quod optimis cft.Deniq; concludit,uitam fccundu
mentem tffe vera mtarn ac ft licitate, quando quide is homo maxime fit. His
Ariftotelis uer bis omnia continentur,qux exteri de immortalitate plane,et
aperte attulerunt Jio mine effe plcnisrationis animal,memorix,cofftationis,prouidcntix.Qubd
animo rit nulla in terris origo inueniri po|?tf, quod fmtfeparati , ut loquitur
Ariftoteles : fiparatos aute effc,opcradoncs incorporeas,crfeparatas, et a
corporis operatio nibus omnino difftrcntes,atteftari-TuUiusaute,qu6d in bis
nihil fitmiftis,atq;con sretu,aut quod ex terra natum,atq; fiflu effe uidcatur.
Nihil
bumidu,aut flabile, aut igneis, nihil ex quatuor elementis. Quia in elementis ,
c r corporibus nihil htftt quod memoria,recordationem(ft prxtcritorS Juturorum
prouidentiam contineat. Hxc Latine funt,quxapud Anftotclc,qubd)mt animi
fcparati,quod operationes eoris,qux funt
recordatio,memoria,cogitatio,ft>eculatio, prouidentia,ftntfcparabi
1es,uiddicet a corporibus elementisq; diftun{lx,non habentes ab elementis
prittei pium, ac dependattti, fed alterius generis diurnioris, quod non
inueniatur in ter/ ris,Hoc AriftotciesappeUatfeparabilcs. A tf, cernis eum,
eadem loduenti ht mori lus,atq;in libro de Generatione animaliu. lUic quod
animus folus, flue mens, que exteri dicunt bnetledu,eft diurna, foli ingreditur
extrinfccus,fola feparabiis efti torpor e,nuVu cum corpore coniugiis habenstnon
nafcens effuma prolifica.ldcft rationibus^uxfmtfic^tm-ipfarumq; fubftandaru
indicia,colligebatHic ua/ tijs modis feparat mmu a corporc,qubd ucrus homo fu
animaequo ftlicitathu/ J84 AVGVST. EVGVB. LIB. IX. tna na uerafit non fecundu
corpus jut fecundum compofitu ex ankno,tr eorpa/ re,fcd fecundum animum [eu
mentem folam,qui uems homo fit,cuius uirius,'f& licius-O- beatitudo fit
fepxrabdis -Quod bxc beatitudo fit maior,melior, | huma na,uidcl/cet terrena.
Quibus uerbis prudcnttfiimus quifq; nofcet, Anfiotele bxc ioquentem frcdajfe,
metUcmq; fixa habutfjcad eam beatitudme, quam in primo de Calo,de bis qui
degant extra ccelu bcate,prxdicauit:quanqui vn cifdcni Moi rahbus,iuxta
conficti fum mortaliu,Ctjs immortalibus attribuit, qw dicantur uiuere beate-
Cum autem bcatitudo non fit fomr:ustct dormitio, fcdadtomaxima, ac bea ti fima,
Deos autc a corpore fieparatos tuhil agere corporeu, neceffefit, relinqui
duntaxat eos contemplari. Quid autem contemplentur, idem Anfiotdcs prope/ modii
cognouit,c? fiffus cfi.Hanc igitur animoru uidit,et ff edautt i» Moralibus
filieitate,fimilc uidchcet et,qua Dij fruuntur,a coniugio corporis
fiegrcgatt-Biuf/ modi enim animos effenoRros,qualcs Deoru innuebat, diam in
corporibus fiepar rabtles a corpore. Nam quod hancuita beatam fen ferit
Arijlotelcs, liquido uerba eius o Relidunt. Si enim, qua
proponit,beatitudo,fihcitascf; non efl compofiti, dum autem fumus in corpore,
fumus in compofuo,ccrte fte dabat cam felicitatem, que qwdc m corpore nemini
contingere pofiit,nifi munere dmmo,in cdafim raptus, fo fitisq; fenfibus,uideat
arcana Dei. Huc adde quod nulla m
corpore fruimur da/ ra , lucidat ]; fpeculadone , qua pofimus effe beati . Nrc
poteft animus occurrat nofirisjcq; affiedabde exhibcre,quod eos fidet perfido
foltdoq ; gaudio-Non cef ■ lwm,tcrrx, mana, terrejlria,ccrlefha Tu in loco fumus
, ubi nuUa unqua emfmodi contigit contcmplatio,qua redderet quenq ■, perfide
beatu.Qwd quod noflrx ffic culmioncs plerum ]; filfie, fiUacesfauel ipfius
Arifioldis teflmomo,qm fxpepri ficos illos carpit Philofophos,arguttq; errorKfQtud
quod fpcculatk>nes,ud ano/ bis ipfis oriuntur,gencratur,ud 4
hbris,mommentisc]i aliorur Sed fibt quifq; pcfU musmagiflerMri firme eundi
fcatent crronbus,cr fibulis. An Aridotelis libros ' legcns,cr fciensqux
tradit,ero beatus,non potius xrumnofusfQux quidem fica/ tiuido ci prioti,qui
tfla tradit,condgiffet, quem nunquam ego puto fiuffc beatum. Cum igitur omnis
humana ,cr m corpore ffeculatio cuiufcunq; modi neminem pofitt beare: Perfidam
autem bcatitudinc Aridotelesjhtuu in animo cognofccn/ texerte non potuit aliam
foedare beatitudwe,mfi diurnam, dc qua locutus cfiu/ bemme Plato in Phxdro.ipfc
quoq; A rijlolclcs uidit eam t n libris de Coelo, affc/ rens eos,qut fiunt
extra mundu,nec tempori nec cafibusfubiftcentes,nec locis in/ clufos, uiuere
permuter beatos. A Iqs autem locis hos fofos/iffm nuUa corpora uoluptate,fed
mtdlcdiuh,fcmper beatos. Alus dcfiruuU Dem fuprcmu cogno/ prendo fcipfum
beatum. Hic igitur cfl omnium animoru beatitudo, ficui Dei ,fip exterarum
mentium -.contemplantur primum illum,ibi philofophantwr,foeculan/ ter illinc
omnem uoluptate decerpunt. Hanc Arifiotdcsncccffdrio , non hanc bea tdudtnmutiu
,fiquidmwtcntsmmauw- Bcatttudmc enim non efferem «••-M 1 ij ww\ . jtj tonant,
et qux nufqtam f it,necej[e efl Ex hoc igitur loco cogno[citur,iterum Ari
ftotdes [eparatos animos,ac diurnos dixiffe-ldcfc agnoucrunt eruditi. b' quibus
Mi chael Ephcfius eo ipfoloco : AkA7toy (oo&oy, yga eivfyomoy Mjyct riy rvy
mp&f. rny yXp oVtoij kj yc&tstc ccvfyao7roy tp teytxii
[tuiiifoiTcu,i(gu Jlyfuy caspy afjcf. Tvrtoyx#(pxlrtfxt Zy(t ^.t/yng, ^ { \cju
7> tv Qy, 75 '^Ix^cuyoveiy^ -ricg ctj> i7Kg esm fi y «/ rcuy/
TpfciiiyiA&s ulhKotg.iiguyv %T rrpa/TCfi T«Sr</lt Rifh/.iocy. Ji ny
5*j>4)to>; oirragcu/fy amoy ?°y yv t/xiy viy. xisip v 7tfQiu>y
fc" pii yco2A&as <^' *r ffQyiX7&' <ftiy curto -tto 07ity
<fay. uj </!« Asp xcju \k nsTa>y,<*i oi hkyerrvz -roy
kqjsvi\AH,%Hriih c/lo$ccfay rlw \[vyluj, i/ i*y 7i Atyv<ny «AsSfeS :
Pxrticulam,mquit,meliorem, CT hominem dicit men/ temnojhrm- Siquidem ucrum
maxime' que hominem inradonali uitu conftituit . %um que duplicem in his
oflcndit : Alterum ex Mimo w corpore, cuius beatitu/ dinem dejiniuit in nugnis
Moralibus, er in primo huius operis libro, uiucrc fccun dum uirtutes Alter u
autem qui primo ,ac uere homo fit, mens nojhra,de qua profe quens
dtjferet.Quidquid aute hoc ejl,d corpore [egreg.ttu.Et ex his item jU perfl»
cuu,cos qui dtcunt Arijlotelem opinariantma mortalem, nihil uere loqui ■ H xc
ille . Bxhis qtt* fcripfit in libri* de Anima etde parti ha t animaliu Gmflij
probatio: quod hoc ipiiint interpretes GrxctcontcnJuJU ArtftotelefciiGilc. Cap.
X. £ A dem apparent ex libris de A nima. quo loco operaprettu eftnojfc qux edam
magnorum uiroru efl [nitentia, aliud cffrxpud Arijlotelem '[vx*y,'animxm aliud
qux dicitur rig,mens,in telhgent ia. Pnorem ,quix corporis peiftdto er aflus
efl, corporis inquaorganici,naturalis,cu corpore cenfet interire. Quafi
corporis htrmonia,quemalmodu in Phxdonc Platonis quidsdif\>utant,cef[ans cii
corpore ficut cithara perit harmonia. At eu qux dicitur mcns,etfi in anima
infideat tanqui tubiculo,ct Jrp arabile a corpore ubiqs dixit,et alterius
omnino generis, cuius adi/ ones, er operationes nulla cum aflionibus compo[ui,aut
corporis, c r hormoni t communicatione [ocientur. Separ xju pror[us,xliudq;
omnino rcru gemis, ut xthe/ rui corpus ab altjs corportb.longe dijlat. H ane
igitur mente ubiq ; prxdicat immor tdc, diuitum, fmilcq-, 'natur x D corii. Iu
libris de Generatione animaliu, ab elemcn lis no na[ci,[egrgariq;,exterius
xduentare. I» lAoralib.[eparari,[ciungiqi a corpo re, er d copofito,ut qux ab
eo nihil gerat, aliunde nata. Verus homo, pars diuina. Cuius duntaxat fu
felicitas uera. In libris de Anima multus ejl in [eparido altera ab sdtera.
Atq; demente clarifiime pronunciat: @ ovrtoS b r»s yecf>ts'os@ ccyiyst
(& tmaS/t j 7H oi/erux. cey ivtf>ytiec.Atq;,inquit,hoc modo mens ejl
[cparabilis, er ipemi)}a,etJpa[ibilis,[ubj]d!ia exidens xflu feper,et onerans.
P.tulo aute pojl clarius cl aperpus,ut nulla [upjit dubitabo ;yfUfurSbis jAt
itsiy y.my riro i/ rtcf isi,@T9T0jawy k&xnu[cyi&
afAoy.frpurotus^inquitjCt [egregatus ejl animus, quidquid ejl Et hoc folum ejl
immortale,et fcmpiternum,Quiddpertuut Rurfus eodc libro:Qua
igitur,inquit,uocatur inteUigentia,fiue mens in anima(di co autem
intcUigcntiam,qua inteUigit,opinaturq; anima)mM ejl adu omnium an tequam
intelligat. Quocirca uerifimde jit , eam cum corpore non effe pcrmi&tm.
Quod enim fu e corporibus.Rac Philofophus . Sciendum uero apud G racos du/
plicati effe mentem, fwe in telUgcnlia:altcrd,quaintcUigit:altera,({ua
itttrH/gifwr; uociuntes mentem ipfam rem inteUeda-Hac proprie dicitur
</liavoicc,difcurfutp cogitatio. Ranc poflrema dicit corruptibile, ipfas
[edicet intellcdiones,animo nunc inharcntes,nunc ab[cedcntes,v euanefc entes.
Priore, qu<e ejlipfa potentia , fub/ ftdntiaq ; mentis, incorruptibilc.Clare
quofi; <y aperte dixit infrcundo:wtgi jf vi,(& wtfimufl&igiy , aM*
wki^vpSk ytvosvnpop Pro cyif ep&apri,Tcc cAt Mina
(iOpix^l^fv^HS,(favif>cy tx 'linuy an ovtC isi ^cof<scc.Dc mente, inquit,
er facultate fteculatiua noniu pcrfpicuu ejl. Sci sudetur aliud anima genus-Et
hoc ipfum folum potcjl feparari,tanquam f empket ttum 4 corruptibili.Cateras
anima partes,ex his maniftftum ejl, non ejfefcpara/ bdes.Ricclare,cr aperte ,
ut cogar admirari,qui contraria [entiunt, Arijlotdet quid inter mente er
reliqua^partes anima interfit edocet. Declarat edam quid fit fep arabile jtempe
[empucrnu,incorporcu,incomptMe. Talis cjl,inquit,mcns, er ea,qua dicitur uis
ftcculatrix.Scpxrdtur a corpore, perinde ac res incorrupti/ bilis er fempitema
a corruptibili, ip fa incorruptibilis, reliqua partes corruptibi/ tes,poft
corpus non remanentes,fola illa remanente. Agnofcis igitur ea, qua Tui/ lius
noBcr ex his & alijs Gracorum fontibus: Animorum , inquit , in terris nulla
origo inucniri potcjl Nihi ejl enim in animis mflum,atq; concretum,aut quod ex.
terra natum,dtq; fidum effe uideatur,aut quod humidum,aut flabile, aut igneum.
. Vbi ejl igitur quorundam malefanoru,qui fibi impie pbdofopbandofuperdlium,
fapicntiamfy arrogant,dodrtna, non religionis modo , fcd Phdofophta bona de/
prauatio f Luce clarius ejl quid fentiat Ariflotdes , exteris Philofophis
apertius, quod occultius iUe,diffcrentibus. Probant item Graci Ariftoteh
feparabilem 4 cor pore diuinamq} ejfc,cr immortalem mentemfex iUo in ultimo de
partibus anima Ium I oco.Vbi dutivrvrifoy <pv<n snfei nitmt 4t/^«S
rr& epvo-tKV <&> </)«• ov 7iK<m , «M.’ OOH (ut ccnv VA9S
uisi «IA 'j.vybit ■ytawslw t5! v/iHi:Vtrum,inquit,deomni anima, Phy fici ejl
dijfcrere,an non de omni, fcd folum de ea,quafme materia eft.Ex quo,inquiunt
Graci,ammam fepa/ rabile a materia fenfit.Simplidus quo$ afferens Ariftotelis
tcjlimoitiufuper boc, Quod enim Deus ejl femper, inquit ipfe Ari&oteles in
undetimo Metaphyfiex , *nP7o nuas 7tvn ijpl Awttiiiy Jlv Ak&x Miarigety .
</£ e 9ibf mi, xfia HfieiiiyjU wtt7m\.Hoc furnus nos aliquando uidclicet pro
uiribut nttflw. Segregatus autem ejl Deus femper , etiam nos igitur • tametfi
aliquando, i A de Herenni philosophia. 1^ efl, anima 4 corpore, di f unda. Sic at Simplicius in libris de
Anima: ut unditp fiat perfticuum feparatx naturx mentem Artflotelem fenfijfe.
Super his item uer/ bis, qux paulo Mite produxitnus,Et hoc folum immortale, ty
fempitcrnum. Sim f plictus , t msHorxi «ftoy 7& n*\n\ Abyao , (fxgfcyrby
iviuJl* biy, adahceroy ugu ceiftey earoQccinrcu iwc ngic tkvth , npoS 7tAcJ/
•ftavx.autf’ rvncptoviayocfjut Qxvttijtoniy: Animaduertere hocuerbu ope/
rxpretium cfi.audadcr fubfiantialem mmt mentem immortale, & fempitcmam
fnronunciat , ut CT hac ratione , concordiam eius cum Platone fimul agnofcamus.
H xc Simplicius: Super eo ite, ubi Ariftotelcs dicit in libris de Animati
nmtcvwo | ap J%ot i ifro n'ty cb7-«0t?,c <At
7rcc9vTiKbsvis,<J&Kg70S,<& <mv rev/ ¥ i<A\y voifcNon rec
oriamur ,inquit,quonia hoc quidem impatibile efl , mens tute pa fibiUs,
corruptibilis efl,et fine hoc,nMfentit ■ Hxc declarans Simplicius, No»
recordamur,mquit,rd>y irgo yiyrnna>s,eoru,qux ante natiuitatem,uel
antequam nati ef[cmus:quia defeendens animus in corpus, era fmc phantafu- Ni hd
wtrlligtt autem non fmpliciter,nam animus fubjlantia cfi,\ylf)<{x, operatio
, Jedin corpore fme phantapa.Hxc iOf.Quilw probatur Arifiotclem mentem fen tire
a corpore fegregatam,ut qux ejfet,anteaqtum in corpus intrajfet, ciufdemfu tura
natur x pojl dijceffum. qux feparata fentiebat fme phantafmate,pura,in cor
'fore autem fine phantafmate cognofcere non potejl,ideo non recordatur eorum ,
qux uidit anteaquam ueniffet in corpus. Quanquam alius codex habet non recor
datur eorum, qux pojl mortem.Quod quidem ejfct clarius. Ex quo probatur, eau
dem eius at<p Platonis piper animi feparatione fententia.Probatureu
fentire,qu£ fuperius ChaldxuSyMiffa efl nobis anima magna induta mente- CT quod
Poeta* Sedibus xthcrijs ftcritus iHc uettit. Et quod T ullius, A nbnorum in
terris nuUa origo biueniri pote]} Simplicius item in hanc fententiam de
immortalitate ftc apparet propenfus, ut dicat optimos Philo/ fophos,qui hoc
fenferint.Videtur,aitfuper libris de animis , loquens de Alcmxd/ ne,optime
philofophatus,ut licet ex his qux A rifloteles adducit cognofeerex 6<x/
rwroj/ Y*f ‘4'VX"V>"* w*<i*V Tflii btSuycthcis: immortalem enim
dicit animam, ut qux fimiis fit immortalibus-Et apud Platonem,inquit,dicitur
im/ mortalibus bfiirvstos. Super primo quoip Phyficorum idem fic perhibet de
mtei/ Mu: quorum diter dicatur mteUedus , potentia:altcr inteUedus adu: prior
con/ itndus cum irrationalitJte, alter fegregatus , ro c /It yujusby , olo s o
tytfyilee At ySfitro: rjfS,Velut animus,fiue mens adu.Efl autem, fi quis rrde
confideret, uerborum Ariftotelis,quibus dixit, folam, qux dicitur meus, ingredi
exterius, fo/ lantq; diuinam effe,fenfus,cr interpretatio, qua Marcus Tullius
pro Rabirio di/ xit- Itaque cum multis alijs de caufis uirorum bonorum mentes
diuinx mihi,atque Xtcmx uidentureffe.Agnofcis duo Ariflotelis uerba,quorum
alterum, Mentes di •pwfjCr quia diuinx, xtcmx. Quod ab Arifiotelc dicitur
,fabyyoofiscy,in libris . ix A nima xi'<faiop,diciturq; dc cunilis mentibus
humanis,non i utd, exterius aft/ dente.quod ne fien quidem potcjl. QuoJ Mircui
Tulliiu pro cunAi* Romnii animutn 8e cpipot afffmol a’ Deo fupmno creatum
,ipfum<^ aritnS efli id imigiiunl& fimiliiuiiita D(t:& quid . cuin
Moft mire confcoui. C.tp. X L -Gilur pnoresconfiderationes fuerunt,hominem
totum,fue animum, fluccorpm '4 Deo creatum, ueluli lucem immortalem in
creatione quod Tnfmegijlus,Philo, Pythagoras dijferebant,radiaffc.poShrcmb quod
cum eiufmodi natura fatyuhil ha bcl corporcum,fed 4 c orponbus femn
flam,fcgregabdemq; naturam. Hac autem eundorum confenfu comprobantur ■ Probatum
cjl Anjlotde,corpus, opificium humanum,quacun<j^ eum cogitatio tenuerit,
opus Det iuxta Theologum Mofai/ eam c onfifjum.Uem quoniam confajfus efl,animum
, fcu mentem exterius ingref di, potuit probarijpfam quoq; mentem diumitus
afflari em dtxijfe.nifi uelit eam, quod umen magna incommoda fequentur, in
generabilem , er incorruptibilem. Tum quoty monjhatum,feparatam,aternam<^fubflantiam,cr
immortalem ani/ «i naturam eum afferuiffe-Qua funt omnia in Theologia
Mofaica.Dcniq; quod apud omnes declarat animos immortales, ejl quod,ut Mofes
fcripfit,funt ad ima/ gmem,cr fmlitudinem Dei: Et quod Aratus dicebat affertm a
diuo P aulo,Ge/ tuis eius fumus, id etiam Anfaoteks conftffus,ut totam animorum
Theologum ue ram appareat eum comprobaffe ■ In decimo de Moribus mentem, fiue
arnmum uo oat &gisoy,crvyywisccroy 9taisj>ptimam,Dijs quoq ; maxime
finitimam, & con [anguineam ciufdcm maxime generis , fmulis natura • Et hac
ftmditudme re/ tenta,v exculta ^ocatfapientcm,qui excolat,cr ornet
animu,!kc<f>i tesceroy, Deo charifiimu.Vidcs igitur eum affererefunum
genus hominis effe atq; Dei. M9 fes diccrct,unamimagfnem,unamjmilitudine. Hac
Jmilitudo immortalitate de/ darat.Dcjignalur enim artimoru naturam nullam cum
corporibus , elementis ue, omniq ; uiftbili mundo, focietatcm,fmlitudinem<^
gerere, fed cum natura diuind modo. E 0$ feparabiles cos dixit, er [empitemos,
eorumq ; eandem atq ; Deorum Cspremam falicilatem ccnfut.Sam felicitatem Dei
pronunciat effe, wsiulr vXgyfa yXKXgsntri futcftfBtre^lktofierixii gy
UKSpecuLttioncm bea / titudine mirabth.Huiufcemodi quoq; tribuit animis humanis
bcatitudinem.Profe/ quor igitur exteros etiam, er fatos a Deo animos nojbros er
frnidi natura imaff/ neq; infigmtos prodidiffe-Sam Tullius pro eundis Romanis,
quorum i» Pbdofo phu.rcrumq; magnarum cognitione facile priheeps, antequam
lUuccfccrct ueri/ tas hodierna mun do, dwino natura injlutdu,el hac ipfa,dc qua
loquimttr,qua de/ dit nobis Deus Diuinitatcm,Eft igitur, inquit, quonia nihil
c) l ratione melius , eacfc - V in homine,cr in Deo. Prima hominis cum
Deo,rationts fbcielas.Deinde,ut bo mines agnationc,et gente teneantur. Ad bxc,
quod aliquibus cohareant homines, hoc efl,focietate habeant cum hoc mur.do,e
mortali genere fumpfaffe, animu effe ingeneratum aDeo.Ex quo ucrc ud ag/tauo
nobis cm calcjhbus , uel genus, uel 'flirps. I .. $1* S1 flrrpt,ippcUari
potefl. E ifdem Ubris,Nunc quoniam hominem , quod principium rerum reliquarum
rjjTr uoluit,grnrrauit, & omauit Deus . Eccc Marcui omnem primum Mofticam,
exinde Peripateticam Phhfophiam Latinis uerbis luculen / tius aperuit. A
grtofeis iUud Ariflotelis Svfxdip, extrinfecus animum ingredien t tem. Scilicet
generatus ejl i Deo- Nam fragilia qurfunt in homine, ut Mof et quof perhibun,e
terra fumpta funt, animus folus generatus a Deo.Mofcs diceret,ajfU/ tus-
Princeps Pcripateticorum,extcrius btgrediens, Vnde ingrediens, nifi genera/
titra Deo i A g nofeis item declarationem nominis Graci apud Anfiotelem
<ruy/ yinsctrosjctltcct Latine ud agnatio,uel jHrps,ucl genus cum
cceleihbus. F.t di/ WS Paulus fuperius cx Arato,Gcnus,tnquit,cum fimus Dei. Et
Pythagorn, St|/ ep yivosk i bpm]<ri. Vides tot declaratores Hebraica
Theologia, nouifii/ morum temporum ucritatis,anteaquam nuncius ccelcjlis eam
differuifahumanis animisimpreffe.Deniqi Manus idem concludens, c r ea qua
MofesfuperaDea conccffa homini, fmlitudinc fua prodidit , mirabiU confenfu
pVjmtncians dicit , btm uero uirtus eadem in homine, ac Deo ejl , neque uUo
alir, ingenio praterex. Ejl autem tortus nihil aliud, quam in fe perfrfo,cr ad
fumrmm pcrdutla natura. Ejl igitur homiru cum Dcofmditudo. Non 'ne uides eandr
m Theologiam natur Mofis,omrnumq; gentium,quam Deusreuelauitf/^uram prodidit ,
attulitck de coelo Deus,alteram docuit Natura.Sed eadem utraq ; ejl- Natura
docuit horni/ nem e Romanis fapientifimum,quod uenfumm jiat , co% naturale declaratum
i Mo fe, hominem fkdum ad imaginem Dei.Mofrs ex notione , fciendaq ; duima, uti
priore,exteris fignis, ey conie ‘duris, ut pofterioribus acceperunt- Ex his
igitur conHat,ut Anflotclt fiut exorta pr*dicatio,locis inter fecottcflis, Deum
corpo/ risv animi humani autorcmfuijfc, animum ipfum profiflum exteriusin cor/
pus,eumq; effe feparatum d corporibus^c immortalem fic TuM eandem fete* tiamde
animo, a corpore docui jfe. Siquidem non folumanmum ut tatumultif exemplis, fcd
etiam corpus , omneq; corporis opificium probatur nm -morem Deum clara uoce
pradicajfe.Nam ut etiam in creatione animi infiflam, quod M® fesfmplici uerbo
prodidit, Deum ai imaginem,a funihuiiincm fuam honunem creaffe: M arcus Tullius
perinde ac fi Mofcn interpretari Latinis dccrcuijfct , di/ xit in primo de
Legibus, Non jiciam lonp-^nuc enim perlinet animal hoc proui dum,
fagax,midttpler,ir^m,memor, plenum rationis, a conjUij, quem uoca/ mus horni:
":m,pracUra quadam conditione generatu effe i fupremo Deo . Eccc tomo generatus d fupremo Deo. Generari
autem Latinis, non folii procreate ejl , , jc d etiaficere. Non ejl ab alio
generatus, et creatus h mnojiifi a fupremo D eo,non isole ut impius,
dementifiimusq; I uliaws,non a minoribus Dijs, ut fecum diffen/ tiens uiietur m
Timao ajjcruijfc Plato: fcd d fupremo Deo, qui jjfr hanc caufam, ' anttqutfmits
PocUrum,patrcm hom.num,atqi Deorum far.pcr clamat. Abillo fnpremo p eo ejl
generatus,quipropterfupremjmmmem} ac potentia, ccelum crumt creauit er terras.
Et quod eum ad fmditudinem fuam creaffel , fidus ejlanimd
prouidum,[agax,multiplex,acutum,mcmor,plcnum rationis, er confilij.Hxc er nim
efl fimditudo,inugo$ illa diuina-QJt od autem corporis quofy Deum, quem/
admodum V Mof«, pridie anent autorem, et tribuens omnem membrorum fiuxU
fitpcriorcs.prxapue Tnfmcgifkm, Archytam Tarentinum fibneam , adeo pul/
eberrimum cjl noffc,ut explicatiore firme fuper eo Theologum tradidcrit,qu4m
ipfe Mofes,qni compendiofejuccmdeq; fcnpfit.Loquens igitur de quibusq ; pul/
eberrime confbrudis 4 Deo membris, deifr uems V arteris, per quas fanguis (?
ffiiritus per omne corpus diffunditur: Vtrxq i autem, inquit, crebrx, multxq;
toto corpore intexu, uim quondam incredibilem artificiofi operis , diuinitjf
teflantur. En opus arificiofum,opus item diuinum, quemadmodum et
Lattantius,didtcor pus humanum, uenas CT arterias per omne corpus frequentes
ef[e,non nifi diurni operis excmplu. Tale quid inmiebat breuiler fuccindcq;
Mofes,cum dixit,- Deum tuliffe limu terrx,inqi humana effigiem eam
finxiffe,uenas,et arterias adhibuiffc, Totii retulit paucis Mofes:TuUius cum
cxteris,partcs omnes. Nam profequitur. Ad hanc prout Jenttd Natur x ta
diligentem tamq; folerteadiungi multa po)funt,e quibus inteUigatur,quantx res
hominibus 4 Deo,quamq; eximix tnbutxfint, qui primu eos humo exciiatos,cdfos cr
er edos conflituit, ut Deorum,hoc efl,flctU/ rum cognidone,coclum intuentes
capere pofimt.Ecce Marcus, quod alius ex illis i. Os hommi fubhmc dedil,codum^
uidere \uftt,er creflos ad fidera tollere uultus . Fort 'ne fubfcribunt omnes
ad unum H ebraicx Theologi/ , cum tot res datas ho/ numbus a Deo fatentur, dat
a interius , er exterius eunda commoda , ut nufquatn prouidaitiam
iormitaffe,fed eunda bcneuolcntifiime prouidiffe uire dicendi fid At<fc ut
membrorum apparatum omnem iam prxteream , ipfam corporis flatu/ ram,quod aeda,w
cxcelfa, ab bumoq- excitata fit, contemplans , eo pertinere docentibus eis
'MeUiges,qu6d homines dccreuit,contruquum exteros animantes, calii
fufeiccre-Hoc Deus inuenit,ficit,cogitauit . Hxcfy non modo in fecundo de
Natura Dcorum,tam ftpifntrr,niiri::'Jiterifc confit ffus efl Marcus , fcd
repetit e/ tum in primo de Legibus;Yigc.tmif corporis jnquu , habilem cr aptam
ingemo humano dedit Nam cum externa jju mantes abirciffet ad paftum, folum
hominem . erexit ad cocli cognationem, donuedifi]; pnHuu foii/fifdu exdtauit.
Hac tametfi Naturam, fuperius autem Deum fecijfe confitetur, agnofeu uunen
tvdem mloco eum habere N-ituium.atqi Deum,cum tribuit eadem opera utrifaficut
Anjioiaf les,Deum atq; Naturum JemperinPhilofophu fodat. Et Natura fine ratione
ja mente tcmcriut,cr cafus ejl,ratione autem prxdita , quod ipfe docet,
operanstp cum fapicntia,folus Deus . His igitur facile cernitur , eandem effc
fuper humani (rexnonc,ommum gentium,atcfr ipforum diam R omanorum( Nam Marcus
aut Sis eis firme dodior, & doquendor pro eundis perbibet ) atfy Mofaicam ,
He/ brxorum. . (91 br torum, ac nojlram Tbcologiam.Omnis enim is de creatione
homnis.de pulchri tudinc totius opi fici j, de membrorum uenuflate,mutiiplex
apud eos frrmo ejl, corii explic atio,qut paucis ,er ad morem Hebraica lingua
prodita funt i M ofe de ima guie,o- fimititudinc diuina, de dominatu fuper
omnes animantes, er omni terra: Cum primis, quod ipfe creaturus Deus 4cceflit,
manus fuas admouit : qut diuini/ tus ili quofy prodiderunt.
Virtf.roulriplicetcfi Scnecf fententicdc immortalitate, originctp animoram» Fitcn
cum Jclibacoi.aut fufo» coi a fpiritu diurno Futurot in aeterni rcquic inter
beatorum chorot pofl a corpore JifcelTum.De coram cum Dijs cogua nonc.dc
fcmpucriu luce.fotturiatorura fcdibas. Caput XlL M Trahitis igitur hic ejl
Romsne, quemadmodum Grect Theologia cu Hcbrai/ ca,de conditione animorum
concordia,fiue jit eorum defignandus ortus ,atqp origo, (tue natura,
proprictas<^,ftue futurus eorum poR d corpore dt[ceffum,fla/ tus. Huius
Theologia Romana diuinus alius interpres Seneca , omnia firme feri/ pfityde
animis, qua facra liter x.uatesc^ cceleRes philofopban [olent, clarus affer
tor,expticatorq} eorum, qua Plato ante eum Arifbtelesiy fcripferant de natura
animorum .Si quis enim [cire uelit,quid Arijlotclcs fenferit, cum dixit [olam
men/ tem,qua Grtce dicitur vov s, Latine uel intellcflus.ucl animus, ucl
mens,uenire ex terius , ab alia origine ad corpus, Seneca tibi plene
declarabit.Siue qua Plato de beatitudtne animorum , ubi corpus deferuijfent.
Primumfy cum dubitationem de anima in Epiflolis inieciffet,quemadmodum
Ariflotdes ,er Plato [otiti [unt.demu totum [e dedit in affertionem
immortalitatis, magnisq; uerbis atemitatem eorum, puritatem.beatitudinem dedar
auit Quod ergo dubitat in Epiflolis dicens, itaque de illo querendum efl,num
pojfct immortalis ef>e : Hoc quidem certum habc.fi [u/ perfles efl corpori,
propter hoc ilum nudo genere poj?r perire. Propter quod non perit, quoniam nuda
immortalitas cum exceptione efl,nec quicquam noxium ater lio ejl.Quod ergo
Seneca dicit nunc dubitanter,quanquam dicat animum non peri re,deinceps omni
dubitatione depulfa,totis libris [uis confhnter affirmat, animos atemos, primum
ad Gallionem: An illud uerum ftt.cramc probatur maxime, ho mines diuini
fpiritus effe partem,ac ueluti [cintilas quafdam facroru in terra reti 1
Xiffe,at<p ex alieno loco exiffe. Audis uerbum Ariflotelis,quo dixit animos
ingre di in corpus Svfst3%i/,cxtenus.Declarabit tibi dicctep Seneca, ex alieno
loco,de inde i fpiritu diuino,ut clarius inteligas.Et Marcus, Nec inuenietur
unquam 101 de uemant,mft i Deo-Dicet etiam animi creationem, fuiffe
radiationemJcintiHam, Quemadmodum M ofes appellat in[u[jlationem,afllatum.Et
hanc M ofes <t Dro,Se neca a fpiritu diuino.Dtcet autem Seneca animum effe
partem fpiritus diuini,non fcilicet (ubflantie diurne partem, fed quod
pojleaexprefiit , particulam, radium Quendamjcintillam proieflam 'a
tiiccfua:Sicut Mofes fUtum: Altero lucis exem/ plo,altcro fuffUtionis utente.
Vtitur enim etiam Philo Theologus Hebrtus fulgo r tis exemplo, dicens animum
effe <XM%vyx<rp.%ii quondam [dntitiationem. 030 Pp dedtratur \ $9»
AVGVST. EVGVB. LIB. IX. ; declaratur ffirhualis animorum creatio. Oflendens
etiam Seneca diuinam,non ter A rcflrem,fragilem,corruptibilemq; tumorum
originem,*? quod Marcui ait, Ani morum in terris nulla origo inuerure
potefl:fic dicit ad Lucilium, Animumjnquit, excellentem, moderatu, omnu unquam
minora tranfeuntem, quidquid timemus, optamus^ ridentc,cceleRis potentia agitat
• Non pote]} res tanta fine adminiculo numinis flare . Uaq; maiore fui parte
ilbc eR unde defccndit: quemadmodum radij Solis contingunt quidem terram, fed
ibi funt,undc mittuntur: jic animus magnus, ac facer,*? in hoc dimiffus,ut
propius quide d tuina nofcamus , conucr fatur qui/ dem nobifcum,fcd harct
origini fus. illinc pendet , illuc nititur,ac facftat , noRrU tanqu.im melior
intcrefl. Audis cr hic quocfc,Vndc defccnditi Dcmijfus in hunc mundum,m hoc
corpus. Audis origini fusinbsrctfEoq; Deus cf} finis noRer, er dcftdcnu. Sempcr
illum naturaliter rcfficit animus, rccognofccns originem fuam,
Rcpctit,inculcatq; tertio eandem fententiam scncca,non in terris effe quemadmo
dum Marcus ait, fed alibi originem animorum. In Confolatione,¥acilius,mquit,ad
fuperositer cft animis ab hac conucrfatione dimiflis- Minus enun fecis
ponderiscfc traxcrunt,antcquam obduccrcntur,cr altius terrena conciperent.
Liberati leuio/ res ad originem fuam rcuolant , er facilius quidquid cjl illud
obfoluti transfluunt Nec unquam magnis mgcnijs chara in corpore mora cfl.Sentis
er in his item ai ' originem fuam reuolantes animos i Audis iter animorum ad
fuperosi Vides eos aft fcrcrc cum M ofc,non effe de terra, aut aqua quemadmodu
altorum animantium^ quos iuflit Dci« terram aut aquas producere, animoru
originem, fed ipfum Deum qui creaturus animum alio creationis genere, ucmt ipfe
daturus de fptntu flatufy fuofHCc origo fuit animorum. Dicitur d M ofe
diuinitus edo£lo,dicitur er ab b/'jj quos i pfa ratio prudens,*? natura
docebat. Inculcat de filio Martii, Ipfe quidem £ternus,mclioriscfc nue flatus
efl,dcfl>oiiatus oneribus alienis, <y fibi rchdus,Hss qua uides offa
circum nobis,neruos,*? abduflam culem , uultumq ■„ er numflr.it manus,*?
cetera, quibus inuoluti fumus,uir.cula animoru tenebrasq; funt. Obrui/ tur his
animus- fugatur,arcetur aduerfu, omne illi cum hac camegraue certamen eJt.Nc
abflrahatur,*? flndatur,nimr illo, unde dinnffusefl. ibi illum sterna re/ quies
manet ■ Hac mirabilis Philofophus . m quibus fentis 'mflmflwrti , qui fuit
<2 Deo, cunilos homines docuiffc, qua docuit Phdofophia caleRis- Quod hoc cor/
pus ergaRulum , er carccr ejt animi . Ob quam caufam magnus ille T hcologut clamat. Cupio
diffolui , er cjje cum Chnfto . Audis etiam Philofophum profi/ num, nempe non
ChriRianum, Aeternant requiem animorum decantantem, cum folutis uinculis
liberiores erimus. Audis etiam,Vndedcmiffuscfl : Mofcs, quem/ admodum multi
Philofophi, doceret A Deo dimiffus . Audis quod ait faptens , Terrena
inhabitatio deprimit fenfum multa cogitantem . Addit eodem loco, W cetit,
inquit, offa, cincrcs'quc , non magis illius partes q«.im ueflcs , alia 'quete/
gmcnla corporum, integer ill* animus paulum fupra nos commoratur, dum ex/
purgat* . i jurgant inharentia uitiafttum 'que omnis mortalis aui excutit .
Deinde ad excel/ fi fublatus inter filices currit ammas,exripitq; iHum coctus
fucer , Scipiones, Ca/ tones. Haflcnus Phtlofophus iUe diurnus -Certe nihil in
his cfl, quod non pene tu/ icatur e thefauris fapientia hodierna depromptum .
Totius Philofophiaconjvr/ nudo. Eorumq; omnium ufferdo , qua principes
Philofophorum Plato , er Ari/ floteles er omnis ante eos catus pnfeorum de
animis atemis, puritate eorum, limpidaq; fubjlmda,uunjs modis cecinerunt.Vidcs
nullos egregios Philofophos , quos ingenij fublmutasfeparat 4 uulgaribus,non
conueniffc fuper animorum imt mortalitate Ecce integer animus,mhd terris
relinquens . Quare nihil relinquens* quia, ut ait alius eminenti fimus Latij
Philofophus, Animorum in terris nuUa origo imeniri potcft-Ecce dicitur 4
Seneca, quod a noBra fapientia , falutis'quc pnncipe:Muld ab Oriente, er
Occidente uenient,cr recumbent cum Abraham, I faac,cr I acob,in regno
calorum.isefl enim catus iulorum, beatorum, calico Urum , qui uenientes e
terris iujlos triumphantes excipiunt . Ecce item philofo/ phatur,ut mirabile
fit, Seneca, de expurgatione qua fentiuntur a noBris, quod f ‘ordibus ex
terrena habitatione contraitis purgatur animus in locis , quos Deus ipfe nouit:
purgatus admittitur ad fuperos: purgatur autem non diutius , fcd pau/
lum,fuumq; mortalis aui excutitur . En felices anima inter quas currunt animi iuftorim foria
canentes una, triumphantes 'que. A m piius dici de beatitudine, ater nitate
'que animorum non poterat ■ Hac uero fen ferunt antea Plato er Ariflote/
les,fcd Plato clara uoce, Arifloteles obfcurius . Addit enim Seneca eodem
libro, Erubefce quicquam humile, er uulgare, er mutatos in melius tuos flere .
Arter/ na rerum peruajla er libera fpatia diuifi , non iUos interfufa maria
difcludunt, nec altitudo montium,aut inuit ualles , aut incerta uada Sirtiwm.
Tramites plani , CT ex facili mobiles, c r expediti, crinuicem peruij funt,
intcrmifbq; fideribus. H ac tilc . Vides er nunc animos mutatos in mcluis . Sentis
deferiptam libertatem animorum corpora egrefforum, quos ncc montes coerceant,
ncc maria difelu/ dant, quo minus inter fe ultro, citro' que commeent,
alloquantur , fc que inuiccm fruantur . Afferens autem eandem fententiam, quod
animi facri mutentur in met lius,bcatiq ; omnes atemis uoluptattbus,focij fe
uidentes,nofcentcsi fc fruantur, di/ at,Cur in domo nofbra dmtifaime lugetur,
qui faticifiime moriluriCoimus in unum omnes, uidcmusq; non alta nofte
rircundati Sic ille, idem deanimo noBro, quem Arifloteles uocat rip, eodem
libro. Animus, ait,contcmplator, ddmiratorq; mun/ di, pars eius
magnificendfaima,propria nobis,cr perpetua, tandiu nobifeum man lura,quamdut
ipft erimus. Cernis er hic perpetuam animorum naturam . Expri/ mens item
apertius 'que omnia,qua apud Arijlotelem, caterosque habentur,dif/ ferens ,
eodem libro , I deoq; nec exulare unquam potcfl liber, er Dijs cognatus, C r
omni mundo,omniq ; auo par . Nam cogitatio eius circa omne coelum , er in omne
prateritum,futurumqi tempus immudtur . Corpufcultm hoc , cuflodia, pp x er «in/
. noffeHaciUe.Que quidem rationes, AnBoteli quoque priori placuerunt, cum dixit
in Monbus fjvculationem animi,focultatcmq; intcUigcndi diurnam , alteriut qum
omnes alus operationes generis ejfe-Dixit animum Dijs proximum, cogna tum,
dixit folum hunc effe diurnum, immortalemjempitemum , incorruptibilem . In
argumentum Diuinitatis eius accepit ipftm fteculationem,qux fola diurna fit,
fda beatitudo animi, qui ejl uem homofqua etiam Deus, qui tjl purus animus, Jit
beatus . Dc fe mpiternij animis haoftis cx origine diuina, tx eodem Seneca .De
eorum dhina Rirpe.aicp naiura.Dc nainrali die.quoperuoUbunt ad fuptroj.De
uitabea» Bpofi mortem, ciuup diuina dcfcnpno. 1L .p,Ew<JKrnon his omnibus, qua pedore
pleno, v uelut copia cornu effuditeon ^tentus, in QuxBionibus naturalibus ,cr
originem diuinitus eis effe,cr irnmor tahtatem afferuit.fic memorans: Animus
uero diuina origine hauBus , cui nec fe/ nedus uUa,nec mors onerofi corporis
obBit , uinculis exolutas , adfedcs fuas c r %ognata fidera revertitur. Sic
iUe-Si quis igitur no ffeueUet, quid AriBotelcsfen / tiret,cum dixit. Animum
qui Gr ace dicitur tis, ingredi Sagati ty , extmfccus , non 'ne fentiet euni
reftexijfe, quod apertius , cr audacius is Philo fophus excio/ mt,diuina
origjme hauBus Mojes fua lmgua,diuino afflatui id Arifloteles quoque dixit,cum
mentem uocauit avyyvlsocrcp , ex eodem maxime genere atq; Di/, ex eodem fonte
haujh-Marcus Tullius, ut appareat omnium [apientifiimorum con cordia, Animos
ait decerptos delibatosq ; ex Diuinitate . In libro quoque de Con / folatione
pulcherrima immortalitatis argumenta decantat. Mobilis enim , 'inquit, C r
inquieta mens homini data ejl ■ Nunquam fe tenet fyargitur , cr cogitationes p
tas,in omnia nota,atq ; ignota demitdtfuaga e r quietis impatiens ejfet
no«ij?im<< rm reru Lxttfiima- Quod non miraberis, fi propriam eius
origjnc afpexeris, non ex terreno, cr graui concreta corpore, exilio calejti
fpiritu defcendit.Hxcargu/ menta, Arifloteli quoq; mirifice placuerunt, ea
omnibus libris fuis ufurpand ■ De Generatione animaliu,quod non Jitexfemine,cr
graui concreta corpore, i nli/ his de Atma,et in Moribus,quod animo fit
inteOigendi diuina /tcultas,in omnia penetranti , xtema, friritualu nofcenti.
Quibus rationibus addudis pronunciauit tu,cr omnes eius
operationesx<bpisKS,feparaUs,fcgregatas a concretione mor/ tali,non
corporeas, non materiales,Solum animum, feu mentem diuinam ejfe,extc rius
ingredientem.Clarifyme quoq; fui fimilis femper,in Epiflolis ad Lucillu pro /
nuncut animos nonextingfu,difiipanc jj in morte. Videturq; et ia de
refurredione nefeio quid effari-Epijlola trigefima fexta,Et mors,ait,quam
pertimefeimus , 'm/ termittit uitam,non ertpit. V eniet iterum qui nos in lucem
reponat dies. A rbitror hic Senecam rerum reparationem, quam ab antiquifimis
feculis , cr oraculis Si/ byllnum audiffent , innuere, quam cr noBrx literx
protcBantur , coelum ter/ nm^nouam concinentes. Ab HUs,&noBris uocata
nrtcAtyytrurlec, regenera ’ Pp 3 tio, J9« . iio,rcpjratio : fed in meliorem
JUtum , quod iHt fbrtaffe non ideo cognoverunt . Rrjrr: .giuir ad corporem
uitam , cum ait , Morf intermittit , non eripit uitam, Li> . autem m :s
omnium futnmorum Phdofopborum fuerit , ut fuper rebus ab/ f rufioribus
afferendis, caute (necdum enim lux ueritatis omnis apparuerat ) in/
ccdcrentjprscipue m hac de animorum immortalitate , eam denique fententiam.
fuper his eorum , confatit effe , quam pluribus locis apcrtioribusifc uerbis p
odea conpmarunt.Quod ago dubitanter ait Epiilola fexagefmta quartx,cr firtaffe,
f! modo itera fima cfl , rccipitq ; nos locus aliquis , quem putamus perijffe ,
prt/ nuljusefl. Et quod paulo procul inde, Adijce nunc , quod fi modo
corporibus foiiitx animjc manent , felicioribus iUis flatus reflat , quam efl ,
dum uerfatur in corpore. It em. Magnus animus pco parcat , er quicqmdlcx
uniuerfi iubet,fmc cunttxtionc nunc patiatur, aut in meliorem enmtituruitam ,
lucidius, tranquH/ liusque inter dium manfurus, aut certe fme udo futurus
incommodo , natura fut rennfcetur , er reuertetur in totum . Hac inquam qua cum
dubitatione nunc profm*ntur,mulusalijs locis grandibus uocibus affirmantur,
fpta animi conta0 tione,pulfisambagtbus,afferuntur.Expnmens enim animi
diumam,incorruptibi/ lem 'que naturam, ait in eifdem Epijlohs, bbro o£lauo ,
Ratio dutem mhil aliud cfl quim in corpus humanum pars diuim ffvritus
emerfa-Dicens rationem partem nius diuim, fentit quaft fcmtilUm,afjUtum,
hauHum,fmluudincm : creationem animi declarans effe , non qualem corporum ab elementis
corruptibilibus , fed ab origine diuina,iuxta M ofaicam
phibfophiam,incorruptibilcm,immortalem pro/ pter hanc ip fam originem. Audi
autem aureos [aero 'que e pedore fpirantes fuper aternitate fermones,in ctfdem
EpiftolisiTunc animus nofler habebit, quod gratu Ictur fibi,cum cmiffus his
tencbris,in quibus uolutatwr,non tenui tufu , clara pro/ ftexent,[ed totum diem
admifait,cr redditus cado fuo fuerit, cum recepit locum quem occupauit forte
nafcendi . Surfum uocant illum initia fua . Erit autem illic etiam antequam b
ac cuflodia exoluatur , cum uitia difieccrit , purus q; ac Icuis M cogitationes
diuinxs emicuerU-En Seneca dicit initia animi furfum ejJe,quo reuo / cctur
femper animus , quibus ucl in corpore pure , iudety umendo intereffe pof/ fit,
inchoans in terris P aradifum . Eadem affirmat , omnibus modis ingerit , cum
ait in ipfis Epiflolis,Si cui uirtus,animus'que in corpore prcfens,hic Deos
cquaf , iU6 tcndit,ongmis fu memor. Nemo improbe eo conatur afcendcre,unde
defecit derit. Quid ejl autem, cur non cxiflimes m eo diuim aliquid exiflere,
qui Dei pars eftf Totum hoc quo continemur, er unum efl, v Deus , er focij eius
fumus, er mcmbra.Capax cfl nosler animus , perfertur id6,fi uitia non deprimunt
■ Nam fi alienaui ad fumma niteretur , magnus erat labor ire in catum . Hcc iOe
. nunc etiam partem Dei dicens animum,eodem, quo fuperius monfhrauimus , fenfu
in/ tclligcndus cfl. Quod autem dixit, totum quo continemur effe Deum , uifum
fu/ peruiSfCum de Ceo loqucrcmurtNon [cilicet rnmdanm corpus, fed omnem vi/ tam
tm per omem mundum cbflufam, diurnam
rationem , poteBatem ubi<j; prafen/ tem,per quem omnes mimus, k qua nutus
unimus , tutus autem non ex tUu fnb/ flantia diurna, fed emiffus , efflatus
ineffabili modo . Eo 'que ait , ferri animum ad tutorem fuum, rufi uitiu
dcprefferint , graui pondere in terram detraxerint . Di/ eititcmdcco qut
nunquam qucBus efl,qui paret legibus Dei, Habebat perfidum animum adfumma fui
addu flus, fupra quam nikil efl,nift mens Dei, ex qua pars Crmhoc peflus
defluxit . Maximum inquam Lucili argumentum amnii ab al/ tiori uenientis fede,
fi hac m quibus uerfatur humilia iudicat, c T anguBa, fi exire non
mctuit.Scitenim quo exiturus fit,qui unde ucncrit meminit . Hic quoque eji ea
Philofophia , a mente diuina fluxiffc m hoc pedtis particulam , nato cr fato
corpore ex femine mortali, cecluus animo dcnuffo , corporiq ; detundo , parte
di/ t tina immortali , cum terrena mortali copulata . fluxiffc autem ex mente
diuina, inc flabili cr incognito nobis modo , clamat item ab altiori ucniffc animum
fede. Hoc illud AriBoteUs 9 i/fecSip ,exterius,extrin fecus, a porta, nempe ab
altcriori fede . idem non rationibus modo de fonte natura petitis probat , V
animos oriri calitus,ab immortali fonte, cr pofl diceffum in immortalitatis
regna reftitui , fed c r hac ratione latatur , qua Plato , cr Marcus , Epiflola
ccntcftma odaua, cum inquit : De animarum atemitate differimus, non leue
momentum apud nos habet confenfus hominum, aut timentium inferos , aut D cos
colentium . Sic
ait. Hoc quidem argumentum, ut dixi, placuit etiam Platoni, Ciceroni. Denique
Seneca totis effufus babenu, omnibus dtfieflts ambagibus, nufquam amplius
bafttans, fed plenis uclis, immortalitatis portum ingrcfjus, canit xternitatem,
requiem animorum :v quaft dc terris fufpiciens eos Jm diuorum receptat ,
miratur,cxu!tatjmutJt ad hos triumphos , omnes : ut pene miraculum fit , ph it
lofophum profirum uclut ex adytis ealcB/s fapientix prodeuntem myBcria. tanta
pedoribus plenis cflundcfe . Epiflola ccntcfmu fecunda , Cum ucncrit diei die,
quimiBum boc humani, diuini' que feccmat tempus, hic ubi inueni relin/ quam,
ipfcmc diei reddam : nec nuncfme illis fum, fed graui, terrende^ pondere
detineor per hat mortalis m moras, illi meliori ititat, longiori' que
pratludilur. Quemadmodum nouem menftbusnos tenet maternus uterus, cr pr s parat
non fibi,fcd tUt locofm quem uidemur emitti, iam idonei fflirittm trahere, cr m
aper/ tadurarcftc per hoc fputiu,quod ab infwia patet infcnedutcm,in alim
natura fummutr paftum,alia origo nos cxpfdat, alms rerum flatus. Nondum ecclum
rufi extntrruallo pati poffumus . Proinde intrepidus horam illam decretoriam
pro/ fflice. Non efl animo fuprema , fed corpori. Quidquid circa te iacct rerum
, tan/ quam hofflitalis loci fxrcinas ffleda- Tranf tutidum efl.Dics ifle , quem
tanquam. fupremum rejvrmdas, a terni natalis efl . Quid ijh fic diligis quaft
tua f iBis ope/ ratus es fVnuctquitercuclct dies, cr ex commercio foedi, at que
olidi uentrii f ducat . Aliquando naturae tibi arctata retegentur i
dtfculieiurifla caligb . cr hrx Pp 4 unditi; s 9® . undi<J; clara percutiet-
NuUafercnum umbra turbabit, £qiult;cr fflcndcbit ome cccli Utut. Dics,<y nox
aeris infimi uices funt. Tunc in tenebris uixiffe dices, cum lotam lucem cr
totus avexeris, quam nunc per angufli fimos oculorum uias ob/ fcure intueris ,
cr tamen admiraris illam procul . Q tud tibiuidebitur diuina lux, cum illam
fuoloco uidcrisfHxc cogitatio nibd fordidum animo fub fidere finit, ni/ hil
humile, nihilcrudelc-Dcos omnium rerum tcjles ait. illis nos approbari,illis
iit fitutrm parari tubctcr xtemitatem proponere, Quam qui mentem concepit, nui
los horret exercitat, non terretur turba, nullis ad timorem minis agitur. Huc
ufqs diurnus uates ( fic enim auco dicere)uelut unus e noftris, a naturx
fecretis profe/ dus,qucm docuit prudcnda,ratio , ucrut inflmdus,mb ffiiritus
ipfc fandus , qui fxpeprofinis dedit cceleflia loqui-Qux noftri uates,nuntij
ccrtifiimi, uocibus xr t\Krijs,per omnes generis humani [edes inuulgarut,
perfyicua,notifiima ficcrunt, eadem ipfe canit. Audis hic nobilifimat, Apofohcas
pene uoccs : Alia origo nos expedat. Dies uitx fupremus , xterni natalisejl. Ad
aliam natiuitatemprxpxrx/ nuar, m alium naturx [umimur partum.Hora tUa j italis
, non cfl animo fuprema, fed corpori-Sentis quam confonct cum diuino Paulo f
Dum fumus in corpore, pe/ regrinamura Domno. Audis etiam lxtitiam,filicitatem
animorm,cum lux x ter na, lux diuina tota clarebit. Cum igitur dicant hxc illi,
qui non fuere Cb rijluni, cer te conflat, folam illam effe,quxfupremo tempore
ccchtus fidjit, ucntatcm,cuiPbi lofopkorum,fxpicntifiimorimq; hominum uoccs
confoturum. Dcfmtiliiudinc,& imagtnt animorum cumDeO.t x Platont, qui toti
Tua Phl lofophia hoc idetn perhibuerit ; Ei qurfd hanc caulam immortalitatis
rorum iFk* ruit. Cap. XII U. . D immortalitatem animorwm comprobandam prima ,
prxcipuacfc ratio, ex **cundorum mortalium confenfu propofitxfuit , quod non
funt ex mortali natu ra,elcmcntorum'q ; progcnictfed cum cr d Deo, cr ad
imaginem Dei acatos cos affaant eundi , doceri poffemus omnes gentes Theologiam
M ofaicam aut fccu/ tas,cr comprobaffc,mdc prxclaras hasdenodrorum cum
Dcofmulitudtnc ani/ morum, fententias hauricntcs,aut ipfam rerum, quam Deus i»
primordio fteiffet, unitatem hominibus apparente, fc dcclaraffc, et ad fui
conftfiignc igparos eos for taffc Phdofophix Mofatcx,uocaffe. Nam omnes
fuperius mirabili confenfu, de di uino genere animorum loquebantur : ahj
eosfcintiUas, qux quaficxDcofulfif/ fcnt,aut abfafiiones quafdam ex eoialij
delibationes, er haujlustalij afflatus : alij genus eius,zr flirpe cos appellantes.
Et ut Ariflotclcs eosuocauit maxime confoti guincos Deo, ut fic loquar, ftue cx
cade agnationc,et gcnle,ex quo c udis hxc nat firma immmorulitatis eoru ratio,
fic Plato Philofophoru eximius, fepe dixit ide, fi ufuscjlkoccu primis de
immortalitate argumento. Mofcs ago(ut Platone cum eo conferam) fcripfit,Dcu ad
imagine,v fimililudittcm fuam, homine ftciffe,ca(h eft ratio immortalitatisiin
Phxdonc aute,hoc cfL in l ibro dc Anima, Plato,xu vAcard Ttofi
ro97&>@tt6n{<Au,@ WstfwiQ wrcu/xut. ( J**’ £ t ytt KX7X tcci/t«
tyorTi,iecvT<»,biaoiOTecTcy tiw '/•v^«^:Non 'ne, Inquit, cenfes,animum effe
fimiUimum ei,quod diurnum eft,cr immortale , cr intelltgibi le,cr uniforme,!?
indijfolubile,cr fcmper eodem modo fimiliterq ; in [e perma/ netfEccc animus
fimibimusei quod eft diuinum, immortale, cateraq; , qua funtde [eriptio
Diuinitutis,quam folct fcmper definire Plato,ut rftw Timeo,cr Politico,
multisq; ahjs bcis,eodem'modo fcmper habentem,umfirmi,indiffolubilem.Quia
[olus, ut inquit tUe,babct immortalitatem ueri. Ad bec voHT6y,intcttigibilc,id
eft, quod fila mente pofitt inteUigi,confiderari,non oculis ut corpora, omniaq;
fenji/ bus corporeis fubtacentia ■ Dicitty in Politico, to narret rectrree,
ttgu wo-xxnott tyuyau,@ Tccvroy uvcu,toss vraJntoy bitorocJrotS nfoerrntu
iioyots: Habere ftmiliter fcmper cr eodem modo,idem$ effe, folis diumifims
congruu. Huic rei,fimillimus ejl,ait, animus, vides quanta cu Ari]lotele,cr
Platone,cr bo rum euMofe concordiai Arijlotcles mens fiue animus ejlDijs
ovyyiyicxros, propinqiufiiMUi.Plato,ct*ctoTaTos,fnulhmusMofes,Ad imaginem,o ■
fimilitu dinem Dei fecit dium. Marcus TuHuts,Eft igitur homini cum Deo
fimuhtudo. idc multo mirabilius in Tufculanis,Ergo animus, qui,ut
cgo,diuinus,ut Euripides au det dicere,Dcus eft.Ex hac ratione Plato uult
animos redire , ubi d corporibus e migrauerint,ad fiam ftirpem,gcnus ad
parentem , ad fontem fuum, eodem loco , %SS to o potoy auri to &tto// cbx
ItyiTCCt t o St/or rt & ccSccyccroy,^ effo Wtuy. Nempe, Ad
diuinitatem,immortalcm,fapientem.Et vsfes idy x)c&by, *&i cpgovstcoy
bicy,Ad bonum, fapientcmfy Deum- Ac fi quis refle iudicet,ca/ dem dc
ummiimmortalitdte cjl fententia Platonis, atq; Ariftotelis. Nam Ariftote Us in
libris de Anima,utidfum eft fuperjus,cr tot alijs locis,animum dicit \a>ft
uop,[cparabilem,fegregatum.lneo libro,cr in libro Degeneratione animaliu uo tat
b%]oy :Ex quo,inquit,relinquitur,folum animum, fiue mentem uenirc exterius CT
hanc folam &tiay uvxi,diuinam effe. immortalem denify cr fempiternd pro rmciat,<3
tOuto iiovoy ccdcJvaToy,xgu cci</Uoy,Et folum immortale effe , c T
fempitcrnum,inquit dc Anima-Omma igitur,ut uides,apcrta,clara,nulla ratio ne
ambigua apud p latone,ut fimlius cr conformius loqui non potuerint, ut alter ex
ore alterius excepiffe uideatur. R urfus c ode libro exprefius appellat animum
s,Dci firme. Eaq; etid Sibyllarumcftnuncupalio.ln Politico quoq; eadem
fenfit,cr pronunciauit,cu ait ueritatem in , tnimo,reru<^ bonarum, ac
malarum in eo notionem e(fe,Sticy iy </l(tsyteusa> ytv<f,Kem diuind in
genere daemonio, hoc ejl,in genere diuino,appcllans genus dium, fine
demoniu,ipfam menti. Quemad modu. in Phadone multis uerbis,cr ut Arifbteles
fepijiime. I biq; parte anime di tina,uidcfjfet ipfam menti uocat ct{y%v\ s , g
eneris fempitemi,dicens, kxtcc to fvyyins,Tecc<fyinsfl\fvyii{cci/Tti:ytitgos.Vtin
hac aeterna anime par/ te fit res ei fimilis,vempe notio , ueritas ■ Ex quo
probatur eandem effe de 'm/ mortalitate mentis Philofipkiam Ariftotdis,atque
Piat otiis. Sicut enim Ariftote/ Pp S lesfem/ «oo . les femper appellat mentem,
feparans eam ardiquis partibus animi, diuinam, hi mortalem, fempitemd,Dijs
frnili mam,ac propinqi,rfimam,f:c P la'o tc « lysrit (it?os 4-t Sempiternam
animi partem , fmnihmam rei diumifiimi, perpetui . Vi idem ipfc Arijloclesjoquens
dc anima corporis, uittfy corporei infirmatrice feparat femper mentcm,qui
fapit, i nteUigit,recorda tur,ei tnbuens omnu,qui te/ flentur eam immortalem,
nunc diurnam d ccns,nunc feparatam,nunc exienus ue/ mentem, nunc ex genere
diurno, fic quoq; Plato, quem prorfus conflat fccutu Ari fiotclcm ,i« Alcibiade
clanfiimcjitctur : ip^/afit' Sy emeiy 7i £*! ■J.v^ws ^4 «iyop « 'z^7t,7r^a o
a<Atvncu. ttj epgot/eip XKk^o/uky.lxf Baw ccptc?'' •n \r.ciK^y etirry.fnsti
7t; «s T-oBAi7iCop,K^7rccp -ro Saop yvtiSifhovTi,^ ep§ ovHtny vtvkj itturnf «y
yvoiy ytaAisa .Pojfmus ne igittir,inquit, dicere quid fit inanima diuturni f an
hoc circa quod cB ipfum noffe, cr [opere 'Ner quaquam, inquit. Ergo diuinitati,
hfc pars animi fimilis e ft, er qui in hanc rcfrici at,totamq j duumutem, Urunt
q-„ c r ftpientum,fic crfcipfm fane maxime no/ fcat-Hicquoq; non AnBotcUs
modojed Mofis Theologia efl. Ad imaginem Dei ficu illum -Non 'ne uides rade
clamantes, affcurrantesq; maximos Philofophos,aH orum Phtlofophorum
antcfignanos,ac principes f Docebat enim eos hiutc nolunt Thcologiam,quam Mofcn
infbruxit prifeosq; doflor ipfe Deus. Nec mirm,inuem ri qui Ariflotchs intimam
hanc PMofophia profunde no percipiant.Nonenfm foti tem Phdofophii huius
agnoucrunt,eoq; nouis dogmatis repertis, dida eius, quo/ rum funt jt re parum
capaces,deprauarunt. Eadem Plato qui fupnrrus,cum Mofe mirabiliter confentiens
retulit in Prothagora de agnatione, generis pro pinquitate inter hominem,ac
Deum,qui pofl Ariflqteles,inde Marcus, atq; alij ufurparunb . Refert eo libro
Plato ea, qui apud Mofcn, er Aegyptios reperta uctujitfiimi Grs corum,paub
fccus, quam in fonte effct,tradidcrunt, de homine fido i Prometheo: uttJiAh
</!t o &vSfto7ros Suzs iiolgxt.7rfdhoy yap c/hee ri <rvyywiay,fytop
novoy diov s \voyua\.& Tt iirgjwd \ bcyzAuccfxlkaiy. Cumautcm homo, diurni
paniculi partic eps effetius effeti primum quidem propter
confanguimtatem,dgnattonemq; Dei,folos Deos ex ani/ mantibus opinabatur.
