GRICE E MARTA
Luigi Speranza –
GRICE ITALO!; ossia, Grice e Marta: la ragione conversazionale (Roma). Filosofo Italiano. The Italian philosopher whose
surname is Marta and who disputed with TELESIO (vedasi) is M.. He was an
Aristotelian who wrote an essay attacking the principles of TELESIO (vedasi)’s philosophy
of nature. CAMPANELLA (vedasi), a student and fervent defender of TELESIO
(vedasi)’s ideas, responded to M.'s work with his own treatise, Philosophia
sensibus demonstrate (Philosophy as Demonstrated by the Senses), published in
Naples. CAMPANELLA (vedasi)’s work was explicitly written to defend TELESIO
(vedasi)’s philosophy against the attacks of M. Beyond his role as an
opponent of TELESIO (vedasi)’'s natural philosophy, little else is widely known
or easily accessible about M. His primary historical significance in
philosophical history stems from this particular dispute, which served as the
impetus for one of the most important works by the influential Renaissance
philosopher CAMPANELLA (vedasi). ■7 m -■' . ■' '1 »• . 1 ' ' l ; .
--ST : nf- .:. D h cpINIS |^DIGATOR^>^^ PHILOSOPHIA , SeSsIBVS DEMONSTRATA,
, t "V. . \ ■ vlitO^lo Difputaciofles diftiniita j , qtti proprit
drhitratu , non autem fin^td ,r duce natura j philofophati fimt frotts
AriQotelu > Sc aiTeclamm ex proprijs d/&is , 8c oatune «leottis
conuincun* & (inguixiinaginadoii^ , pro eo i .Peripateticis ^
fiftxprorfosreijciuntiir cum '^dcfeniione Beriurdini Tcld^Conifcntiiii,
Philolbpliorum maximi , aocitjiiorum •^iati;s,qua! hic dilucidi ntiir, & ro
Arillotcie pugqat lacohus Antooius hUm , cotur^^leiprnm, Bc illam puf>
;,oilcadicur. : ^ lOuPrifSmum Domatum 2>. ^ ^ y 'i /\ TAPOLIi
ApudHdrat^unSaluianum. i J p .. .. " •. ■ ‘ -s r . . 1 «ftr hiiti,. Vhy.
fleti. ^;flet^« . eates cHe?idei r H a ^ ‘videotii^ {aotifectindiint ..^ .. ' w
' niagwm in ejldeth mole , tc vid«cut .ou Qttwido^ Pleto vfQaeft rbatririjs
duobo», quorum enum.^ •eruo. contrar^fbrma*.EtSiniplidu.Anuqaornmfcromt«oJ?J.^
Ijaj^fls ^rpinjlMta,fle tenebras alterum, fleidem aodqui fenlerecon* «Wdii«
formas, flt cum hardiffereht«fimin calore. fl^fjgoee^Je ^us, Rtd pmnmtd inuiti
VTc^obicurdlocuticalidam % fr^gfd^ m ,eraSa,SUKr.£'XC‘S^^ •o^nuau, priMtionem
voctuerit, fed adiium, itaque fle eos effeto- , “8^ «rtiw. ,an.' * SI!“. ” ' A
*'^“»;»**^m»quu perfeAum,formam,habitumaue ^rtt,raanifcftum fiet coo^deramibus
h*c.Ipfe quidem io phy. i tlr p^quam omotum eoarraiut opiuioncc. aun« Jr , »'y
«««»n««na,« 10 iQuicem a^ mbiI. 8 tabl«a^form«, minime aftiuumens ei pofitum
fuiffer inueft?- isgisssssaisti^^ primji j 14 ni(i fecm c nigjov p»qo«>
^;f®ita totwi»» quodliUttgititt quodlibet J i coWo^or pnncipip ^
(jieceoimnonens effitmu«2one)dii*ediquaiinaq^ pvumconfidertntesdiai^giftn, »
«qo fit!c»quoUbeui»rf ErdTt;«lcUantifubie&o.Nrm.lbumC^ X,f"cx
nisro.ndelic« ex rcl dhl- gi4o,»dcli,qma «‘P“^^("8“‘»r®Xuitenus ncddiij,
hxc «fferffacMi» ^ant inuficummec «git m , ,aiua polirit Arift.* p«**
Sgori.io«ii»od«gtt.veteiuqscoiurwu^^ cipU.Upc«*pliaasSimpbau»ioter
ojfir^jtconrutnpuurp^ » . Gtum . i4cft iofapfu? ?gf"» f-nt fokconu«ri.,fe
V igtwr aditifk CQOtrariai» cotia pciipa bicp9l^uit Ari£ 6 ( Sipip, ^aoiv 3 9
Pmodo coatra 4 un» 9 iSK io no cas,^,quofCBl. deqipaAraiu (g(lat|i4 qoo
corrumpi,quia qon habet coocratjj^,coirj|ihp«a».i&faafprmatio>^ . DOQ
cns,cft in calo, fcilicet , pouatio, ignis, &»qus, «t aiunt, efl^^ enim
horum.abfeiiciaia cale, 8coon ccqluin eftio tnferipobns .* vcnul«,i Ius fit
horum fermo.tJgiturficoocratinm corrumpens efteaula cerrum pfionis,igitMr
deotit4>;inqpijs vocati s, dii(frm tidsankqn» pofuere contraria , ah j (
giii4um,8t Crigidmn «alij aha , fcd d^lfi^qnM^.alu-pPnnat contraria, t
D4pra,qu»; eontinent, ^ hi melius, ajij pq^iora , qu« continentur ab hi
d«terius,vnde probatum ede r^ linquit,qudd pxiudpiaiiqt coa \ traria,ioq;
iauicemaduia,vtniii ftupjdifiacPeripateuci,afleraateatiao xraliaatautugq;re
expugnantia ab eadem moleprincipia AriftoteIipo> , fita cire,& laudat
quidem aptiquos, quodpofuerint elementa contraria j a/diua,noaqud 4
poruerintptinatiooemoon eos,red quia vtrun^; ens. , SicotPafm.caIidutD,&
frigidum, &£mulalij,aam ipredicitiat.7g.aq rum,altcrunq; non domum
contrariorum, fed intelligit , vt ait, per bcc dilpofitiooes direAecontrarias,
quaipui8ipoomioaus,exiinmuficum, & muficum oonex quolibet immufico, inquit,
fic,red ex habente muficit priuatiooemi^bocek contrarium, ficutnoo fitaJbnmex
quofibctuoa «ibo,fed ahat|cotepriu4riq0eaii»^i,b9f cft,c»nigrp,8c^4nin 4 "
C 2 gtdo. I^doyitiq; voletis Ariftoi«lM cuiaslibet foiei principii ¥Q&
nomine vo" . Ctroy «eluti in per^edum eorum titcrum a^iuum videbs
priuitionem' VOcauit,& quodlibet irnperfeAuth
rocatpriuaeioa^tn,(tleiie,ignemi1iicem, (ra tameifiitHbbaiftiuaiVndeio
Metap.t.as.penitinaldgiiiri piiridp!orufn,& omne-^ntrarium perfe- rum
appellat babkuivi Ac-fohbam , imperfedura^‘ omne in qualibet' ferie
PriuatiOncm:Elementa,igitof inquit, omoium non funt eadem*, 8c funtjGcut
dicimus ea'dera rnomodo,hoc eft per anilogiiaf,'ait efpoaSf ’ Auerroes,&
Alphrod.& non funt eadem alio modo,'hoceft, inquiunt, • fitnplidter; V t‘ffetntnta
cdipotuih feofibilium, qi^ eft ficut forma, {
cftcaHdum^alioaut^miinOdofKgidum,«Cjpriuatio^ateria autem eft,- quod eft in
potentia du priUitiorfed in quolibet iftorumveftdiuerfum ia tnoquoq; genere,
id' colote album,& nigram, &iuperficies, in genere diftiodioois tempo*
Hm,obfcaritas llimen,& aer,& ex iftis dies,& nox,itaq;
Ariftot.contra«’ rium imperfedum adiaum in quolibet generr,vbi eft a&io
ponit,idem«erit , ic
&i«inbu./cilicc.criorc.friMrMVm«^1L’n.'^“-“‘*“i‘‘““''^^ r«.lo,ucn.d.6mpliclbua?orp.qu*nobispofittfunt,enti«ftat2a-r
fc Alcr^f^hrn^f T* flcosait.Ad vniueWalifllina fpcaanti AriftotcliforJLm
aafubftantia» accidn, &a£Uo nihil AintEt in t. 55 .dicit Ariftotcles, An-
Clqaiores omnes pofuifte duo concrada aftiua ex parte formatum, quo- rum
alteram erae nobile, vt calor apud Parm.alterum ignobile (icutfri^ gus,&
pereices materiam informantia, fed Platonem vnum ftatuifle es parte formae,
& contraria duo exparte materia; ; fcilicet magnum, & pa« mnm,8e
Ariftotdes dicit fe cooDentre,non cum Platone, (ed cum anti- quis ponentibus
entia contraria £brmaUa,itaq; Arift. &eire,& agere pri nationem
intclligit , namq. Antiquiores , quibus concordat Arift. tute Simp.&
Arifto.contrarias pofuere formas, quin ex parmenide principia accepit
Ariftotcles ait Simplicius .Vndcijsconcors Ariftotcles in t.;^ Plura
tribus,didt, non funt,ad patiendum enim fuflicit;irnum,4(duo.a4 agendum ,vt
omnes expolitorcs concluduncaamG fit, ait Arift. altera cotrarictas, fcilicet,
in fubrtadtijs^o'portcbit feorfum vtrilq; alteram in- efife oaturam;8 mus .
Prima, ait Arilt.contrarietasc(lhabitus,i 2 { p^iuarionis pc^c^ 4 e
vcrlaturcirca ens, non ficut cotradi Aio circa non eos pror.fds { & cpn»
Cnria omnia reducuntur adpriuationem i C^od eft, ait i^ Aucrrpt% quia vilius
contrarium eft perfeAioris priuatio. A in t.j^.iqduAui| probat,quddinomni
cotrarkuteiit priuatio,^ habitus; Scqu^dvilioa pnuet; vt frigus,graue:
nigrum,amarum,inxqualc: undem concludef •it. Manifeftum eft,qu6dTemper alterum
contractiorum eft priuatio,2f ? u6d hocnccei^eft. Licet noiimilitcicinoraoibus,vt
ibi djcebattoamf ueini.ph)f. fit
quippiam,dbiit^ea'di(po(itioneconttaj;iaino9(ninau, Vtdorausex nondomo,fed
oocxomoinondomOi at^deteimioatadif» pofitiooe contraria, yt album non tx omni
ooalbotfed gwformjfdctcriores v fi alKam,& nigrum contraria funt,«t
nigrum eft albi prinario, fit ficum mufici, dubitari non debet, quin omaii
coatrarietaa priuatio l atque habitui; ac non omnis priuatio contrarietateft,
qnooiam priua*- Cio multifariam dicitur. Indudione autem palam e£Te,ait, omnem
co^ trietatempriuationem effe; nam frigiditas caloris habet prluationem^ j
albedinis nigredo. Ex hof autem priuationem no aliud effe, colligimus^> oifi
alteram, contrariorumt hoc eft^ alteram partem concrarietacis; ni- > geum
enim rna pars conrrarictatis eft,quf integra coatrariecas albo,h{« geo^;
conftat. Contra rictas igitur omnbpriuationem habet, concludit &priuati6eft
alterum contrarium . Manifeftd ita^; patet apud Arifto*' celem
,&Aphrodineum , priuationem cffealterum contrariam igobilej » & omnem
contrarietatera effepriuationcm, igitur eara, quam pofuitiii) prindpijs primo
phy. nam exadione contrariorum iadagaaic. Va'ttcrti i amplius lic opus, demo
ftrare peripatetifis;ens effe priaacionem,dcadi«: uum contrarium; nec quempiam
modernorum verba Ariftoteiisftnd«i lexiffe.fed aliorum didis,vel
falfisexpofitioniburiouitic.ro mrl-njf:-o Reliquum autem
ea,vtyideamus,vnd^Periparctkt dedacbat,pr{db« tionem effe nihil Ari(loteIi;Qudd
in t.»d8. offenfum eft,dicat,quohtam‘i t. >i|. oportet fu bijcialiqaid
contrarijs,& coMtaria duoeffe; fed quoddam » alio modo non effe
aeccffarium.Safbcieasicaiinbftakerumcorttrarhi.ci .uoii^ ..Usa rum pff
(entiafaa,& abfentia facere mutationemiEx Hoc faod nihil con-’i eludunt
Peripatetici, namque Ariftoteiex;vt.bendadoertitBeTnardimi^ Telefius,ext. J 7 .
inquirit fiaiopearBcumiovaiticrfali. Eff^enKfiibiiiiin qutufecundum luturam
coromnniadi(ierle,driaddcirci vnmriquodhiio propria (peculari • Et probato,
quod inomnibusfint triapriucipia in^j ducit particulariterin fcdeinddvfque ad
68. Ecquoniaad fscien*' dum particularefufficitvnum contrarium
perpr^feoua.&fiabficqudt^ Mrrumpatur fadum dixit effe fuffieiens alterum
conitarium , namada i|oem fnfficic calor, &materia,
nonautemoporteceffefrigus. Adfdvi ciendum omnia vniuerlaliter oportet effe
calorem, 6c firigue .Et hoc pasi. &o Arift. (uperiusdicebat,qudd materia
eft perlc principium, &prioa»> tio per accideus , & quod vnum funt
w,duo rationes haoaadcomponiKt dum ignem rufficitmateria,& calor, igitur
frigus,qutoddraatecia«xpoI*T litur,eft caufa per accidens, accidit enim
materiam ignishafauiilefrigus, vt Hc.£t nifi fic intelligatur Ariftoteles erit
fibi maximi cotrarius,quip- pe qui tn t. 4^ & perfe fieri album ex nigro,
dixit,& mufkum ex im-^. mufico non quolibet, fed habente muficar priuationem
5 6c dbum , ait,; perfe fi t ex no u albo, non quolibet , fed ex nigro ;«am fit
peraeddens ex mufico, &c.vt, oifi fic exponatur Ariftoteles.appareat
ftupidus.oec cum dicit, materiam effe duo ratione, intelUgitpriuatipne
effcoibil . Itenim. co^& non eusioon ratione differuat,fcd omnibus modia.
Itaq; per pri vt didaiprorum *atef>o^t*icBaoculr. Et beni dicit Arifti
dtdutn cB.qudd cotrariafunC ynunteocani om iotrar, c^uia pratfeoa generat , cum
abeft cprrutnpirwhqntf£iht}i^4ufapBireFormainirit}uamexpclliturirubie-t
contiflria^ «c utcrdicetiatti&in i. de geaer!'& corru mpitu r ili
ca^ratiuiniMbitann-a-ceintranoa;d ipfum fuam reducente jvdutfrigb»:
ditn\,cdtenb£B»ee«rumpitariffoa1iduni ; fed tamen i cidore, vt dicebat >
Sr(Ap.'& ArHifiabidSe enim fbrmiseft corrumpi ab oppoGtis, ic ficamlb*
tcre.cfleid muctia . quod nulunt » vt docet Auer. x; dc geo. (ic ergd in*'
t^igeqdumeiliAriftotcles, nifi in quouis verbofte (ibi aduerfus. Erunt
ci^yito^VndeTbeniifttuseftpcrfc».raqufit; prtuatio princt-;
pinOrcrajiiinutimonisc&maaia;parctcoUri»ver6 peraccideos. Aequo»
Dibn^fiiaea Peiipatbtietdibiipfia coatrariantur in hoc, in primis Arift.
oftendamuserroxeaeorum^ ' n-. .•Efrauta i£Lri(lotcks«n ab eorum
capitemiordiamur, qui vbiquCyVt de« \ .T niooftratuin eft» przdicauitTilioa
contrarium efrepriuationem , qudti fui obluusf.vcl potius ihuitus in c. ‘^ 5 .
dixerit, eutia fieri ex priuatioae,' cado prioru. qosreft
perferuQoCas.i^onutdkaaqatdeiridecurSopbirmateAhtiqoto-'- '
rum>qUi^Vtbarratt(ie.7Z.oftcndebaat, qbdd non (it generatio bc: fi v- qnod
fit»om Ae^el cK edee, vd ex uoo cote, fed nulla horum modo,ergd»
Dih>l'fit^amiq.dod eft, fieri nbneomiogie,^^ iam;ncq; ex co,quod nom enim
fit cXaihtlo,ie(iopoitccTabijci aiiquid,quando quip»; ’ piam fit .Ariftoceles
vero irridens eos, quod non intellexennc ext.7a* px Arifb viquea'd 75 ^.
refpondct,qubd fit exeo, quod non eft fecundum accides, q^a ex priuaciDnc,quat
non eft perfe,& accidit materiz. £t etiam ex en-
cd>ifrpotcnmfi^noninaftu,Vt longo fermooe declarat. Sed non opor- tabai proptqt
ca{eSophtfma,Ariftoeeldcdiaquere ftabitei , quas pofuic, pofitiones^poterat
coimfactlius, fle fine danno fotui fic: Qaod omne fie ozntc, non exente, quod
fit, fed ex alio. Sicut calidum ex ente fit, quod uda eft calidttro,(ed ex
frigido; vel calido in altero gradu nobis; Arifto- cali cxcdmifto
frigidoJVtwmdergo fibi repugnat Arift. poneosentium principium no ens,fle ruum
a Aiuum , quz dixit effe duo, fle opus eft po- nat nuneduo principia, materiam
fcilicet,fle vnum cotrarium,ideft for- mam, fle non tria, vtprina dicebat : fi
quidem enim priuatio fit non ens, nihil ponit io numero. Eefi non facit numeru,
quod perfe eft nihil, ergd mulco minfisfacievnumeruma&iuorum, non ergo
duofunt AriftoieU modaafftiua.Qruinam Ariftoielii ab Ariftocele dependentem.