Aggrcffuscj; aras crigere,er flatuosDeorm-Videskic par tem Det, er propinquitatem,iUud
ipfum,quod Ariflotdes ufurpauit nomen,dtost GvyytvisecroS.Ojiendit Phdo ludius
hanc cjjr Theologiam MofaicamjrSsa* SfWros,K«rcc /\ </ltxlmxy tjiuutrcu
&ux Aoyx,fl yutKUgixs q>v<n/ ft»S vi ncty+isy « X7ro<r7rxeriut, i
«7txvyxcry.x ytyoybftOmnis homo [eam dum mentem afimilatur,domefbcus eB, Verbo
diuino,naturi beati imago, uel atf feifiio,aut radius fidus Et diuus Paulus,
Genus ergo cumfmiis Dei. Qfquo ani/ morum immortalitas comprobatur.H4nc ob
caufam perhibet idem in Gorgia pri/ ficos Poetas, qui diuini effent,^
unanimiter immortalem animam dixiffc : <fcto i ytp ^4v\»p i ixvSfwns uw Ea
fuit prifeorusn fapientU cui quid ; ’ recenti/ . rfoiS**1 ttccntiores poterunt
obijceref similiter in nono de Repub.ut Arifloteteles, folam mentem dusmam
dixit, ftcipfe, to Stioy t(/ xvru x ?X°V> Diuinitate,uel partem diurnam in
unotjuocj; homine imperantem, ibidem, 70 cTccIoy,dusinifitmam uo cauit
rationem, prudentiam, ficut cupiditatemferam agreftam: Illam quia ex genere
Humorum, ex immortali genere, vfque igitur ad rauim uociferatus efl,prxdicauit
animum effe ad imaginem, CT fimilituduiem Dei, tot is q; fuit libris, ubi locus
istra Aandiu ejfet, ajfcruit, hoc in primis utens ad immortalitatem argumento-
Uaq; in decimo de Rcpublic a repetit ea, qua dixerat in Phadonc,cjcterisq;
libris:Oportet, inquit,de anima cemere,eig7^-pi^oo'ocpixyeei/7»s, © ivrcuy uy
idpxusn/ Otxy itptijxi oiuAt'j)y,ws fOyyvls ov<rttTO>Tt St/a),© xSxrxTto,
© xu wrr.Quena Philofophiaeius, e? cogitare qua contingat, er optet conf
fuetudutes, cr colloquia, ut qua conf anguinea fit, diuina, er immortali,
femper exifend rei.En igitur teflatur animum effe propinquum, affinem, cognatum,
con naturalem rei diuina CT immortali. Sumus enim genus eius, tanquam abeo nati
, procread,fati,Eo que e terra creato corpore, feintum dimifit a feipfo. Ex his
'que denuo conflat, CT conflare conftantifi ime, fbrtttcr qucquifque poterit
afferere, e/ mdrm Platonis, atque Ariflotchs effe de animi immortalitate
fententiam, eisdem nominibtu,eodcm fermone ab utroque
defcriptam,dccloratam,defintiam. Quibus rationibus, CT fonte Peripatetica
Phdofophia reperto, quem Aunrocs, alij que Feripatcticorum aut nefcierunt,aut
non animaduertemnt,erroris eos fui coargue r Mis,oflcndcntes dogmata, qua ad
tollendam animorum immortalitatem excogita/ runt, exfumma imperitia, CT
impudentia eos confinxi ffe,ftue unicum in cun/ Ais mteHedum, fmc fingulum
cuiufque , mortalem afferentes . Dicemus 'que eos nefcijlfe, Arijlotelis de
anima parte diuina dofhrina, Platonis fiuffe prioris, qui talia dicens, de
mente,uel animo,& ad immortalitatem eius probandam dixerit , rt mimo
prodigiofam illam eundorum animorum unitatem non foedant. Q ut nec Ariflotclc
oporteat confideraffc,attendiffe , cuius omnis de mentis immortalitate , ac
diuinitatefermo fluxit ex fontibus Platonis . Siquidem in Timao quoq; ad hanc '
demrationem jpedat,qubd dixerit animam cpVTop £k iyy4oy, aJbxipcJ/ *My,txuti
yyces>,o&ty m ?rf vth t5! 'lvyHgy{.vi(rig\<$v: Plantam non terre
fbrc,fed cceledcm,qu6d inde primis animi exordiii fiicrit • Videlicet quod M
arcus Tullius: Animoru,inquit,\n terris nulla origo inuemri potefl-Et quod
Ariflotclcs: Corpus, air,CT anima fenfttiua d ffmma uerttris nafcitnr,jnimus
aute foliis cfl diui nus,et filus fcparabilis,folusq; igreditur exterius- quid
exterius fit,declarat Plato: fed et Mofcs prior, a deo demifftts,in
corpus-.inde natus, inde fatus, ct plJtatiisquis no mtcUigit,candc trium
fummoris hominis effe Philofophia,fluente primu .) Pia/ tone ad Ariflotdc,ab
his ad Tulli ii f Addit Plato,qucd Ariftotcles item,ct Tullfe/
cudfunt,eaquxfapiunt,neccffan6 immortalia effe, etd’uina,q>foniy yi/j ccScd
ftfrsx © diixtxviBtf aAfSustg tcpit/rjnxs, nxerx uvoclyx.* rrvHxc enim ra *** •
- tio femper J 6ot do femper cjl apud Arijhtelem. Sum immortales animi,non ad
unum uniuerfale M intcllcflu redeuntes. Nam fummi uiri nunquam unum illum
mtetteflum agnoue/ runt. Rccentiorum Phtlofophorum inuentm : quos operxpretium
effet errorem fuum agnofccrcft pertinaces fmt, ueluti furentes, malcq;
faniexomi Phtlofopho rum Rcpublicacxturbandi. Neq; enim ucl ratio, uel
ptxceptoris autoruaseosad fac flagitia concipienda deduxit, fcd inepta
perfuafto. Arijlotclem hominem mor/ talem, et q ui,ut exteris homines filii
pofjct,defendendum effe, nefibi contradixijfe uideatur-Confraria uero
[unt,dogma de xtemitate mundi,o- animoru xtcrmtate- Malucruntq;
cadcrc,ob[curariq j ueritatem,qudm hominem mentin,ac f»Hi potuif fe-Quod cum
fit dxmentix,eam fuis profhff oribus rdinqucmus,bonos et fanosai fac
conftderartda inuimtes. Addit enim
fimiis ubiq ; fui Plato in quinto de Legib. Omnium, qux nojhra fmt,po{\
Dewm,fiuc,utmos loquendi temporis citnfuit,pofl Deos, diuinifiimam effe,
fimillimamq; ipfis Dijs animam nojhram : ncantay ydtg erky ctCni KTHfiOCTfoy
nvrct b(QT<cioy,oiK<i<ncerroy oy. vides eum appellantem animam
fmdiarifamam, propinquifimam ipft Deo, quod Ari/ fl otelesin
Moribus,o-vyyieisaroy. Sic quoque in fexto dicit hominem educatum fapicnterq;
innutritum, effe animal mitifimum,ac &/<nKTOy,diuinifiimum.Haud fecus
etiam de diuinitaie animoru, et cum Deo propinquitate,perkibuit in decimo,
loquenscumeo, qui Deos effeputaret: ori nyii Ihevs <rvyyiv{*Tt$ trots
ot&itec 7Tfo{ to fvyupvroy xy^ritaay vonifay: Qttod quidem Deos xr/
bitraris,fbrtaf[e qux Jam agnado,afjinit4sq ; diurna te ductt ad ftmile
colendum, er credendum.ldem fermojdem nomen atq; apud Ariflotelemindccimo de
Moribus ut conflet eum hinc didiciffe. Denique Plato, autore Plutarcho de
Placitis Pbdojo phorum, uocalifftme pronunciauit animam, er diuinitus natam, CT
immortalem . Plato inquit,ro laiy A oymoy av&*ffoy,<£
yetfT^^vXWoOV&ibp, «Mi* Xyoy «i/i» St» vntxfxflv Partem rationalem effe
immortalem. Etenim ani/ mam non. D«tm effe,fed opusxtemi Dei- Quanta cum
Mofaica Theologia, fvmhtudo f/ Dc Phocyl idc Dcfulhftino Pocta.c.ui dixit
animam immortalem, digreiTam4f - i corpore fleti Deum'. Et quo'd Gmilia
confcfla cft antiquifiima Theologia Mago- gorua. Cajn’ XV.. pH ocylides e
prifas illis ucnerandis Grxcix,qui ante Phdofophos floruerun t,ua *tibus,
mirabiliter omnem Mofaicam C hrifhanamq; Phdofophiam de animi crea tionc er
immortalitate ,cr quod ei ftt imago diuina, confirmat, in fuis de uita de/
gendaprxceptis:Corpiis,mquit,fimptum e terra. wy/l aScJvciTct,x&i
xy«fcs,fii t/litCTrecrrdf,' Sed uiuunt animi, femper fine morte, feneflaq;. .
Gjyid boc facro fanda prifea, cui merito pofleriorcs affurgant,Theologia
uenera/ • WiusiAutor autem Smdas e carminibus Sibyllinis, hanc. Theologiam
Pkocyltdem: faufffc. Addit idem;: *oi ‘
A&^rc:cC#ixo(j9fliop)C7TioZ)Jl£fkol7\At$oi/7cUt Defundis fupcrcfl uita,cr
Di/ deinde creantur- Africis reliquus defun florum, quorum tamctfi intereant
corpora, uiuat tamen ani mus,ct adeo uiuat,ut Deus exiflat. Erunt enim,ut ait
Chnflus,omncs aquales An/ gelis Dei.Et, Dedit eis pote flatem filios Cei fieri.
Addit quoq? P hocylides, Wycu yctf y-iyvs<riy axHgioi y/ cpfh[jfy'oi<rs.
Incorrupta manet anima nam luce carentim. Quidquodud refurreflura corpora
prxdixit a StbyUis edoflus, ucl ab his tene/ bris prxdicauit animos abituros ad
lucem, hoc carmine t K au. Txyx Ji inycuys tA ti tASap* Atqs breui e terra
fueramus fcandcrc ad auras, Effc autem animum ad imaginem,Z7 fmilitudinem D
ei,iuxta Theologiam M ofa icam,fic idem afferit , pydl/^a yctftffl j£«<n{
Stlitiart H&a ixitp Spiritus e]lufuraDei,mortal(busat<p imago. Hac autem
Pb ocylidis ty Grxcorum de immortalitate animorum fcntententia,fu it etiam
Chaldxorifquos Grxci fequebantur. Nam Magi, quorii dogmata,paucis qutbusdd
uerftculis comprenfa circunferuntur,qux Platonem, Platomcosq; legif/
fcdcfmpfiffety ex his multa, Philofophi Grxcoru tefiantur, quorum te Aimonijs
utuntur Proclus V Simplicius,ad aha hxc habent de immortalitate: furtur o\j n
ct fi</l{(roy Toy«yepiq>oCM^^vyHS)(ifoy:Qu£re P aradifum,clarifiima ani/
morum regfonc.Ecce uocat,dicitq ; animos effe calejles,quorum regio fit fagrait
tifiima,diuorum patria-Hoc declarans Pletho Gemijlo P latonicus,animam dicit iu
xta Platonem, et Pythagoran indiuiduxfubjlantix,a materia prorfus fegregatam,
quemadmodum mentes fu pcrccelejles.oi J © ovyyiyn ■araj ccn i/ t/lto<ri Taiy
ctvTebv,&y mg @ \xiivxt iQcc7rloy.i¥H xCth.^I 7<»y erra p tfl»
yya<nw,(& © «£»<? -f kvoninv 0ts,© </Ua7vro,ocvd>/
A^goy.Qwbusfmules operationes efficit attingens ad eadem atq ; ipfc,ncmpe re
rum notiones, cr contemplationes,ufq ; ad ipfum fupremum Drwm.Eocj; i iteorru
ptibdis. Audis rationem Chaldxorit, eandem cr Platonis,atq j Arijlotelis,qui
cum operationes mentis confideraffent calefies effe,ac diuinas, cen fuerunt,
qux tales efficcret,immortalem,ac diurnam, corpore quidem urfhtam,latentemq ;
fub corti/ cemortali-Rurfus eadem Magicxuetufhfimx f ‘en tentix, quas
Pythagoras ct Pix
todefbraruntrfv\HHyifoaa>ij6i'cyccyf<{'isrcise{ptxv'r^,ov(Aii/ Syterifi
\ysax , «A» 9toSt{/ yiy&vsxt , ccgyovixy xvyu yctf>, v<p' intAt
<rwyx fycTUoy Anima hominu Deum fire afbringit ad fe,nihu mortale habens.
Tota di uinitns ebria fhfla cft.Harmonia enim gloriatur, fub qua c fl corpus
mortale • Hxc declarans Pletho, An 'mx,\nquit,humana,Dcwm ad fe
quafiaduincict,ftuc fortiter xfiimulabit,nihtl habens per [e mortale . Tota
dmiitus inebriata efl tfuc repleix «o4 ' ejl,Tiy 8ucoy Kct?iwy,diu\nori
pulchrori,uel diuinori bonorum. N am tamctfi huic mortali corpori ejl
dcu'mda,at et fi e hormoni i nempe unitionem nobilitat ,uel non deturpat,fub
qua mortale exiflit corpus. Sed v fentit aliquid i n fcipfa uekti/ (fa cxij}cns,quxjalcm
toti adminifkationc adminiflrctiusi xuy Svmuy soli &
dKVKJTO(s,yTwwQfi7ra>tvVialiroytofa-(B(&7o7r£yistAtctv rivtcKgMM ay
o-vyx.foTuaft:Quo circa unitis in homine mortalibus,ci immortalibus,fidi ejl
toti una uclut harmonia. Sic Pletho.Clarus igitur fenfus oraculi.Eadc Magica
lofia fic iteru clamdt:oTi '/■t/V* ravg <Pvv<xy.( areerfos ohret
epcefrcy.ccBaroi rosit ntmfl fatis Jlunrofis isi,^ 'ia-yi K<roy.v Trofait
7rAHfiyutl(t kcA 7ruy:ER anima ignis clarus ex uirtu te paterna incorrupta
mancnsy vuita eftre gma [uxcjyAtq; finu retinet miidi loca plurima fola-Hac
declarans fupradidus in terpres, Virtute, inquit,v potentiam,®- uirtutc eius
'Meiigibilem, cr mente pa/ ternam, eundi- fecundum Deum oracula hac uocant
ubiq;.Primu omnium alioru, ex patre, v fuperno Deo profiflu. Dicitur igitur
quod ab hac paterna poteflate fida ejl immediate anima,cxiflens ignis lucidus,
fure diuina quxda fubjlantia,ma / netq; immirulis,<liu SJothtx <P\
ovo-ltt dioTrorisis^Pr opter diui/ tiitatcfubjlmtix,cr donuna ejl uita
uidelicct fua,utpote no habens uita abijeienda. Njw qua habemus, qua pojfunt
abijci,ac dcmitti,horu domini effe no poffumus. Et continet anima
uiddicct,Kcerx r} txvpl euAmffct: Secundi fud xtemitate, multas plenitudines
mundi fmuu,fme uarioru locorum fuori in mundo, qua ad ra tionc coru,qua
hicuixit,ubiq; affequitur. Sic illi firctes anima effe lucc xtcrna,pu/ ri fima,
quod tcjlatur ctii Plutar.phdofophos fenfijfe,<pSs t« ov<rlet
voy.l(v<riy. Putat anima nonulli philofophi luce effe natura. In eo que
inferibit ,an rede didu fitfViuedo latita,tialijs coicduris,tu quia tenebras
execratur,iucidiff.fentit luce. Rurfus Chaldxusalio prodidit oraculo^nlu
vctsrssvpivby viyfcpyoy hsr'iv<r* fittS,fivsoy @ <r&nct <r
ceaxris: Extcdes ignea mente, ad pietatis opus,feruabis et fragile corpus.
\gnca,luminofa,ut uidcs,uocat mete, corpus autefiuxu. quiciq ; uixerit
pie,rcfurgct ci corpore ob pietate, qua coluifct,cfficics,ut etiam corpus ,
quod natura fragile,fluxi(p efl,mancat incolume. E fl autc uaticiniu de
refurredio nc corpori. Ignis metulis, cfl mes,no corporeus. ideofiUcbdtur, quos
memorat Piw tarchus cotra Epicurcu, quosda cxiflimaffe animas nue incalo,nucin
terra mu l/ tis annor u curriculis uagatas,dcmu refolui in mudo cu Sole et
Luna, «swyp voi foy Kvxcp7a<rces,\n igni mentale accefas.Sed no potefl
metalis ignis,in igne cor porci rcfohii Tuignis mentalis ejl
indiffolubilis.Gcncratio igitur, fiuc creatio ani mx a Deo,dicitur quaft
radiatio, fcintillatio, ut ci cx igne excutitur nitor,autfcin/ tilia.
Simplicius primo Pkypcoru idc phibet: 2? yxgH^vyri imc&intJAKitwt
MytTcatDtdtur enim anima i Deo radiare. Vera igitur funt, qua lotis his co
mentationibadnuimur probare,mcliorc, fynccrioremqi cjfc quo magis uetuflafit
Philofophia-Multa fut aute prifeoru monumeta,quoru ucftigu quxda ab his,qui bus
terni V ^ <foj tus temporii uicinitas
ea uidcrc dedit,qus longinquitas nobis non permififfet,ex/'1 bibentur
nobis-Ecce Clemens Alexandreus in Stromatis tcjhtur fhmliafcnfiffe ue
tuftifiimum Poetam Epicharmum de immortalitate mimorum, atq; Phocylidem,'
prolatis his ex eo: yinfinq km mcpvKus » 7mSoi: ff/ip xax-op KgTadtc- VceV^ewi)
70 7iv&jy.<t ugn tspxt/bp^vyxliPt ariB£p xzzts^k* rui u$i ycu.cz
7TiTUimu epovioioi, \zsb IccyAcus ccQvK"mi$ Kft» k<$>. 81 unBfy</l'
i7iisgcJviomv<7i K0?.7rvt$ liXKKguy , ntyctyccdiPzffn/ yl/yaroit. Si
pietatem animo coluijV,defunfiits mali nihil patieris. Surf m in cce/ lo
permanet friritus. A t impiorum animsfub coelo uags, doloribus fauis, crucia/ tibusq; sternis
exagitantur. Animi piorum codeftcs,fmu beatorum recepti , iubi/ lant hymnis. H
sc ut reperi prcduxi,mcliora fvrtafje in fuo fonte. Epjactum in Ptiitofophu
cunflii aJtnirabilcm, etearam animum a Deo a <Ul* miliiuJincm Eum fuifli
coiifdTum: & qudd membra corporis idem difpofucril, animo libcruicm
dederit. Cap. XVI. oE d dimiffo Platone prifeisq ; uatibus,cxtcros Phdofophos
audiamus, omni pro/ &pc ralione,defmuliuidine, e/ propinquitate animorum
cum Deo , corumfyab ipfo creatione iuxta Theologiam Mofaicam nobifeum
congruentes , ut appareat unamfuiffefemper religionem, ac pietatem, quam fi
mali homines, cr ignari ueritaLis,pojl multa ab eius ortu fecula corruperunt,
ea cum non culpa fuerit cius hominum bonorum diligentia repurgata, pridino
decori fuo reddatur, principe , ac : duce ueritatis Deo eundos inflruentc,
crjUuminantc. Arrianus igitur propo/ nens fententias E pided, quem fus
tempcflatis homines plurimum admirati funt,. multa ad hanc rationem perlinentia
loquituriemi ‘fejsP Jlcy^ccn <rvy.7ro&lis enu. xsct bcfixp
J\wx70,o7iycycvx^AM vero tj? 7r«v7ts m&HyvpX' r&S iCjbfkoS 7TK7H§ #H,
TUyrt eCvSgCOTPtop, JCf 7zSp dilSp, HfXCU 071 iykuts, v<A 7VCTseivbp
Y/\h/iaH$H<n.Tou, tcwr: Si quis ad hoc dogma, O" opinione digne affici
poffet,quod fidi fimus omnes d Deo , e T Deus pater cfl hominu , atq; D eoru,
nihil arbitror de fe ipfo infime ac dcgcner,hitmilcq; fentiet, et cogitabit.
Eccefiue Arrianus, fiueEpi{letus,cuiiif fententias compilauit Anio/ Hus, neuter
Chnfhanus,fird P hilofophus duntaxat, agnouerunt, prsdicarunt om/ nes homines
fidos a Dco,cumq; efjie patrem hominum atq ; Dcorum,nempe An/ gdorum.
Qucmxdmodu unus , ac legitimus filius eius docuit in inundo homines
precariyPatcr noder. Et, Efhtc fmnlcs patri ucflro, qui Solem fuit oriri fic it
fuper bonos,cr malos.Hocutiq; continetur rerum primsua, hominiicum primis, atq;
Angeloru creado,cr congruit cum Theologis neris EpidcUts, hortantibus ut ho/ mo
fus dignitate nofcat naturs,et ut attendxnms ad petra unde cxcifi fumus. Hinc
fore ut nihil de nobis uile,atq ; humile fentiamus, peruidentes nos effccx
genere di tuno,hxberc patre optiniu,clcmnuipimu.Riirftis omne corporis, atq;
anmu crea/ ttoiic,in ftmmit Dcii perinde atq; Archytas, et Trifmcgijliis
referente c emere po tes 6o« AVGVST. EVGVB. LIB- IX. tes Epiflctunt,cr
Arrianum.Vt enim Archyta fuperius interiores corporis,xtqt animi partes , orgina'\;
ai rerum notiones capienJLiS nece[faria diligenter exp Ii/ eans,a Deo
fbrmxta,pofita $ memorabat:!? ut Trifmegiflus, omnes ai amufim humant corporis
artus executus,ex his gloriam Dei , antiquum q; hominis opifi/ dum iuiims
manibus elaboratum predicabat, excitans tardos cr flultos ad con/ ftdcrationem
artificis, explicantes^; uterty quam compendio fe tAofes prodidiffet The
ologiam,ad eandem rationem Arrianus uel Epifletus pcrfcquuntur,que tau
artificio fe in mundo,? in hum ino corpore fibrcfiflx, mjifcnfu cr ratione eat
reamuSydare de ipfo pofiint artifice tcflari. Nam, i nquit, Deus colores fecit,
ficui/ talem autem, quibus colores uiderentur,non ftcittQue igitur fuijfct
utilitas i certe nulla. At rurfum,fi ficultate uiuendi quidem feciffet , res
autem que caderent fub oculos non feciffet, que demum utilitasfcerte nulla.
Quod fi utraq; hec feciffetju men non feciffet, nec fic quidem utilitas. Quis
igitur aptauit illud ad ijlud ,er ijlud ai illud f Quis aptauit gilbum ad
uaginam,tuginam ad gUdiumfAn nullus f At/ qui ex ipfts operibus foliti fumus
declarare , omnino alicuius artificis ea confilio * non temere ftila cjf r: ccp
| y tst uy pty 2 ictsoy tyupxivj T\](*fTHy , rx </lt bg«CTaL,ngti
bgicrjSfXffx epiy »«c 'tiafxivj.ro <Pi xffiy G? , G? H7rfO/
&vyiix7TfoST^ xi/vnjixy tKXTtfV ovk 'tyifxivj. xgu </lvvxptit k ypst/ KM
TOlff tcopiots 70 is KXTlXKiVXO-jaivOli OvJ^t 7XV7K 'tfj. fXlvJ roy TIJ(/ virny
: N unquid igitur hunc artificem,fmgulu quodq; opus oRendit,uifibilia ue/ ro.er
uiftones,ipfa lux non oRendit f Mafculus item er fcemina , cr utriufj; ad
coitum impetus non oRcnditfTum jicultas,que membris bis elaboratis utitur, ne
hec quidem artificem oRenduntfEn Epiftctus, cuius fui temporis bonunibus,uit4,
mores,ioHrinaq;fuitadmirationi,quem Pbtlofophi fuffexcrunt, uel ille creatio/
nis hoRis Simplicius , maledicusq; Lucianus , qui fertur lucernam eius
teRaccam, multis millibus numorum cmiffe, clamat, bonus,? fanftus, humani
corporis har moniam aliquem declarare opificem,ferre tcRimonium opificia de fuis
opificibus . Cum fla‘uas,cum pidas imagines intuemur,fubito mens accurrit ad
artifccxum domos,pxlxtix fufficimus,exteplo de opifice cogitamus. Sic qui non
fit jhl tus om/ nino,cum tantum inhumano corpore artificium, cum oculos,? ad
eos collufbrxn dos lucem extcriorem,ipfosq; illuminatos colores perffexcrit,
non ne exclamabit fuper artificef Cum ucro quam propagandorum hominum cr
generis per fccuU fuccedemis artem rcpercrit,cum membra in utroq; apta , eaq;
generandi cupidi/ tate inflammata cogitxucrit, quid aliud dicct,quam
fapientifiimum quendam talia molitumfAgnofccq; hocloco,explicatam Theologiam
Mofaicam,Mxf ulttm, cr fccminam creauiteos,cr benedixit eis,dicens,Crcfcite,cr
multiplicamini. Que enim fuit alia benedi£lio,mfi membra, uafaq ; genualia
prolificis feminibus reple/ tXyCrad generandum rapida cupidine acccnfa: Suffice
nunc cr contcmplxre,re uocaijf ai animum fimika quoq;conjiffum duobus locis
Anflotclem , qui preci/ tfo7 Puf retulit
ab ipfa Diutnitate,fiflum utrunq; fexum ad commiJUonem,cr propa /
gationem,ov7to vtto ToO BuvJlkkI tfts « epvo-isloOr* av /fcM<$a
TMsyt/yxiKcswfoS rriw k oi vtoyjxy. e* hic quicun# iudcx xquus ejfe uelit,clare
ad exordium m Theologia Mofaiea, totam# illam operationem , tjuamfimili modo
uctufhfiimus Io£> admiratus decantauit,ffieflant: Manus tua fi cerunt mc,cr
pLtfmauerunt me totum in circuitu. Sicut
lac mulfifli me, genitura demiffa(fcilicet ex genitore)ojhbus cr neruis
compegifti me. Qux potejl igitur ejfe maior Philosophorum Theologia utra
concordiatFatetur Ariflotcles crea/ tionem corporis humam,fitctur cr iUe,cui
tantum Philofophi tribuerunt , ut affe/ rerent,quem di fla eius non
comrnouerent,duntaxdt fupcreffe,ut poenas fubterra / neas expeflet.Rurfus Epi
fletus c r Arrianus,non modo corporis humari quonda Deum I itentur
autorem,uerum etiam ipfius animi crcatorem,qu em iuris fui libe/ rum,folutum
fvcijfe ingenue comprobaf.Dcus, inquit, non folum dedit nobis ficui/
tateskas,qmbus gencrofe cunfla aduerfa pcrftrarmstifax o »y kyc&ov Bx/
Tccis <tAjl#fe|'«< J flS «KOlAvJcy TOVTO t<AC0Kt Mai/<iyKCCSOlJ
tcur xpccss o<Aisoy oAoy ctt/7 oief ityiiy 'tTroiyri^aviPt
KvrtofivxTxrposJov Ja t <ryyy xujoMnruy, wsi h tyt, vro</li<rxi:Sed
quod erat regis boni , er uere patris, dedit hoc Uberum,expcditum,non
coaflit,ipfum# omne inferuit, cr pofu/ it in nobis,necuU tm uim effc reliqua
uoluit,qua poffet ei impedimento ejfe. Hic et animi creatio efl, et ea natur
a,in qua lucet diuina pote jiatis imago. Apparet enim inanimi liber tate,qua
cupiditatibus, fi uolumus, imperamus, motus# irrationales eoufq; fuperamus,cr
[opimus, ut duo in uno homine ineffe cernantur, alter reflor, moderator, alter
cbpreffus,cr fremat quantum licet, parere coaflus. i n hoc inqua efl, quod
omnes pradieant,fimditudo cum Deo, [aera potejlas,imperium frenan iorum
bcjtiarum,quat gerimus nobifeum furoris, cr cupiditatis. Hoc tribuit Epi fletus
animo, et datum <i fupremo Dco,ingenue fatetur. Epi fletum autem adeo fu
frexerc Philofophi,ut difla eius ferrent in coclum,cximtjs laudibus
celebrarent,eo colli gentes, cr interpretationibus lUujbrantes.Qtlo Procli,
Porphyrij , Simplici f, multorum# aliorum improbitas aut imperitia coarguuntur,
qui religione infeflo bantur, eorum magiflrd ueram,qux reperta
apudfuos,fuffiiciebant,uenerabantwr . Ali* fuptr eodem, Bpi Atti fcnlcmix ,
quod animas abfciflits , flue ndiauiia Deo di quid abfciftio aut radiatio
animorum. Caput XVII. pPidetw fwe Arriamsno contenti femel fuperiora de
fmlitudine,er dffinit* ■ if Dei cr hominis prxdicaffe, quoniam hoc erat totius
doflrinx fundamentum fine quo, nulla de reflajxma# uita dari prxeepta poterant,
nulla ucra religio con flitui, inculcat cademjninc extern uirtutes
aUoOcns,totamc jj beatam, quietam# ui tam inxdi\icans,v7tcvTX tsijyaAnSS ra wtf
i rus ovrytviix s 7 ovlhov(& ecy&parusuy Atyo/iiyxt/wd Taiy
Qitoo-oq&y (Alce icci/Jcy ko rptrilAx ri yatqoy t oO BfoC:Siiinquit,hxcfimt
itera, qux de affinitate Dei, m • QJ e r hominum 6 et AVGVST. HVGVB. LTB. tJC.
et hotninu dicuntur i, Philofobk,atrfe magis A thcnienfem,dut Corittihiu quis
U9 cet,no potius mundani*, non potius filtu DctfSKtijcrt idonei </lt, rip
£kcp net ut »ii @ nentpa & iytfioya, ix W* «/*as iftUfitcrtleet Xtmtry
& :Habcre,inquit,Deum creatore,tc patrem, ducemc^ no nosid ab omni met
rore,tknore<fc liberabit. Non folum ergo Eptflcttis,er Artimus, ejjir homni
cum Deo fmlttudir.em.ud agna' tonem confitetur, fcd eam quoque jfjcrunt altorum
Phlofophorum e jfefententiam. Vidimus fupertui hos Pbibfophof,prxdpue Pia/
tonem, Anflotclcmjedante hos,Pythagoram,qui Dei genus bennes dixit. Ara/
tum,aliosqi multos. Hos innuit, & fcqumtr Epiflctus, nulla ratione cum
facris lite ris difercpans-Ego dixi,ir,quu Pfalmus,Ci) cfiis,cr)Uij excdft
omnes.Et, Vi den/ tcsfilij Det, filias hominum C?,Dcdit cis potcjlatem pliosDci
f.cri. Non 'ne una ea demij} efl,fuit frmper k con fututione mundt
religio,tempeflate dtluuij contaminata pofl hominum errore demo
pollutd,rcftdens tamen i» anunis fapientum i quo/ niam igitur efl nobis eum Deo
fmlttudo,propinquitas,ex eo delibatis, & hauflis, quid ejfcur er non maxime
latemur, triumphemusq;, mlxl humile de nobis ipfb fentientes, nihil
uile,nofiroq; fonte,ct parente indignum agentes in uita,nojhra na tura
dignitatem agnofeentes i Cur non concurrimus omnes, qui fententijs confli/
ramus, nos affines effe Dcojtd religionem etus i imo cur Phdofophi,fapientes
que non concurrebant ad eam t Sed certe fapientes, cr qui tyrann(s,impifsq ;
impera/ toribus non adularentur, eorumefi muneribus non inhiarent, ueritatem
frdgtltbut bonisprafirentes, concurrerunt. Quodft alij ueritatem dfuis
pradteatam adtnira bantur,a nofhris autem fmluer pradteatam irridebant, aut
fluUi,aut maltuoli,imd diq; fuerunt , aut ignari religionis huius ac maieflatis
eius uclut Andabata pugna/ bant caci.Omnis hac Tbeologia Epifleti, Arrunte^
noftra rfl,aut e nofbris bbrir, ceu qua probarent, defumpta, aut certe
fuccedens illa per omnes atates ad Phtlofo ph os ufq; doflma,nata ex eisdem
fontibus, atq; noRra,fi ad primos genitores,un / de fluxit Mofaica,reducatur,quaq
j fiiit penes Abraham, \faac, lacob caterost j; no nominatos fapien tt farnos
mos-Ex uno enim parente Deo nati funt omnes : Et, ut D.Paulusapud
Athenicn{cs,Yecitfy cx unofayunc omnem humana gentcm,qtue habitaret fuper
uniucrfam terram. Rurfus Epi fletus eandem fmlitudtne, focieta/ temcfc
bonunis,ac Dei,declarans,huicq; omne re fle uita rationem deducens ac fU
bliteus: @ <rvyyirus TtnSTv&ii xecxii&w tAv\v&«ti^y,ecepts u/
$xcct c{kf/ tAvQxyiy ; Non pudet, inquit, tiitam cum dedecore tranfigere,impotcntcrqi
in aduerfv cedereiEt affinitas nobis cu Deo ejl-lUmcue/ nimuf. Mitte nos
regredi,unde uenimus. Hoc Epiflctt dtflo, facile potefl tnteUigi, quid
Ariflotcles [ettjcrit,cum ait mente [olam dtutnaeffe, faiamc^ ueture exterius*
Venit fcilicet, mifla,infufa, afflata dimittis . illinc ait Epifletus uenimus ,
eo redire nos oportet,ad prtRtnu domtcilium.QuareqHicunqi teflimoniu illud
Artflotelisde pranant,ei[enfm ttefeio quem ahicoaptaqteitcofaettosparmiurttatis
(ffcgtta w,prifcam . tfoj £** TOS,prifcam Phibfophiam nefcientes, que fi
obfcmra,claufaq^ interdum apud Ari flotelem effdidts certe altorum
Philofophorum,qui clarius differucrunt, enuclea tar.Sedrcccntiorum Phdofophorum
ea fere calamitas, ut radior multor, quos uari dde parte ueritas effundit,non
cemant,proptcrea quod uni fefe Artftoteli non de/ iiderut modo, fed adeo
deuoucrut,ut fi fuerit opus pro dogmatis eius tuenda, infer tum flammamq;
ruant: in cuius Philofophia , ftc quasdam opiniones prauas conce ferunt, ut
ipfum jifurgcret,ea deftomachaturm putem.Pcrgit edam Epidctus,ut qui nunquam
Chnjhanus fuit, fiujfe ob dodrina bonitate uideatur:Omnia,inquit, connexa,atq;
apta mterfefunt,auditoq ; quafi imperio Dei, cunila parent, eunda cientur: cd
4-v\ctt o-lp st oof artp w</lwi/xivcu,(d <rvvx$ iis «vt i no fia
a<rxt,& X7ro<nrctio-punx,i 7rccuros</lt xi/ii kivhhxSos, «Ti
oiKUts G2 <rt/ix.cf)v as b 9tcs ctlobcdireci: At animorum, inquit, qui eo
ufque funt connexi, er copulati Deo, ceu fwt particula eius, er
abfcifitoncs,non 'ne mo tum ceu proprium, er coniundum fentiet Deus t Aduertere
commodum ejl hoc loco, hanc copulationem non effefubflantialem, quodipfe quoq;
dixit Epidetut, Sunt enim aninu,ut Philo quoq; dtfcrtifitmus aiebat , ufut
eodem nomine atq, ■ Epi/ dettis,acn 6T7TK0-(jicc7x,dbfcijiioncs quadam, C 7
auulftoncs ex Deo. Dico autem abfcifiiones,non fubflantiales,fed quales mnuit
Mofes,ajfLxtus,afpirattoites,emif/ fiones d fa ipfo occulta. Q uod alio
clariore nomine Phdo dccitrat,ocrxvy<x<rpM ttc,fcindHa,radij^x tUalucediuina
mijfi,CT abfafi,feparadq;.Beneq;,ut fuperi/ ■ m uifum,nouit etiam Trifmcgflus
animos non efje de fubflantia Dei ad Afcleptu: avvsisp
VKiUpo&onfttHiatrosvh Bo-iCThfoS Sso7tt§ httKu/ icws, KC&eertp t o t i
hAss cf>ocS:Mcns,inquit,no ejl abfeiffa ex fubflantia Dei fed quafi
explicata, ucluti Solis lux. Declarat igitur Mercurius quod ed in Mofe- Ea enim
explicatio uocatur d M ofc,aft>iratio. Hoc innuit Phtlofophusjunt abfeifii,
non d fubflantia, fed quod fecundum defignat,ceu radij nufit,ceu fcintiHa,
uelut fpi rationes, id Epidctum fmjifje par ejl. Et dtuus Paulus , nos genus
eius diciu Quod 'a&is cfl homo.in mun Juqr introduflu* a Deo, ut
contemplaretur, quod membra * «orporitad opcriuoutt difpofifa di quod is cfl cQ
oramu confenfut, Cap, X VIII. E mfy omni Philofophia fua , qua Platonicis,
Peripateticisq; admirationi fuit, Epidctus clamat, iterum,iteruq; monet,
honunem iuxtaMofen aDconcatu, nunc animum contemplans,nunc corporis
opificium:ex hisq j in laudem creatoris V opificisjiomines excitans- Ac primum,
ut Mofes retulit, Deum hominem po fu iffe in Paradifo ,ut habitaret, er
cujlodirct ipfum , nouifimumq ; rerum acaui-um f/ominem ftc iffc,& ceu
domtnum,in palatium exadificatum induxiffcjrudtaq ; ta citus Mofes, prudentibus
conftderanda reliquit. Haud aliter Epidctus, er Arria/ nus declarant er hominem
in hunc mundum a Deo indudum, er quam ob cau/ ftm fit indudn: rop <Al
ccv3fXU7rc,u do-Hyxyiptcevrr n ty t*V y/Tt ^ «7^ : Hominem autem contem/ m QjJ
* pktorcnt piatorem fui v fuorum operum introduxitinec contemplatorem modo,fed
ctLm eorum interpretem. A gnofeis hic er humanam creationem, er fuprcmu
opificii admtrabda j; confihu,ut ex adificato,ac conflituto mundo, fuis in
fedibus,ommbut ri'e,redcq; flabilitis, induceretur notu fimus frcdator,ac
contemplator,qui mirat bilem hanc,pulcherrimam uaflamq; admiratus
domum,ftngularem agno[ceret,et frtcrctur,collaudarctq; arahitcdi ftpicntu-Sic
nofbra quoqi Theologia monftrat, per ea qua foda funt,confrici inteUigibdia-Et Arifloteles
de mundo. No alijs ocii it s, quibus inuiftbilcm Duiinitate uidcamus,opus
effe,fed his duntaxat, quibus ce» lum,ac terrat,maria,totoq; in mundo
uilam,motusc j; perfriciamus.Hinc uera det promenda, dedttccndaq;, rufi quis fe
fronte luce multare,ultroq;in[anire uelit art gumenta fuper artijice.Paritcr
omnes conueniunt,profani,facri, maior, minorfy Philofophu,cx omni opere mundano
querendum, djfcrendumq-, opificem. Ofle* fum enim fuperius, Platonem,
AriHotclem, Marcum T uU. m eandem f bitendam panbus fufrragijs concefiffe . Qukunfy igitur hominem
contemplatorem fui in/ troduxit, is certe creator eius ut fe contemplaretur
fuit. Eodem confen fu Marcttt TuU.ante Epidctu- Hominemq;ip fum quaji
contemplatorem coeli, ac Deorum, ipforumq; cultorem ficit-Sed Epidctus pergit
etiam perfwgula,quod decontem pia tionc,pra dicationcq; diurnorum operum in
uniucrfum dixerat,in partes cxpli cans. Eius non ab homine proftfrones,fcd
quaft a Prophcta^mt A pojlolo prola/ ta,uerboq; Arrianus affirbSt
mete,inquit,hdberemus,an quicjud cfjct,quod nos facere deceret,nifi laudare
Deum,gratiasq; eundas re ferreiw WV © anemfov itci^xgU Kf>irrxs,K)
i&M7tet &<fl{y r>y vyvoy ,v>y at -ny §wy,yhyet& o Siot, hi
Hftiy 7iKft%y/ cpyceree 7 vcu7vt,<ft' uy tOv yhu Ifyceoiyidte, ptyat
c&tbS)b7iyapxf</li</luK<p}foiKfC7K7n<rsy}b7ii&iAucy, oTtcwa
fiefi KiMboruitfcb Hse$<fij<Aoy7tes cweemvtiy. Tcuhrvrtetf tKCts» WkQh*
(aay te/la,i(suroy ytyisvy SaoTCmy vyyoy tepvyvay.Nonnc, ait, deceret c r
fbdientes, er arantes, er comedentes canere laudem in Deui Magtiat Deus quoniam
nobis hac inftrwmenta dedit, quibus terra colimus,Magnus Deui, quoniam manus
dcdit,quoniam haufhm,quoniam uentrcm,quoniam crcfcere tat cite,cr
latenter,quoma dormientes refrirare. Hac ad unamquanq; rem concini re
oporteret, ac maximum Jiuimfimumc^ hymnu canere. Hac ille dkit.quem , ut fape
docuiCcogor enim idcntidcreferre,atq; id Philofophis rcccntioribus demon/
jkare,ut hinc jeipfos agnofcant,eu fe adfcelerata,uel de immortalitate dmmi,uet
aeternitate mundi dogmata rcfvrunt)is inquam ejl Epidctus,quem fuo tempore fit
frexe re omnes, Philofophiam, mores, uitaminflitutumadmirantcs . Neque mini
Chrijbanusfuitjcd qualis Plato,Socratcs, uiri boni , ucritatemep ab ipfa
Natura, meliorecp Philo fophia haurientes: fi quid 4 uctuftioribus gentibus ad
Grscosafri raffet,coUaudantcs,exofculantes . Porteq; uidit hac in faeris
literis Epidetus , fed nor magis maiorum Philofophiam^ qua-pia fuit omni t, ac
religiofa,et Natura uu cef t>B . iit irtf perffpedas habens, ea dixiffc.
Quis enim cf{,cui non uideatur,aliqtiem nccefft lio creationis humant,cundcmq ;
omnibus modis fspientifiimii autorem fuiffc, cu iusfdpientiam,primumq;
confiltunt , res confecutt declararunt . Vt tgfoifr, Mofes dixit de homine
creato,Et pofuit cum in Paradifo,ut oper uretur , er cujlodirc ip/ fum:&’
in terram mifit,fugatumeParadifo,quo,cultu agrorum dcfudans, inde ui
ditarct:Sic Epidctus eundem ipfum confirmat manus ad fodiendum , arandum#
dediffe , reliqua corporis membra fic dij 'ofuiffe,ut nifi is membroru ordo,ct
tum fecrctt,tum in propatulo operationes ej ent adhibita , nullum futurum
fiicrit 'ge/ nus humanum. Qjaid memorem arcanas illas, qua latenter peraguntur
operatio/ nes augendi,rcff>irandi,cum dormimus f In quem ergo e noftris
alius exclair.auit Theologus ,Manus tux fecerunt me,et plafmauerunt me. Alius
autem, Ante, re troforma/li me:Et,Qui plantauit aurem non audiet: qui finxit
oculu, non confide rauit:in eundem tollit laudem, exclamandum# iubet Epidctus.ln
cuius oratione , operumq j diurnorum prtdicatione profido talis mundant
creationis prtdicatio continetur, qualem ante oculos habuere no fhi,
quifimilitcreum ex operibus coi/ laudabunt.Neq; enim qui dixit,Manus tut
fecerunt meittemitatem, perennem# fidionem rcftexit. fcd qualem Mofes
defcripfit: I n principio creauit Deus calum V tcrram.Cum quo inclufa quoq; e
fl humana creatio. Profcquitur autem E pide tut, Quid igitur, fi plcruj;
obeteati eftis , non aliquem effe neceffe ejl , qui locum hunc e xpleat,pro eundis,
efferens laudibus DcumtQuid aliud poffum fenex, er dtudus,nifi laudare DcumfSi
igitur cjfcm lufcinia , facerem q ut lufcinia. Si cyg/ nus, qutcygni.Nuncctlfn
rationalis fm, Deum me laudare oportet. Boc unum opus perpetuo. Nunquam hunc
ordmemyquoad datum fuerit,dcferam . Vos# ad hanc eandem cantilenam cohortor . 5
hominem uere diurnum , cuius exemplum debuit
Porphynum,Proclum,Simplicium,reliffonishoflcs, potius ad canucnc/ randam,
colendam, quam contemnenda adducere, cuius efl firma flabilis# fapint/ tta,Dcum
totius operis mundani,®- humant gentis autoremfemper collaudare, nihil nodes#
diesq; aliud agere. Sola# ipfa
faciens, quod illi facicndit cogente na tura, fatebantur. Si probabant
Epidetu,fi fapientiam nurabantur,dcccbat eos ad/ mirari quo#,qui religione hac
inittati,fm<les effent, redditi tales ab hac unica fa/ pientifiima#
religionc,tanqua uberrimo eorum fvnte,qut uelut exriuulo loquctt tem Epidetu,cr
ad eam dodrinam uiuentem,fhtpcbant, admirabantur. Sola igi/ tur hxc uere laudat
Deum,creatorem ueru fatetur, er agnofeit . Quoniam igitur fidi fumus 4
Deo,cradeum fcrmati,iure mandat,hortaturq; Epidetus,</hari/ 7e i<A<f
<rif<jy t rvy^oAa -f Oportere nos feruare fymbola Dei . Sci/ mus quid
fymbolum fit,focietasnaturt,coniundio,confvmatio- Ac cemeut Epi/ fletus cwm
Chaldtocongruat,ut libro primo uidimus,o-vfaSoAxvrxrpiKosv9s ta-wVpt retis '
4-t/xcciS:Symbola, inquit oraculu Chaldaicu,patrma mens inferuit immis.Eece
fymbolum inter hominem, ac Deum . Vt enim PfcHus ait, Qucmad/ Q 4 3 modum. tfi»
AVCJVST. BVGVB. tlB- IX. modum ii imaginem Dei liber Mo fucus creat hominem,
fic creatorem Chaldst$ tejlatur animis fymbola fus proprietatis inferuiffe.
Quod Phitofophi duplicem hominem alTijniucrmkfed uerom iplum anlmom, hunc
immortalem Sc finnlcm Dei. Cip. XIX. p. M nes igitur mortales,quocunq; ftue
cupiditas ad fcecuLmdtm,fiue Satura 4 UucritaUs agnitionem
adduxiffet,Graci,Chaldei,Acgp>ptif, immortalitatem aid morum una eundi du(h
ratione perhibuerunt. Ea ratio uarijs nominibus, eundem fen fum refonantibus
apud omnes dejignatur,nunc deorporeis fegregatio, manife/ flumq; a corporibus
diferimen , er omnino rerum aliud genus ■ Nunc agnatio,fiuM liarius,nunc
jimiliuido Dei,nuncfymbolum inter eum hominem$,nunc cognitio, fapientia,
fcientia.Eaq; omnia clare dicuntur ab eis de mente, ftue animo, quem uc rum
hominem ejfc,cum Plato, & Artjloteles pojl multa fecula noffent , prodidif/
fent,Trifmcgijlus ante eos plurimos annos natus,homimbus inuulguut, ut appare
at omnium eandem fententiam, confenfumq; admirandum fiuffe. Igitur qui prius
dixcrat,Dcum creajjcbominerti ftbiftmilcm,eamq} uti propriam prolem dtlcxiffe ,
deinde feparans,ammujt corpus,hominem alteru corpus ipfum morulc^tlterum ipfam
mentem immortulcm,hancq; effe fubjlantialcm,uerumq ; hominem: ccrSf* wroS
tf^swAis fitx xdrwnx SrmoSiCcddvXTOs Jit <Phx to(/ iciut/ fv avSfCtmop : H
orno, inquit, ejl duplex, propter corpus mortalis , immortalis propter animam
fubjlantialem hominem-Vt igitur Artdoteles in decimo de M ori/ bus,mentem
proprie appellat homincm,er UtArsoy yogtoy, meliorem porticu/ Ltm,dicitij; id
optimum, iucundiftmumq; effe cuique,quod eiproprium natura fit, fl? t5>
ccySfeuva. i Mo Konctrcy vsy Hln,uvstf yaxbitsx tuto ocv&ftowo;: Etiam
bomini,inquit,uita fecundum mentem fore eiufmodi, quandoquidem id ma/ xime homo
ejl.Ecce Mercurius Trifmegiftus ipfam animam feu mentem uociijs/ crtiaM
itv&ftouToy, nempe uerum,fubjhntialcm(] ; hominem.Et quemadmodum hunc
Arifloteles folum duiinum, exterius aduentante dicit, fc Mercurius,hunc imi
morulcm,corpus autem corruptibile. Duo igitur aquali d eundis praedicatione ce/
lebrata,nos er * Deo creatos, er generis affinitate cum eo fociatos,qui nobis
fym bolum, proprietatem^ naturae fui indiderit. Hoc illi fen ferunt, locuti
funt,quia per fitcccfitonem d primis hominibus, penes quos fuerunt ea
perft>cfltfitma,dcfccnde/ runt in pofferos, ut quo procedas anterius in
retro adas States , liqutdtus,maiore<fc confen fu deprehendas celebrata.
Ferunt igitur Grxci fcriptorcsfacri quod Thales, ihtyty xfiAepovscii/ H/cdes,
co;xhj ts 'troidii, (cJ tpoj </^</WkIxA3 : Dice bant nos fratres effe ceu
fctlicet qui ex uno Oro, er prxeeptore- illud uero contem piatione digmfiimum
ejl, ut Plato partim rationem, partim prifes Theologis def/ cenfum fecwus,cuius
haeres quafi legitimus fuit,pronunciauit, effe animum ucrum hominem,folumq ;
diurnum immortale creatum d Deo longe altcrius,qudm corpus cOiKttijniSfUtty hoc
diferimen apud omnes Philo[ophosextat.Quemadmodum igi tur dupU/ rfif 1 hrr duplicem hominem dixit Mercurius ,
fed ueram, toUm 'que hominis fubfianti/ um,ipfam mentem,uel animam : Arifiotdes
tutem hunc duplicem hominem »« li/ hrode Generatione animalium luculenter
exprefiit, ac diflmxit corpus, cr om/ ttem a corpore infeparabilem animam nafci
dicens ex elementis, fruma, fremo/ te, femine, corporis excremento, mentem
autem exterius aduentxre, genus aliud, dhinum,&- 'incorporeum : ftc Plato
in cuius fententiam prorfus iuu Anftotclcs, eam que alijsuerbif declarauit,adco
difiinguit animum, cr corpus, uelutduosho • mines, m Timeo, ut duos eorum
flatuat creatores, creatorem animi Deum fu/ premum, corporis dtmones, D eos
nempe minores Angelos. Atque efimirabiUt- Theologie Mo falce interpretatio,ut
fit operepretium cernere confirmitatem fu/ per creatione animi cum Mofc. Vt
Mofes humum illam lutulentam, cocnofam, madidam,imaginr humana infbrmatam, fcd
ante pedes Dei mortuam, exanguem/ ‘ que iaccntcm,afflitu Dei dicit animatam,
dantis ex feipfo,atquc infrirantis tu ia/ tem fubfiantiam,erat que corpus,
quando non erat animus prefens, corpus de hu/ mo terra fumptum, animus dimijfus
i Deo :ftc prorfus Plato creatorem animo/ rm fuit fupremum illum opificem :
Quorum, inquit, 'mitium traditur uobt: i me : Gr£ce,nrttpxs G? varxpfcc.uivo j
tyu : Quorum, ait,fatus,cr 'mitium tra- ditur uobis a me- Q uas ait ego
fcmmaui,cr inchoatu tradam uobii , loquens dea / nimis. Et noTad id quod erit
immortale, partem attexitote mortalem. forma frefei licet corpus Angelos,
animum exfcipfo immortalem, fui ftmdem dcdtffe- Liga A tumquefiujfc mortale cum
immortali, quod dicebat Trifmcgiflus duabus rebus, altera mortali corpore
fumptoc terra cr elementis, altero animo immortali diui/ nitus miffo. Hic' que
efl tum creatio animorum, cr fatus a Deo, tum eorum im / mortalius.Similitudo
quoque diuina,nt inMofe, quia uocat eos ibidem Plato, a&c retTOtS
byMVvyiOy, uniuocum cum immortalibus, ut funt inter fe animalia- Et,
fCipt-iTKvTX ywoirtrce, <£? Btv nvrcJo^orrg, Stoij i<nx {cn <ty ; H£cf
inquit, per mecrcata, fcilicet animi, tutam 'que ajfecuta, Dijs aquabantur. En ad/ mirandus cum
MofaicaThcologu confenfus eundis prsdicantibus animos i cor/ paribus feparatos.
Mofes quu fiuffet corpus, quando non erat animus, quia mif/ fus animus d Deo,
corpus e terra defumptum. Plato, fatus animus, cr tnfimaun 4 Deo immortalis,cum
corpore mortali confociatus.Marcus Tullius, Nec inuenic tur unquam, inquit,
unde ad hominem uenire pofrnt,mfi d Deo, loquens de ani/ Otis.Hecq} efi,quod
Anfiotdes Svfxlkp, extenus, Marcus dicet, d Dea* Qii jdohhinccjufjm dixerunt
animum t corio creJilTt in corpm.in quo uT* • nat in pernam : & quod hxc
Turpido non (it utra : Se quoJ alio Tcnfu intriti* gen Jum.quoJ pnTct
prodiderant : Et Plouui Tentcntia Ctpcr inunoruliutr ani - morum. Cap. XX 1 «X
H ac caufa fidum e fi, ut hanc mortalis rci,cum mortali confociatione comni
tefiionem, animorum^ cum corporibus colligationem , ex quodam rumore non Qjj 4
baicpcr/ • J 6 i4r AVGVST. EVGVB. L I B. IX‘ bene percepto,*! poenam,cr
fupplicium tp[orum,[cr ob quxdam g ram fceterd datam arbioMarentur,audiaUcs ab
andquiflimis progenitoribus , prius corpus fuiffc mdc animum exterius
inju[um,at< £ alligat um.ltaqi Philolaus Pythagoreus : nxf> TUficrrat /X
G? oi vrxAxiii &to*oyom G$ hxvt{s*S ^tXTirxSTipMfi ttS, h 4 vyn ra aranum
<rvrti(wKTXi, <& KxBdbrif iy <rcoyjttji nTO> tV $xrsrxi:
Teflantur,inquit,pri[ci Theologi oc uotes, quod propter [upplicta,ani/ ma cum
corpore rfl alligata, er quafi rit eo fepultaHxc igitur fuft>u;io,qux prin/
apum» ucrum habuiff. t,non [ane mtcUcdum,ipforu quofy teflimonio dcflruitur.
N<m Plato creationem animorum et corporu dcfcnbens iit T imxo,ubi amandare
ftpcrflitmes oportebat^phyftca^ ratione agere, fcrtpfit ftc naturaliter, V
conful to, diurnam prouidentiam animii corpori coWgaffc,ficut naturaliter er
utiliter ere auitcodtm, cr terram.Sed Imis fima uera eaufafuit,qubd
Paradifum,quemai/ modum Chaldxi myjlice interpretantes, etiam hominem e
paradifo fugatum,ani/ mam [cihcet e coelo dcic{lam,inclu[am<fc in corpus
propter pcccatum,quod,CT i/ pfum myjlice fenferunt, exponebant- Qtu quidem
error autaru [uorum rationibus popa definietur. 1 Uud modo conflet diurnorum
animorum, [eparaumf, i carpo nbtts naturam, atq; focietatem cum D ijs habere,
omnes agnouijfc,prodidij[e ■ Plott nus edam his refpondit,qui [ape cr memoriam,
[cnfumq; impeditum, turbatumefl cernentes de immortalitate dubitaruntyipft
caci,canofoq; iudicio cr ealigand:Ani ma,inquit,cum Dijs habet
commcrciujmmortdlis ; JicHecp id pojfet a nobis agno [ci,j i puram,limptdamq}
eam, ut ait Plato,uideremus. Nunc autem fxpe labefiflam cemcntes,neq;
duiinam.ncque immortalem arbitranuir.Sedenim cum naturam rc rum ponderamus,
puritatem carum in flflcere fas tjl- Quandoquidem quod adie/ {Ium
cfl,fempereffe [olet impedimento ad eius perfidam nodauem,cui jittaaccef fio
extrmfecus cflAtaq; confideret demptis,ac detradis al icnujfe qui[(f,: x&c
7U~ aSwflCT©' eft,oT«lJicw ny Siitrfyvu y voh7v,K) $v *£$ K fuy^ywHyfyoy.oM Y*f
msyeg£me,iK txlobij-nrnjiJi t ns baJ)oy ng^rmoi\rrxc,7tu.v-itc vic <jv %T
*ov tw, xccryoy ty ourr°y vOHV°y->Kj (pccrfrby ycfit/ttyfyoyiCredctq; [e
immortalem, cum [et ipfum uiderit in natura \ntelleduali,ac pura.Videbit cum
mente afficere, et noffet nihil [enflbile,neqi rem mortali ullam, [ed cum re
[empitcrna,[empuema rem intct Ugcntem,omniaq; m natura
mtc!leduali,mundumq;fcipfum inteUedualem,cr l * mino fumeffe. Sic Plotinus-
Eius igitur [ententia ed, utcemis, animos immortales, Cr [empitemos
ejfe,quiafolis his res xtcmx,c r immortales nofcanturficut fenf» moruli
mortalia capiuntur. Eam flculutem, quaresfempitemx, cr incorporet
comprehendumurlqux cfl tota ratio Anfiotclis)mcorporcam [empi terna effc.Sic
colligit Ariflotcks,mir.uc[fc fcmpitermim, er incorporcu,quu [olus fcndtrcs
[empi emas, cr incorporeas Attimumq; effcintcUefiuale lumen, fempitemu. Simi li
ratione u[us Plato,ut conflititfupcrius.ficri qno$ poteft hac admonitione
quiflji cautior t uu lior, ac firmor,
cum uidcrit Animos imbecillos, uaciUantes, affedos. A bfcinde, inquit, Plotinus, tolle
non fua: Videbis duunu,magnum,lumen longe, latcq ; ftiritu alita progrediens
animu. Ea qux fapiunt,nofcunt,cogitant, proderant prouident (cui fubfcnbit
Arijlotclcs)funt incorrupta,immortalu. Diuinumquoq; effe animu, eum# ucrurn
hominc,iuxtafupcriores,datam # ci pr a ter cataas animantes, par I icuUrem
fortem, luculenter fuper Eptdctum pradieauit Simplicius : o <fi ornet
tur$£to7r&lw ExsAc^&^tLjj T^iMJTrTrfoSvi/vijXtos WiKKrtuntottjiy b rve
aMceaAsj-ttfo&a •nh «v^a)7roit\yftzi' ifrn,VT& amsSa(<{ rlw ixut
teyiKMy 4-vX*V uazn^i^e <pvo%tK,v/ TU Iny: qui uere, inquit,bomo
cf[euult,dignita‘em# generis fui cupiat redime t te, quam Deus prata animalia
b'Uta homuubus largitus efl,is jludet ut animus fu t tu rationalis fic degat,ut
natura habet. Enuerus homo, generofus, infignis fuprt exteras animantes : quod
Deus ipfe largitus ejl-Nthtlq; iniereR inter Sunplicium, Cr Mofen hoc
loco.Mofes,Etcreauit Deus hominem ad imaginem cr fmlitudi/ nem fuam ut prxeffet
pifabus maris, cr uolatdibus coeli. H ac gratia diuinitus data eft, fmlitudo,
proprietas 'que diuina , data ratio, qua dominamur brutis-ls uerus homo. ' «'
AtexanJrum AphrodtTeum.ammn immortalem ren(ifTe.Separart eom anima» corpoream,
ab anima diurniore. Animi lg nritdignit nem primum Gimmo Deo Ium iniclle&n
noflro inbuere, utrumrp incorruptibile, affirmante. Alexandri clara ocrba de
uitdkftuj bumam uworrupnb dicate. Cap. XXI. SA epe folct CT in fchohs Phiofophorum,
cr in omni p ropemodum uita odior ne, error is accidere, ut adfmt qui grauis
alicuius uiri fententiam, aut uocem Perperam excipientes (ut fumus omnes in
malum,qudm bonum propenfiores)fk/ dant ut fima mualefcat,utros cosfmle qutd
fcnfif]c,qualc ipfi interpretantur. Ac cedit item ignoratio,cum libros eorum
aut ofeitanter legimus,aut omnes legere no euramus,contenti pauca quadam
uidiffe,cr ex hisiudiciumfcriptoru feci jfe -Hoc eum primis eucnit dc Alexandro
Aphrodifeo,qui cu putetur pafiim aninu immorr talitate repudia f[e,qui [cripta
eius omnia lcgent,podaauerit,perpcndcnt,'mcniet ne l eu fccusfenjiffe,quam fima
cjl,aut fi fcnfitjhabcbitundc ex didis fuis cu abun- de coarguat.Quatuor igitur
rationes,ad omne hanc probatione prxflo funt,quaru priores iudiciu quoddd
fidant, no fenfiffe Aphrodifcu,anima mortale.poflcriores dilucide,
pcrf[icue,nuQjs obumbrantib. ambagibus hoc ipfumpradicabuLScnfit igi btr
Alexander cu exteris, cum qui dicitur animus aut mens, gr ace v£\immort<dc.
Prima# ratio. Qttu definitio, qua dicit, anima effe crafim cr adu,fwma# corpo
ris,cr ut cius utar ucrbif/tK fi aooicctyu fw & KfcJj-fcas TcS y TTfwTtuy,
ex quada mijlionc,et temperatione primoru elemctoru,ejl definitio anima
corporet . corporea# uita, qua uiuit animal hoccorporeu,tencdre, corruptibile,
mortale.- quod ipfc paulo pojl h « uerbts declarat: ytnjfu 7rfo&vop o a
oyot QjJ $ vtgi «<« _ ; T*fi(/ yiniru(& cpflof&.rxJTHSyctffii
bwpoifityiydt bfi<ryoS:Fit,ait,nobis,quemadmodum prodiximus, fermo de anima
eorum , qua funt in generatione,®- corruptbne,Hoc igitur ejl anima, qua dicitur
ab Anfto/ tele,adus corporis organici . Secunda ratto,qu6d animam diuiniorem ,
qua pro/ pnc dicitur mens, fiue animus, quo faptmus,res
muifibdes,arcanas,aternas apprt bendimus , non uult inclufam effe fub hac
definitione , quia dicit ibidem de anima De orum: h yXy $i£y 'fivy»,* (cJ txvt
uy </lu -^vyny nceMiy , oy.airvy.atg bcy rccvrv,^ v^nMyonoiNam atumam
Deorim,inquit,fmodo ea uocifanda fu anima,aquutocc cum hac diceretur. Volens
firme dicere Alexander , animam Deorum sncorruplibilcm,immortalem , non cius
generis effeyuius funt ea , qua cadunt, intereunt. Quod autem animus nofter fit
ex hoc genere diuino , docet ipft Peripateticorum princcps,appellansin
Moralibus,mentem riy ^ioigcrvyytrfi sccroy,Dijs cognatifiimam.propmqmfiimam ,
cx eodem maxime genere . Vidit mus item fupcriorcs unanimiter eundos
confentientes effe hottunes diurnum gea mis.E q uibus Pyiha g orat ad omnes
clamabat, ■■ , . edf<r4,iusdhioyyu/OiisiBforOt<ri. . Eilo alacer, nam
nobis ejl diurna origo. Et Aratus, i -T gyo^Kguyiresteryiy Quoicum imo Paulo
placuiffet,excepit his tiniis , D ei ergo cwm (imus genu* Seneca quoq ; uir
magnus. In homine,inquit,quid optimum cfif ratio . hac antece/ dit
animalia,Deosfcquitur. Audis, Deos fcquitur f Duobus maxime locis affirmat Ari
fio teles conflare cx hocdiuino genere mentem, fiue animum noBrum. in m o/ ribus
uocatavyytnsxrsy.De generatione arumalium,Rclin<fuitur,'mquit,fo'; lam eam,
qua dicitur mens,ingrcdi extcriut,ugu. ihtoy i]roci yoroy. Et j 'olam <3
sanam effe.Paulo infia,rb ytyyasgtsbp by o-uyxrog, oa-oig iyroifiAxySx/ rvnu t
o Suoy,Toiiroi <T tsiy o KttAiywog riiitiam quod fcgregabile,fe/ parabilcq ;
cfi i corpore,quibus dmina pars adiunda rjt . Ea rjl autem qua mens , fiue
animus dicitur, vides Anfiotelcm uocarc mentem nostram Suoy , diurnam partem,
diuinii nempe genus, fiirpem diumam,cx eo gcncre,quo anima D eorum: Et hanc
dicere fegreg atam a corpore. Cum ergo dicat Alexander definitionem a/ nima
corporea, qua uiuit animal hoc corruptibile , non conuenire anima DeorSg mentem
autem noflram affirmat AriBoteles cum cateris omnibus ejjcficutani/ mam Deorum
diuinam,fegrcgatam a commercio corporis, cui corporis mtcritM nihil
noccat:profit£l6,uclit,nolk,cadcm fcnut,afferit Alexandcr-Nam qui pruden ter
di]udicct,tdem fermo cfi,CT effe debet Alexandri,atq; A nfiotdisiCum Anfta
teles de anima fenfibtlijc femine principio anima corpore,de frumo, excremat/
toq; corporeo, fiiper quo fundatur totum anmal, omnisq; anima corrupttbiUs' o/
cutus . Deinde frgregjtt ab hac corruptibilitate , corporeaq ; natura , partem
diui/ Itam exterius smaUcynU ab ilb fre mutis habcntc-Talc quidfentit
Alexander. , cwil . fiy primum differit,deanima,que fi t,ut idem ait, ex crafi
, v mijhotte elemento runt-Dc i» uentens ad diurnum genus,noncorporeum,non
corruptibile, dicit uni mum Deorum equiuoc e cum huc unimu appeUuri.Sic igitur
etiam equiuoce dice/ tur cr animus Jute mens nodra, que efl diuina,cu iUa
corruptibili anima . Tertia ratio crit,quod nulla dubitatione
uiterpofita,uidetur Alexander clara uocc fkeri, em,qux dicitur ab A ridotcle
mens adu,mens operant , Grece o Vrt pytix risi, l notHTiKoi
y£$,immortalcm,incorrupubdem,altcrius generis , q omnia corpo/ ra. Ac primum
aitrro «f a xi/Aoy u<Aos, risg,b KVpicog ti@kxt u^pyfxy: forma igitur
immaterialis efl ea,qu£ proprie dicitur mcns,et fecundu adum. Pau |o pojl:©
fsiy 'o xoiirog rt $ «/*<)-«;: Ef efl huiuf/ modi
intctteflus,fegregatu{,impafiibilif,imperm8us alteri Hec Alexander. Ve/ rum
attendendu efl , quod hunc inteUeflum agcntem,dicit ipfum Deum , c r pri/ ntam
caufam, appellatum ab Aridotde , in quo grauiter reprehenditur a Themi/ /bo.er
ratio,que ducitur ex uerbis AndotelisCfi fentit fimpliciterid Alexander) aperte
reclamat Per foiciendum igitur hoc loco primu, quod Alexander mentem
agentem,mentem,fiue animum indcfitigabilitcr nofcentem, femper in adione co/
gmtionis exiftente,que dicitur ab Ariflotelc,uuellcdus adu,ftue animus operans
; fenti*,clamatjuoci)erjtur,fcgregatum,impafiibilcm,incorruptibilcm.secundumt
quod huius intclledus, qui femper intedigit,fcntalitcr omni luce cognitionis
impk tor,principatum, primam dignitatem, tribuit intclledui diuino , qui dicitur
prima eaufa,qiufcipfum^nofcit,iiitc[ligit,fruilurqi,autore
Art)lotelc,foeculationcmaie/ fiatis fue. Secunda gradum,(ylocum tributi
inteUcdui nofhro, dicens intcdedtm agentem primo, ac principaliter appellari
debere primam caufam, omnis animi originem, fecundo mnus principaliter ,
intcOedum nodrum , incorruptibilem CT ipfum-Si bene igitur cernas, fi foedes
alte,uidcbis Alexandru nonftmpliciter pr£ dicare,quod Dem folut fit intclledus
agens, fed quod ipfe primus fruatur hoc h o norc,ipfc mens infinita, inexhaufla
fapientia, lumen immenfum. Secundo loco,et quide longe infirius,debilifomumq;
lumen prs iUo,efl intclledus noder, hnmorta Us v ipfcfmliter,cr intclledus
agens, et jmliter incorruptibilis, immaterialis , Impaftbtlis, incorporeus,
quemadmodit magnus iUc.Quod autem hoc fentiat Ale xander ,ex uerbis eius
liquido confiat.TaUs , inquit, nempe immaterialis incorru / ptibilis,oflenditur
ab Arijlotele,vf&Toy xirioy, prima caufa , qui cr proprie vtens,eo(p pretio
fior nodra,et que cu corpore efl.Dicet etiam Alexander, quod 'mcs,quewtclligit
fempitema,immortalia,immortalis et ipfa efl-Hec aule nojbra tfl.Demu A
lexaderin fine totius rationis, intclledus is, inquit, o 9vpetStp£? h/ P;il/
ywtftvo s <2J a j-Qxpros . ccfSxfros </it ori i epvxis «v-r toixvth,1 ey
voovpivoS', «qQxptss iy iyiy ovros t«. oxiyufioog r\ «y nyiy wis, cy
ngu9vfee^tydcfioort Atytf. yovso tfo'ty yivoptivos iy vyiy. G*£ funt,ejl
exterius aduentans nobisj? exiflem,crtncorruptibilis.]ncorru/ ptibdis ptibilisautem,quonum
ea e fl natura eius. Igitur inteUedus,qui intelligitur,incor / ruptibilis m
nobis is ejl, quoniam eft fegregatus in nobis intellcdus, quem v Ari flotcles
exterius ueniente uocat,intclledus exterius exijiens m nobis.Sic Alexan/ der. H
xc igitur uentas efl,cui nemo poflit contradicere, quod Alexander intclle/ dum,
quem AriRotdes in libris de Anima uocat operantem, fme intelledum adi t, in
libris de Generatione animaliu appellat SvftxQiy, exterius aduentatem, fenti,
fatetur, conjlantcr appellat immortalcm,incorruptibilem,a natura corporis fegre
gatum.Quodfi quis putet intelledum illum exterius uenientem, Alexandrum a/ lium
quam noftrum dixiffe,ccce uerba ipfrn autorts funt in propatulo, quibus ai
intelledum in nobis fegrcgatum,incorruptibilem,uenientem ad nos extrin fretis,
Ipfeq; Arijloteles eu de. tota anima humana loqueretur, omnesq ■, corporeas
facul tates a corporeo principio nafcentes,infcparabilcs corpore, et cum eo
corruptibi les proimciaffct,demm condufit, reliquum cjfr folum cum, qui dicitur
mens in mbts diuinam efje,fcgregatam a corpore, folamij; ab alia origine,quam
mortales, illas ficultates,uenientem. Loquitur ergo de quodam intdledu
noftro,eum tribus nominibus ab omni culpa mortalitatis uendicas,quod fit
[eparabilis a corpore, in/ concretus,quod dminus,quod extrinfecusaduentans ■
Hunc autc Alexander cum affurmet,fateatur mcorruptibilem,certe animum humanum,
qui dicitur intelledm agens, extertusq; aduentans,fitetur incorruptibilem,
fegregatum a corpore . Quod idem Alexander Amphrodifcus animum immorulrm
aflerutt , & dubitationem d< mortalitate rdbluit . Et qutfd Plato prior
8i Arifloldu hoc Ipfum docuerunt , ofUndcntei or*- gana labt faiSari polle,
animo incorrupto & inwolato. Cap. .XXII. Agnas profido funt his habendx
grati e, qui labore fludioq ; fuo perfecerunt , . *nc diutius pafcholas
Philofophorum,quos aliorum infeitia inuexiffet, debae ch arentur errores. Ecce
aliud Alexandri admirabile de animi immortalitate tefH/ monium,quod non uidtffe
peripateticos hodiemos,ut raro folent fontem ueritatis adire, palam eft.
Secundo Problematum, oflendeus temperaturas er crafes bonas, fuere utres
naturales,atq; anima,ut nonnulli fentiunt,aut quod ucrius,organa ip Jarum.Nam
pro adtfcia organi, operari facultatem. Sic enim chordis m cithara, aut
foraminibus in tibia bene pofitis, artificem optime opcrari,praue autem haben .
tibus,nqn operari bene,ipfum uero nihil pati, fed habere in potentia tWW
trofatxivHy^c/z a xetree Wtp y<{ocy, artem feruatam, e? non fecundum adunt*
Sic fi quis,uerbi caufa,eerebro deprauato fit ob intemperiem, non operaturam
(fc quidc^vy* AoyisiK’i,K<x$' fcatvrj <At oerfvalos (Aiccyiya rvy
\oans<rcc xcctolt^ ivipy<{ccy , </?<« xoy xScJvccToy ,
ivmoj>ft<r<x<rx fi nos/ Myjfycuv wxfcJrv,'f^ fvvxyuy aSivifyJixy
rsrgoGi2A<{ itecAoif; Avi/ mam rationale, fed perfe tamen immutabile
permanere, ficultate et potentia, exi/ flentem in adu, propter
immortaUtatem.Rurfumq; nadam organu temperatum, potentiam in operatione
proferre bette-Eccefui [mulis Alexander -En explicatio. Ac locationem uri
infuUcs er pueros cernis non fapere,ud atate proueda uiros in[amre„ infanirejion mentis,inquit,amnu 'ue ea caufa
efl, fcd organi male affrtii, uirtute, Cripfamatre operationum
potentu,immota,incorrupta,immortaliCuius maxi/ me indicium efl,quod iterum
natia organum bodi, expurgata<]i frculcntta, opera turutfolita erat- Si
mensabijffet, cum operatione deftmtia , nunquam redire p 0/ tuijjet. Manet,
inqui>,anima immutabilis , propter immortahtatem,qudem,ut ait Simplicius ,
creauerat eam Dcus,prudentem,fapientem:fed accidit dementia , uel nobis
uolenttbus , ac praue ratione utentibus , uel organo deprauato , ipfa mente
propter immortalitatem,incorrupta,immotx Hinc refipifcens,et pocnilcns aha, aut
redit in feipfam. Hac Alexander fentit etiam in libris de A ruma . Coegit
igitur iteritas eumfiueri quod erat.Scicndum autem, quod hac Alexandri
ratio,eJl etiam Platonis in decimo de Republica:Non'ne noflt , inquit, animam
noflram effe im/ mortalemfNxm ft corporis agritudo, prauaq ; affvtiio non
efficit anima prauam, etagrotam,nunquii poterimus dicere ab ullo malo eam
perire, fmc deprauatione , maloq; fuo- 1 ta<f; neq; a fibri,neq; ab dia
agritudine, aut cade , neq; fi quis toto corpore cafus ft frujhllatim, ob hac,
animam interire dicet quifquam , nifi prius comprobet, quod ob corporis hac
mala,ipfa uel iniufliorfut,ucl fceleratior, qua funt animi mala- Sed cum malum
alienit affuerit in alio, non adfrt aute proprium , ne animam quidem quidquam
perdere dicemus.Nemo uero probabit animas inte/ rtuntmm,ob morte fieri
detenores-Tum concludit :Bcne igitur dicis. Nam ftpro/ prium animi malum,non
potent animum interficere. (Siquidem iniufli, v fcele/ rati , non modo ipft
uiuunt, ut auferre ceteris uita foleant)uix erit malit, quod af/ rat animo
perniciem. Ergo ji neq; a proprio domeflico ue, neq ; alieno malo ledi/
tur^ttAoron ttvecy kh ctvlb «ii cy ifvM «J* «w ey a^a/yeefoy, Liquet Mfi<£
neccffaridem femper effe. Quod ftfemper, etiam immortdem. Hac Plato - De/ inde
fubijcit ea,qua Plotinus de immortalitate,ut confiderctur animus, qualis na/
tu/a efl, non ut d corpore, comunicationec^ corporis r( ceteris malis
ofjvn[u*,im peditus, fed purus, fyncerus,qualis debet cjfe,cr effe folet animus
fapientum, ft/ ' mdis animis ccdefhbus,quos immortales nemo dubttat,retinens
nobilitatem diui/ nam , cr talis exiftens qualem creauit em Deus - Nunc autem
uidcmns eum ue/ bsti Glaucm illum marinum Dem,aut fratits corporis partibns,aut
flutitbus at tritis, aut mul tatis, harentibus oftreis,aut algaflapitlisq;, ut
uerius monjhro fimtlis fit,quam qualis natura effet,neque quifquam priorem
figuram recognofcat. Hu/ iufmodi cogitemus anhnm, inquit, infinita malorum
copia circumobfeffum - At eo refriciamus, quibus cogitationibus euehitur ,
quorum in fretior , contemplator effe foleat,quibufcum fmlitudincm gerat. Hac
igitur, w ab A riftotelc tufa funt, V comprobata,^-. i Peripateticis, qui poft
eum floruerunt, declarata, explicata prafertim Alexandro,cui multum tribuunt
cateri Peripatetici. Nam animus , qui purus, ccclctiis , fmubsq ; natura dtuina
prius effet , exinde corpore xggrauante, fmfumifc deprimet 4 utahsq; afjvtitonibus
obfidaiubus opprrjfa <j; dtuina JmliM tio AVGVST. EVGVB. LIB. IX. dme,
bonitate q^ immortali,non apparet. Sed Alexander e ratione Pf xlofopbuc i»
ceieam culpam, er fraudent uel organi effe , uel alienarum ab anima rerum, tpft
incorrupu,inuiolata. Cuius fi Jignitatemjmmortalitatcmifc nojje uelis, ad ea
re/ fpicus,qux monuit dumis Plato.Sciungc,qua non funt eius. Vide quantum (api/
en ux, prudentia- Tu,mqiut Marcus T ullius ,cum fiue Deus,fiue mater (ut ea di/
cam)rerum omnium Natura dederit animum,quo nihil ejl pratianhus,nec^ ditd/
nutsjic te ipfe abijcies,atquc proHemes,ut nihil inter te,atque quadrupedem
ali/ quid putes imac(fefet,Ammal,inquit,hoc fagax,mcmor, plenum rationis , cx/
rcr4(j bona,q:ix uidemus ab optimis pofkdcn, ut Di/, e? fihj Dei meruerint ap/
pedart.Hoc attendejhic inftjlc,Sim:luudmem, cum optimus quifque fmulem i» fe
Deo reddit,agnofce.Confmlis fere ratio ejl in Phxdonc. Vt enim fuperius Trif/
megijluSyduplwem effe hominem afferebat,altcrum morulem,corrupttbilemyd terum
unmortalcm:Btut Antiotcles hos duos uidit cr oftcndit homines, alterum
feparabdem,altcrum in feparabilem: Simplictns autem meliorem dum, mbil a di/
gnitate fua degenerantem in luxit : Plotinus er Plato obfejfum meliorem carpo/
reis pej libusjed operationibus fuiselucefcere.Hasaute operationes fepe, quem/
admodum Anjloteles cum catcris,fapientum,(acnuxm, prudentiam, memoriam dixit.
In Phedone eas accepit , quibus unquam duo in uno eodemq; homine cer/ nantur,
alteri uibens,y imperans, alti ri obtemperans, affetiiones corporis com/
primens, frxnansc p unquam alteras a fc libidines , ty fopiens . Qjjo non modo
, ajjvtiioncs corporis animam non effc, cr quaft contempcrahonem,barmonum<fr
demonfaat,fcd prorfus feiuntiam ab eo,atque dtuulfam. An, inquit, eorum qux
fmlin hominc,quicquam aliud imperare dices,qudm ipfum animum , prxfertm
fxpicntemfEtfinon aliud,an id imperium exercet, obfequcns autaduerfansafji/
tiionibusfDico uidelicet fimlc quid,utfi urgente fui , ajlucp , in contrarium
ten/ dat.recufans bibere: Seniliter jmc premente,nolit manducare, extera $ id
genua innumcrx,\n quibus consiat animam corporeis cupiditatibus aduerfari .
Quibus non corporis harmonia,ty contemperatio aduerfatur. Nam harmonia nunquam
chordis ,ey cithara objht,fcd talis ejl cuiuf nodi corpus harmonicum, fcquensip
fim,non imperans ei- Conflat igitur animum tn contrarium ubic^ jtre aduerfari
corpori,ciq; omnibus modis tou uiu dominari . Afperius nonnunquam <y cum
dolorc,ut in omni exerriutione,cr m medicinatnonnunquam mitius, l ntcrdumcfr
motitans furori, cr cupiditati, aut timori, interdum monens , c r fuadensjut
alitet prorfus exijlens cum altera perfonx loqui utdcatur.ut Homerus facit in
Odyffca, ubi de vlyffe refert. Tum fecum, <y cordi,percuffo petiore,fktur.
Cor patere ijlud,nxnqi bocty grauiora tultjU. An,putcs cum, inquit, hac
loquentem , crcdidijje animam effe harmoniam, ty otium corporis organici phy
[eripui corporis affcfiims dmncntur,non potius tftld Jgit , domincturq; , mulo
quam harmonia diurnius quiddam i H tc P lato. Qux r/l cadent atque fupcrius
ratio:ut quemadmodum ex fapientia , memoriae jj animi, jilfam perfuafioncm
definiebas oblatam ex organis deprauatis,opcrationi busq; ceffantibus:Sic ex
imperio , dominatu $ fuper omnes cupiditates,*? contra fr prope minaciter
tendere-.Vel cum corpus ipfum urgemus, C7 impellimus, ne(p cupiditatum
fuggeflmibus acquie farnus , comprobes imperatorem animum effe, feiundum 4
natura corporis, prorfus ei dtfiimilem, tanquam dominum , cui nullx cum
cupiditatibus,o- aflu corporis ficfocictas.Ratio Anfiotelis, cogens eum fi/
teri,cum extera in homine non feparentur,folum hunc frpxrari, tanquam ficui ta
temjubfiantiamq; diuiniorem-Sapicntia igitur, cr prudentia, memoria, profpe/
dus, cogitatio, folertia,probant animum incorruptibilem, immortalem, diuiv.unu
Probat etiam dominatus, imperium fuper cupiditatibus , fuprafcipftm , reftficre
fibiyfefe regere, impellere corpus, exercere fi uel recufct, fidenti potum
denegare , Venerem appetenti non acqutefcere, formidantem increpare,obiurg.tre,
trafccnd C T furenti frxnum imponere. Qux quidem probant,aliud omnino effe qui
impe/ rat,aliud cui imperatur, er tanquam afino calcar, uel frxnum adhibetur ■
Dcniq } fiiperior Platonis fentcntia,qua Alexander explicuit, fiiit etiam
Anfiotdis,fi quis prudenter infriciat-ln primo dc Anima, Mensaute uidetur
ineffefubjUntia qux/ datu ex iflens,w non interire.Maxime enim interiret ex
imbecillitate fcruli. Nunc autem quemadmodu in fmftbus contingit ■ Si enim
fumeret feno c oculum menis, uideret quemadmodu iuucnis.Quoarca fenefius non cucnit
propterea,quod ani/ tna fit aliquid perpeffa , fed in quo fit operatio .
Quemadmodum in cbneta‘ibus, CT morbis. Itaque er inteUigere ipfum, cr
fpeculari,labefcflatur,alia re exterius tabejiflata.Ipfa ucro potentia , ejl
impafiibths . Cogitare autem , er amare , aut odiffc , non funt affefliones
eius , qui habet iUud,uel illud habet ( uidclicet aninu\ Quamobrcm,cr hoc
pereuntejicq recordatur, neque diligit , neque enim illius erant , fed communis
, quod perijt ■ Mens autem ferte diuimus quiddam , er 'm/ pofiibiUs cfl.Ex his
uides eandem Platonis v AnfioteUs,Plodiu,cr Alexandri effe de immortalitate
fcntcntiam,qui foluunt ctiam,mibemi quafi terram ab ocu lis depellunt
dubitationem de organis deprauatis , cum quibus pariter anima de/
prauan,labefi(lariq ; uidcbatur- Rationes Plorinl it immortalitatr, &r qaoi
i it m iterum Ariftotdrt & Pljlo fnnt confeM, animam (flciiurorpoium,
quemadmodum DeumtEl cpilcgus coi um , in qmbm trirc tintfH fcrmc PhUofophi
^onuciinint, fuper immortalitate animer, m. Cap. XXIII. jjLotinusite omnia,qux
uel Trifmrgtfiits,uel Plato, aut Archytas, fed ante om/ *nia qux Mofes,dc
Jjuina animorufinulitudine,eorumq-, immortalitate tradidif/ fenty uerbis
penediuinis cxplicuit,declarauitExpiatx, inquit,animf,afiidcntopti tna
fapientia, onrnisq ; alia uirtus ci domeflica. Si igitur talis efl anhna.ru fc
college pitfCtin feipfam redieritis s ut -f QifJHv rsxvTCS fi> . ^ Trcurns
«y. <piovH<ra ytif ug u Xfvrtt S«« oVtk,sx cty t^ytmS Qoti/Ko) 7tyi ugu
Sr»w£ 7rfxyy(cn,«JiA' xvxyKH , 9«o(/r> -nii-ny «y,
fa&auppiny<*jij7y</]fi<rvfytvaxv,xgu nby.vo-ioy: Quomodo non
natura iUuif erit, qualem effe rei duiin £ , ac fempitema omnis dicimus f Nam
fa/ pientia,cr ucra uirtus,qu£ funt diuina,haudquaquam rei utli,atq; mortali
tnfrnh Sed neceffe efl diurnum effe ciufmodi , ut cui folifit cum diurnis
focietas propter affinitatem g eneris,w fubflmda ■ H £c ille. Caute quidem
crrefle audio , quod aninlam dicat Deo bys<ricy,confubjlantiale,non fcilicet
eiufdem,fed fimilis filb/ flanti£,quafi byoiv<rioy,Et quale prodidit M
ofes,ad imaginem et fmulttudinem. Ipfi enim fe ipfos dcclarant,ut fupertus
Trifmegislus. I gitur hoc quod Plotinus eft frtus e)l,efl quod Tnfmcgjtshis ,
t'»? ty<zrSfcb*rois!hbs,Mcns in hominibus Deus.Quod ucrifiimum effe,
declarat omnium,qui hac ferutari injbtiffent, con / fenfiu.Vt cum non
didicerint , fcd ivfhnflu quifq; fuo pronunciarit, dtdidffe W men alter ab
altero uideatur.Similta enim eo ipfo de generatione animalium loco, inculcauit
AriHoteles.ri y&vya)2/soycy^crayx2&,biTOii?r$!jLAxy.6x' vvttU. rn
S&oy,7Vts"nye/k' IfbybufltAvyli^®' vvs,ro<fi xyuq/svy, t'7»
an\gyx:A corpore fcparabilecfrcui D iuinit.it ineft.Talis autem efl mcns:\n[e/
p arabile autem efl ipfum frerma.Scntis quanta inter Platonem , AnRotelcm,Pla/
tonicos. Peripateticos de animorum diuinitate,ac immortalitate concordia f Nam
L4crtius prodit de Platone: </Iok&J£ cami, -ny Stoj/ tus K&t
"rfw 'fvyfw et* em yacny ew,»n y&f yxhiste cfSogxs xcfii ttkSvs
xnnslt/lvcny xzsig' yay ‘.Videtur ei Deum , quemadmodum er animam effe
incorporeum . Sic enim maxime interitus er affettionis incapacem effc.Eadem
ergo cr Marcus Tullius: Tu ucro enitere, inquit, in fotrmio,cr Jic habeto, te
non effe mortalcm,fcd corpui fjoc-Ncc enim is es, quem forma ijla declarat ,
fed mens cuiufdue is efl quifq;, non ea figura,qu£ digito dcmonfbrari
potefl.Dcum igitur te effe [cito. Siquidem Deus efl, qui uigct,qui fentit,qui
mcminit,qui prxuidet,qui tam regit, cr moderatur, er mouct id corpus,cui
prxpofitus efl , quam hunc mundum, princeps iUe Deus. Et ut ipfc mundum cx
quadam parte mortalem ipfe Deus aternus : fic fragile cor f pus animus
fempiternus mouct . Quantus confcnfus 'Africis quidnatura de pe/ {lore
fapientiM,quamue confonum,iugfter eruitfHi loquuntur natura,rationcq;
magislra,quod litcra f acri oraculo.Ego dixi Dij eflis , cr fUij excclfi omnes
. Et Plutarchus de quaBionibus Platonicis, o ris yxf uywy b i hos . Quomodo
ati/ temfentiant animam noHram,cffe Deum, declarat idem de placitis Philofopho/
rum. Plato inquit ,to yMu teyix.cy ix<p $xgv>y, u&t, y*j> tuo
^vyfw » St oy, ecTAx ifyoyrtcuJfisSiis xxsctfX&y :Kationem effe immortalem.
Etenim m/ mam,non Deum,fedopus £temi Dei exiUere. Vides mentem frn animam , non
Demfummm,fcd quaft opus magni Dei- Et hac Moftica Tbeologia-Enucrut ' ' • iOc tf i* Ble hom apud Ariflotelem,uera divina
imago. His confone Chaldatu item ait, m^ux* ao-iiMcroti rsvf, Anima incorporeus
ignis. Duobus firme millibus an/ norum ante Platonem tradiderat Mofes,animum
fimulackrum effc Dei, paulo an te Ariftotelem Plato ante Plotinum trecentis, cr
plus armis, ante Marcum Tulhu firme ducentis A rij lotelcs. Succe fit per omnes
ttates hac Theologia,omnia tem/ pora obambulauit,nullius fapientis peflus no
infedit,mutuis fententijsju/jragijsfa roborata- Magna res efl, a- nemini non
admiranda, tantu* omnium feculorum,at <p<e hominum ex omni, gencreflate
terra* incolcntium,lmguis,monbus,atatibus efl inter fediwforum,con[cnfus,in
eandem rationem, ducente natura , confcirantium. Marcus igitur idem, iterum
fui,ucterumq; Philofophorum memor, Humanus, ait, animut decerptus ex mente
diidna,cum alio rutilo, ra/t cum ipfo Deo,fi hoc e fl /is di^u, comparari
potefl-Quod dixit Dcccrptus,Philo,w Epiflctus , ut fepe mo/
nui,brio7ra<rtMt, caravy«<riuc,Mofes Afflatus i Sic quoq ; quod Mofes,Ad
knaginem,o-fimilitudinem Marcus idem.Siquidem inquit, uel Dijipfi , uelcum Dijs
futuri fumus. Eandem fcntentiam,cr fententia cauffam propofidt de animo / rum
immortalitate in orationibus tltaq^inquit, cum multis alijsde canflis,uiroru
honorum mentes diurna mihi atq; a terna uidentur ejfe,tum maxime, quod opti/
mi, cr fapientiflimi,cuiufj} animus ita prafentit in poflerum,ut nihil mfi
fempiter tmm fteftare uidcatur-Hac ratio Platonis, Ariftotelis,Plotini,
Alexandri Apkro difei,omniumqf firme Philofophorum-Quid illud quoq;,quod ait in
Tufculanis de animo coelum cognofcentefQuorum,inquit,aftrorumcouerJiones,omnis^
mo tus,qui animus uidit,is docuit fiimlem animum fuu eius rj fe,qui ea
fabricatus efl in coelo. Vides ut uiderit,af[enfusq ; fiierit,ex argumento uero,
animum fimilem ef/ fe Dei,ftmilem eius, qui fidera fabricatu* efl in calo,qua
fapiens artifex fine di* uino ingenio imitari non potuiffet:ficut fine Deo
moueri coelum una conuerfione diflimdirms motibus nequiuiffct.ldem in
Tufculanis, quod mirabile videbitur omni bns(<ogor autem repetere) Nec
inuenietur,inquit,unquam,unde ad hominem ue/ nire poflmt,nifii Deo,loquens de
animis-Ecce non modo conformita* animorum cum D eo,fed etiam conditio, miflio
eorum ab ipfo,duo uidelicet Mofaica, Ad ima gjnem,Cr fimilitudinemfuam:
Et,\nfufflmt in facie eius,dato d feipfo uiuenti ft>i/ ritu,quem
animum,mcntemueL4tini,Graciq; dicunt. Eodem diuino confcnfu Plu tarchus de
uirtutibus moralibus,rationem,qux fit diuina,cr prudentiam perftfla fummam
rationis partem, fis effe mpcrare,donunari parti irrationali . Sapienti/ ambp
effe circa puram,impaflibdem mcntcm,cui infit f cientia dumflima,ac bea/
tifimta: cpvtrj y£f crrecrcp A oyurubp iytio&cu vgucip/ yapTou ocAoyg, aM.’
u ^ ccwpo<r</lmvov uAoyrs,^ tsrip) «Ai/ ugufM yja easra&M rovy
croep/ce tevionAns ris t siy mvk/iiy9,usu dlvvsctus, fre &JoTerrof/, iyu
pueKcegiarrterrop. • . : Rr Epii o&t <fi4 ; , EpibgMniionuro.qiiilMH
uifuldl fapictuibiu animus immortali*. II II ■ • P o nfcnfus igitur omnium , qui
NMur* uox putatur pracipue maiorum, dedo/ ^ rui animos fempitcmos idip etiam
affvrt Marcus Tulhus:Vt,inquit,Deos effe natura opinamur, qualesq; fint ,
ratione cognnofcimus,fic permanere animos arbitramur confen fu nationum omnium.
Omnes itaque prtfei, & omnes qui pofl eos fecuti funt, animos
atemosdixcrunt,Mofes,Tnfmcgiflitsy Mufaus, Orpheus,
Homcrus,Pwdarus,Pharccyd<;s 'que Syrus Pythagora praeoptor, qui primus ,ut ait
Marcus, dixit animos fempuernos- eam ' que opinionem difcipulus cius Python g
oras maxime confirmauit . Ipfc Plato , qui ut Pythagorea difeeret, in Italiant
namgauit, primum dc animorum immortalitate non fenfit idem modo quod Py/
thagoras, fcd rationes etiam attulit. Ha rationes tefte Marco, plures funt,ut
qui le f gui librum eius,amplius quid cupiat,non hahcat-Scd ida motor omnibus
,v clari/ tate mirabilior, a J quam rapti juntumuerfi hommcs,ut quafi Mofai
cundtlegiffe „ difcipuliq; eius effe uolutjje uidcantur. Ea cfl,qudd ex ea notura,<pia Deo confen/ fu omnium
tribuitur, cxijbt animus. Ergo aninus, inquit, nunquam fatis laudatus , dem
Latinus Plato,ut ego, diurnus, ut Euripides audet dicere, Deus ejl Putat audet
ciam animum dicere Dem : diurnum autem appellari, hoc ejl, fmlcm Natura di vana
naturam gerentem, jis effe, cafltgatius,cr rcdius.Smluudmem autcm,pro/
prietatem que e([c,qudd ut ida natura calcfhs terra uacat,cr humore , fic
huma/, nus animus cj) expers. Secundo, quidquid cfl illud , quod fentit, quod
fapit, quod uult,quod uigct, calcfte, diurnum que effe : Ob eam que rem atemm
funecejfe ’ efl.Tertio,qu6dquemadmodu Deus non alto modo mtcdtguur anohts,nifi
mens [a luta quadam, et labera,fcgregata ab omni concreatione mortali , omnia
fcntics,0‘ moncns,ipfa<^ pr adita motufcmpitcmo,hoc genere, atq; eade
enatura,effe huma, nam mente. Dico hoc e gencre,ut paulo ante diuinitus
cmendarat Euripide, non ut Deus,fedut diuinS gcnus-Sunt enim alia,quibus nulla
habet homo cumDeo fode, tote. Igitur conucncre omnes, omnist ^ uctus,ac noua
philofophia facra,ct propha/ na,ammoseffe e genere diuino,diuina natura,ct
incorporea . Nihil eos habere coit poreu,mijlum,di\folubile,morulc,difhpabile.
Effe quam hac omnia,qua cernun/. Utr, alterius omnino natura. Hk igitur didis,
ad alia quadam progrediamur . Contra rationem. qua putarunt animor retro
frmpucrno* : Se quoderranmo» tnmpoicnium, tnaicflatcnitp Cummi Dei, qui Colus
fitprarditu* mcmftti pi - •d, ttf no.tmbrdlk» aulntu tnbutntct:& quoti
auiirn humani non Ifcnt ptr fe ptm dpiumomnii tnotui,CtJ folut Dcu>< .' ^
HO c omni opere id cum primis egims,et comens defixa fuk,uttm totius phi
lofopha bonitatem,. crcmc/eleflicon formitatem ojlcndentes, tum fi bono / rum
illorum affcrtores,aliqua exinde fufpicionc( nondum enim claritas colefiis ex
Orta omnem caliginem ex animis difeulerat ) a uero exciderunt, ad bonitate
itiant fuis cos prafidijs reuocare, admonitos ut didafua diligenter
penfttantcs, fe uank iUisfufrifionib-inuolui no patiantur, id tu hac de anima
tbcologia,cu primis oc (umU . 0»f *> * mrrit-Nam cum m Philofophia
fempitemm, immobdeep decretum pofitum fu i PhdofophisQuod immortale /it, er
incormptibde,nuUm unquam habuiffe prm apw,hocad animos transfirentcs,ficut eos
immortales,quia natura diurna partui pes, fic fine principio,nunquam 'ue
ttatoscrcdideria. Sed cum mens fluduaret,mul H(p non ambigua modb,fcd
abfurda»eo poftto,occurrerent,ccu uentate labent ibus porrigente manu,natos
iteru eos a Deo intrepide prommciarut.Cuq ; fi nati funt x deo, retro non
fuerint femper, fed aliquo diuiuo,et nobis incognito oriantur modop quoties eos
ftne principio protulertnt,repctemus eis dtdtfua^tdmonebimusq; in re
ambigua,non tantu meliora [equi, fed ea etiam in qua propenfiores ipft fidffe
uide antur. Marcus igitur Tullius ( ut hinc incipiam ) cum Platonis illam
rationem euol ueret,qua de principio motus propomtur,diciturip de ammis, nullum
motus fui e/ os habere pmcipium,quod a feipjis moueantur.-Scmpitemum autem
ej[c,quod ip fim nunc per [e moneatur : Qtua quod ortum ftt,ab alio habeat motu.Ergo
quod, nunc per, & it [e mouetur,nece\]arib femper motum habutf[e,quia
nunqud ipfum fibi defiujfc ■ Et nift femper motum fuijfct,ne nunc quidem moucri
poffe.Et fi moue tetur, ab alio mouendum non a fetpfo, qijo defmente mouen ,
ipfum quoque def i eeret Siccfi non effet animus quod Grace
dkitur,xvTOKtv9foy.Habtre autem a/ tunos ciufmodi naturam,ut afe ipfts
moueantur,ftcq; femper tales exiflentes nun quam natos.Concluditcp Marcus ,
Nr<p nata certe ejl er atoma ejl-Plato uero <y iit Phadone,et in decimo
de Republica3bac ratione examinata concludtttzTt yotb tey jri
u\XTfvsyi^»iy7oJy.>i^iyJxshro/iiVy.iv9S,ovTt yctf wMm.i i yotf vriiy^r
a&x*cdrtoy nrA&oy y lyntre, o<<&’ cn ue xy ylyyos r«, \
&&KVTXKU rthwriyrx a£awx<r:N«f; pauciores, inquit,unqua erunt ani
mifisuUopcreunte, neque pluret.Si quidenim immortale plus fieirt,nofti quod ex
mortali ficret,omniaq ; deficientia effent immortolia-Hac igitur tUi dicunt.
Proba/ bitur autem non modo in didis eorum efjfc difcordiam,ut fuis uerbis
ciroris admo Iteantur , fed etiam ex his malis, er abfurdis,quafequuntur, hanc
eorum opimo/ Jlem effif ucrsm non poffe. Etenim fi funt animi
ingcnerabilcs,euertitur tota Plato/ nis Theologia, primum cum euidentifiime
creat omnem mundum 'm Timao, non falum corpora, fed etiam animos, er
Dro^Quoruw,inqwf,irtttium traditur uobie dme loquens de animis. Gracc qucft
bene memimjh, <nrUfx{(&v7rXffcJ(jit/ svsiy* 7ritfx<Am<ra.
Ego,»»uj«if, initium, er fatum animorum dabo. Eos fatos demittam
incorpus.Prxdicatcrgo Deus apud Platonem [e fatorem, femmalorem , informatorem'
que animorum. Quomodo ergo flat, animos fempitemos, nun/ efuamuc natos, atque
feminatosi Deo, er infirmatos, cum i n corpus immit/ ierentur i Platonem igitur
Plato coarguat. Eadem difeordia m Marco Tullio . Ne/ que, inquit, certe nata
eft, er xterna ejl. At o Marce, non recordaris te paulo Mite, animos decerptos,
cx mente diurna, alibi hauflosdixffei Si funt decerpti, .uon fie nati i non ne
antequam decerperentur , aut deliberarentur, non ode/ *■$( Rr » rant na/ tu f
•' . -fx. r runt nati po&eafQjforum natiuitas dicitur delibatio, er hauftus
et mente diairt&> Ad bttcurtt confoladonem quxrcres originem animoru,
dixifb in terris eam in/ ueniri non poffc ■ Neq; inucniendu unquam unde ad
hominem uenirc pofiint,mfi i Deo-Eos igitur 4 Deo uenire dixifli. Qmd aliud
uenirc , rufi nafci , oririf Nam fi fiiiffcnt fempitemi,non uenirentaDeo, nec
eorum originem requifijfes . Venire igitur dixijli,quod ah bi,del ibari,
haurin- Hac igitur cum aperte Marcus c r Plato fcrip fcrint, fi nullis
altjsrationibus uterer, his contentus effe poffem. Similis error, CT
inconjlantia Simplicij nunc dicentis animum ingenerabilem, nunc a Deo crea/
tum,cr fi(Um,ut uifum efl fuperius.Uoc igitur contentus effe poffem, fi uettem.
Sed latius proticflus, doceo primum, rationem illam, qut non conueniat natura
a/ mmorum,fed foli natura dtuina,eos non refle collocaffe. I am fi ingenerabies
ef/ fent ammi,tot confcqui mala,quorum nulla inueniat folutionem Philofophia,
Ani mos ingcnerabilcs,confcquitur quod ait Plato, nec plures eos unquam futffe,
nec pauciores,hoc confequitur miferanda iUa, ut dicam quod ucrum
efi,cxeunttu,re/ deuntiumq; femper calamitas ad corpora,v d corporibus
animorum.Hocigitur animi fecerunt in omni atemitate,fcmper e coelo ceciderunt
in terras ad animanda corpora. Vbi igitur, o Plato, beadtudo animoru quam
toties dccantafii (Vbi pra/ mia iuftitta,pofl hanc uitamfSi redeunt animi
[emperfredeunt autem, quia dbtiffi eos nec pauciores effe nec plures unqua) er
fi certus itte numerus difcefiit a corpo ribus olim tot feculis, quomodo
corpora,quafubfecutafunt animata fuerunt, nifi redeuntibus eisfemperq; in hoc
ludibrio uerfanttbus , ct e cocio labcntibusfSi ho&j ubi beadtudo, ubi
gloria bonortm,iuflortmq ; honores pofi mortem f H ac opimo, non 'ne confit fio
NaturxfDemonfbremus igitur fefelli jfe eos priorem rationem,, m de,qux fieri
nequircnt,animo conceperunt . qm4»<ji<4 M arcus Latinus,de reditu animoru
rcuolutioneifc iUa dedecorofa prudenter nihil fcripfit,quod ci credo nun quam
placuiffet.Si non placuit, tollatur genitrix eius prima ratio- Dico igitur mali
coniunxiffe eos naturam diuinajupremamq ; Diuinitatem, cum natura animoru, qui
tametfi diuinifimt,diuinitus et nad,ct fimiles Dei, fragiles tamc, et enates
furit, baRucinamcs, ignari multaru rerum, in enores propcnfi . Non igitur
habuerunt^ motus fempitemam duraiioncmjnfinitamty xtcmitatem.Uabiut folus
Deus,folut ipfe principiu,ipfe 4 nullo motus,uitx fux ipfe fibi origo,uerus
avroxiuprc^ptr fe uiuens,per fe motus. Animi ait te per fe non monentur, quia
fw tempus fiat, cum noncffent,tumadnafcendm moti funt alio, non a fripfis. A
lioqui non modi in/ generabiles effeti t,fed etiam Dei aquales, non ab illo,
fcd a fripfis originem fui tra hentes,cxtera quoq; diurna pof,idercnt,non
peccarent,non haUucinarentur, nOH uacilLtrent,non afficerentur
morbis,impafiibiles,fumma prxdid Diuimtate.Non funt hac unqua,non xquant ergo
Dcumtqui xquarent, fi uitx motusq ; fui fibi fo/ rent principtiunon
xquantcs,Hecper fe moti funt, nec fibi origo uitx, er motus. Ab <dio
omnipotenti, que nfclk mmstHtnnt^mbA dedit ei tmam, ipfe efl fibi uira, -Ji
fibi. . 6x7 fibi motus, ucrus tcvroxiryrog ,principium,fbns omnium motionum,
exortivi uitam incitati- Ab ipfo mouctur calum er terra, omnis# natura,ipfe
jecit ut ani mi per fe monerentur fidi fimilcs fibi • Quapropter hoc nomen
avTOKittrros, non proprie, fed fimulate conuinit anums-Efl
aurcm,ccuTOK.iv>rro!,ficut ccvra ept/HS,cn/TOctyx^is,eev7ortAHS,ccirrofm;qiu
nomina nullus unquam Theo/ logus folt Deo non conccfiit.Tgi’ur illa ratto,quam
explicat Marcus exP latonet quanquam in Tufculanit,m Scncftutcjn Somnio ufurpauittnon
congruit animis , qui non funt Deus, non principium, fed moti ab illo
omnipotenti fonte motionum , tutarum# omnium, non folum cum nafccrentur,fed ei
nunc fubiedi , mouentur 0/ nmi tempore. De Deo igitur duntaxat hoc
uerumefl,quod ait.Nam quod femper mouctur,ttemm eft.Quod autem motum affert
alicui, quod ipfum agjtdtur ali/ undc,qaando finem habet motus, uiucndi finem
habeat neceffe eft.Solum igitur quodfcfe mouet,quta nunquam ne moueri quidem
definit . Qjiiti etiam citeris, qux mouentur, hic fons ,hoc principium cjl
moucnii-Pmcipio autem nulla efl ori go Nam ex principio oriuntur omnia- Ipfum
autem nulla cx rc fieri poteft-Nec e/ nimeffcthoc principium quod gigneretur
aliunde.QUod ft nunquam oritur , ne occidit quidem unquam.Nam principium extinftum,
nec ipfum ab alio renafeere tur,nec ex fe aliud creabit. Siquidem neceffe eB a
principio omnia oriri . ita jit ut motus principium ex eo Jit,quod ipfum a fc
mouctur. id autem ncc nafei potefi ncc mori- Vel concidat omne calum,on:nii#
natura confiftat neceffe cjl, nc uim ulli nancifcatur,qut a primo hnpulfu
moueatur. Cum pateat igitur aternum id effc, quod a fe ipfo moueatur, quis efl
hic,qui hanc naturam animis effe tributa neget f Inanimatum efl enim omne, quod
impulfu agitatur externo- Quod autc animal cflt id motu cietur interiore.Nambic
efl natura propria animi at# uis,qut fi efl una exsomnibus qut fefe moueat,
neque nata cjl cate, er tterna f ft. At oMarce,qui fapic nti fimus ubique
probaris, qui# in his qut a Grtcis ad Latinos transferebat fiunmo dele dujaec
Platoni ftpe,nec Homtrum,quod ct Vergilius,fcqui uoluifli, fed bonis
affumptis,qut non probares eis reliquifli,cur etiam hac in ratione erro / rem
Platonis non animaducrtifii,qui fupremam diuinitatem,ingencrabilcm,incor/
ruptibilem,d nulla re mobdcm,fbntcm motionum,ad animos fragiles,infcios,tran/
fiuliffetfQuorfum enim fpedat quod aisi Vel concidat omne calum, omnis# nat H
ra confiflatjneccffe cft.Num animi noftri moucnt cielum,omnem naturam cient,
quibus non mouentibus,coelmfitcafurum,ad quos rationem hanc applicafli,(y qut
Dei fempiterni,omnipotentis erant, fraffli, impotenti animo tribuifli f Verba
igitur eorum aperte clamat, diuinam hanc admiranda # rationem, non animis no/
firis, fed animo fummo,prtpotenti, aliorum animorum fonti congruere. Nc# enim
calum Naturam# moucnt animi noflri,nec deficientibus nobis,concidcrc calum,
omnis Natura confifterrtjcd dcfcicte Deo. Tum ucro nec Sol moucntur,moles#
malefies jutura quo# deficeret omnis • Htc igitur corii ratio ncccfftrto
codudit Rr j aliquem- «i8 ’ aliquem animum omnipotentem, fme principio, fwe
impulfu alieno , uniuerfalem p rxjidem, omnis uitx motorem. Efficit^ ratio,
naturaliter $ demonftrat, nifi effet principii* ncmum.a nullo dcpcndens,a
feipfo cun£la bona.totamcji potentiam a/ giundi,uiuificandi,non aliunde fumeus
cafuru omne coelum, omnem naturam in/ terpollandam. tt / 'olus nunquam de
feritur 4 fe.Hic folus nunquam caruit motu,ui/ taq; fua,omnis largitor uitx. Et
quia principium ucrum ejl,ei nulla fiat ongo,na / tis omnibus ex eo,ipfo i nullo
nato,quia principium. Is uere nunquam ortus, folus ob hanc caufam, habens
immortalitatem, ut inquit iUe,c 7 quia nunquam potuit na fci,nunqua potent
deficere. Hac omnis de Deo neceffarit, naturalis, oditur andaq; Philofophia.Cum
uero infers, w concludistCum pateat igitur id xtemu effe,quod a feipfo
moueatur, quis ejl hic, qui hanc naturam animis effe tributam neget { Ego is
fm,o Marce, qui nego tribuum hanc animis naturam. Nihil enim inter nos, De
iwnijj dijlaret,ft cunfla,qus differuijti,pofiidercmtu.Siipft nobis effemus
caufa ui/ tx, nullum aliunde motus nojln habentes pmcipium,ne Deo quidem
fubiefli effe/ mus, nec ab eo quidqud habuiffemustquot j&cit Dan,toiidcm et
nos jaceremus: Vt abiUomouetur coriis natur ai omnis, moucretur etiam moueriq j
poffet d nobis. Sed ubi motus ille nojler fcmpttemus,ubi pcrennitas,qui tam
fragiles fumus,imbecilU, inconflantes,cxci, ut fragilius fujfnctonem
mortalitatis attulerit i fed res clara ejl Non nurum fi ex fidfa illatione, et
conclufme,nafcebatur abfurduts,applicata ani mis diuina natura Ejl autem
animus,ut idem Mare wsjfapicter corrigens Euripide , diuinut quidem, fed non
Dcui:fimdis illius, at sternuat e, omnipotentia, principio motionum, bonitate,
longe dtfjmdis. Pnmus igitur error, genitor fecundi, quem u/ trunq ; detejlatur
natura, patejiflus,difiipat fecundum,incptamq; perfuafioncm ue ro fundamento
non innitentem dcmonjlrat,animorum retro xtemitatem. Qui ucl eo quoque
patcft,quia Pia to in decimo de Legibus de anima coeli, non anima pror fui
noflra rationem hancinduxiltlbi probans animam principium motui,nec fme anima
quicquam moueri potujjfe, eamk omnium antiquifiimam effe : coelum ab anima
gubernari. Nouifiimc, xyi vy» n curta Tct Karr yfccvoy, x&i yny,KQU. 9«A«tT
*V,rcu( xvrrusUiVHO-^xfsovo/jixrx isi GouAiaft,<rKC/ a fbeuS: Agit,
ait,anima omnia qux in ccelo,cr in terra, cr mari,fuis moubut, quibus nomina
funt confidere, opinari re fle. H ac igitur non conueniunt animis nofbris, fed foli Deo.
Hanc fententiam te/ flatur Arijlotetcles etiam Alcmanis fuiffe: <pn<ri
ytf cevrldi, ubcclvcnoyHw <P{X70 ictKivxt roi j a&xvKTOis,o-c.Aitenim
immortalem effe animam,quia fitjimdis immortalibus : id autem ejfc,quia femper
moueatur .Moueri autem fem per diuina,Lunam,Solcm, ajbra,totwnq ; calum.
Qno<J rafio, qii» fihS ptrfnafWun animos inqrnmHIes n5 r(l urn.- &rquod
er< ciuii Pana tius ira n ferens aJ jnintos, legem rerum corporearum. Es
quod e» . («i Philofi phi confensinm non omnia nata occidere, e quibus Piaro
ccnfuil * auflJisin fartum noo iutciimrum,Tuni tx rasione, ilecrctum hoc
Philofopho* > ; rusnncsf *t9 rura
nrqj uerum tflc.ncqr animis congruere.Rrfoluunturtp rauonss ArifloMJ» quibas
probas omnia nau inicnrr. Cap. XXVI» — Vxfunt rattones,qux Platoni,multis'quc
alijs perfuafijfeuidentur,animosre tra I empiiemos ■ Primj quod habent naturam
per fe mobilem, fine principio: Tum quodfi fuitt immortales, funt etiam
igenerabdcs, cum fu decretum Philofo/ pb orum, omnia qux
nafcuntur,occidercjtafcentcs animos corruptibiles cffe-Noit funt autem
corruptibiles, ergo nunquam natos. Et Marcui huic rationi fub feri/ bens,ait
Panxuo creditum animos corruptibiles, quia nafcuntur- Dicit que,Vult enim quod
nemo ncgat,quidquid natum jit interire , nafei autem animos. Prima igf lur fic
dejlrufla flutat apertum fit, falso eos naturam fummi Dei,crcdidijfe natu/ ram
animorum, finuli errore , ut fi quis inauratam fatuam cernens, nihil ab ea, qux
tota aurea effet, dtjjirre putaret. Eadc prope 'tn fecundo errore hallucinatio.
$ed ex Platone prunum probo Philofophorum decretum iUud, non adeo inniola /
bile effc,quin atiquo modo refeindt queat. Et quod Marcus ait,Vult enim, quod
ne mo negat, quidquid natum fit interire, lnueniam qui perneget, cuius magna
efl a/ pud Philofophos omnes autoritas ■ A tq ; A nfotcles id arguit m
Platone,cuifit muti dus uicorruptibtbdis, eidem principium deJtjfe-Et Marcui
ipfe inducens Epicure / um hoc irridentem. Sed i Ua palmaris quidem, inquit,
quod qui non modo natum mundum introduxerit, fad etiam manu pene jiflu,is cum
dixerit fore fempiternum, hunc cenfcs primis,utdiciutr, labris gujhffe
Phyfiologum, id ef, natura ratio/ nem,qui quicquam, quod ortum fit, putet
sternum effe poffe qux ef enim eoa/ gnicntabo non diffolubilis t aut quid ef,
cuius principium aliquod fit extremum f E ccc igitur inuentui efl qui neget
quod ortum fit , non interiturum. In libro quot que de Vniuerfl tote referens
Lattne,qus fcripfiffet Grxce Plato,hxcuos qui Dc/ orum fatu orti
eflis,attendite,Quorum operum ego parcns,cffc flor que fum, qux per me
fkfla,non funt diffoluta , me inuito, quanquam omne colligatum, folui pot tefl-
Sed haudquaquam boni efl,ratione uinflum,ucUe dtfloluere : fed quoniam orti efl
is, immortales uos quidem e fle, et indiflolubtlcs non potefln,ncutiquamU t men
diflolucmini,nec uda uos mortis jita perimcnt,nec fraus ualentior, quam con
filium mcum,quod maius efl uinculum,ad perpetuitatem ueflram,quam illi quibus
eftiSftum cum gfgpebamini,codigati. Hxcd Platone afleruntur. Creditur dfummo
uiro, fieri pofle, ut ubi Natura deftciflet,fupplcat diurna uoluntas.Vt fi lumc
ex cx (itate natura reuerti non pofiint,rcucrtatur uolente natur x rege Deo.
hoc credidit Pl atotcredidu mundum natura diflolubilcm,quia 'generatus , Cf
fafltts, confilio taj ntendiuino flare incolumem. Nullus Philofophuireor
negabit unquam, qupnft/ ciunt omnipotentem, coelum, cr terras mouentem, formas
animalibus, et uitas dait tem,omnem machinam fuftinentem, non eundem ilbiminarc
pofie cxcos, reddere furdis auditum, fufeitare defunflos. Maiora enim
fuutfupcriora.Si mouct coelum Ji fmt ut omnia uiuant, permaneant non poterit
fufiincre, natur a cafurum ne cadat ; ■ Rr 4 montem 4 ia montem ruina»
minantem,ncruat, fircnaretflumina uertere retro , multat (; alio, quam ufitatus
natur x pergit curfus . Poterit certe,quix potuit maior a,ncc Philofo/ phi qui
primum indeftffc Deocontribuunt,cripient fccundit-Vna igitur ratio,de/- cretum
illud Phdofophoru jicilerefcindi pojfc,quod Plato crcdtdit,inucntusq; eft, qui
neget,quod nemine negare Marcus dicit-Tum ratione probantur,qux dicunt tura
Platone, Maius effe,crux!cndus confilium,uoluntatcmq ; diuinam, maiores
uires,quam omnem nature fraudem, omnem imbecillitatem , Superare uires De i,
eundas difficultates Nature. Quibus uiribiis,non folum animos, fi uerum
cfl,fua/ pte natura corruptibiles, fcd etiam corpora,fi ueUet,incorrupta f
erueret . Hoc PU to libenter fatetur. Ex his apparet animos uel natos,
incorruptibiles effe,fi non na/ tura, certi- uolente Deo. Secundam rttiouem
perpendamus, an uerum fit omnia orta occidere , hinc ani/ mos natos etiam
interituros- Sunt autem rationes Ariflotelis, cur quod habuit prin cipium,fu
finiendum. Principio, quod ea foLt fmt rationabiliter ponenda , que uel in
multis , uel in omnibus uideamus . Probari autem fenfibus omnia que orian tur,
interire. Ad hfc impofiibile effe fecus fuiffe in preteritum, quod erit
deinceps fem per etemu nec pofje mutari. Accedet enim aliqua caufa,que fi prius
affiitffct,pof/ fibile fiiiffet aliter effe, quod erat impofiibile aliter effe
■ Si autem prius ex aliter exi . flentibus fidus ejl mundus, fi femperfic
exiflentibus,et que non poffent aliter exi flcre,nunqud certe fidus fuijfet.Quodfifwdus
efl,ncceffario et illa pojfunt alifer ef[c,cr itonfcmperficeffe.Quocirca cr
ipfa compofita diffoluentur,et dtjfoluta- prius coada, et cotleda funt. Hoc,
quia infiniti! uel fic extitiffct,ucl fieri faltem po tuijfetQuod fi fit,non
effet incorruptibilis, neq ; fi aliter habuiffet unqua, neq; fi potuiffet
aliter exiflere. Deniq;
fimul erit femper potens effe, potens non fem/ per effe, quod oflenfum
c(l,impofiibile . He funt rationes eius . Quas enim attigit ex parte Epicureus
apud Marcu,nuHam effe coaqmentationrm,que non aliquan do diffiluatur nihil
effe.cuius principii! aliquod fit,quinfit aliquod extremi! Ver ba ucro
Ariflotelis concife, cr obfcure moreq ; fuo prolau , in dijfoluendo clare t
fcent- Vt igitur omittam Drun», cuius Plato cred-dit maicflatc efficere poffe ,
rem corruptibilem ne corrumpatur,radonibus agens,euincam, non latius has eius
ar/ fftmenta iones tendere, uerioribus rationib'is expugnatas- Audiat igitur
Aridote/ les pnmu.Si ucrbx Platonis,ut par cfl,legit,diligenter(j; attendit, in
quibuscuPbi lofophis congrucns,omne natum, dtffolubilc fendttfed u alendus
nojcit , afferitq; diuin u con filium , ac ullam qu intumuis detrimento fam
labefittricemq; fi-audem . Hoc o Arijlotcles,qui uidi)V,fed tacuifH,tantumq ;
affumpfifli,hahentia principiis, attenta effe non po]fe,mclioremradonishuius
parte fraudulentcr,infyncere prt/ terijfli.aut inqua credebas uiresDeicundas
fuperare difficultates, imbecillia rei t derc fvrda.labcfidanda quoad uifum ei
fuerit edam in atemum [ufficcre.aut non credebas. Si credebas,tota rado contra
Platonem uani fima ejl. Neq; erum fimpli > citer eifrr dixit P latojmndum
natum,nunqtum abolendum , fed robur diulnum p lut ad perpetuitatem, qu.im
imbecillitate mundi,ad ruina cius ualere:Cr,ut ait Philo,. Verbum Dei per omnes
mundi p artes intentu eunda drwncire, firmas rebus qui/ tufq, fias [eruar e
perennes concitare coelum , naturam facundis partibus repo/ rare. Si non
credebas, rationibus cuincam,non naturalibus modo, fed tuis , Si ca/ lum
confifleret,ft Sol defulcrct,futurum interitum non modo cali, quodtuincor/
ruptibile arbitraris , fed etiam totius mundi .Cum fu igitur uerum , calo
ccffante tnoueri, interuum omnium rerum confccuturum : Deus autem mouct
Aristoteli calum,mouens cr calum,z 7 uniucrftm terram , < undamq j naturam
aht, fudi/ netiqui autem mouct,potcfl etiam, ftuelit , rufi ligatus , er quafi
alterius legibus compeditus fit,non moucre(Quis enim Phtlofophorum non
concedet, in quo fit potejlas mouendi,non effe fidendi , remorandif) Efficiat
ergo Deus calum er o/ mnis mundus interiturus,occafurus , perdendus , ne
perdatur , ne ruat , ne conci/ iat-Suftinet igitur er facit, quod ait Plato,
mundus , qui fi fuapte natura collabe/ retur, laxarentur ordutes omnes,tota
rerum artificiofa machina corrueret, ne coi labatur.Si modofipremum orbem ,
cuius conucrfione omnes cali diflinuUimimo tus peraguntur, Deus ftflcretfadam
eundarum rerum fkagem cerneres, ipfc ig tur Arijloteles hxc omnia confiffus ejl
in libro de Mundo : fama , inquit , p rifet tfl,cr patria omnibus honurubus,qu6d
a Deo eunda exijlunt, er per Deum , ab ipfo,er per ipfim.NuQa uero Natura,
huius conferuatione dejlituta p er fe ipfatn fufficiens ejl Multa']; ibi ad hoc
pertinentia dtffcrit ■ Vera ejl igitur Platonis fen/ tentu, Ariflotelc
fifiragantc,nullam Naturam ucl caledem,ucltcrrcdrcm , per fe incolumem effe
poffe,niftfalutariDei prxfentia,qux per omnia tendit, confer/ uata-Poted igitur
Deus corruptibilia, incorrupta feruare . Difcutiamus modo ra/ tiones,an uerx
fmt,er fi uerx,an conueniant animis,an omnibus rebus. Primum quod ait,ea
ponenda, er afferenda cum primis effe,qux ucl in multis , ucl omni/
busappareanttadmonebo eiim folitos dicere fapiemes, remoucndos effe oculos i
confuctudinc,ut fyncerumfu ubique iudicium,nc contingat , cuius nonnullos in/ cufat
Plato, fila corporea, qux luderent , p rx manibus , oculis gererent , putaffe.
»mW incorporeum , quia non appareret , exijltmaffc .ftc qui fcquitur ufquequaq;
Arijlotelis hocdecretum,ucrumin nonnuH:s,in exteris non i'em,fi,lli p iffet-Cu/
tus ftueraefl fententia, cur non aiamucra Platonis, omnia qux uidentur, tan/ g
i,qux tanguntur effe corporca,compoftta , ergo dijfilubilia Coelum autem ui/
icriycrgo corporeum effe £ T diffilubilei oRendat igitur Aridotcles hoc non
effe uerum m multis, aut omnibus. Nullt enim corporea res efl , qux quoniam
oculis cemitur,non etiam fihditate roborata,multipltci rerum concurfu fit
cffida,fic(fc tefilucnda in ea, e quibus coabuffet-Cur hanc legem non admittit
in coelo, in Sole, quem cr corporeu effe,cr fihdum declarant eclypfes,cr tp
fefiffus efl in Meteo ristCottigit ergo ab exemplo rationem , Omnia qux
oriantur , apparere dtffilui • Rr 5 colligat €X* colligi etiam quod ait
Plato,Omnia corpora effe compofita, fic<^ diffolubiliatt f go corium d
fjolubtlc,quia corporeum Sed homo fugax, ey, ut inquit Atticus,lo/ lignis
inflor Je fuis tenebris occultans,rcfugiet ad quintam ejfnitiam . Quum u/ men
Plato cum quintam er ipfcdmffet, ei fuapte natura immortalitatem dene/ g aiiit.
intereunt igitur omnia , qua principium habuerunt , fctlicet hac noBratia ,
domcBica,arbores,animjUa,odifuta,urbcs,mccnu, montes, aqua, aer . Sed funt-
alia res nobis ineognita,fmipliccs,nullam compagem , er ex corpulentis , craf/
fiscj; admijUonem rccipientes,inconrupta permanentes propter puritatem, Icuitd
tem , nec quarit compof twm redire ad fuam gentem , nulla funt ibi uincula ,
qud f ano laffata refoluantur Huius naturo primum ejl coelum , e fi lux , funt
mentes, quaf]nuha fecit diffolubtles compago, purifiima , qualis Drws hac
parte, difiml/ . Urna potcntia,maic]late-Quantus error a corporeis , ad
incorporea, quod ficie/ bat Panotius,& qui ei fubfcripfit,afcendcre:pcrindc
fi quis arguerct,Ornnia qua uidcmutjfunt compofita: ergo res omnes ,
cuiufcunquc generis , funt compofita. CT qui conditiones corporum ad animos
transfora .Cum fit igitur longe dtuer/ fa natura animorum , atque corporum ,
lex autem , quod omnia nata intereant, lata fit corporibus,non animis(quia
corpora non funt fimplicia,fcd quorum con / fumpta colltgattone,diffoluuntur)
cane magnus error fiut eorum , qui fubiacere legibus corporum animos uolucrunt
. Sicut tgimr non omnis creatio , aut fifho efl rerum eompofitarum,fic non
omnis res nata diffoluitur . Diffoluctur ex pluribut conBipata,coagmcntata .
Quemadmodum autem omnis res compoftta debet re/ f olui, fu: qua quanquam
fhfla,non autem compofita,non refolui-Patet igitur ne/ cefitatcm rerum natarum,
/tdpriBimm flatum rediturarum , non ommum effe natarum rerum,non puri fimorum,
non fmplicium,tenuiwm, exdiu/m , fed com/ pofitarum, miBarum, quiajteceffe efl
, partes htuitas afuit fedibut tranjpofitat, ad genera fua reucrti,dquam ad
aquam, terram ad terram . Sic pr adora refoluta domo,rccidunt in terram omnia ,
qua de terra uiolenter 'm altum fuerant fubli/ mata- Solitus igitur in
Phtlofophis error, ab aquiuocis aut particulari uniuerfale inferre. Quemadmodum
paulo antea praclara omnipotenti que Dei natura ad omnes gener atim animos
ducebatur ratio . His declaratis facie rationes A riflote/ lis euanefeunt , aut
fraudem infidiofumip aquiuocum abfconderedeprehcndun/ tur : Quod erit w futurum
perpetuum , ncceffario femper talefiuffe 'm proteri/ tum. Quia fi mutaretur
conditio, ut fecus e ffet iri poflertm,fecus in proteri/ twm,id jvrrt cx aliqua
caufa: quo fi prius a ffuiffct , fteiffet ut quod erat corrupti/ bile non
corrumperetur : id autem impofibile . Rrj pondeo igitur, ut totam ratio/ nem
membratim refoluam , primum , quod tota hoc Ariftotclis ratio , efl contr*
otemitatem chaos, quod cum flatuiffent ante fempitermm , dixerunt in creatio/
ne mutatum . Eoq; dico. Ea quo nata funt , er in poforum non refoluuntur, unam
tantum femper conditionem habuerunt, ut fubttd fidaxtema effent , nty . tf|» ^
ti&M notant conditionem i prxterito ad futurum eis acccfiu, qux faceret
fccut effe tn poflerum,qudm fuiffet in prxteritum. De re nondum noto, nullum fermo/ nem haberi pojfeinuUam
effe conditionem rerum non exidentium. Non potcfl de re nata ac fida dici,fccus
habere in poderum , quam habuiffet in prxteritum. Et Arijlotelis rado de re
fxda,cr creata xquiuoce cadit fuper re fempitema in pofle ■ rum- Verum equidem
efl in futurum non po ffe, quod in prxteritum femper flctif/ fet,quia pojfet
oriri caufa noua,qux fi prius, id ejl , in xternum affuijfd , feajfet non
fuijfe perenne,quod perenne fuit.Quodnuda ratione fieri potcfl. Nunquam enim
caufa aut uis ulla erit efficiens, ut quod fuit perpetuum, non perpetuum fine/
rit,autqux tollat xtemitatem in poderum ei, quod nunquam tulit in prxteritum.
Talis quoq; caufa in poderum non erit unquam . De prxterita igitur re er retro
fempiiema,uerum efl.De futura non ucrumiquia ponis prxteritum <y futurum ,
Crexuno infers alterum.Res tamen,quam dico nouiter creatam,non fititin prxr
teritum Cur igitur dicis caufam fupcruenirefCui fupmmet , cum in prxteritum non
fuerit res paulo ante crcataf Dicis ergo nouam caufam immortalitatis,fi prius
affuijfet,fiduram fuijfe rem femper immortalem,quam ego dico creatam, id efl,
quod nunc me facit immortalem,cr incorruptibilem, ficiffet ut femper fuiffem im
mortalis.Hoc igitur non flat ■ Nam caufa futurx immortalitatis non fufjxcit ad
im/ mortalitatem prxtentam.Non datur,ut retro fueris fempiternus.Magna xquiuo/
catio, magnum interuaUumin xternitatem futuram , c r prxteritam.futurafpun/
quam erit in adu,prxterita fiiit iam. Pofiisin prxteritum milia millium fecula
co? numerarc,nunquam numerando fatigari,]» futuro femper terminus erit d
creatio ne tua,adid quodeunq; numerabis. Non inducit igitur, nec trahit
xtemitas futura, ttemitati prxtcritamixtemitas futura potius temporaria ejl,q
xtemitas. Initium , res creata.Res retro fempitema,nullum habuit initui. Non
efl ergo confcquens,ut fi quod retro fuit fcmpitcrnum,non fit habiturum in poderum,
quod pof.it afferre ■perniciem. Sic quod ertt in poderum fempitervu , nihil
habutffe quod prohiberet, quh femper fuijfet.lmo habuit, cruerum efl de tllo,
de hoc non ucrum. AbfhtlU autem xternitatem in prxteritum impofiibilitas.ln
futurum impofidnhtas non erit, quia pofibile efl rem creari femper manentem,
ficut coelum- Excepto Deo , retro fempiternum nihil uult natura fuijfe. Frendum
igitur , longe aliud rem effe crea/ tam incorruptibilem quam in prxteritu
fempitemam. Verum quidc efl , fi res hxc immortalis retro fitif) et , nullam
aliam caufam fempiternitatis fux habitura fuijfe , quht hanc qux factet eam
fempitcrnd.Vt fi fwfjcnt femper aiumi , non per aliud ■fui)]ent,quim per quod
femper funt futuri. Sed effe femper in prxteritum non po ■fuerunt, propter alta
tmpofibilia magna . Fecit igftur fmulitudo, er quafi ludifica uit futurx
immortalitatis , ut crederent etiam in prxteritum fuijfe quod ertt in fu/ Utrum
femper , non confiderantes alta multa . Vis igitur Deo efl creandi naturas
corruptibiles, cr incorruptibiles rEt tamen non confequitur femper rem incor/ r
ruptito/ dl4 ruptMcm fuifle. ! I lud quidem uerum efl, em naturam dare animis
immortalitit/ tem,qua dediflet eis aternitatemfli create non fui flent. Nunc
autem creatis data efl natura atcma,quam in fempiternum retro impofiibtlc fuit
habui fle . Si folitam igitur naturam reflicias, uerum efl eandem caufam dare
immortalitatem iit prate ritum, qua dat in fuiurum.Scd abduc oculos a
confuetudine,uidcbis diuiniora,Vi/ debis pra fidem natur £ facere rem
fempitemam pofle , qu£ nunquam prius exii/ tiflet. Ad hac cauillatio efl,Si ea
caufa qu£ f icit fempiternum i n pofterum, frUhi/ ra fuifle fempiternum in
protentam, ergo quod futurum efl fempiternum , fuifle retro quoq;
fcmpitcrnum.Pcrinde ftquis argueret, Si concurrerent e£ caufa, quot C<
efarem Di&atorcm fecerunt , me quoque facerent Di flatorem . Sum ergo ficui
Gr far Diflator. Si mihi corpus eflet £thrrium,gloriofumytranarcm nubes utchri
{lus- Nubes igitur trano quemadmodum ifle . Fitcj; progreflus *< conditione
ad afr fcucrationem , uitium maximum in ratiocinando ■ SinuUs igitur efl
argumentatio , Ea caufa qua facit animos immortales in poflerum ,fi prius a
flui flet , fleiflet ha t ' mortales, CT fcmpitemor.crgo quia funt in poflerum
atemi,in pratentumquotp fempiterni fucrunt.Condidones ha funt,non
affirmationes. C lanus autem uitium o flendam ,Ea caufa qua facit animos
immortales in poflerum, fi prius afluiflct,fe/ ciflet retro fempitemos : fed
quoniam impofiibilc erat animos retro fui fle fempi/ ternosiergo nunquam
affuiflet ea caufa-Sunt enimhic dua caufa , una conditio/ nalis,altcra qua
tollat, dcfbvatcp id quod fub conditione latitabat . Latet fub con/ ditione, p
raterua atcrnit.it , fed conditionalis , non aflerta , non uera . non afle/
ritur, quia fuperucnit caufa maior efficiens, nefit uerum , quod erat fub
condi/ tione.Ea maxima caufa efl,quia fieri non potefl , fi refle penfites ,
atque adeo ai/ te (pefles,Deo folo excepto,efle quidquam fempiternum. Hac caufa
facit,ut ani/ t tu non fiierint pariter cum Ceo fempiterni inuUa autem prohibet
caufa ne fmt in poflerum-.quia quantuncunque poflhac uixerint , nunquam erunt
fempiterni, id efl, quales , fi ab atemo fui flent , qua efl fota unica
diuinitatis pofleflio . Sic que tota Anflotelis rado patefafla efl. Huc adde
quod rationes cius , ut dixi , ten t dunt contra mundum, compofitum, miflum,
non contra fimplicemnaturam avi/ morum,contra Platonem probantes, fifaflus fui
flet mundus ,er ex alijs rebus cor dgpicntatus,hat res aut potui fle congregari
, cogiq ; ad creationem mundi , atque aliter habui flent ante mundum : fi aliter
habui flent , nouamq; conditionem aece/ piflent, pofle edam in futurum redire
ad priflinum flatum, ftcutab iUo flatu uene t runt ad iflumiQuodji res iUa,e
quibus faflits efl mundus , non poterant mutari , ad aliamep molem
transftrri,nunquam certe ex his faftus mundus faiflet • F attut efl autem
mundus , ergo poterant iUa mutari , er non permanere femper , ftcuti erant.
Itaque difloluenturipfa compofita in pnflinum.Sicquenon efl incorrupti/ bilis
mwidus. Vides totam rabonem tendere contra mundum a Platone creatum ,
[tdiacorruptibilcm in pofterum declaratum, Radoque efl ex compqfids»nuHum
Habent . «fJj 5^ babeitsm animis locum. Et nos dicimus, et fi non dixerit
Pluto, ante mundum mUasres fluffe , a quibus ad mundum foda fuerit mutatio.