Siquix •utem ipfom vellet erigere in tanta rc,dicat per non ens inteUexiffe
vilius CoatsarittiDi namq; noa cos ipfum vocauit in 1 . dc geo. 1 . 1 8 . fle
feq. fle Auer» AueK in' memot»oimm»decUriuit.qiidd 4 nft* df pt ind- pi js
tr«A«at,per no ens iotelligat fempn priuationcm>qiur eft dcteriuf 'contra
riuint& confirmari jpoieft,qu6d lo xo. mct^h. docnitjpriuatiof nem non dici
de non ente rimpnciter,ficut contradidiou jui Et fi Aleiander Aphrodifienfis,
vt ei imponit Simpliciof X. phy. t. 5% dixit.priaationemeflefprmxcarexuum.&purum
nihihprfterquaro Chi contrarius in xo. metap. 1. 15.& la.dufdem
t.aa.cuiutreroaaddur «imus in Superiori fiermone, tamen nec poterit fingere .
quomodo noi| ens fit entium prindpium,qu«funt,lt fit propridplementum.Tt dicit
in 4. meta.com. x .quod nullo modo agit, nec componit j fcd manifeftd tra-
miio,8c ioconftantia Ariftotelisomneserrare tecit,- ;
Stmplidus,oblituseorum,quxdixerat i. phy.t. 4; . ?el vexbis Arifio' 'telis
coaAus in t. c. 58. abfentia fonnx, ait,eft priuatio^ & eA ided prip* cipium
per accidens &c. Sedprofcddabrentiaformxnoneft dtqfa^nifi
exiftimatiua.etenimipfanon agit>nccqaouismodopriadpMre^fOin* petit, &
Ari A. ipfeque Simp. pofuere duo adiua prindpia pet Teio t. 4^1 Vod^ Auerroes
labeas cum alijs,& id agnofees, dixit in i a. metap. t»i qudd priuatio non
eAensinre,ied in aaima,Arift. quoq; 104. metaphf priuationcs,& negationes
entia po fuit rationis, qux in (enihil rant,i)^ in intelleAu.nifi per fpecies
oppofitas entium. I^a^,* priuacio,fi ahAutia cft furmx,non vere eit priDciptum,nec
perfe^nec peracfideos j nihilqqt «nim no e A, nec acddit;eric ergo cau/a
cxiAimatiua, ^ imaginacM* Arift.dixitcxhoc,qu6d
quodUbctn6pacit>iciquolihet,aecia quoduif agit.nifi i contrario, & io
contrarium;c6clofit,qudd principia fim coi^ jt/aria determinate oppofita,ac
diiede. Sed in materia no eft rolum(’prp> terqua ponitur n oens hoc, in quod
agit c6trarium,quod Ariftoteli tbij & Tbtq; aliud cA eqs contrarium. Nec
dicas agere in materjam, namqpf materia uulli cA contraria , ait AriA.&contrariom
nonagir nifiin coi^ trarlum,cxiAejos in roateria,quam ipfum vult occupare, nec
quidem cm ucrtcreturiD illud materia, fi eAetd contraria, ficut oportere
dicebaf Ari A. V nde quoniam tinquiens, calidam no generat frigus,pccin/e fri-
gasc6uertit,ncclisamicitiam, fubijciaxutvuum tertium^ priuatio for» mx,qux
debet recipi in tali tranfmucatjone, fcd infioiurum, quare cum fit album,ait
Ari A. non ex quolibet fit non albo,fed cx nigro, quod albi eA priuatio; itaq;
cqm ibi ut abientia furmaru infioitarpip, fiet ex quo* hbet quod fit, quod
ooluitnccSimpL nec Aphtodifatus.St^ dicet, fitrq priuatione
dccermiaata,boceA,czabrcDtiaformc introducendx moddf non aliaru .Sed hocreditad
noArum : Etenim aorentia determinata, ac prinatioformx introducendx noeA nifiin
forma contraria,vt prtuat^c albi non e A, (ccAe AriAotele quoq;) nifiin nigro,
vel intermedio. Ita^ priuatio non eA Arif. tantum tormj abrcDtia,ud. forma
c6traris;quam, iiducnicatc forma corrumpi, dixit in fine |. phy.darnm tft autem
qodd F 1 ti»oa Reprobatio ApnrodifxL 4.meteoror2, ShnpLoblav uio. 4^
.mui!F«nEliom(rGai[hpaiKlhir bon'cftf cnnbrft tHrmtitift}6 effe aj
ibiTcificu^didH^i fl1ib.de gMiSed^dicuntnonnuIiicu BuH^.ided cor*
hnnpttdjjiHbaddi^afa de(ibitde'n6tninar^kBateriSpriaati,red h^ccot ruptio
BDrIfi nd^,‘bin in aaima,vbi fingituretii priuationis priuatitx 4QiftV^ud^i^Wh,
h^c Atfftbtdi ad eoriki^tionem o6n entis generatur
tosiftirH/^dtdrciaiorpkiiifs: Et in i. de genV dixit non ens corrumpi, ac
priuati6bM[S,quod civilius contrariun,nooGaipliciternoo cns,ideoi . Aber.ivvtantdnarrauimus.
‘ R.«fp. Peripj At inquiunt Pcripatetiei,qudd priuatio eft non ens, &
poteft effe nS ’** * ,olu autem Elcmentarecomponen» tAG pef ddeidens^t fetibh
Shnp.in t. jp. huic fe fubfcribunt omnes mo- deroi,drcenfMpriBdpium efTeperfein
fieri,at non infadocfrc.Sed fim ConfliuTb» (dius eftGbf contrarius, namq; i6
r.7j.'dicit,qudd priuatio non compo« ifit nec per fe nee per accidens, &
hoc probatur c(Te veriRimu, quia quod iTon eft bulIo modo, componit nullo modo
. Pt^terca qui dicunt, eam doo eflieptiheipiuth in ftdo cfTccocleineritare,
contradicunt AriftotcK Deo fnotqai Bc ftfatuit,efle duo principia adhia in
fubflanti js, ficut al« bum,&nigth*m in eoioribus faciendis, fcd hoc
faciunt per fui commix- fiboem VEt^icit i.Phy.de alibi, ergd priuatio eB
principium component Ariftoteli,&non minus priuationem , quam materiam, ac
formam ele* itoentum Vocauit,Tt in addu&is eius verbis pauld ante patuit .
Et quidc in i.Sex.degen.duo contraria, vel plura generari per fui commixtionem
docuit;vtfi calidum,frigidum,humidum,&fiecum rcfrangantur,fecua« daeAciant
entia,& frigus Ariftoteli eft priuatio, (icut dixit in i.degen. i:.' ti8.Sc
io calidum verd forma;crgd priuatio componit Ariftute^ Kyquippdcui omnia fiunt,
ex clementis commixtis, quorum duo funt ^mationes,quia ignobiles, vt dicebat
Auer,cum Arift.in ii.Mctaph. r.
^.vbicarneis,&o(racxhabitu.r.caIore,&priaationeidcfi frigorecotn-
rtixt» fieri ftatuere, idem io lib. depar.an.de priuationem componere apertd
docaltin 2.de geo.textu allegato,vbi loannes Grammaticus, con
trarium,ait,deterius priuationem effe di&um eft pluries , ficut nigrum
ftft>i,& D.Th.fctnper,air,priuatio aflbeiatur alteri contrario, itaque
fi iU lod contraridm componit refrafium , priuatio refraifta quoque com»
pbnetjSc ensadiuum eftAriftoteli, componensq; nihil ergo dicunt de feipiis
Peripatetici & priuatio Ariftoteli efteootrarium milcensvbi fiat
rnedia,alterumi^ Elementum, Alex, enim & Arift.ficut ertera Elemen- trum
ipfiini vociot, at quando fitalterum Elcmentorum,non mircet,pu^ liii ifiat
ignis Citerra, fh igne non ftat frigus, fed bend in planta , fi nat, non fic
nobis , & Telefio, vc in difp.de mixt.demonftrabimus.Przterea
'^ift.a.Fhj.t, 1 y*.^HuatiO|inquit,eft natura^quia eft quodammodo for- *■ >•
ma* I^c prir .a rincipijs remm naturalium . 45 cUrum eft,qudd abfentia non eft
natora , cum non (it pnoctpi& mocusiatrtnrccum,qualec(l ei natura, nec
nihilum e(l forma . VbiS>m« plicias ait,qudd priuatio dicitur forma, &
natura , quatenus diftingui* tur cootri rubicautn,&ine(l more, vel quia eft
indoles quatdam adfof« mam.& videns qudd expoGtio hzc fit incondecens , non
enim prioatlo ineft,fi eft nihil.nec eft aptitudo,cum ip(a operetur ad
maleficium Ari- ftotcli,vt m'oxdicemus;& ipfeSimpl.in.t.c. 8i. eam non efle
quouisp»- Ao aptitudinem , quia appeteret fui deftrudionem,vel, ait,priuatio
eft contrarium deterius , & fic eft natura , vt declaratur in lib. dc
gen.qudd Ttrunq; contrarium refpeftu fui contra rij eft priuatio,0C dubitans
luper hoc,rcrpoiidet,qudd fit forma ex forma contr 9 ria,qaatenus ideft fimiU
priuatio, quz eft aptitudo. Sed nihil dicit, aptitudoenim eft potentia
materiz.quz non eft prtnatio,vel difpofitio agentia, quz nec eft; vt di- cetur.
Auer.veio ibidem per priuatioaem,quz natura eft Ariftotcli, izir tendit
contrarium imperfedumrremper enim, ait,inalterationeram al- tero contrario
iungitnrpriuaiio formz,ndc6quzrit Arift.cum dicit:^fi x.?fcjiLt.if/ Tero fit
priuatio contrarium aliquod circi fimplictm generationem, ndc ne,pofterius
confiderate oportet, ^um fic fit in generatione,vt (en per alteram contrariam
fit imperfedius, & priuatio:& tranfmittit hoc ad lib.de gen.vbi duo
declarantur ideft qudd priuatio coeierna materie nunquam i primis contrarijs
denudatur, & qudd quatuor contraria tranfmmant , vbi femper alterum
eftimpetfcdius ,& priuatio,alterum perfc£iius,& habitus . Philoponus
quoque priuationem ibi vocat peiut Contrarium, vt,nifi
rtupidifint,&brutisgroiriorts, non dicat nufquam priuationem c(Te
contrarium a&iuum, quale in lib.de geu.& Phj.pofutC Ariftotelcs.quod
priuationem vocauit , quia eft imperfedum , & vcluti non eos,aut quo in
qualibet leue nomine communi imperfcAum prini» cipium
fignificct,necoportebatSimplicium,qudd fi habitus fiat exfor ma contraria, non
erit prima contrarietas priuatio;eteQim quzrunt^ft debent ritdambulare
Ariftotciici, de prima contrarietatereali,&'riaiIitcr agente, &
tranfmutante in i. Phjfi. bzeautem eft in formis ptimorum
corponimjidcftElementorum, quibus non dantur priora. Sed dehisia difp.^ At
redeuntes ad id,quod dicebant Pctip.priuationem effe princir pium per
accidens,vt non ens,dicamus num iotrllrgant io fafto efle, vel in fieri, non
primo quidem roodd,tuin quia quod non eft cnc,noh com ponit,oecpcrre,necper
accidens; tum quia aduenienteflabnuipfacoKh rumpitur Ariftotcli;igitur nullo modo
eft principium ih fa&ocflii ; ncc quidem in fieri, fi eft nihil, eft per
accidens principium , etenim nuiU ao» cidit non ens,& non eft nec io mente,
nec in natura, nec in iiiiagine,Acc inDeo,red entis omnia plena,itcm Arift.
dixit quddom^ie, quodfit,fik cx contrario , ideft cx fui priuat ione per fe ,
pcraccidens verd ex ali js,al» bum enim , ait , per fc fit cx nigro , cx mufico
per accidens ,^taccapctgip tuxnlhU ^4^ F.ThomxCampanclIx i .turnibit
oonfiderantct Peripatetici . , (.58.tphy. At priuatio,tnquit.Simplicius,e(lcaura
per accidens, fed difTertin boie ab alijs cauHs per accidens, quod non modo,
quatenus matcrix accidit, «rtcaufa,fed quoniam nibil neret ex materia Gnc
priuatione;& nccefsd «fteam praeire in materia, & accedente forma tolli,
at non necelTe eft al- Auer. -bum e(Te aote muGcum,cum fubiedlum fit
muficum.Idcm dicit Auerr. priuationem cfle caufam per accidens, fed
necefiarinm, quod diftinguU LatioL tu r ab accidente, non neccfiario.&
Latini ab his accipientes, ideo priua* tionem ponunt principiam,non quod
agat,fed quia dicit ordine, opor> tet enim ante eiTe formx prxcedere
abrentiam , ac non eflie illius , & hoc pafto non ens eft entis principium.
Sed hi omnes Ariftotcli primd c6trariantur,quipp^ qui io 1 4 j.prin* dpium perfeporuerit
priuationem; &Simpl. fibi quoq;aduerfatur,qui ia immutari pcrfe.ftatuit,
priuationem e(Te principium ; & nunc in im- mutari per accidens, dicit, rt
ex eius verbis liquet, loquentibus de inhx- .1 tentia materix ipGus
priuatiooisaotefa&u c(Te,& deprxcedciia. Auer. autem, & alij in
allegati textus expolitione perfe, dicunt, cfle principium io
tranrmutacionc,& nunc fecum pugnant in eifdem verbis. At dicamus errores ,
qui ex eis accidant . Sequitur quidem ex hac via, Z uam hi arsignarunt,potedam
matcrix, dimenfioncs,& prxuias difpo- tiones cfle principia, &
ficeflent fex principia: qua enim ratione priua- tiocflprincipium,hxcfint
oportet :immo appetitum, qui dtftinguunc re,Tcl ratione interilluro, &
potentiam matcrix, tenentur quoq; annur merarepriocipijs, vtfint feptem :
etenim non moddbxc materixacci- dunt, & more infunt accidcntis,fcd etiam
nihil fit fine his,& neccfsc cft, qudd prxfint in materia,& accedente
forma, tolljntur,vel quxdam ;ha- beotergo omnes cooditioocs,quas arsignat
Simplicius priuatiooi,vt fit caufa peraccidcos,& quas etiam Auerrocs,fuot
enim h^c accidentia ne- ceflaria ,&de necefsitatcprxceduot formam , &in
qualibet mutatione reperinntur, & dicunt ordinem etiam, ficut addant
Latidi, omnis enim Craofmutatio incipit ab bis : & confirmatur ex c6 quod
cotia pofitiua magis habent rationem principiandi , quim priuatiua , hxcautem
plus ponunt in re,qua ipla carcntia,2c habent quidquid ipfa haber,vt fit pria-
dpium,& plus, igitur, &c. Sed diuerfi funt in hoc Peripatetici,alij enim
ponant di£fereotiam in- ter materiam,& poteotiam,aIij verd non. £t quidam
diflerre volunt ap> petitui poteotia,alij non. Sed in hoc omnes
coaueniunt,&conueniant oportet,eire diftin&a cotia matcriam,&
dimenfiooes eius.A potentiam ad formam, qux recipitur, & ipfa aboletur,
& difpofitioocsad formam fufeipieodam. Quibus
ftaatibus,ncccls^habeotomncspoaerefcxprin- cipia,fi priuatio,vc non ens fit
principiu m. Et q uide Ariftotcles in t. 66» watpaiULtioaem diftiogui tacum
raciooe i materia, & tamen efle prin- cipium. uc pnncipijs rerum namraiium.
47 ctj^!a(n,nc dicant; ratione tantum diflingai dimeofiooes 2 ma*
teria.firpoteatumtnon euadunt,quin debeant poni principia ;& fi dif* ferunt
re ficut materia, & forma, magia erut principia. Rerpondee Gan*
dauenfis,& Thiennenfis ad hxc non omnia , quddquae funt io materiaa
ftilicet potentia, & dimenfiones , habent eundem modum principiandi cum
matcria,qudd concurrant fubieSiud, at priuatio dicit terminum^ quo;ided eft
aliud principium. Sed hoceft figmentu, quia potentia man teriat dich terminum ,
& ipfa d quo , omnis enim traolmatatio incipit di potcntia,& tendit ad
adlum}ficut omnes Peripatetici c6feotiunt;& prb% natio apud Sim p. 6cAu;r.
ac Alb.fit alios dicit careotiam' cum aptitudi*; ne;at potentia dicit carentiam
aAus,ideft formte cum aptitudtne;igitu» cx hoc erit principium. Item vel
reducuntor ad materiam hacc, qiria funt in materia, vel quia identificantur
materis re, vel ratione, vd quia m«> nsnt aduenictote forma, vt fubtedum
illius, vel quia no agunt more ma- teris. non primo modo, nec vitimo dici
poteft ; nec enim priuatio agit, nec ipfa non eft in materia,qutn
moreaccidencisineft oraoiumiconfeof' Ar,* & n hac ratione ifta no cflcnc
principia, per eandem priuatio nec f(-, ict.Ncc fecundo modo,non fiot principia
; re enim,& ratione quatitas^. dirpofitio,& poteotiaapud
Auer.&Thien. & alios diftinguuntur,& di- uerforum funt
prsdicamentoru, & qui dicut materiam rireidcm,quod potentia, non negant,
aduenicntea&u potentiam ad illum aboleri ;(al-| tem ergo hsc poteiia eft
principium,quS diftirguitur a materia,fi cor«; rumpitur,noo corrupta materia .
£t licet remaneat quatitas Auerroi,l|pi a1ijs,ex hoc non fequitur, qudd no
ftatuatnr principium es ratione fub- sedandi, magis enim eft principium,quod
prscedit,& cqmpooi^qulm; quod prsccdit tantum.at Latinis non manet prior
quantitas,diccribus^ in geuerationequdd fiat refolutio vfq;ad materiam primam,
nec difpo-. fitiones prsuis, nec potentia illis, & alijs ; itaque nec
tertio modo elfq-. giunt hsc eife principia ; & qui vnum effugiunt , incidunt
in alia. Itcofk priuatio Ariftoielidiftioguitucrationedmatctia,& Ocham
priuatio-i nem identificati ftatuitmateris,& Alb. idem dicit, efle
materiaro, & prp> nationem,quia eundem habent modum principiandi tquasob
reaapu4; Alb. fi priuatio eft principium, &umc eundem modum habet cum ma^.
tcria,non effugiet, quin fint fex principia. Et fi ratione diftert priuatio,vt
* alij dicunt, & hsc differentia rationis non eft io re, nifiinioullcdudi-
fiioguente, igitur realem modum priocipiadi,dc quo fit fermo, conden. habet cum
materia, & hoc pado omnia prsdida, vi Peripatetici nufqul^ fecxohiant.
Etipfum agens externum difponcos, flt educes formam de- bet annumerari inter
principia apud Pcrtp.cum femper prscedat ordi-i dr,& agat magia, quam
pnuatio,nec dicant, qudd bic eft termo de prin.^ cip Js
intriofccis,priuatiocnim,vt abfentia,ex(rinrecum eft non compo^ Bcns,&CQS
in anima apud Aucr.& Arift. Acbilhauss oro dc mcie Aueff ^id^pr^altlDnem
efle vnum numero cnm materia’, quia Inclf Alt Iplanij •d^ormamjflt tenet locum
materiz: igitur priuatio non plusdiftingui-. tiir i materia, qriam potentia,
& difpofitio, ac quantitas , & non mio 4 t ftibet rationem fubicdan di,
quim ifta, contra 'Thiea. Prarterei fi priua» tioeflet nihil perfe,&
diAinduro principium d materia, cotrariovi* Koi*f,reqacret'ur^qudd ad
mutationes accidentales quatuor principia , codeurraut, & fic non erunt in
omnibus tria, n Ari A. manifcAanit per ikdu&ionem in i . phy. tam in
accidentibus , quam fubAantijs cAe tria principia; quin ex accidentalibus
mutationibus demon Arauit io omni- mis.Qudd Tcro fiefequatur manifcAumcA
cxcd,qudd AriAotelesia phy.t7. f‘ pby« omnem motationem fieri, dixit,ex quodam
in quoddi,atinac« ddentibus ex fubiedo in rubicdum,hoc cA,ex termino affirmato
in af- firmatum,n ipre,8e fequaces fe exponunt, vt io albificatioocalbum fit ex
oigro,n aiunt in t. 9. igitur fi priuatio albi erit aliud i oigro,?el materia,
tunc erunt principia quatuor, fcilicet album,nigrum, materia, & priua*- dd
albi, at Arift.in textu, priuatio, inquit,eA contrarium,& demon Ara*^
Ctiraffirmatione,vt album, Anigrum, A profedo nigredo non dicit cKnatiouem ad
album, fed impotentiam,itaquepriuatlo non eA aptitu- . do,& iadolcs,ficut
dicit Simpl.Auer^A Alb. cumfequadbus.Prxterea, quando album fit nigru m,cA
album priuatio nigri, A tamen non e A im«, petfedom contrarium, itaque AriA.
quoqueeA fibi contrarius. Iterum. incuranduseA magis, qudd exnon fubiedo
infubiedum efficiat gcne« ' rationem fub Aantiz, cum A ipfa fiat ex fubiedo ;
femper euim io mate-^ ria prxcedit forma fubfiaotialis corrumpenda eorum
coofenfu } itaque. Tcl io omnibus quatuor font principia, vel priuatio eA idem
cum foripx'. abijcienda,quz eft terminus a quo ; quod fi u 5 cA idem, nec in
acciden- dbus erit idem , igitur vbique quatuor principia fint naturalium. Nun«
quam enim generatio fit cx pura priuatiooe,vtconfeutiuntomncs, A nouiter
declarat Ferranenfis, fed femper ex cotrariaiocompofsibili for* na. Sed quo
tueantur errorem illum Peripatctici,quddfcilicct,fubAan- / da non habeat
contrarium, in varias cadunt chimeras. Item vcl ponunc hincpriuationemin
contrarioabijeiendo, Aficcuro tam accidentalis, quim fubAaatialisprcfupponant
contrariam, quod patet, quia contra- rijs gaudent proprietatibus,
difpofitionibus, A adionibus, acincom- pofsibiles funtj igitur priuatio erit
eos ; vel ponunt in materia priuatio- nem, tunc non erit principium per
accidens, quia accidit materiz : nam mulca accidunt, A neccAarid pr{ceduur,vt
diximus in materia, tum quia perfc principium effe in fieri ipfimet dixerunt.
Nec dicant priuationem cfreprincipium,quiagcneratappctitummateriz, -tum quia
contradicit AriAoteli, dicenti, quod generaret fui dcArudiooem, A quod operarer
cur ad maleficium, tum quia non erit principium immediatum , (ed po- ttatir;
fed priucipium tale cA difpofitio, quat maceriam ad formam aduat, Dc ptiAdpijfi
rerum iwttiraliurnj ^ ftuat,& aptitudinem e(HdCa& principio m e0etiprom
^fp^Aa^appe^) it enim per id, quod habet de motu ad formam ipfa materia, ait
Aucrr. t motu vero habet ipfam diipofitioaem ; tum quia vbicomque cft pri*.
iatio eflet potentia,quse ab ea vehit,fed in calo eft prioatio formz lapi-;
iisicd eoim ibi careatia,at non eft poteta,icc(^s rod oneretur ad adum; tcoim
materia eflet abfquefua operatir^a, ^uaeeft redpereaftam , 8c rofert, alibi
vc^d priuationem fprmam mutetiaeappdiat coeUam.Aog* jliphus ioterpfctatur
corporeitj^qp:^quattitu4ioe,docet,&iA«> hqationcm oropium
fqimarumxdjdtreftciCorppfdutem, qoc eftpti*: 4tiocommuniSf ; r . ti el
accideHS|Vt dicabant, & Alex> eft fibi;cqnttarius,.n recolatis, ante ha-
. 'itos Termones eius, ^ Simp, ptucies,A hic prxdpUe. dixit eoim in tqu)aagunt,
& conrraguntin fefola contraria, irco u flfooboea&noif contra agit,
necpoGiu rft principium nihilomi. &ne(tpQfitum Qatio^quemOdodrgoed
principium , quod oportet etiim Aridotcti,vc iflquk,i«mpef mahcrc^t^ quidem fi
entis funt omnia plena, & hocprin« Impium pfiuatio-non ed,niii
iQaoiml,ne(rpcrrc,fcd alterius rpedem,fci^ Iket edtie,[tequaquamficmentam,
principium modo quopiam ponca* damcric.Simp.quoqaeait,priuatiopedceft nihil,
fed cd,tt in materia, hoced q^uatenus materia dicit ensprinacum . £i protedo li
priuatio eft nihil dere,n6 eft principium, cum ex priuationc, quatenus
priuatio,tiihil fiat, fed vein materia, igitur non magis eft principiumj quam
potentia, lic interminata dimenfio,cum & hzc habeant entitatem quadam,
& mo«' damcaufaodi. £c priuationem corrumpi dixit Arift.aduentu formz,
conftac autem, quod non eos non corrumpitur, vc ipfe quoque docet, phy. 5. 1.
14. fit inuitus Ferrarienfis nobifeum eft. quippd qui dicir,idcd Ariftoteli
politum fuifle principium priuatiooem, qudd Antiqui nrga*
tKruotdiftin&ionem cius a materia. I
> Sed cxhocapparet imperitia, & ambitio Ariftotelis,qui,vt dannetan*'
tiquoa,aoa curat propriam ruinam. Sed nec id eft verum, etenim Plato,
tefteSimpUcio,agaouItpriuationem,licut apparet in Sophifta, at cuna' nihil Iit,
nili maceria carcDs,& carere 6t ratione contranj inexiftentis, eam i
materia non diftioxit reilitcr, quo paSo nec Arift. diuidic nifi ra«
tione&Plot. in a.cncad. declarat, quddfcicrit Plato priuationem ,fcd
iurenon vocafte prindpium :at io Conuiuio Platonis Socrates in fua oratione
dicit, qudd verd facere caufa dicatur, qiiz procedit de non elTe ad efte. Ac
quidem fi ponant priuationem,& habitum clTcduo principia reaiia,quz
przccdanc formas cotrarias agentes, quas nos ponimus,ma« nifeftum elc, qudd nec
erunt omnium principia , vade muuentur, vt lic dicant. Etenim ad faciendum
(lementa totalia hzc no adfunt,& in ccelo necprluatio habet locum
principij,fi/emper fuit AriftotcIi,igitur potius dicant principia efle , quz
ftant in primis corporibus , & ccelo , fi eis eft a!iud,& quod ad vaum
corpus fufEcit vnum contrarium cura fua mole, fit ipli omnes conccduntia ccelo
non cfte priuationem ncc quoad clTe, - nec ijc prmLipijbiciuin iiaiuiauuiii.
ICC fieri; ficui inquit Aucr. cum Arift. in S.meuph.& in de rub.orbis,8l
iimp.i.phy.t. 7J.Sed rerpondenr,incae1opriuationem cfTcqudadmo* tum locilero.
Verum igitur non Aint omnium h^c principia faltem quo ■d rubftanriam , ficut
prxfumunt facientes hoc nihilum , alteram habi^ tum mrntajc , aliud puram
potentiam. Et h*c quoque refponfio eft ei^ ror -Namque omtics partes Sphzrx
funt continux, & occupant in totd omne vbi,& fi partes eflene priuat^
vbltatibus, & tenderet ad ipfos, tunc ^nius contioiii non elfetynus motus
contra Arift. y. metaph.t. 8. Et fi priuario generat appetitum, vt inquiunt,
tunepartes haberent fingulae di uerfbs appetitus proprios , & fi id
concedant eft falfum . Etenim apud eos vniusSphxri partes omnes moucnturab
vnius intelligentix appe- titu, & tunc vitra appetitum communem omnis pars
cceli haberet ima- gmationem fui appetitus, tk cum in infinita fecari pofstt
Sphyra inpar- res iniagiiiabilcSjltcut nunc fecacur ab eorum intellcdtibus,
tunc infiniti ■ppctitiis,& ccmp*{hendcntcs virtutes, quas appetitiones
requuntur.Se Auer. negat Thcmiltio in 4. phy. quod Sphpra (irin loco per
partes, cum ipTx fi.ttindiuifx, igitur nec mouetur ad locom per partes. Et
quidem infinita infoelicitas elfet in calo, fi datu fuifTct et inoucri per
partes, qux femper fint priuatx, & nunquam, quod appetunt, fruantur vbi
fingulas fimul. V el dum rna c(l f^iixiomnes rctiqux funt infalices A: ipfa nec
fe- I:x eft, cuius quippe felicitas in paruifsimo tepore ob aliaiu velocitatem
trahentium, perdurat. 0 ftultitiam ? Eihocquidecuenit,qu6d ipfi noa
cogaofcunt,qudd nobilitas mobilis naturx ,& fylicicas fiat in motu,&
femper moueri qualibet pertio natura appetat, & quddnonquxratvbi- tatem ,
quo eft priuata , (ed velit moueri propter bonum . Sed dehoc in difpu. vltima .
At fi dicant de mente Ariit. efle,qu6d mundus ab xterno manaucrir, nec priuatio
realis erit ad cali faAiooem, fed prxcefsit fecii- dum nofiri imaginationem
corruptam antdid , quod femper fuit, intcl- figentis non efte eius, quam
prioritatem originis dicunt; fed tunc non erat quidem totclledus
Peripateticorum, qui fua imagine conficiat tale principium. Et fic polfcmus
dicere ordine originis prxccrsHTc priuatio-. nem Dei patris , vel filij cius
fubftantialis,qnamuis non Iit rtalis .* nam quxprxccditad xtcroum mundum, eodem
pado ad Dei filium xter- Dum ptxcedct.Iiaqueappareat omnium
fallaeifsimaperipat. de princi- pijs fcntentia. > Hinc alius error ex Arifto
telis inconftantia procefsit, vnde Peripate- tici inconfiantes fafti,
priuationem, qux nihil eft corruptionis caui'. m efledixeruntj&quod ipfain
materia exiftens facit corrumpi compoti- tum cx materia, & forma, quod
Ariftoteli eft contrariam, & veritati, ete- nim Arift . contrarium non nifi
a contrario aditio corrumpi ftatuit i. phy. 1 . de gcn. & lib. dc morte,
& vita,vt calidum a frigido,non ab abfen- cufrigidi,qu« cum calido ftat.Et profedo
priuatio, G eft nihil, no agit, cotrum* JT l corratnpere autem agere eft. Item
fi priuatio eft Temper in mtteriacom forma regante , ( ood eoiin datur cis
materia abfque forma ) & ipfa f t fit fos, eft forma contraria formis
introducendis , nunquid aget ad corru- ptionem fui^& ounquid abfentia
coutrarij.fi diftinda concipiatur, non inagis cooferuct contrarium ? oon quidem
calor ignem, vbiipfe regnat, vult corrumpi, & frigoris abfeotia permanere
ipfum facit. Sed quidam imperiti coUoqueotes nobis, cum aiunt fecundarid velle
quippiam fui corruptionem,vt propter pecuniam exponit (e morti, & propter
occide- re inimicam homOiSed 6 ltuUi,homo idcd (xpooit,quia nelcit certd in-
terituro ind^ procedere, & falutem fperat , quin acquirit periculofd pe-
cuniam, qud melius deinde viuat, & diutius , fine qua viuere non pofliet
fic,& fi eUet prima, vel fecunda intentio, vt moriatur non acquireret pe-
cuniam , vc viuat commode, vult itaque angere , non perdere vitam. Ee occidit
inimicum, qud viuat fccurus, & fine iniuria, non autem, vt ipfe moriatur,
8e^ coofequatur mors.ipfaro effugit omnicd.Sic frigus con- f reditur cum
calore, non intendens ab co corrumpi, fed corrumpcre,& fubicAo , quo ipfum
potiatur deijcere , per accidens autem quippiam feipfum corrumpit rard ,
praefertim in animalibus, quibus cum vita c5- petit honor, & quorumcunque
portio caloris ab excedente vincitur, fle Arift. loquens qudd a contrario
contrarium modo corrumpatur, cor- rumpitur, ait, etiam ignis minora maiori,
velut i contrario, quare bend dicebat Auiceonas corruptionis caufam ifte
contrarium agens, vt frigo- ris calor,non autem materiam, vel
priuationcm.Auerrocs autem corru- ptionis caufam dicit efle quandoque
priuationem, interdum H^^le. ideft materiam , fle quidam intclligunt dc cius
mente efle materiam , vt priua- tam .Et quia coelum non habet priuaiioncm,non
corrumpi. Sed h^c fi. gmenta funt;illudenim in fimplicibus pr^fertim corrupi
vidcmus,qudd contrarium agens fe robuftius prope habet. Et quia ^lementa
adarquata funtAriftoteli,non corrumpuntur fecudum totalitatcs, fed bene partes
ab aliorum partibus, at de hoc alibi. Atnunquid materia poteft agere aduetfus
nataram agentem, fcilicct lormam.quatin ipfa regnat f A nun- quid materia
appetitum fuum aequetur , fit d fuo finu contrariam edu- cet formam , non
adueniente externo agente ? non quidem ipfe conce- denteduci nifi abagente.