Chaos interpreta/ mur informe exordium. Sed tacuit more f uo cauiUatum
Anjloteles optimam partem Platonice rationis jion [uapte natura mundum , fed
diurna potejiate non Uffoluendum . Quod lex in Philofophia, omnia orta
occidere, etiam i Pliilofophi* aliqua a. do coniemniturtquod eorum (intentu,
non modo incorporea, 8i fimpUda , fed e* tiam corporea po&int incorruptibilia
licri: Et quod non cft femper uOtatit extm» piis infiftcndum:& de duabtu
naturis. Cap. XXVII. placet, quando locus cJl,non folum pro Platone, fed etiam
ueritate , c r pri/ vfcisdepugnarcNam cuTimeus Locrenfis , Pbilocj; ludatis
afferuerm Deum fuffc hunc mundum , ut d nulla caufa pofiit nift ab ipfo prxpo
tente diffolui,dudi funt forte probabili ratione , non omnia nata, fubiacere
morti : opinati non modo pofferes inui)Mes,ac tenues, ftmplicesq;,qualcs
animi,creart fempitemx,ut nun quam intereant, fed edam corporales ■ Eamq; Philo
putat Mofis effe fententiam de mndo.ScrutenfUr igitur, anguflijs iDu in quasfe
folent conijcere Philofophi , re/ lidts,latiflimos Natura campos,infinitas(fc
fapienda diurna regiones . Videbimus multa uel ejfe,uel fieri poffe, nulla cum
nodris Natura focictatc comunda-Nemo inuentus efl, neque forfan mucnietmr
unquam, qui poflit, qua tandem ftdera , Sol , lMna,matena,compage
fmt,explicare:Cur Sol caloris fouundt farnus, motus m/ defkdgabilis , nunquam
nec calore ab fumatur , nec ob impetum concitatiflimim illum diffoluatur.NuQa
exddt,ex quo juit,diminutto, fetuum , attritio ex omni illo uado corpore
,utfinon fuit uQum in prateritum detrimentum , nunquam edam fitfuturmHuic fmlia
multa credo flerent, ex omni ficulentiacraffaq; compa/ ge,ad puriflimam naturam
deduda, incorrupta maneniia,ftfummmo federet opi/ pci. Qttif efl hic,qui ex uno
aut altero terrcflri opere , omnipotentiam eius putet metiendam, quem eunda
gentes,non apparentiu modo autorem , fed etiam qua/ nutdi,non femper, fed raro,
cr cum opus fuit exhibitaru rerum confefcfuut arti/ fice,dicentes plura
cffefudibdia quam fida, duas firme magnas naturas induc en tes,alteram in
quauifa,uftata nota, altera inufitata, infueta , prodigiofa , mran/ da, raro
condngentia,contineantur . I» hac nota , perjpedaq; natura , funt leges hx,quas
quotidie decurrere cemmus,cx terra fieri aqua,ex aqua aerem , ex aere puros
ignes : tterumq; reuolui fuperiora ad inferiora , ignes ad finitimum aerem ,
Ime ad aquam, aquam ad terram: Ex terra nafd montes, faxa lutulenta,quorim 'm
imo medullis fuccus terredris cxceptus,grandefcat in faxa atfy durefeat , ut in
lufto elephantis corpore, ex herba quam pafcit,aqua quam potat, fuccus ad tene
ros medullis deLttus,cr excretus,ingentia offaconflipat-Nafcuntur fundi ratione
i terra plantx,ftrrujmiicqi xs, flumina, fvntes , Similiq ; eunda qua fuifjent
or/ tarationc,ad matrem reuartuntur-Hxc reparat fatus, cr dum femo conjeda rcci
gitjmos emsttit partus ad auras, nunquam his legibus dejicientibus : partimtp v
:\\<m mundus in continui reparatione,et interitu rertm cfh pxrtim manet
incorruptae, ; e duabus quafi gentibus fhdus,altcra femper cadentc,dcnuo'q ;
[urgente,alttra C4 dempcrmancntc,nc dit terre feres hos intcntus,uarictatcsq;
cerneres, nd aluid fie/ n poUuffct a creatores crederes. Sublatis oculis
incolum,nouaslcgcJkuidebis,cr tantopere fieri que non morerentur potuiffc,
quantopere fida funt , que fempep jnterirent:nibil artifici fammo difficili
fuijjje, modo dfcdibus rarum intereuntium pun\hmasfublaus naturas ,ilUfas ad
confauationem inferiorum jUre, uifum cf/ fet.Hac igitur natura nota continentur
leges,ordines rerum ufitatarum. Alterant primum e fe natura
cceli,incomipU,inufitata,fec que non facris modo libris plure comprehcnfa : ut
cum flumen rapidum,ne Curreret.reprejfum cfe:V aqua natura fluxa reddita non )
luxainox Solr radiante terris wduda:Rcprcffus idcm,iuf[ut(f rapidum curfum
fefeerct , fctffus oceanus hinc atque hinc fentfeima moles natura non memor
fluxe , ad tempus effe coadus : mortuis rcuocata uita : uenti tempore non fuo
exciti:aque maior quam natura potuiffet uis demiffa terris. Non hec fa/ eris
inquam libris modb,qux limites, cr leges folitx neture preuaricantur,contU
linentur, fed libris item Philofophorum , er gentium uetuflarum , quarum nuda
prope e fi, que no i nufttata Dei queda ficmora,contrd quam oculi quoudunecer
nant,recenfeat.mtto libros Platonis ingenio p reflanti uirifen quibus ad alu
mor tuireuixtruntyUbrositcm Stoicorum. Sed er Artflotelem igneum flumen Aetne,
quod natura rapide [uperfugentes inferret,fcij[umcogente Dco,rclidis in medio
pijs,pretereo,quod exemplorum tam ingentem acernum efjfecercrU,ut ambidofu* eis
recenfendts uideri poffem . Vnum illud eundis fuit femper hominibusperfua/
fum,ac perfedum,non hic, que domeftice nofeimus, ante animu perpetuo aftarc
cernimus, fola fleri pof[e,fed item alia, quorum nuda nobis ratione reddita ,
atto/ nitos,urumq;funtmi Ori omnipotentiam admirantes efficiant. Huius
inexplicabi/ hs,meomprehcnfibilisq ; generis ex corporibus efl,ut dixi,coclum,cuius
que mor lesfttyUiftbihs tamen, er folida,quo e genere reru defumpta , an d
terreferi an ry traneo-Et quoniam mundus ex quatuor tantum feminibus c
onftatjit quod ex bie non fit, cum mundo numerari , er tn rerum mundanaru
exercitu locari non pof/ fitycon&tns ex hts,ucrbi caufa,aqua,aut acre. qua
tandem arte ad fumma,incor/ ruptam cp puritatem rcdadum,non folum fupemas
regiones, ut candidifeme nu) bes,appeduit , fed ita compadum flut,ut
radiantifiinu er indeficienti luce terrae tmpleret-Hicad portum,refugumqi quo
te condas,rcsq; corruptibiles, ad meor/ ruptam naturam redadas nefeteri
cogaris,concurres:portum fcilicet nullu,quem tibi ne ueritatem ccmcres,parafli.
Veteres tum minus ferte commentitu , quam H4 tur aliter magis, quorum ille
clare retulit fententiam ; Ignea conuexiuiSyCT fine pondere coeli,
Emcuit,fummaq,locum fibi legit in arce. Crediderunt exida mundanaeongene non mm
fubfearttim coeli incorruptam* nolente I . <? f? iuofr nte Deo,atq; rutum
corruptibiles efjvflat. Hanc admirandam, inexplicabi/ lem potentu,m qua funt
inn umer abdes formx,quas nullus fcrmo percurrere pof/ fit,ad animos creatos
uetujbfiimi homines retulerunt,non fc cogi putantes, quem/ admodum in rerum
confideratione ludificati Philofophi pofUrtores , darent am/ \ mis perennitatem
in prxtcnum,ne nau moriturt uidrrentur. ^ • Quomo Jo Gbi iplii
coniraOlxcruni,aiiimo« c'axlo cadere dtcentee,iterum<^
reuerii.&quxfumterronjcaura. Et qudd perperam intellexerunt, qu*<ie «Jt-
Iteratione fuerant uattcinatx Sibyllae. II L HI* erroribus ipforummet Phdofophoru uocc
confutatis, quod animi fitnt fempi ternt,neq; uideUcet Dtuimtatc motus , nefy
quu funt immortales in poflerum, etfdcm quoq; uocibus ipforu,alius error
declarandus efl, animos antequi m hanc Uttam4efcendanP,m altera quada uiu
uiguiffe.Cuius erroris ftmilis atty fupenom coufa fuit, cum ueUent animos
fempitemos in poBcrumxfficacem rationem credi isruntyft probarentur, antequam,
uemffent in corpus, cxtuijfe- 1 d autc probarunt ex rcru fupenorts uitx renum
fcenua, perfuadentes fibiCutdcturq; ab Orpheo ma/ tidf[c)antmos antea
fuifjcMuius funt dux caufx:una,quod prifei tradiderunt, ani tt/os antea fuiffc
quam 'm corpus , ob aliqua in anteacla uita facinora detruderen/ turaltera ,
quod rcmtwfccntia palam monstret rerum quarundam prxtcritarum praeceptam
fcicntiam.Vult enim,ut Marcus Tullius ait,Plato memori* effe fupe/ rjoris tutx
recordxiionem,Multisfy in locis,prxcipue in eo, qui infcribttur Mcm/ non, de
hoc diffcruit. Item in decuno de Rcpublicajn Phxdonc:Ac,ut arbitxor,pri ma
coufa peperit frcundd,ut cum d motoribus audiffent, aiumos antequam ad cor pus
acccfiffent , utgmffe , p ermottfmt admuefUgandas huius rei aliquas caufas.
Smptafy efiremtm\centu,qux fit anteadx uitx feientta • Q ttam non operis hu/ w
ejl reftUere,tantum,cxdidti eorum,0 ' ex malis^jux confequantur, probabo nanam
hanc,cr hominum, mini habenttu certi quod jiatuerent, opinionem fuiffe* huic
fententix etii pofleriorcs Platonici fubfcnpfcre.Princtpium cius, ut dtxi,crc/
iitur ab Orphco,ct Pythagora cxuttffc.DcjiuoOlympiodorus:wKA«uosAoyet. ofcpiKog
Tfc 1(9« nvixeyogfoi, o noiAty iyoiy ras^vyccs «5 7a <riya , xfft- HetAty
epib-r arion<xnog ecrxyuy , -pro kvx.Au 7to?AxIkH : Vetus fima. efl,inquit ,
Orphica , v Pythagorica , qua ducit animas w altera uita exiflcntes ad
corpus,tterum que k corporibus educit, idfyfcpc. Sic Olympiodorusjccutusq; efl
totam hanc famam xquofuperftitioftts Plato :dclkuitur autem pafitmprofu/ gfitur
que rationibus, quas k natura, in qua ueritas cjl , mutauit . Mammt huius item
Iamblichus; eioy 7rfavha^Skioy H^vynngip xgx di- irata auy-ec
*iOKf&Hv<ti,xcp. oioy u<Aos srf^yigoy vusaiHcrctrojeotvTty xgx of
ycamoy crwyM vytjrfbi icetrrny <rvvj>$r*yMoy, H9U cpjcriy vrctfceurAn/
o-lxy,irvv(iHQAB$irxy:Qualem,mqutt,pms exercuit anima uitam, quam in. corpus
humanum fubirct,cr qualem fbccicm promptam jrt iffet, tale e r organi/: tum
corpus babgt ftbi ipji coimcxum-.ftmdan^ naturam ajfcqucutem. Smha re/ , rtbA '
" ' F™ •fi I *. «I* . perics Iamblichi [ententie apud [uperjhtio[os alios
Platonicos, qui relifla inquifl/ tionc Naturje,tcmerc f 'erruioru autorilati
crediderunt. Hinc extat carmen de ini/. mis,apud eos : H <jv0<}v
cc7n7rAxx8vcrtey o n. «f «vr> ny j, Kx7nriovpiv\97pocpei<n'rf£KAMfointx«U'a<rM»
Hinc errabunda ueniunt,cum ad lutor a Ltpfe Nafrendi infiuu fedis mortalis
amore. m* Empedocles etiam dicebat : « » Sis Kccyui esiii (puyccs StoS^v,i(pa
aAxTfC Nmii ixout>0[Sft u innovet. Sic ego defeendo diuorum pulftts ab axe.
Infime liti parens. Huius igitur pcrffiicui,exploratiq; mendacij non alios uolo
tefies,qium ipfosmetj ut didis [uis, que dedit Satura uera refellantur ■ Omnis
enim animorum deftrui/ tUr Philofophta,quam er antiqutfitmi tradidi jfenttcr
Natura docet , fi uera hac funt, ut melius animos fuerit mori,quam iUo ludibrio
, continuoq ; lapfiu de rorfd rotart. Nec proderit Platoni, uel terroribus
tartareis homines a [celere abjkaxiff/, uel ad iufbuam premijs calcflibus
propofttss inuita[fe,ft moratus animus aliquatt diu in calo,de trudetur non
multo pdjl m terras , aut non nocuerit improbis, dum cupiditates er libidines
expleant fuat , aliquandiu 'm tartaro fuiffie, modo paulo pojlin uitam
reucrtantur.Hanc [ortem,<y has leges firle&fiimi quiq; magm efH
ment,optcntq; prefixijfc Naturam,ficut iujh dedtgnentur , erexr crari non cef/
feni. Haud plane dtfiuttdis effet his dominis Deus,qui largiti [eruis
beneficia, iride mutata [ententia cnpercnt.Certifiimim igitur jit,ne manre
quidem de uirtutibut, de pietateje iuftitia quas tueri, er perfudere conatur
ubiq;, Platon em pof[e,fian ' tr hac [en tentu. Quam fuit Natura uocibus
obiwrgatifiimc refUUt.Gratiaf autem agamus diuine demende, quod aduenit lux da
, quefola omnem caliginem di[/ pelleret: qua non uenicnte,in magnis erroribusuel
primos ip[os [apientes extero/ rumq; fkale principes uerfiari ncccj[efuif[ct-
Redituri igitur ad hanc uitam, ctm' fint aut boni, aut mali , autoritas cfl
Platonis , malos in tartarum prteipites a flos, inde nunquam cmcrgere,ut non
fuerint unquam in [uperiore uiu,[ed cu primum in hac nati,uiucre [celerate quam
pie maluif[ent,in eteme mocftitLe loca fint de/ trufi.Qui,inquit in Ph edone,
propter magnitudinem [celerum,nuUis piaculis ex/ piari,ubi locus expiandi
efl,pof[e uidentur,quod uel jacnlegijsfie explcuerint,uct cedes
tniuflas,cttcra<f; id genus perpetraucrint.TxTXS </lt HTrfOrHKVtree poi/
fix «sroy Tafr«jX)(/,o^fc(/ ovurm iK^cum<np:Hos debita [ors pro/ ijcit in
tartarum, unde nunquam egrcdiunturXonflat igitur, hac Platonis [enten
tiOypcenis etemis deputatos malos nunquam ex dis locis emergere. Qnod edam
Poeta nofter eximius [ecutus, [celeratos poenis eternif canit mciari: - s* ■- ■
. -Sedct,xtemumq; fcdebit • Jnfilix T hcfeus, Phlegyasq; miferrimus ornes
Admonet,*? magna teflaturuoce per umbra. Eadem ejl fentcntu de boms,de quibus
dicit in Phsdone Plato . Qui, inquit, eo/ gniu fitcrint pie maxime
uixiffc,kifunt qui ex bis terrejkibus locis liber ati,*?ue lut ex cxrccnbus
uindicati,furfum es ttMafay oinnarty, ad pura habitationem ueniemcs,in iUa
beata terra collocantur. Et qui fe Phil ofophia expiaffent, uiiumt fine
corporibus, in omne deinceps tempus, et in domus adhuc his pulchriores per/
ueniunt,quas non ficdcftt explicare, fcd nec tempus in prsfcnsfufjicit.Quam ab
caufam conandum totis uiribus,ut uirtutem,ac prudentiam fcquamurin uitantx/
Acj/ ycif h 'tAni i; ix.tycJAn: Pulchrum enim prsnuum , c T fpes mat -
pta.Hsfunt Platonis duplices [attentis- Quamprimum igitur hinc egrefii animi
ucl tendunt ad fuperos beati, ucl damnati ad tnferos.Nulla reuolutio ,
nullarota/ tio.Quareuideatfummam difeordiam pugnamq;fuorum decretorum Plato, cm
M eodem libro ait ucnirc animas defundor tm ad loca quadam, ubi fluat Achcru/
fia palus, tbiq; certis temporibus alus diutumius,alids breuius,7rxAiy tuear
mov T(U eigris raiy fafep ytno-Jt,Rurfus remitti ad uitas animantium.Quomodo
nuttuntur,b Plato,anims defundorum ,ft iam dixtfti in Tartarum detrufos nun/
quam remeare [ccledos, iudos autem perenniter ad ccclcflia gaudia triumphatu/
ros afcendcref Quanquam mihi perfuadeo fentire Platonem non omnes animas re
lierti Netp enim uel calo donatas,uel sternis fupplicijs addidas ,fcdeas
tantum, qusad locum [ubterraneum, zrquafi in Purgatorium proftds indicantur, an
di/ gW fmt qus mittantur incalum,an in Tartarum contrudantur,an redeant in ui/
tam, cr cali lumen,ut metius uiuant, triplici forte con J timta,bcatorm,
damnato / rum,mediorum,quibus detur id cdidum,utad uitamreuerfe,<equius,ac
iudiusui/ nant, ut ibi oflcndit Plato. Ergo non efl uera ratio de
remwi[ccntia,qu£ uidebatur concludere de omnibus . Omnes enim predtti funi
remimfcentia : eundi igitur in fitperiore uita uixijfent,quia eundi mortales
reminifeuntur. Quod de dio pufione in Memnone proponit Plato, ualerel in omnes.
Tota $ illa in Phsdro probatur plena difiidij , ipfo fecum autore difadente ,
ratio : qua ex non uero fundamento probataamma immortali, quia fitin ea motus
stemus,profequitur ut fuerit in ca/ lo,fequcns allata currunt louis. louc
fupercocledem locum, ubi fit ineffabilis pul/ chritudo,afcendente,anima autem a
ffequi non ualens, diffluentibus alisrecidat in terram. qus duabus alijs
oppofitis rationibus ex ipfo petitis cuertuntur. primum, quod fiti quafi
oblitusycum alibi jlatuerit prsmia iujhtix maxima,magnamq; ftem propofitam
uiuentibus pie dixcrit,qus demum ftes ea effeti Aut enim dabitur, ut dd, ilium
fupcrceclcflcm locum, ubi cernitur insjUmabilis pulchritudo,pcrucniant,‘ indeb;
nunquam deturber :aut ut attingam ai locum fupercaleBcm, ubi aliquan/ aio alis
terrat rcuoluar.Si primum, Animis omnium qui ab ster ss nofuc t (0 ’. rx - no
fuerunt pioru, receptis in locit fuper calejlem,ficutetia in Phedonc dixit,aie9
imminutum effe numerum animorum terras incolentium oportebit, ut in terris ref
littos nullos fimie fit . Nrcejfe enim e]}, in xtemitate femper aliquot bonos
fiujfe. Vcfi uel unus fingulo quoq ; anno pius reuerfus fu in locum
fupercoclejlem, omnia iam animorum numerus neceffario fit confumptus. Sic fi
uel unus fingulo quoque anno dciettus fit in Tartaru.Quodfinon in eternitatr,
fed certo a creatione tem / porc,is ordo uiguit:ergo nonfunt animi
ingenerabilcsjed una cum mundo nati, fi/ ait in Timeo confirmauit . Siucro
datur pietati premium , fuperccelettis locat: quod tandem premium cjl,ad eam
curiam profiafa, quo , cum uclut jn Barbaro/ rum aulam ad primos honores prouettus,
perucnias, inde paulo pojl deturberist Hxccmc premia Plato, que iujhs parata
dixijii f Huc adde , quod ejl in libris e m fuper hoc tanta inconflantia,ut
appareat nihil eum certi habuiffe, quod flatuereL in Timeo uniuerfum
mundum,ccclum,ac tcrras,calettia, ac terrettria, uifibdia, V inuifibilu creat a
fummo opifice . I» P bsdro ex ratione , animis nunime con/ grucntc,conc ludit
animos 'mgenerabiles : Et ex ratione incongrua deducit abfut/ dtora- Sed tum
rationibus Nature,tum ipfius aut oris uerbis demonttrato, hoc ce/ dentium
animorum e calo ludibrii* effe non poffe, cum quo [equitur, animos mf
generabiles non ejfe, alia quoque obijeitur cis rado, hoc dogma non rette
dilata/ tum, de paucis k fupcrioribut Theologis pofitum. Nam Pythagorxt,cuius
omnem fere Theologiam ab Orpheo defeendere Platonici tcftantur,retulit homines
malos ubi e uita exceffcrint,id habere pro expiatione, ut in corpora brutorum
tranfatn tes,ibi luant peccata, ideo Timxut Locrenfis,difcipulus Pythagorie,
dixit in Oene fifua, Neceffario,inquit,cr quedam dira,c? infolita fuppliaa
pofita, [ubeunti/ bus animis,tumidis quidcm,in muliebria corpora, ai
contumdiamihomicidxrum , in corpora firarum,ad fupplicium-.guloforum in firmas
porcorum,ct aprorum: leuium autem in aues aerias:fegnium,cr ocioforum,
imperitoru, in firmat aqua/ tdiu Hxc iW dixerant • I Ua quoq; qua Plato uocat
in Phedro 7rxAiyymtricc\t^ regenerationem (fieq;uoeatur k redemptore noftro,cum
Aegyptiorum, Chaldeo rumq; oraculis , que ad Trifmegittum , cr Platonis manus
perucnerant , fcilicct fore ut aliquando omnes homines redirent in uitam , quod
indefifie canunt Sibyl/ U) fi fillit cos, crcdcntcs fingulis temporibus femper
homines ad corpora reuerte quod femcl tantum fupremo tempore futurum , oracula
canebant . Nec mirum, fiam er lapfum a de, cr fugam e Paradifo crediderunt
animorum lapfmdc calo amifiis alis.Et ad panam cuiufdam facinoris , quod
audierant , fed ignora/ bant,affercbant animam mclufamin corpus . Etdiluuium N
ocuocarunt CrucO/ bonis. Turrim adtficatam Ncmbrot gigante , catcrisq;fequaabus
, ut uffy ad cai htm afeenderent/attarunt fui jfc Gigantum conatum. Terfunt
conati imponere Pelion Ojfe. Multat alia p eruerfe uiuo locorum t temporum f,
diuturnorum, wlelbcerunt. Hatu i . *4« ■tlMregcheratio Stoicis quoq; nota
fuit,cenfentibus omnibus feculis arcumaflis, reuerti homines ad corpora. Quod
explicans Chryjippus rixis </it aureos t%op ros oy us i</lt y cuPwctjoy
x&i nuat, iivrxro rt\wr herxi, ttcJ Aiy WtptOiAooy nrxy MA9/XU toy ftovts,
t»s 0 vvy Uryiy,KcCTKSHo-iofi ayjnut: Hec,inquit,cum hoc modo habeant,perfricuu
eji,non effc impoftbik,nos quoty poft mortem , certis temporum reuolutionibus
peragis , m em quo nunc fumus ftatum,reshtutum iri. Hec igitur iUa,quam in
libris SibyUarm , V fime celebri/ t(Uc per omnes gentes audierant,Palingencfta.
QgoJ PU10 dicens in T unco feri annn ji in irtrit.&inde demini , 'non
utile» turiJ penitus cxiftinufTe:& quod iliji libris utriora fcrtpfituuibu»
tuee ut Tiraao , refelluntur. SE d ea que Plato de animis dijferit in
Timeo,ipftut tcBimonio,quia non funt ut ra,refilluntttr . ibi hecloqurur de
animis fatis i Deo:Cum, inquit, conjhmijfet Uniuerfum,dijbribuit ammas aftris
/quales, fingula unicuiq ; ajko attributa . E ascfc eum quafi uehiculum, in
naturam umuerfiimpofuiffet, monftrauit eis leges fita/ l(s, dicens. Primam
generationem fore unam cunilis eque ordinatam, ne quis ab eo queratur fe
indigne affvdum. Sed eas fmguLs frarfas ut cuiq; congruum ejfet in ftngula
organa temporii, hoc eft,fidera,oporterc producere animal pijfiimum, furore, cr
cupiditatibus ceteris $ afjtdiowbus temperatum, Quibw fi imperent , fdre ut
iufte uiuant: ft uincantur,jbre ut uiuant iniufte. A t <p eum , qui bene
datum tempus exegiffet,ad habitationem focialts aftri profidum , uitam beatam
habitu / mti. Qtu autem fe his fuperari permifijfct,mutandum in fecunda
gencratione,in naturam muliebrem MiUefmo anno utrafq ; uenientes ad fortem , er
eledionem fecunde tute eligere, quam uelit uitam. ibiij; in firmam uitam,animam
humanam demigrare. Quod fi nunquam abfiflat , quibus fe uitijs dedijfct pro
moru quadam fon formitate femper in Jmlem aliquam mutandum fere natura :
tandiuq j in hac mutatione, er tranfmi futuram,dumabjlcrferit, expiauentcp
ratione fordes, que ex igne,aut aqux,aut acre,<y terra pojlea contraxiffet:
atque ad conuerfionem, motumty mfdem,cr fmlisaature quam habet infeipfa reuerfa
ad primam for/ mam illius optimi v prioris habitus redierit.Que cum animis
fmxi(fet,ac defi/ niffet,ut fi quid accideret poftea mali,minime ipfeautor
uideretur, frarfi t dios in folcm, alios m Luna, ceteros in alia temporis
inRrumenta.Hec Plato. Que qui/ dem cum fint uiolenta,arbitraria,commcntitu,
ftngula fmgfdis alijs uerbis eius et Nature tefbmonijs redargumtur.Ex bis enim
refelluntur ea,que de rcnunifccn / tia in Memnonc,cr Pbedro fu fricatus
fiierat.Sinulitcrea que in Phedro, ct alibi de motu etemo animorum. Ecce enim
hic traditur natiuitasanimorum,Eccc quo/ modo,cum nondum nati nccmod,moti funt
ab alioadnafccndum-Moti, quodom tfeseis conditiones date, quibus uiuunt animi .
Docetur edam motus ilios animo/- rm furons,et cupiditads,deinde meliores alios
fupcriorcsfyjit rationis, impcrui, datas 4 Dco.No femper ffgo motw basaai/ni
tepuerunt . A dhecnon motus idos . . etutn, quod eos ait frarfosinfmgula ftdcra
■ H os omes motus haberehabuiffe^ pnnctpium,Sic'q; nonfempcr animos
fitiffc,palkm efl. Non fcmptrk fetpfis mo/ ueb.tntur.Non fuerunt origo fibi,ne
eundarum motionum Refellitur quoque re/ rtumfrcntu.Nam cuius uite prioris,quod
Iamblichus dicebat,remmfci in hoc cor porc poffunt ammi,fi nullam duxere prius
uitam, fed tantum in aBris feminaboit tur,frarji per omnes jlel las,ibiq}
tanquam in origine latitantcsi Tttw» uolebant r? mmfccntiam effe de rebus
iternis ante. Nulla hic perennitas , fed exordium , in/ choatto . Secunda
contradifho , quod ait animos bonos reuertt ad fuam fleQamj beatam uitam
aduros. Animos folares ad Solem, Lunares ad Lunam. At, 6 Plato, non recordaris
dixiffc te in P hadro , filices animos ire ad fupcrcaleftem curiam, ad
loca,extra flammantia mania mundi i Non recolis, ftpe te gloriam , beatitu/,
dinemij; bonorum eximi jf laudibus extuhfJefQua bcatitudo,uiuere in Sole , Lut
naiAn uno cum illis impetu rotari femper, er per omnem mundum defraturif : Non
ne fuperiores omnes tradiderunt , beatitudtncm ammonm effcftu quoque iit
Phadone conflrmafli,cum ad gentem diurnam profleifei , ituum cum D ijs agere,,
dixifli- Et Marcus no fler tc imitatus dixit , Si quidem aut Di/ , aut cum Dijs
futuri- fumus. In Pbadone dixifli,non in Sole , Luna , habitare Deos er iuftos
cum iBis, imo ucrb,ngu roy<Ai HMoy^ycp. <rsiAwHy,ygu. ctsftc opcc<3},*
nr’ <tt/ra//,0MC Tvyx«lva oWa.Kpa^aM»!/ m /J^ainoricty cexoAnSoyuyeuiEt
Solcm,& Lunam, er aflra confriet ab eis, quali natura fmt,cr f equi eos
omnem aliam fili/ citatem. Quid rationis item habet, qua caufa Natura fuafit
animos frargt per fi/ deraiEortaffc quod cum fvnul creatos omnes
arbitrarentur,nec haberet locum ubi eos conftitueret,fidcra uifa funt ei
commoda habitatio. Ex uno abfurdo,ut ue re di/ xit Ariflotdes,plura fequuntur.
Cum ccnfuiffent fimul omnia uifibBia , C r inuift/ bilia fida, animos quoque
pariter creatos arbitrari, non crediderunt eos interit» dio» ab funt a
corporibus, m terris efic in calo igitur collocarunt. Sed er hoc ctm dubium, er
obfcun m effet, uarie, inconflan ter que tradiderunt. H ic in TU’ mao
naturaliter, er neceffario mitti de coelo in ccrpora,in Phadro, er alijs non/
nullis locis, ipfe er Platonici, ob nefeio quas priores culpas, e coelo in terras
CT quaft amiflis alis deturbari. Quorum fidfltatcm arguit incon flantia cr
malefiet/ bilita fententia infuper er contradio detegit uanitatem.Nam Marcus
ille Tullius, . cum originem quetrerct animorum, eam' que in terris inueniri
poffe negaret, lo/ quens naturaliter, fuperftitione dimiflafe que iudicio ferri
frnens, dixit : Nec inut / tuetur unquam, unde ad hominem uenirc
poflint,nifiaDeoO 'fententtamauream. Loquitur, ut utdes,de ucnicntibus animis
in corpora,fmgulis ‘que diebus profleif/ centibus d Deo. Neque enim dicit,
quemadmodum Plato, olim k Deo frarfos, er fatos, fed rcfriciens quotidianam
animorum natiuitatem, uentre creatos k Deo,, damffos que fle alios, quemadmodum
primum illum pronunciat.ldcmfcnfit, con/’ fiftus que eji elHUtrchus,Dchii qui
fero k Deo puniuntur ; «m y*f oo-ny - ^ «4 > liotfttM «ftT«?,<CT’ avTtfi/
<P'cfopwcu urfot yirvny ctl '/•v^oti Bxyi/ $Bri:ignofcit,inquit,difJbrtq;
cafligare Deus, fcicns quantum uirtutis infit ani/ mia unientibus ab eo in hunc
mundum. Ad hac,Si potuit Deus eundos fimul ani/ mos creajfe,poterit etiam
quotidie.Ed autem rationalius quotidie creari, quam fi mul omnes. Nam fi
(uijfent in calo, nunquam eos in terram uenire fis fviffet . Efl enim cabum
locus beatitudinis, pcrftttionis . Quidquid ibi e[l,fcmper fit neceffe ejl. Nec
debet iUic effe quicquam ad malum anceps.Ncc uiuere quod in T artari aliquando
propter peccata fit detrudcndum.Efl igitur calum,fedes perfidorum, beatorum,
fedes Deorum. Si animi antequam mittantur in terras,illic degerent: de geret in
calo,res in malum propcnfa-Cum igitur aque fit pofitbilc animos fingu/ lis
diebus creari,atq ; a principio eundos (fed probabilius fit ac melius fing/ulit
diebus creari:uitatur enim incommodum maximum, quod ante dixi)ccrte melius
eft,eos fingulis diebus,quam omnes dicere creatos i principio. Efi certe
abfurduns temerarium,irrationabile,eandem fortem,eundem locum effe animorum
bonoru, criam multis cafibus proba:orum,atq; animorum in ancipiti forte
exiRcntium, quify pofiint effe mali,ac boni. Si enim animi antequam in corpus
intra ffent, pote/ rant effe boni, mali,nccdum fe uel uitijs dedidi ffent , uel
probitate , ac ratione peccatis imperaffent,erant autem cum hac natura in
coelo, priufquam in corpora umffcnt:demifii in terras probantur an boni,an
mali: mali migrant in fecunda ge ner itione infirmas befliarum,ad afhum fuum
redeuntibus bonis, profido redeut eo, ubi aliquando {celerati iUi,cr in formas
be fi arum transformati , aut extreme, nejindi in Tartarum p racipites adi,iam
dudum uixerant. Sici jj turbantur omnia btra,lcges mifcentur,nec inter coelum,
ac terras ulla diferimina ponuntur .Et tame Viato dicit coelum locum
purum,facrofandum folos puros xxrxfcvs , accipere . Non funt puri nondum
probati-Conjlat quidem hanc de calo libentium animoru , fimum potius fitiffe de
Adam e Paradifo pu\fo,ucfle pellicea, nempe corpore,in poenam uejlito.Scd hoc
in terra. Similiter cafus D imonum non fiiit e calo , loco f a ndo,bc ato, quo
nondum probati non afpirauerant:fed ex acre,ut placuit prudm tibus,ubi creati.
Eo$ nommUis i Hic remanentibus,cateri peiores , inferius cecide/ runt.Sed
ignofeendum Platoni- Periculofa enim er obfcura de fatu animorum, ZT aduentuin
corporajententia. Quocirca pofitis clarioribus,ritecfc iudicatis obfcu
ritfupcrfedenium. Quod uitatum c ft ab Arijlotcle. Probabilius igitur cfi, na/
tura confonsntius, animos fiuc in ccdojiue in terra creatos, fubito infundi in
cor/ p ora er in corporibus probari-.probatis dari regrtum calorum, improbis
contra ria- Calumq j effe locum probatorum, perfcdorum,glorioforum, non ad
utranque i utam pendentium. Quomodo utra Gi (im< entia, ad animum tmiurrfi,
particulare» reperti. Quod hoc myrt.rium Philolbphi recenttores peruerfe
intellexerint. Quod ea Gl • (aerarii literarfi fentenria.Quod pluo, A:
Pythagora» dicunt animos adDc um uutru,Eifuper hoc ororci Thcmtilif» DE anima
<Juo<p que circun fertur opinio, diciturfy effe quorundam nentium
phdofophoruffed fiat antiqua, fi quis eam reflc intellexerit, utra effe compt/
fiet. Dicitur pojl difceffum e corpore reuerti ad unica umucrji animam bancfy
uni efje totum orbem tcrraru animantem,cuius quaft fint radijffcmti Ueq;
particulares anime. Hac igitur opnuo pnfca efl,no nouaffed a nouitijs
Philofophis pcruerfe in teUcda. Primu Pythagoras, qui dixit,autore Cicerone et
Plutor cho,dcu effe per o/ mnes mundi partes intentu,et commeante, ex quo
nofbti animi carperetur, locutus eft de aduentu nojbroru i Deo animorit, eam de
anima fententiam proponens,qua recentes peruerfc dixerunt, unam effe omniit
animam Ecce igitur non refle pcrct perunt, aduentu creationemcfr animoru,non
mteUigentes animos quidc infundi cp* 'mffirari ab tXL* mwienfa, tonus orbis
ammaffcd no connefti,iungiqj cum eajit tau quam 4 fole,mfcparabiles radi j
mtefcdt- Ecce enim anima iUa immcnfa,prifcis,fuk Deus ipfe,non alia anima Quis
enim totu poteft ammarc,compleihfy mundi i nifi Deusi Si Deus igitur efl hac
anima magna,anima aute particulares funt, unquam [ubjlatialcs luces ab ea
radiantcs,ad quam rcdeunt,pojl fc paratione a corpore,cer tcDcuseffent anime
omnes, immenfe fapientix,non imbcctUcs,non errantcs,non haUucman tes. Quarti
mamfrjla fi agilitas declarat animos diurnos quidc effe. Deos aute er ex diurna
fubJ\antia,minime.De reditu igitur ammorii ad hanc magna ani mam Pythagora
Platonkfaquemadmodu item de aduentu fuit fentctia,autore Plu tarcho de Placitis
Philo fophoru:Pt/Sccyofxt,(& PAXTtoy,iq>bft^j oy >/.v/ yuyjtjiiaxy
yXf 7TfcS xiw -rrrocrroS 'f.vyHp ccyxxofuy,etSTobyoytrig Pythagoras cr Plato
incorruptibileeffeammam. Exeunti enim reuerti ad animi umucrji, ad fuum genus
Sic lUe. Ex
Cicerone aute eodemq; Plutarcho habes, hanc anima effe Deum. Dicebat enim fuperius idem Plutarchus,
Pythagora, er Platone (entire, anima opus sterni Dei . Veniunt igitur a Deo,
redeuntqi ad Deum animi: Que ejl etu ficraru litcrarwm fententia: Et
ffcntus,mquit Salomon, reucrtetwr ad donunu,qut dedit tHurn. Dauid autem,
Emitte fptntum,cr creabuntur,cr renoua/ bis fsciem terre. Erat igitur apud
prifcosjirma conjlansq; fententia, quemadmo/ ium docuit l\ofcs,a deo qui ejl
anima mudi,omniu fpintuu creator, et afflator tinoflros animos, nuta autem non
tanquam afua fubfUntu. luxta quam prifeori fententiam Simplicius, primo Phy
ficoru dixit : & yctf u -4-vyH imo tMcyx./ At^troo: Etemm,\nquit,dicitur
anima a Deo radiare- En igitur anima uni/ uerft, aqua dicutur anirn noflri
relucere. Et Marcus,Animus humanus decerptus ex mente diuina. Sic item erat
fententia reuerti eas ad fuum genitorem, fed non ita r/uerti, ut ad fuam
fubflantiam coniungendos, er quaft auulfos,copulandos,quem admodu dicuntur
Aucrroes,nonnuUt<^alij fmjiffeffcd ut ad creatorem, regemq; fis • um 4 quo
creatione fmlitudinemqi fue nature accepcnnt,et cuius no funt de fub/ flantia,
poffmt ab eo procul effe, ad regna conffedum 'que eius nunquam ftenire,fl fefe
male fiiUs colnquinaumnt.Hpcfenfit Plato, tou que antiquitas. Er rores . «41
ffrrora Thtmiflij, aliam eflie animi uniuctCUem aflcrcniu, aliam ipfura Dtsm
fummum.Si forti unui UlumiiMiu oanei m nitri, mwllc6us Deum fort.Ralu onc» cur
non Gi unu». C QVocirca cogor aduerfari Tbemiflio,haud e Peripateticis ignobili
Philofopho', ■quem cum dubitatio fuffenftm tenuijfct, potius in id quod magis
effct uitan/ dum, quam quod ratio probaret, propenfus fiat, nec antiqui e
fapiendx ucntatem attendit. It in libris de Anima,primwm ucre redecfr affirmat
animum, quem prx/ eeptor agentem, Grxce o rit a jtoiktixoj vis, uocaui ', effe
eum qui - nobis deteffc,crfubflantiam. Nimirum hominem ucrum effe ipfum
tntcllcdum, fiuc animum facientem, operantem, 'vndefkttgabdttcr cogno fcentem,
lumen inex/ tmdurn,fempcr luce notionis radiantem,cuius uita fit ipfum
'vntclligere,a quo nun quam relmquatur,qurmadmodum nunquam relinquitur Sol d
luce, er claritate fu X- Dixit ergo nos effe mtclledum lilum agentem,tdum effc
uerum hominem. Cum
dicis hominem, animum ipfum uiuentem fcmper,<y operantem, fentiendum effe.
Atque hanc effe fententiam AriftotcUs afferens ait, huks/\ notu t cy notvU/ Koy
vi,j. vvy -fro uyiu bs&cuofyoy, St/ Miaisbttrcci icy motrsiKcy, viy : Nos,
inquit,fiat intcllcdum agentem. Nunc ait,fortius er uerius probatur, nos
AriflotelcappeUareanimu iUum opcrantcm.Quid autemfttis intellcdus fem/ p er
operans,agcns, declarat idc his ucrbisiorccy fi xi/tos naf mrrby 'i, 'hi' i/ si
liovoi on^o isty. isi fli iv*f>y*ict oarccusos,<& kxxicceras,^
avaros, (S cci<Ato{: Cumautc fuerit ipfe perfe,hoc c fl, foliis quod cjl.Efl
autem intellcdus dgens irrequietus, indejhtigabslis,inimortalis,fcmpitemus.Hxc
ille. Duas igitur po tut uerasaffenfucp dignas fentetias: Quod homo uertts
Ariftoteh ejl ille intellcdus: fecuda,quod is intellcdus ejl
xternus,immortalis,incorruptibilis. Tertia adijeit e r ande,cum priore,quod eos
irridetCefl autem is Alexander)qui dicebant huncintrl Udum operantem Anjlotele
ipfum Deum exijltmaffe. Irridet autem ojlcndens ex didis Philofophi,de fumrno
Deo nulla ratione eum fentire potuiffe. Ex his, inquit, Ariftotdis didis
admirari eos operxpretium ejl, qui mentem agentem hanc vrfw/ r oy Stoy
tol&Hcrcty uvett kcctx xpiscriAu, Summi t Deum putarut effefccun di Anfiotclem.Quarta
fententia,qux ex his ommb ■ maxime reprcbenditur,et eu tus exteros
errorisreftUit,ipfe maxime refellendus apparet. Quxnt,ammus,quem agcntem,cr
immortale effc,cr Deum non effedocuiffet,utruip ne fit unus,an plu tres .Videri
autem unum fecundi Anflotelcm,quia lumini eum comparaffet. Vnum autem effe
lumen uniuerfi ■ imo uero er fontem luminis, a quo omnes ammaliu ocu U
deducantur ex potcfhtc ad adum. Etquemadmodi nihil faciat ad unumquodtp
animalui luminis incomiptibdius,fic non prodeffe nobis intellcdus agentis x
terni tatem.Quod fi plurcs effent,cr eorum, quxfunt potedate, non unus effct
agent, quomodo differant inutcem i Nam in his h is,qux fimt eadem
ffear,diuifkmes effe per matena. Neceffe autem ejl intellcdus agentes eofdcm
effe jfecie,fiquide omnes tande habent fiibfiantiitadum}& eadem omnes
cogwfeunt. Si ctum no eandem , * 0 Ss 4 [cddmcr/ «4« . | fcd dmerfam,qux entfeparadotVnde porro
mens potcjhtte omnia cognofcet, mfi primus inteUedus eunda nofcat , qui eam
deducat in adum t An uero primum ejl unus iUuftrans,iHujlrad autem,cr lucentes
pluresfSam Solui unus ejl, lumen au/ tem tudetur propemodum in uifioncs omnes
fecari. Ob id enim non Solem, fed lu r cem pro exemplo ufwrpauit . Plato autem
Solem , quem fummo Bono comparati» quo i uero in unum agentem inteUeihm nos
omnes reuocamur,compofm quajk ex agente,cr pofiibili,cr unicuiq; noflrum ab iUo
unoejlejfe, noncftcurnure/i mur. Vnde enim communes conceptiones,unde
funilis,et eadem omniu fine pras/ ceptore primorum terminorum,primarumq;
dignitatum,cognido, nunquam cer/ te mutua cuiufq; noftrum notio fiuffet, nifi
ejjet una mens , cuius omnes effemut. participes. Et uerum ejl, quod ait
Plato,nift aliquid e ffet hominibus, alijs quide a/> Uud quid,alijs aliud
quid idem, fed quis noftrum priuatos affvdus haberet,non ef/. fet facile alteri
oflcndere afjvdionemfuam . Similiter in fcientijs qui docet,eadem. fentit cum
eo qui difcit.Vnde enim er difeere er docere poffemus , nifi idem effet
dodoris,difdpuliq; fenfuif Quod fi idem, ut neceffe efl , certe idem ejl inte
Uedut docentis, ac difeentis. Has et id genui fuper inteUedus unitate protulit
Thcmijhut rationes. qk trii confutatio non profundioribus modo , fed etiam
cuiuis de medio facilis cfl,tum quod peruerfe Anjlotelis fen tentu
interpretatur, tum quod & ra/- tioni,cr autoritati maioru contradicit.
Etexuerbis ipfis el icitur confutatio. Tres igitur rationes adfunt tn
contrartu. Primum, quod negans illum mteUcdum, om/ nes iUuRrantem,v
illuminantem , er quafi ii tcem immenfam per omnes animos . radiantem,effe Dem
fummum, aperte , er perfriate fibi contradixit.Si enim efl omnium hominum
inteUedus uniu,w is efl immortaUs,mcorrupdbilis,et non efl Deui,diffufus efl
aute per omnem generis humani gentem, efficitur uttsfu Deui, et non fit
Deui.lUe enim intelledus,iUa mens,ille animus, qui dat lumen uniuerfis, qui
frargitur per totii orbem te rraru,ubiq; prxfens, jieri non potejl quin fit
Deus. mgnui,quem dixit Pythagoras per omnes mundi partes intentu, et
commeantem^ ex quo noRn animi carperentur. Efl igitur folius
fummi,omnipotcntisq; Dei , uni h uerfalis prafentk,uniuerfalis omniu animoru
illuminatio. Hoc Anfloteles dixit,, hoc Plato. hoc omnis antiquitas, hoc rado
clamat, uodferatur,apcrtam er pcrfri/< cuam contradidi onfm hominis huius
pandentes. Negat Deum effe, qui omnino ejl D eus-Si quis igitur
cjlintcUedus,quidctlumen omnibus in toto terraru orbehomi nibus,qui luceat
ubiq;,qui ueritate ubiq; minijbret,hic jieri no potejl quin fit Deus.
Tbemijlhiui aute negat hunc effr Deum.exprcffa igitur contradto.Etfimilc quid
facit Themiflius,ac fi defcripfifjet prius, Efl animal in terris bipcs,erc£U ad
cedi cemds,inteUigens,fagax,folers,loquens.Dcinde hunc hominem effe negaret-Td
te enim efl dicere,Efl quidem tntellcdus incredibilis magnitudinis, p
eromnemuit dum diffufus,iUuminans omnes animos, a quo funditur rnicadp omnis
fcienda , KT cognido,fcd is non efl Deus. Cii igitur rado coarguat hunc,
immptfum, ingentem • animum tthimu,Dcum
effe,fi quis efl,qui det omnibus animis, ut uoluit ijlc, lumen (fed alia
clarior ratio probat,fi magnus is animus,qui e fl Deus , daret animis notoris
effe,id efl, fi homouerus effet mteUedus is , quem probat rado effe Deum:bunc
autem dixit Themijbus homines ipfos effe) arguitur proftdo, futuros homines
ipfum De/ um.Si enim magnus ille,cr infinitus animus ejl Deus, ut probat rado :
er fi iuxta Thenujhujis mtedeflus ejl fubjlanda notora, plane coarguitur noftra
fubjlandam effe ipfrn Dcu.Huc deuoluuntur,definunt$ noua, es- 'a uetufta
Philofophia ab/ horrente, perfuafioncs.tAirari autc operapretiu eorum ineptias,
qua eos ad hac prodigia confingenda perpulerunriQuodfit comunis eademq ; notio,
quod pro/ ceptor,et difcipuli fenfibus conueniunt ■ Quafi unam anima in decem
lupis effe, di cendu fit,quiafimulac unus exulularit, omnes flatim
concurrant,cognita fine uQo proceptore uoce,eos ad prada inuitantc.Sic una erit
in bobus, afinisty, er galli/ nisanima,quxficilejMdodoc(nte,uoces mutuas
inteUigant. Sic oua erunt cade, quia fimlta-Vbi igitur fuit fimlitudo,uoluerunt
effe unitatem. Similitudinem ani/ mru,quafimdia nofcunt,cogttant, propter
fimnlttudme natura, incurfant in eaf/ dem notiones,in cade conjilia, putarunt
effe unitate: Tale quid perpefii, ac fi quis decem ft>ecula,quia in cunilis
eadem reprafentantur,diccrct unum ffieculu.Qua ratio cum fit
apcrtijhmefilfajongius refiUi non debet. Nam cur praceptor, ac di fcipulus
conueniant, non unitas ficttjed fimlitudo animoru. Separationem autem rerum indiuiduorumcp
finguli cuiufq;,pcrtinacius,quam par cjl,legesrcru carpo rearii,ad res
corporeas transfcrre,dicunt a materia femper fieri : Vtfeparatio in/ dutiduoru
non exiflat,ubi materia non 'ejl. Non
ejl autc in ammis,non ergo fepa/ rari poffe . Hac quoq; ineptius,quam deceat
Philo fophos tantos ■ Quid enim pro/ bibet quo minus fpiritualu,inuifibilia
fimt plura,habeant fuammuldtudine,diffun dantur latefQuid has leges inuexitfcur
mittis in ccclu terretoriafCorpora per ma teriamfegregantur,multiplicuntur.
ergo ubi non ejl materia, non ejl fc gregatio, non multitudo. Qua tanta ineptia
in Phdofophiaf Alia lex ejl animorum fftritua liumq ; ra um,dha corporu.Qtii
hoc non uidct,non uidetnifi terra, nifi corpora, altius non affurgit. Haret
folius,domefhcis. Separantur igitur per fuas fubflantiac mentcs Et ficut unus
rjl animus,pcr fuam fubjlantii,fic alter effe potcjl perfuam
fubflanria,fegregatus,dijlintoiu,feiunilus ab iUo. Quoru fegregario non erit d
ma teria,fcd ab ipforum fubflantia. Talis ac tanta fegregatio, quanta ipfortm
carpo/ rum.Non 'ne Deus fegregatus ejl ab omnibus animisiQua quxfo materia
fegrega tusfHxc igitur cu non minus q fuperiora,pueriUafimt, indigna q;
Philofophtagra vitate, uerba in eis refellendis uereor profundcre.Hoc addo
pofiremu,ut error tan tus apparearilUe unus intelledus,quem incorruptibile,
immortalem afferuit,Deii effe negauit.Si perirent omnes homines e terra,quod
fieri ratio non reclama>,fi p t fidentia aut alia calamitatc,aliqux nationes
interierunt,quemadmodum diluuitm eundos abjhilit,pr*terofloJic omnes
extinguerentur^h remaneret, ubifubfifte ’ * Ss j rrt. <4* . tet,cundis
hominibus, quia mortal es omnes, e terra [ublatisfTolerabdior igitur it ror
Alcxandri,quem tacite [ugillat T hemij}ius,cen[entis agentem idu 'mtedrdtM effe
Dcum,prtmam cauftm ab Arijlotrle uocatu . Sed V ipfe grauifiime pecca^ clara
dilucidjq; prxceptoris uerba.ut oflendit Themiflius, tam pcruerfe interpn
tans,u! quo d cUnfiime de intclledu noRro dixit Aridoteles , uocans t dum agat/
te,ip[e ad intedcdu diuintum tranflulcru- E ode uidclicet crrore,quo [uperius
xtetf mutem, prmcipiumfy motus dbdimo diuino di humanu dctor ferant. Nunc quod
bominu eft,dd Deum traducentes .Manear, f igitur eunda fuit locis. Quod Arida
teles dc nofbns aperte locutus ejl,nuda ratione transferatur ad Dcos:fi militer
qua duur.t potentia tribuit ratio,non fiant humana poffefiio. vt igitur [ub
epdogo ra tiones Theimfbu coarguentes proponam : si quis efl animoru omnium
illumina/ torjolus is effe Ceus potejl. Non facit unitatem animoru ftmilitudo ,
confenfuscfc cognitionis. Contrd philofophid ucrumq-, mdiciu cfl,M quibus eji
fmuluudo, pone re unitate. Non ejfet immortalis,incorruptibiU< unus animus
ide, qui req uiefcat fit per omnes homines innixus idis,cr infeparabdis, fi
eunda hominu natio periret» Dcniq; luminis comparatio qua placuit Arijloteli
non dcftgnat intededus unita/ tem,fed iduminadone,irradiatione ftngult cuiufq;
intededus agentis fuperunum/ quenq; intedeilu pofabilcm.Demu fi nobis dat effe
agens id e intededus, eris efl immortalis,omnis utiq; homo habet effe
[uu,[uamq; fubflantiam immortale- Qtaa homo efl ide agens intededus ,
incorruptibilis , immortalis. Veritas igitur ab and/ qtafimis p radicata
poflcrisifr madata erat,quod intededus ide magnus , unus iUu minator,efl Deus
magnus,magna mudianimatio,a quo dicutur animi nojbfquan io creatur,quxfi
radurc,ac fcintillare: quemadmodu fuperiut omnes affenferuith Di ltninotuluatc
antmornm finiam tictuftibinum c fle. Nolle facinorofo* ani mamiminorulein.ne
(more (murarunt poenarum peccatu fuit impendentium tot qoeantur. «V nt item hac
de animi immortalitate obferuanda . Pjrincipio quod in undeebfb &dc Legibus
ait diurnus Plato,¥idc quod ammifint immortale >,qubd poft difcefr fum e
corpore [entunt,uiuant,uigeant,langf antiquifiima effe, ut ob uctujhtem, ;
quoniam uetufliorafunt mehora,ut idem tefbs propiora, magis fu horni tubus
excipicndatcu ruy nMirTfrdnruy WX*1, ^vvxyuy TtvccxtAiv/ 'i turda xi, &
TKcerxa^pifanss 7rg<tyn«lTioy vmtynAirTXt, tccvtx </& «
^ie/aivrifiixorrtsAoyet, wisivfmTaisQM/ocut .%tjy nrtfl rx t oixvtx ovtoi
voJAeus , xstt cr$o</lgct mcOiaitus «votus: Defundor um anima,uim habent
quondam defandx,cr rerum humanari procu ratrices funt.Hxc aut c «cra.rt
antiquifims [crmonibus circumferuntur, fidem# adhibere neccjfe efl omni alteri,
quxdehac re iadatur fama, cum fit tam multa et ■ adeo prifca.Hxc Plato, er hoc
Tullius tefhmonio in Tufculanis de animorum im mortalitate utitur. Diuino
igitur infhndu locuti funt, docentes fama dc animis im/ inortalibus effe
uetujlifaimam,autoritatcprifcorm [cadorum confhrmatamj pa *v*t * m&w . «49
bdbuf pet continuam fucccfiortcm quemadmodum notionem Dei, traditam, vfe ab
origine mundi,ab Adam,Noe,Abraham,alijsq; antiquifiimis, poBeritati pra/
dicatam. Hoc igitur maxime obferuandum. Alterum quod ait Hierocles Pytbagq
rtus,qui maxime uelmt animam immortale,non prudentes, ac fapientes.fed tmfm r
os,fceleflos, quiq; libidinibus uitacp turpitudini, fe dediderunt* Bvtefxt
exet/ *es «deevx-ny «5J tiui currfi 'J.vxfw , iux/xh yxrot**y* TtV-toftffdU
«tfU (pSiva r>y tx« <finseslw,^xvxrtp icunt* Ksr*rrfls4-«^©' : No»
milt,inquit, improbus, animam fuam immortalem, ne ad confyeflum illius indicis
panis torquendus aduemat. 1 ta$ fc ipfum potius morte condemnau. . I"
wHgfanew nmm eimrtoi Philofopho» confenfifle : Pietatem , Phitofo- phiannp
ClinHumm,qux fola cunelas ambiget tefotuu.ocnnes nent collaudato: Rerum
humanarum hncin cto,P:ulofophorum coafcn&i.pictatcmiHaoc autem «fi* • folam
Chnfltanam. cap. L Affet* ,bT’ . •». U ima totius operis meta, uehementer his,
qua praceffe/ 1 runt, necejfaria , c r tanquam aptifimus colophon reflat t
probandum, cunflos naturali confenfu , atque adeo ratio / mseius,qua feparat
homines d bruUs,infhndu,conucmjfet ibtq; demum uoces eorum, er teflimonu
deftffe : nihil effe mortalibus pietate,ac religione melius : coUcttisq ;
rationi/ ^ bus, eundos eo tandem deueniffc,ut hodiernam hanc orbis terrarum
religionem,ueram generis humani magifbram,uel antequam exorta ef/ /et, fola
ratione duce pradicarintiut omni natwraddigenter humana,cundisq;re/ bus, qua
cadere in animum pofimt, uniuerfaque Phtlofophu euoluta , id tandem
kunfli,concordes, quafi ratione feipfam excitante , decreuerint effe ucrum bo/
mm,quod promittit hac rebgio, ftne quo , nec homine mferius quidquam nafei ,
nec multa fedari animi perturbationes , de ’ que rebus humanis dubitationes po/
tuerint.Vere quidem una hac omnium perturbationum, ambiguitatumque, qua
torferunt in omni atate mortales , i»rfiffent'que femper ucrum afylum portusfy
apparuit • Vnafuperiorum feculoru/m tenebras er caliginem nitore fuo dijfulit-
tlxc oitmU <jpon<Um <kbu diffoltutyhtmtmm rerrn finem fola dcclarauit,
J a degendae I tf* o . degcndx uit x rationem ueram fola docuit. Secuti funt
autem uiderunt<j[; eam peni midi Philofophi,quoniam non tam diurna
cjl,caclitusq; reuclata , uerum etiam aA deo naturalis,ac rationi confbrmis,ut
rcde iujiecj; nihil j latuere poftisjiifi ad eam forte quadam delatus .Cernere
igitur erit Philofophix,cr humans mentis jibi mi/ nui defiperet,cum ea
concordia i Ac primum ncm.ru dubium ejl , quin fit in unaA quaq; rc,optimu,ac
pretiofifiimu,er cuius gratia extera inucnta,ac conjlituta uit deantur,quod in
fine eft.fic res humanas,ctfi mults funt,qus fub Philofophix eoa fidcratione
calant, quorum afferat animis admirationem contemplatio , id tamen
prsjiantifsimum cf]c nemini dubium, cuius uirtus reliqua facile prscelLu. Ejjc
an tem finem rerum humanaru,apcrte,cr clare regio ccclcRis docuit, ut uilam
hanc tranftgcntes,cr ab omni fcelcre,ac fiaude abflincntcs, ad meliora,q qus in
ocu/ lis habemus, perueniamus- Huconmta demum rediguntur , qui quidem maximus,
nobilifiimusq; finis trahit omnem pietatem, religionemqi fecum, wiiuerfamq; Phi
lofophiam,parttculares item rerum exterarum fvtes,quibus tota ferpte conflat
re/ Ugo.Nam ubi finem bcne,rcfleq; umendi conRttueris,ncccjfari6 fcelcralx
uitxfi nis conRiutus erit. Sic neccffarid quoq ; erit eorum aperta ratio, quibus
conflat re Ha uita.Cundac j; eodem fermone confonare oportebit • Primum igitur
de fine lo/ quendum.Nam Plato V Ariflctcles,muhi<^ alij Phdofophorum adeo
clare hunc finem uiderunt,ut pene miraculum fit eos ratione uidiffe, quod pojl
nuntius coele fiisreuclauit.Quanquam,utdixi, perennis hxefuit ufq ; ab exordio
generis hu/ maniPhilofophiaxum mortales omncs,utfummi Theologorum perhibent,
ante dduuium concorditer unicum,fingularemq; Ceum nofccrent,eumq ; folum adora
rent,uanis poflea religtonibus,quemadm<>du C r fiagidof s aliis
erroribus, repor / t is. Cum igitur omnes fute Natura docente, fime priflinx
pietatis, per omnia fcculd . uefligijs extant&us, magnum prxdarumq; illum
humanarum rerum finem per/ faexcrint,profid6 nulla fuper reliqua religione
difeordia manebit. Vt aliquis oc/ cultatut,cundos Philofophos panter conuocans
, fuisq; cisfentenhat oRendens* probaturus fit eis,nullam eos alum religionem
uoluiffe,qudm hodiernam. Philofophos perhibere pietatem «fle uirtuhim
principem: probari hanc Colam * «fle Chnflunam . Finem a Philofoplus cor
feminee? religioni Chnflianx confli'' • tui.ui Deum Ccquamur. Huc omnem uilam
dirigendam . Hoc illos dicentes, aperte rrligioncm.quae Cequitnr Deum
.rrfpexifle probafle . Philofophis ocrim fciennim efle.Dcum nofccre. Cap. 1 1.
PR imum igitur religionis, ac pietatis , quo regitur beate uita , gradus efl ,
quod agnofccndus efl , v colendus Deus, ex cuius amore c/ cultu , ac
benenoftrii fidis, p erueniendum fit ad meliorem quam caducam hanc , corpoream'
que ui/ tam. Hoc cum decantatum , celebre‘que fidum fit , magno illo m terras
aducni/ ente Deo, omnes antea propter infitam , donatam' que rationem , cr quod
una/ nimes erant quonda hi cultu eius,non ignorarunt . Hierocles igitur
Pythagoreus* tametfi C hriftianx religionis boRis^mnis probitatis originem, ac
principiu dixit pietatem: <fft
fieMe-.yrctfr^jj xptrxy Hyttatoy Htt/ors£<lec 7rpoS^(l\tcty xtrity uvctQo/
fay iyv<r«:Omniu,inquit,uirtutum princeps, cr dux eft pictas, cauftm diurna
re foetens, in ea# rdata-HacTheologia ea eft,qua noflris in literis pradicatur
Deu ante omnia uenerari oportere, cr qua conftituit hanc toto orbe terraru
celebrent religionem. Cuius principiu,cr caput,omnis deniq; cura , eft fumrn
Dei perfida ueneratto-Efficit autem ratio,ut ft pictas eft princeps omniu
uirtutum,eam picta/ tatehoc cum primis honore pracellere,qua colitur Deus
fummus,ac primus -De/ inde cum uirtute nihil fit melius,
ftabilius,firtius,niagis fubftatia fujfultii: uirtutunt autem magftra,ac regina
jit omniu rerum maxima : ei fubiedu ucrum ncceffarii ■ fubiacerc,non ex nihilo
nafci,in eo uerfari, quo non fit meliut,dignius , praflan/ tius.Ex his autem
efftcitur,ut hac eoru de pietate atteftatio,qua ex pedoribus eo/ rum eruebat
Natura,non cadat nifi in hodierna retigionem,ac pietate. Nr«J; enim fi pietas
eft dux omniu uirtutum,omnis probitatis generatrix ,o~ lux, eorum pote rit effe
Deoru,quosaut Poeta finxerunt,aut Philofopki quidam recenter inuexe/ runt,quoru
priores homines fuerunt, ut Hercules, Pallas, Mercurius, pofteriores fmt
fidera,Damones. Efficitur igitur ut hac pietas, qua princeps reginaq; uirtutu
dicitur,non alia tande poftit effe,nifi hodierna dcfurpmo,ac fmgulari, prapo/
tenti Deo. Quoniam hac de pietate pradicatio,naturalis eft, nihil et fubeft
fibulo/ fum,commentitiu,uanum.oritur ex intima reru perftfiaq;
confiderationc.erfolu die uero,ac principe Deo poteft ejje ucra,cuius cultus, v
agnitio, omnibus genera tim uirtuiibus,omni probitati prabeat lumen.Hinc enim
duntaxat nafiiturmode / ftia, temperantia, iuftitta, rerum humanarum
contemptus, in fecundis conflantia CT moderatio,in aduerftsfirtitudo,nafeitur
intcgritas,innocenlia. Quamobremfi quis prudenter dijudicet, hac Hieroclis pro
multis alijsatteftatio defignat,uerare ligionem,non alia effe poffe,q
hodiema,in qua pictas ucra,id eft Dei ueri,ac fm/ ffdxris,dequotamultafuperioresloquebantur,colitur,ac
celebratur. ttaq; A rria nus alius e Philofophis,cu optime uiderit, diuineq;
locutus fit, rUcs farccrTtups roisdtok vuriatt,finem omniu rerum cffe,Dcos
fiquhn uno tantu errauit,quoi Deos nominauit. Nam quos hic fentiam Deos non
habeo. Neq; finis eft [equi aut D eos illos Anflotelis, mtclligentid Solis,
Luna,aut Deos Poctaru,Herculem,Mi/ neruam.Tu tpfi ZT compellente Natura,etuoce
clara fape, unu effe principem, exteros aute ab eo natos,ac dependere confifii
funt- Hunc igitur tantu fequi, non alios, uerus finis eft, et effe poteft.
Ratione igitur cum eoru teftimonio comunda , pradicant,exclamant, non potui ffe
in mundo meliore, ucriorem fur gere religio/ nem,q hodiernam, cuius otmtis
finis eft fequi Deum ucrii, eius obtemperare prx/ ceptis,eum unu
afpicere,catera pro uanis,aut minoribus, longeq; inferioribus hx here. A udi
igitur Philofophos 6 Chriftiane,finem omnium hommujupremam na tura curam,
ftudiumprimu,ut Deum fequaris.Quod fidunt cultores Dei, praei flf® f Jlf>
P'h‘1 w tnelius exercere po ffe. Hocomnui ejfequa uiuentes agimus pri f INUM»'.
. mum.QtudiJuU egcrii aliud,non ad finem tuu egais:tunc humant natur* fine&
fcculus fueris, cum Deum fequais. Sequuntur autem, qui fbtdia curtuefr omnes M
cum colhcarun tjbitk aciem mentis defixere, extera jacientes ,udut homutes ,
fem par tamen ad finem Juum, aciem retorduentes.HoccpeJl, quod ipfedixit.
Primus» quxrite regnum Dei Et cum uult nos fui memores,in itinere, in menfa,m
ledo, ubi que. Is igitur Phdofophorum tejhmomo eR hominum finis. Uaque eadem
repetit Arrianus,fiue Epidctus consentiens cum Hierocle, quod non liceat bene
quid fi/ eri,mft ad canonem, fuse regulam diuinam referatur : ttcos wcc» Kxhbp,
i ttM7rgoiKctrorx 7op 7rpiy[vTXt i Quomodo, inquit,erit ulla res bene, ac
decore jida,nifi ad canonem diuinum referatur i o uocem p r odoram, er aure
am-Suffragium Pbilofophorum,ac confenfus,ftuc uiolentium,fme natura cogtcnte
hodiernam, & iam ab exordio mmdi natam religionem,unica ac fmgularem effe,
que regat una gens hominum, referens omnia ad canonem diuinum , ducem eum ac
prxeeptorem fequens. Eadem de laudibus pietatis, cultus 'uediuim, er quod is
fit fons omnim uiruitum, omnis probitatis principium, uera hominum uita , loeu/
tus efl Iamblichus, ob que aeditui, er appellatus cjl dfuis diuinus,ab alijs
etiam diiumfimis.QUJ nomine multo magis funt noRri uocandi diurni, omnis que
Pbf lofophia noftra dminifiima diftnda,cum ea doceat multo
melius,frequentius,quo/ rum traRalio peperit eis nomen diuinum. is igitur in
eo,qui efl de feda Pythagore orum: xrxvrx/\ voi o<rx vifl •? urg xrliy n m*
rrfx-fl fy <AiOfilB<np,l/ xiyxeft TTpoS 7o Suop, xgtt xpx,* XV7M fc«, i
{£to Jdios fasxs avyrvtecK/ Jcn TTfoS ,t o XKoAvrtip 7& : Omnia, inquit, de
agendo, uel non agen / do definiunt Pythagorei, reffiteiunt ipfam
Diuinitatem-.hocefl principum,om/ nisq ; uita ad id coordmta efl, ut Deu
fequaris. Non 'ne igitur una efl Pbilofopbo/ rum Chnjlianorumqi Philopbia,eadem
fententia, quod fequendus cjl Deus, i ntu/ endum efl in aeatorem nofirum i Cum
hoc autem fit corpus, uita, fubjlantia reti/ gfonis hodiane nonne hxc illa efl,
quam Philofophi ucram, unicam' que aedide/ runt i Sola enim hxc perfide ducit
uitam ad imitationem Dei, rcfficit perfide n u/ tnen <etanum. Duo funt ex
Pbdojbpbis documenta,qubd pietas cjl uita uaa,cun f darum laudabilium adionum
origo : tum ex didis eorum neceffarib ducitur [o/ lam hodiernam pietatem effe
magijkam eorum, qux tantis illi laudibus extulerunt- Audi etiam eundem non
Chrij\ianum,fcd mai Philo fophum. Eodem libro;(& xbp 3'e oy o-iJSumiQxt y$\
7finrop,ci 7 op ip »//((/ vip isxfxo-Kivcarxitctp m d/ S9S
KXKixs,Sxr3itp7tt>oSKiAi<Pos KxSxfip :Dcum quoq ; colamus,<y uene /
remur congrue, fi mentem noflram ab omni fcelere,quafi nota,pura uclimus effice
re -E n confentiunt nobifcu,nihil in omni uita fupaeffe melius, quam Deum
timere, uenaari,fequi.VnaigituromniuPhilo[ophia,unamens. idem eode lib. n /\
ytf yuitrts 7i(/ icgirnn •tss,i(gu. <roq>lx (3 ivfixatcovix 7iAux, woifc
j n unis butitss- Urn cognitio Dcoru,uirtus cR, tyfapicntu, perfidaq; V , ' '
bcm«b ¥ I db Perenni philosophia. headtudo,effacitq; nos Dijt fmles.Cur dicis
Dcoru,o lamblichefquod Plato, et ra tio.tu quoq; prxdxajH de unico Deo. Si Dei
cognitio fapientia efl,multo magis fu t premi Dei, Dc hoc igitur folo dicenda
hac fiier ant,ut dixit Pldt o,et tu ipfe. N am eoi dem lib-de fine totius ueritatis,ct
fapientix: israe/hi iactlMsxb\y$uccs@ crotyl «5 t<piin&x mpSlptcstap
TOiavryy t visHH9(/t¥n ivcS cura Sfcd» fHTiKoyjwifrtAot wcJtri ?s
$ttaficcs:Quonix maxime ueritatem, fapientiaqt concupifcimus,ad eiufmodi
hortatur Pythagoras [cientia, ty uitam,contcmplante Vnitatem, qui ejl finis
totius contemplationis. Sic iUe- Vnitas,ut uifum ejl fuperius; dpud
Philofophos,cB fmgularis Hlc,incomu!iicabilisq; Deus. Finis omnis Vhilofo phue
ejl notio huius, ty unitio. Sic aiunt philofophi,onmibus os aperte claudentes ,
qui putent cultu Dci,pietatcq; in tcrris,quicqua melius. Marcus ergo TuU. eadem
pradicauit,affirmans eam prifex Phdofophix fuiffe fententid : Qv*q»inquit,funt
uetera prxeepta fapicntiu,qui iubent tempori parere, ty [equi Deum. Sic iHe.Sen
tkbant enim prxdicabantij; prifei eunda in arbitrium, prouidentiamq; diuinam ef
fe referenda, cr cedendum tempori,uclut omnibus diuinitus mifiis, fidendum' que
. quod iUr. Dominus dedit,0om'tnus abjiulit fit nomen domini bencikflum.