Itaqjagcns contrariam eft cortumpeQs,flt ge- nerans , fle non materia priuata,
nec enim materia, nec priuatio, qux cfl nihil ,agedi vim habent vIlam.Et mirum
fi forma regnans non acinguit appetitum materia fibi contrarium . Profedd ignis
materia non defide- sat cfte terrae,quia appetit, 8t agit per calorem, flt ad
illius modum, cui eft fubieda , nec terra vult efle ignis . Licet pofsit clTe fi occupetur
ab igne fortiori. Sicut dicemus infra, 8t in difp. j . Et coelum habet
priuationem forma iofcrioruin,eft enim in eo abfcBtia >gnis,8eaqnxapud
Arif.ergd oihil dicebat Auerr«Tcd dicet forfan priuationem dicere abfentiam cum
aptitu- r . ’ / De principljs feram ftawrallum. 5 J titu^inr;id rcprobauitnus :
nuoc dicimus tpiam carentiam c(Tc apti* dincm^ccenim
omntsaptuudopraeterhaoccftiforma,vcdidc ArilL Itb. dc bona fort. & terra
ided habet aptitudineoi, n fit igaia,quia ca« c forma ignis , non quia fit
inclinatio ounans a forma terre » iecus in* naret ad lui corroptelam Nec
priuatio corrumpat j quia dat materiat: pjctitum^daret enim fui corruptionem,
illam^ac prioripfaappcterer» ntraid, quod dicebat Arift.in. t. Si. i. phy.it
Simpl.acAucrr.q^ bi dicunt priuationem eiTecaufam appetitus, ibi
contrariumprofe- at dicentes, quod fi fic^tuncappetcretcoriupi. nec materia
ccsti,qudd bilem habet formam, non appetat,tuoc enim ignis non appeteret ter*
n, quod nolunt. Et Arifi. i, cal. ccelum non corrumpi ftatuit ,* qui* in habet
contHrium,veluti ^lementa habent, non quia non habet pri- tionem. & Simpl.
ac Alex, nihil, aiunt , corrumpitur nifi contrarium beat. Appetitus verd
materip e(t efle fub forma,led non coniinuo no« m habere i fe, nifi ab alia
occupetur appetente inipfa regnare. Ided iquum eft , vt materiae naturam a
prtfeis non agnitam , vel non bend tiaratam inueftigemus,& manifettam
reddamus. Quoniam quidem elTe in terra, nec alibi frigus, nec io ccslo , aut
alibi or fine corpore , cum fint incorporea, corpore, yt Tobrifiant vbique
ushabent,itaque corporea moles tertium liatucdum eft principium, od materiam
Ariftoteles, ac alij appellarunt, fubieSam naturam,vel fiatiam omnibus
fubftantem. Quod autem incorporeae fint naturas entes calor,rcilicet,&
frigus, inde patet,qudd qui aduenit calor i ccelo llam materiam cceli fecum
defert, & io profundas terrae partes noa ;rgcrctur,fi corpus deferret,
itaque fine corpore venit diffundendo fe, [Dultiplicando per media
corpora,fcilicet per aerem,& terra, ac aquas, em facit ignis noftri calor .
Lux autem tranfit fe effundedo per aerem», ion intimam terram,quiaeius foedatur
nigredine,calor itaq) iouifilia. 'reditur, quoniam lux eius vifibilitas,&
fpecies nigredinis, & crarsicie» ia obruitur,8{ occultatur.Itidcm frigus
tcrr{ ablq; corpore Sc ipfuiia funditnr,non tamen ooper corpora, fed vel per
aquam, aut infimam Fi porttonem,quat aer dicitur, & dato vacuo non
diffunderentur nili '' erentia corpus, tenebra autem qua cum diffunditur frigus
terras, vbi adeft in aere,& aqua, eius luci cedit, quin luce
occulutur,ficut infra ram lux ab ea,fed ipfum taatdro in aere frigus fentitor,
corpore itaqi. bo contraria iodigent,cum nufqua fine illo repcriantur,nec
pofsint. lemas prjtcrea calidum ens in tem frigidam,8c i c6tra,a frigore hoc» m
d calore inuerti,& dilatari,ac ftringt,manifeftum eff ergo commu»^ n natu
ram,qu{ corporea femperapparet omnibus fubijciJVlateriam o pafsiuum
clleprincipium fcufus.dc ratio manifcftant..Quandoque m a calore occupantur
illius conditiones , & iuxea vires caloris, quae :ipit, operatur vQum ci
fa«^a,fic a frigorejAc eadem matetiafub forma teirx 5^7 F.Thomx Campancllx
terre, aeris/gnls» & aque,pUate, & aliorum apparet, vt re rera videarar
pati taotuai,nccvUain de fe habere formam, fcd polTe alias femper fufei-
ptre,non per fui potentiam adiuam, fcd agentis, vt h^c no fit adiu a po-
tcntia,qua materia fubiacer,aec appetitus aliquis alias femper fufeipiea- (h,vt
falld opinamur, exre,(cd ipla eft impotentia materig, vt cx fefubG- fiatin
mundo, niG rum forma, & quia nufquara apparet forma, qu{ ia ca regnat
corrumpi,niG contraria adueniat eam deturbans, vcl ipfacum portione materi; ,
quam ad modum fui prorfus egit , labatur ad cogna* C0m,conrcqueas c(f,vt ipfa
materiaoon polsit nouam educere formam, nec appetat tranrrautationem,fcd tantum
ffarefub forma, ficutmox di-, ccmus,&licer appetere ipfa m concedi
po[sit,vt foemiaamafculum,ve- luti Arift. dicebat, tamen id intclligeodiim
efl,qu6d app«tat natura ita- re fub forma quanis , non autem quod poftquam
habuerit vnam aliam delideret, rite quidem ex A ulcennz rationibus
conuinciturid ciTefal-^ fdm. Ille enim appetitus non cll in materia, fed in
forma volente potiri ipfa, que ab extra pugnat cum inoxi(l'eate,& hoc
eftquod conuidus Auerr. dicit eam appetere per id quod habet de motu ad formam,
ided, ^ per difpoGtioncs aducnientis. Sicut femen appetit Geri homo, G elt ho-
minis perfpiritum calidum difponentem, & cfGogentem io eo forniam^ hominis
a genitore propagatum, quod dicit Themift.A(Alb,deiatelli-, gentia mouente
materiata, non elt oatUrale, fed Gdum, Geut qupd-coe-, Inm
moueaturabintclligentia,& peius. Igitur redeuntes dicamus,aon. pclTcGeri
generatioaem,oiG Gt omnibus ipfa comenupis. Ipfa autem ad^ entium fadionem non
aliud pr;ftat , niG corpus , & molem , quin ipfa fubicda corporea moles
cGevbiqiieapparec,igitur corpus c{l,necauge-, tur vnquam i fe nec diminuitur,
oon enim vitibus h;c agedi donata eft, opus folius,ooD & materix, & G
fub ente mobili, vel immobili cfl , non, potente fuam edere adionem,nec ipfa
edit vllam. quod calid; res dccU- raotinaerepoGt;,vt vinum,&carbo accefus,
vel ipfa lluppa,qu; deor- fum labantur, quia impares funt caloris vires
ponderi, quippe qui mo- lem mouere nequit, niG prorlusattenuatam, nec frigus
adcfl tantum, quantum fuHicitaVt immobilia ea efGciat ibi, itaque materia a
neutro. fuperata,ncutrius edit opus, nec fuum ; fcd deorfum cadit;G coim flaret
ederet opus frigoris, fciiicctilationcm,G mouerctur ederet opus calons. Dc
prindpijs rerairi naturalmiri . ^od nob poteft calor, aec poteft in reipfa
fulciri, quia operaretur fab^ Rentatioacin, coo(cqucnseft,vt cadat, vbi
immobile externum fulcient cft;rcilicet ad terram, uon propter cognationem
quidem quando & caU« da cadunt in terram entia, fed quia non eft penituc
fuperata materia, & deberet ad modum fui agere, ei autemaA io non competit;
itaque cadit deorfum,& talis motus eft materiar cafus,&
priuatiooperationis , vt in> £ra dketur.Iuersig‘itur eft materia, de
mortua^; vnddaliaeiiorequitur igtedo. Hinejtfti^udd materia abilToi,
tenebrt^ue,vel vmbra Vocaturi IVM y^t, & Mercurio. Senfus verd idem
tiftaiur.N-gredoeaim no pottftfrigori dttrib’ui;curp Cntia calidaquo-
quefimmuha nigra, nec criori, quia frleidarterrzincft vt fuperiusi feofu oft
Mimus, Ut caHdO PJi^ igni^rurett maxima albedd. Confequens eft vt medi* n«ufj
hcc tft.materiei.qu* latct lub fpeci|cbuS Calorum' vad^cuhi materia, &
Caloris facte cntiunrfacics,cb'lotts,'fcillcel fiunt, Id
aurenrintittbdibustxpcrimur, qui partibus fubtilibus Caloris ignis rpoli»ti,albpq;fgric
tenuitati all.Jgato,nigrefeunt,ni^re tclligit purum nihil, fed non eos
determinatum, feu,vt dicunt , prodicar . nacntale,vt docet lamblicqsio lib. de
Seda Pychag.&Plotiousiaiib.ds materia enaefleexTimeo declarat,
Alcionusquoquetn Iib.de dodrins Platonica nullam differentiam effeoftendit
inter Arift. & Piat, dc mate? ria.IdemSimpI.&Thcmis. Vndd & Mars,
ioconuiuio in cxpoficione orat, i. cap. vocat materiam corporis moIem,no
habentem ex fc mo- tum. Arift. quoque 4. phy. 1. 1 5, idem Platoni dicit
cffemateriam,&lor cum,& locum euediraenfionem, fed apud Plato.
intelUgepon externo- rum Iocuin,red intrinfccx formf,dimiauic enim antiquoru
Jida Arift, ided de didis Platonis videamus. Poftquaro Plato io Tim{o duo
ftatuit principia, slterom exemplar, quod eft in mente dtuina, alterum
fimuUerumab hoc exemplari dedu- dura.geoarationi, oculisquefubiedum , per quod
iotcliigit formam,vt manifcftat,aunc cogit nos,inqui^ ratio, vt dimeilem, &
obfcuram fpel ctem declaremus : que receptaculum eft, & nutrix generationis
, & in- quirens num fit ignis,aqua,ant aliud elemeatom, concludit nullum
ho- rum dfe,exeo qu6d h|c generationi iubieda funt ,& continuo mutan-
tur,ncc ignis fempercit ignit, nec terra femper terra, at materia non va-
riatur , vt fiat aliud a materia ; & habitis rationibus , nullum contrario-
rum, ait, eft rec^taculum. Ipfaeniai nunquam recedit a potentia, ficuc bci^
.mapijttctum niriicillium,' 'f* jiMifafcipit omAia necvllam fibi fimilem fac?c
t nam DOd po/setaljam rcciperc.eccdergd quod Plato bea^ agnoattpWndpiuin
pafsiuum ciPs miceria aliud i compolitistqocio rerum primordijtd Deo rufcepertc
/ormasyatuancabigoe, Teialijsproprijs formis geoeratibua informari ooDn(gat,cum
quatuotflemeatageoeratorum pooat principia. hacc anpIiusdocesait.Materiacum
debcateffe effigies omnium formarum, varietate diftinda , ideA a formis {femen
torum patiens diftio^iooem, quibus iacet, nunquam illud ipfum formationis
gremium critprzpar»* tum, nifi informe fit, & fuapt£ natura omnibus, quas
reemturum reat. & bjlcergd
Plato commune ponit principium, & intormedefe hoc eft,qu 6 d oon habeat
determinatam, quia non poifet pr^parari pro ali». It nudam ponit nufquam,fed
nulli contrariam ,& licet Arift. attnboac Platoni qu 6 d pofuerit contraria
es pacte materi{, non eilintelligedura, quod illam rx Ce fibi contraria ri
potuerit , quz nec formis cft contraria, M multa loquitur Arift. nec vnqua vidi
hate in dirits Piat, quod ex par» e materia magnum ftatuerit,& paruum vt
principia. Ipfe enim, vt vitii* }it, popit variari ipfami formis, &
fufeipit magnum dum cqiandituri ;alore,piruum fi conftringatur a frigore,
Vtdedarauimns.flC Ari (Lac Uer. (uTdpctc magnum t ex eis ,bfc .dicit fada in»
Itione. atinPhoedoneexcoDtrarijsomnia fieri inducit in materia,* I a Deo, &
in jim^o expafsisctemetifyJExbis.perJfpicuum e(Tc poteft, ijs, quz docet
Plot.& Porpliy. ialib, . de occariooibus,qadd materia xpers operationis
appd Platonicos, dcv.cluti fonuiUnsPlaid.ea qus tn us de lapfd materiz dcprfpm.
inqqjt y gipierauoniijmtrix icrrfyAft ‘ ' H * *ctit aerUrormaf rafcipiens ,
& haram p«dil^equac perpcdfl•f^ omniformia ■fidet,urarpf^u. Vemnf quia
nccimiiliboi,necaii pondus ^qualibirseft ^(fcrta vinl>ul|,Buila cx
pirtcgqailibris vft, f«d vnd'^ue rcf- .gtt^cclio«iq;iiori»ist iiroatacdsld^arom
j raMiis ipfitn cotmnotam ■cahielnagitafriquopniruconcttain dioerfa
raptaturjatqae difcrrattur« &hocpaMt,quo.dquabftdem'axhibenS'aftjs, nulli
contraria, cui nibireft feder, nec cotrarium. dehiacArift, probat indu Aiud in
bmnibusTaAionibusfup* poni tcrtiQm,0cexca pVobatDualitatem principiorum, nam
materia eft vnam genus fubiedum’^ 8cvnulriabvnatranrmutatarcoinrarictate,fi
autem Bnt quatuotcbo^rariaiduircrunt materie prim{,duoqJcgencra
£l»bicfta,SutBcit trgdvnrpa$,fle ddm ab vnt in alte- ri'm ihdr»tuffDfmam,nufaaain
videtur deponere cffecorpusrquapro^ j}ter non qoodrptio fillaxPerip. vel
qnatdam Arift. decreta diftaoteam 'tlTc' W6n ld^ cbmotis,n64 btatetia.’ jH-
--.i • -uJ.ai ' .. Item, I. ratio t-7S- TH.R. : corpus cognofcitur
srfirmatiooe,& mioae, M non (ic ma> teris , ergo o6 cft corpiis. Dicimus
nec corpus cogoofei nifi habest for- aisnkoccupsntem cius tenebrant, nec tangi,
niG ta&ilem habeat qualita- •tem^^quat forma eft, nec vide^ci niG formatam
, nam tenebra cius iouifa .cft,vt& dirpolitioiies corrumpi prorfua^.
qaeiequuoturefleaifeclas formx aducnientis.red'rerpodeaauis prij 9
cationibashis,dcindefaUiutem vtrlufq.-poGtioais demonftrcnvus.' Rc^e quidem
concluderet aduerfum nos ratio Auerr» fteut premifj os,& Auer. ipfum, A
corporeitas At aAus materie, &non Atipfama^^ 'ia, at quando nthti inter nec
differt, ruat ratio eft necefTd. Stabilimus tui Armifsimum nobis a feofu
fundxmentum,qudd materia At idem^ 'od corpus, nec cAein re, niA nominis
differentiam, tmdd decepti fune' mines coiporeitatem a Aum exiftimautes. Sed re
vera non Ac eft, cor^ s enim agere nihil poteft, nec cognofei, nec propriam
Aguram hal>ct», amnes rufeipit, eft nigrum ,vt apparuit in titionibus igne
fpoliatisaj turipfum en materia, cui coditionet competunt materie omaes,nec iid
in rerum natura apparet fubicAum, niu in mente Perip. quod nec snt quid At,fed
putant cAe,& ei attribuunt conditiones matcri^.que It corporis apud fenAim.
Petit igitur concedendum Auetroes,qudq iporeitas At aAus , quod probare debet ;
qui enim dicit materiam cfTe pus, non dicit cprpua efteaAum.fed dicit cfTc
materiam po.tenten]( ereformas,rccusdiceret,quddmateria
AtaAus.quodeftfalfuni.Coi^" reicas quidem eft idem quad matericius,&
Acut h^e non eft aAus Ac : corporeitas, te qui contendat corporeitatem effc.a
Aum, diceret ma* eiutem cfleaAum>quod noneft.Igitur impropria eft oratio, A
dica* , materia eft corporea per formam, fcu aAu corporcita^ls , nain ideqi IC
fi diceret, corpus ctt materia per aAum materieita^is, vel n\^term aAum
mateticiutis.dicamuscrgd qfidd materia. eft perfe marcria,8e pus per
fecorpns,t( idem fit corpus,ac materia, at quoniam materia^ • nateria quatenus
hajbet fufeipere formam, ad hoc enim creata cftifTc , ausperhoc quod habet
fubijci eft non pcraltud,fulccptiuum enim {uantumomne,ooaaAiuum. Sed forma in
quatoexiftens agit poft‘ igitur idem erit coipus,materia,quantitas.rubicAum,
corporea mo* Et nullum fipcaAusbec muliiuoca,nam vnaresfunr,& voAs mut* ed
furciperctantum babeat;& fic ens reale eft pripeipium, non Chi* icum ^erip,
entium naturalium , & in corpqrcomma fubic Aanruri^ rtermioant quaotiutem
dus nature agent frxAio leq‘iitur,aic,calorem,& frigus, naturas, fcilicec
agentes. &e- entes igitur ad Auerr. dicamus quod rationis»! jiT
akSimpUtationes fbldit,fedPeripateticcfiogit,«cd non negat ma:ciiam efie
cdrpus. ^ . * Hxcrioftr^fententi# confirmatur tcftimonio Antiquorum. Stotci;
cnira corpus dixere eflc materiam, & hi,quoafupri memorauimus.Idem dixit
Pericles Lydi usphilofopus teftcSimpb nec id Galenus negat, idem
Auiceiioas.‘Mcgarcnfet Quoq; corpus corrumsedum efie dixerunt ma- ttriam
,‘%tmtierkignisht!igaumcombuftib»le, materia fanguinis pa^ ais . & Niphus
ebS defendit in agente potentiam ponens, nos vbiquc. &
Arift.raaittiara^nim^ vocat corpus. & in 4>phy* materiam (cnfibileefle
Cbrpos irifinnat i rdi m idi. de gen.e»maih corpus noo perdit nibmeO,'
•cdifKnitione,diim-fittranfmurario,ig?turco^useft materiiperfuam ^tioncm,qu*
diCtt,compofitum amittere tationerai& nomen, non au^ tem materiam. Item
vclperdimenfiones tniermiriaras intelligit in infi*> oitum exteofas,&
corporeitatem infiouam,&hicrenniscft fibi,& Aiift; . contrarius
nolentibus infinitum dari iii'rerumTniuerfitate , vel corpo- reitatem habentem
terminum, at refpedu aduenientis indeterminataiiii quiacuiuflibet tranfmqtantis
poteft teVmioum fufeipere, & hoc verum eft,vnddfequitur maieriam elfc
corpus^ au* nufquam vifa eft, nifi cor- pus,& fufeipit formas Auerroi ,
quia eft dimeofioiiata , & materia nu’n^ quajn abfqj corpore
fentitur.philofophus vcr6,vt ipfe,ac careri dicunr, non abftrahit i fnateria
fenfibili , dicent iniclligi fine corpore , dicamus intelledionem Valem effe
falfim , qu* rebus h6n adzquatur , tum qaia verius eft adxquatio rei ad
intclledum.vtaiunt, tum quia omnis intel* I(^iua cognitio fit cxprarcxiftcni
fenfitiua apud Arift experientia eft fcicntUium
Aiagiftr*acconfirmatiix,vtidicituf i.poft, C. 17 .& i.mciapL -« .
&iutcl )/ob* ]uare i,occ rp“*» Doie^ laoa nih iam )ici| ieta lem Dl« P«- i
8 C ;fie :»• on' f/H fl* e- I- ih y h 9 1 & ifltelleSus noa poteft
intelligere,qaodin renoneft» niftfic depraira* tus.Corpasergdeirefemper
feocitur Auerroiipfa nutcria,& corpus omnes conditiones eius
habety&cftioterminatum refpedu aduenictis, quod non negat;&n
interminata d>menfio erit aliud i materia, du^erut materif. Item rationes
fu{ contra Auic. effent aduerfus feipfum. Etenim cflet congregatio ipfa
generatio, fi corporeitas, a qua materia per ipfum non denudatur, fit aAus,
& alteratio, ac forma adueoieos accidens clTet omnis, &non fieret ex
pura potentia, fed ex aliquo ente inadu,quud generatur, nec dicar, corpus effe
aftum imperfedum, cui forma aduenit ficut petf;dio,&
fictollanturargumenta;nam Auicennas refpondcrct eodem
modo,&qucmcunqocfibifiogercat foluendi modum Auerroi- ita;,idcm Auicennat
valeret, quare rei rationes Auerroisfunt oullat,vcl concedendum eft
ei,corporeitatcm non eirea&aro,red materiam ipfam, ficut nos diccbamus.Item
fi forma,vt dicebat ratio fua,non poteft vniri ntateriz corporali, vt dicebat
contra Auic. nec poflet anima fieri adus corporis organici, vt Arift. docet, A
ipfi fatentur,nam materiir nud^ ip> famnon vniuntAuerroift^, ficut patet per
Auer.in a dean.&Ganda- uenfem ibi.Thien.Zim. Barl(um,&alios;nec etiam
pofliet forma mixti aduenire formis elementorum, dum mifceatur,quia fi corpori
non vni- tur forma, muUd minus vnictur corporibus quatuorfimul iuadis,&
formas contrarias habentibus in adu non corruptas, tcfte Arido, i.de gcp. T.84
funt ergd dida eorum vanitates, & chimerp,nam materia cor- pus dt , vt
vtdem us , nec vifus rationibus logicis adulterari poteft. Pr«- terea A uer. in
1 2. metapb. coro. 14. communitas, ait, materi^ eft priua- no, quia per
ablationem formarum iotelligitur ; materia igitur , inquit, non cf) ens
extrianimam,fecundum quod eft prima,& communis om« ntbus generabilibus. £t
cfim iu fit,tllud,quod di£Fert i non ente, eft ali- quod eos cjuta animam ,
& eft , quia eft fubicdum indiuiduifenfibilis. quare fi materia prima eft
nihil, nifi eos in anima, vt fic, 8 i eft eos inqua- tum fubicdum per
Auerrocm,iodiuidui fenfati, coofequens eft, vt ma- teria vera fit corpus,
fubicdum enim iodiuidui corpus eft, vt cernimus, A Arift. in a.degco.
manifcAauit, A alibi pluries, quare feipfum con- deouat Aucrroes, A alios, quod
materia fit corpus, A ijfdcm rationibus coouincantur, qui ponunt dimenfiones in
maceria, qudd fit cnrpus.d bona principia Peripateticorum , A grcfta; materia
prima eftnihtlin re, A priustio eft nihil, A forma educitur de poictia materia:
prim^.quc eft nihil, A uon eft, A tamen funt realium entiu principia. Videte,
qu^fo quanta cll horum imperitis, qui dij videri volunt, A quomodo non de-
iperaxei non entibus facere entia, Acxchimeris res efficcre^ac homine* vdarc. ^
>.i i At alij peius materiam non quantam effe volunt fccnadum futuram fui, A
quandoque omnino ab ca dirpoUari .Etenim vnitut forma mate 1 rienu- • opinio
alk>- tim. I A. i AJUilJil. * rl* nuc in eodem inflanti denudationis
ipfiusabh s« Tb. Hi qui ' fent fenTom fecuti , vel rationem . Et quidem dum
homo corrumpitur, q'.iod fit >n Icparationeanim^ intellediuar,
vtinquiunt,videturead(tn quatitas, i jdem oculi,ac eadem organizatio remanere,
quin calor intrin* fccus quidam,fi tangantur, i quo generantur vermes
incadauercfepuU to,igiturrftfidiohaccopinio. Etii inquiunt, quod corrumpantur
hzc ad corruptionem fubiedi per accidens, quia a contrario non corrum*
puntur,e(l fjlfttasreofatifsima.nunquam enim vidimus, excute fpiritu,
corporeitatem corrumpi,9c organa, fieri^; io primam materiam rcfolu- tionem ,
ac alia fimilia a forma cadaueris generari ; nam eadem funt , dc tenentibus
monentes manu maoifefhim fit, quod talis non fiat refola* tto. & baec
pofitio omnibus feofibos contradicit,crgd falfifsima. nec dU eant, id
iotclligT,vera enim iocelledioeft,cuifen(us, vnde ipfa fit, & cer*
tificatur , non contradicit , 8c experientra fanet, hzc hominum iftorum
intclledio,quar imaginatio falfaeft, contraria omni fenfuteft,& magi- llrz
rerum experientip. tunc enim nihil aliud fieri apparet, nifi quddte* nuis
rpiricus,& diuioa anima abfccdunt, nec alia forma rubrequitur,pa(^ fiin
vero i calore externo, & interno, ■crfum fc agit,ait Arift. nec
procurat dannum fnam. Item quomodo ia eodem inftanti forma emergens de materia,
vel iotellcdiua a Deo im* mifia nobis pofsitorgaoizationcm nonam facere abfq;
tempore, & ptio- (em corrampeie,qaam agens fecerat, dc fimul qnaliutcs
creare, oculos, ,
vcaa^d(partcscorpo(is,ipruin^iCoipiis,quiaprittSAOicmaQet,nemo fiuge* Dc
pnncipijs rerum naturalium, c-j fiager^poteft , necdifcurfu vel falfo imaginari
• (i enira Nacvra trigiata dies, vel plures laborans vix cfiiccre hzc potuit •
quomodo BAima inia* ftanti, vclquzuisalia forma bzcla ciet ?dcprofcdd (i tastan
habet po. tcntiam , & femper acquirit maiorem , quta maius aeqaitit fuper
mate* riandomintum.tunc quando pars corporisdeflrucrecur,«rl demeretur os, vel
quippiam aliud, Ulud ftatimcorolidare polTct , iic & morbos om* net
repellere, quod enim in inftami efficit h^c magna, potentiam ir.fini* tam habet
, vel inb oit{ propinquam , vt in 8. phy u. dicunt Peripatetici. Przcerea
quaodo forma vnitur audz mateciZ, quantitas confequens materiam,& ea
quzfequuntur.vode veniunt, non quidcd materia, quia ipfanoneft quama,& tunc
amittit, quam habebat, quamitatem;necd forma, quia ipfa non cft corporea apud
illos, necquanu, non quantum autem non dat quantum. Igitur non cft alia 6
t^io.dicatur ergo materia efte corpus, (icuc vidcmus.Diceturforfan,qu6d e
potentia materipedu* citurilU quantitss ab agente, qui & formam educit.
EthocBgmentum eff , nam (equcretur,qudd ex non corpore fieret corpus , vt bcod
Auerr. arguit iii de fubftancia orbis . Item quando anima voitur non cft agens,
quod educat definu materiz. Pater enim folum femen dedit Ariftoteli, quod cft
ioanimcipG,non nobis, quod fi corrumpitur in voioneanirof, quapi femen ipfum
educit, igitur quod fequitur ad animam, non pro- crcat;ltcm enim
fcquerctur.qudd illa quantitas crearetur,fiud educatur
abanima,Gudabageate,namcreatio,ait Auer. in la.metaph. eftfadio rei oulla eius
partepr(fuppoUta,ac nunc non pr^rupponiturpars quaa* ti catis in materia,quia
anima, ad quam rcquitur,noo eli qua(a,fi( quan- titas, qu{ erat io materia,
totaliter corrupta fuic,vt aiunt, ipicur ex nihilo ficquatum,&hfC ratio
probat,definu materi^ non educi formam.nam,
vtinfcquencifictnotumrermone,falfirsimaeft feutenria,quaomniaex fiou materiz
educi volunt. Item Ariftoteli omnia entia fiuc ex quatuor elementis non
corruptis,igitur forma mixti vnitur materiz corporez,fic habenti clementarem
formam, nam infcparabilis cft,aic, a conrrarietati* bus,&quddaoii
fiitCGrfupiip, & refolutio patuit iu i.degcn.t. 84 Bc pc.item quando
generatur vnum elcm^tu ^*bo, remanet Symbolum lu Ipfum babentibus,crgd &
corpoccitas. oec ht. rcfpondcant,oara dum cx aqua fttfumus, vel aer manifclte
eadem ^rporcicaseft io vtro- q e,nifi q udd hic exparfa,ibi aoguftiaca. &
animam a^^l* corporis vo* cauitAntf. non mricri^, eo quod corpori voiatur
organico.ot vt anima eft forma, &vt fic.informat corpus, non ergo aliam
materiant £x his manifeftirsira um tfTe relinquitur volentibus veritatem feire,
noit hominum pofitiones tueri, quod materia corpus cft, & qudd eft nihil,
idquod dicunt materiam primam , quod conftflus cft Aucr.lk quod ir-
rationabilior eft fententia diccotiam maceriam non cfTe corpus , & ha*
bcreadum eotiutluum j materia enim corpus vbiq ; apparet, nec alnid ' 'J' -• 68
• F. Thomx Catrt pancllx. imtgtnari licet *b eo , quod in rerum natura
cernimus. & ihirdm cft de"^ his, qui Ariftoteli fic funt obftridi.Tt
propter yetbum illius Toum abne- get proprium Tenfum , & faltem effet
ftabile.nam millics fibi in hoc con- tradicit, vt infpicienti apparet circi
ift^c, ipfo oppugnatam, varijs immutatam modis, vtrijs^; figuris donatam
cocernimus iuxti crafsniei.ac frigoris rcfiften- . tiam , ese ipfo dece Jente
priuati, vel ado-r-tcuie iriagis, ficuti fit cftate.iiV tenuirirein refolui, ic
ccjiiim maxime, *ergd informare calorem tft ne-^ cefTe, ac frigus ,eSe
matCfiilcm difpofuioncm elle concaufas.fi e-oim hxc non rcfifterer. Ce
fafeiperet, Cciftud non ctrcundaret,oppofitum oppu- gnando, qu«j videntur,
figurxnon fierent. Igitur ab externo calore im^ njuiirt.fle ab extra formas
venire ceofendum eft,non cx potetia materix, ' ficut Peripateticis fingitur,
fle quod generat ipfum, dat formam , & qux confequuatur, nec
rcpcotc.ficutfolus efficit Deus, fed cum f^uccefsione paulatim immutans, at in
his, qux fiunt a fole, hoc modo fiant hgur* diucrfx;in bis vero, qux per femina
propagantur, fecus fit non omnind. Sed qudd femen retinet fimulacrum,fle
effigiem illius, vndcdccilum ett, ar im Its , vil Pliitix : fimulacrum enim
ipfum feotiens cft, vel fpimus, aiiica Dc j)tiiuipijis rcruni naturalium. ftut
caToc lenfuiuubad ntAdum alicuius immutatus, dum enim fentto ifuippia,
patiorabeOi&pafsfoiD neillata ab illo, illius eft (imulacrum, fi
diutiusprincipati(crillare«fifciar,ciosq;motioae,omniaefHciena iUud Facia(n,vel
componam, (icut in amantibus experientia docet. At c^odlibcc
Ajiretinerefimulai:rum,veriu8eft,&auodabilloprocedit,il« ‘ lius . Semen
igitur omne rpiritum habet , vnd^ decifum eft',eius Itmula»'* crai m»fbrinamq;
referens, qui d&m terra, vel vtero committitur , & ab boTAim calore
excitatur, agendi^; runaitrobur,inc)pitagereto modo,’ ^um. omnis quidem
natura fentic , rerum^; fufcipicaiFefiiones, vcluti* noftro in commecario
demonftrabimus.&quiaooncafdcomniod mo- tiones fer uatfpi ritus feminalis,
quicum femine i patre datur, fed dege*' ncrat;fic nec omnind Amiles duos
homiiies,vel animalia,aut plantas d* dcbis,& ad Jifsimilitiidinem multum
confert nutrimentum primani. Sed de his alibi , & h9C ex ariiA cibus , ac
natura inuelligauimus . Formx igitur rerum funt ipfa priocipia,io groAa mole
fedentia , & ii principijs omnia dependeni,& aAiuunrab aAiuo,non ex
palsiuo xeluti Peripate* tlcis At, & omnis generatio immutatio eft materie
ab agcte,nee nouum quippiam'Mandu$ paritf yt bene Sa1omoh,& Mercurius
aiebat) at Acue ]^iu8 dicamus, omnes di iierAtates ortas i Deo^ & ifbiift^
priocipijs io- ftaurari. quoniam autem- diurrAtates, & gndus cafohim non
aliunde innotercunt, niA cxterumdiuerAs formis,ittxti has'determinentur,8C'
calor colliquanVeft forma aqu^yqui ligatos eft,miaeralium; fpiricos te- nuis in
infurmata,&grolTi,At Plantar; animalis verd fubtilior,& agilior
mtnuf^lrligstus,^ anmialib omnibus^ At vna,hU clara ob fuperatam ma^
ieriam,hisobrcuta^(5b grofsitiem. &Iudzus quidam dcArtfti menreid nattauit
Nfpbo iridcftruc. deftr. difp. t. 'Amnes enim Veritatem balbu- !‘f!tra{A
Uant,atquuddurhiUs,niufqu'arn'declararUnr^nc(!rit^ihteHcxcrant:di • '• 'i .