Definiente Plaion: neram fapiemia fugam ex hoc munJo.ifTirmUiionemcpdi* imum mm
fanniiair.actufliium.unain Jumaxai religionem ChrtRiana hac deU nmone
conclufiffe.Preban Platonu hoc teflimonio necefljrio ocniurum in ler eas Deum
fuiffe, quem imitari genua humanu poffet Iamblicho apetie fatenic di
uiniGmilitudinemcomparari^Dncpprarcepia cognofci non poffe, niG Dcue ipfe
audiaiurpalam hodierna rr Itg-onf ncceffani mundo oflendifle. Cap. 1 1 1. ^ V
odex apnonbus Philofophis dcducitur,\onge facilius ex prifcis,qui fuerunt
*~Cdiuinis propiores,liquebit. Vtenim fuperius omnium grntiu,eadem cum tiofara
<juod ad religione attinct,probatur Phtiofophia,propterea quod totius uitx
finem, f ludiorum omnium,curarumq; ultimam metam congruit inter nos, cr cos
effe, fe/ qui Deum, nihilq; fieri rede poffe, quin ad regulam diuinam referatur
: quo pa/ Vunfitfolam uitam ueram 'que Philofophiam cffe,cuius fit demonfarator
Deus, ty eonflitutor : alioqui quomodo ad canonem diuinum potui ffent omnia
referri, nifi mortales eum, uel caelitus ab eo nuffos audiffent f fed mulio
melius fi eumaudif/ ffent- fac clarius, cr apertius id prxdicatum cfl d Platone
. Atque ex eo primum teftknonuim fumatur,quo uitam ueram,in eo qui infcribitur
Thxetetus',diuinecon cor diter cum religione, definiuit : f/1»* &
ess<jpba3]^H irSiinAi txtjcrt <ptv/ y<faj ari r&yiccc, qvytt jit
ciaoiuoss Stw xoctoc to J^vvcnby, oi*ola<riS fi fixeuoy o <rioy ytviS) J
; Quocirca,inquH, omni celeritate conandi i efa,ut hinc eo aufiigiamus.Fuga
aute cfl affimilari Deo pro uiribussafaimilari aute iufai , tyfand.ii
effe.Laertius item de fine i Platone conf\ituto:xt/. ot /\m> tt^ ifoftoi/
tao-ipStta- Ex his apparet, fa quis audire Platone, ciusq; autoritati flare
noluerit, iiamdcniq; faiffe religione mtami Jj hominum ueram,unica fingularemunicamsp
Phdofophiam,euius praecipuus finis, ac dodrina fuit, ut ab h cc mundo m coelum
ce kriter aufugiamus. Quidquid hic refonat, regni calefjjs ejl . praedicatio,
omnes at I ‘•■•.i corium «J4 . corium inuitamur ab hac Phibfophta-llleqs eius
clanflimus praco, cupiebat dijfot ui,cr effe cum Chriflo. Et item religionis
huius flnis,aflimlari Deo:Quem ut imi tari pojfcmus,eiusq; frnles fleri,fecit
fe nobis ipfefmulcm , humano corpore , itt quo aduoncs omnes uita facra
exprimerentur, affumpto - Itaque fempcr inhorta/ batur,ut cum fequeremur,
manfuctudinem , clementiam, toUerantiam attendere/ mus -Denique non ejl aliud
hac religio, quam uita diurna , exemplorumq ; cius imi tatio-Ac fi quis altius
ffledat,boc Platonis tejlimonio primum continetur , ut ho/ mines uere,cr clare
poffent Deo, quod Jis c)fet,afiinu!ari,quantumq; natura p a/ teretur humana ad
imitationem eius attingere, fuiffe mundo prafentiam , conffle/ flum$ diuinum
neceffarium,quem perfide , cr clare intuentes homines , mores fuos , omnem q;
uitam ad imitationem eius effingerent , inflammxrenturcy magis , quam uiam
primus impreflijfet,contcmplati.Alioqui nunquam potuijfet ejfe imi/ tatio
perfiflj,ueraq;,cr quaniu mortali natura fis erat aflimilatio- Secundo con/
tinetur,eam deni $ ueram pcrfcflumq; in mundo religionem apparuiffe, qua foU
potuit,ufq i quo mortales decwffct,doccrc,<y inflammare, ut Deo fimiles
flerent. Ac ft fleri fimilis Deo,uera uita,uera Philofophu
deflnitur,certefolaucra Philo/ phia nomen meretur, ea'q ; debet omnium mor
talum confcnfu probari, cuius ejl Deus exemplum fcoputqiuerus cr clarus -
Facilius autem fuit imitari prafentem, quam abfcntem-Eritq ; uerior,perfidiorq;
religio , cr qua non poflit melior defi/ derari,ubi perfidior fliit,cr effe
potuit aflimilatio. Sola autem twuiflimoru m fecit lorum religio uidit,cr
duiiuit Dcumfolacj; potuit perfide cernere , cr noffe ue/ ros iujlitia ac
funditatis fontes ■ Deflmtemm Plato , ajlmilart Deo, fandum , iu/ ftumq; effe-
Ac ut idem potuiffe Platonem,caterosqi augurari, ( Natura enim do/ cumentum
ejl) qua fu haciufktta,ac [anfljtas, quibus diurna fumlitudo compara/ turjton
potuit tamen perfide noffe,nec quoad hommi fisefjet,periu>litiam, fan
duatemij; Deo conformari, quantopere qui aut uiderunt, aut audierunt ipfutn
Deum loquentem,cr agentem. Ex his efficitur Porphyrium,Proclu , aut quicun /
que religionem Cbn&ianam contcmpferunt , non modo cacos fuiffe, infedantes
quod nefcirent,fcd etiam contra naturam, iudiciumq; prxeeptoris fui pcccaffe.
Nam Platonis hac defuga ex hoc mundo,craflmlationcdiuma,fanditate,aciu flitia
definitio proinde ucraefl,quia naturalis, pura . Judicium autem eiusfuit,ef/
fc,*flimiltri Dco,Philofopktam ueram.Cum autem religio Chrifliana hanemaxi/ me
aflimdatione profiteatur, cuius ejl pracipua cauft,quod potuit Deum uiMffr,
CraudiJfe,tota p dodrina cius, fit Dei imitatio, cx praceptis eius,cr exemplis,
et eorum qui eum uidiffent,audiffcntq; conflda,proftdd contra fe,crpraceptorem
infanicrunt,hanc imdentes,eiq; in flutantes - Quod autem uere dicatur hanc effe
ueriorem,qudm poj?u ejfe,aflimilatio:iem Dei cr imitationcm,cx ipfa iuflitia,
fan- (litate q; probatur,qnibui aflimilatio definitur- Maior enim
finditas,iuftitia, inte/ ffitas religionis hm*j>roJij]orum apparuit, quam
altorum, quos anterioribus fe/, culis
habuit mundus. Hic $ procipue uiguit perfida illa iuftitio,quam Plato fa pe
prodic auit, non modo non amicis, fed ne inimicis quidem obeffe.Proceptor
autem, V dux religionis h uius, etiam inimicos diligi mandau it,excmplumfy ipfe
p rabit k primus .Deinde Iamblichus pro eundis fiue ffiiritu diuino concitatus
, qui ud Domonibus extorfit [ope acritatem, fiue quod hic demum per multa
uagata fiflit, C r conquiefcit ratio, proteflatus efl alta uoce,er quo utra fit
reUgjio,v quod eo morulius innotescere non poter at,nifi Deus auditus in terris
effet: «AS Aoi/ 3r* tavTct wfXKTtop, 0fs7v^a/yao9tbsxttsfU//.7ctCrx>'j ov
f<x!<Atopilfi* mei iiiaurss * SiiitXHKOt»s,n «Piet t^k{ Qiias -uropifacti
; Certu eft,inquit, ea ageda effe, quibus gaudet Deus. Hoc aute no efl facile
noffc,niJi quis Deu audit rit, aut arte duiina comparet ftbi.EccePhilofophi
confitentur,in eo uitaomnetri ducendi, ut Dei mandatu obfequendis totus
incumbaf,quibus ille gaudeat, infiflas . Hoc autem difficilia cognitu
indicantes, concludunt, mji Deus ab hominibus fuif/ fet auditus, niiquam patere
uitam potuiffe, quo ferret ad Philofophio uerofvntes, CrDeusfuouoluntatis
confiliorumi^ fuorum,cr eorum, quibus deledatur, de/ clarator uenireLQuo
iudicio definitur ab eisjolam in omnibus proteritis, V fatu ris feculis
hodiernam faiffe,fbrecp religionem,quo tura Philofophia,uerus totius humano
uito [copus,(it babenda,quoniam declarata fuit a Deo,prodicans,ample dens, quo
Deum loquentem,uoluntatesq; fuac explicantem, homines audierunt, Hocq; iudicio
fit,quonia fine uocediuina declarari mundo Philofophia uera non poterat,ut
Deus, cuius femper humanis rebus proffiexit cura , neceffario dcfccnfu rus
effet, magnus dux,cr declarator fapientio. Beatos Anftofele & Platon»
prjrdicantibu» , qui diuinam itiRitiam reqounfuf hodiernam religionem cuaftu
laudibus comprobalTc (olam magiftramuc eam diuwx lulhtuc. Caput 1111. j.
Spicies omnium fententiat, confirmantes hodiernam religionem uidijfe indi /
■Acaffccp eos ante,& poft eam conditam, naturalem Dei cultm,ueramq ; picta/
lem.Nam quo fait Platonis ex fublimi quodam iudicio fcntentia,cffe ucram Philo
fbpbiam,adioncmq; humano uito perfidam,fufctpiedum,admirandumq; finem,
afamilari Deo,per iujlitiam,ac fanditatem,uidens quafi per fomnium,cr admi/
rans hodiernam pietatem,eadem Ariflotelis fait. Is in libro de Mundo , quem
effe eiut,conftans efl fententia,ibi iuxta Platonis fententiam dixiffet , effe
prifeam fi/ usam, Deum principium, medtum, finem omniii continere:Huicq; femper
ire comi temluflitiam,fcelerum u ltricem,fic intulit :« j o m/£cutiovHo-{p pios
rt xsfc w«Acuiaati/,if wSt/S v&soyos tttr.Cuius mox i principio fit
particeps, qui beatus,cr filix efl faturus -Ecce igitur duorum magnorum fhi/
lofophorum fentcntia:prioris,pcr iuflitiam,ac fanditatemfimilitudinem «Uuinam
quorcndam.hanc effe uitam hominis ueram-.pofleriotis , beattyn effe, filicem
<£, ■$<i fimul natus capit iufUtiam,leges% diurnas fidari-Rccordare
igitur, et eofir Tt quo *{. q ua dicunt nofhiiBcatus uir , qui timet Dominum . Bc ‘Mus qui non abijt in
confr Uo impiorum Qwdaluidh£creltgio,qum quod tam prodar e, ac prope diurni/
tus Arijlotcles flatucns beatitudinem ) upremamq; felicitatem , diuinis legibus
fe/ flandis. Beatum hunc Arijlotcles pr£dtcat,Prophctarum oracula beatum
dicunt, qui mandatis eius cupit nimis . Et SU fapientia princeps , Beatos ijui
cupiant, fi/, ttantcy iufhtiam: quod fua lingua dicit ArtBotelcs,pitroyoy vvki
?1</Ukhs: P<® tictpcm effe iu)htti,eam caperc,amplcftt non fero,cr wn
obrepente fenefla: fei tam inde A principio,ut primum lucem
afpcxi)lt,fapnr,loqiu didictjli,in omni det .inceps uita Hxc religio diuin e
iuJtiti£,pr£ceptorumc]; diurnorum perpetua conA tncndatrixyindefitigabilis
prtco.Ad eam mortales femper inuitat. Hanc effe bo A horum omnium , cr prxfentium
w futurorum feracem fapienttam exclamat* Hanc Plato fi noffe potuijfe t,ft
tempora eius ad huius atate pcrucnijfent,unicam, fngularemq; pradicafjet,qua
facit, quod ipfc fupremu m bonum iudicafjet . Nam friApologiaSocratcs: St <
<^'ivy\<x.v<i^yisopeiyaib(/ u*9 gouwto&f a, i/ KcJcMt hui f*S7rtfi
«filis AbytinoiiiSfi : Effe homimhoc maximum bo / * num,fmgulo quoque die de
uirtute habere [ermonem. Hoc jacit igitur religio no/ flra,id fupremum eius
(ludium a f idua cura ■ Primum loquitur femper de principe, regmaj; uirtutum
pietate,femper hic ejkhtc uertitur onrnis . Exinde dechantate, iujluiaq; erga
homines, quos perinde ac te ipfum diligas, hortatur . His duabus ea ceu
columnis fulcitur. Cum igitur quod maximum bonum efi, fit humana uita fi/ itis,
unum ab animis expetitum , exoptatum : maximum autem bonum de uirtute femper
loqui,ut ad eam inflammeris, mduarisqi ea cenfcat Plato:rcuera hic uidi/
tatacjlab eo, er pranunctita maximum bonum reUgio,uera<p magiAra^O’ foU.
bcatitudo animorum. Platone pr* ferente cuntSit ob.-dienrtam diuinam, aperte
attentum effe hoJier- sxieligionbut homines fdrcmiutta Tupeina , m letrai
neccitariouentutum fuifle Deum. Cap. V . POjJrt quoq; ex Platone ea deduci
demon Aranda religionis uera rado ,fi qui cernar ea,que de obedientu diurna
pronunciauit, inducens Socratem in A polo/ gia dicentem , Parendu magis effe
Deo quam hominibus, ud mortem intentanti/ businunquam in omni uita
commit/cndu,quin |> hdofophcmur fmpcr:7iiio-o(xcu t/lt tq> btcii j/aNiOp
n vyiiy, yc/u. tcura tf cey iyi7rnu,xgu o)ds ni, ov/xm
n«v<rotaeciepiAoo-ecpdip:Mjgis,dit,obfcquarDeo, quobis o iudiccs . Et dum
fpiritus hos reget artus, dumq; dabitur, nunqua phtlofophari defijlam . dixit
nunc Socrates, quod iUe noAer:Obcdtre oportet Deo magis quam bonumhus Cutn igt/
ter talia loquentem,ut uere locutus efljapientem hominem , quemq; tota Gracia,
omnesq; Phiofophcnrum fchola admirabantur,mduxerit, confequitur certe, eo/ rum
iudicio,quicunqj parcat Deo,nihtl eum fnerre pojfr,quod in omni uita fit ma.
gis faciendum : tam eam effe religionem Phibfophiamq; neram , unicam , facro/
pn£Um,qua doceat femper winbartctur, parere DeoXos autem un os effe pfaj
lofophos^ . 6iy tofophos, tutam laudatifimom dege ntes,ueram'q; Philofophtam
profitentes, quo/ 'rum (ludia eo fficftant,ut Deo perpetuo obfcquantur , dtda
eius depxii oculis st/ tendentes -Sequitur item clare, er perffiicue , quoniam
parere Deo eoufq ; com/ mendauit,cr ex'ulit,utid ucl uitx prxfvrendum
jlatucret(Parere tutem Deo, qui non uidetur,nccuenitfub oculorum
obtutum,difjictle ejl: quanquamqui N aturx ■fxret, etiam Deo parct)naturale,non
coadum,et contra Naturam fuijfe, ut Deut aliquando in mundum deLxpfus de calo
loqucretur,fundens ipfe oracula fiu,qui/ bws homines auditis,unammiter
obfequcrcntur : I lUm$ fuijfe religionem ueram , er omni qux sd et ufy temport
extitiffct,futwra'(fi unqutm cjfet meliorem , qui e cum Dc«m
audijfet,cruidijfet,uenerabilem qutndsm,ttq; admirandam confit/ uil ex didis,
er exemplis eius Philofophitm . Hjcc ctitm ab tlio fummo Philo fo/ pho
dcclsrxntur, prxdictntur : qui cum diest obedire Deo mtrit C r terra ,om/ n
emq; mundum, er hominum uittm iufiis fupremx legis obtemperure : prim um certum
ejl,eum inuifibilem qutndtm moderstionem, qutm eunda fuis legibus di uinitus
repertis infijlcntia,fcquantur,animaduerti(fe.Sccundum, quoniam uifibi /
lit,propiortq; nobis, magis moucnt,occultsq; iHt, ac naturalis rerum obtempe /
.ratio, au fubixeent omnia, aiiifi parere hominum uittm afferuit, melior effet
, ac uerior,cerdor(fc,ft maiore lumine inclaruiffet,optimum fiuffe,Dcus ut fefe
oslcn/ deret,ut fccretts illas leges, quas acumine Natur x uiderc
Phtlofophi,rcddcret cla riores,quibus humana uita regeretur, nemoq; fefe
excufare poffet,qui latentes Dei leges, uidere, quibus obteperaret,nequiuerit.
Ne 9 enim philofophari poffunt om nes,er ipft Philofophi obfcuro \m lumine,
quaft qui primo menfefurgere Lunam aut uidit,aut uidijfe putat,uiderunt illas
per omnem mundum latas leges- Natura/ le igitur fuit,fummx<fi ueritatis
ordo,ut iUa fupremx legis iufft , quibus hominum uita obtemperare
dicit,inclarcfccrcnt, fierent fficflata,ccrta. Hoc autem duabus rx bombus fieri
poterahuel per intemundos, quibus e calo mifiis leges illas fuas de/ ‘darxret
Deus : ucl ut ipfe profua clementia nifibili prxfentia circundatus : quod ipfi
quoi j; fieri poffc crediderunt, ut lupiter apud Poetam. ' Et Deus humana
lujlro fub imagine terras. Quas ubiq; leges, cum primis humanx uitx
tuliffet,daras efficeret, qh omodo e/ nim iufiis fupremx legis hominum uita
poterat obtemperare , quem ejfc fine fen/ ttunt,niji caelitus aliquis ueniffetf
Magna igitur uis ueritatis - E cce Marcus harx quaft ex cadefli reuelatione
fentenbam tulit- Nulla enim lex humani generis fuit, cui necejfefit homines
obteperare,nifi prxfentia diuina,et loquente Deo,lau. Vt quod ait Marcus,iufiis
fupremx legis obtemperare hominum uitam, reffidit uc/ re,quod ejl in facris
literis, quod prima homini nafcenti lata efl k Deo, cii ei prx/ cepit, ut
dominaretur in omra terra, crefcercnt,multiplicarcntur:ex omnibus fru/ fiibus
uefccrentwr.adhxreretuir uxori fux,duo(fc effent in came una : vt terram '
coleret, ex fudore fuouiditaret-Sccunda quoq, lex hommbus repuM itibus lata \
Tt * fuit «t« . fuit a Deo, cum prxcepit Noe,cr filiis ut crefccrent, replerent
lerram-.Tarored/ rum effetfuper eunda animalia terrx er uolucres
cceli,cxteraq;, quibus quemad modum etiam oleribus er fivflibusuefcerentunNe
polluerent [anguine dextras: Qui [anguinem fudiffet alienum , fundendus cffct
aliquando [anguis eius . Tertii quoq; lex diuumus lata efl , cum Mofi latius e
dida dedu [uper homicidijs,adulte/ rijs , exteris $ peccatis . Nouifiime ucnit
ipfe totus fuarum legum clarus prxeo. H xc,non alia poffunt effe iufja [upremx
legis , qux Marcus dixit. Cum igitur bo/ mnu mu afferat obtemperare legi
[upremx , certe illa e fi uera humana uita,uera religio, ad falutem generis
humani ccelitus data, qux non ut quondam in obfcuro, fed clara uoce
commoBrarct,quxnam ejjent hxc iuffa Dei. I Uiq; une uiuunt, qui fub hac
religione uiuunt,cogno[centcs fuprema legis prxeepta, eisq ; quoad licet,
obtemperantes. It4<{; concorditer in his literis dicitur , Beatus uir qui
timet Domi/ num,in mandatis cius cupit nimis. Cum igitur hxc religio er iuffa
fupema com/ monfhrauerit,0' onmis in commendandis eis uox confonet, profiflo
hxc uera iUa Philo[ophu,claraq; fapientia fuit, cuius diuinitate quafi ffiir
antes odores procul, fenferunt, er ceu per tranfennam diuidas eius admirati
manibus applau[erunt,ae damaueruntq;,et ut prxeones eius an teceffcrun t
phtlofophi. Qud qui [equi nolit, plane ex his fit habendus , quoru infania
animis euerfis,nec no jf e propinquos fi/ nit, amicos autc pro inimicis habere
cogit, cr homines execrad,cupmnt effe fert. Definitionem Capientix
uerx.quxafsignatur a'lamblihho,utti Chriflianz con. gruere. Plulofophoi in ha
mana Capientia nullam fpem habendam aflerentes, folam diuinamhodiernam.ueram
elTe iudicafTe. Bx his qox facere PhUofophiam contert dunt,& qux in humana
Ptatofophia reprehendit ut.prohari dantaxai CbriQiani uc ram Philofophum
efle< Cap, V L - Vdiendus efl quoque Iamblichus, in definitione uerx
Phdo[ophixfuidebis,noH aliam hanc effe ,quam tanti xflimat,cr admiratur quam
hodiernam . Defeda Pythagoreorim:xvTti yctf J^ixpuAvri Kccpnfiip , k&l -f
SccreJns kcctx/ cpgovapfiyKgonaxp iwirniAdVci </)’ oA» Gtis,i<&i i
rt&f ft&P tb: 7ti» r»C yiflcSA» ftjvcuci >s, tap j itiPov £p
\z3if0gx 7iew3tc/rwn. faovns af <C rourns curnAxp.6xvtofi yyl csv»
Jhstei&ffvt "ridp Qdup, kj cw§fw7iirtt\f ayc&v p ncdirrKp
n*rctAccyyoarap ; Hic e nim,inquit , exercet tolerantiam, mortem
contemnit,continentiam retinet in omni uita, contra labores fortiter dimi/ eat,
Voluptates aff ematur omnino.Hanc igitur unam amplexantur oportet, qui/ nolunt
omnia humana,ac diuina bona confequi . Hxc o Iambliche Philofophia, eum nufquam
tempeflate Philofophorm apparuerit, cum nullis in libris ueStro/ rum extet,una
certe fuit , quam dcmijfam notu famis feculis ccelitus uos animo di/ uino [olam
iudicajlis,quam omnes homines filiatatis humanx, diuinxq ; cupidi (e
quantur.VcBro o Philofophi [uffragio afferta efl hodierna Philo[ophia,uera, uni
caq; iudicata,quam omnes ampledi,fub ea uiucrc , quibus efl cupido felicitatis
o/ portcat-Nam primum hic tantum perfidae uoluptates contemnuntur , mortis me/
tusnuUut . tus nuOut fuitjequ tcibus exercita tolerantia, quia beati pr
/dicantur, qui patiun / tur iniuriam-Hxc fola,non alia largitur felicitatem in
corpore, doloribus fortiter tolcratis,uoluptatibusforli:er contempta, deinde
felicitatem diurnam, ut pnmU uirtutum ijlarumfubft quatitur Que ejl enim alia
Philcfophia , qux bonxdtuina pollice aturfvbt prxdicatur alibi regnum
cctlorum,mfi obfcure,in no{le,incertot N emo igitur efi,qui non fentiatjbanc
definitionem Philofophix Iamblichi, prunum effe magna jura Philofophix
definitionem,non Platonis, AriftoteUs , aut Stoica , Epicure/, fcd Philofophia
uer/,naturaUs,i i clyta, deinde nulli alteri Philcfophia definitionem hanc
congruere,nifi Chriflians Phdofophommq; iudicio , hxcfohl cenfetur uera totius
beatitudinis,human/,diuin/cy finis-Human/ in hoc corpore , V quoad homini,ut
homo efl,pofiit contingeredtum/ , ut affequaris felicitatem De orum, maior a
quam humana bona,non probata hominibus unquam, fed ratio/ Nc quadam
comprehenftbilia,de quibus ejl nojlri Theologi fententia, Quod neque auris
audiuit,neq ; in cor homwis afcendit,que pr/parauit Deus diligentibus fe. H/c
iUa bona diuina,ad que perducit Phlofophia uera,uoluptatibus calcatis , do l
oribus feretis,toUerantia,fiue potentia, fiuepaticntia,qu/ tantopere nojiris in
Ii/ teris pr/dicatur,affumpta,quibusuelut gradibus uehimur ad diuina bona, quam
fapientie princeps CT autor detulit e calo,duce magiferaq ; Phtlofophia.Hoc Phi
lofophidicuntTfcntiunt:pr/dtcant.Hic quoque confiderandum fuccurrit, nullam
aliam fapientiam eos iudicaffc ueram,dignamq; nomine fapienti / , nifi cale
flem iflam totamtp humanam fapientiam ccnfuiffc firme nihil ejje. siquidem
Socrates M Apologiaion k aariPfOtTrwy croepia oAsyv rirotief ix tsi ngx manam
fapientiam exigui aut nullius preli/ cffe.Superejt igitur, fi nulla repentur in
terris uera fapientia,fi Philofophorum libri, quoniam ab hominibus feriptifunt
eis ajferentibus,noninefi, oculis eos animi rationeq; uidijfe meliorem quandam
, maiorcn>q;,quxm humanam fapient tam, qu/ necefiarto mortalibus aliquando
in/ notefccret,eamq ; ut magijlram ueram in omni uiia fequercntur-No igitur uel
Ple to,uel Arijlotelcs,aut quiuis alius magifler (apientu ,ucrus quem fidenter
[equa/ fis ej?e poter at. Et fi nemo pgtuit,ccrte fuit reliquum,ut ueniret
Deus, qui folus ha manis erroribus expiatis iter retium ad felicitatem
oftenderet,cuius unius , quam traderet terris, Philofophia uera effet-Hanc
omnes mortales attenderent, hac A m brofia fe quantum ueBent
explerent.Propterea,qu / de N ctiare & Ambrofia,ue racp fapicnlia eodem
libro loquitur lamblichus,diccns bibendam, hauriendam pro uiribus
fapientiam,qucmadmodurn Netiar,cr Ambrofiam:rwy noera ero/ epixy JKft
iftynoJrooy oewoAavstcy oo-oy,oiom nccdalmg gy.€fe<rias Hgu viKragos.nuUa
alia de fapietia, Philofophiaq; ditiu,q hodiema,cuius autor inuitans ad pocula
eius cutios,clamabat:Si quis fitit,ueniat ad mr, et bibat. Elund na de uetre
eius exibunt aqu/ uiu/. Solus igitur ille Netiar rt Am brofia propina /
tcpatuU-Xcc ufqtu NctiarcddUinucniesfapiitu,nifi qua fudit ipfe de fonte fuo.
... . Tt s Hic 6-6 o Hic duntaxat rll quod idem admiratus efl
lamblichus,fvtemq; omnis fycctdationi^ totius']; Phdofophix declarauit,idq; cft
bibere Nedar,cr Ambrofutm,cunt yptj> ssxJv ri>y Kx7A.is9y,@ $<{rrxT9u
<pv<ny, otrny ccr3fa»T0< J $toj tt/1» ut KXTuPiiy : Venire ad aftcflu
pulcherrime duuniflme']; nature, quoad datu efl i Deo .Eae i Deo data fuit,non
alio,fapientu,quj uideamus diuimfiimam,pul/ cberrimq ; naturam, tpfius nempe
maiejUlc,gaud!afempitcrna,letosq#riumphof in regno patris fui,cuius caufa fefe
detulit m terras, ignotoru. bon o rum,ucreq; ft/ pienueclam prxco,qua nemo
mortaliu tradere potuiffct-QuaproptcrlambUcbut hec indicio illo, quod hommi
nafcenti infudit Deus cernens, fotify eam cenfens ui t tam beati,que tendit ad
finem religionis huius, & ree /aiy itv$funsvx w \xji mi ^HyioaJhi, t^A t iy
3fccfyj fymrniixy u>i Omfif(B<rxy Jlnyuit^H fai uy xrTxfaxiJtatt:
Debemus, inquit, con fuetudir.es humanas, ut plebeias,abijce / rc,Dcori<
autc cultum, qui longe proflat uulgari uite,feflari. Declarat Iamblichus que
Ambrofia,quod N e£lar,que uera fapien’ia,qium fuperius extulerat: Efi,aU, ut
abnegantes mpietatcs,cr feeuLtriadeftderia fobrie,cr iuflc,& pieuiuamus in
boc feculo Nam mirum in modum congruit fententia Iamblichi, cum fummo The
ologonofbv-Que Paulus xo<r/atxxsi7ri&t//alxt,fecutaria defideria:
lamblich. i&f J^Hfcux/lK.Quod Paulus,
Abnegantes:lambhchus,'ixy,dmttctes,rthnqucn tef.QUod D ■ Paulus,
eroq>fdr/as,<cf </Ukxms,& iv<r&t o j ^H<r(oy\y, Sobrie
iu/ fle,pieuiuamus: ille, religionem Deoru fcqucmur. Sed fermonts error,dicere
De/ orum, non Dei, cum ubiq; fi ngulare Deu prepotentem, regem cali &■
terra , horni nuq; Dcwn$ patrem nominet Iamblichus. Viderunt igitur ctid ipfi,
obfcura nati in nofle,cunftisq;fuffragijsconfirmxrut hodiernam fapientiam- Eam
Socrates ante aduentum eius plurimos annos prodixit mundo neceffariam, quod in
humana [a/ pientia nuda fres ponenda fit. Veram autem idam fapientia,hodtemaq;
Phdolofo/ pbiam refyexijfe umblichu , fapientiam \nquam,que no fcientia rerum
duntaxat, fed iujlitia,probitate conJkt,audi eum eoic hb-ingenue fi’cntcm:
7rx<rXTi \mt siinnyoofi^oiLiVH <AiK.xia<rvv*li, (i$
a?irtii,7ra»Vfyla.,i eroQwt epxlytrxi:Omncm,inquit fcientia aiujluia,cxtcrisq;
uirtutib.difiundxm,non fapi entium, fcd malitia uel impofluram effe conflat.
Quid uerius et ad agnofeenda «e/ ram fapientia magis idoneum t ne putes
fapientiam, aut Phtlofophu Platonis, aut Ariflotelts,Ajlrologu, Mathematicam
uel quancilq; humana doflrinam. Qiubut euenit f epe,ut quoma funt a
iujUtia,pictatc,c£tcrisq; uirtutib.feparatx,non fapiicn tia, fcientia j;
fint,fcd afludx,malitix,cauillationes. luflitia igitur jacit fapientia. Vbi
plus uirtutil,plus fapientix,plus hoc ipfum nomeextera uanafunt omnia, umbro
tton h abitus, fmtulatio no poffcfiio fapientia. Commoda fidendis mortahb. decepti
o,quib.filfx fapientia frecies impom.Condcmnarunt igitur ipfifuis fuffragifs hu
manam fapientid,Socrates afferens eam nudius p reti/, Iamblichus appellans impo
f luram : cr eam [olam m nentes, aperte# prxdicantcs,fapienti4m,qux
iuflitia,pi/ , «i nititur, quibus abfcntibus quod remanet, 'mpofiura
iudicatur,fimulachruqs 'nunc fipientix-Cum autem hodiernareligio contemnat
humana, refriciat diurna, perfifhfima iuflitie magijbra,cr qua fola iuftitia,cr
cultu Det glonetur, nihil um brattle,uanum,prafligiofum p ra fe firrens, certe
hac illa ucra fwtfapicntia, quam PkUofophiuidenmt, oculosq-, ad eam defixos
habueruut, cum in reliquis dtfcipli/ His, magna u8antta,inams ojientatio,
plurima deceptio,iufbria nihil, nunus picta/ tis. Audi e tum Marcum Tullium,
fic fapientiam ifhus mundi condemnantem, C 7. quia damnat humana fapientia
magijlros, folum diurnum probantem- Secundo Tufculanarum : Quotus enim, inquit,
quifque Phtlofophorum inucnitur,qu\ fit ba moratus, ita animo, ac uita confli
tutus, ut ratio pojlulat, qui difctplinam fuarn, non ofientatione fdenria,fed
legem uita putct,qui obtemperet ipfe ftbi,<y decretis fuis pareat f Videre
licet alios tanta lcuitate,cr iaflationc, his ut fuerit non didicif fe melius,
alios pecunia cupidos, gloria nonnullos, multos libidinum feruos, ut cum eorum
uita mirabiliter pugnet orario. Philofophoi mundi uoluptates iraprobiolct,
omncm$ continentiam admiranfes, collauda fTc, comproba fle Chrillianam
religionero.ueram cominemix magirtriMira hile Plotarchi dtSum ad uirtuiem 3i
probitate, opem Dei elTe necef&riiCip. VII. *N hodiernam religionem
confriraffe,eamq; unam homimbus fequendam uerita hem P hilofophos tudicaffe,efl
ratio ex contemptu,cr uoluptdtum, cr abiedione cura camis. Nam cum hac religio
fludcat,omnes uoces eius conclament,corpore / as uoluptates, ut noxias
fremendas, quoniam non folum turbant hanc uitam, fed quod caput cfl, 4
maioribus bonis aucrtunt, nec aliud hac religio fit, quam fuga uoluptat
m,perpetua laus continentia . profifio toti pependerunt in eam, ample/ xtqiie
funt philofopki, generis humani ueram magiflram erueram fapicnriam fiatucrunt,
cum er ipfinon confenfcrunl modo, fed clamaucrunt, uociftrati funt fugiendas
effe uoluptates- Ac primum audiendus Plutarchus, qui non folum opd/ mam cenfet
contmentiam,cr frugalitatem admiratur, fufricit, fe J etiam uult hunc cultum
honorem 'que Dei effe, perinde fi facnfces, templum 'que eius donarifs adornes,
ineo quem infcripjit De non irafeendo: vri nx<ri Sdvvyra -r y-tyx & St
toy nyiyny^e vvstvaxt xecxortrcf, crc-lno/ tmib.inquit,illud Empedoclis magni
ponderis,diuinumq; ccnfed,ieiunarc a uitijs. laudarim, cr cos uti no inaratas,
nec a Philofophia procul, in uoriscofuctudines, 4 Veneris, cr uino pure
abftinere,honorantes Deu,continentia,fbigalitate,itemi^ certo tempore abflinere
k mendacio, obferuantes nos ipfos ut uendici fimus in iocis cum omni frudio.
Deinde his ammii meum coponere,ceu no nunor pictM fit f aeras dies primu paucas
fine iracundia tran figere, ficut etiam fme cbrietate,cr uino, per inde ut ft
frugale faenficiu,mcllisq; libatione celebre. Deinde menfem aut duos pau latim
meiipfnis periculu fidens, itafenfim progrederer anterius ad innoccntia,ob/
fcruans,ct cuftodicns meipfum cum fermone nuti,placidu,purumq; a uerbis impro
bis crfifus turpib. cr commotione, qua ob exiguam ineptam $ uoluptate,turbat Tt
+ ingent « jT 66t AVGVST- EVGVB. LIB. X. ingentes turpi f imam# pernitendam
affrrat. Quocirca fic flatuo, DeocoadiUUM te ,ipfa demum experiendi comprobabit
animi manfuetudme, et humaniutem,ne mini quibufeu degis , eque charam,atq ;
iucundam firc,atq; ei ipfi,qui pofideat. Hsc Plutarchus,m primis admiranda,
quod cum Empedocle uetufttf imo Philofo pho,magnum,dimum#
iciuniumccnfetabjlinere a [celere: Vt fuprema T heola g ia nodra clamas in
ieiunio,ScindUe corda uejb-a,non uefrimenta-Derelinquat int puu uitamfuam,cruir
iniquus cogitationes fuas,crrcuertatur ad Dominum. Et precamur, quos ab efeis
carnalibus pr t cepit abflinere,d noxijs quoq ; uitijs cejfa re concedat.
Viderunt illi,confrfi# funt pr scipuii,prs frons# leiunium efftdfct
lere.Miratur,collaudatPlutarchus,diuinu,magnum# cenfet, quod Empedoclei pojl
excellens hoc teiumu, fecundo loco jlatuit,ut cum in uous fumus, cum facrifi/
camus, cum Dem colimus, d Venere,uinoq ; contineamus: Ejfe hoc h onejlit,gra/
tum,ex Philofophiaji te propter Deum i Ventre contineas- Odcndit autem tuam
Plutarchus ad habitu probitatis e '7 manfuetudinis,ad habitum non irafccndi ,
totius continentts.Potifimu d pietate, fi diebus facris,ad cultu,honorem# Dei ,
te i uino, Venerei jj caflum feruare fludcas: exinde paulatim
infucfcens,frmii,frabi/ lem# habitum continentis corrobores. Sic certo tempore,
facris diebus,quibus di/ uiiutas colitur, d mendacio uel in ioctscauens fummo
frudto,cr obferuantta,men/ tiri rejugiamus-Eadem uia erit ad non irafeendum .
Tantundc pietatem cultum# Dei cxiHimans diebus illis fandis non irafci,atquenec
ebrictad,ncc luxuris, nec mendacio te dedere.Effe#fmetracundia, quaft fine uino
<y ebrietate, perinde fi iciuniu frugale,quo nos d uino continemus, celebres.
Sic mcnfem,aut duos in omni squanimitate,manfuetudinc# te
cuflodienscondoceficias animum paulatim non irafci,non mendri,non loqui
nefinda, indecore agcre,te ab ea commotione, c? ui tio abfrrahere,qus ob
exiguam, ingratam# uoluptatem,frudus ingentes, foedi fi/ mam'# poenitentiam
apportat.Uic rapida efl incondnenda,et luxuru, cuius finii eB foeda
poenitentia, nonnunquam graui fimum fims,ualetudints , utts# dijfren/ dium, id#
ob exiguam ,'nuUiusqf ponderis uoluptatem • Deinde PlutarchusCuidc quam
congruat cum facris literis,quid'ue Natura, uera#fapienda fuggerat)auxi hum Dei
cenfet, ad deponenda uiua,uirtutes acquirendas, neccffartit : ad habitum illum
non irafccndi, fi modo nos ipfos excitemus , c r d uolentc ueltmus adiuuari .
Si uel exiguus Dei fruorcum affuetudinc nodra accefferit,inquit, uidebimus, ex/
pcriemur,ucnict in lucem iudicium illud, non minorem nobis frudum fore ex ha/
bitu iUo modefris, atque his, quorum confuetudinc quotidiana utimur. Quid tgi/
tur aliud loquuntur nodrifAudi Augushnum.Non folum martyres, fedetipfu/m
Dominum,cum ipftus adiutorio,fi volumus , poffumus imitari . Tota igitur hsc e
fontibus Philofophit deprompta rado, eft hodierni Theologis confrrmatio-.quod
ieiumum ucrum ejl d uitifs-.quod d ieiunio corporeo, et fecundo, peruenitur ad
pri/ mu,accedcntc habitu mtutisfex xdu frequenti abfrmniix, quod propter Deum \
* \ngredimwt ^ tfrfl ingredimur hunc uiam utrtutis , ingrefii penetramus , ad
fummumq; uerticem eo coadiuuante affnramus:quod colitur Deusabflinen tu,
frugalitate d luxurie, ebrie latcifc continentia . Cultusq; eius ejl, er
expiatio, his numme fordere, precipue quod hac affuetudine , confirmatio
uirtutis comparatur , habitus malus paulatim exuitur. Iamblichus aute defeda
Pythagoreoru.s ytf </f« Av<rmMt,To 7i«.v/ vo</lcmoy <V,«<rar%f
7^ \rsiQvy.i«p iviyvms noa^y 'nryypbf/, noy Atoirrce,u<nsif t oy &vpoy,ty
que feqttuntur.Non prodej\,mquu, mul/ lifbmembeftiam cupiditatem optime
pafccntes,redderefortem:nec leonem, nem pe furorem, z? iracundia, er ea que
circunflant,nutrire fis ejl, eteorroborare in nobis, homine autem,ipfam nimiru
rationem, fime enecare, aut debilitare . Quod •audis lambUchu predicantem
homini non prode ffe, feras duas, furorem,^ cupi/ ditatem nobifeum infttas
impinguare, fbrtiorcsq ; reddere , ejl quod predteabat fe fixere magiflcr
hodierne fapicntie:Sed caftigo, inquit, corpus meum, w in f erui/ tutem rcdigo,nc
forte cum alijs predicaucrim,ipfe reprobus efficiar. Ejl autem ma % is ex PhUofophia bene agere, quam bene
loqui . Quod laudibus , ucrbisq ; effirt Iamblichus, fiUhs Paulus comprobauit.
Veriores Philo fopbi,bene operantes, q io quentes bene. Quod igitur predicat
hodierne Philo fophie nuncius,efl quod etiam Platoni cripft lamblicho,fummis
laudibus commendatur. Plato in P hedone, to/ tuscf; locus proponitur ab
lamblichodecorporc- yit </it cevens ty.TsAaiy.sSa vixv epvo-tait, cc/Aa
Kc&agivoyiy au ctvrr ccy o Sto ff avro S auoAv v» uyat:Neq;, inquit, natura
huius repleamur, fed puros nos ab eo cofcruemus, ■donec ipfe Deus nos
diffolucrit-Sic iUi- Bene er mirifice 6 Philofophi : fed addidit 'noBcr,Cupio
diffolui,creffccum ch riBo. Corpore iiffolui non fufficit , mfi me/ liora
fequantur.Que quidem etiam ipjijicet obfcurius,uiderunt, agnouerunt. S*, '
inquit Iamblichus ibidem , fieri non potefl,ut in corpore quicqud pure
nofesmus, e duobus alterum neceffarium,aut nufquxm ejfe fcientiam:»
TiAit/THtrcceri.Td/ •nyctfaimn uctS? ctinny 'Ucu o-tuyocres tsfirifcy </lt
eu: Aut defundis tantum . Tunc enimipfa perfe erit anima , fine corpore, prius
autem nunqud. Hoc igitur ejl,cur ille cuperet dijfolui,uenirc ad curiam
corlcBcm, ad chori genitoris confj>edu,ubi latet omnis fuauijiima
fapientia.Philofophi dixe runthoc animaper fein alta fapientia. Sed noBri
fcientiam,cr fapientiam clarif/ /ime propalarunt,cffe cum Chriflo. N«f; enim
alia ejl fcparatoru animoru fcien/ tia, fapientia. Affert item Iamblichus ,
confirmate]; fuper fugiendis camis oblcda / mentis dtda Platonis.MiUe,
inquit,incommoda , propter neccjfariu alimentu af/ fert nobis corpus. Et fi
fuperuencrit morbus,impeditur inuejbgxtio uerixorptts ite infimat libidinibus,
terrortbus,ZT ftmulachris uanis implet:d>s aAnStSs tw orft vw' sci/ri
B</li Qfcvturcti nyiy lyyfnfai-et que fequuntur. Vt uere ne \ ape rc quide
unqud per ipfum nobis liceat, prudenterq; uiuere.SiquidcbeUa, feditio/ nes, et
pugnas, corpus duntaxat, ei huius cupiditates nobis cxufcitant.Na propter Tt j
aequi t tftf* rcnda ncceffaria,nulla non bella geruntur . Cum b £c igitur
Phtlofophi fktesntur, fupcrefl eos tacitis indici js hodiernam pietatem
tnnuiffe, dirius confirmationem omnia eorum fuffragia confcnfijfe, quonia uanos
dijfuadet amores, < \ focietate car poris diuellit,curam camis
iubetabtjcere, tranquillo in portu, mundano marifhi/ fiibtts m fanis fremente,
continet. Et quod omnibus melius ejlaltius extollit , dux eius, qux utre
dicitur beata uitx.ltaqs etiam Simplicius, comprobans fugiendas ut exitiales uoluptates,defcendit
prxcipuead Vcncrcatqueft diuturna ejJet,mortm fre contendit, coi]; breue ad
tempus fstftam a Deo. Aitq: deeatn </?t tyngoerfa l nalovHS pl 7nfi rces
f*if<js,c<r<t> mAiKorilfot -jp g fatoy bsl,70<ntrai jgy
rijrtrrtfvm fcsi TH 'TinKknipx \.Kum:Abjtinentia,inquit,k uolup / tate
Vencrea,quanto exteris efl maior ipfa uoluptas,tanto utilior animo, cr pre/
tiofior,pluwq;fiuicnda.At diuus Paulus :Hxc efl uoluntasDci, ut abjbneattsuot
ajbmicatione. Pliilcfophos cjm I auJjn/f s Philofophiam, qua uiuitur pure, i
corporeis illecebris frangi ■nur, aperte religionem Chriftianam fpefijfle.Eoi
.uolupuies corporent nr.peJimrmoelTcad «trifile lier alTerentei.ufum nobifcum
religionem afleruifle. Cap. VII L -p. E fugiendis igitur corporeis illecebris
undequaq; nobtfcum Phiofophi coni *-'gruentes,duasq; caufas pariter
approbantes, lam a principio quod uitx prrtt fenus flatum perturbant, leges
humanas deprauant,iura profanant, ets<$ fcquen/ dis ritus bumanx uitx
ferinus efficitur, fed cum primis quod auerfoskuita ducunt ad morte,a femita
calcfli f educentes , dum uirtute, qux nos euexiffet ad ojtra, dc/
flituti,delabimur inferuis,certe confenfus efl omnis inter nos,cr illos, fuper
ea ret ligionc, cuius & ad contemptum uoluptatum omnes in fumunturuoces ,
& illum beatx uitx portu rcfricit omnis. Quis enim non fentit eos aperte
religionem Cbri fiianam confiffos,cum Iamblichustqui diuimfimus ab eis
appellatur, de feflaPy/ thagorcorum fcnbens, probansq; ea qux de fugiendis
uoluptatibus , crcoittquir natione corporis P lato fcripfiffet,qui carmen
Orphei probaffet: Quicunq; ad Ditem incxflus dcfcendcritimumt Infbffus cano
perpes cruciabitur atro. Plato autem, fed purus, <y expiatus eo delatus,
/abra diaiy cik !ut{, cii fuper is hi bitabit Iamblichus autem,Sienim,inquit,ad
gentem diuinam ei qui non fuerit PH lofophatus,purcq; uitam excgcnt,nefxs efl
adire,certe folis accuratis, ac jludiofit licebit. Quas obeaufis, contmetfefcab
ommbus corporeis cupiditatibus uere Phi lofophtjfefe minime dedentes cis et
mancipantes . Alligatur enim per uoluptates, quofdam ucluti clauos, anima
corpori: quibus fit ut a diuino confortto longius ab/ ducatur. Et cum
cxcefjerit,abitadid,cuius)ibi focietate comparauit. Itaq; fola ui detur cfje
Phtlofophia, qux malis illecebris folutos, is: ira ci/stguyrunppi
crrtoixAt(luxs,($ KxijKgo-iy i>\4-vx*:*dunam cffentum,etcogmttonem pcrjiflx
ueritatis, expiationem!]; animi perducat-Quod ftuara in eo felicitas cft,ut tm
totis animis incumbendi i cjltft ucre cupimus cfjc beati . Hxc omnis Phlofo/
phorm . e «i fboru ratio, fi quissque iudicet,cadit in religionem hodierni,
perfidam^ Phdo/ fopbum,rton Platonis, ArifloteUs,aut cuiufqua. Subditq ;
Iamblichus, Simul ut ei uentu fiurit, melior quidem anima habitat cum
Deo,arcumq; ambulat calu, me/ liarem fortem ajfecuta.Sedqus [e fidis impuris
inquwafJet,flagittoru,cr impie/ latis plena,ad fubterranea ludtcia
profcdi,meritis fupphcijs addicitur . Hts igitur fic habentibus , non opus eft
pccunijs accruandis inhiare , neq; gloris ambitioni $ feruirejed dunUxat prudentis,
er ucntati inuigilarc, er ut anmia fit quam opt u ma-Hscad ucrbuiUe.Ob
qusdiuinusa fuis appellatur. Subijcit autem, Dcus,m/ auit,nufquam
ejliniu(lus,nec ejt ci ftmtlius quicqua,quam qui fuerit e nobis iuflif/
pmus-Quanta,inquit,in pedibus celeritas, eexoAxa-iccy <pvjx.rs.cy. Fugienda
efl intemperantia. Hsc et fimilia [cribcns,ingenti< p affvdu proteflans
Iambltcbus,aut nolens, aut innuens hodierna religionem, declarat uentatem illam
ejje, qua Detu hominibus aliquando reuelarc debuijfet.Qus fapiaites eos
efficeret, ab impietd/ br,flagitifsqi abduceret, fimiles Dco,iufbfitmos
redderet,ad fres calefies erigeret , cuius unius efl clara,firmaq; promi fio,
pios et iitjlos, er quibus libidines non im/ pera ffent, habitaturos cu
Deo,triumphis beatis eius affuturos. Neq; enim alia Phi bfophia promtfttcr
docuit hsccalediabona,nift per umbra. Velint igitur, no/ lintfhanc religionem
ucram folam prsdicauerunt,omnibus camfxffragijs genent humani Philofophtam
declarauerunt-Ac cum fit omnibus in rebus fummum,quo quidem ulterius nec re,
nec cogitatione procedere liceat, fic in omni fapientia, hsc una perfidio,hsc
eundis rede con fideratis Sol omnis Philofophic erit. Eius prs/ eepta
confirmans addit lamblichus:NuBa,inquit,utilitas diutiarum, fime pruden/ ha,ej
faptentu- Decus igitur animi duntaxat erit uita fccundu redam rationem,et snims
profidio fecundu mentem . Vt affequamur finem beats uits hominibus 4 Difs propofitu,CT fecundum
prsfentem statem,cr in futura. Homo igitur fen fu, er mente priuatus,planta
findis efficitur, fedfoLt mente multatus, effrrafeit. I na/ tionabiliute
detrada manet in mente , aftmilatur Deo ■ Vaq; pro utnbus feritatis afjrdus
deponentes, animi puris operationibus , que c r fcipfum refriciant , er
Deum,utamur. Omnia enim funt ad inteRcdu et Deum conferenda: ras rrfsifii IJ ri
«Ma 7iirrx,7Tfbs vzy, kj iby ^oy -.Maximum itaq; bonum prebet no/ hfs
Phiafophu,quod dijiungit a uineulis,qus funt in anima,cr generatione. Hsc
igitur,ut loquar ipfc,Phibfophia,qui fredet alte , fola Cbn jbana efl . Nf<};
enim Veripatetica,cuius fequaces, paucis admodum melioribus exceptis, uideas
non mc do non libidinibus liberos, frd his etiam longe grauius, quam fi
Philofopht non ef/ ftnt,mancipatos.Vna hsc animos kuoluptatibus auocatos ,
efficit diuinos , infi/ gnttc csteros anteflantes omni genere uirtutu.
Infipienter itaq; ab his fidum, qui decus eius,alijs nominibus agnofcentes,eam
fuo nomine agnofccre noluerunt . . Philofophit Iricro.cngnuionrm
D<i,tmi<lUi»qrcitu jdmiranomm Philofophos iflWca tri.rdigfoncm Ctulfti
Jnjm.auoj finis «ft D:i noiio, ommtui fufTugi jj confit ou®r, Af.hyv •Im,
Plouraiam,UmbU.horo, Simplicium turedreare, Cap. IX. QKOlI »1 -QVodautem de
fete totius Philofophie nobifcum congruant, quo Quidem jit » pcrfpicuu,unam
eorum,atqi noftram religionem efje debere , declarant pro atteris omnibus
lutarchws, c r Iamblichus , Archytasq; Tarentinus , cuius fen/ tentum
Iamblichus explicat . Ait igitur Plwarchus , in Sympofijs dc Geometria, que
abjlrahit ifenfibus etcoucrtit:iv> < vot> t^ksu at<Ptoy epvtrsy, *S
&m i, 7t Lfljtsi tpiAo<roflxi,oUyitirowcua TiMvis:
Aiintclkdualejcmpitcr/ nam natur acemus contemplatio ejl Philofophie
juus,quemadmodu epoptia ,td ejl, fpedatio, finis initiationis. In bis aperte
Plutarchus uocat naturi mtcUc(lualcm,ac fempitema, Deum folii, cuius unius ejl
etema natura- Ac quanquafuntintcUig/bi iia,jiuc inteUedualta multorii
generii,feparant tamen Philofophi fubjlanttas ater nas,cr inteUcdualcs,ab his
que quidc fob inteUeflu percipiuntur, jed a corpori bus feparari no
poffunt-Solus igitur Deus ejl inteiedualis,etcmaq; Natura. Sunt quidc alia
mtellcdualia,nt Dij,fed nonfcmpitcmi,eodem affertore Plutarcho • Fi/ nis igitur
totius Pbilofopbix,cjl ad fempitemam affixere Naturam, cuius ajpcdut queritur
ut fuprcmu bonum ab omni Philofophu.Efl autem in Tcleiisjiel initia/ ttonibus
ea que dicitur epoptia,ultimus adus , quo myderia panduntur initiatio , totius
initiationis fvtis.sic omnis uite,philofophieq; finis cjl,ut uideas Dcum,fiue.
nunc,fiue in pofieru. Nunc in tota Philo fophia non ejl aluis fcopus,q Dei
[cientia , etquafi contuitus:hunc omnis ucl promittit, ucl oBcntarc Philo
fophia- Sed quonii - videri non potejl, nec [otiatur hac animus ambigua nubila
q; contemplatione , tum. quonid finis is conteplandi Dci,ejl propter fine, ut
cognito nunc ac /pedato Deo,, traducas in cultu eius omne uium,traduda,maiora
premia, que firme nulla funt- hie,confcquaris,hunc Philofophi proponunt cr
fcntiunt,ci dicunt effe fine philo. fopbandi,nature fempitmte contemplatione .
Itaq; pofl Plutarchu , confirmans . cade Iamblichus, de f rfla Pythagoream:
Hortatur,ait,nos Pythagoras cr Archf tas ad fapientia,cr [dentiar e troc
Sitop9Tocby,2vrif tiAos 'tsi «rcc<r«s Si® f icti, Vniutis contemplatrice,
qui finis ejl omnis contemplationis.Propofuit, in/ quit,etiam aliud boni maius
Archytas, udutefublimi (pceula Deu et eunda coor dinata iHi,contueri-Si enim
uere talis omnis felicitatis, [ub)lantis,caufeq;,<& 7<i|l vtf\iy
bOiof t ^nyulca, cr omnium principiori Deus ejl princeps, certe jludiu omne
conferendi ad eam f dentiam ejl , per quam fpedarc quis eum puri queat, et per
qua latos aditus ad cum repcrut,ct per quam principijs extrema conncdati
•hAio-txth yctf h 'rctttvTy ($ iv<Actiy&y: Ejl enim id uite genus prrfe/
{tifcmu,ac beatum- quo contcmplando,non feparantur d primis extrcma,fed iit mu
utraq-, hec coplexus animus,prindpia,fme, mediumefc pariter connedit. E4 aum ejl dimnacaufa,q ampledantur oportet
cupidi fe licitatis. Sicq; hec cohorta/ tio ad cKinia,ucljtoP.rd,uel que funt
in Natura,deni<j; res omnes (pedans, omtiel Ilias copicditur,qmbusadDeu a
fcendas, tssusccy t\ iaix oy Siby MfoOKrcqf iml^dy.necad uerbu lablichus.
Claret igitur cifu idcm,tefhbus ilUsnaBra i atefc ««7 4t<t torum Pbdofopbix finis(utraq} enim
cupit ad Deu mentes attollere ) nullum effe nobis difcrimen cum Siis . I d
etiam fit ex his perffiicuum,quomam dicitur P hi/ lofophix finis, Dei
contemplatto,eam denitp ueram perfittamcp probari Philofo/ ph iam,qux fupra
exteras omnes oftendit Deu,clariusq; princtpia, caufas om/ nes ad hunc fuum
rcuocatfbntemOrmtis enim alia Phtlofophia,aliqu4 parte pec/ calcer feparat a
fvnte riuos,a creatore creata,nec dilucida contemplatione tendit ad rerum
originem. Di ffcrtur,diffultat a ucro plurimiiHxc igvur Plutarchi , tam
blicbiq; explicatio , quafirunt cjfe finem totius Philofophix contemplatione
Dei: etfi non expedit e,cr uerbis apertis,neceffarib tamen ejl interpretatio
didorii Ari 'fiotelis c r Platonis,TuUij,cenfentiu,beatam ueramly hominum uitam
contempla ttonem.ltaq; etiam Simplicius affirmat eum effe finem Philofophix,cr
id A rifiote te uoluiffexumq; effe finem Philofophandi,ut ad fcientiam Dei
dedufii, incendar mur amore eius, eximiafy pietate ut creatore noftrii colamus,
ac ucncrcmur. Hoc dicit interpretaturus libros Ariflotelis De rebus
naturalibus:Maximu,ait,ejl [cieri lix naturalis bonil, quod ad notionem
fubftantix animi, er ad contemplatione [e/ parataru formarum uiaefl
pulcherrima, ut er Plato monfoat a Phy ficis motibus afcendensad
inuentioncfubfhntix,qux per fcmouetur,etwtelligibiUs , duunxifi byp oflafeos,id
efejfenfatsifi rgos oi€eetcciru tace/ Alsa t/lixQi g(ixiv[ kccAoos Ik <?1
r&p vsr cci/rr yirotatvuy «nfiBis na/ KCCvoMtnus «s /fece 2? fiiyoA^oTura
-r 7toihccci/tos ivttyvgvera . t» •j dctVfjLCCTi H 7rp'oSTOpSi<>(/
ovy.Tsl(A<l«,@ 7iists,(& fc/mis ivcpaAus oVf vceKoAotdiis<ri.lnfupcr
ad diurna maiefiate, cultumcfc eius animos ipfii hxc incen r dit Philofophia,ex
his,qux fiunt ab ipfo,apprime cognitis, er exploratis dedu/ cens in
adminifixatione,cr maieftatcm conditoris . Huic admirationi adiunfta rjt
coniunflio cu Deo er fides, cr fficsfccurx.Ob qux maxime phtlofophandum efo Hxc
Simplicius. Quibus intelhgimus ea gratia Pbdofophandu effe, er ob id fihio phos
nobis dcfudaffe,hbrosq; fcripfiffe,ut reru caufis explicatis , diligenter co /
gnitis ad fupremu conditorcm,earumq j inuentorem perueniamus: cogriitamq; Di
uinitatem,ac maiejlatem eius uenercmur,fuffiiciamus:Cr amore, pietatecp accenfi
ffiecr fide quoq; repleamur , quibus fecure nobis perfuadeamus, fere ut magnis
quibufdam bonis aliquando cum eo [ruamur. \s philofophandi finis: Pietas
falicet, amori]} diuinus.Hoc dicit Simplicius no C krifaanus, Ariflotelicx
Philofophix in/ terpres. Vulti]} hunc effe Philofophix finem. E iufmodi nofhrx
quoq} Philofophix fotis Si finis concordat,nulla nobis cis P hdofophis
diffenfio. Hxc utinam hodierni 'Peripatetici,quoru infeitiam nonnunqium
mifereor,inffiicerent. Philofophct prafcnitm uiram cont.-mncnJi,& adfolom Deum
ut rien Jo> animor, edio/jj habcrJ im corpusaftirmantri,hodicrnam religionem
comproba ITc.Mcrcurij T tifmegiBi.Pla» lonn, Arifloielu.Syriani fuper eo
tcftlinonu. Gap. X. _ Voci aute Philofophix omnis,cu hodierna religione
mirifice conueniat, eumifc vi finem reffiicut,quitoUitur,prxdicatur in hodierna
caelitus rcudatafapientiat «<T* ex antiquifomis philofophis,quorii
poflcriorcs autoritate funt uenerati,etfecuti,po ttji intcUigi-Mercurius
Trifmegijlus uetujlifo fons, unde manauit Gracoru Thco/ logia,prior ex
fcripftt,qux poflea fumus in P latone,cateris<p admirati. Audi igitur eum-.bom
St» t/taf taj yn*.%oy,Z&s 2 Txf ovyxQjtaty toj# tfytoyiCcSxy.-cni curk Svhv
»j/ &<r't,7ncrrtc iy7idiia Ax€ems, fesT t«wf* xi yn{, tx yi igctv i, ty
«7» &iy wtf vg cwoy •narny ixufis v* Wmj etfioy xi ayx$oy,Kj
i</lcrn5,o-vy.qofxy Hyncrxrn yit J^txxpiJixy x$tTX$g°vn<m.\rrsixmvTay
myxcnKiy & ioayonuy9 idir>y/ty y.bvoy a/rtibJhsmy. E t,ad ipfum Tat :
hxyy.fi 7rg&7oy ro o&y.x crs ynrlixhi 5 xifU/oy <r\xur>y Awxoou.
: QtjrcKWjj gyxtixm Dc* affccuti funt,hi,o T at fecundi! operum comparationem,
immortales promor/ talibus exiflunt,omnia mente ji ua,qu t uel in terra ,ucl in
coelo, crfi quid cflfupr* coelum, compr/bendentcs. Ad eos ipfos
fublcuantcs,uidcrunt bonum, er uifo, calamitatem exijlimarunt hanc in terris
uitx adionem, omnibus# corporeis, c T incorporeis contemptis, ad unitatem
duntaxat foBinant. Nifi primum corpus tuum odio habueris,!) fdi,te ipfum amare
non potes Eccc igitur fons, unde Phtlofopho/ tum fcpientia manauit,qui dicebant
fuperius, finem omnis Phlofophia Vnitatisin tuitum. Syrianusautem,noscaufaboniphilo\ophari
: Trifmegijlus, uidendiboni gratir.quod cum afrexerimus, omnia fordere
terreflria.Ecce Trifmegijlus cum ip fa diuina uoce conJentit,quia dixit filius
Dei,Qtti odit ammam fuam,in tutam ater /tam cu Rodit eam. Et qui uult uenire
pofl mc, abneget femetipfum, er tollat cru/ cemfuam, crfequaturme. Trifmegijlus
autem oportere nos ipfos odi jfe, /tueri nos amare decermmus.Nottts ejl igitur
c r perfrcflusjacr* profona 'que P hilofo/ p hia, ueleris,ac noua fotis, uenire
ad intuitum Vm tatis. Videre Bonum quod ex/ ceUenter ab omni Philo fophia Bonum
appellatur. Propterca clarius hoc illi pan/ dentes dicunt, ccnfoy (EJ ItAot 2?
ogot w<Axtyoi/ix s o Summum cr finis, terminus' que felicitatis, Deus ejl.
Ob hanc caufxm 'm Epinomide Plato : yu(oy faty yotf ccfofii y.h<Autn on
vtftx ivinJkixstft'!® SvhTZ yw{: Md/ ius effe humano generi uirtute, qua pietas
dicitur , nemo nobis pe rfua ferit. Eo e/ nim, ut ipfe loquar , mhil ejl
pietate apud mortales melius, quod adducat ad intui/ tum Vnitatiscr Boni . Quxmobrcmqux
dicit Ariflotclcs in Moribus, rogatum Anaxagora, quinam effet beati fornus,
refoondiffe, Nemo quem tu putes, fed qui/ dam, quem tu forte non putas. I J
autem dixijf e, quod fciret rogantem beatos puta/ re,qui uel pulchri,uel
diuiles efont-xvjbs <Ai <<rij muto xoy foirfxctAv-ato^c? qua
fequuntur. Ipfe uero , inquit, fortaffe uiuentem late cr pure ad iujhtianr, aut
aliqua diuina contemplatione fruentem, ut hominem beatum uocandum pu/ tabat ■
Solum diuina contemplationis, in quafola cunfli bcatitudinem J latuerunt ,
effeflum refocxijfe potuit. Qua cum ftt in corpore nubila, dicentes,in ea
beatitu/ dtltcm effe, certe dixerunt in ea, qua perftfle [orietur i» corio,
regiis' que beatis : a Itaque t . a*9 tUifue quod ait idem Arijlotelesja yaf
xfifis kS-\oy,<B TtA« j igisoy <f>xi fifxi,(B 9-il'oy (B nccnigtoy: p
xmum enim,fimsq-, uirtutis optimus uidctur,CT dminum quiddam,atqj be itum: Non
potcfl q uicuncfc redi penfttet,nifi de prxnuo ccclejb,quod undequaq; beatum
fu,didum effe. Nc
(]; enim fr udus is finis qs, beati/ tudoq; cernitur ufqium in terris. Ne q; fuit quifqud, que m
prxmio beato uirtus in- teris affv ajjet. V er equide uiuunt
quiciius,tranquilbus^,quos uirtus uberrima pa fcit,fed tum pauciid genus funt,
tueorporis , kumanxq; conditionis fragilitas , tot obijeit i ncomoda ad
triftititii,ut moeror facilius prxpondcrct Ixtidx turbat xf em/ per ab aduerfis
■ Itaq; etia Plato partim cogitur idem fenfiffe,parthn fenfit aperte,ett cUrf
cum ait in decimo de R epub.cu fuit tres uolup tutes, y-lxi yt y yvuerixi^v tiy
(/'t voyoiy.Vna quidem effe ueram,germana%du<u autem nothas, et adulteri
nas.Senfit autem primam,qux ejl intuitu,contcmpLationcq; rerum.Sedcum rerum
ffieflatio no efficiat beatu, [olam certe diuinx uenuflatis fpeculatione
necefferiofcn ferunt. Inde dicunt ipfi, Arijlotelcsq; beati fiimu ejfe optimu
quenq^fcelcflum infit/ licifiimjL Ar$ idem Plato ne corporeas uoluptates eos
fpedaffc putes,ait,rx teyi Hirx xyxSx 7rxvfx <P$Uf4, &xso<m&,
xaWio j (B 7rAvfot,<B i<r\ys erit/ ladfoi, (Bfvyyinfx igfeaywt ; qux
dicuntur bonacorrumpunt omnia, atqt abducunt i rcdo,fbrma,diuibx,robur
corporis,cognatioq ; finwi propinquorum. Philofophoc arfiruunici rin;m omnis
Phiiofophtx cfle contemplationem, Sc ic liciutcm ucrjm.folum intuitum Dci,&
riguum cadorum fennre potui fle. In
ut ri* nullam rfle bcafoi reddentem con. em piationem. Ex htt cum rehgione OH
ftuiia palam eo* fentirc. Cap. X I. * C itur qui dicunt ( funt autem tres b i
Phdofophorum principes ) ueram uitam,fi * nemfy jt licitatis ejfe, [ciendam,
fapientiam, notionem,duo necefjdrio dicere co/ gfmtur.Vnu quod [uperius a
Plutarcho, Umblicboff^ ejl declaratujion omnem ut/ uniuerfum cotemplationc ejfe
felicitatem, finemq; Philofophix,fcd cognitione Dei modd:acfcire,noffcqi rerum
patrem,ad eum tanquam fontem omnia reuocarc,cr exclamare^ e Deum laudamus
,tcDominu confitemur ; Te xternum Patrem onf ms terra ueneratur, Eum
uidere,fentire creatorem coeli,et tcrrx.inde uelut rerum principioyfapientix
quoque & contemplationis origine inciperc,C7in eum deji/ nere. Tumfy
abfolutum ejfeconjlabit philofophix curfum, cumuentum juerit ai fiammum rerum
uerticem.Tum quoniam non ejl hic ciufmodi perfida contempla/ tio, qux reddit
animos perfide beatos ( non ejl autem nanus ullus, incaffumfy i natura prx
fixus fints)Philofophis item perfida,dignaqi nofhris animis beatitudof
definitur contcmplatio,certe concluditur hanc beatam contemplationem duntaxat
ejfe contemplationem Dei, quod Plutarchus cr Iamblichus aperte fatebantur, O"
hanc in terris, c r in crgajhilo corporis effe non poffe. lam primu igitur quod
. Ari flotcles fcnbitinbb.de Moribus: h</li JtAvxii/i/lxaycyfxjTi
Sw>f*/ix«T»c rsiy trlgyfa (B tyjivthy «y QcrvUKQuod autc perfida
beatttudo,fitcontem pUndi quadam tftojtcl butcfittcfUcuu, Deos enim maxime
beato;, et fortuna/ • * tos arbitra/ «7® tw arbitramur- Sed quas cis
adionesdcfignemus,utrim'nciufiitix, ceumcrcotori bus,qui mcrccs uictfiim inter
fe commutent, depofitaq iuflereddant , cxtcrafy id genus? An
fi>rtcs,libcralcs,cxflos,eos e r his adionibus effe, quemadmodum mor/
ttles,infignes,cr beatos diccmusiSed cu hxc non fmt apud eos, uiuere porro bea
t os idos arbitramur, non dormiunt autem, nec £ enim uiuerent , nam xtemus fom/
nus,xtemi mors-.ust u <? dii inpyjx^coutfi ortnt <Aixeptf>w«llitogtm
xh kjj uh: Quocirca adio Dci,f tpremx beatitudinis contemplatiua fit • Horni/
num qiMKj; qua fimilts tUi, maxime beata -Hxc Aridoteles, addens , hanc effe
ue/ ram hominum beatitudinem uel exinde clare fcere , quod nulli exterorum
anima/ Imm contingat. Qua cum beati fint Dij, eadem quoque homines , quoad
dufmodi operationis adfit eis fimditudo,beatos effie-Reliquorum autem
animantium nullos ejfc beatos,quibus non fit contemplationis participatio. Hxc
Arifloteles,ecuiut didis, fi quis prudenter,cr accurate perpendat, omnem quoq;
fermonem confit/ deret,quo ueram fentit hominum beatitudinem,qua Dij quoq ;
funt beati,nofcet ne ccffxrib concludi, ueram beatitudinem effe quidem
contemplationem, fed non om nium rerum contemplationem,neq ; etiam in
corpore.Sed quoniam comparat bea titudinem Deorum, cum humana, fimili beatos
homines fore contemplatione , qua funt item Dij beati: Sed ratio probat, er
Ariflotcles mirabiliter (uffiexit eam con/ templationem,qux fiat fupremum Deum
beatum, fatians,explensq;animu eius, eandem facilius redditura animos minores
beatos . Deus autem contemplans feip/ fum,fit eodem autofe beatus. fimiis ergo
inaudita uoluptatis contemplatio ftltcita bit Deos. Ncq; enim uidet aliud,quod
dici pofiit, ratio. Sed cum nemo fuerit unqna in corpore beatus , neqsfit
ufquam ulla contemplatio beatos reddens animos , aut quafe tanta uoluptxte
perfufum quifquam gloriari poffet , qua nullam maiorem fateatur experiri fe
poffe(quinetiam nubila efl omnis,infynccra'(fc hominum con/ templatio,affligens
animos er corporale fas autem ejfnaturam finem pofuiffe, ad quem nunquam ueniri
poffet)ex his efficitur,ut ea contemplatio , qux beatitu/ do uera dcfinitur,fit
illud ft>edtculum,quo nullum fit ddedabitius,cr quo funt in coelo Dij beati.
Quod homines in terris fi cemerentfiimiliter dtq; Dij beati effient. A cicum
Deos efficiat contemplatio beatos, non fit autem uerifimde, quemadmo/ dum nos
mortales, eos phdofiophari, plenos ambagibus , c r ea confidcrarc, qux funt
fieipfis minora,Solem, Luni,pifces,planLit,ex quibus fiant beati,alioqui non
magis quam nos effient beali:ex his omnibus arguitur , Andotclcm Naturam fit/
teri,ac definire coegjffe,bcatitudinem ueram atque perfidam effe ffiedaculu
Det, folum.non aliud, non coeli, non terrx , non alterius cuiufquam rei , in
quibus ffie/ dandis nunquam erit beatiiudo ucraiSpedacultm Dei , uoluptatis
omnis fontem ubemmu, gaudia inaudita.Et hoc erit quod dixerunt Plutarchus , CT
Iamblichus, effe finem pMofophix,Vniiatis,xtcmxq; Nature intuitum.ldq; non in
haegra/ mcorporis [orcina r in quanemo contemplando potuit fe gloriari faiffie
perfidi beatum *7i*fS^ beatwn, duabus
quidem de caufUs:qu'oi,ut ait Sapiens, afodua meditatio affligit animum: er
ridemus frre pallere femper philofophantes,no fuftinente longos ani mo
digreffus fragilitate carnis.Tum funt omnia craflis occultata , er circunfuft
tenebris, Quorum fatigat animos}difficilis cognitio- Ad hac, nulla res eft,qua
uifa , ffie dataifr impleat animum ea,quam Arifloteles dixit , Tt Aua
wJluitovicf, ptrfrda beatitudinc. Nam eiufdem efl ratio ,cum reddat cognitio ,
foedatiocp beatum, e fre maius eo, qui beatus efflcitur.Cum ucro nihil in
terris fit animo mcU/ us,certi cognitio rerum in feriorum, non efficiet eum
beatm-Sola igitur fuper / . efl diuina,qua repleat infatiabilitatem animorum,
contemplatio . Hac autem nuf/ quam efl in terris, ubi denfis tenebris
occultantur omniamee inuifibtlis modo Dei fed eorum etiam, qua funt ante pedes,
ed ambigua cognitio . Certe fi contempla/ tio efl uera animorum beatitudo ,
cuius A rifloteles uulgaribus ignotam dicit fua/ mtatem,caleflis quadam,non
terrefiris fit oportet- Fitq; uerfimile Ariflotelem [en fiffr quod Marcus
Tullius apertius indicauit,qui toties refrres beatitudinem 'a Pbi lofophis
definitam, effe fcientiam-Et de finibus dicens,Veteres Philofophos in bea torum
infulis finxifjc.qualis natura fit uitafapientum:Quos cura omni liberator,
nullum neceffarium uitx cultum, aut paratum requirentcs,nihil aliud effe aduror
putant, nifi ut omne tempus in quarendo,ac di fcendo, in natura cognitione
confu/ motu Hac iUe cum ueram beatitudinem frrrfomniaffct, demum retulit ad
fuperot apud quos fit felicitas uera, dicens in Tufrulanis,effe noflrorum aciem
oculorum , etfi fuiffet arlificiofe fabricata natur a,concret is, terrenise^
corporibus interfrpti. Cum autem nihil erit prater animum,nuSlam rem obiedam
impedi meto futuram , quominus percipiant quale quidq; fit. Quam nudta,qudm
uaria,inquit,foedacu t Ct, animus in locis calefltbusefl habiturusiEt,Profrdo
beati erimus, cum corpo / tribus relidis, cr cupiditatum, cr amulationum erimus
expertes.Quodq; nunc fi . cimus, cum laxati curis fusius, ut foedare aliquid
uclimus, er uifrrc,id multo tum faciemus libcrius,totosq; nos in conteplandis
rcbus,percipiendisq ; ponemus. Et, Oraipfc locorum illorum, quo pe rucnerimus,
quo faciliorem nobis cognitionem rerum cccleflium,eo maiorem cognofrendi
cupiditatem dabunt. Et,Quod tandem fare p utamus, cum totam terram contueri
licebit, eiustj} fitum, formam , confcri/ ptionem-Et, a t<£ ea profrdo tum
multo puriora,ZT dilucidiora cernentur , cum qp'o natura frrt,liber animus
perucnerit. Pofiremo , Portum potius paratum no/ bis,C perfugium putemus, quo
utinam uelis pafiis peruehi liccat.Hxc igitur om nia aut dixit, aut dixiffe
cogitur Ariflotcles, quoniam qua rationes perpulerunt M arcum, ut in locis
coele flibus beatitudinem flat ueret, quia fcilicct nihil hic diluci dum,
purum# cernimus, er propter altifiima* ambages, quibus interfrptafunt o/ milia,
non magis uoluptas ef\,qudm fajbdium,contemplatio:cade Ariflotelem co tnouere
dcbuiffrnt.Quid quod Socrates contempfh,forcuit ut nauci, humanam fa
ficntumliit Apologmm u frPftwty» <roqix, ihiyo firbsafiet Wi,Kgce V M iJlwot
«7* AVGVST. EVGVB. L T B. X. ie/ltroS. Tn h.tc igitur tim tuhtli, tamfriuola
fapicntia, quis unquam perfidam fili citatem,mfi qui ipfc fine fapicntia
cfl,potuiffct f Vbi funt, aut fuerunt unquam ad/ mrabilcs illx,qua> in
Moralibus largiri fapientitm uoluptates afferuit Anjhtelcsf Non folii au te m
Socrates, fcd idem Arijloteles udem, exiguamq; iudicauit omnem - humanam
fapiemii,feruam effe bumiq; proiedd humanam naturam,\ententid Si / momdis ueram
effe,Solius dei mre pofjefiione effe fapicnttam . Qm folus igitur pof fidet
ueram fapier, ttam, folus efl uere beatus Ejl autem eodem autorejaptentta dati
na,uera malefiatis fua cogmtto,eadem ucra beatuudo: certe igitur eadem cognitio
dnimorii erit beatitudo-Exclamat item Plato,tum finem fore maloru,cum corpori/
bus rcbdis,crit animus in calo,cum gente Deoum. Et Iamblichus fupcriut effere/
batyomma nuc effe circunfufa caligjme,nec uidendd nunquam uentatcm,mft e cot
pore,uelut e carcerc euolaueris. Atrpro(t<3o cogitur An/iotelcs his
aj)cntiri,qu4 fuper hac re prxeeptor prior locutus effet in Epinonudctcv tpnyi
«p fivvarroy dcvSgtoGsoiiiaccKXfUiSTt f&t w</leci'iao<ri ytrl*ft:Nego
inquit,ficri poffe,ut homines beati fmt, ac fortunati pr ater omnino paucos,
dum uixemus Bona uero fpes e)}, defundis contingere, quoru caufa dum uita
manabat,claboraffent, ut qui liudatif.uixerit,ctiim uux curfu expleto, prxnuu
uirtutis affequatur. Hac Plato . Ego uero dico, non folii paucos, fed nullos
effe beatos in uita.Congruunt igitur fm paUm,fiuc tacite, ucri beatitudmc effe
duiinitatis intuitu, idq ; in calo,non temu Veram fapjfnn.im.4j omnium quar
fieri poffin», optimum, tefiibu» Pliilofopht» cfcptcuicm : Hanc autem cfle
limilitudiucm cum Deo, caaup felicitatem ue- ram.HoccumaPhtlofbphia ficti
dicant, nullam altara eottycftarepotutfle Phi» lofophiam.quamlioJictnam. Cap.
XI L ^ Vm igitur duabus partibus uera religio conflet, pietate,cr charitate:
quorum ^ primum erga Deum, fecundi! erga homines cfhprhrurr.q; i no!bris,&
illis ue ra fapientia definitur, cr finis omnis humanx uitx conjhtuitur:
fecundum fummii item laudibus toUitur: certe Pbilofopborn ac
nofhcrumjcctdorumqi omnium ttnx eademq; nofeitur effe religio. Quoniam eundi
conclamat cogita tion ii, Rudiorum, I aboruq; metam fupremam,et calcem
effe,fapicntiam: b ane autem ef[e,ffedxrejt e olere Deum, ad illum ciidas
adiones referre. Neq; enim qualencunq; cognitione-, fapientiam ccn fuerunt, aut
qualencunq; fapten tiam,fmrmdixcrr fupremujed eam duntaxat,qux cum ad affcdu
Det, fcientiamq; perucniffet, colit eum ct admiratur, hic omnes uoluptates
pofitas arbitratur, hoc ergo pro Pythagoreis Iamblichus et/ no TOp ny.iu-rx7tov
etfyuy&x 7rfSiT0y,u>s SisnBacey «mea y cor th </i bk ay -n^xytvoiZ,
a/xlms «epoyenoo-m ^eT StfctTr tfboyfyfto ro fccniMoy tL1> </T oyOtnfirte
mx/T ny h C&AcGiQjix mx^tya ; A b optimis, htquityCr pretiofi fimis
exordium fidamus, oportere pietatem colere. N xc autem non adfit unquam, nifi
res colens rei culte fiat fmulis, quam fmulitudmcm Pbilofo pb ia prxflat- En
pretiofif imam,optimam appellat pietatem : illud nempe Solomo/ W,& patris,
initium fapientix t mor DminuEjl enim Surifiece, timor Domi ni- AW . *7f $ tu.
A 'Grxco dicitur,ri yuta reeroy, pretioffima,optma excellenti fima : ab H e/
brxo.pmciput fapientia. Quam diurne quo# uerdm pictdtem dcfimuit,ut fiat qui
colit,ei qui colitur fimdis, illud uiddicet dminaru Uterorum. Sandi eflote,
quoniam ego fandus fum. Addit Iamblichus : h yvuvig -r St af vrn rt Wi &
ve/ wd^ctinorix riAuec, vaein rojs Swif nyti s byioisS: Cognitio enim Deorum
uirtus ed,crfapientia,ct felicitas pcrfida,ficitq; Dijs nos fmlcs. At cur Deos
dixijti iambliche,qui toties fuprcmu tot laudib.extulijb,cius intuitum Philofo
pb it finem prxdicafti i Cum igitur fapientia, et felicitatem perfidam dicat
pietate , profido quidquid Ariftoteles, &■ Plato de fapientia, crfilicitate
pradicarunt,de pietate, et cognitione Dei,efl pradicatu. Pcrfidaq; illa
beatitudo,quant finem dixit m Morabb-japientia quoq; quam iti libris poft res
naturales, multisq; locis admra tur,non eft alia, quam pietas, cogniaoq; Det,
e? cum eo fmlitudo: quod idem cum in Morib. eundem fmuUimum Deo,acfapientem, ac
beatu definiffet, profido feu fit Dicit enim fapientem, perpurgatam,
fegregatami Jj ab omni contagione habere mentem,id autem ejfefmlitudine
Detltaq; concludit eundem effe votfoy Sioqt Atsecr oy. Toy vnrioy <A’«xoS ^
wcPctiyovtsciToy : Sapientem Deo gratifi / mum,indc & beati fimum : ut
aperte fateatur, beatum effe, cui cum Deofocictas, amicitia, at cf; fmditudo.
Hoc idem fenfit Plato,cu in Eutkydemo mris laudib. effert fapientiam: h
voQUKPxwuvTxyiiVTVXiSyTBOiuTCVSKvSftiiwvs: vbty reddit beatos homines fapientia.Et
quod non fit diuttijs opus,prafcntc fapientia.Et quod nihil utile fit fine
fapientia, er prudentia. Omnibus cf; fludijs conandum effe cuique, ut quam
fapienti fimus exijlat. Et quod fiuel lapides aureos efficere poffe mus, «ibtl prodeffet fine
fapientia. Omnibus enim ueftigatis, qua tandem hacfa/ pientia ftt,fme qua nihil
profit,cr qua prxfente, eunda bonafequantur,eb tan/ dem confideratio deueniet,
quod Iamblichus dixit, €7 Ariflotelcs obfcurius . Et quod admirari feriptores
facri ,cundis calo, cr terris rebus numeratis, w quibus ' fit fapientia,ac
[cientia, tandem clamant effe timorem Domini Et de quo fimtliter Platoni
Solomon, Et qui tenuerit eam, beatus. Hanc omnes Philofophos, cum tot ’
laudibus tollant fapientiam, cum Decus humani generis appellent, cum omne bonum
in eam conjhtuant, 'mnuiffe non ratio folum probat, ( quod nihil efl, m/ quam
quidquid euoluas animo, tot tantis 'que laudibus dignum )frd etiam clari fi/
fima uoce, rorum nonnulli projkati funt ■ Nam Simplicius, cum beatitudinem ui/
U,qum Aridotdes in contemplando , feiendoque terminaffet, proponeret , hac
effatus efl: tttsVk? 'dbfatoes xsursAaaiviOiS ^vyiKHi ctjyn xgni' AO' <fay h
7r€»? r>p cwxxccats, Jlict ts. my ojS-uy ctinpG 7rS)A«v/-t«t/ fori i\ tfa,
ngu t&vm «yjAc&j i (g« rDiugti ws tu ymvTVC ygu Jfff. uS>
7ro!k<&t«, ycp.uKsy ikoi/toc reis •czj’ au* otf yivcifyoii : Omnis, ait,
beata itita, perfidionis' que animi principi f tm,cr finis cft ai Deum
conuerfto, inclinatio ; T um ic eo cogitationibus, fen/ VM » psejf rfT4 avgvst.
bvgvb. lib. X. ftsq;redis,qubd fit, cr proficiat iufie,redcq; gubemctiTum bis
idtro,libenteify ob]equendo,qux fiunt ab eo, ut ab optima fententia
proficifccntibus- Eodem loco Simplicius idem,Quodrca,inquit, donec cum
autore,caufaq ; fua firmis radidbue b screat animus,manebit incolumis,
perfidioncmq; retinebit fuam, cu qua creaM eum Deus. Sed fi fc dimdfent
inde,atq; abruperit,marcefcct , ac dilabetur , turpis, elanguidiisq; effidus,
donec iterum conuerUtur,uniature^ ad caufam. Hac Sim/ plicius,altas
Andotelis,nunc interpres Epided, fed nuncueritatis jltmulis adut, dulcius, ac
uerius loquens,quam magis Arifiolebs iUic dogmata dilucidans , acer/ biorminusq
; pietatis memor: fed memor tamen in principio . Miris lavdibnt txtuliflc
Philofophos charinirm non fi<3am:Bo ChriRunam rrlig/ontm, cuius fundamentum
cftchantii.comprobifle.Dcpratccpio Pytfagcrcotoro. Cap. XIIL _N admiratione
quoq;C? laudibus charitatis, qua pars cfi religionis ucrxfccun/ •da,quamqj
fterx literx pofl pictatem,prxfirunt omnibus,c? commendant Phi/ lofophi congruentesjeclarantnon
aliam ueram eos iudicaffe animis,?? comple/ xu mentis prsfumpfiffc
rcligionem,atq; hodiernam Jendcntes,prxdicantes(fi ma- ximum bonum,cui totis
animis inbxrcndum fit,chantatrm^ non fidam- Principio Simplicius pro exteris P
'hilofofjhis hx c ait :* KccQxfX ept/iix t xs effoces '•fvyx 5 «j tuunny
onwiyvGe yiAtTH xftAisv yivi-nu xzits ir^s^ep tvctm nscAis oi Tsvdveyog^oi
rn>ya.7Au>y agiTvy, rrhl/ Qj.\ixy vnytoy,nffi (rtwJls.cry.oy xirriw
7mo-&y ruy cefnvy tAi" yay.Pura charitas,fiue amicida,amtcas animas in
unitatem coniungens , eft pul/ chcrrima exercitatio,?? prxparatio,ad
coniundione diurnam- At $ prxclare Py/ thagorei prx exteris
uirtutibusebaritatem uenerabantur,?? complexum eunda/ rum uirtutum eam
dicebant-Vides confen[um,agnofcis fapicntiam ChrifUana,cu ius omne
dccus,omnerobur,cjlcharitas,amicitia,cffc naturalem, rationi^ unde/ quaq;
confcntaneam fapicntiam, quam prius Deus quam reuclaffet. Natura , W Uo<j;
diuinitus nata,prudcntioribiis uelut lucem procul odentobattqua nihil ratio nobilius,
nihil equitati congrucntius-Nam ut omittam tot laudes, quas diuus P au/ lis de
ckarilate prxdicauit,quibus collatisjina Pbdofophoru, atque nodrorum fu per ea
confenfiQ comprobatur.id abunde cfi , quod eundarum uirtutum comple/ xum
dicentes eam, Pythagoreos, minores Phibfophi funt admirati . C hartias igi/ tur
tedibus dUs,cfi omnis uirtus,cfi focietas omnis probitatis. Quid aliud ait P
au/ lusiCharitas non xmulatur,non agit perpcram,non cfi ambitiofa , omnia
fuffirt, omnia fufiinct,exterasq ; laudes cius, quas uno uerbo Pythagorei
dixerunt, omniu uirtutum focietatem Ex hac charitate fidum, ut in alio mirifice
nobifeum prifei Philofophi congrucrcnt,quod admirati minorcs,profidb funt
hodternam religio/ nem acbmrati. Quemadmodum igitur fub A podolis dicitur unam
fitiffc Chridia/ norum fubfiantiam-Et nemo erat egens inter cosiftc Idmblickus
de Pythagoreis, 70 y\y7n/9xyofiioy xomy overity (c? T^avytfoctyxyA . t/lix ri
vrearros jgoVa J^setmAuy: Pythagoreorum comunem [ubftantid tffe pracepit,Z7
conuiftu ad omne tempus An eo quofy mirifice confenferunt ijde Py/
thagorei,rcfrrtur( j; uclut dium i minoribus Philofophis,qubd quemadmodu di/ um
Paulus nobis pracepit,Sol non occidat fuper iracundia ucftram-.Sic Pythago /
reos tradit, admiratur^ Plutarchus ineo quem inferip fit de Philadelphia:Opor/
tet,inquit,imitari Pythagoreos,qui genere mhtl inuicem attinetes,fcd folius
cornu nis fermonis participes, fi quando ad comitia ab iracundia Impulfi
fiiiffent , priut quam Sol occuberet, dexteras amplexi,^
exofcuhti,recocilubantur.Hoc Philo fophi mirantur,refrrunt ut diuinu,pracipiunt
imitari.lt d$ etia Simplicius ,ueram, Dcoq; acceptifima poenitentia definit ,
quam princeps c 7 [alutis , CT fapientut nofbra docuit,ingcfiitq;,c?[uis
tef}imomjs,bcatis$ uerbis declarauit.Si offrrs,in quit, munus tuu ai
altare,relimque,& uade prius reconciliari fratri tuo- At Sim / ■
pliciufyVera, inquit, poenitentia non uerboffed opere \ it,cu offrnfos a nobis,
contu meliaq • dfftftot,ucl utcunq; lafos cr multatos jh focwivo-cu
atrrovs," w fo/ yctHs; cevTchy, colimus, pldcdmus(fc,dut parentes
eoru,cxccramurq; iniuftuia , aucrfiq; rapaces, zr iniuftos,cuhis,qui iujlitia
colunt, cofuefcimus . Hac omnia probant Philofophos nojlroru dogmatu,totiusq;
pietatis, qua forte nefcirent,uo/ bmtarie fuijfe cultores, ad [apientid duce
ratione delatos, erquaji prudentia fici/ tus addu flos, qua detexit e
coclo,fparfitq; per omnes terras Deus. Na quod Deus iufiit,ut amicos propter
nos ipfos diligertmus,mimicos propter fc, affice ut ifli co flater aperuerint,
refrrente lambUcho,iufiiffc Py thagprd, rovs (piAVS urrrs.9 itevs
crlCirdceiyTOi/s '■) ccfavs axnssif /« yJqiaQcU: Amicos ut Deos,p/ Ite Angelos
colendos effe,catcros ut frras demulcendos, placandos. tn coitu Dei Si pieute
Phitofbphoi.cxirmu uoluputes (litutntn, affirma rc,qux femper concinnum faerx
literx.Dcfidcrantcs cofdcni perfefiam, miri
flcamqtpittateui.hodimiaoidcfidcraflf. Caput Xllll. *N eo quoq ; mirabiliter
Aeram religione Philofophos Natura perduxit , cum Knn modo futura, fed prafends
item bene, beatecp traducenda uita cauffam pie tatem dicunt, afferentes nullis
maiora, fyncerioraq; exuberare gaudia,ueriorcs w> biptates decerpi,qudm
quibus efl flabilis, certas^ fides de diuina bonitate, omniefr uatura DeiPoft
eos, inquit Plutarchus pro caleris contra Epicurum , qui Deum propter [uam
ncquitiam,CT quibus [e demerfere uoluptates noxias reformidant, muneribus $
pUcdtrrfhoy ikAh o-xt^yttSa 70 J&Atsov xn A guurtoy > (pe
dtoepiAiscerof/ yiros ty hAiksccs hJIovcuS KxScepctJs vrtf i Stv 1 Mfctss
<rv trienSyCrc.Tcrtium confideremus prajlantius hmmm,pijfimumc^ genus, que t
quantisqi uoluptatibus,puris de Deo cogitationibus & opinionibus
affueti,per/ fruantur . Quod fu omnium bonorum princeps, pater omnium
honeftorum, tui prauum quid facere minime liceat, quemadmodum neque perpeti.
Bonus enim efrjbono autem nulla de re adejl inuidia, neque metus , neque ira ,
neque odium . Voluptate* ineffabiles, quas Plutarchu* ait pijstoptimis$ affrrre
pietatem, lati/ Vu % tiamtjp «7* lumcfc immenfam animorum, furtt quas ubify
nofhrx Uterx decantant, L xtitia fem piterna fupcr capita corum:gaudium,cr
exaltationem obtinebunUlocunditatem, €T exaltationem th efaurizabitfuper eum.
Cum igitur c T iQi fentunt cultu Dei ue raq; de eo fapientia, ineffabiles
contineri uoluptatcs,profe£l6 congnmt,hoc uni ebaborxndu effein omni utu : ad
quod cum noflra religio deducat ob omnigenam antmts in ff iratam f ciendam Dei,
miras uoluptates afferens , proftflo folxm hanx Pbdofophi utderunt,cr admirati
funt abfentem,concUmaucmttq; uitx beate du/ te,qux fyncerai,nutks uutjs,
dolonbusty inquinatas uoluptates femper, affatimtf Urgiatur,omnem metum
[ubmouens late,pafcens animos uberrima, pe rennicji Ut titta,quafiq; theatrum
bonorum pandens , quo fpes iucundtfiimx rerum optima/ rum continenturmeque ea
modo qux Plutxrchus docuit,o frendens , uerum etiam alia longe p lura,quibus
animo perceptis, et perfuafis,lxttfitmus efficitur obtinens triumphi fmulachra
jiuun. Si quis igitur dicendo , diuinasq; liter as euoluendo di/ latet,quod
dixit Plutxrchus: uidebit eum totxm uerx religionis bonitatem, contra Epicurum
fuijfe conftjf m-.hoccfi argumento effe,Phdofophosfic c hrifbanam re Ugionem
procul uidi(Je,ac diuinaffe,lxtitiaq; ob eam elatos fuijfe , ut qui matuti/ nam
lucem montium iuga pandente cernentes, de maxima luce uentwra iudicant, atf.
Utantur. Defrrufrto qum etiam idejlomxchatio^ [ordium Epicurearum , m quas boni
omnes inuaferunt,efl hodiemx religionis confirmatw}tllecebrarum,for duimifi
corporearum contemptricis . itaque omnia fuffrxgia Phtlofopht detulc/ runt
abfcnU:ncq; enim fciebat eam Plutarchus:decreucruntq; [olam ueram gene/ ris
humani magfrram,duccm ad coelum afjrflandx uix. Tanta igitur efl Phtlofe/
pboruwi cum nofrris fuper uera pietate concordia , ut miraculum fit, multa cum
j ‘acris literis eos conformia locutos effe, nifi ferremus fua fyonte Naturam
offerre uerum. Vt igitur in nofrris literis ejl,Malcdidus homo , qui (icit opus
Dei negli/ genter: Sic illi pietatis colenix tarditatem, ignauixm^xecrati. Simplicius
pro i/ Usio <Ai 7rtfs 7^ Tt/xfip afifeAws , X3U fuSvfxos
cpaivofi\rci,7nj>ivt t«{/ hdrr(uiJ<nee^(to-<{i^:Qm autem circa Dei
cultum, honoremcj; negli gens,igtuuut<fc cernitur, quamna neceffariam rem
fedulo curabit f H is plufquam aureis didis, quantas os hurnxnu fundere
potefl,laudibus ea religio tollitur, cele/ bratur,iUuftris,daraq ; proponitur,
cuius efl ad pietate honorescfc diurnos in fiam/ mata uoiuntxs (ices animis
admouens , non contenta mediocri probitate , non fe/ g ni,tardaq; tu)htu,fedabfolutajn
qua nihil fit miuflihx refiduum, inducens, fd/ licitansq ; animos ad ueram
folidamq; probitatem . Si talis igitur i Phdofophis de/ ftderatur,nimirum
defideratur hodierna. Philofophoi diuiriat contemnrnJai doceatis, maUi$ mala*
8i prrnfriofaa aflcrenic*. paupertatem admiramti.curam catnu abi|. tcu Jam ,
(ludinmqt a J pi t. larem, Si cultam Dei iram ferendum contendente*, pr^niem
rclieionem unica «ervpt obalk. Huc uium coi ucliuJic, Cap, • XVt * ... Eoqttoi
'V . «n fc0 probatur,eosnefcio quibus arcanis, N aturaqiin receffu abfcondttk
modis, quibus excitatur reda rado,prafentium feculorum codaudaffe,qua fb/ rtt
honunumfupremjfapicntu,rcligionem,qu<>d diuitias, &■ ea, qua uulgus
ai/ miratur, uocatij; bona , tum contemnenda fummo nobifeum confcnfu pradicaue
t twU,tum dixere pemciofa malis , nullam hanc fuapte natura felicitatem
efficere pradicantes,pro quibus Iamblichus, Qua,mquit,bona uulgo putantur , non
funi bona,fed potius mala- Primum bonum dicunt fanum effe,tum
pulcbritudincm,ter 'ttwn diuitias, multaq; alio, acute fentire,ficere quod
cupis imperando. Hacip om/ Pia cum immortalitatcpofUac,beatitudmem effe : b
<At AdyofreMi Av yl&Txi-ray, fvixru«vTx,<AtKXiois /\ «vJlpxcriy «fis*
*THKXTct,a<riKOis (AbKXKtsxfvpvMTxccpfxiiMshrbrl vytixs.Ego uero dico, quod
hac quidem uniuerfa , iuffis , v fandis optima , iniuflis pefim 4 funt
omnia,incipiens ab ipfa incolumitate, uegetisq ; fenfibus . Omnino ipfa ui / ta
maximum quidem malum, immortale^ omnijruo pofidere omnia qua uocan / tur bona,
fmciuftitia, omnigena^ uirtute. Minus autem malum fi breui tempore buiufmodi e
uiuis rapiantur. Clare etenim contendo , qua dicuntur mala , iniuslis effc
bona,iufUs autem mala. At uero bona,bonis quidem uerebona , malis autem mala.
Atque is quidem qui iniufle, contumeliofcq; uixerit , neceffario turpiter ui/
uit:fi turpUcr, etiam male.Quocirca infuaiater,nufere,fibiq; pemiciofeuiuit .
Di/ eimus enim cr quidem tuflc Deos iucundijkmiycr eandem optimam uitam agita/
rc.Hu Philofopht didis,ea maxime religio,ea Phtlofophia confirmatur, qua cwt
diis ad contemnendis opes,omniaq ; prafentia bona hominibus inuitatis , ad pnt/
dentiam, faptcntumq; ueram uita beatx,etiam in corporibus caufam, aperit uiutt-
NuUa enim unquam Phtlofophia, nulla,qiurumtus gemium, et a mundo condit o
dofirina, autfcdafkt,m quameffet pmdentia,acfapientia,qua dcfcnbitur,et ttc lut
abfens defidcratura Phdofophis. Nam nulla magis uanos diffuafk amores, nec
fteit uda magis,ut qua dicuntur bona,utdiaq; non pemiciofa effent pojitdcntdw.
DirCilus cfl huc omnis eius,cr defixus fcopus,ut bona prafentia, uel fremamus,
ht quibus beatitudinem jlatuerc non deccat,uel ea uir tutis, uitaij; adiumenta
putati tes,cxhisnon perniciem, fed utilitatem capiamus. Huc igitur pertinet,
quo nofcas, hodiernam religionem Phdofophis probatam fiiiffe, quod quemadmodu
iudtcium multitudinis in deledu bonoru,uitaqi degenda,non finit nos attendere
prafens re/ ligio,idcm fenferunt,cenfueruntq;. Iamblichus enim dicitrrc yotp n
oTAote if tr/ uh,Tois <rc<fois fcsiy xurapiintfo: Multis enim placui
ffc,cjl fapientibus difrH cuifft- Longe igitur magis ej} difrhcuijfc Deo,multis
placuiffe. Bmc ille nojlcr. Si hominibus placcrcjlhnjh femus no efie- Audis
Philofophos,alioru antefignanos, tsqhifcu concordes,undq 5 religione
profititestSic quodnojlra Philofophia etfalti tis aut or, pro diuina fua
fapientia,qua fciret ubi non modo futura caufa,fed pra/ fenus citi tm
tranquillitas ejfct, inhortatus cfl ad paupertate uel capeffenda, uel ' «fs Korittinoi aliud,quamfixnum.Hxc quidem
Epifletus . At Iamblichus ex Pytho/ gora,qui prxcepi)fct,ut publicas [emitas
uitares,multa diuinitus dtffcruit,eius fert tentis declarator,qua diuut Paulus
dixit. Nolite conformari huic fcculo, iUe uero, Hoc,inquit,Pytbagorx
[ymbolu,popularem quidem, uulgarcm q; uium deferere, feparota Mem,diuinxm'q )
agitare monet , publicis q; opinionibus contemptis, fe/ creta, ac priuato mugni
xjlimxre. Contemptus item humunis illecebris, 7^ Sfttts £ vAtursu i bxaiiwt/p
ivwpcyictp,wifi zsroAAa vsoiu^:Felicitatem, qux ex diuinu uoluntutc
dependet,plurimi fhcere.Humanas prxterea confuetudi/ Hes, ceu plcbeus
ubijcere,cultu Deoru , qui longe prxjlet uulgari uitx , fufeepto, eofyoptimo:
Jkirxfc riciftSM. Qyis dubitet igitur, quin opti trnm religionem, cultumq ;
Deorum, quanqui dicere non efl e Philo fopbiu Deo/ rum, Iamblichus puri fima,
exceUentifmamc^ fenf rrit:ninurum hodiernum, que non inueniet unimus
cogtundo,nec meliore,nec punorem, cui, quem colut,non ha mines, uut uftru,uut
Dxmones,fed unicus, fmguluris,prxpotensqi Deus efl propo fitus. Certe eu efl
optime religio, perfeftifiimusqf cultus, qux [upremum colit , C T felit
admirando, decantandocp eum,cr opere nurunde,fuft>ictendu(fc cius.
Plulofophos affler ere religione pure exercendam cffle.quzrcn Jum^ acccpriU mum
Deo cultum.cun fla humana contemnenda. Hie probari, ea, qux habemur ia
religione Chriftunj.imdiCiimu animu co» acceptalTe. Cap. XVI. D hunc redonem
pertinent item qux idem lemblichus enerruns fymbole Py / A>thegorx,diffcrmt,
quibus quident probetur , eos ubique religionem Chriflie/ nem demiratos, unam
hunc tacite coluiffe,prxdiceffe,fujpexiffe, unem uerem ge neris humani
Phdofophiem iudicejje . Ndw quod Pythagoras monuit , ut acce/ dens ed templum
adores pure,HH<riy scAAo piTxfv Aiaruxip hht\ Atyfo, tiM^ufir7Jp:Nihil
elutdibiuel egens , uel loquens : quod ed corpus foedet, efl no ftrx religionis
prxdicMio.Quod explicetis lemblichus , Conferuet, inquit, 0 fjvrtfy Diuinitetem
hoc [ymbokm,cuiu[modi,puram, incontaminatam, eb omni concretione mortali
[egregatam:uult<p hoc prxeeptum efficere, ut infuefees pu/ mn pure
contingere jne quid mortale, ec corporeum ed cultum diurnum appov tes.Sunt enim
quxeunque attuleris aliene, cr contrarie, idem ad [ciendam uelet plurimum . Neque
enim cwm [cientia diuinu mifcere cogitationem , opinionemfe mdgerem, cr
bumanam,curam<£ eliquem, e T fbidim corporis oportet . Neque nero uerbe
fecra,edionesq ; diuinas,er puras mquinere,uagis hominibus, aut ma tibus
commumcatas.Hxc Iamblichus ad uerbum. Quf quidem ommsfermo , ne/ puni dubium ,
qm fit hodiernx pietatis explicatio . Atque quod Seruetor noder prxeepit.
Primum quxritc regnum Dei: Audi ut idem cx fymbolo Pythagorico, quo dixit,non
ingrediendum in templum ex ca[u,cr quaft aliud agenti,differuit: Non efl ,
inquit , cur (ores templi fortuitu oculis oblatis ingrediaris . Nam cum fi/ mde
fimili gaudeat, [ane cum natura Deorum m uniuerjo fit emmentifma , h 0/ r
minprim cultus exercendus efl > Qgodfi hunc alterius negocij cau[a , quis ;
V» i poflpo/ tf8o AVGVST. EVGVB. LIB. X* pojlpofuerit,claret cultus, ac
notionis ordinem cum peruer furum, rciedo quod e? ut primam, i» fecundum locum.
Ad hxc,non decet bonis pretiofv utilitates hu/ manus anteponere,aut obiter
facere, qux erant mchora,nojlris ad finem certum di redis. H xc Iamblichus. Hoc
alio fymbolo cum Pxthagoras monuijfet, quo dixit, Nuiis pciibus facnfica er
adora : Deftgnat, inquit,modefle , compofue,mimme / 'que ordine negledo Deos
colendos, capejfendam' que eorum cognitionem- Al/ terum oportere non impeditum,
umcliiq •, ligatum, cultum,notionem‘que eorum fufcipere-Hxcque non de corpore
folum, fcd item operationibus animi p rxcipit, ut nc(\i ab afffidibus eat
impediri, neque d corporis imbecillitate, aut his, quas chr / cuujlant
exterius, ftnas, fed expedita eunda, er prompta ad eorum propinquitas tem
nancifcendam habeas: it/At/rxi/lizrxrra Jtm/xcc vfbt /*fcr» <rtXjj r&p
Stij/.H/ quidem diuinus Phtlofophus • Quem quidem,quod omrnbut
prxfert,anteceUcre'qiUult cultum Dci,rcligionem,pietatem, eundas humanas cut
rus, er cupiditates, fatis laudare non poffum : quod amem Deos toties inculcat
, poffem eam fuamet Theologia docere,atq ; iUi probare,quoniam fummum,fmga/
larem^i D eum fepius agnofcit,huic duntaxat cultum, rciigioncmq; deben,prxte/
rea nullis. Tendendum igitur animis m coelum, maximrq; h de itineri, regione
ter/ rejl ri, er labcrclida mji flendum, ut ad purifiimam, fegregatami j; omni
labe ui/ tam perueniamus,utendumq; optimo Deorum cultu, maximeifc fupremis Dijs
coit gruenti,afferucrunt : xry&iif i^xhixe sropilaS cc roisr» tfo<S
9^0*5 <rw<X7ihafl,$[ rt iruAuybefiafi n&t nnftctycMvfos r^xii/ Aop @
nx&Xfocp dtfXrTitct Tfixfisfi^tsxAisxToiS ngtoTtsots ^oo-HKOVTH.Exhis
conflat optimum iUum,adquemmui/ tat, Deorum cultum, fuprcmoscfc maxime
decentem,non alium eum innuet e,qudm hodiernum, qui er optimus efi, er fupremo
maxime Deo conueniens. Neque e/ nimfuprcmus ej},mfi unus,adorandus folus,eis
fstentibus.Hxc fuerunt ea,ob qua uocatus cjl Iamblichus a fuis diuimfiimus,
approbantibus fcilicet qux de religione docui ffet- 1 taq; etiam dtuine de
rerum humanarum contemptu, fummo cum The r ologia uera confenfu differuit :
Optant, ait, omnes effe beati, fed quam cupiunt m primis uitam,nificaufa maior
felicitatis accedat, fentiunt eam non fufficcre. Ergo ridiculum ejl, non omni
contentione, fludio, atque indujhia elaborare, qua fapientiam confequamur, qux
fola potefl efficere beatos, inuenies enim, qux mar gni ab hominibus
xflimantur,cuuda effe crKioypxcpixp, inania fimuLxchra, ad/ umbratam que
piduram :ut rede dicatur hominem hhJI tp ew toi/ avfy*/ w op,cffe nihili ,
humanas 'que res inflabiles cjjr. Siquidem robur , proceritas, for/ ma,ridicula
funt nullius pretij : ytAut tss,ygu ovi/lirbs xfsx.Nam fbrma,prx/ terquam quod
nihil habet exquijitum, ft quis, quemadmodum Lynceum ferunt^ S parietes, V
arbores penetrare uiftone poffet, quantam malorum turbam uideret em [equentem f
Honores porro , gloria 'que omnis, pro qua fumma contentione ‘ depugnatur^ /.
.« \. «I> iepugnatur, x<Aiuyirv yipj cphvxptxi, inenarrabili uanitate
redundat. N ant qui ipfam ante oculos habet xtemitatcm, flultitiam uidcbit his
ardenter elaborare. Quid enim humani ejl diuturnum t H* c Phdofophus- Nihil
igitur abefl, quo mi/ nus omnibus fuffiragijs, hodiernam religionem, ucritatis
fcdcm , reginam probito/ Us,ftpientix ducem decernant, quo nihil ab immortali
Deo melius homirubus dari potui fiet- Vna enim perfide rerum humanarum
fragilitatem, inconflantiamq ; de/ texit, ab earum amore melioribus proproftis
diffociauit. Soldmagijbra uerafuit eorum, qux Philosophis Natura docente,
uidebantur. C onuocont igitur cripf* mortales i tcrrcms,fragihbutqi auocatos ad
xterna,ad religionem puramtad pie/ UUem ueram,ad cultum D ei,ad fpes calefies .
Phitofophoi arbirrio libertatem tribuentes, Tcd opem diuimm ijoprrarfdinc
ccRarum prjrdicarms.nuntice cum religione ho dterna congruere. Mala tx no bi j tplii
cfiV.a utoribu» eis. Cip. XVII. « I \ud quoque mirabile, [citu 'que dignum,
quod de libertate animi,ac libero orbi/ *trio,eadem at$nofbros,apud eos
habentur. Confpirant enim
[apientia ccelejits, gtq; Natura. Omnem inquam animis datam c)[e libertatem,
nobis permitti mali/ mus 'ne miferi, an beati effe. Siquidem Iamblichus
Jejlis^jl, Pythagoran i, fum/ mu effeuerattonc,apud omnes mo\ ly 7h4-V)ji
tnmjatn» «/Wo/pittojcc/ StxiuQiirBirrHrtoS cuntP <//i;:Dc animi
iure,cxpeditac^ potcjlaie, fmc ulla ambi guitate dijferutjfr, dcmonflrationes
exprefjas prabuijJc Duobusfyid nominibus
defignabat></lvr<xl/.'.</1facultatc,poteflatc.Vbi ejl enim
poteflas, nullum efl uincu/ ium,nulla obligatio,efl ficilitat. Altero xvn
ftsiria, fui iuris, fu* licenti x, fu* h/ libertatis. Sed diuiniut, ac
profundius hoc apud eum, c? Platonem cfl demon / flratum- Siquidem Pythagoras
affirmabat eodem Iamblicho autore, 2t; cevroi i/ «vt oie TvftWjKpa
<A<xl(uovos fainorxxifi wfixtpov Xf xvtoi iavTOvs 7rxfX<rKVt/xfypn/ :
N osipfos, nobis effe Fortune,^ Genij]oco,nos eligere Genium, nofmetjiccrc ut
fimus fortunati. Quid dtuinius, ad errores aperiendos humanos prxfentius f
Nufquam cfl Fatum non efl Fortuna,nif quam tu uolucris. Quem malueris, Genium
habebis. Dabit er/ jo malis mala Deus, dans eis, qux mahuffent dum bona, er
mala ucUe potuijfenU Hoc Pythagoras eo carmine defignabat, Teucri Ai irSf arans
xvBxtfi rx wi.ucrx 'cyoffxi Sponte fua nofces homines fibi quxrere clades ■ Sed
quoniam Uberum quidem arbitrium efl, ucrum nifi maioribus auxdijs in ma/ Ium
poitus quam bonum propter humanam fragilitatem procliuc fuftineatur, dela/
titur in deterius jaer e fanxit Theologia, liberum quidem arbitrium effe, fcd
indige re auxilij diurni : Solus enim Deus, cuius efl inexhaufla, indcficiensq;
bonitas,po/ tefl femper ueUe bona ■ Nos autc qui longe diflamus ab illo,cadimus
, fed uolentes, ■ qui non cadere poteramus,ft noluijfemus.AuxiUu igitur diuinum
implorandum, ut • eU(Uo potens effe mahrit, potius fit bonorum, cum nofkis lUi
maxime fen ferunt. t Iamblichus 01 Stt
HcHtemcu fequentem. Verum improborum uoluptas(fit enim mine commune no/
»en)efftcitur motui ftro,Cr ftuptdo perftnulis. H is Hierocles oftendit
uirtutem,f\ mlitudinc,mUtionemq ; effediuinamfmhter uoluptate, exuirtutenafcentemt
fimiem Ixtidx diuinx,confvrmans ea,qux noBris in literis habentur: Sanfti
cflote, quoniam ego [anftus fum . Tollite iugwm meum fupcr uos , cr dtfcite A
mc,<juia mitis fu wt,er humilis corde . I nutamur igitur illu,cum refle
uiuimus* No» aliud cfi hodierna Phdofophia,<j diuinx probitatis, iufbtix,
bonitatis imitatio.Eccc una on niu religio,mcns omnibus una, unus Deus,unus
uitx finis , una eademip, Pkilofo/ phia,Deum imitari,uoluptates ex hac
imitatione nafcentes f 'olas profequendas,fo Ut uerasjynceras. Syrianus autem
prxceptor Simpltcij in interpretatione libroru
ArijloteUs:rKyetQslirtKX,crc.Bonienimcaufa,crutcum Deo fmlcmur, et caufa
[alutis nofhrx,ffcculari de fideramus, c) plut quam aurea uerba Magnus igi t ur
Philofophix,cr prxclarus finis, Deo fmlari,bonitatem eius imitari- Hxc no/ ftra
falus,koc bonum-ld optat fibiq; proponit Pbilofophia . Vna eademty noBra, atq i
illorum: 1 Uorum,docente Natura:noBra,reuelante Deo ■ Non potcjlis igitur o
Phdofophi negare, quin omnibus quxccelitus hominibus donari potuiffent, opta/
tior,uerior hodierna fit Pbilofophia. Marcus igitur Tullius eximius er ipfe,
diui/ nx <j; mentis Philofophus,de pinibus,Omnis,ait , autoritas Phdofophix
confiBit 'm beata uita comparanda-Beate enim uiuendi cupiditate incenft omnes
fumus-Qux igitur hxc, 6 Marce, beatitudo,nift quam Synani&,cxunq; dicunt,
primum diui/ nam pulchritudinem irmtari,tum ex eo confcqui beatam uitam in
poBcrum , qux tiulla in terris reperiri poteflfDentq; etiam uetuflifimus
Pythagoras uidit C T cete brauit hanc bcatitudinem donandam cx optime in uita
geftis: yvloyku sitmxs ctqjshu H{/ /k’ a&ioa <tlr cuStf fcA^USt/of/
fcAS«$ E osttu Stoj xnBf OT&yin. vn &vrns* Optima mens, animi fu ut
moderetur habenas. Tum corpus linquens,tranabis ad xthera apertum , Immortalis eris
Dcus,amplius haud mortalis. E» quod pater bonorum,honumbus in terra
prxdicauit:Erunt onmes X quales Ati gelis Dei-Quod eius Apofloli con firmantes,
Dedit}inquiunt , eis poteflatem filios Dei ficri.Et,Confbrmes imagini filijDei*
* PrtCco» a'maionbiii audifTc dc prarmiji atternii: Famam ftmprr inter mortale»
crebuiffe h lurae felicitati» poft lianc uuam. Platoni», & Soctatii.ci
Marci T ull.trfttmoma. Cap. XIX. DEniq; de futiira uita,omnibusq ; his qux
pari, atq; fuperiora confenfu cunfix nationes,nullo non feculo crediderut,af[crucruntq;,
partim rationc,iudtcio<£ ludente , partim ex antiqui fimis feculis , at<
Jj ut ego quidem arbitror , ab exordio munda per omnes xtates hxc Theologia
manante , mirifice nobifcum fbdofopbi conuenmt.Qux cum er a paucis , er
obfcure, autoreqi incerto quondam tix/ cunfcr/ -4S *S4 cunforrentur,nuncio
coricei rcgijs fedibus fui sin terra dcfcendcnte,uelut intfSt adyta,repofla,cr
condita lux,ruptis quibus antea cLtujlris contineretur, torrenti fvndis
mundauit,clanflimis ficibus , toto terrarum orbe explicata . In duas autem
finditur hic futura uita uias:alteram ad sterna prsrma, alteram ad sterna
fuppli/ da ferentem, l n quibus cum mire Philofophi nobifeum congruant, fit
omnium qus fit parioribus libris feripta funt,conflrmatio . Confirmatur enim
hinc immortaUm smmorum,creatio mundi, cuius stemitas non flat cum uita futura .
Confirmatur item prouidentu, hommrnq; creatio- Mir abde ucro ejl,utratto,
Natmraip docuer rat multos, qus pofl Deus tpfe reuclauit. Habet enim ueritas
impetus fuos , fefecp fponte, propter diurnam fvnditudine animis offorens,eos
ad confisionem fui com pedit Sed enim femperlux aliqua refuljit,cr ex antiqua
ante dduuium,ab huma/ ns prolis muio,pictate,qua folus Deus uno ab omnibus
animo colebatur,qusdam per omnes gentes reliquis rcJhterunt.Conflat igitur ,
jiicro apud mortales femper oltm fiujjir celebrem,ejfe pofl hanc uitam aliud
uits genus, diumius,antmis pijs,iu flisq ; paratm,eamq^ fomam conflantem per
omnes gentes, feculis omnibus i nere buiffe,nunquam fpem hanc cx humanis
pedoribus extmdam,mceHos eos, ac tri/ fksdefUtiujfe.Platoi^iuirin Apologia,a
</ifc xv ofep coro<AvfJi<rXt istybdi/ eccrros ivStrt/li e* be^oy
Torroy,crc.Sin autem mors cfl, quafi hinc in altu de/ migrare locum:cr uera
funt qus dicuntur, e ffc defundos illic omnes: quid eo met lius dari pofhtf Ecce
prifeam fliblicamfy fomam de immortalitate animorum , is prsmijs stcrnis,de
confortto focietatefy bonorum, quam dccan tauit extulitq; mi/ Vis laudibus
ibidem Socrates, nihil melius contingere cuiquam poffe, quam cum f*
picnufiimisjufbfitmisq; uiris uerfari , quos Grscorum optimos fuijfe feirent
om/ nes. Hanc cclebrem,penesq; omnes fiu ffc fomam Plato docet.Si
ucra,inquit,funt, qus dicuntur, Sermo conflans unanimiscp omniu teshmomo
conroboratus,quem , fontem aliquem magnum, unde flueret , autoriutemq ; maiorem
quam humanam babuiffe neceffe eft. Magnus igitur omni fcculo crebuit
rumor,hoirunes ex hac ui / ta in dium quafi mundum profleifei bonosfy cum bonis
congregatos , beati flime muere, quorum tanta fit beatitiido,ut qui fapiens
fit,non unam modo , ut eo frud/ t vr confortio, fed mille mortes libenter
occumbat ■ A ddit enim Socrates : tycb /\ ytp 7toAA<xIkiS fcStAfls
Ti&v&ytti,» t&otx ocXh^h: Ego fepius optarim mori, ft hsc uera funt
. Hoc ante oculos habentes martyres nofhri , omne mortis genus prsfenuflimis
animis fubeuntcs,fe quafi ad epulas, cr triumphos tum uocari fote/ bantur.Hanc
quoq;fomam,publicamqs, non Grscorum modo , fed item aliarum nationum
perfuaftoitem fuiffe,mftgnis teflis alius, Marcus TuUius:Autortbus,m/ quit, ad
iflam fententiam,quam uis obtineri jiti poff mus , quod in omnibus caufu et
debet, cr folet ualere plurimum.Et primum quidem omni antiquitate,qus quo
propius aberat ab ortu,cr diuina progenie, hoc melius ea fortaffe, qus erant
ue/ ra,cemebat.lta$unum iUud utfuum erat pnfas illis, ef Je in morte fenfim ,
net j; . ^ <*9* txeeffu uiu,fc deleri hominem,ut funditus interiret. Ecce
Marcus infitu iit fuifje ■ pn [cis illis,k quibus G rxci, Ljtimcj; originem,cr
fermoiie,ntus,et [rien tus fufee perc ( quos Socrate apu l Platone ffeflaffc
ueru efl)animos immortales curricu/ I o uitx prxfentis exa(lo,irc in ilia loc
a, frequentes^ bonos cu bonis lxtari,trium/ phari in republica beata .
Teftimoniu uetujlatis orator gratis ualere plurimu fof tcre,et debere in
omnibus ciulls,dffeuerat- Quod Arifloteles quoty in Moralibus confeffus
cfl.Mcretur autem fidem ueiujlas,ne forte putes fme ratione hic eos fers fiffe,
quod ab ortu progemeip diuina non longe aberant,propiores erant diuino ft
tui-Progenie autem duiind fcnttt,procreationc diuinam,qua Deus procreauit, ge/
nuit,feu jrcit hunc mundi!,cr hominem, qui uera diurna progenies fuit. A ut
fentit Deos, €7- Angclos,quos una cu hominibus progenitos, homines, uti
prxeeptores audierut Jorte intendit eo Ciccro,quod Plato in Timeo docuerat,
Difficile effe na credere natis a, Dijs.Crcdendii,inquit,nuru in modia efl
pnfcis,ut aiunt, utris, qui fe progenie Deoru effe dicebant-Hxc igUur
caufa,quamobrc prifeis credcndu ftt, 4 quibus, ut fxpenumero dixi, quandd
conflat maitaffe T heologia,profiflam qui/ dem 'a prifeis ad po8cros,ad prifeos
autea Deo,cuius fe progenie illt afferebant. Deus enim H ebraice dicitur numero
multo dij. Natus homo a Deo,eruditus quocp efl, magna cognitione rerii
diurnarii ex fermone,et prxfcntia eius dotatus . Hunc et filios e tus,ueteres
audierunt, fenferunt eu afferentem fe progenie effe diuirtami It et omnis pofl
xtas,didi funt prifci,nati,ut ipfi afferebant, k Deo. Sed prifeos itt Timxo
natos a Dijs, dixit, in Tufculanis auxi propiores flirpi duiinx ,utalijfmt
pnfci,alij progenies dmna.Puerunt igitur primi gcnitores,progenics diuina: Cx/
teri pofl eos nati,eos<fr contcpldti cdoihqi ab eis ex quotidianis
fermombus,prifci. Crauifimu igitur hac de caufa,et fideli fitmu tefhmonm uetu
flatis , qua a parenti his fuis,duuna progenie, animos immortales effe, et ab
hac uita migrare ad con f fortia beat oru,multa<fc alia mySleria,quoru
reliquif , & uefhgia quxda collefla funt his libris,audiuit. Itaqs Marcus
ide Tullius no Platonis modo Theologia fub / fenbcns,fed firma gentis fux
fententia proponens,Siquidc,mquit,aut Di/ ipfi,aut cu Dijs futuri fumus. En
illa facrofantla nuffa de coelo in terras uh imis teporibus latifiima,dtqi
uberrima fapicntia,Erunt,\nquit huius fapicntixfbns,omnes xqua/ les Angelis
Dei.Quod prxdicauit ueldtus humano corpore,nobifcuq ; uerfatus in terris, id
antea primos parctcs,prifcosq; docuerat partimfua prxfcntia, partim nu cijs
ccclefttbus. P radicatu efl regiu caloru,etdiuulgatu nouifiimis feculis refonan
tuis,clanus,dimifiis ufqquaty per omnes terras prxconibus,ut haberet autontate
ftrmk,atqi inconcufia, quod ante celebri quidc fermone, fed autore incerto
uulga b-atur.ScmtiUxq j illx rcfiilgentcs,radioruq; obfcuritat,ipfo toto
corpore lucis ap/ parete, cognux funt, et perflp eflx unde micaret. Audi igitur
ut Plato audimt k pri > feis,pnfci k progenie duwu, diurna progenics,a
parente fuo Dco,iufhs , et probis ftenu bfflacommcrfiu Dcojru,quos Mofes
nifcupat Angelos tnec nero commer cuM 6* «Stf . cium foluM,uerum et im xqualitasnaturx fuerit
promiffa, antequam lux fiU m/ tni fhgraffct in terrii:Dura,inquit Socrates,
mihi morsuideretur,ii /\ /*m fc| frjsfanop vrxfcclovs Uiovs rroQov S 7% K0&
«yx^ot/s tvruYcc Hgu wxftc kyfyii&ifi TmAfci/reriMTccj cc/xuV« ir6cJ<Ai
: Nifi puta/ Utrem me projttturum, primum ad Deos alios fapientes,ac bonos, tum
ad horni/ nes qui excejfcrunt e uita,longe his qui nunc in terra morantur,
meliores . Videt ut fres illis quofy feculis rutilaret exbacuitaad focietatcm
Angelorum , fando/ rumcfr uirorum proflcifcendmi Angelorum, inquit noder,choris
intere (fe, cum beatiflimis fririubus gloria conditoris afliflere- Superiora
ante aduentu lucis m/ gix,podcriora pofl diilafunt. Eadem reluxit femper Theologia,obfcurior prius, er
quafi in crepufculo, demum flagranti fima . Quoniam igitur ad beatitudinem
animos ire prxdicabatur,kinc fama erat, cuius meminit cum alijs multis idem Pia
to,effe nos in hac uita, tanquam in carcereiEft, ait, in arcanis quadam fima :
nos qua in cuftodia ejfe,d qua nemini liceat fronte decedere • Plaio tii
Socrati 3c Marcus T ullius refltj, fidem annqu.i efli de prxmijs iuftitiar, ac
pro# bitam. Bos cum noftris prxdicare.fugten Ja corporeas illecebras, uinm
ccrleflem in corporis bus ajitaniim.QmHocegiircJU.inconcilio Deorum futuro*.
Cap. XX. -j Anc ipfam per omnes mortales <i maioribus dc futura bcatmiine
bonorum, **malorum autem fiipplicijs,traditam funam,ac fcicnliamubiq ■, repetit
, incul t cati]; pUto. Nam ne credas malos pariter atq ; bonos, ea jiliciute,beaU!udincq
; do nari,fentusq ; iuxta Theologiam nodram,id ejl, eorum , qui pofl caledem
effit/ fam per terras fapientiam nati funt,eos quoq ; malos ab hac fil icitote
feclufiffc,te/ flis idem Plato:Optima,inquit,fum fre,cffe defundis aliquid,
cr,ul didum efl an te, longe melius boms,<fuam malis:tm\urisetiat wxi ri
tois TtAti/T9*ort, <3 ui<naif yi xsU wtcAao Aiytrat.ldem paulo pofl
praclaram de hac uiu,ac diferimine honor u , malorumq; uocc extulif.Nejis efl,
inquit, ad gente diuina afri rare cuiqua, qui philofophatus non fuerit,punisq;
ex hac uita prorfus no abierit. Ob qua caufam ucn Phtlofophi ab omnibus
cupiditatibus corporeis fe continent, neq; fe ipfos eis dedunt unqua.sic Plato.
Noder aute , A pparuit,inquit, humanitas et benignitas Saluatoris nodn Dei
omnibus hominibus, erudies nos, ut abnegantes . impietates, cr fccularia
defuderit, fobrie , er iufle, c r pif uiuamus in hoc fccido, exp edantes beatam
frcm.Hxc igitur Socrates uidit,cr prxdicauit moritur us.Efl enim beata
frcs,quod Socrates duebat,fublcuari ad gentem Deoru, Angelorum concilio
adfcribi. Hoc non datur apud Socratem,nif pure ac rei le philo fophanti, id
efl, ut ait diuus Paulus, fobrie,cr iufle, cr pic uiuenti , abnegaf.tiq ;
impietates t Cr cupiditates mundanas, quafi uulgarcs, quas homines impuri
protmfcue fedan tur,fredantes ad corpoream hanc,fragilcmq ; uitam. Et
obledamenta , uolupta/ tesq ; mundi huius. Quibus impuratos,contamtnatosq;,cr
Socrates prius, cr po/ flerius Paulus, negant aditum habere ad fuperos. itaq;
Philofophia de regno cex/ lorum, de confortio Deorum, cr quod hoimtubusiufhs m
patet ad fuperos, efl^ bea/ I <!y
beatitudo parata, nccnon quod pbilofopbandum fit,id eft,fapienter,iufle, pie#
ut nendu,quoniam funt magna proma propofita, nempe focictas Deorum , cu prius
ftrcumjmetur,ultimo tempore celeberrimam reddidit legatus Dei in terras. Hinc
Philofophi, e r qui fapere ex rerum confidcrationc,non defipere f latuerunt ,
agno fcent hodiernam religione femper aliquo modofuif]e,eam#
fapientifiimosquofe (ummis laudibus extuliffc,prodicaffe. Vt fi Socrates hoc
tempore,quo tam eximis de patria ccclc8i,uita# beata illa. Deorum# commercio
prodicantur, cr prodi/ eatur folos bonos ad eam fublimandos , certe fublatis ad
calu manibus diflurtm fuiffe parfit,kanc unicam, fi ngularcm# fapientiam,
humani generis magijbra ap paruijfe,ucrtfiima# effe v adoranda , ampledenda #
qux ab ea dicamur : NuU iam#,fi quis rede cenfeat,inter Philofophos,et hanc
religionem difeordiam effe. N am Socrates fapienu jiimus Grocorum ab A polline
iudicatus,fi dixit , cr prodi/ tauit,his qui fapienter,rcfle# uixiffent,
futurum id promij, quod ad diuinam g en tem profiafcentur,ad quam nefis fit
impuros affriare, profcflo dixit, quod Chri/ fius natus ad hoc ipfum,cr corpore
udatus humano, in mundo regia uoce prodi/ eauit,aperuitq ; exp licans,et clara
fidens, et radiantia, quo quadd obfcura ratione Hi augurarentur. Marcus igrur
iterum iuxta Platonis,cr Socratis c r fuam,quod ea mirifice
probabat,fentendam,duos effeuias, duplices # curfus animor u e cor/ porc
excrdentium,didt.Nam qui fe humanis uitijs(quo drnus Paulus appellat fe/
talaria defidena)conuminaffcnr,et[e totos libidinibus dedidijfent,
(contrauideli tefiquam Chnjlus,cr legatus eius Paulus prodicarint)quibus cacati
uelut dome/ (licis uitijs,at# flagitijs Jc inquinaffent, uel in republica
uiolanda fraudes inexpis biles concepiffent,ijs dcuiu quoddam iter
effe,feclufum a concilio Dcorii-Qui au tem fcintegros,ca)losq;
feruauif[ent,quibus # futffet minima cum corporibus coit tagio(Quodduius Paulus
dixit, fobrie cr pie et tufle uiuere,Et figere fornicatio/ ttes,immundnu,
libidines# effiras) fefe# ab his femper [euocauijfcnt, effent# in torporibus
humanis uitam imitati Deoru(quod nofiri dicunt in came effe,et pro/ ter carnem
uiuere,agere# in terris uitam Angdoru) his ad Hos , i quibus effent
profidi,reditu fialem patere. Paulo# inferius docet, u! confuefcamus mori -Hoc,
dum erimus in terris, erit illi calefti uito fimile,quo cwm uencrimus,tum deniq
; tu/ aemus.Haflenus Phdofophus Lat'mus,ex quibus inteUigimus, eandem effe de
fu/ premis humano uito,malorum# cr bonorum finibus,Philofophoru,noftro# re/ tigionis
fententiam: Quod malis erit iter quoddam deuium , fecluum a con forti» Deoru,
ferens in alia longe diuerfa,qudm ccclcftia loca, quo pojlea feparatim ex/
plicabuntur. Quod fugiendo fint in corpore,corporeo uoluptates, A ngdorum# vita
in terris agcnda:Effe in corporibus humanis uitam imitanda Deorum. Hoc ue r ‘a
religio phibfophatur- Innumerabilis multitudo patrio caleflis amore,uita imi/
lati Deoru,non modo ab inconccfiis uoluptatibusjcd ctid licitis fe
continent.QuU tfi,quin putet, fi magni Mi, antefignani# Philofophi cot erorum
Phdofophorum Xx pr\ncitei <- principes religione bv\c uidijfent,non protinus
ditiuros fuijfe,nihil ex rudius dari hominibus 4 Deo potuiffe,Pnncipem
etcaput,non hominem, fed Dem hxbui(fcr' eondium non humxnis,fed diuinis
prxceptisfSam quxnquam hic dixerxt Socrx tes, hxreb.it time n xdbuc,ncc toti
luce futueritis ei affulgebit, multaq; remane/ bant dubia. Refulfit
poflexf&cesfux* c calo apportante Deo, qui primus aduento fuo, celebre
facit zr clarum regni* coelorum . Hanc eandem fententiam , qua utro fapienti
fumme pl xceret, retulit Nitreus Tullius in Somnio,St quidc, inquit, bene/
tneritis de patria,quaft limes ad coeli aditu patet, nunc tanto prxmio
propoftto eri tax multo uigilandus • 6 iteritate femper aliqua luce radiante
Hoc agitur nunc paf/ ftm,agenduq ; is qui mnito diflus ejl humani generis
Seruator,pracepit, hortatui eJl,oftentans diuitias coelejles,omnes ad eas
gratis capeffendas inuitans. H omine! autc fapicntes,tantis prxmijs
propofnis,acnter enituntur, tii noxias a fefeuolup/ tales
abijcientes,tucharitate,iuflitia,modcjba, pietate uitaDcoru imitantes. Qtt$ ide
iHe,fumma concordia cu religione itera, fic defcnpfit:Sunt,inquit,optimx cu/ rx
de falute patrix,quibus xgititus,et exercitatus animus, uelocius in hanc
fede,et domii fu a pe ruolabit. I dfy ocyus faciet, ft tam tu,cum erit inclufus
in corpore, emi nebit foras, et ea, qux extra erunt contemplans, q maxime fex
corpore ab ftrahett Nam coru anim',qui fe corporis uoluptatibus dediderunt,
earumefc quaji fc mini/ ffiros prxbucrunt,impulfuji libidtnit uoluptatibus
obedientiu, Ceorum, et homini* ittra uiolariit, corporibus elapft, circi*
terram ipfam uolutantur.Hxc ait iUc. Nant quodfubijcit , Nec in hunc loci*,
nift multis exagitati feculis reuertuntur, pojlbac examiiubitur.Conjlat modo,
eandem e ffe prifea atq; nouifiima de prxmijs bono/ rum,ac mxloru,de regno
calori* fapientiam- Ad quoduiracafla,innocrnti,pura, infla ptrueniatur, inde
longius exdudedis qui fe corporeis uoluptatibus dedentes , et
ingurgit.tntcs,fimiles porcis et afmis effe q Dijs,aut Angelis malucrunt:Nolite,
inquit oraculit, fieri ficu' equus,cr mulus, in quibus non eft intelledus. Ad
Plato/ ne n tanquam legitimi* hxredem, quaji $ Attici i Nlofen ucnit d prifeis
hac Thco/ logia, ficut dc tribus nunrinibus,dc diurna fimditudvte animor u,
uenit ab Aegyptijs. Hcbrxis,Chaldxtsq;, qui a progenie diuina audierant, Marcus
$ ipfe, fuxgcntit quoq; fvmam,infitam<p penitus fententiam eam fui ffe cum
Seneca confirmat. Probos poiluifam Deos Jeclaran;loipqutmadmoduni bcrz
lUnr.prxdicirc Platonem.lmprobot.tniuftos, (celeratos cum (I milibus
habitaturos , T cncbras ap* pellar; Platonem .poenas malorum. Cap. XXL U A nc
eandem fententiam Plato non modo ut fuam,quemadmodu Marcus Tui/ **lius,fed ut
maiorum fuorum,qui diuini apud Grxcos habiti funt , fxpe memo / r at, famam
tempeflatis fux, fuperiorumq; feculorum , quibus a locis fragrantem , haud
certum, prxclare inquit m Cratylo,Hefiodus,cr alij multi ex Poetis dicunt:
tostvi* xrlttxy&os Ti\i.viHT>i lityccAip ixoifitp ,iyu. Uyoty Crc. QMod
pofieaqud quis probus exccfferit e uiti,magnafortcm,honoremq; af/
fcquitur.Fitq; Damon, iuxtibanc fapientia nuncupatione. Affcntior igitur ct ip/
ftyprudens cr [ciens quicunq ; fit,Dxmoniu ejfe ,uel uiuentem,uel defundum,re/
ticq; Dxmoni uocan-Ecce ab Hcfiodo,uctujltoribusq ; Poetis, quos eoflemTheo
logos diditabant,de prxmijs,honoribitsc jj bonoru pcjl uitam , magna
prxdicatio. Qui dcccmantur,dcclarcntur'q; Dij,Qtum bene congruit cum eo, quod.