nrtirumcftdc Arift.qnt omricsffxrniassiQulseireVblUitjheceidcm icau- (a cucnire
ioform ani5edocuit veri,feuivt drcuDt,vrriuOca. De antiquorum di&is nihil
certi Habemus, niA quod piogenes om* _ ^ . aium fonnisnr eius copn
mixtianeeffccit,rpiritus,rcilicer, 'calidi. Demo- critus Veri ex ditrdrfh
iidriculr/V ariimbtum tum Y3Cuo, & pleno, qu* quidApqruperiusdiximirt.Plato
auik^,A^Titn{iik rideri iPythagqricis ab NpfdiuimsbmneVforniarsiiT^uAdi
primo'rclijsio:(primit.'nam irrTi- mfrftriptum eft,(hio cfle
exeplaria,ideft‘formas,aitcfutn1n mcnteDeij sbi per modum vnius omues fedent
form^, ideft io verbo Dci,natii quod fafium eft, io ipfo erat vita, ideft per
modum vite , a t Euangclifta lutnntsjaherum verd Amulaciucflc oculis
gcncrationisq;fubicdum. Alexand .& Auer.opinio. 1 h conc- 70 F.Tlipmx
Campancllac quod forma cft,matericTniu,.&Ji(c vera ruot.n)dd(licitpoftea
Plato qux fiunt in materia forme.ftmilitudincs funt verarum .idcft (dearum
Dci.quas nonnegat Auguninus beod interpretans h^c.iterum dicit Ti« m^usjin
formis finus modo quodam ambiguo,& vis explicabili diuioe, £c
intelligibilia nature fit particeps . & hzc Plato intelltgit in creauone,
quando a Dei verbo omoia originem fumpfere 1 ac forme rffrde fune, ac nunc ex
fimiiibua omnia €en« & contrariorum oppugnatione, & ie. Tim(o, &
Phfdone docet, & i Mente omnia c cbaos Aaaxagoras , & alif deducunt, at
nunc a fciplis informari non negant. Ariftotcles autem in his incertirsimus in
7. metap. t.i^. & in i a. t.lf . vniuerfaliterinquit,quf fiunt omnia ab
vniuoco fiunt, & limili.docet^; fupcifljas elTe Platonis ld|as. At vndd
fiant forme, inccrcifsimum cfle ipfumruxrcntcntie,&aliorum diferepatio
edocet. Etenim omnia fe- cunda entia fieri flatult ex mixtione elementorum, non
corruptorum» fedalteratorum,icaq; ex calido , frigido, humido,& ficco
principi jsom» nia componit,etiamanimalia.at nunquam docuit modum, quo anima-
taex his inanimatis fiant. Sed ex horum tatum virtutibus fien (latuit lo- queos
de par. an. verum alibi omnium animam calorem ciTe docuit, ve ^ (eq. Termonibus
adducemus. Formas verd,& principia elementorum ilatuit,effe
cabdum,frigidum,humidum,& ficcum,& in his vagius e(l,vt . in
loco-dicetur. formam vero perfc&um c(Te nuatiauit coc cariorum alccrum^Se
interdum ccoelo caa creat,intcrdura ab agentibus iromedis». (if , quandoq;
omnes educit de potentia materig , & iterum formam , 8c
epniequeotuformamagensdare exidimauic. ac quidem omnia ex ptin*
cipijsfacieos,& principia manere llatuens, ipfa animata oporcuifTec po>
ocre,dQu educi voInar,rion autem a mooentedari.SedoOfsfingentpro" modum,
quo in eo , quod non eft quid, nec quale, oec quantum,’ omnia harc
tnfinr,omocs^;forme, & quo ab ageotftus~mota materia, & pcrcufla pa
rcuriat formas , & fi efi informis quomodo dat formas, & eft in po
tcria rccrptiua,non datiua formarum, redpitergd ab alio formas, &cipfa
largitur,& mirum fi anima ind^ trahatur, & ex ignobilifsimo no*
\>i\irsimum.& vidcmatadrenfumtquod aqu{,qu( Peripateticis efi fin« gen
da, calor ab igne indatur, & no de poiTeeius educatur, nam non po- tefl
formaeduci,oificorrumpaiurregnanscontratta. & fi dicatur, calo- rem illum
non educi, fed ab cxtraueniie, igitur quflibct forma de fori» Tcnicc: nam quem
imprefsit calor ignis inaqua,augesiUumfacittquam ignem 0i fk
gencratib.maleigttiir refpon- ^SiiupLfic. At qudd fornvp non fine in potentia
materi^.ir. ferius pro- , bibitor aiagia,ddmtdaerfus modernam
Sciolutndr/^iutabnnus. Igitur •• fiformaeftpriucipinm, Iit in rIemeiHis , ft
poHanHirlb(*m( agentes i» priroii corporibas,8c in caceris ab Im drffufp, Se
itocoon j^tffitcsfcire,' deformis varia dixere humiues. vade Auic. potuit
cbfcodeam datricem' formarum.Themift. animam mundi. Alex.intcll(dumageotcro,vtfibi'
impoa&t,d( cum hU Alpharabius. contra hos eft Aucrtoes ScAhtouins 7. vetsf
b. • ^ Andns It* 0* X* ais 0 ( 0 ' li* 72 . iF. (ThomacCampancUae Andrcxhos
dcfeadit ab Aucr. & Arift.in y.metaph.oam ipfedc mentr* Scot. a. fen. dift.i
y. qu((l. i. tenet, aninus ?enire i prima forma,ad quai inducendas difponit
ccelum, alias vero formas ab agentibus particulari bus. idem Aoton.Trom.
fctlreprobantur hi a Nipho in 7. metaph. difp. 10.& 1 1. At uuoc defendamus
nottrum Telclium a calumnijs Marte Peripatetici. o Marta. i.are. ^ Arguebat
primd hic Sctulus. Si cajor , & frigus effent principia , tunc * 'Don
^cntcootraria.£tcnim,ait,hxcapudteuintcontraria,tuncreop* ^ pugnabunt vfque ad
interitum , igitur poiTcnt fe reducere vfque ad noa contrarium i ciim autem
venerint ad medium latitudinis, ceilat contra* rietas, ergo,& adio,&
cum vicimus frigiditatis gradus no corrumpatur» nxita
rummacaIiditate,quxibinone(i,ergo contraria tuncooo erunt» ' Tr Tliom. cum rnum
non agatin reliquum. Aduertat prius- hoc argumentum efle cpntra Arift.in 1,
degen. L ^ 6 ,iL feq. inquiente elementa cotrarijs gau* dere difTcrcntijs, cx
quorum mutua aAione, fi ad^quaouotur in poten* f'* t|js,mixugeacr 3
riexiUisdcbilitatis,imminuiisq;:(inautemalterumTt* ccrit,alterum in fui
naturaih conuerterc.Igitur dum mixtum coofcicur» & elementa veniunt ad
medium » non erunt contraria, quia ceflat adio. refpondeat pro
Arift.Sciolus.Pr6 T clefio aduertere debebat, rerpondere ^ Tclefum-omnibus
argumentis, faltem impliciter, non enim contradi- ‘ ' ^iooes, &
iaeonueojentia , quibus Perip. prcfsi in eorum via variat fi- xiones
effecerunt^ DOS angunt. Dicit crgdT elefius in 1. minoris operia •.^29, primo
|djcicap. 5/ rc in cahdius ens, & tenuius vel totum,vel partes eius
aguntur. Itaque ao eft imaginandum asionem deficere, aeccoatrarietatcm,vtoptimd
eclarat Tclcfius.ideo probandum eft ei media no repugnare. Nos qui« ena
dtcimus,qudd quae funtexUi calore donau, non babeotfrigusia- ecnum,fed
quoiLpugnatabextra, nulla enim ruateiuia,pr^ter terram, ro rfus a frigore
conltituta,red qufuis i calore,8c calor quitumuis im- nincua femper agit,fic
frigus. Secundd Marea probabat intentum fic, horum cotrariorum alterum Marra.».
:{V fortius , alterum vero minus fortd : tuae minus aget in maius conti- suo :
vel ergo motus erit infinitus, vel deueniremus ad (qualitatem , 8c fic non
eiTcccoinplcxiOfpatct contra cntia:nam frigidius eft minor par* te,dc agit
paritu rq; a calore, &-fi’potcntia minor aget in maiorem : tunc kquetur
opinio Stcrecliti ab Arift.impugoau.RcJpddfit Telefius,quod Thomas.It matus
agit in minus* fol, Icilicet, in terram , SC continud eam inuertit in
q^uerfacmia,concin|s«^ffigusiaftauratfc,drcum poteft, occupat ope» caloris,
& Icmper Iu oc in continuo motu i fui cnatione vfq; ad finem vniucrfiiVt
docet in i.mai. capit, i.iuqudd non valet id quod fumit,vel ^t (qualitas,
prorlus autem nocargumeotum eft contra Arift. afleren- tem asotum infinitum,
rerum^;geocratioQem>accorruptioBem,0cmo- t^ cccli. Et ciementutu partes in
inuicem ager^mixuq; facere, tumq; Arift.id non exponat totum refle^itur in
iplum argnmentum. cum au- tem ait Msrca, miniis agit in maius ; ergd fequetur
opinio Stcracliti,ne- fcit quid dicat Scera. enim pofuit maius agerein
mious,fciIicet,ignem in cetera clemenu , & omnia f jrc conueneoda io ignem
ab a&iuitate ni- loia illius, vt t. j. phy. text. 46. alia vero Ster,
opinio nulla huic propo- fito poteft aptari, &legentibusArift. palam
fict;h(cverd fententianon
fcquiturnobis,vtdocetTeleriusiaprimomio.cap.j.&d.& i.mai.cap. jf&2.
mai. cap. i d. nosq; inferius declarabimus. Tertid aiebat,
fequcreturquddcaliditastitumefletaAiua quantam Matta.}, itfifiitiua , quod
failum eft , inquit , etenim plus poteft calor in vnum, quim frigus in mille ;
quia caliditas per idem ageret in frigiditatem per quod ei rcilftcret , ergd
tantum eft refiftitiua, quantum adiua: nam fi *§>: per duo,& refiftit,vt
vnum, generatio : idem erit vt duo,& vt vnum, ^fic?nam,0enoa vnum. Si per
vnum agit, & per alterum refiftit, (ita, ptt quod agit, &b, per quod rcfiftit,
cum rcalicera,&b,diftinguantur, corrumpatur a remanente ipfo b certum eft ,
qudd a io fui corruptione iclilUt,vel igitur reipro,vclalio,fi alio ergd
procefiiis iofinitus, fi leipfo, ctgdftiadum erat in primo, quodcalor leipfo
rcfiftcbat|&’' cum fc ipfo K agebat 3 corpus cognofcitur anirmitioae,8^
ratione^ fcJ non (ic teria , ergo o6 cft corpus. Dicitnus nec corpus coguofci
nifi habeat for- •oiaiQiOccupantem eius tenebrara,a(c tangi, nifi ta&ilem
babeat qualita- .Ccm i:quae forma eft , oec vidc^ci nifi formaum , oam tenebra
cius iauifii icfttvtraaicea d^ebatnus nos,& Plato, ac Arift.&
quidamimaterianifi ter- njtHKQ habeac,Du(quatn dirceroiturreofuuin quouis,
terminum futem rjiforma recipit Qoet^uaefle non poteft. & hoc Plato dixit
in Filcbo,& .Arift. io t. de an. & de gcn. eadem afHrthatione , &
ratione cognofcitur 4orpus,& materia illis. . Item, ait,, materia
eftindeflaita Ariftotelt^ at finitur a magnitudine .fotmali^Dicamus nos &
corpus efie infinitum,» at finem fumeteifor- .mit,4ceiu5 magnitudinem dici formalem,
quatenus fotmi misfigurantibusr& formantibustcrminamibofqitoquaatum*
matcfi^ at non hibetbanc, vel illanit formam, & figuram particuUrem
connatq* xalem perfeiprum corpus, & materia, oulJaeoim aliam rpfcipere
pofief, Vtdiccoamus.&parum confideraas arguebat, tunc habebit ,inquicns,
magattudinem propriaro , & agens nou producet iuxta fui c61ilium,nec iuxti
rationes fcminaleSyfediuxiicapacitatcm magnitudinis materiz,^ Sed videtur
delirare, nuquid rerpexit jntcrduih corpus aliquod Sjmp. propriam habens
quanUtat^m , & non polTc qqamlibet fufeipere, ^cut Ariftoteli facit materia
necclTarid dicamus corpus efle materiam, non enim ex non corpore agens foccrcc
corpus,nec magoitndinccx oofl nagno, fcd corpus ett, quodad fui modum immutat,
Sc figurat, & ma- gnitudinem eius ad modum fui elFor^mat,^rt
clarqjridcn^u), igituciumip principium Simpl.& corpus quidem hominis
propriam, habet homjnja xnagoitudioem , &,figuram , non fui , fic A
quodhbct mpodi , at poteft nliamfufqpere , fi ab alio occupetur agente
robufiiori t vtpat^t, & noii ccfiftit corpus, vt fic,fed forma in eo
regnans cum futs difpofitlooibus,de lerminis , corpus igitur omnimodd
figurabile eft materia , oipni cap^jc ,^urx,ait Plato,vt cera figillorum
nlateria eft,& tamen cft corp us. Auerroes & ipie minus cautus io i.pby.iot£dcbat,^udd
materia poA £c corpus aduerfus Auic. ficinquiens , fcquetetur quod generatio
elTec congregatio cx duobus aftibus, fcilicet ex forma, & ex materia aduat^
Pft corpus , vel qudd fit alteratio : oam forma adueniens.polfet rcjc;edc- xc^fifoieftb
exifteute' in adu, fcilicet cum fiiacorporeitate, £t forma il(| De princi pi js
reriim' naturalium, €$> accidens rcfpcAu materie
a^Uat^t&fubftanture/pcAa compoilci^: i ignis.icerum requerecur,qndd
generatio ciTet ex aliquo cxiftenceia« I, & non cx pura potentia, h^c
Auerr. vnde quidam moti animamtflC miibet aliam formim vniri nude materie
dixerut, & corporcitatem». r ineratiomnclq; formas preuias,&
dUpobtiones corrumpi prorfu^. ue lequuntur rfle afTeclas forme aduententis. fed
'rerpodeamus pri«, Dationibus his, deinde falGutem vtriufq;pofitioais
deqionftrenvus/ .c£le quidem concluderet aduerfum nos ratio Auerr. ^cutpremip^
t,& Auer. ipfum, (i corporeitas fit aAus materie, & non fitiplama^^
i,at quando nihti inter nec differt, ruat ratio eft necefTd, Stabilimus ir
firmifsimum nobis a feofu fundameatum,qudd maceria fit idem,, d corpus,
necclTeio re,nifi nominis diflFerentiam, vndd decepti funt, lines corporeitatem
aAum exiftimantes. Sed re vera noo fic eft, cor^ enim agere nihil poteft, nec
cognofei, nec propriam figuram hal>et» « nnesfurcipit, eft nigrum ,vt
apparuit io titionibus igne rpoliatia,, ir ipfum eft materia, cui coditiones
competunt materie omocs,nec d in rerum natura apparet (ubie^um, nifi in mente
Perip. quod nec Dt quidfir,fed putant efie,& ei attribuunt conditiones
matcri(,que :corporistpudfenrum.Petit igitur concedendum Auetroes,qudq loreitas
fit adus , quod probare debet ; qui enim dicit materiam cfTe lus, non dicit
CPrpua cfteadum, fed dicit eftemateriam po.tentcinl ;re formas, fecus diceret,qu6d
materia fit adus, quod cftfalfuni.Coi^' :itas quidem eft idem quod
materieitas,&ficut h^cnon eft adusfic corporeitas, fc qui contendat
corporeitatem c(fe.adum, diceret ma* litatcm cfieadum,quod noneft.Igitur
impropria eft oratio, fi dica* materia eft corporea per formam, (cu adu
corporcita^is , nain idem^ c fi diceret, corpus eft materia per adum
matericitatis, vcl materia idummatcticttatis.dicamuscrgdqfidd
matcrif,eftper{emareria,« uspcrfe€orpos,&idcmfitcorpus,ac materia, at
quoniam materu ■ aateria quatenus habet fufeipere formam, ad hoc enim creata
eft, fic , lusperhoc quod habet rubijcieftnoapcraitud,fufccptiuum cniin
[uantumomne,ooaadiuum. Sed forma io quatoexiftens agit poft‘ igitur idem erit
coipus,materia,qutaticas,fubicdum,corporea mo- £tnul)um fintadushxc
muhiuoca,nam vparesfuot,8r voces mut* ed fufeipere tamum habeat;& fic ens
reale eft pripeipium, non Chi*' icum ^erip. entium naturalium,^ in
corpQreopiniy fubiedanniri eterminantquaotiutem eius nature agcjatc$,&
figuranemee corpus ;cre,ncceffici,vel generari patet ad fenfum,&Achil. in
i.deelcm. id et de mente Auer.& Atift. & variatio quanticatis,l€ilicet
expanfio,& > ftridio{eq'jitur,aic,calorem,& frigus, naturas,
fcilicec agentes. ;entcs igitur ad Auerr. dicamus quod rationes fux nihti concludun^
cedaat coitn cx hoC|quod putauU corpus noo efle fubftaotiam lubj iedam. ff .
f^Thomcc Gatiipancllc ' ' ieaani-^Bit^ertipfi nullt fidaconfidcratione in
prediMmcntofob- ftantijt ponunc corpoi^Sc quomodo ibi eft oifi fit materit ipfa
rci;quarc oon « rit congregatio ex duobus a Aibut , quia corpus non eft
a&us, ncc dteratib, quoniam non recipitur forma in miteriaaduata per
corpus, effet enim adfuati per fe.ideftpcr matetieittitcm.Et recipiturin
corpore^ ifon^in afttf.fortna.fecfvt in fufceptiuofubiedo. rationes ergd inane»
rdnt,& logic*,& negant, qudd fenfu videm u s. Niphus autem; \uerc
ntt> ftSimplJ rationes fbiditjfed Peripatetice fi ogitjied oon negat
matctiam cftec6rpus. *’ ‘ . ’ Harc doftrjtlTeoteoti» confirmatur fcftimonio
Antiquorum. Stoici; entra corpus dixere efle materiam, & hi, quos fupri
roemorauimus ibus generabilibus. £tcumiufit,tliud,quod differti non ente, eft
ali* uod eos catta animam , & cft , quia cft iubiedum indiuidui feofibilis.
uare fi materia prima eft nihil, oifi cos in anima, vt fic, Sc cft ens inqua*
umfubicdum per Auerroem,iDdiuiduirenfati, confcquenseft, vtma- eria vera fit
corpus, fubiedum enim indiuidui corpus eft, vt cernimus, i Arift. io 2. degeo.