Seruator nofler,Erunt aquales Angelis Dei-Hxc iHa beata fpes,hxc illa
dctjicatio , cr eoa formatio unagim filij Dei,cum tales erunt boni, qualis dic:
Cum fulgebunt iujk, fu cut SoL,in confpcdu Dei. Hanc ueteres Poeta, pr odoram
fortemflummosq; bono res bonoru a prifeis audierunt. Audierunt dcificationi,qux
promittitur bonis pojl uitam, promittitur reddendos eos Dcof.w numerum diuorrn
coUocandos,appel/ lanios Dxmones,hoc ejl Deos,fuie Angelos,ut Philo declarauit.Hoc
prifei Poe / tx,qm propius ab ortu mundi,ab homimbus,qui Deum uiderant,et
audierantab / fuijfent,tradidcrunt,perc]i omnes autes ferebatur ■ idcirco non
magmru modo ui rorum tejUmoniofled ipfa quoq; ratione fit perfpicum,
uetufiiores erfynceritts Deum uerum coM[e,cr de Diuinitate eius, demundo,Dijs,
homnibus'% reditu quam pofieriores Jenfifle.Ventt autifummi Dei filius, ut
rcuocatos ab erroribus, quos impietas fecularum attuli flet, homines ,cr ad
uetufliorem rcligonem,primo rume]; h ominum pietatem remiffos, noua quoq;
maioreq; fapientia confccraret, [celeribus illis deletis, qux cr a principio
contrada , cr pofi multa fecula exorta fuerant-Eandem Theologiam palam afleruit
in Thcxicto Plato, Mala non ejfe a/ pud Deosfled mortalem naturam,et hunc nodrum
peruagari loeu- Quocirca co nandu totis uiribus,ut ab his malorufedibus,ad Deos
confugiamus -Fugam autem ejfe fieri Deo prouirili fwulcm. Similitudinem autem
contingere, fiiudus ac fan/ dus fapiensq; fis.Hocigiturefi quodinPhxdone, totq;
alijs locis tradiderat, er quod Marcus ex ipfo Platonc:Atq;,inquit,in
corporibus humanis, uitam fuerint imitati Deorwm -Hac imitatione cr
fimilitudine,itcr ad fupcros,cr a regno malo rum fuga patere. QBe fors Mtcm
maloru,expofuit prxdare,cr diuinc ibidem in Thexteto. Quicunfairtquit dementi
x, flultitixfy affuerint, dabunt meritas pae/ natyuitam fluita degentes. Qubdft
dixerimus fore, ut nunqud eos paniteat flagitio tu,uita quidem fundos locus
iUcfcclcris,malorucp purus non rccipiet,fedfmlitu dine uitx confequcnturjempcr
mali cu malis habitantes. Separat hic, ut uidcs,pa / Irum confortiu, duitatem
bonoru,ac maloru Plato.Bonos cu bonis,purisq; futitf ros,no futuros autc
malos,rcijaente cos loco puro,ct no admittite pollutos . Ergo cu
malis,inquinatiscfc ffiiritibus cohabitaturos meritis panis cruciandos. Sicut
tQi in collegio Deoru,ftc bi in conjortto impioru,onmiu(fc damnatoru-Has duas
fortes edd in Phxdro, p!ane,dducideq; demonfhrat, de his qui per amori
recipiunt amif/ [as aLu,prxmiu ingens aflecuturis,uenturis in patria calcfti.
Nefis enim e fle, nec uUd lege pmittere, ut ad tenebras fubterraneas
hi,pficifcaW,qui femel iter calejle carpere capiffent : «S yctp Ktrorof rjj
insto yis rro^uxp, i uo/xos is tri tA0fc*^7o(S KXTHfynwois h</Ih
^[lnrvganixS7i opiiecs quo loco difhngui lar aperte locus amboru-ojlenditur
ctii infcrnustTcncbrx[cilicet,ct iterfub terr 3 Xx x iuxtd e9fi . 5C iuxta
oraculum, m tenebras exteriores, ubi erit fi' tus cr flridor dentium-Theah/ gia
nuuorum fimilis bodiernx calitus dcmiffx,quemadmodum cr iHa, aucteri/ \>m
prodite, qui & meliores, cr Dijs aut Deo propiores ipfo Platone in Philebo
tejle;b( fity BTaAatolKfUTjons KguiyyvjifuduSp-QJioniacrgocr melio res prifei
CT Deo propinquiorcs,ficut A dam,qui uidit eum,et audiuit,filijc j; eiui V
nepotes, hanc diuina de utrafy uu ad coelum cr inferos tendente Theologiam
prodiderunt. Bx Platone de bonorum, milorumcji fulur» forte. Tcftimonium ciiu
hinc The ologumpnlcam efliv > Aicw multo praetorius tradit in Gorgia, ubi
primum ex fententia Euripidk, dubitat an uerum fit eos, qui tduunt potius
mortuos effe, qui moriantur uiuere • Quod ipfe afapiente quodam audif[ct,u; vvy
nyaii nSvccy-iy: Quod nos huc mortui fumus- Effe enim corpus fepulcbrum
animi,anhnam iacere in corpore, in fcpulchro uti defundam jiifturam,cm c
corpore auolauerit. F abulamcj; illam , quam quidam ex Itdlu jit interpretatus,
dc his focminis,qux BtUdes funt appetU Ut, qua ferre in inferis dicantur aquam
cribro, [lultorum animas effe , quas nuUa cupiditates, ceu
pertufas,implerepotui(fent,aut obliuiofafemper mbil reiinuiffent. Effe igitur
cribrum ipfam animam pcrtufam,in inferis meritas poenas fiuhitia,0‘
infatiabilitatis luentem-Sic longe diuiniorem de felicitate calefli , C7*
poenis pro/ ponit fententiam-Legem fuiffefub Saturno (Saturnum maximumjDcm , ut
fape uifumfuit,appcUat)camq; adhuc femper uigere apud Deos, ut qui iujle,ac
fandi tutam tranfegfffcnt,p6& ad infulas beatas profefii,beate uiuantjnuUis
malis obfhre pentibus.Qui uerofcelerate,cr impie uixiffent^ire ad pocnarun:,ac
uindifia cor cerem,qucm uocent Tartarum:® dat ygu. vvy tfi \sly ty fkoisfjaiy
iv<Ag£/ weoy foy nty «/'/xcw&S 7 oy fdioy flstA&bifxjXgu-
boityftTrftc/lay ftAw/ rsiio’V «$ i*ccKX§o>yvH<risi cnriovroe oin&yiy
ttcccth ive /Icujxorix K #x£y,r>y 3 f(gu «Swjj «5 re pl t i<na>s Tt k
gu hlU» s c/Uo><m- %gioy,o hhiJcJffxfey KXhioiyJwxi.Sic diuus Plato
-Principio cernis, fem per eum,Tlxologiam hanc non ex ingenio fuo,fcd omni
uetuftatc , cui plurimum deferebat, cr cur deferendum effet demonflrauit ,
deducentem. Cernis item bea/ tas infulas hic fJJf,<jucm in Phxdone,cr
Phtdrouocauit locum cocleftem.Neque enim habitatio Deorum efl in terraxum Dijs
autem habitaturos, ad focietatcmcfc ipforum uenturos iuftos fape fepius
afferuit . Quemadmodum autem nojlri lo/ cum coele jlem, regnum’^ Deorum foliti
funt uocare Paradifum, nomen reitejre / flris, horti fluminibus
irrigyi,arboribus omnigenis, cr plantis amoeni, haud fecut illi patriam
caleftem,¥ortunatas infulas dixcrr.quaft terras fupemas, incognita» nobis,
nominibus nofkis nuncupatas- Hic palam efl diferimen prmioru, uartetM
locorum-Tartam,carcer,ultionis cr poenarum fedes,quibus iniuflijiel quicun/ que
diuina uiolaffcnt,omni tuo cum pmilibus pariter $ nefandis habitaturi dicu»
tw-Ucw hem cr amam cr pumjd dixerit m^puros^innocentet,. fanttot . g9t faiflof
udmittere. Quis non miretur hic, celebrem femper hodiernam Phi/ lofophiam
extitiffefquam quidem credo uctuflifimos,eofdcm er optimos plu rimum
tenuifje,diuinitus tunc reuelatamjcd longo feculorum ingreffu obfole / Um.
Quimcum Leg atusfummi Patris aperuijfct , reddidit item Iminofifi/ mam nullis
in coelo myfterijs relidis, que non in terras attuhffct, omnes ( mo / do uelint
) fapientifimos rcdditurus.Vos 6 P hilofophi omnes conuoco,Plato/ nicos , er
Peripateticos , uidete hic er digno f cite d principibus fapientifii / tnisq;
Philofophii ueftri pridicata , de frendentia tamen ab sitioribus fecu / lis
'Conferte nouifiimamhanc p ojl Philofophos omnes ortam , delatam# it t terras
Philofophiam . Sufticite confenfum cum prifea iUa , er cur confen/ tiant,
agnofeite . Amplcdimini, exofculamini fapientiam horum my ferio/ rum perfidam,
abfolutamcp magijlram . Priclare quoque dixit ibidem Pia/ to,nuUa quidem
corporum, dignitatum cfc , quas hic gefiffent aut opum , illuc animas portare
lineamenta ,fedea tantum, qui uelut cicatrices animis inhi/ fi ffent,iniurias,
fraudes , afjvdiones prauas , er id genus mala,fuper quibus a iudicibus, quos
Deus prajiciffet, iudicentur . Ac quanquam iudices inducit fibulo fos , ex
hominibus natos , c 7 ab Homero jic indudos , ucros tamen hi reprefentant ,
habente hac Theologia ueriora apud prifros - ludicari igitur animas ,
inquinatasq; peccatis in Tartarum pricipites agi , mitti bonas in infulis
beatas iudicari nemine pro eis rogante , uti patrocinante , nullo ami/ co,nuUo
propinquo • Ad hanc uitam meditari fe dicit Socrates , hortatur que amicos ,
meditentur . Ea ueriRima fe credere , ut quibus nihil melius,ac pro/ habilius,
tamq; ueritati confentaneum , quantumuis fapientes ,P hdofopho/ rumq>
prudrntifiimos congregatos , nunquam meliora reperturos - Similia fenfit, v
ferippt in primo de Republica , cum quis inflare diem&talem fen/ ferit , ei
fubire pauorem ac curam ,fupcr his qui nM ante curaffet . Nam qui dicantur de
his qui funt apud inferos , qui quid in terris iniuflepeccaf/ fetfUtc eum
poenas dare , qui ridere quondam foliti effent , tum ucro torqueri animo , ne
utra e xiflant : ipfumifcftuc quod debilis cogat fenefla ,/iue quod uti propior
ad ea trepidet, magis ea cernere , impleri fuftitionis & fvrmidi/ nis
cogitantem an quenquamuiolauerit. Qui igitur in uita fraudes admifif/
ffent,ueluti pueros crebro e fomno excitatos trepidare , reliquum $ uiti cum
mala fac traducere. At qui nullius [celeris /ibi confcius fit, fpe blanda, ac
dulci ytifoifocpoy, fenedutis alumna, ut ait Pindarus, nutriri- Pulchre enim
eum ctdniffe: v os ccy 'AmtucoS mk ocius v>y JtioyjfryeJyci r Avft&t o i
w^iccy KyilAwtt xxjs Hyip/ *9% . Uyi?CTjoccp@' (TVVXOfU lAinS' A nihistt
&y(t7vy noAvsgocpop yv&tuty nvjkfyi. Quicunfy iuflejandefy uitam
traduxtffet. Dulcis ei,cor nutriens & pafcem Alumna [cncdx,afiijUt ffes.
Que maxime uerfatiles animos mortalium gubernat. Mi duas fortes,duplicem uitam,
duitates duas,difcaria prmia , felicitatis ac poenarum proponit. Hac
felidtas,cuius fj>es alit fenedam, dicitur 4 diuo Pau / l o /caxccfioe
iAmiiybeata fyes.Efl enim beata fyes alumna fenedx , quod ob anteadam uitam non
modo fupplicia ribn refvrmidamus,fed etiam magna pre mia fperamus.Hanc igitur
omnium fecularum manantem per omnes States fi/ ue natura partam,exhibitam<^
opinionem,fme,ut fepius didum ejl , diuimtus feuelatam, Latinus quoque
Plato(ftc enim iure Ciceronem appcllaucrim ) per bibe t: Numquam,mquit,maiores
illi nojki cerimonias [epulchrorum tanta cu/ ra coluiffcnt,ncc uiolatas tam
expiabili religione fanxijfcnt,nifi hsftffct in eo/ rummentibus,mortem non
interitum effe omnia tollentem atqj delentem , fei quandam quaft migrationem,
comutationemq; uitx,qux in claris utris ac fex/ minis dux in coelum [oleret
effc.in exteris , humi retineretur, er permaneret td men.Sic Latinx Philofophis
princeps,uiros meritis er pietatejuftitix cfat ditate claros, ut
fxpius,a]feruit in coelum tolli.Contra qui uitam fordidam, ter/ redremq}
egiffent,humi retineri , fed er ipfos immortales . Atque maiores ait tantum
fibi hac in re(nondum Philofophia reperta) pcrfuafiffe, quantum Na/ tura
admonente cognouerant. Quod igitur docuerat cos prius Natura , dein/ ceps 4 Philofophis
phy fica ratione penjitatum , affertumq; , quemadmodum
Aridoteles,9lotinus,Alexander,Simplicius , dlif que fatebantur- Eccc autem non
Romanorum maiores modo,quos Marcus protulit , fed uetuftifiimi Grx/ eorum,
Mufxus,cr filius Orpheus,ut au Plato,tot bona dant iudis , probisq j poft uitam
, ut eos ad locum beatum deducentes, cr ad epulas rap berteup, fandorum
dtfcumbere fidentes coronatos , omne deinceps tempus ebrios ui/ uere fateantur,
arbitrati pulcherrimum uirtutis prxm-um ebrietatem x ter/ nam:rbp
ocnrccrTcty^ovoi/ hJ^h c/hiyfy p&vorrccs,*ytiovJitwoi xcttA/ Aisoy xgtTHS
nur&oy,n&ii/ ah>moy:At ucro impios,inquit,& [celera/ tos, in
cornum quoddam infodiunt in inferis , cogunt' que aquam ferre cribro , tdtosq
■, tridibus cogitationibus exagitant Hxc Plato. Ex his conflat ucrifiima
ef[r,quxdc Theologia maiorum prodita funt,multa myfleria propter feculo/ rum
bonitatem eos tenuiffe , de Deo multa diuinitus locutos effe , animos im/
mortales, bonos in bonis, malos in malis, poenisque futuros agnouifje. Vide/
mus enim V D» <r9i WU tnini Orpheum,Mufeum,Homerum,Hefiodum,Pindarum,aliosq;
ante natos Phiofophos,uno ore hec omnia cccinijfc ■ Itaqt etiam Timeus Locren /
fu in calce operis fui De mundo, impijs,legum$ contemptoribus,repofua effe ad
inferos fupplicia : xcAcccn $ om tx r&y vcyfcy ygii et «t t<u// Acycny,
_ trvvTcvx iWCtyoKrx.J^ilyutTan izrvfivlcc, ngti tcl x.a(ft a/«u , ori
K«A<t<msersr<tpaiTBTOi imoK<fv7CCt
<Avr</lcciyoo-tvtf>7tfitS: Adcfl u indi fla, inquit,cx legibus, ex
oraculis, que terrores inducat calefies, er fubterraneos . Quoniam fupplicia
inexorabilia parata funt impijsad inferos. H ec cum dixerit Timeus
Pythagoreus,ucrijinulcfit,totam etiam fcholam fen flffe,cum primis
prxceptorem.Hunc autem a fuperioribus didiciffe,ut prece/ ftorc Phcrecyde,qui
er animos fempitemos docuit, & deCemonibus malis multa retulit. Nec te
moucat quod er ipfe in Rcpublica Plato , er Marcus in Tufculanis,uolunt
contemni anilesq ; fnbulas babcri,que de Cocyto, Tartaro, panis cj; grautbus
Pocte confinxerunt . Decernunt enim contemni oportere ,. ut Pocte ca
cxaggeraucrant, impia quedam affigentes, Platoni minime grata^ Supplicia uero
fcclcflorum celebrant, credunt, fitentur cripfv Platonis ile praemiis &
flpplidji pcft uitam dt regno SicrofenAo Beato» rum.de reterrimo carcerr malorura.de
carmfihiis infernis, fententiar, Quod boni bonos.mali malos adeunt. Quod haec
religio.Fideiqi.uoo fu», nili cur Utus an» liquu reudaU. Cap. XX 111. m, E
erius eadem differuit in decimo dcRepublica . Abfoluto enim iam firme de
iufiitia,uirtutibus que Sermone, demum dc premio earum , que er ab hominibus er
a iuftitie Dijs tribuantur, fme homine uiucntefiue cum cxceffe/ rit, loquendum
effe aitifitfes n 'in <? ctrSfui vv , ngu. iw<j</layfiMv/
7»<rittfubijcit,Vtro iufio, fwe inopid ,fme morbo , ceterisfyque mala pu/
tantur circunuento, omnia ceffura in commodum et bonum, (wti Hi&ifaso
bca/cvji,uiucnti aut mortuo. Venfimile effe , ciufmodi hominem, quifefeiu/ fle
uiuendo,ftmilem Dei reddiderit, nonncgligiafmlifuoDeo , Hoc etiam Arijloteles
in Moralibus imitatus cft.Plato , fic dicit in decimo dc Rcpublica: iytf (Ah
vero yh. fk<£y mii ipiAuTtu os «y '7sCoSvy.u&eu t9tA« J$ Kftt®'
yiyvi£«e,xgu u^muAdliaiy ayi7n,&s oGv J\wai°y ctubfat/ vu,biiosgSvet
lhu&Kosyi(pH?>y , ’nt£r>y //« «yrtei&vu vero mP enim,inquit,a D
ijs unquam negligitur, qui conetur iufius cffc,uir tutemq; exercens,quatenus
homini datum cfi,afiinulari Deo. Verif, fimilc cft eiufmodi non negligi a fimli
. Arifiotcles autem in decimo , Qui ucrb, inquit, fecundum mentem operatur,eamq;
cxcolit,optime afjvflus, hunc Dijs gratif/ fimum effe, par cft. Nam fx qua cura
cft rerum humaranim a Dijs , ut uidc/ • twr, utique probabile fit eos
dclcflarire oplimaftbiquc maxime propin/ Xx 4 qua. . qua. e jl <uitcm id
mens. Qgiucrobancipfam mentem diligant, c r ornent rcmuierari , ceu qui curent
que. fibi grata funt, c T rede ac laudate tu/ nant. In his cum fit aperte
fccutus Arijloteles Platonem, deducit reflifiime rat tio,pr£mu illa, qua lujhttx
propoftta dicit, iuxta Platonem fic Jlatuijfe, ficut ipfe cojlituit Plato.
Prmta inquam non modo uiuend iuflo,fed etiam defun ( do. Totusqi ille locus
Platonis ut decimo, Anjloteli necejfarid ejl a) ferendut, quo agit de prxmijs
sternis. Exigua enim funt prxrna iujlts in hac uit a, in qua fere funt
nuferabiliores qui iujle uiuunt. Dicebdt enim iufofiimus, Si Chn/ fius non
furrcxit,mfcrabdiores fumus eundis homnibus.innuens,mji prxmia calefba
propoftta ejfcnt, mft foes uitx ecc Icjlts affulgeret , iujlos in hoc mun/ do
eundis mortalibus effe nuferabiliores. Quomodo igitur probi, quod Ari/ flotclcs
ait, er a Dijs diliguntur, er prxmijs afficiuntur i nift ucra fmt qux CT ipfe
Diuus Paulus ex calefli fapientia,cr Plato tradiderunt,ut foedentur prx/ mia
pojl uitam. Atque ipfe Plato connumeratis bonis, qux pofiint iujU confe/ qui in
hac uita, demum ait, txOtx u</llp Wi 7r\i94,i<At i/ Kiivx,x
7<tet/TwrxirrxiKcJTifop snftftirj: Hxc, inquit,mhtl multitu/ dinc &■
magnititudine funt prx his qux manent pios cum exccffcrint. Hxc diurna
fententii,ca fere ejl,qua Diuus Paulus protulit. Non funt condigna paf fones
mundi huius ad futuram gloriam,quxreuclabitur in nobis. Euidcnttfii/ me quoque
Plato, de utraque forte, beatitudinis cr poenarum pojl tutant, ibi/ dem m
decimo dc Republica dijferuitjocus pulcherrimus, mirabilis, obferuan dus:Vt
fciamus que Deus nojler myflcria detulit in terras, aliquam Jimx cc/ lebritatem
ante aduentum cius habui jfc.lbi eadem atque in Pkxdone cr Gor/ g U, de
iudicibus nudas animas iudicantibus proponens, ficit quendam ceu Prx» phetam,
qui iam duodecimo die ab interitu ( interfedus enim cum plurimis jucrat in
prxlio ) cum iam fepeliendus,rogo impo fttus ejfct, ucuiwfccn tem rc/ tuhjfc,
qux ibi uidi[fct.Hic,multis prxterius,uidiffc iujlos ludicatos in dextera Cr
fupcmmcceli locum ire iujlos, i rtiujlos adlxuam inferius : wf 1 r{^ct{t t
PlXlPtKXTfalJ 7 ovi lA(/ JllKxitSi TtAlV^/y Tb OfiViofi «{ Tfc <3 xrat (Pix
Ti 0Vfa^B3er extera. Hxc Plato. Dais autem Platonis, er nojler. Et oues, inqui >, jlatueta
dextris, haedos autem i fmijbris. Exinde cum animas iUe uidiffet, ultro citro
'que ab inferis cr i coelo inter fe commeati / tes, cr fua quafque bonaucl mala
referentes, alias quidem fqualore er/tM obfnas, e terra emergentes, cum gemitu
, crluflu memoraffe, quot in fubter/ raneo itinere mala uidiffent, perpeffxque
effent. Alias autem e calo defeen/ dentes amanitates, (peducula 'que inaudita
pulchritudinis retuliffe : 7 ag V-K1 SiAvfOfivxs Tt j(9K K^xiso-xt, cr extera
qw hic non cernat, u/ nam, eandem 'que omnum feculorumfempcr fiujfe reltgiouem
i Refert enim . 4f f I1 oonfUnter eadem Plato, non fibi credita ac perfuafa
modo, [edi fuperiordm feculis,! uetuftioribus nationibus manantia, fed ab
his,qui eo delati fuiffent,au/ dita. I Uud adcoucro nurabile, quod ait illum
uidiffe homines truces atq; igneos, aflantes cr afycfiantcs quid os illud
inferorum patcfifitm loqueretur. Atque alios priuatm captos abduxi ffe. Verum
Arduum tyrannum , homicidam, ali/ os ' que ligatis manibus cr pedibus, capite
que interius trufo, er excoriatos fuper tribulis extra uiam traxifJe,eos
dilaniantes, oftendentesque prxtere/ antibus, quam ob caufam ea perferrent, er
quod in Tartarum capiendi tra/ berentur. Ea effe fupplicia : Ex diuerfo autem
fimilia pramia parata : toSau na. c/'« £r<A{ tf iepv aypioi t yu
<Auxnvgoi t<Auy 7rafis<inis,er extera. qms hic non uidet, agrefles
idos, igneos 'que uiros, non nifi D athones effe, feros,honMes, fceleflorum
carnifices, eos excoriantes, CT uerberantes, er quodueritas jummo confen fu
clarius reuelauit, ligatis manibus er pedibus m tenebras exteriores, hoc efl,ut
Tartarum pracipitantes t Eadem igitur fuit illorum atque nojkorum feculorum,
quemadmodum multis alijs de rebus , fic de prxmijs iujhtia,cr fupplicijs
iniuf\orum,fententia.De loco quoque con/ gruit , de carnificibus item,
mimfhrisc, Jj uijhdx diuinx , quos oraculum Chal/ daicum, canes appellat
fubterraneos. En impij, fhgitioft 'que uinfiis manibus ac pedibus, excoriati,
uerberati trahuntur in Tartarum. Quid amplius eftirt Theologia i fuit igitur
eadem fcmper,prxcipue quo magis 'm prima fecula fefficUs,religio : femper
creditum ejl, bonos ftnfiosq; manere maiora, quam mundi huius bona,ubi nullus
ordo prxmiorum, dum nec iniquis infligitur me/ rita poena, utfxpe exteris
feliciores ambulent, nec bonis datur ucra remone/ ratio. Eadem clare cr aperte
confeffus cfl in decimo dc Legibus : Cum, in quit , anima fe uirtutc quadd
diuina exomauerit, etiam locum excellentem, fan fiunt commutabit,dclata in
meliora regna- Sed cum contraria uixerit, in contraria profcifcetur : yXy
cc^th^uo. 7rpo<rni§xatc yiyvvreu, ejex/ tera.Hac, ait, iuflitia e&
Deorum calefhum, o j ili, ac adolefcens, qui te putas Deorum prouidentiam
fubterfugere. Nam
peiores rffefii ad peiores, melioret ad meliores animas tendunt. Claret igitur
pofl inulta fecula tniffam diuinitut Theologiam, nihil aliud fiuffe, quam
prifeorum feculorum caligantis iam cr Cr obfcurx, quam animis hominum
imprefferat Dow, cr uoce fuain cre/ atione,pofl infecuto tempore per. nuncios
tradiderat, fcientix rcuclatmcm. Neque enim fieri poteft, quodpoflea calituscfl
apertum, quod que pnfrfid declaraturus uenit e calo m terras Deus, ante
aduentum cius alia ratione cele/ bre fia ffe, quam eadem ipfa quod diuinitut
effet traditum. Fuit certe traditio di/ tuna omnium mortalium confen fu
confirmata • • 1 ’ i • ’ Xx f flato PlaJontm fattti, rtddihirci qnofque
fafliadt proprijs raiionf», bonos cum fiJucu,malo« cum fumma erepi Jasionc. Non illic arto» ttptopinqoonMicaitruaf,
qilt(o*anie Tnbnnal indicis dcf«a« ^ dint Liborcsquos pij former cxanilaflcnnn
uita.mennsprjrmii* alTicitndo». Dcfciipuopatn* colefiis, nomuubu* attuoi
fcnfibm , expolitarum Oeupletius item perhibuit eadem i» duodecimo ( Huc enim
uenirc ner L ccffe cjt, ete reuolui legum latores ) Sunt que aurea uerba :
Quod, inquit, verus eft homo (cjl quilibet nojlrum illud tpfum, efl, dicitur
anima : id 'que cum fu immortale, pergitad Deos alios ) redditurus rationem,
quemadmo / dum patria lex dicit. Bonus quidem er probus fidenter, fbrmdolofc
nero hn/ probus: NuUum quc ei defundo affare patrocinium. Oportuerat enim cum
uiucrct, omnes propinquos opitulari, ut fandfime aciushfiimc uitx curfu exarto,
defuit flus nullas lueret panos, quxpofluitam impendent, ob fucino/ ra adnuffa.
Ob quam caufam conandum cjl ne domum corrumpas, coinqui/ ncs,cogitansnon hunc
ej]c honutem, qui fcpehtur uerihomtnis imago. Sed illum qui cxccfiit fi!ius aut
frater, aut quiuis alius, cuius nunc defidcno tene/ ris,qui fortem fuam
expleuerit- roy orrx,fiiaiy t^ccsop oVtoj iDayxaOi/ tivcu vfriip
i-uscvonx^diawoiJ tsxgx SW; xMcVsicssiirxi crtutrar/ tx A oyop, er extera. Effe
inquit, quemlibet nofbum immortalem, uocatum animam: hunc' que ad Deos alios
proficifcentem,redditurum rationem, pa/ tria lex, rationem inquam tremendam,
hombdem, formidabilem [celerato t probo autem rationem placidam, cum fiducia,
fidenter, intrepide. stabunt cf nim, ut ait oraculum, iujh in magna conflantia,
aduerfus eos qutfc angufba/ ucrur.t. Defcelcflii autem. Videntes turbabuntur
Umore horribili : er prx an/ g uflia fyiritus gementes- Eccc igitur fummo
confcnfu prxdidum fuerat a Pia/ tone ( efl enim natur x uox, efl impetus
excitus e pedore, efl per omnia temr p ora lex famigerata Dei ) quod ii
noftrodtuino Theologo: Rcfurgcnt cum * corporibus fuis, reddituri quique
defrdis proprijs rationem. Et qui bona egef runt, ibunt i n uitam xtemam : qui
ucro mala, in ignem xternum. No» 'ne au/ dis frnlta Platonem dicentem f Malos
reddituros rationem formidabilem, tremendam, horribilem, bonos cum magna
fiducia, 'aay, conflanter,' intrepide, nullo diucrbcrantc [celere confcientiam.
Quocirca debent, inquit,' propinqui, affines 'que monere fuos,ut re de uiuant ,
hoc que eis nunc prxfla/ re patrocinium, quod nullum iUic poterunt afferre. Nec
ante tribunal aderit propinquorum, domeflicorum 'que caterua, qui te tueantur,
iudicem exarant tes,qui tibi ignofeat ■ Hfc ipfa, prxeipue de beatitudinc
eorum, qui iufle uixif/ ' fcnt,confirmauit maxime in Epinonude ubi dicit fieri
quidem non pojfe,ut ho/ mines, prxler omnino paucos, \n uita fmt beati ac
fortunati, **Aqi </li 'amis •tVXuy&wxrr uy, & extera. Bona urro
ffes efl, defundos confectu ea q/ nmia, quorum caufx quis prompte pro uirilife
iujlifiime ii^uita grj?u, er de/ fundum fmlem finem indtptfci- Hxc uera prxmia,
bxc 1Q4 beati ftes, ob I utc fwmmis uiribus conandum, utrede uiuamus. omnibus
hominibus uri ex oraculis, uel rationis bonitate perfuafum femperfuit,effe
magna bonare/ pofla bonis, magna malis mala, eundas humanas adiones ad aliam
quam prxfentem uitam, referri oportere. Hic ftue bonis male,f\ue malis bene
uidcf as, haud magnopere mirandum. Non is locus efl, ubi uirtus prxmijs fuis
co/ ronetur, aut pro merito fcelus expietur.Hxc ipfa differuit in eo qui
dicitur Axtochus,fiue Platonis ftt,fiue alicuius eius tempeflatis Philofophi.
lbt primu illud mtrabile,qubd cum probitatem, pietatem tanta bona
confequcntur,agno fcit, filetur afflatum, gratum 'que Dei ef[e,redeuiuere, ut
triumphes. Proft/ cifcuntur,ait,ammx in locum ferreis clauflris,clauibiKq;
munitu. Hifc pateji/ da ferunt flatim ad flumen Acherontem.Exln tranandus cfl
Cocytus -Huc ani mx proftdx ad iudices aguntur. Vocatu/que is locus. Campus
ucritatis. Hic (edentes, difquirunt quam quifque uitam uixerit, quo (ludio, uel
inflituto, in corpore ufus fu erit. Mentiri 'que non datur : S cou /\ ovy ty ru
(ny Jlx\/ fU»y iycc&os vurvtxrwaiy, as rhy n Sy ivmb&y yS>§oy
cJx/fouTflH : Quibus igitur in uita Dxmon bonus aftirajfet, hi in terris piorum
collocan/ tur. Quaft in regione uiuorum,in terra umentium, is enim ejl,yifoi
iv<n/ fb&y. Vbt, inquit, affatim uelut in Paradifo nullum tempus anni
non exu/ terat omnigenis frudibus. Hic liquidi fontes, hic florum uarietate
ucrnantti prata, congreffus Philofophorum, theatra poetarum, chori in circtin
flantes CT dulce canentes, iucundacnouiuia,epulx’qite fua (fonte offerentes,
xkh/ fccros xAvusix, indeficiens alacritas, uitafuauis : quippe nec uehemens,
hyents, nec xjlws adefl, fcd falubre temperatum que coelum ffargitur, pia/
eidis Solis radijs iUujlre. Hic initiatis cjl certus honos, iUic fanda myderia,
celebrantibus. Plura que id genus perfcqukur. Exaduerfo autem. Atqui, in/ quit,
uitam egiffentfcelerate, aguntur ab E rinnybus, tnr’ tptiJoc ygu ycelos
idtctrxfTXfV, per medtu Tartarum,in Erebum, er Chaos.Vbi locus impio/ tum,
inexplebiles ume, fttis Tantali , er uifccra Tityi, er faxum Sifyphi, quod
nunquam ftflitur in cacumine, fmiutsq; labor,denuo renouatur-Siwliacc einerat
ante Platonem Sibylla de campis coelcflibtis. oiJt ^ioyitiaSims
xAh$ivoy,xy/vxovTt. ^ "Zenny HAH^ovoftvot^y ctlair®"}^roy oui-ni /• b
iKvmsiifx</l&Gy o/aSs KHxny. Aeternum quicunfy Deum uerumq; colebant , 1
Accipient uitam, Ixtifmcfinc beato. / ✓ 'Wi ViunU AVGVST. EVGVB. LIB; X. Viucnt in
Paradifo er letis floribus horto - k feris igitur improbos in inferis
dilaniari, ignitis'# poenarum ficibus concrc/ mari k$u Ace^Tr^n Iwtiiwk >s
Trvpovpmoi 7roiviy , omnibus flagellis mbcrari,&</l(«STtiiOof>icus
TgvxpvT«i,panis fempitemis cruciari. Hac ibi. Vides# totam Gehcnne
dcfcnptioncm.Vidcs ignem atemum,pandsatet nas,Jlridorem dcntium,tcncbras
extcriores,fulphur et ignem, que parata [unt Diabolo er Angelis cius.Vides
Erinnyas,rapientes ad poenas impios,iUos fci/ licet miniBros,quibus precepit
Deus, ligatis manibus er pedibus proijcere mi. lum,fordidum}in tenebras
exteriores, Tartarum, Chaos, Erebum. Hec igitur far eB, antiquos tum
quadamfeculorum continuata Philofophia didici ffc,tum diurnis illis oraculis,
que creberrima quondam SibyUe fundebant. Nam de lo/ cis beatis, ut uifim,flmdia
prodiderat Sibylla. Dcfcriptio regionis bcatx , Plifonu, diuiij Iouinii. V<
pulchritudo Mtmjftajci imt** tns^xpnniitcu pulchritudinem calcftem, A* AGNAM
mouet admirationem , ut in Pbodonc patriam coele Bem,ei[/ 1 dem nominibus ,
eodem 'que fermone , re rrn 'que tralatione deferip ferit Plato,quibus
deferibitur in [acris literis, vt appareat ueritatem Theologia fu/ prcme,eo
nurandam effe, duod olim p rifcifme per oracula, fme indagatione Ntiure uifam
er auditam fufycxauntjuriflcis# laudibus uexerunt , ratione acfapientia duce ad
id delati , quod poBea refulfu e caelo . Igitur diuus I oan/ nes deferibens
terram cacleflem dixit,oBenfam [ibi urbem magnam, fantlam . Eadc calo
uidcbatur.d Deo defcendacdmina claritate infigitis. Simiis la/ pidi
pretiofiflimo Uffidt CryflaUi puritatem refirenti . Manibus cxcelfis, c r
tnagnis,portis duodecim , Angelis' que his inftdentibus , Duodecim tribum >
ifracl nominibus inferiptis. Tribus ab Ortu,totidcm a Septentrione, &• a
Me/ ndie,atque ab occafu. Duodecim fundamenta [ubBrata manibus , nonumbut
duodecim Apoflolorum infignia . Vrbem in quadra , aqua altitudine, atque
latitudine, Longitudine duodecim milibus fladiorum . Mania centum qua/, drapmta
quatuor brachijs [urgentia.Struflura manium ex Iafaidc , tota urbs ex auro
puro,ceu uitro petiucenti. I p[a maniis fundamenta omni genere g em/ marum
exomata.Primum fundamentum ex Iaffidc, fecundum Sapphiro, ter/ tium Calcidone,quartum
Smaragdo,quintum Sardonycejextum Sardio, f rpA mum Chry[olitbo,oflauum Beryllo,
nonum Topazio, decimum cbryfopaffo , undecimum Hyacintho,duodecimum A methyflo,
Duodecim portas, fmgulaa duodecim Margaritas effe , plateam urbis aurum purm
ceu uitrum . In ea Deum omnipotentem ceu Solem, nullo Solis illic , aut Luna
lumine radiante, hnmcnfa claritate refjdgere . Hac Ime [emat utccderc gentet.
Nunquam partti; I portis claudi. Noflem
nuntium non inhorrefcere.Exulare inde [cclus omne. Ar ceri qui non fint fcripti
in libro uita . F luuiii aqua pura decurrere, hinc atq; hinc pro ripis, arbores
uita florefcere,fingulis menfibus frugiferis- Hac et id genus plu rimadutus
loannes,amanitate et claritate rerum terrejbium,ti calefies tr stiti* Similti
igitur ncfcio qua diurnate, quo confenfu animorit defcripfit in Pbadone
Ptito:Ej[e primis terram illam fupcmam,fi quis em fu friciat, uclut orbem uarm
coloribus, quoru tcrreftrcs colores fint quadam quafi exempti ■ Omnem illam ter
ram cx his effe-P urpurei alibi et admiranda ucnuflatis, alibi ygua-oJtAu,
aurea, ud candcnte,gypfo,niueq; candidiorem- Aliosq ; illic affulgere colores,
plures lon ge,ucnu)boresq ; quam nofirates- Noftrates enim acris et aqua
plenos, ifuanda co loris freciem cxhibere,in diorum coloru uarietate
renidentes:Hic fimilibus colo / ribus eunda
exifierc:srborcs,frudus,fiorcs,montcs% lapides pratcrca perfricui tate,cr
colore,quxm nofirates pulchriorcs.Quorit fint quadam fruflilti er parti cula hi
tipiHt,qui funtapud nos in preUo,Sardij,Ufrides,Smaragdi, er id genus . lUic
nihil effe quod non fit riufmodi,plttraq; alia Plato- Demit illic templa Deorit
effe,quoru fint ueri habitatores Difioracuti quoq^aUoquiaq; Deorit, fretiori ab
eis Solem,Lunam,aftraq;,qux natura fint,nultimq; alum dee ffe felicitatem. His
Plato deferibit patriam coelcflem,tratitis,ut dixi, nominibus rerum mortaliit ,
ad pulchritudine coclcfiium,quaru inaflimabile, arcanumq; decus, uenufiatc rerum
terrefirium foedius intelligatur- Hac ratione fape dicitur in noflns literis ,
Fulge/ bunt iufti,ficut Sol,in confredu Dei-Florebunt ficut Idiu in curitate
Domini-San/ doru uclut aquila iuuentus renouabitur- 1Q4 incomprchenfibdia, er
folis nota pijs g :audia,corporearu rerum,ocutisq; apparentium omnigena
uarietate,cr pulchri tudine,ut poffunt,reprafentintur-Prinripio gemma
pretio[a,radixntcr,coloriicfi uarietate deledantes- Aurum quoq; cr argentum
puriflimu- pratcrca Cryfiallut fwmitur.Ex his igitur [urgere muros,firati
ejfepauimenta- Nthdnonaurrit, non pretiofum ea umiftate,et uxrietxte,quam quis
unqua uel in Iride uel angulari C o» fiaUo oculis obietti confrexit. illic
odores, florit uarietas infig/iis, prata uirenti/, perfricui fontes, flumen
hinc atfy hinc arboribus incognitis nobis,ut cum ab orien tijaoua quada genera
ad occidentales apportantur,ejflorefcens,Vt loannes ap/ pofuit in deferiptione
flumen aqux uiua - Xenochus aque fontes liquidos , Plato longius
progreffus,in[uti<,mare,fed omnia,nofbris diflmlia . Eft crebrtt in [acris
Uteris,acrem amccnifiimu,ac uarium illic mtefcere,qualisjtt dixt,cfficitur m C
ry ftido-Hunc fape mira fre£ticuti,aut numinis aduentu confricati
Prophcta,rcfo/ runtfe iridi ffe. Plato pro eo eo,lumen purpurat, atberium per
regionem beatam difjvfumd Coelicolis hauriri. Adierit loannes, quod addere
Plato non potuit , fed quafi tamen fomniauif.Solcm, Lunam tj; cr fidera nulla
iWc e ffe, fed hac ipfa ui/ deri 4 diuis illis inferius uertentu-Na fub pedibus
diui habentia fidera cernunt- At pro SolefLunafluce qua itiuitur in terris
floannes retulit iUic radiare longcmelio rem, gratiorem^ lucem, tnaudiu,
mefabihs Ictide, qi talem ex parte fe fc Dem \ ofendst w monte, (piando fides
eius ut Sol reftlenduit, ucjhmenta ut nix conduc/ runtfimo magis quam hxc ip[a
( Nr «J; enim habuit, quo claritatem iUa incompre/ henfibilem redderet notiorem
) Ea uifa dixerunt dulce ilbc effe. Cernitur hec cU tritas in cado, qualtsq ;
uidcri Coelicolis & quanta folet. I s cfl eorum Sol, hocuiui/ tur afbro ,
Solemcfc fuum fua fidera norunt ;4 Diui c T ipfi fidera lucentia , femper Solem
fuum no fcunt,ccrnunt,contemplantur,mde beati, fortunati. Hxc eorum aU critas
sterna. Hoc Plato non meminit. Nc$ enim coufque cogitando afocenderc potuit.
Tam igitur fuperius Axioclw, quam nunc Plato , ante Chnjli aduentum , ■ et
pnfca Tfkologu,ex oraculis, fimacp [ucccdentcjtobifcum dc beatitudme [em/
pJtcrna.loco, ranonc,mtrabilu er congruit^ De poenis ai inferos, te Plutarcho.
Dc Dxmonibat CarnUkibai. De pnemif» xicrais.tiin.: Theologum cUtpnfa». Cap.
XXVI. _ St quoq; admiratione dignum, C7 fapicndfimus quifque cogetur
admtrxri,qiuB t Plutarchus jmlitcr de poenis malorum ac fcele(lorum,dc gaudijs,
felicate^ bo norim, pojlexadim rnx curriculum [cnpftt,rmre cum nojbrts congruentu,com
probatis [cilicet his que prior Plato fcrtpjijfet- Vt hinc fu clarum, femper
unum Deum, unamq; eius faenttam apud fapientiores fuijje. Hanc ipfam [ctlicct,
quam nunc claram eundi mortales uenerantur , tunc obfcuram , incertam , apud
anti/ qui fimos quidem puriorem, pojlea temporum imum, tanqium mannum Glau/
cum, [ordibus er fibulis ob[ej[am,[ed [ux bonitati redditam,cum lux ccelcBis
ni/ tuit in terris. Ac primi» Plutarchus ait, eandem ejfedc diurna prouidenda ,
atque immortalitate animorum [ententiam, nec alterum poffe relinqui, altero
[ublato: immortalitatem autem animorum con[cqui prxmia c 7 [uppltcia : una
ratione [e 'micem tribus hi[ce trahentibus- E)},ai:,prouidcntu,idq; ueris
apparet exemplis. H sc docet ammos immortales. Hos pojl mortem remanentes
manere uel coronas, uel [uppltcia. Ea enim eB rado cur prouidenda inducat
immortalitatem animo/ tum, ne ud probitat contempta iaceat ( contemnitur autem
in hac uita )uclimpro bitas triumphet impunis : acMa otsiatp Ua tcet rr^
s<rx Koniftreu xay mg oBs£ loifiiycay^xf, itcj h rirasnoAxo-^s, vffcy tr<
vgbs fucis tovS far TrctSjXMi’ <brisiriat,(&ActvQivisoi. Et quoniam non
uidentur, minus que cre duntur,noitdcfuif[e diurnam prouidendam,qux prxBxret
noniiulhs,non tome no fbns, qu?tm[uis,ut perfficciem oblata indicarent. Itaque
Platonis exemplum [e/ cutus Plutarchus,ut iUe quendam indiadt,qui cx[us in
bcUo,quatriduanus reuioaf/ fet,refme,co temporis i nteruallo utfa prodigia :fic
refert Plutarchus,futj[c quen/ dam Tbefytum,qui cum primum uitx fuxcurfum omni
libidine, intempcrandxcfc exegi ffet, anuffo, breui, patrimonio, iam
nccefiitatc compellente, [cdejle uixerit. Militate [umrna pro[equens, quas eum
pormtcrrt amtfiffe diuinas, fimde quid in/ temperantibus paf[us,qut cum habeant
uxores jion cvflodiunt,his anu fis, alienat commpfft t . ?ot toffumptre
nituntur. Itaque cum anulla dedecore, quod ucl uoluptatemucllu/ trnm
promitteret,abfiineret, facultatem quidem non multi, fed opinionemimpro/
bitatis breue ad tempus magnam fibi concilia ffe, prxdpuequr eum infimem red/
didiffc oruculum editum ex Amphilocho. Nam cum mtfiffet feifeituros an mcliut
fecum' infequenti tempore agendum effet,refpondij[e fertur, Tum cum eo mehut
agendum, cum mortuus. Itaque paulo pdft,id ntfeio quopafto expletum effe.N am e
loco edito in collum delapfum, ex percufiione tantum,nuUo uulnere accepto ob *
ij ffe. Sed efepulchro tertianum reuixiffe : \ gu rpnetios »Jl9 * TW txcfcK
tti/TCCSctvHnyKt.Vbi fe celeriter corroborajjet ac coUegiffet, incredibilem
quatt dam uitx mutationem jtctjJc.Nrty enim in comm ercijs quenquam iujborem,
netft fandiorem erga Dcum,ncq; inimicis infijliorem,amicis conftantiorem eius
tempo ris quenquam Cilices nouifie. Itaq; promouiffe multos, ut caufam tanta
uarietatis efflagitarent. Neq; enim putabant,id quod ucrum,et ut ipfe retulit
amicis, cum pri mis Protogeni , temere morum hanc uarietatem accidijjc. Itaq;
cum mens e corpq re duolaffct, quale fi quis gubernator e naui in profundum
lapfus,fic eum feexmu tadone habuiffe.Exinde paulum eleuatum uifum fibi
refpirajfe totii,cr ctrcunffie/ xiffe,uclut ex uno aliquo corporc,patefida
amma.Principio nihilfolitu uidijfe fei i Utera ingentia, plurimuq ; ab inuicem
dijlantia, fpleitdorem immenfum rt colorent mirabilem fundentia,folidum
prxterea ut animam inueflam luce,tanquam in tran quillo pafiim er celeriter
differret-Mulasq; ftedaculis prxtermifiis narraffe ani/ tuas defundoru ab imo
afccndentcs fuere bulla lurmnofam.Scd alijs pleri fq; fHen/ t io proteritis,
ejl primu in hac omni deferiptione , quod A draHia filia Necef.itatU CT I ouis
fuper omnib.fceleribus ultrix dltifiime confiituta e fi- Et qubd nemo fcele/
ratus,fiue magnus, fiiue paruus,fuit unqua,qui uelcUm,aut per uim aufiigiffet.
V 4 ria autem ci feruire fupplicia,qux cufios e tribus effiet adminijlra: Alios
leniter pro culparis ratione fubijciens panis. Qgoru autem [celere maiore
medicina fit opus , rotrrrf Atrcu piTa. t tAw&Hy o Sxiyuy nccpaJlsJlttxTi,
Hos tradere DO mone panis pofi morte. Qjfi autc fmtprorfus immedicabilesj.
mjhaa reieflos ter lia AdrafUe fcuerifi.minijbra E rinnyn accurentan ad tos
uagantes,pdfiim(pdiffu/ gtentcs,miferabiliter, acerbcfy omnes
icf>cJri<rt,(& uaru/lvm as 'loccffurcp 1^'fitopxjoy, Sublatos e
medio, in nefindu, inuifMcq ; loeu intrufifie.Rchqux in/ quit panx in
uita,fimilcs funt panis B arbarorS. Vt enim apud Pcrfas,uefies eorH qui
plrdutur,W tiaras ueUicant et exdunt, hi uero cu Ucbrymis orat abfifianbfit .
plaga uel in corpore uti fhcultatib.non cffeuehemete. Quicuq; aute efirxnatu^et
impurus iUuc perucnerit , hunc iuflitia nudu mergere er ab frondere , in theatro
omniu,nihil iUo ab fcondatte. Oftc nditurq; bonis parentib- fi fuerint ,
exeerabdis, Cr indignus. Quodfi ipfi quoq; fcelefii fuiffent,eos uidtnsin
tormentis, & uifui ipfc,purgatur,detra(Us uitijs,cx diuturnis dolorib-et
panis,qui tanto fuperat ma/ • gnitudau rt acerbitate dolores corporis et in
eamcyquanto clariora funt quxuigi/ .< .j liam 70» Ium, bis qux per infomniu
cernuntur. Parte alia defcribit Pl utarchus Paradifm unde aura mollis
afpiret,et placita odorata De fupplicijs autem hoc ad alia coit gruit cum
nofbris, illic effe jiagna, Hgu. r sveti uiptsixw <Aetit*oras,et Demanat quo
fdam ajlare,uclut fabros xrarios,injlrumentis,machints(p a ttrahentes,immet g
entesq; animas,quas infatiabilis auaritu>in fcelera prxeipites egtffet • In
his igi/ tur omnibus, (neq; enim eunda referre laboro) etfi Plutarchus quxda
fibulojius. Poetarum $ mare retulerit, fumma tamen hec cfl,cffe
pictatt,probuati,uiJhtu,fl militer improbitati fua prxmia-Nullu fore fcelus in
occulto, in theatro totius mu» di latitantes hypocrifeis aperiendas.Effe
fupplicia animoru corporeis incompard bditer acerbiora. Videri incredibilia,uel
qua de pccnis,uel prxmijs paRim prxdi/ centur,quod abfconfa fmt,et oculoril
obtutum fugientia-Dxmonas effe fupplidjt f rrxfedos,quos alio nomine E
rinnyes,iuflitix diuinx mmdras, irremedubditer , malos cruciantes in tenebris
xtemis e medio fublatos, iure uocaLuioftcfop , &£/ fufoi/,qubd,
-Tantum,tendit $ fub auras, Qtiantus ad xtherium coeli fu [pedtis olympum.
Profundifiimum,ncfandum}tctemmumq; carcerem , ntiferorm ludibus Xtemk
reboantemJnjlare Dxmones animis cruciandis. H is condat,paucis demptis, ea n
dem prifei temporis effe,atq} nodrorum frculorum Theologiam : ut tuncobfcu/
riorem,ftc podea in omnium pedoribus,aUata de coelo maniftda luce, refulgens
tem,fi quid erroris mijlum firebatur,poflea repurgato. Cxtera qux dc purgatione
fenftt prior Plato, <y nunc t lutarcbus, ut animi a uitijs contradis
expientur , ad melioremcp habitum purgati reuertantur,Cf dc genere poenarum ,
paucis dem/ ptis, congruunt cum nodris. Bx uemihfsimii Po2iii.de pomi* 8c
pnrtnijs bonnrum ac matorum. Philolo» phorum ac Portaram autorc Plutarcho effe
(fPimonium. mantre bonos maxuua prxmnpofluit* curtum. Cap. XXVII. —Tijwj
uniuerfe Philofophix campos ingreffus, in eam omnem oculos eonuer/
&tat,ficile nofcet,hac ratione ab exordio generis bumam,fccuLt
decurriffe,quod paucis ab hinc annis cLne,perfpedeqi,cr celebriter creato mundo
( cuius rei ne m o prifeis illis feculis dubius effet , V creatorem eius
uniucrf s dgnofcentibus ae fhtenttbu{,mitluq; dc bonitate eius ac prouidentia ,
de prxmijs item ex amore CT cultu eius,autfupplicijs ex contemptu
confequctibus, unanimiter prxdicantibus) omnem hanc prxdicadonem,per omnes
xtates, hom.mbus fe diffundentibus, de/ fccndiffe,fed paulatim exoletam,partim
celebritatem iUam, claritatemq; amiftffr, . partim qux remanfiffet, commentis
humanis contamuiaam, non eandem appas mffe,femper tamen hoc meliorem , quo
uetuftiorem , c r ab antiquitate minui difmdam Huui igitur mirum, (i tam multos
ex prifeis illis de prxmijs probitatis aciufhdXjUel ratione perfuafos,uel
fuccefitone dodrins, rrebrisq; Deorum uoci bus KJ confpedu admnitosjmcnidS
ceatuffe . Ecc
c enim Pindarus longe ante Cktdi . ?• » Chrifti oduenUm,quemadmodtm
[uperiores,per tralationem rerum amctnifibtu rm.quxs c rin noRris literis
reperias,defcnbtt prmia inflor um . Qwlc enim 1« . *nnes dicit, fe uidiffe
beatos, palmas gncntcs,lawreMos, triumphantes: funde P in/ dirus de his ipfis:
Tol<n\<bnr{ , Txy qv$u</k vvktcc nitra, QUVi vbgaJi&tTS.
A&utuvii a<ri 7rQaxs{oy cujivy, VLcuAi&xvui a-Ki^a-, ^vGKXp7n>un
BiUoaSi, Ktu-nt (£m Jrnreis,yvnvK<n)isyrts Ji ww«f, T os dt tpogiuyyco-i
Tif^orrtU. rccgx cfi oQjsriy XlccvMs x7TKi 7\9«Ayv eA§<&-. Oc/ji^x
'tgxruy uiJlwsemt cni OvyuXTCc y.iyv\jvr(t>yravg\ rvfaQxvu Vcurnsx,\haby u2A
JicopLOis , His nitor ingens Solis,no(lem diflipat utram . Eorum fuburbana prata funtuirentia. fru(tibus
aureis, &■ thure prograuantur arbores. Patim equis w p aURra,partim ludunt
calculis , Partbn oble flantur cr tefludine. Eis femper odoraU uirefeit
felicitas. - v>- - Odor gratus v amatus,toto terra (porgitur. Super
altoribus diuunt redolet omnis fuouitat. Hoc Pindarus. Ego non reddidi
numeros.His odoris, ukoris,cdntus4acritatis,tri pudiorum tr alati
jnibus,defcribitur beatitudo ccclejlis. Sic cr ipfc manifiRus (ilici totis
autorzr proco: A mplius non bibam de gerumine hoc uitis , niji cum bibam il lud
in regno Patris mei.En potus C7" uinum.Simditerapud I oannem inripa flurni
tus Poradtfiaci arbor tuto ferens fluflus fmgtilo menfe. Nr<$ enimpoff umus
fen / fus erudire nojtros, rufi rebus manifejlis.Erat igitur conflans prtfeis
UlisMuck fi des de promijSjiuflitix paratis.luq; Plutarchus hoc
indifans&flt o t mAxiiv £ "«rrvy&qxAoiricpay A iyosnly iAnfa,
Sumnoanis^y, cvT» Atynf e ^ufos ltSxTOTt7xy/itros,iy & <hxTg&v<ny
cei Jrruy ivjpk ■ ^ jjflt^inqukjit par cfl,qu£ prifei Poeto et Philofophi
p’rodidcrunt,pios qui decejUjjentyhonoribus afflet, quemadmodujertur , effeq;
eis locumrepoRum,in quo eorum animi morabuntur.Hoc ait Plutarchus,fequens,ut
ubiq; foletfuperio/ res Pl’tlofophos,Bxaducrfoautem,defupplicijsfimiiia atq; no
ftri perhibet, ineo que De (scie quo uifiturjn Luna, ex anterioribus
Philofophis audita:rx<riy 4u Xflft&WTi © 0'vy rop owyxrts Vtwt&scxy,
tlpapyttroy tsiy tS> yvrxt — 1 Y y vy*i 7 e 4 t . fu 6? <Tc\hvhS
vft>f/a> usMunOnfai^crop ax JVsp: Omflrm/itlcjuif,*»*? ntam,f:uc
dementem, jtue cum mentc,ubi e corpore lapfa effet,jito decretum efl, errare in
loco, qui eft viter Lunam acterram- non iquali tempore :frd imufle, immoderati#
fcclcrura poenae perfoluunt : bonae autem oportet in anuxmjimo aeris effe loco,
quem inferorum prata dicunt, certo tempore, quoad expiati cor/ porc,quod omnis
mali catifa fuit , exi» 'm patriam uelut pojllimmo reportati g au dijs
pcrfriuntur. In his Pkuarchue, ut uides, crimir.um expiationem ubi cbfcejjum
efl d cor porc,fitctur. Variam perhibet expiationem,quod impuri pendunt pccnat
infra coelum, procul d loco,patriaq ; beata ■ Puriores autem expiantur er ‘pfe,
fei lenius, tranquillius,tn aerc,doncc admiffi in patrum, itemts g audijs
perfruantur. Habes igitur apud eos omnia, qui libris nojlris celebrantur, de
triplici forte : aut eorum qui penitus adeunt regna beata, nufquam remorati :
aut qut fubito rapiun / I uradfupplicia : ucl qiubus purgantur peccata, quibus
expiatis, uelut in patriam reuocentur. Purgatorium effe infra Lunam cr
terram,quacunque nobis 'mcogni/ ta ratione,modo fummus index dccrcuerit,\n loco
quidem non fando, [aero, bea/ to,fcd mcdio.Quanquam non defunt negantes mediam
fortem. Gaudium quoque uides apud eos,gaudium inquam arcanum, ineffabile, quod
gu jiant beati, expiatu Vides item patriam : uides hunc mundum exilium cffr,cr
errorem. Errarc,uaga/ ri animos, donec in coelum reuocentur. item P lutarchus
de fupphcijs knproborS apertius feribit eodem libro : Extra, inquit, mare
Caffium, cr eos qui circa mare rubrum adhabitant, funt profunda, Lunt concaua.
Quarum maximam uocant | fcluncam Hecates, ubi pccnat dant animi, eorum qui iam
ucl perpeffieffcnt, ucl freiffent. Hic etfi fibulofius deLuni concauitatibus d
Plutarcho dicuntur, fu mma tamen efr in profundo reccffu animas poenas male
geftarum rerum dare- Ex his autem ucl arguendus, uel certe declarandus P
lutarchus cum eo quem 'm/ joip/jf. Quomodo deceat adolcfcentem audire poemata,
uult de fluminibus ia f frrorum,er pocnis,Poctas frbuloftus cccitujfe. Vel
igitur ftbi contradixit, uclfen/ fit,uera quidem effe fupplicia, fcd addidijfe
Poetas quidam fibulofius, ob qui e/ i(di fmt e repubbea Platonis. Tcflatur
igitur Plutarcbus,Homcrum,Pindarum,So phoclcm, uates fnifeos, d$ poenis, foedaq
; infrrorum habitatione ccciniffe : {i •xoi/ CcWpflJ/» t f iy^OKTCO OTlCTOi,
jBAxjgeJ tAvOCfifit VVkJcS aCTCCftCt. Hinc erudani fub immenfis tenebris
horrendi nodis rapida flumina. En Pindo/ m tenebras iUas cona,qui dicuntur d
Dco,Tcncbrt extcriores,in quas,mambut Cr pedibus ligatis, lubetur impurus,
contaminatus# proijci. Sic Sophocles uates prifcitt,Platonc uctuflior, cr
damnationem tmferoru, er uitam beatorum egregii pridicauit-.TfitroA^ioi
iKayoi^forip,os TWTrtAfX&trTtc TfcA t),ito/ Aio-’ diK<Av,70iiycif
ItMOliiXU (Wjy Wl,T<HS</C CtfaOlS ■STXvfxiKU KCC/ uxt : Ter# quater#
mortales illi beati, qui uiti metas has et fines contemplati ten dmt ad
inferos. His enim [olis iBie mere datum, Aliis [unt iBie eunda mala, H*c Tbeob Theologi* uetufla naturi uox,tejUmonijs
calejhb. poftca confirmat* Vides eum terbeatos, nimirum beatifiimos
prxdicantem,qui uitx fines retexerunt, qui dupli ces uiu meus tUas, umentes
ante oculos habuerunt, quarum alter d ducit ad bona, altera ad fumma mala .
Beati,fapientes prodicantur, qui uiuentes ad hxc acres aci/ es intenderunt, bic
defixos oculos habuerunt, hic inenarrabiliter, innumeris uocib. prodicantur in
[acris literis beati,qui timent Dominu,qui diligut iuduiam, qui ffier nunt
impias er inconcejfat uoluptatcs,qui finem uito fxptus reffiedanttprxdican/ tur
enim propter magtta prxmia,. magnas iHas er incomparabiles fempitemasq^
delicus. Quia declaraberis Deus,in immortalitatis er dmimutis gradu locaberis ,
tenebris horrendis euitatts. TcftinioniiimPIniarchi, Iamblichi, Mard TuMif,
Pythagorr, dc prxmiji ac fapplicip poft tutam. Gap. XXVIII. q Imtlia prodidit
Plutarchus de fupplicijs,in eo, quo fcripjk an rede dtdum Jit,Vi & uendo
latita,apnfcis Theologis ac Philo fophis mutuans,Effe tertiam uum eo/ rutn qui
impie, legumq; prxuaricatores uixiffent,qux tradat animas «5 ififi k 7 1 USX*
fdiga^(3y, in uoraginc quandam, teterrimuep barathrum, ubi fonantia no/ dis
horrendx flumina rapiant er auferant e medio celandos obliuione [empitema panis
addtdos xoAafa/xir ac. Nccj; enim effe uuhures ad inferosqut fibras femptr
renafeentes tearrq; iam uel rofiris 1 lUs uel tabo confumptudcpafcantur. Neq;
faxa quoq; er pondera ceruicib.nuferoru femper impendentu,quorum iam corpora et
neruos,brachuqi labor et tempus abfumpfiffct, fed unum uerun 1 fuppltcium malo
rum, quod funditus e medio tolluntur, nullis amplius eos odos prxeipites influ/
men obliuionis xtemx,ut[uris,in abyffitm pelagusq; profundu haujlos, uitx om/
nis motus,lucis expertes. Ver a igitur definitioPlutarchi,de fuppltcifs
xtcrnis.qubd longius a Deoru regnis [celerati fummouctur, in
tcnebrop4,profiinMimu,longifi . 4 luce et uita,omniq; adione carcerc trudutur,
merito uocatu xgf9[ty,dtcp(tJoy, infindu,iuifibilc. Has feruator tenebras
exteriores appellat. H as arbitratur panos Plutore h .quod luce et comercio
bonoru,beatifitmaq j adione uiu pnuatur.Nemo eos aplius afficiet
ob[curos,ignotos- At lablichus qui uita dogmataq; prtfcoru Py ihagoreoru
diligenter accurateq; perfcripfit, decerpent ex omnib tUis.]siors^dt, no modo
no rfl extirfie[cenda,pto fed multo magis etia optanda. Aut enim peram • te
anima cum corpore,fit omntu malorum refolutiotautea remanente p ofl dtfccfiit
refoluto corpore continget uita beatior, fed quonia ejl hoc pcfircmu Celaret
e/tmt anima effe immortale)certc nullae)! alia uia certa [alutis, quam ut
optinta,pruden tifiimaq; uita agamus. Nihil enim fert fecu anima tendes ad
altera uitam,quam pro bitatem, uel improbitatem,qux plurimu prodeffe, aut
obeffe dcfiwdo nofcuntur. At$ anima quidc melior nifcc oIku,cu Deo babitat,pcr
cali regiones bea tas inucda-QjU uero fefir fidis
inipijscotaminauit,impietate,impurita!cq; [arde/ (ccs,profvifcitur ad
iudisiafubtcrranea, mentis panis deputida.Ob qua caufa co a. A Y y * nandum
J&6 . tund\mtfl inhac uira,dum licet, & datur, uhtutem ac fspientiam
indifrici net/ Aoy ro «5Aoy,K5tc * tA7rJ; i*iycclAn:PuUhrum enim cfi
prxmiu,& ffxt ingens, a udeidumcj; ei,qui in hac uva moratur, ut omnes
uoluptates corporea <£ ornamenta, tanquam aliena a, fefe abijciat,non
alieno, fed fuo cultu animum ucfti/ ens,fapientia,cr iuflitu,rcliquisue
uirtutibunSicfy expeflet prcftdionem ad al t teram uitam,uclut abuurus,cum
uolucrit fitum.Quod cum ita fit, non magnis pe/ cuniarum aceruandarum curis
tftuandum,non g loria,non ambit ionit: fed prudett tu,ucritai is cr animi, ut
fit quam optimus, ftudium capeffendum . Nr$ emm fit cfi, qua uili aftimart
debui jjent, plurimi ficcretneq; rurfum, qua magno in pretio dccwffet haberi,
nihili pendere. Non corporum igitur, tropum, fed animi . N ott enim ex opibus
uirtutjcd ex uirtute opes. Viro igitur pio neq J utuo,neq; mortuo , mali
quicquam cuenire potcft.Nec uiuus,uel mortuus a Deo negligitur. H ac lam
blickus ex Slatonc,ut dixi, decerpta, idem immemores fui,diuinarumq; rerum ob/
liuiofos,omniaq; fluite credentes ait a prifeis defignatos Jocminis urnas ad in
fi/ ros gefiantibus Qmdjm,inquit,eruditus, animum flultorum urnam dicebat
e(fe> rorum non fecus atty in utra religione habetur, ftatuiffe ,
admonuiffecp potius o/ mtem contumeliam per firendam quam adduci ut homine
interficiat .wotoift i HxNiOy K^ltKU<nxt,vxfiynMy,M stftsrxt xvdfdmoy,ly
«fis yccf xti tr&ec* Kftersy. Marcus quo% TuUius Romanorum omnium
eloquentia fbcile princeps, cuius teftmoniu in rebus grauijfimis pro cuflis
Romanis fufficit,utran/ que fortem bonorum fcilicetac malorum, credidit ac
memor aut , antiquae fama fibfcribens.lUi igitur,inquit,impij,quos cecidiflis,
etiam ad inferos poenas porrici dij luent mos uero,qui extremum ftiritm in
uifloria cffudps , piorum efiis fr ii & locum confecutL’ DE MVNDI EXITIO* *
VNDVM aliquando immenfis ignibus coflagraturum etiam Stoici credideruf.De quo
Athenagora*: roinoo 13 osplsois t« toyu) Tcewcb-r* wtcMy ,uri<rikes epxersy
trtfcey itfxlu/ ri Kocr/ats Acc6orTtf:Hac ratione cr Stoici , inquit, omnia
inflammanda in poflerum, rurfumefr reficienda afferue/ runt,aliud cxordiu mundi
introduccntes-Hic & Ouidm «detur rcjfccxijfr cum cccimu Efle . 7®? Ejjc
quotp in /itis reminifiiucr iffijre tempus , QUo mare,quo tellus, correptai £
regia coeli Ardcat,cr mundi moles operofa laboret. Affirmantur eadem ab
Eufcbio, dicente id fuiffe placitum Heracliti V "Emptio/ cits:rc 'j y*
to-Scti vr cerros q8oftcf/,oi/ i*oyeyyyst«ircis atoet & Tflit 'Taiy tMwoif/
<rocfc'n /c xu,di nftacMh^ \QvrUt , <bi xMi:Totms,ait,illius mundi
imeritii fire,no folum Cbriftianis uifum,frd et Gr* eorum fiucGentiu
fapienubus,ut Heraclito Epbefio & Empedocli. Lucanus ite, ftue quid effiet
Stoicus Jiue quod hac de inflammatione c 7 interitu mitdi fima ut ttetufltma
fttjongo fi culorum fucceffiu ad pofleros deuoluta in eam confintit: inuida
fitorum firiesffiummisfy negatum Stare diu,nimioqigrauesfub pondere lapfus • '
Nccff Rom«<|tro».Sic cum compage foluta V Secula tot mundi [uprema coegerit
hora. Antiquum repetent iterum chaor.omma miflis . Sidera ftderibus concurrent
:ignea pontum Aftra petent:teUut extendere littora nolet, Excutictcfr fretum
-.fratri contraria Phoebe lbit,cr obliquum bigas agitare per orbent
lndigpata,diempofietflbitotafy difeort Macbina,diuulji turbabit foedera mundi.