manifeflauit, & alibi pluries, quare feipfum coo* couat Aucrroes, &
alios, quod materia fit corpus, & ijfdim rationibus onuiocantur, qui ponunt
dimenfiones io materia, qu6d fit corpus, d lona principia Peripateticorum , dc
greffa ; materia prima eftnihiiin c,A: priuatio eft nihil, & furina
educitur de potetia materis prim^.quc ft mhil,& non eft,& tamen funt
realium entiu principia. Videte, qu^fo [uama cft horum imperitia, qui dij
videri volunt , & quomodo non de* perues non entibus ftccre entia,
dccxchimeris res efficere, ac homines 'tiare. ■' Ii. At alij peius materiam nop
quantam effe volunt fccuadum naturam iii,& quandoque omnind ab ea
difpoliari .Etenim voitut furma mate ... •_ l ticnu* Opinio alio- tinv. rix
tiucfx a quantitate , & qualitate; generatio n3irt^'*e, ainnt, (ir in in^
ftanti,& tunccorrumpunturotnnia.quxinerat matcnc, fnq; rcfblutio Tfqaead
materiam primam, qux non eft quid, nec quale, nec quaium.fi* forma vnttur
matcrixiicin eodem inflanti denudationis ipfiusabhis* Tb. Hi
vrgenturabfurditatibus, ficut aiij conuincunr, at DOS dicamus, qudd (i diiflis
Arifl. non fuiffent obligati, minimi erraG> fent rrnfum fecuu , vel rationem
. Et quidem dum homo corrumpiiur, qMod fit .n leparationeanim^ intclle&inx,
vtinquiunt,videtureadcni quatitas, i jdem oculi,ac eadem organizatio
remanere,quin calor intrin* fecus quidam,fi tangantur, i quo generamur vermes
incadauerefrpul- tOjigiturrflB&iohxcopinio. Etfi inquiunt, qudd
corrumpantur hxc ad corruptionem fubiedi per accKlens, quia a contrario non
cortum* ^ puntur,c(l fjiritasfeorattrsima.nunquamenim vidimus, extutcfpiritu,
corporcitatem corrumpi, organa, Eeri^; in primam materiam rcrolu-
tionem.acaliafimiliaa forma cadaueris geocrari;nam eadem funt,dc tenentibus
monentes manu manifcfhim Et, quod talis non fiat refola> tio. & hxc
pofitio omnibus feofibus contradicit, ergo falfifsima. nec di» eant, id
imclligi,vera enim incelledioeft,cui fenfus, vnde ipfa fit, & cer» ,
tificatur , non contradicit , fle experientia fauet, hxc hominum ifiorum
intcIledio,qux imaginatio falfa eft, contraria omni fennit eft, fle magi» ^
ftrx rerum experienti^, tunc enim nihil aliud fieri apparct,nifi quddte* onis
fpiritus,^ diuina anima abfccdunt, nec alia forma rubfequitur,paA fim vero a
calore externo, fle interno, qui remanfit corrumpitur, nefeie* runt adhuc enim
Pcriparetici,quid fitrei forma. Itaque, fi abeunieani‘ nu,o6 fit refolutio ,
nec faAa tE,ciim voiebatur cmbrioni;ad quid eilim naiura,qux nihil egit
fruflrd,organizafTet rcmen,fle l«borafier,vt corpus efficiatiu totpartes
dtftin&um,ofra,rciIicet,neruus,arccrias,&fenforia, fijrxc corrumpi debent
poftquim completa funt. nec dicant induci, vt diTponant,fle pro fieri, nun pro
fa^o efle, vt Niphus id interdum defea» •edtaa. dens refpondet. Etenim materia
prima eadem elf,vbique,dum Tpoliatur omaibosemnindfurmis , & difpoGtionibus
corporeis ; & tales difpofi- ttoncsinvnioncnon dcrcruiunt,(i corrumpuntur
tunc, vcl priori lu in* ' ftaoti. melius igitur erat, vt fiat refolutio,
flcintroducatur anima mate^ rie ant^ organizauot.crii , fj eadem eA materia
prima ante , fle po A, Et fi forma educitur de potemia materi^, tunc ipfam
corrumpi oportet, nam ca,quxipfani educebant de eius gremio, cotturopuntur,*nec
quidem educerent, fi eiusaduentu corrumpi oporteret educentia.nihil enimad*
■erfum fe sgir,ait AriA. nec procurat daonum fnum. Item quomodoia eodem ioAanti
forma emergens de materia, vel imelleAiuai Deo im* oifla nobis
pofsitorganixationemoouamfacere abrq;tcmpore,fleprio» (em corrompere,quim agens
fecerat, fle fimul qoaliutcs creare, oculosa vcaas,flepanacorpoiis,iprmn^i
corpus, quia priosao remanet, nemo fioge» J ‘A. ' Dc pnncipijs reram
naturalium, cy fingcr« potcft, necdifcurruvcl falfoimiginari»
GeoiraNte«ratrigis«a dics, vcl plures laborans vix efficere hzc potuit •
quomodo asiiiia in ia- fta n ti a vel quzuis alia forma htec fa ciet ? Ac
profet^d fi taatan habet po> ten ci am , & fem per acquirit maiorem ,
quia maius acqairit fuper mate- riaria tradicit, vt infpicieati apparet
circa ift^c. XT\utar, augeiq;, ficiit augebat in patre,& referuat
eafdem ,qnas in patre gevebac ,imoiionrs. nihil enim fimile agit , nifl (imili
fimulacro Gt aiFe* iifcai m. om nis quidem natura fentit , rerumq; fufeipie
afFeftiones , vcluti • noftro in commetario
demonftrabimus.&quiaaoneafdcomnind mo- tionceferuat fpiritus feminalis, qui
cum femine a parte datur, fed dege-’* ncratjfic nec omnind Groiles duos
homines,vel animalia,aut plantas vi- debis, & ad Jifsimilitiidinem multum
confert nutrimentum primani. Sed de his alibi , & hjc ex ariiGcibus , ac
natura inueftigauimns. Form* igitur rerum funt ipfa principia, in grofla mole
fedentia , & i principijs omnia dependent,& adiuum ab a&iuo,noo ex
palsiuo vcluti Peripate- ticis fit, & omnis generatio immutatio cft
matericab agcte,nee nouum qaippiam'M(indu$ pari(^vtbeneSa1oinon,8E
Mercurius'aiebat)atGeuc ptius dicamus, omnes diuerGtatesortas i Deoi
&iiu6tt principijs in- ftaurari. quoniam autem- dtuerfitates, & gradus
calohim non aliundd innotefcunt, niG cxtenlm diuerfis formis, iuxtlha4'dct
Carminentur, flf cilor colliquani eft forma aqu^;qui ligatos eft,mincralium;
fpiritus le- nuis in informata, &gro(rj,6tPlantx; animalis
verdfubti!iot,& agilior
mlijul^'fljga»us,4^aitim2iibomnibuslfitvna,hUclaraobfupcratam mai ieriam,his
obfcuta'(k contrariorum oppugnatione, & ia> Tim^o, & Phfdoae docet.
& li Mente omnia c chaoa Aaaxagoras , & ali| deducunt, at nunc d
feipiis informari non negant. ' Ariftoteles autem in bis incertifsimus in 7. metap. t.i^. & in 1
x. t.l j, vniuerfaliter inquit.quf (iunt omnia ab vniuoco Sunt, &
(imili.docetq; fupeifljas effe Platonis Idjas. At vndd fiant formz,
ioccrtifsimum effe ipiumfuzrententixt&aliorum diferepatio edocet. Etenim
omnia fe- cunda entia fieri ftatuit ex mixtione elementorum, non corruptoruoip
redalieratorum,itaq; ex calido , frigido, humido,& ficco principi jsom-
ncre,dnu educi volant, rionaucem a mouentedari.Sednonfingent pro> ^6 modum,
quo in eo , quod non eft quid, nec quale, nec quantum» nnia harcinfinr,omncs^;
forme,& quo abagentftus~mota materia, & :rcufTa parturiat formas ,
& fi eft informis quomodo dat formas, & elb poteria recrptiua,non
datiua formarum, recipit ergd ab alio forma»» ipfa largitur, & mirum
fianima ind^trahacnr,&;exignobilirsimono> ' iUfsimuni.&
vidcmasadrenfum,qudd aqu(,qu( Peripateticis eft fin« en da, calor ab igne
indatur, & no de pofteeius educatur , nam non po- rft forma educi, nifi corrumpatur
regnans contraria. & fi dicatur, calo» .i ■j;..* tm illum non educi, fcd ab
extraucnire, igitur qualibet forma de fori» cnictrnam quem imprefsit calor
ignit in aqua,augesiHum facitaquam gnemdr manifeftcab extra agit, igitur dat
formam fubftantialem , qui il calor altjs Pet ipateticis , vt nobis , vcl aliam
occultam, nam dans for» nam eft,qnod dat proprietates, & cofequentiaeius.
Item principia noa fiunt ex ali js , vt dicitur i. phj . quomodo ergd forma,
quod eft aAiuum principium fit ex materia f Item principium non interit , nec
generatur^ arguit Alex. tefteSimpl. i.phy. t.71. tefte Platone. refpondet,Qu6d
ncc nateria, nec forma grgnitur, (cd compofitum ex his. & eft Iratentia
Arift.dc Auerr.in 11. mctap.‘t. 1 x. & ih 7. t.)i$.&(eq.S«d contra Alex
ratio Simp. arguUSimpl. non «idei)5,qU(^Deoruo AriftoteUcontradicat.qoomo-
«onua Aicx do, inquiens, quod non eft,& poftea eft, fieri non dicatur ^
& id » quod prius eft, & poftea non eft, interire non afferatur ? Item
quomodo cura compofitum dicamus corrumpi, quia forma pellitur, cum non fubfiftat
poft expul&onem, fcd potiusabeat in non ens, tale nunquam eft forma»
quipp^qu^feiungi oequeat,dc ipfamet non interiret, fi (olumcompoft- tnm
interire dicereturf item quomodo fi eft incorroptibilis,no eft fera» piteroa ?
cx quibus patet apud Simpl. perfe gigni formam» ac corrumpi^ igitur cum
oullapars formor fit in materia, omiiis generatio erit creatio» vclforma non
educetur de potentia materi{,& fific eft, non eritprinci- 5 >iuin,cum
fiat ab aho.nec dicant indiuidualcm corrumpi non fpecifica» pacieseoin io mente
eft non in re,v 4 >lfkgencratio,mafeigitnr rcfpon» dctSiinpl.fic.
Atquddfbrmp non fintia potentia materif,ir.feriuspro« habitor magic,dum
adoerfus modernam Sciolutn dilputabrmus. igitur fiforroa eft principium , fit
in clementis , & poiianiraTlbrin^ agentes i» primis corporibDS,& in Cf
teris ab his drffufp , & hoc non poimites fcire,' de formis varia dixere
homines, vade Auic. potuit coleodeamdatriceni' formarum.Themift.animam mundi.
Akx.incellcdtum agentem, vtfibi' in>poofii,fl(cumhUAlphacabius.coatrahoscft
Aucrcoes&tAhtdoius 7.ffct2[h. ‘ ^ AniiK£ 72 F. (Thonuc CampancU* Andrczhos
dcfeodit ab Aucr. & Arift.in 7.metaph.nam ipfedememf» Scot. a. fen. dift.i
i. tenet, animas Tet>irc 4 prima forma,ad qua« inducendas difponit ccelum,
alias vero formas ab agentibus particulari bus. idem Antoo.Trom.
lcd.reproba»tur hi a Nipho in 7. metaph. di(p. 10.& 1 1. At nunc defendamus
noftrum Telclium a calumnijs Marte Peripatetici. Maria. t.are. ^ Arguebat
pritnd hic SciuIus.Si calor , & frigus elTent principia , tnne * ’noQ
e(rent.coptraria.£teniin,ait,hxcapudtemntcontraria,tuncreop« pugnabuntvfque ad
interitum , igitur poifentre reducere vfque ad noa contrarium ; cum autem
venerint ad medium latitudinis, ceifat contra* rictas, ergo,& adio,&
cum vitimus frigiditatis gradus no corrumpatur* nilia
rummacaUditate,quxibinone(f,ergo contraria tunenon erunt, ' Tr Tliom. cum vnum
non agatin reliquum. Aduertat prius hoc argumentum effe cpntra Arift.in degen.
t. 45.& feq. inquiente elementa cotrarijs gau- dere diftcrcntijs,cx quorum
mutua aAione, fi ad^quaountur in poten* ^•4 tijs,mixtageocrari
exiUisdcbiiitatis,imminuiisq;:(inautem alterum vt« cerit,alterum in fui
naturale conuertere.Igicur diim mixtum conficitur* & clcmenu veniunt ad
medium , non eruot contraria,quia ceflat adio. refpondeat prp
Arift.Sciol.us.Pr6Telerio aduertere debebat, rcfpondcrc ixV,f 1 Tcleliuns
otnnibus argumentis , faltem impliciter , non enim contradi- ' ‘ Diones,
&iacpDuenjentia, quibus Perip. prefsi in eorum via variatfi* Aiones rffccerppt
j nos angunt. Dicit cfgdT eiefius in i. minoris op«ria , ;.,^pfimd ^dju capC
5^4um cajor, & frigus fc dcbihcauerint mutua a&ionc o .-.i *
Jeimminuerint, tunc ex eis, vel voo eorum fiunt entia fecunda. Vbi no*
tandum,quddroldum.calorem mittit in terram, fi robuftifsimus erit
calor,tuoccit6 conufrtit in naturam fui,vt pote in molem tenuiftimara cpcli,vt
dicitur I. maioris operis, fecundo aditi, capi. i. fi autem non ita rpb.uftus
inditur calor,coouc^tet partes terra in aerem , in aquam,& in dinerfa operaqua
apud nos funt,recuudu diucrfitatem caloris agetis, 8e fdgoris
refiftentisitcfgentisque, & matetiadirpofitiones diuerias , di- ;
p^rfitatem^i calorupi ,;quod enim conttituicur i calore perblaod{>,cor- .
rumpitur ao excellentiori, vt habet Tel.i. mai.capi. 15. 14. &fcqu. cum
vero dicit hiciiomo,cum veniunt ad medium,ccflatadio,dcbcbat cora- prfbcndere
cx Telcfioiqudd qui imbibitur calor terra, partes minus re- fiftentes conuertit
ad difpofitioncs medias, fcilicet, in lentorem, molli- tiem, vifeofiutem,
fluores, vapores, & tenuitatem, fi^topns eius interci- piatur
frgore,tuncensaiiud generatur,quain calor iutcndat,puti lapis, ipctai)4,A.
fitpilia, co tamen illud opus amittit caloris naturam,vt ben^ liflcfiusia
i.maucapit.7 ait, licet minus robuftum, ac occupatum ai
•gar,obrincat.inruperca.'or hic terra receptus, a redeumcloic abfumit tires,
& roboratur vtl per cocentrationem, fi in imis partibus receptus ^
fucrit,oecpuund.um cft, quod ccflcta&io: tunc enim «4 utcdiuindtr. cUiit Dc
principijs rcnim naturalium . 7 3 t|ir ror Arifi qui duas dat fpecies
ignitCalof e»^licet, quo agat, ?t in difp. voluit Marta» ficcitatem,qua
refiftat, (ied plus caloris, quam Hccitatis.vt in de geo. 1. 1. 1 j. vult q; illum T rigccuplo terra e(Te maiore ,
Vi g /pondent boni Perip. Illud incommodum, quo dicit, nos premi ponen*' tfs
eandem refiftentiam cum agentia, facild euadimus negando confe*’ quentiam
ndelicct,qudd calor no obtinebit vires maiores, exideotitate enim a Aionis,dt
renitctic potius fequitur oppofitum,fcilicet,vetu ftior^ virtus iq calore, cum
omnes potentias habeat adaequatas, vnde C a&iui- tas erit maior, fic etiam
refiftentia propter identitatcm,vt elici poteft er Tclefio lib. 1. min. cap. 4.
Sc 5. debebat hic homo probare cofequetiamt quod vt faciat loogd ab^ , fed ipfi
non his excipientur malisnullius va* loria,qu( facild boni Peripa. diluent {
fed*maximis j ex quibus nunquam fe exoluent,pofitis i Teie, in %• min. cap.ii.
8T3i;m4i. cap. 14 & 1 5 No^ tandum tamen cft , qudd fi comparentur ad
nj^uraa vniuerrales,lcilicel;^ folcm,& terEam,fempereft snaiotis
aftiuitatitcaiov $4 auteih ad aliquat partes , poterit quandoquefrigus
exuperare calorem, maximeeum,qui inter conturia frigora detinetur, nifi prius
roboretur, vel molem io tc«' nuitatem conuerut,cum^; ca ad cognatam elabatur
vniuerfitatem,vt Tei. io 1. min. cap. 14..&' i. mai. cap. i. & ];.
alijs^; in locis edocet. Itemaitin quarto,hxcpriocipiafuotcontrana,
voum^$exalterofit|* cum fe inuicem agant, fle patiatur, fit calidum
agens,frigidum bypairum^ fle idem a,ab eodem b repatiatur, cum autem ipfa non
pofsint ciTe {qua- u io potetijs : quia tunc neutrum aget in reliquum,cum aAio
non pro- ueniat nifi ex vi Aoria motoris fupra rootum,ergo io {quata;auare cum
fortiusagatindcbilius,iprum debitius non poflet reagere intortius ali> ter
fortius pateretur a debilioritoon contra ie inuicem agunt. . Sed putas nos
dcftrqerc fuos impugnat. h{c enim ratio procedit con- ‘ tra Perip. ponentes
aftiooem, fle reaSionem,vt dicunt 3. phy. t. f.cum^ enim omnia elementa
fiotcotraria apud illos, fle vnum in reliquum agat, fitq; alterum, fcilicet ,
ignis a&iuius caeteris teftimonio etiam Martat ia difput.f. ergdnon poflent
per hanc rationem in fe inuicem agcK.jcotrt Arift.in 1.
degeo.ferdpertotum,flecum ignis aget io aerem, fle repatie* turabillo,igitur
debilius aget infortius,quod non vis. Nosautcrerpon* demus cum Tei. pro Tei.
fle i.oon valet, quod airumpfifti, adioprou^- nit ex viftoria motari js fupra
motum , fed exageotiu contrarietate,ooa Tcl. umeo fed Arift. teftimonio
ada^onem verd, fle pugnam f^uitui triAoria illi,quod robuftioribus viribus erat
proditum. C^dd fi intedat' per viftorumprapoteatiam voiui agenti^ etiam cft
lallum , non eniia ' n ilO*’ agit ex prcpocentiavgcosyfcdtt appetitu ftix
conferuationis, dwm con- ,(rarium rcpellercacin fui naturam conuertere vult
entia ftbiq; fimil:a generare, vtPlato^itiacoouiuioi&tu infiachuiua difp.