Incanus quidem hac Patruus autem Seneca fua fbrltfficfitU ueftigijt btflflens,
in Epiftolis eadem.Non terra,inquit,non calum,non fimper hic omnium rerum
contextus, quamuis Deo agente ducatur, non femper tenebit hunc ordinem, fid il/
lum ex hoc curfu,dies aliquis dcijciet.Lucretius,quo< y quanqua non Stoicus
, idi/ que Poeta melior quam Philofophus,credo quod hac apud Stoicos legfffiet:
Vna dies dabit exitio,mullosfy per annos ' * Suflentata ruet molcs,cr machina
mundi. t Nrc me animi fiUit,quam res ttoua,mira(fr menti Accidit exitium
cceli,terraq; futurum . Lucanus igitur copiofius expreflit quod i cbriftianis
exiflimatur cr pradicatur iepis,qua in interitu mundi contingenLVrimum machinam
mundi folutis uincu / lisprnniu reru,turbanda,reuerfuramq; ad antiquu
chaoe.mcminit horafuprema, de qua in facris litaris creberrima mcntio.Quodq j
etiam in noftris literis refertur, coelum inuoluendum ut libri uolumenffitc
idi, Sidera ftderibus coneur[ura,ignea(k aftra in mare lapfura.ld Efdat,
Tabefiet omnis militia calor u, ccplicabuntur fi/ cui liber cali,cr omnis
militiaeorum defluet ftcut defluit filium deuinea c r de fcu-EX Seruatorin
Euangelio, Aftra de coelo cadent , cr uirtutes calorum mo / Kbuntur, cr tm
apparebit Jigmfilij bomrn.Et Dauid,ipfi peribunt, ca/ ' J. TCy l Iwcr Ium et
tcm,uhrtules ceeloru aflra-Diuus autem Petrus [ope repetit in feeundaepi
fioUyCctlu et elementa igni abfumenda,indxtudicifre[eruaUiffu:oi </lt mjy ov
ngu nyu,xvr Ao j oj T&KrxvfKry. uret \i<ri vsvpi t Hfovywet ti§
xptoT&SiCcclu ijlud quod nunc efl et terra fecundum uerbu em ignire
fojtufunt in diem tudicij. Deinde, t# £ ot ovfxrci fionfu^by yr«ft Atworrxt^
scixux A KKVtrovynexAv^ka-encu,^ yh <2 -rxiy cevri ifyxxt efx/ *avcn7xi:ln
qua die coeli fluminis inflor proienbunt, elementa autc uicenfa re/ foluentur,et
terra et fo in ipfafunt collique flcnt-Paulo pofl tdic Domini comme morans ait,
efliny ovgccros Wfovywoi AvBmroneu, © soiywt KCtverov/ Hivx 7uKiTcu :Per qua
coeli infimati et elementa liquefcent.Hoc dium Petrus. • Sibylla quoq;
comemorat amnem fulpbureu de coelo labentem. Non tacuit etiam alia prodigia,quo
fore in fine mundi in noflra Theologia prodicuntur. Videntur# ad aliaPoett hac
in libris Sibyllinis legiffc.Non diffen ferunt autc, fi redi tudices, Stoici .t
Chriflianis in reparatione mundi.Siquidc et noflri mundu nouum, et ter t ratn
nona fbre uaticinanturjenferiwtq; Stoici refiaendu mundum, non eundem ij fcd
quafl renouandu,aliumq; reflituendu. Noflri quoq j interitu mundi, renouatLt
naiitcrpretanturiQuoru E ufebiusuv w«7t Ais wf 'ot (ftofay «x6<ryosyat
fH<r<f,ix?kx nsgoSurxKOtrirycyiNon prorfus,inquit , mundus in occaflm tat
dct,fed ad renouationc . Hippolytus qnof, et Hieronymus er Eufebius ide alibi,
Cr alij plcriq^eadc /itentur. Eufebius feriptura [aeram interpretans, quo deinte
ritu mundi apud Efaiauaticinatur: uSi-rfeUGtih yhcddx xftop Vovoi&vW urei 0
A, 'fi TTfa/^f ,cu tuniK*y&*vuL
Jluuxya J tcm%\v<nsai t8 $\*>v xLfx<Aicnjoitnt.r6 rt Mcdechmi . ttoxi
«WWf xi mfriuJUtu,^ bntrinQtmnnh iBryuno «f -mrilm osft »7 ccsgX7TH kK Ttf
tsjcurg. Quo funt,Obferuare hoc loco opereprotiu qus dicantur ,ntmenim
interitu,aut abolitione, uel perditione coeli futura dicit prophe tia:fedftcut
inuoluto libro, declarantur cr panduntur ea quo funt inferipta, libet autc non
deletur. fle obuolulo libro quo totius oui resgello continentur , aduerfs
poteflates decident ex habitione aeria . Tunc i nqua ho, quo quondam quajiflct/
U multos [olerent decipere, cadent. Qu,ado et Satanas ipfe in Angeli» lucis
trantf figuratus, cecidit tanqud fulgur de coelo. Hoc Eufebius, non quide
declarans quo/ modo fu reru innouatio futurajed tamefentiens non abolendu
mundum: AflrorU autem lapfum hoc dwitaxat loco, in Domonasrefbrns. Quod et
Cyrdus aperti fcnttt : «71 Qaxs ofyHSHtepoA&itffyoHuy «/« ■? && W
£&£$ ron mf nnvybjvy, KtyxS&fa ytf fi £* • . Zflsxr J /»x»S T&faoC
iM\eti^iwfTi7V(tu/y9H07\S yXr «f fccns S puex^ovt ,kj 5a*|/ cctwA ww7\.Jt$
'saipturcy iffourti 7lT <Avsr c\€es&y toc Ajwcj: Dwinx ira impettu,
nonfolism contra tencBria defxuiet, fed etia contra ipfos immundos fpiritus-.pleBentur
enim gladio itb diurno, cuius iit flitia fubiacent qui longo olim tempore
tyrannidi exercuiffent , totafy [ubcalcsU habitatione amtffa,p<xnxt
repofcentwrfuarum impietatii. Vides hic refugere Gr£ cos fateri aftra
peritura,uirtutescfl ccdoris Doemonas.qaftra malunt interpretari. Subdit autem
Eufebiuseade afferens: uspmjxs tstrafii tyfui ingfo 'UvrtaK rovvpxs S?
ivjncfaiyctt <AvwxJn4$i Xiyfktcrx ykyxtfxxi 3t j?, Atvftpxs IfXyfxt tuibrl
7«; ynt muy isn&iy ^fv\xs:Primu, inquit, gla/ dius Dei corripiet [celeratas
et aduafas in loco aerio poteflates , exinde impiorS in terra degendis animas.
Hic ey hoc loci uiitutes calefies interpretatur non Jlei las frd Damon as
potius, quia non prorfus coetu perdendis opinaretur. In I ucitem flsnt alii
Theologi Grxcorum,quoris autorum grauiflima eft opinio. Siquide idem quem
fupcrius nominatu CyriUus , ubi Efaiasfcribit, qwj cali ficut farnus lique/
ftenti^cvccpy <f£ rw/ seftdtoy Xbcpt/Sis eyoyifj «j 7« x/edyto furtt CsA
lw,ix vy £y $1 xt««4>s xlccxxcviryioy eioy ix nxf&y avisKiny, u$
(TtiyxTuyrSy xvSpbmivUt urtjhu spno-iy^ucyXjiuy A sviydny,r> o-torAftoy ni
es v»y «u£yxisvu:lniwuationem, ait, reparatio / ' nernty ad meliorem flatum
appofhe dixit mortem elementarii. I ta<jt fare prxdidt quenudmodii corporum
humanorim,renouadonem reru creatoris, quafiamor tuis refunreflionan.Refolutis
autem elementis, falutarc meum crit,inquit,in xter * num.Eadem alius Theologus
affirmat , qui Seuerus dicitur. i 7Tourn?.i At} a>\t KBuhuXc iA ytf ti
tsfcnixims currljj twfyu>7m -nuunlui-^oosm GcvTfjc&a t\ t&s xoufcy
icf^snayyiVTt&nGyTf. Quj funt,Non omnimodam dicit confumtnadonc: Uttflenim
cr hi qui inhabitant ip/ fam terram Juti interitu [isbiaccbuntfed
temporariam,pcr quam incorruptionem mutabuntur . Hac a Theologis Grxcis pari confrnfu
approbantur, qux noBer ■ fenfit cr affimauit Hieronymus.Qui in id quod ait
Pfalmus,Et ficut pallium in/ tsolues eos , cr mutabuntur : Ex quo, inquit,
oBenditur perditionem caloris non mteritumfanarejcd mutatione in melius. Dc
quibus dicitur , Ent coelum nonum* Cr terra noua, qux ego faciam permanere in
confreflu meo- probat etiam ex eo, quid omnis creatura mgemsfcit,ut mutetur
etipjain mcluss,cum non animx fo/ lum fuapte natura immortales, fed etia
corpora glorificabuntur, cr pratentis an tupsis,fada fasprint omnia noua, conformanda^
effc omnu,ficut et Seuerus opina nabatur,homsnis innouationi.Dcniq; concludit
tametft fententix alternaret, glori ficatis et innouatis hominibus extera
innouationc fccuturamulla putans pojfecon fecvpone dedua,ut peritura fmt omnia,
cis hotmnis animx immortales , corpora pero imorulufamdm^aoiitna ac prxripua
mudi partito finit in nihilis redt 7y 4 genii. . gcnda,fed futuri potius
meliori . qui dicit omnem mundi* 'nt nihilum abituri u/tt, dicit etiam mimis h
ominum c r corpori , prxcipuam mundi partem ■ Hoc autem ueritati eft contrarium
, Ex fuperioribus autem Diui Petri tejlimonijs oBenditur refoluenda ardore
omnia er confumenda: Coelum uidelicet er elementa , terram CT omnia terrcRria-
Sed quoniam horribile efl ad cogitandum , ut vn nihilum rc/ deant omnia, er
tumrationes,tum [aerarum literari * tejlimonia nihil tale minari nofcunturC Nam
cr idem ille Dium Petrus , qui toties tanta^ affeueratione clama ucrat,igni
ccelum c 7 terram c r omnia t crrcftna confumenda, affirmat fore ea/ lum nouum
terramq; nouam,id $ fecundum promifiionem diurnam , \ git xvo vt,ngu.
tiyHy&lfo ivooyytAtta tcv^f rsfocn/loKi^, ty ols ft/ KXtoo-vn*
KXroiKti)uideturhoc conRatiffime tenetulu,in quo Stoici quo# coit fentiebant
cum Thcologis,intcritu fore reru qua cernimus,fcd ita,ut refolutis his, ftt
alius mundus, fiue ex bis reparatus ftue aliunde introduflus.Atq; calu nouwm, C
r noua terra, fiue nouus mundus, ut Stoici tradebant, aut ex his ipfts rebus
repa/ randus reficiendus $ cj%aut alius quida futurus mundus.Primil igitur tota
The ob g ia clamat, calu et terram refoluenda.Sccundo,refoluenda per igne
omnibus in/ tra calu cr terram, cu ipfts Jimul inccnfts. Hac accenfio fine
dubio ita cunila re/ foluet, ut penitus intereant et aboleantur. In nouo aut e
mundo omnes confentiunt. An ago ex cineribus iUk reliquijsq ; exufh mundi
fittanqua Phanix ex cineribus fuis reparandus, an futurus altus quidam alterius
generis mundus, hoc cognitu di/ gnifiimu cfl^m<admcsk neccffariu- Duobus ago
fenfibus potefl inteUigi mundi per ditio ac renotutio ■ Primus efi,ut omnibus
rebus ccdeMnis cr terreftribus confum ptis, futuri! fit aut Chaos^tutidquod erat
ante mundu(erat autem nihil.) Secundo, Vt abictla hac forma et natura,penitusq;
in nihdu redafla, fuce edat alta uicc eius. Hic innouado potefl inteUigi, aut
ex illis mundi reliquijs,ut dixi, aut ex alijs qui/ bufda rebus alta mundus-Dc
padidone prorfus fecunda fententia uaa efl De in nouatione,an renouanda ftt
terra cr aqua zracr,ty quafi reformandus ucluti um rccodu,nouumq; redditu,an
pro prafentifiuurusfit alius alia natura,alia fub flantia, alia forma mundus,in
quo non aqua,non aer, non terra,non coeli! ac fide/ rd,fcdalius quida mundus,
difficile expedire efl. Videtur aute hoc pofbremu Theo I ogia uaticinari,nuUam
ratm harum corruptibili « futuram , fed alium quendam mundum. Ac dium Petrus
duobus locis, clari! fupa hac re prabuit teJtimonju,ju Ii bris Rccognitionu,quos
difcipulm eius Clemens confcripfu, et in hac fecunda epi jlola-Sed primu
audiendus efl Didymus iUe uidens, a quo potefl cognitio & finitn di mundi
crinnouandi,cr ratio cur finem ftt habiturus, paeipi : wx/t mcurrooy Tup \zjo
ypvoy.rlw yotf y^otunlw cefylw y/ Tgef yinoft het» ya¥Ttc,7eo}toy£\ns onc?
XTfKyorr©' •jncAawrsu,'» tf£ TncXuiySiyop, t&i r> «wow artuiaivj snrptAw
At/0fc vxt rld, )^axp,xxf Sp <rv 7» mcgio-fi </UxKt<j-p.hrci,ati y*f
i» 7ffe.6oycu.op tAiorynu , «* fc\rrcc T> ■XhhfWtTCU 7 ivft&Xj/, STO0$
Wl< l(gu Tdy VgCtroy , KHtt 7 H yS, yrtctoy eufxsvi^clxris wwi ni7te i»
JTKftASey cu/tp: ijf/ i=>y /tyorrae cuTMgtt/o »f *W5 »o)a Traf tA^V<nT*i:
Omftw , irt quit, tempori fubieda,fe nefcunt. N am que temporis principiu na
fcendo habuerunt , longo tempore anti/ quantur.QSodergo canit
Pfalmus,Vetcrafcent , er mutabuntur , defignat eum ■ uftim abijjfc ac
ftciffc,quo rcrii ordines fujlinebant alebantq;.Vt enim indumen t Ium ubi
officio fundis fuerit obuoluirur,fic ccrlum ac terre funde muneribus futs
ebibunt,rerumq; erit rcflilutio,iuxta didu Seruatoris, Coelum et terra
tranfibunt. ‘Huc ufq ; Didymus. Quibus probatiflima rado proponitur , cur
mundus finem fit ‘babiturus.Hec autem fummus docet Theologus. Primum, mundu
antiquandum, 'vetujlate et fenio inierituru,fed non eo fenio quo res mortales
corrumpuntur at$ . abolentur . In coelo talefeniu nullum efi fed aliud quoddam
cuius fwulitudo ex ue V fhbus oftenditur,cm deponimus eas ubi nobis effe ufui
defijjfent, tanqud inutiles ' eat exuimus atq; obuoluimus-Sic mundus, id
efl,ccelum non eo ddebitur,quod ca/ dem uetuftate atque omnia animalia,arbores,
maria, montes , aliquando fit defit/ 1 durus, fed quia ceffabit ufus eius, quo
rerum tantos ordines peragebat. Totus au/ tem ufus ifle cceh,cfl
lucis,caloris,motus,ut omnia gubernet, gignat , alat,uitam : omnibus fuppetat
Hec autem hominibus fiunt. Honuni fulgent fydera, homini ne vfcuntur
pldnte,animalta, hominis cjl terra domicilium . Vt terra hominis tft,fic »
omnia terrcflna-Ac quomdterredria 'a cocleftibus aluntur,ea ratione apparet ecc
•tlefliafuiffe reperta,ut habitatoribus terraru defcmffent-ltaq; omnes ufus,
omnes uifibiles ordines, ac rerum facultates , ad hominem reuocantur . H
ornatibus igitur . efedis in fetrtpitemum e terra,cui florebunt campi ct
montes, quibus cqui,boues , . cetcraq; animalia nafcenuuiCui coelum fidgebitf
Quis contemplabitur adrmrabi . turq; coeli mirabiles ordmes,ortus cr occafus
certos er ratosfQtabus Sol iam [ue luce f acutis nodem relinquet, node quoqs ex
quiete refadts iucundam referet lu/ . ccm,id<$ uiciflim per totum
orbcm,alijs diem prefenda, alijs nodem abfentia effi • densi Sic item dum alijs
eflatem aoceffu,alijs hyemem difccffu prebens,ab utroq; Tropico iter uicifitm
iturabiliq; ordine peragens. Semper agens nunc eflatc,nunc . hyemcm,ut omnia
rcflciantur,humores concrefcant, fruges maturefeant. Hoc at . dinefoli terrarum
coloni , totum circumquaq; orbem jurjum aedeorfum occupati tes, fluuntur- Solis
ipfis odenditur excogitatus. H is eiedis, aut ad meliorem for/ lem,quoniam hec
mortalia er corruptibilia funt,folum corpoream uitam,non me . ius quoddam
optadflimumq} bonum habentia, receptis , quid Sole opus erit, cum . vita
corporea non erit opus f Cum erit alia uita,quam er rerum humanarum pro/ tat
neceflitMyCt myderia caelitus reuclata demondrat. Aduenientc maxima Solis ’
luce, lucerna: er faces remouentwr-.aduemcnte maxima uita,qua maior defiderari
Sion poflit er melior, ufus ifle corporee uite prorfus ceffabit. Hec autem
efficiuit lura Sole, omnium mortalium formru ( tutore- Q» nodus terredrem
humorem, Yy $ omnes 7«» .- omnes generalim frccies elicit e tcrra,hominisq;
peragitur is uniucrfus ordo.Qtfi busamotii,uamt< & inutilis erit. Hoc
ergo Acebat Didymut,eadcm dumi Petrus, V hoc fenium eft mundi. Sed duplex
potejl tntclligi mundana uetuflas , naturalia torporis ipjiui athcrij,quod Jit
natura fmliter atque alia carrupubile,quod nr$ ratio conccdit,v tota Philo
fophia ac Theologia negat -Ratio enim oflendit athe/ trium corpus effr
incorruptibiletquonia quod futurum erat caufa exteroru, ipfum oportebat
cffcincorruptMetncJt C r ipfum interiret , reliquarum rerum effet exi ttum.Qjpd
edam fuit tot fcadoru lapjibus incorruptibile , de cum s magnitudine V
qualitate nihil abierit, apparet femper in poftcrumjvre incorruptibile. Nam f$
turi interitus ac fencfcentix,aliqtu ia indicia prxccfiffent: prxcefiiffct
mutatio A exordio .ul hanc autem:dc corpore quoq;,quemadmdum in arboribus ,
monti/ bu:,fcopuh>,ammalibus fenefcentibus,aliquid decuti ffet. Non conflaret idem Sol, .
non eadem fulgoris effet plenitudo,idcm radioru uigar . H ec igitur [eneflus
nnf/ quam cjl.Hanc infenefccntia Plato, Ari flo tdcs,noilnq; pariter decantant.
AnPU to in Timxo,Dcum ita freiffe hunc mundum , ut nullam iniuriam poffet
recipere: i7i <A' ivct iyHptoy xgu qioGy S tur^y\T\KrMvx-n,ustjtrvoiy is tt
fuue si 7tc orinutrnc KS& » n&t 7rout$ ede Jlmxyfs ■
irf&stei&vx tftoffyv xgu TrtaaxTiTiforrct xxxcfOts, Avsh ttf tetnss,
yngttS 1%. ttoxyarne tp<uvaymiu,d^f. t Ati tUu cu-mty , • cj 7°y Asyiufaoy
vbt/ • £\, qveteytf cewcurreoy, •nAbCty xgz kyufoy ty cd/croy «Inrey inxTU*
ostro. QUxfunt,Praterea ut effet infenefabilts er xgritudtnis expers,
intcttigenS quod ea quibus conflati corpora calida & frigida , c r qux
ttalidas habent utres, exterius imminentia,^ importune incidentu,di(foluunt,
agritudinesq; et fenium adducunt, crjnteritu-Ob hanc caufam hac fecit
perpendens, unum totum exom nibus perfr£lu,infcnefcibile,xgritudinis expers,
ipfum molitus eft. H xc antea T i/ mxusPytbagoreus tradiderat,Doriceloquens,
icK»farcy ruy satroSKvp&pi ytp h\/ Jliyxrvrsuy atoxcAncorruptibileab omni
exteriori corruptione. NihH enim eft extra mundU Caufam quoq ; immortalitatis
mundi dicit effe, quod ubi jk rerum c 7 clementoru aqualius er eadem proportio
, altrru ab altero non poftit offvndi,indiffolubilem temperatura
habentia.Smliter Ariftotclcsccclu ait effe sci pioy v<r«y tripoy 9 rwa/gtoy
axlfarom <& 9uoy:Elementu fubftanM a quatuor reliquis Auer fm,
incorruptibile et dtuinu.HXc non illi folii putauerut, fcdjtid 4 nofhris ficile
conceduntur. Chryfoftomus eloquentiftime,ut omnia: ovk ifii TBjovi r>y
spxyoy,? rSg «erAos,:r<5c Mtyccg , ir&s mixiAms r£y & spuy
itttpx’'to7?yapu,7rvGy JlhpKitn ftovo^mvTacKitrtiyjMcc ycif & tT«’ tenrby
isHK<p,Kj -n tsAh8&- •? 't -aHyctVcp cu>7u yngus* «M’ wcanp trifxce
niy tq <rep^ty£y. & y«KVx(tGe\/ otu~ 7$ Tp uAttu 9S)T^ Vfccyiff eTjty If
ct^yn% tA ctyy xctMflj, ' Jlnignox. jm , ^?,L r»l €tnmfH<n,xgu m%p
i^sri^ortsyiymi/ xoUurtsyos. Nonne ludes, n/ quit,calum hoc ut pulehru,ut
ingens ,«t aftrorum eboreis uariumfQttantmu t em poris uiffutfQm^ ac plus
amorum millia procefferunt-Et hac amorum nui titudo ei non adduxit fetuum, fed
ut corpus nouum ac uegetunt, florida ui gentis $ iMentx uiret atate.fic coelum
quam habuit i principio pulchritudinem , femper takm permanfit,nec qtdequam
tempus eam debilitauit . hac Chryfoftomus.Vcr cngjturfuapte natura infenefeibde
cr inuariabile cftcalefle corpusjndelebi/ liscp eius pulchrituio.Eft enim
purifima fubjlantia , expers omnis iniuria , loco CT natura. Corrumpuntur autem
omnia aut ab igne,aut aoua,aut aihre, aut terra, longe late# 4 calo
diftaribus.PMoig^tZZ,* cLZftin^dog^ Theologia Mofaica,teftatwreffe coelum
creatum quidem, fed non interiturum: quanquam ex libris Mofaicis non probat
quod aftruit , fed rationibus duntaxat depugnat,alia labefidari detrimentis
extrinfecus nruetibus,alia malis inteftinis : Ut ferrum prubigine corrodatur
JiuipJtus interno malo depafchftn domo uelur/ be concrcmata,cr ipfum concremari
cotmgat,alieno morbo dtffolui:fic animalia ucl propnjs morbis cadere ,uelc
xdibus externis, quorum nihil cuenire poftit mwt do. Sedilia praponderat
eiratio,quod i Natura propter ingens robur infuper abi li contineatur, omnes
iniurias qua poffunt accidere fuperante. lUaquoe^ uideturti ualidifiimj,nudam
fere unquam eaujfam,obquam Deus in perniciem operis tau tifefe uertat- Hac
iUr.qux poR melius examinabuntur.Uxc igitur eft prior infene fctkia a nemine
negata. Alia eft quam Philofophi nefdenmt,cum ufus coeli inuti lis ent,ignis
eius cr lumcn,nuUi proderit. Senefcet ergo coelum, quia jenefeet ufus C7-
caufjxereaticr pe rmanfuri caeli.! deo enim creatu ftierat durabdc,ut mmqua
uitam hominum interrumperet, cr quoad ipfe Deus tuRet, uiucrcnt. succedente
uita meliore ,qua nudam d Sole cr ftedis habeat dependentiam, quis eis amplius
erit opus: Diuus igitur Petrus docet promiflionem ejfe coele ftem , de vtunio
noua CT terra,m quibus iuftitia habitat. Amoto igitur prafenti,fucccdet coelum
cr nuas ius,in quo iuftitia inhabitat. Non habitat autem iuftitia nifi in calo, ut Plato quo / cr Poeta
dixeruntjn propria charitatis fanflitatis$ domicilio. Apud homi/ Ac t regnat
potius imuftitia,qua cr diluuium adduxit t cr incendui urbium impia rum pro
fudit, quaru fuperbia cr iniuria maxima memoratur.luftitia aut e rtonfo Inm
ipfe eft chriftuijj quo ornneiusmanat,omnis ordo, omnis lex (NamcrStos ei legem
dixerunt rationem fummi louis , omne moderamen , cr ai eum ftettat owmom bene
cr malcftHa dijudicare) fed etiam omnes qui coelum adierunt,non pne iuftitia
pervenerunt. Inde exuUnt aternum cades , rapina, q: nequii poftit m ftitiam
profanare. Hoccalm reftabh,hoc uigebit tanquam meltus, cum genus ha Atanum ad
uniuerfale iudicium aiduttum fuerit, cum dabitur pietati ingens pra/ tmum,ahjs
ad coelum Empyrium,quod[olum crit,f)>lendcntcsq; domos afeenden/ 4bat4ltjs
ad tenebrat sxtoriorcf in eentrotcrrx dctrufis.Alq fufcinent tantu fui f OTCS
7i4 . gores'xtemos,V quafdam quaft procul mfmes mlucbunlurjtoces diuiitas
longi. refonantcs audient, mcd:j inter undequaq ; beatos, et undequaque m feros
. Cedunt igitur ijlud ad corpoream uium repertum rmouabitur.Coelum Empyrium
refla/ bitjbnplcns fulgore terrae. Tunc erit lumen Solis feptem uiabus maius
quam jitij/ fct.Solcm,pro lumine amplifimo, largi funoq; illo Empyrij caeli ,
quod ab alti fi/ mis fcdibus omnia furfum ac deorfum immenfo lumine coQufkabit,
Vate ufurpait te.Re Rabit autem terra, ad quam cxuBi coeli reliquia perucnient
, tametji xtberio fubBxntia leni fima ft,qualis nubium albentium,
pwr<fiimsrum,altarumqi- Refla/ tot terra initium mundi,qux in xtemum flat,
purgata tamen er complanata colli tois ac montibus, quod Sibylla dixit- Docuit
igitur dmus Petrus in Epijlola apud Clementem inRccognitionibuf, quomodo nouum
coelum fit futurum: Dixit enim ftperius,o rvy ovpxvc$,prx[ens hoc calli quod
cernimus, hoc caelum quod affi/ cis igni referuatum . Apud Clementem uero multa
fuper hoc Simonis magi refH/ lens,impietates,di[fcrit.Vt fuperius Pbilofophorum
p ofitx fententix de mundi exi do perpendantur,dicendum effft Stoici er
Lucretius , ut difto eorum probare nituntur, rerum abolitionem naturali nec
efitate futuram fujpicantur,fudius fit/ turum ut rationi iudicioq; AriBotelis
er ChrtBianorumjncns conquiefcat, quam fiffiaonibus eorum. Vera enim efl
fententia Chryfojlond , quam prior Arijlote/ les,maiorq} Plato conceperant,
corpus aetherium liquidi fimxfubflantix fuapte « natura necdiffolui/uc
uUofcnio, quemadmodum rerum terrcBrespoffe conto/ \ befcerc- Quod cmm tot
annorum curriculis iUxfum fwt,cwusmagnetudincmj>ul chritudinem corporis ,
nulla temporis htiuna Ubefsdauit , nulla fecularum ma/ cula uitiauit, utique
talcfcmpcr futurum efl,cuius fulgore nec unquam impalluif/ fcjicc decreuijfe
perfpcdus efl,quod pati debuit aliquando tot ante feculis, fi fu/ i turum
eratyccrtc nunquam patietur jiee aut fenio debilitatum, auritumifi diffluet*
nec ardoribus ullis, cuius efl alti fima rcgio,cundis ignibus inacceffa, concrema/
bitur,nec ullam quam extera corpora iniuriam recipiet. Alix rationes apud Ari/
: fotilcmtudcantur. Quod igitur PluUorchus ait inlibro contra Stoicos, cos
aperti prxdtcare: tcvs ffiat/s «as arras urat yiycrorecs, @
q>fXpn<roniins vm o TrvfbsKXT ctvTOVs Sxrwtf xnfivovSH Kcerjmfiyvs
7ir«k:Vniucrfos Deos creatos effe er interituros, liqueficiendos ab igne ueluti
plumbeos cereos (p: ratione quidem nulla fieri potefl: fed uero tamen Stoici
loquebantur,ab anteriori/ bus feculis au dita , quibus SibyUx Propbctxq-,
cantabant fore, ut omnis aliquando coeli compago , magnis ignibus inflammata
deflueret . Ad alios eximius P rophe/ tarum E]aus,finuliter atque Stoici ferip
ferat, Tabrfcct omnis militia coeli. Com/ flicabuntur, ficut liber , coeli: er
omnis militia eorum defluet fwut defluit folium de uinea er ficu. In Euangelio
quoque Deus ipfe, A fbra decorio cadent, C7 uirtst tes cadorum mouebuntur.Et
Dauid,lpft peribunt.EtidcmDeus,Codum etterrd tranfibunt-Virtxtcs autem
cccli,Grxci interpretes apudEfaiam, SteUasituerpte/ tantior i. <i
tantur.Vera igitur Stoici fcripfcrunt : frd quod diuinis rcuclatiombus fuerat
pro/ di’um,ilh futurum alia ratione credebant, naturaliter humore omni
confumpto- toUnt machinam a calo ufquein terras conflagraturam. Verum igitur id
erit: [ei cum extra naturx caleRis leges, qrnbus incorruptibile, nulLefi
iniurix fubtedum efl xtherium corpus, /it fuiuru,Stoici rejirre debuerunt, fi
poterunt non in fenium, icbilitatcmq ; corporis caledis,aut ignes illos
immenfos mundi , fed illum poten / tium , quum SibyUx monftruucrunt,
Deum,melioru mortuhbus daturum, cunilis, quo melior lucentiorq; mundus
[equutur,rcnouutis ulium mundum jiduru. O m/ tiis enim,uit magnus Paulus,
creuturu hunc renouutionem expedat , ingamfcens t? purturiens,npedunsqi
rcucUtioncm filiorum Dei. Qux quidem rcuelutio fu/ 'tura tunc efl,cum duritas
fundorum corporum,qux refurgentiu glorificabuntur, manifrda terris erit,cum qua
rerum eundarum renouutio confcquetur. Ob id ub 'tpfts rebus expedutu,quxntm
cumfilijs Dei futura fit in melius refvmjutio.Qubd igitur Marcus TuUius,indueit
Stoicum reftrentcm,Ex quo,inquit,cuenturum, no flriputant,de quo Punxtium
addubitare dicebunl,utdd extremum omnis mundus igne[ceret,cum omni humore
confumpto,neq ; terra ali poffct,neq ; remearet aer. cuius ortus aqua omnis
exhaufla effc non p ojfet : Ita relmqui nihil prxter ignem. A qua rurfum
animante ac Deo,renouatio mundi fieret, atque idem ornatus ori/ retur-
Audierant euenturam mundi conflagrationem Stoici, fed ad naturales cau/ fas eam
rcuocantes,crrabant . qjkw errorem ficile meliores Pkilofophi coargu/
ent-Partim probantes nullam ofjrnfam poffeccelejlc corpus accipcre,partim nurt
quam futurum,ut omnis humor abfumatur,qubd ncceffe/it omnem aquam abfunt p
tam,non in nihilil,[ed in nubes ac uapores cuane[cere:quibus denuo coadis,re /
paretur aqua,fcmperq; is ordo remeet elementorum, nihil in nihilum abire,natu/
ra pudente- Nunquam, fi quis arcana Naturx contcmpletur,eueniet,ut omnis aer,
omnis aqua, eundi uapores humoresq;, in nihilSt aut igneam duntaxat materiam
diffoluantur,cd quod fimul ardore Solis humor exhauritur,fmul aer frigidus fx
eundus humiditatts rcparatur,)imul in nubes hymbrifrras grautdatur,frmul in ca/
uemas fubterraneas in flumina fbntesq; emanaturus,recipitur.Nec uUafit humo/
ris exhduftio,quin eadem opera fiat eiufdcmreparatio-Tanta Soli radianti,poten
ti,moles humorum per omnem mundum obieda efl,ut eodem tempore quo conca quit
humores,cr terras ardoribus torret,dlio terrarum hcnuffhxrio regnet humo rum
copia,uigens c r dominans abfente Sole . & cum terras nodras inflammant
xftitudics,humorq; abfumitur ornnis,eifdem fub Antipodibus fxuit hyems,prxci/
'pitesq; cadunt ex xthere nymbi. Scmper hoc ordine uigente,qucm nulla tollat
diu tumitas, tanto contextu fidis elementis,ut alteris alterius pernicies nunquam
cjfe pofrit,tot funt,eruntq; femper in mundo nubes,humoresqi, quantu Solis et
ignis, fbtmmxq ; caledis.Nec dabitur unqua ut abolere po frit i finis aquam,
tantam [em per futuram , ut iugiter ardoribus Solis refiflat, omnanifr
conflagrationem pro/ bibe hibeat. Sic ardor fols diluuii prohibebit, dico a’Uc
non particulares aut eonfUgr* tb.ies , aut elumones , fed uniucrfxles, quales
Stoici f omniabant , Natura legibus ni tnqua eueniur st, quod cuenhrenon
pofiit.Quid?qubd fi uera dicerent , iam per/ nictes ifU cr humoris
cxhxujho,prwapiu habuiffet, dut ad medium adduda fuif/ fet- lam forent tutes
torrentiores , um minus ubtq ; uaporis , iam terras fquxlorei prefli\fent,ixm
torreri mortales coepiffent , exhxujlx maria, flumina, paludes. Ut cus,porwn
nihil haflenus conjicitur- Superefl igitur uera quidem eos tradidiffc de
conflagrauoneje nono mu tdo-.fed hoc unum non uidiffe, non rationibus Na/
turx,jed illius nuubus hoc euenturum qui euntia creauit, potens eadem qua
creaf/ fet pole flate, eunda refoluere. Quem cum bonitas impulerit ad creandis
, quo con filio cr poteflate creauit,eadcm,pulchros ordines illos, uinclxifc
tenacia rerum re foluet-Creauit autc,ut etiam Stoici fueb.mtur,homimbus
omnix,quibus folis defu/ per fle Has micantes accendit,Sohs cur jus Lunxi Jj
meatus inflituit,terras proferre cibos iufiit, ammxlu bruta ad diucrfos ufus
eduxit.Hoc confihu cum generationis omnis caufa fuerit, idem eundam generatione
rcmouebit,cu remoti fuerint, quibus omnis generatio parabitur . Nuit Naturx
neceflitas Solis xtemos curfus jiflet , nuilt luminis naturalis hebetabo
flagrantes eius radios terris auferet ■ Sic nullus ne ccffarius ignis
populabitur aera cr terras, aut inundatio rapiet montes cr eam p os urbesfyfcd
quidquid euenturu eft,cius conftlio dabitur , qui rerum leges ex/
cogttaffet.Q^as tunc abolebit,refcindct,cum hi quibus parata fuerant omnia,re/
monebuntur. Kcmouebmtur autem homines e terra,quod cr .i StbyUis Prophe/ tisty
prxdidum fuit, et Philofopht fi profundius conftderauerint, negare non po/
tcrunt,cum tanta flagitu terras oppriment, ut uiuerc mortalibus fu
rmferabtle,ui/ txqi mors i eundis prxferatur.Hxc una caufa. Maior autem cr
apertior, quod indicandi mortales in theatro totius mundi funt aliquando iudice
Deo: Qj}od tota icificatio animorum e 7 corporum futura efl: cum qua ncceffarib
curfus ijle uiu quotidianus mterpolabitur,utft locus meliori confiUo, cum
confulet melius horni itibus Deus, hoc ordine uitx corporex fublato , bonis
prxmia debita redditurus. Qjjr fi Philolofophi perficere potuiffent, quanquam
fmles fomniantibus qux/ dam fuper hoc augurabantur,non recufaffent optimam bone
expedatamq; ab om nire creata renoindonem, fueri. Nam quotidianam uitam non
modo non lauda/ runt eorum pleriq; , uenm \ bonum non iudicaruHt,ut deplorarint
uitam , mor/ tfffltj; ei foede protulerint. Viderint igiuir ratione duce et
incredibili deftderio ex/ pctiucrunt aliam uitam,txntwmim in itis diurnam
prouidentia uocantes, quid h o mines nuferabiliores eundis animalibus prope
creaffet. Qtjx quidem perturbatio tollitur cumfilicitas alarriLitty maior
oflenditur fiitura,renouato mundo. Hic om nis arumt tumultus fedatur,hic ceffat
xdnwratio,bonos nue infelicius agere quam tnalos,im?une uigere flagitia,exdes
bonorum uolitare, fortunam pcflimosquof/ que jittibus fecundis in portum
collocare. Itaty quod ait Philo tudxus, deteflatus DE HVNDI EXITIO: % f
tHecratusq; exitium mundi: vvo <At 8t» <J>3fc*f to3J Xiy{\j cevrby ,
mia<rii)7Vt-rty.b yXf &ti{ anxffxt a*0(rM*«j>i(^^3if*S.e^ce
&Sl,t(0U 7rcurni cu7i& ccyx$£,ewo>noAi yH-ny7rxfx tosto <tA»3»
<Ao$cc$san:Ncmpc,diccre porro mundum diui / tiitus occidere, ante omnia
flagidofifmum efl. Nc$ enim Deu* <t«tor cjl inordina
tionis,confufionis,intcritus,fcd ordinis jicnufhus, cruitx: omnisefr eum effe
cau ftm boni,tn confejfo ejl apud eos,qui ucnuicm proftcntur.Dico ego
Pbdoni,rc/ nouado mundi comprobabit Deam bonorum, pulchritudinis , non
interitus auto / rem. Non enim diruet mundum,uelut opera fuu perofusjed
renouabit,rcjicict,dd Ut meliorem,aperict tbcfjuros bonitatis , quos nunc fecundum
dmtusfapicntiae fu £ prudenter occultat. Tum ucro maxima largitate pandentur ,
effundentur ar/ cana bonitates. Neq; ucro demolietur Deus mundum , nihil
amplius datum , aut animo iniquo quod bencjicijfct male perditurus,boc
diccrc,fl»gitio fi fimum . Sci quoniam flatus t fle rerum non optimus ejl , cr
quo non pofit melior effe , qutm etiam nuitis lacrymis fepe defletus ejl i pifs
, multisq; malis obnoxius iudicauts, Deus pro fua clementia rcRituet meliorem ,
ut diruta folocp aquata Alba rcftda Roma fuir.Haud mnus pro rtiundo
eorruptibili,caliginofo, animorum ergaflulo, oRendetur lucidi fimus,
optimus,fbrtunatus , in fine ceu fupremum bonum repo/ fitus.licuerus ordo,ucrus
mundus, er omatus,erit ucr a uita,cum prafensabip fis Phidofopbis pene pro
morte fit habita-Hxcrcfronfio credo non dtftlicebit Ptt toni. Qui quidem dogma
Philofophorum de poRera mundi atemitate fequens,c 7 Solem Lunamfacr eundam e
ali pulchritudinem , cum Peripateticis ab interitu dcfendensjacros autores
fuos, quorum religioni initiatus effet , eum canunt abo/
lcndurn,rcfandcndumq;calum,fulgoremJiderum denigrandum, liquidi f imam
flcllirum , totamcj; cali compagem ignibus incoRam er tabefiflam lap furam m
terras , qua undem ratione tueatur , libenter didicerim . Veram no/ »’ ftri
beneficio ealeRi,ntyRcnum apcruerwrt.Hac de exitio mundi dixi jje fit cil y h TIMVMPVT. C A/ Eram igitur beatitudinis
fontem effe Pietatem : C quoniam l! in adiombus uirtutis bratiludo conRituitur,
fons autem iu Rarum , redarumcp adionum ejl Pictas ) atque hunc effe finem
totius felicitatis, omnium^ uirtutum, atq: adionum i moderamen ; er qui
diatBcatitudincm, feu Fcltcitazm, Fincmq; omnium rerum, nihil aliud eum dicere,
quam Scientiam, CT Cultum Dei: V hanc ejje phdofophorum q uoq;
[cntcntiam,dcclarat mirifice, confonanscum facris literis, idc Art8otcles,qui
libros de Moribus ad E udemii abfoluens, quem/ admodum Salomon [uos
claudcns,dixit:Finem dicendi faciamus : Deum time , er mandata eius
obferua-.Hoc cfl omnis homo. Sic A rijloteles iUo praclaro fine ufus ejl:Omnes
asiones noftrss,omniaq ; jludia, rerumfy pojfefiiones , tanto iudican t dasejfe
meliores,quanto magis ftcerint , adiuuerint ad cognitionem , er cultum Dei.
Deteriora autem oenfenda, qua nobis impedimento fuerint, quo minus cola/ tur
Deus. ut quafi fic jlatuat,ft quis eius fententiam planius euoluat,Quoniam,in /
?uit, Felicitatem ueluti finem fupremum quxrimus: Felicitatem autem tibi demon/
ro,camq; dico effe beatum, jrliccmq; animi flatum , complexum , focietatemefr
omnium uirtutum: Apertius, ait, tibi loquar :fcdes omnium uirtutum, er finis
ille, ad quem quicquid agimus, quicquid pofiidcrc fludeamus , rcffiicicndum
ejl, Con/ templatio er Cultus Dei Cum,mquit,huc perueneris , tunc finis ejl ,
tunc beatut eris. Ob hanccaufam quxcunq; tc iuuerintut huc pervenias, pro
melioribus ha/ benda-.qujc prohibucrtnt,impedimentoq; fuerint,deteriora
indicanda. Et is terni/ nus uerus,hjtc optima diffinitio , optimus rerum
cognofcendarum modus . Sic lo/ quitur AriJlotcles:*7i;tiy(ufi<ris kqu
kth<ti: ruy (pv<ra «yaSiSymin' ora tIw tjP SiSuihistc &iuviayH
ortiucn^n « <Qj./toy * xtoup &y(cS&y,ctJUTM ctptsH,i(gu.V7<&'
ogos xcctoJs@',a7ts</ltjJ& 2NJ'eccy,H dfg. {zsifBoAlut k(dAv& -ny
&t oy fkfccmAj&yiryk thupayt Kjsth <Ah cpcwAi FINIS. DE NOMINE VRBIS
SVAE EVGVBIVM, QVOD CORRVPTE LEGITVR *?vd scriptores; bt q.va ratione fit
proferendum. ifum cfl in calce operis huius docere, quodfvrtaffelegen/ tibus
non fuerit ingratum. Si quis ejl, qui nefeiat nomen ur bis mea, non ejl
Eugubium , fed ut apud probatos feripto / res conflat ■ Jguium , er ciuile
nomen non Eugubinus , fei lgums,uel iguius.At ne nona, atq ; aunbus mfitatauidc
rer affirre, fcquutus fum uulgicor.fuctudinr.ubi $ me Eu/ Stibinum appellans.
Verum hoc nomen adeo corruptum, leprauatmfy ejl apudJcnptorcs,ut nift wdicim,
folerlia $ Dodtfiimorum taro nwtfCr %' / k * DE NOMINE VRBIS SVAE- Asm, cr fides Antiquorum codicum fuffragata
c([et,diffictlc potuerit reeognofci. Non fidfje igitur oppidum ignobile Iguium,
declarat, quod eius meminit Cafar itt Commentarijs,TuUius in Epijblts ad A
tticum, Ptolemaui, e? Strabo in Gcogra/ phia, Plinius in libris dc Naturali
hijloria. Silius quoque Italicus . Sed tam uariea/ pud hos omnes deprauatum ejl
id nomen, ut apud Ca forem primo dc Bello Ctuili uocetur T ignium , addita
litera T , ex nomine Terni Pratoris Pompeiani , qui prxfidio quinque cohortium
oppidum dejtndcrct: apud Ciceronem de ea re atque Cafar loqumte Sifigmm-.apud P
tolomaum tfuium, apud Strabonem itor, apud Silium inginum , apud Plinium in
deprauatis exemplaribus ciucs dicuntur I ngi/ nini. Caufas au'cm deprauationis
huius, quas ut dixi, mecum • Doflifim huius fe/ eulirepererunt, quorum iudicio
fuffragad funt codices antiqui, explicabo . Dico hoc oppidum efjc , quodin
Commcntarijs Cafaris de Bello Ciuilidcprauatiflime uocatur Tignium,de quo
C<efar,cum P if aurum Fanumqs oppida Vmbria, ab Eu/ gubio non longe
diflanda,memoraffet,qua ipfe fuis prafidijs occupaueratjubic/ cit
hisuerbis-.lnterea certior fidius, Tignium Termu Pretorem cohortibus quinqt
tenere,oppidum munire, omniumcj; efJcTigniorum optimam ergafcuoluntatcm ,
Curionem cum tribus cohortibus,quas Pifauri er Arimini habcbat,mittit: Cuius
aducnlu cognito,diffifus municipij uoluntati Termus, cohortes ex urbe educit ,
er profugittmilites in itinere ab eo difccdunt,ac domum rcuertuntur.Curio
onmiunt fumrna uoluntatc Tigniu recipit. Hac Ca far. Deprendcrunt igitur
eruditi caufant deprauationistnam hoc oppidum, ut ejl apud Lucanu, in Vmbria
ejl. Eugubium quoque, ut Plinius docet,in Vmbria. lUud oppidum Tigruum dicit
effe in VmbiU Lucanus, feribens de Bello Ciuili,eo carmine. Gens Ethrufca,fuga
trepidi nudata Libonis lusqi fui pulfo iam perdidit Vmbria Termo. E t Ludius
Florus his uerbis.Prima Arimino figna cecinerunt, tu pulfus Hetrurii Libo ,
Vmbria Termus, Domitius Corfinio Nullum autem nunc ejl oppidum in Vmbria,nec
ullum extat eiusucjbgiit, quod uocetur Tignim: er illud oppidum non procul
Arimino er Pifauro er F ano [itum erat,ut quod d Cdtfare cit his ipfis
nominatur er ccnfetur : Eugubium quoq; non multum dijlat a Pifauro er Fano. C
tufa igitur deprauationis,quod multis nominibus accidit, fuit nome Termi P ne
toris, qui litcram primam fui nominis dedit I guiotnam locus in Commcntarijs ha
bebat . interea certior filius iguium Termu P morem cohortibus quinq ; tenere .
facilius enim fuit ut pro u, legeretur poflea n,ut qua una,eadem$ litera ejl
furfutn icorfumq ; uerfa. Imperitia igitur feriptoru er deprauado codicum,
fecit ut prima Utera nominis Termi adderetur nomini Iguium.Haud mirum
quidem,Nam maio ra mon&ra olim in omnibus bonis autonbus uifebantur . Huius
deprauationis uel iUud clarum argumentu cfl,qubd idem oppidum, quod in
Commcntarijs appella/ ptr Tignim, mEpiftolif di Atticum dccifdem oppidis, qua
adhuc a Pompcianis Z< tenerentur, ' t .y- I .. Jtt Vtr&rix cu Ixtida
fufceperunt,expulfo Termo duce, qui Vmbria pofidebat pro Pompdo,lulia difla
Jif.an propter lutum uxorem 0(Cudani,detcrminore non tut te mus. Hxc
hiftoria,tametji non adeo Latine er polite, fed fatis ad eorum fidem, quxfcrip
fimus, ut Tignium in Commentarijs Cx faris nofcatur ejfc lguium,quod * Termo
prxtore Pompei j teneretur. Nam Ludas F lom congruens cum hac hi/ fioria
fcribit, Prima ciuilis belli arena Italia fuit,cuius arces leuibus prxfidijs
Pont peius infederatfed omnia fubito Cx faris impetu oppreffa funt. Supcrejl
Plinius,m cuius ht fioria libro lll.de fexta rcgione,pojl Forofempronienfes
numerantur I n/ ginini. Sdcndum hunc quoty locum effe deprauatum,quod tum
rado,tum fides an liquorum codicum ojlendit.Ac primo ucl hinc liquet non
cffediccndum,qucmad/ modum hodie dicitur Eugubiu : nam Plinius numerat cuiufq;
regionis oppida fe/ eundum rationem Alphabeti, primumq ; reccnfet qux indpiunt
a Utera A , fubij/ c it alia iuxta literaru ordinem-.pojl Forobrenitianos er
Forofempronienfes nume rantur Ingutini. PUnius ergo recenfuerat noSbrum hoc
oppidum fub Utera I, non fub Utera Emamft indperet nomen d Utera E , non
nominajfet ipfum pofl ea qut indpiunt cum Utera F hoc argumento cft,deprauate
tutlgo dici Eugubium.Ma/ nifrfla quoq; ratio efl cur deprauatum/it , ut pro
Iguini in PUnio legatur I ngini/ ni.nam apex qui folet Latinis fuperferibi
literx I, uidetur nonnunquam effe Ure/ viario , cum uolentes ftgnificare
prxpo(itionem 'm , fuperponimus quendam api/ cem.itatp exiguum punflu U terx I
, ftdt ut putaretur prxpofitio in: at<f ubi dice/ baturin PUnio I guini,ab
imperito feriptore fubiedum fuit Inguini: pojlaUa quoq; corruptio fidlc
irrepfit inter Uteros u,n Hxc eadem corruptio accidit in SiUo Ita/ 1ico,qui
Ubro V 1 1 l.dcfcribcns populos Vmbrix,poj i HifeeUum ac Normam, op pida
Eugubio fuiitimx,recenfet Inginum,co carmine , Hiff ellum, duro monti perfixa
recumbens tJomia,cr infiflum nebulis bumentibus olim Viginum,patulofy iacens
fiue moenibus aruo Fulginia. Fuit igitur hic quoque fimiU ratitme
deprauatum,quoniam apex fu/ perfignatus prime literx nominis ab imprudentibus
feriptoribus pro Utera n, ac/ ceptumejl: ferip ferat enipi Silius, qui in hoc
carmine fequitur ordinem Plinif, aliorum (p Geographorum in recenfendis Vrbibus
, Iguium , uti apud Cxfarcm, VUniumq; legeret , c r interpres Silij ait inginum
oppidum effe in Vmbria : nui/ Ium efl autem memorabile oppidum effe in Vmbria
cui pofiit hoc nomen dpplicx ri.N tm quod ait interpres,lnginu 4 Strabone pro
monte acdpi,in Grxdsexem/ ptaribus Mons iUe non Inginum,fed yiyyzvoy opo;,Mons
Gmgunum uocatur , his uerbis , «v-F </P ici © o eejo-is 7tct« u ic (3 t o
yiyyivoy og ac • Hos ter/ minos ponit Vmbrix Strabo, Flumen Aefin er Gingunum
montem, qui ho/ die quoque uocatur Gcnga : ni fi forte Strabo ferip ferit
Cingulum cf«S terni/ nus . Ncc mirum quod. nebulis inftfhtm oppidum Ejugubium
dicat Silius: fdfact enim ei pUnides,quam nebula mane femper opacat ,
uehementiws Zs; * illo ? iflo foruffe tempore, Jt planicies erat inculta , ©*
palus nebulam exhalabat . At ids- qubi Eugubimin planicie dicitur fui ffe fttum
, ubi nebula inumbrat : propter rea dicit olim, non fua tcmpcBate . Sciendum
quo<£ hoc nomen apud Strabonem dc prauate legi : nam pofl Hi1, pellunt
oppidum Eugubio finitimum, fubijdt "lrof, ltor-Eratf :iluet pro Tau,
Gamma. Sic Igu-Sed reliquuquoq;nomen corruptum fuit,utalu plera# non minus
deprauate apud eum leguntur. Scdreuertor adPli/ nium . Dum hxc mccu agitarem.
Angelus Colodus Epifcopus Nucerinus,uir no/ {hi temporis dofttfiimusjn duobus
Plini js, quorum alter rft uenerandx uetujlatis, alter ex prima imprefiione cum
primo fuit Plinius excufus, ostendit , ubi nunc itt uulgatis exemplaribus , c r
his etiam qua funt impreffa in Ccrmania,legitur Ingi/ nini,omnino effe I guini:
hoc ego manififle uidi. i Uud autem uehementer in Plinio animaducrtendumejl,
cuius me admonuit lacobusToreUus Fanenf:s,uir excelletp tis ingenij, cuius fere
totum ejl, quod fuper nomine Ig uij fuperius attulimus : is df prendit duobus
alijs locis mentionem iguij fieri apud Plinium libro X.V. cum agit de oleo
faditio ,& libro de oleo quot}; feribens : fcd is l ocus non admodum
deprauate lcgitur,erat'qj clarus multis,his uerbis: Scleucinum, iit/
quit,ncruis utile effe diximus,ficut herbaccu quoa; , quod Enguini circa uia
Fiam/ miniam uendunt. Hac Plinius. No admodum peruerfum cB,ut pro Ignini
legatur Enguini, quos ait effe iuxta uiam Flamminiam,ut uerifiimum ejlattmgit
enim Ig ui nus ager uia Flamminiam.QUin CaficUum Ditionis Ig uij ( quod ab
antiquifiimif Grxcis uidetur appellatum Schiffa aoro ri <r£» £«{/,proptcs«
quod fcinditwr i/ lic A penninus, ut quafi fccuri [edus uideatur ) uia F
Lmminia medium pertr anfii Hio Ignini oleum herbaceum uendebant, neruis utile:
Herbarum ftquidcm,iton fi die alibi nafcentium,firax dic A penninus.Nafcitur ad
alia Coccus,fcu V ermtcu/ lus affatim kftus ex herba uulgo PtmpincUa- Huius
igitur olei meminit ide Plinius etiahb-X V.fed locus, ut dixi deprauatifamus
cfl. Audi igitur rn,cr confer locum libri -cum hoc X V-ubi de olcoJUlitiQ feribit his
uerbis:Suis,ait, herbis componunt inter Cappadocia er Sclcuau quod Seleucmu
appellant, neruis admo dum utile, ficut in Italia e g ummi. Locus,ft refie
penfites , perperam habet, ut pro Eguuij legatur egummi : diccndumcp, Sicut in
Italia Eguij. quod locus ipfc te fla' tur abunde: nam nnHum oleum conficitur e
gtimmi. Adhxc oleum tUud quod feri/ bit libro XX 1 1 l.nems utilc,herbaceum
cf\,non egummi.Prxterca famlcsfunt inter je locus de libri XXIII. atque
quintidccimi , proptcrca, quod refert repe/ tuqs cifdem pene uerbis libro XXII
I. eadem illa de oleo,qux fcripfcrat quinto/ drcimo-.idqi ipfc Plinius
demonflrat,Diximus(inquit libro XXII I .)neruis utile Scleucinu, ficut herbaccu
quofaquod Eguini uendut.Atubi hoc dixerat Pliniusfui delicct qmtodecimo, ibi
ferip ferat oleum herbaccu neruis utile,non oleum e guttt mi- Quantus error ,
ut oleum herbaceum transferatur in oleum egummi i EI cum idem Plinius ait,Sicut
in Italia: iudicat quod clarius repetit XXII I .nempe cire a uia/it, ' Hiant
flttwniniam .Atque obfccro imprcffores omnes ,ulpo& hac tam in Csftrc quim
Cicerone er Plinio locos iHos cafligatius imprimant: N a quod ad me attinet ,
plurimi* his debere fateor, qui hac aperuerunf.in primis# UcoboToreUofanenji,
pe r fricaris ingenij utro: cuius iudicio ut dffentirerpoB aliquod tepus
fecerunt con/ iefturx clariores, cr probata fidei codices. Igitur nomen urbis
rfl lguiu,ciuile Ig ui nuSyUcl Iguius,ut ejl in Cafarc-Magnitudwcm utres#
oppidi, V quid momenti ha beret,tcflatur,qudd iUo beOoCiuilt,cum
Fanum,Pifaurum, Anconamfmgulisco/ hortibus Ca far occupaffet,mifu huc tres
cohortes, V Pompeius #iin# cohortium prxftdio cum pratore Termo tenebat .
Vetujktem declarat Maufoleum extra met nia,cr theatrum:tum complures tabula
anes reperta in agris,litcris incognitis in tifa,quas hucuf# legere potuit
nemoifufticantur nonnuUi H etrufeas effeuumte/ gulx}cpulchrontm,eifdcm literis
imprejja,ab aratore inuenta,cum finibus diis , , Exefa inuenit fcabra rubigine
pila. Aut
grauibus rastris galees pulfabat inanes,. Grandu# effodis mirabitur offa
fepulchris. H» autem Vrbibus e r his finibus \guium,utfuum
cognofcas,terminatur.k Heri/ die Perufia,a Septentrione uia ¥lamminia,qua
pmctratApenninos mon/ tes : ab Ortu Sentino , Saxofirrato uulgo , Nuceria colonia,¥o/
ro ilamminij : ab Occafu Ttbcrno, uulgo Tiferno, in media fere italia,nuncfub
ditione Ducis Vrbini. LOCORVM ALIQUOT IN SRAECIf IAT1 nisfy deprauatorum
emendatior le(Uo. 5 Vagina j, ttrrfu *4,kge commercio, , haberent. 7, J7,
locum. 12, xlrtxy. i),i4,coordtnanf .ibidem 10,;«. ibide n,e»S. «7>J4, «moi.
,, iyoJfAs, ibidem n,idejl. u,i9,i&iT0iS,ibidcm jo,fcv3v{ TxvxJrrx ytm ,
ibidem 1 1 , TVneyyJcroi. is,t7,altera. ,0 wf 0. jo,t6,diuut iUe.
jt,i8.<pxnfcj>. » ^uvi. 40,9, ibidem i8,V7t«(C/ otus. 4*,i 50,21,
w«<r«», ibide }!,oi/Tijbtdem }6, ur/wTfoS. 51,«, Mrns inde.ibidcm pubertate.
54, 5,t*|/ xKt^xy .ibidem u, Archetyppa. H,i,aut.ibidem lyonfbrmatio.
f<s,?4-,Grxcum. i7,i<s,fubjlantu expunge. ^CKfosoiyiiPcc. , i6,quem ea coleret . 6t> 1, unyx.
<S4,'9,To)j/. «5,5,» cfuTiC.ibiifm i7, xi<Atoi.ibidem t9,dyoiosisiy,1xos
<7i. ,ci 69y9,ttiTHA&i.ibidemij,HK0hsT»<rccir.ibiJemi6,decreU. 70,
i4-,oracula folum ibidem i9,/airoiKi<r/acl.ibidem s i,w fdxqxrx.
7i,%Erytbr<eam.ibi/ dem , TupoTHyofiverxy. ibidem 14, ferunt. , i5,prwwum.
«Wirm Retiam uoca} en.ibidc i9,nrfC>ndyoyoy. <m<r*ttv«^J. , iKyxruoy.
ibidem 8o,i4.,yiyl3j.tbidem 18 ,ad eum, qui. ibidem 29, «rvwBr jTOTi^uy.
77,t,I<ifocjj.* 87y8,xvTcS.ibidc z),iuroitt<n.ibidc i4,nracyxx//
Aeos.ibidc z8 ^xfxySsyxi. 88,z6,vrgtsH<rx(itro{. 9i,*5,Pytb<tgorrof pbi/
lofopbos. 9j,j9,«pWT«/{t<3j.-,^, comem. ibidem 17, omniacj; qtue. ,
u,yiWMyatrxikov . ibidem n, iyrvrifu., procedere, ut , jo, ejleffe- m, ,
Tertium. u},7,eflfccunda.ibidem 15, rx Platone- 3iyinufitatum.ufyi4yiUum.
n6,i,denotabat.ibidem n,us oclvtyiaxrtiePLH.ibi/ dem nycunAif. 117, iz,kmAio.
ibidem js, Amellus. n8,if, eum qui eft. 120, aj,
bxc.if»iifmz8,</Ii(t*ticj>//ii('flt/.ibi(fc‘mjo,moxpofl«nurn. izyi,quxno
primo. 122,1, fub&antiam cum collocans. ibidem s<, iw*. ibidem u-Atytre.
ibide t9.x'nix\j Ja/jjbarocKrst'. i2},-,7Tfdi7tsoy.ibidem 9, ay.l$i>tfoy.. ,
ifufHyivoy. u$,i,cauft. ti7,i8,/xy^xya)) tx{ 'ixyoyo^wpxioy cre.tbi/
d£mz9,vtso</kjx(tivs. 218,2$, perfefla- ibidem n,iUo. , i^rmoJyfx xnr' xofs.
tjo, 2, ytyyooyiys. ibidem .ibidem 7,xvjH.ibidem ji, afferebatur. nt,t,yH Aylx.
i}4-,n,fuum. n6,ji,ipfafua. guber tutorem. i4.i,4.,mfiibidem i$,xvtKMAvt(r . ,
•ssxyfxsrx<ri. 14?, «8, illud oraculum-ibidcm 24 ,wr«0fc. ij-^i^vv-ibidem 9
,immcdiate.ibidem 17, idin. «45 , j4 , fontibus [uperiores. ibidem v, iK^K^lo.
ibidem 19, iyxvoy rt. «, A tiwo(xtuM. i$i,z9,iuuentam. 154,?, tabrjf. ibidem u,
difficile effe. n8y6y<rv(D-ati. i6o.tf ,Kiy9<rtsibidem i4,Dei partem.
i6i,i,ist zrcer fcoy. i6}yiycaMi$imo- i,dcbucram.ibidem u,cvfoilvfo .ibidem
j$,x»i f«. t6i,ut.,«vfifiivot. t66,t8,v<AxfoQfty.yoni. ,tS,v7ngy.iyiBHS.
«79, i6,Hmc<{;. i,<7itMy3-n<r«y. ,24y»rffBJOT f*«-
«95,io,i»'«cA/<rxw. i9?tu,q>oifltS epvhxjf oywt ■ , n,&7f>vjey fc
ERRATEN. u,Mofcs.ibidem u,7rcc<r)(V<r/y.ibidcm t%mounx.7rw ii ibidem ji,
ytvvm. t6i,xi,</lUTOSMvrorTV. 161,17, oMiii »//£*«{/, x6^i%yinx{o. ^ ,Tf/ctKgec..
»70, 4,fc|«*fci. i7},7y<fiw£pu- »74,»8,>w,e5 K9“* ^ x77,ij,eU7ixy. ibidem
j8}fartey. 178 yi^,yiv^"xy. ibidem 10,0 SieStuy- Smi /zti/ ei «.Vio
jrotKTfcScWici-flCTOl tot ipni/ulvei. , kot4>. i8j.uk imtxxpitof)7iXfK- nfiyyixsu.
}o6,7,/jii(xciS‘ ibidem n, fufip/ vxis.
joiti,iyx\Hiicc.ibidemkiX7r^f'‘KfotS>ibidemi^oyoi/. ji4,io,aareu tsti .
ibidem } ?,t/XT». jie^^iibidcm i5,eTi 0. 3iS,i5,<rt^Cvc-wtt; ji^UjTOiJ. ,
8,ct^cy.ibukm ovii expunge. ‘0 * K
A TTTNome compiuto: Guido Steuchi.
Stucchi. Guido Steuco. Steuco. Keywords: Crotone, i velini – I
crotonensi --. Cicerone, ovidio, Virgilio, plinio, roma, aqua virgo. Refs.:
Luigi Speranza, “Grice e Steuco” – The Swimming-Pool Library.
Commenti
Posta un commento