Concedis* aU" cer potentiora frtnper agerent in minus potentia, & oon
reagerentur ab . illis^vcaris in hac ratione, ab impotentibus. Et lic tadem
mundus ex con-* ^Ccarii s conilas dc&rucreturcitd, quod non vult.Arift. dc
tamen ex prin- -me calidum c6 pareat fibifumme frigidum, quz omnia infringunt
hoc argumentum, & etiam illud,quod fequitur. Nec poteA effugere , nam in
his etiam eft rcaftio,quiain materia communicant, vt dicunt fuperj.Phy.cap.p
Nos verd dicimus, cum Tei. qudd Solfumme calidusnucqnam affimilabit fibi terram
fummdfrigidam propter rationes allatas a. msio r.cap. i^cprmcipijs rerum
namraMflm, kribr,'»liasq;,ijaas nosiddemtfj.Sa'i rebus tenuirateia’ calor
educat accipicdumcft i Tcl. in i. maT,C. 24. & ea 8.c j a. Nec dicaii
caidrem agere,TTia(lrunaentutd!quc^nS dicapt folleant rationes Tei. ia
i.tnio.caj>.5($.&2ui)ai.cap.'2^. l{^od'(ficitfutmni*CalldUDn,quiarum'
nimamiuitcaliditatemexreafttontfjfrigidi, n6d'po(Te fibi alTimdart ummefrigidus
non obftatbuitfeAdehtiar,duain'inodd tulimus. Patet intmcaloremoccu^ntem mofetU
frigoris ^u^^mln‘ut continuetur per 'obur aifumptum a Sole,ouanin6 in partes
in^ft Tii tertirp terrjr, nterciditur opus eiustcns minus caliduni gighi.
Palatn 'cft igitur quo- nodo pro Tuis pugnet hic Marta. '■ ' t|' Odauo inquit,
iit fummd calidum, quod poteft facere Aimmcfrigi* )um, a, frigidum, b, figneturjprimtim^J^inquo
b^eflTiAum^omnind i mile a, qu{ro,numimmediatd ante hoc ^lignatu
D,ftigcfaciebatipi1i i, aut non ;(i
non'bum'immediatdantchoca,’agebatiob,&b, non age- at in a>ergo calidum
agbndo in frigidum noh repitietuf ab eo, 'fi Veri s, agebat in a,'& non
nifi per frigiditatem , & tuijic nulla cft frigiditas ia j, fx quo ipfum
eftTummd calidum infinitd,ergo mibdl^a frigiditas drit n
b,ergoinfinitdmodic^potentiab,immeJiatc! ante hoc eratadtufrigi landum ipfum
a,& 3,dT3gn* erat r Vpc pclirpoflcad a^teram.hqifif utcm qoq yfd^cur
procedere, nifi quia ^ pcllcado b,fuperat ipfuin b,8r d dominatur > quare b
, cum fic Ajperaca aon poted ad oppoficum pellere ip[iima«ficq; (i
a,caleficicb,&rupe- ratnod poterit b, fuperatumaop poterit agere io a,cuiusoppofitum
ppnis io morte. l>icimut>c^tidd cum calor agit mc.lem frigoris, cu par*
tibusyqtjay teouz facit dihbttur ad cognata fi cfl fummus » Si cx.hs,fri«
gbsintertipit^opuspius,,& deducitiu coutrariam pofitionem , puta ia
^terram^vt patetinjapo^ibusfiSts.inaquamj vc Telia i.mai.cap.7 . Sc d^is iqiiod
y(4lHtn!dbn agit in vincens , verum 000 profert, jto.euscniih calor non
agitiqtptum frigus fimulvtconfuma^qucmad'* ,modumdizimusciredementcT(1.2
mai.cap.i 5 bene autem potcfHq* . perarc partes quafdam fri^dj, qux deinde per
aiias partes frigoris ext^ 'rarUj in mortc"vdo npn /emper ponunus dq*
^aiiniarnfjrtgorisin calorVmyvtTel in S^capj i.& pluribuslocisfccbii^ ,.Scd
qqando fit af/lgore qqp fit foly m mors ab co, qqqd i tali calo re cft
'propulfumjfod abeo roborato peraddjtiooem altarum partium a terra
'deriuatarum,Vt vbiqrTel.przdicat.hic autem fiolidus apparet in bir. Frzterea
fi ifta funt eoocraria, quomodo poifuoc ctfe in eodem , ait, fubiedo, calidus
enim quis eft in corde, frigidus maoibus; fed calor . plus poteft in mjle quam
frigus , & quomodo frigus non expellit fugi- _ ditatem manuum. Petendum
eflbocab Arift. qui vbique prodicat cor principium e(Ta ' caloris, vt io lib.de
caufa motus auimLde inip;& refp.de auimal. & in li^ decaufalong.&
breu.vit{vult,quddtandiu viuantanimalia,quandiu caloris virtus in eis
pr^dominatur.tmmd inde iuueQ.& Scnec.tandiu fit
peifcdionisaugmeQtum,quaodiu robuftas obtinet calor vites, & hoc idc
innuere videtur 4 mec.igitur cu in iuueta calor dominetur in corde &cll
maioris aAiuitatis,vt df in 1 deanim.t.42.8d t^uidem a'^.faCilc«iirueQi
bonJPerip. rcrpootlen- ' ^|)r^'Arifl.fcd oon Maro^facnius efioproT
jbtritriu^ilotiWbs^tuJuscupie^jS occupare fctknitqu^isaloM-cft coq-'
ituta,ipram cogitad itrta, & peofundioracoeporis, occuplil^ tandem ilifilor
roboretur fjuoqtioj^i&o, ?e)Itcauitfktisin j.libt4>,dumanimaliaA planta
j.coi»;' tuit. ad qiiae Matiaaciem ingenij figere non' riHuit. iPtieter» (i
CoeUim a^'potcft «a 4 efs* irer,&nonprobat, quod afliimptum eft oemodd
contra Tclcfi. in !• i. cap. I. fcd etiam contra Arift. phyfi.t. j 1« i. dc
coeL tcz. ip. dc i. I.t. 57. qui vbique terram immobilitate donat,
iinautemfolem par- aliquas localiter mouere,iiccc fit verum,parresenim teft.dc
Peripate* nius,io primis Auer. x.deccel. c. 57,mouentutlocaliter.cumcnim'
iropriam calor terram materia cffeccrit,vt io vapores, cxalationes^uc
rerfa,eamfurfumclcuat,nArift.ia i.meta.hapet. verum in materi* erata fic no
remanet frigus qnod calorem ducat deorfum , fed io ten* uandoque dcfinet illum
nrc elabatur, ac opus cius . vnde talium eft d moneat ccslum frigus cum ilh
materia elata fic coelo quodammo-. ncorporata. verum fi adhochabe^ de crafsiti^
materi; «propter im- encia quam cxeacrarsicixhibetadmotuni/deorfumcadit,qua(ikm
ir er. nec ille eftdicendusmotus,redlfnpotcotiaadmbtum,qutr: cria competit.
vtTcle. declarat |n i.mai!>capi..;.mqtuaautemoin- quomodocumq; dfuerfus
caloris clf afalgnandus, nec dicit tdinor-' icionem,vtpulchrdTcIc.iD a
mai.cap.i^.&feq. & i.min.cap. Erfitaceeoimdiucrfarum difpofitionum
diuerfi eduntur motus, ac racioAcs i calore ; idcd non eft in ordinatio in
calore > quod fi vuh 8o , F.Thomx Campanellx Cip.8. maiimd Anll$ autem
ce/pondemus cum T eleri n 7. vblpco^ per totum declarat quomodo fiat
feofatioiea certo, fenfibdia fuotqueruam exfe pofTuntefiFuuderefpecies &.in
feofiis tllapTa propria fpiritomrpecie affidunt^Sc ideoinquit Telef. in
i.miQ.cap.4. matcriam,cum omnis pcrfefitexpersaftioaist&eclq^t)
demortua,per le non efle rifibilem,vci rcnGbilem;tamcn quia femper eft{ occupau
calore ¥el frigore pir ea eil feofibilis, magis auiein ejk riiibUis , proprie,
vt habetur in 7. Itb. capi. ad. magis enim lenObilia communia, miuncur
luci,&rub«jciqotur,quod obie^u efi perfcprimd vifus,quaai obieris aliorum.
Sed quoihodolux fit obie^m rifus proprium , &.df^ fjStat fpecies, fiatq;
viuo,quomodoi^:ea,qu{ di/lant, 6 c (qualia, tciu«.. qualugA omnia, qu( magis
adplctunt lucem, magis fini vifibdu; qug, verd minus,mious,ouiacsqi
ditfereati^vifiouis petenda Aint a Tdcf. ia; 7 . 4 capi. i7.vfqucad ; j.ficq;
videbitur qualiter ad omnifeofu percipi- tur magnitudo lUa corporea promptd,
dum defertur per omnium cb- ie&a ad reatientem fpiritum. io ca. ad. qux fi
non vidit,& videns mio us perc(pit hic Sciolus, debebat videre Arin. cum
Perip. a . de an. tex. 64 , In tcriiodecimo argumento, cupient mordere, &
viribus deficiens e^utiebat dicens , fi omnes res naturales elTct compofit( cx
calore, & fri- gpre,CGelum etiam fic cifet.N;cfiipit veritatem calorem
lacum accidtile vnam partem materi( , qu( nuncefi coelum, cum caloris fit
difgregare, di/gregalTct ergd materiam, & ita caelum ftate non potuiflet.
Relpondee Teie, tam in mai. quam mtn.lib.in his cap. quibus tradat deprindpije,
coelum ipfumacalorecfieconflitutam.quimaaacafoleiafeommaia* vertente;
voutqjcoclamtotiunraiuerfum 4 terra more entiquorumai bcro- De pnfiQipijs rerum
naturalium. rort^m^ fcriptoruoi : cikm totum illud fit i SoIe,(ic
tffbrmat&.quod 50 T cl.eonccdtc^hic homo aATumit probandum, cum uerd ait,
non la r« ucr)caccm,uerumcft4pndinrciot, minus /pcculaotes;/'cd minue
nc^ucricatcm,ccsluiD quj apparet calidum,igacum^.altrrius ponere turae.ac fine
materia>utPertpac.cffinguot^&hoc apud Platonicos,& itiquos
Pbtlurcpho#,noqXolumTcl.Mctnmeid reprobantem , dicit, lorcnn onuiia
d}fgrcgirc,quodeftcoatM.t,'fluori* us, mollitie^, quibus commixta
lktebat,rpoUaos. fiq. iodcpoterit,difi naxim^ agcre,ueluti mollicr,&
occupabit. Prxterea.Si fic | cal»re,f rigore retardante,.producuof ur diuerfa
en* Ua,tuoc non efient contraria,quia non femper agerent , & paterentur,
quia quando.^alor uincic,frigus efi ui6ium,quo l'uperato,tflemus aecer lA.
quando autem morimur,frigus fu peraret calorem , tanto igitur te- pore
aget,& tanto oon.Cur nunc modmur,& non prius ^ Curq. fic vi • dum
trigus,& minoris adiuitatis calorem uincit,in folio fuo refiden* temjeli
n^aliqua aula, ubi frigus abfeonditur} unde exeat ^ Dumuultp.robare,quddbfc non
fu nt contraria, propriam uocem igQorat,argumeotatur eoim contra Arift.ctiam :
cui in prunis harc po* fitafuntcootraria,8 principium, utprobatTeUn ^c][ua(i per
totum. Praeterea ait, principia non fiunt ex aliis, quia tunc riTvat
compofitqi, ‘alor autem ficcx moto ferri,& lapidis, qui perteed ciuidem
ipecicica satore Solts.Sc 1'ri^tis fit mOtutaqua enim mota plus frigefeic.
Quam- quiin conecdimusmaiorem ,falfum addit illi .C quod gignitur calor rx
motu»dc reprobatum a Tel.in 4 .lib.cap 0 .& 9 .&ina]ijs,&in a.min.
Cap.i7.8creq.fitadhocarg.iaouicTeL in i.mat.ca.^.dum uoltcalorcm nullum nouum
prorfusa motu fieri urquam,fed, qui fieri uidetur,pre. inexiftentem efre,i
motu,qui eft propria caloris operatio', ut d:xic iu^u cap.ueluti excitum,
uiuificacumque. NamTel.omniaentiaconftituta fune i calore, Sc cum conteruntur,
mouentur^. oble^atus motu calor excitatur,qui i frigore, &
roateriecrarsitiein ueternum ucloti deieffu crat,non tamen
gcneratur,quinimmd,utTclc.probatia i. mai.cap.p. calor prait motui
lempore^aatura, & dignitate , ubi ad diAum de lapi • de,&
ferro,inquit,dura,qux conternntur,ut lapis, & ferrum funt,Iaxan tur,8c
aperiuntur fic,ut donentur ca difpotitionc, quam ftattm fubear, penitusq.
occupet, in eam^. agat tenuitatem praciRCxifteos calor, qo{ nihiUut prius,
ipfum ferearophficantem,effandentcm^reiiciat,rcur»
dct^.mult6copiofiorfaSus,nulLqia denfitatereic&us, multo^.ro* bnftior fa
Aus u detur , quin ne id quidcm.f generare calorem interdu facere contritio,fed
incxiHeati calori exitum,quo exiliat, patefacere ui- ' detur. 3c alia mulca
alibi , ibiq. nos edocet Tele.Cum dicit, frigus fieri I m6tu,gignif^quani enim
fummusopitcrfalcm, cum terra, propria mole^ propnjrq. donata
fiCbltatibus,cootrarrj»q. nunquam ci 0 'jrunr, in in^ nicem agere ,«ecd -fi
(fent.qurn femper entia producant, uc Telcfi.pec. utrorquccuio«,iinmorta>
if,i Deoinfufa.qua! u>tiutC(>rporiseftfnrau,pr{cipudautcmrpi«
ritus,cxremtneed'idii,quocumGt unum;qui rpirkus i calore cx tenui/ Gmis
paitfFus eft confti(utus,& corporeus eft , non tamen corrumpi* tur 3 duentu
diuinr form^ot magna pars Peripaiult ) fcd magis perG- Gcitur,operaiionesi^.
eius redduntur pr^ftintiores. quod hic homodi- cit,effe non poffe,quia
idemeffecrubftaatia,&accidcs.quodpetit.cft^ ci probandum . TcleG.enim
pertotumlib.5.&5.ac7.Scd maxim^io-s. cap.j 8.pontt,fenGciuum fpiritum effe
fubftanciam corpoream,i calorp conftitutam.tim in bratis,qudm in hominc.&
cum uult,fe prohaffe,il- lam effe accidens, uerum eft,fed non demonftrauit,
quemadmodum etiam D.Thom.aoo enim re oftendunc iUud,fcd di&is Perip.qo c T
elc. ne^p^rric^pijj rpfyWrlia?iK.i|jum.' 85 4*'p.deanira*. q. i i.ad i r. eft M
potentia flriens ab il Ia e.t acc'dc'.sjqiiod nos copc?dinui?,fi diftinaim
iotelUgitur poten tia ab eo,cu 4 us eft pgt^ntiardicoenim rpiritum cft
fubiffiam.fedpo- t^tia^,qga^tit,tccMens,/i(q.^jiJ 9 rcft.fubftantia, & fua
potentia cft ai^idcns i ip foto fpim Deo putantia c.ft (ybilantia. Veruutamen ^caa«qpii^picof.prcmit
Perip.iI|o», qui afferunt feofitiuam accidens 1 » in aliis
fubft?UJti^m,qQi^,tanquam i Deo prolatui, co- Aftft.qupd^uni eft /ubffaiitia,
alteri non cft accidens V quod 6 t noa aoiMoiuSydiciOTus 6c nps.feniitiuum
rpiritum in brutis effefubfl|i> tiam,& poteoiiairi fentiendi accides,quo
pafto in homine uult D.Th. & 4sftingticre(olet N'phus in a.de an. Cum
dicir,^rgo homo erit for- *”* Pfr >'i»«Uc^uam,concedo , fed non perfcAc,
& ultima p^rfcclione. dicit non effecathblicpm,meotitur. Pluresenim Peripa.
^ui 1'untualdd cacholici/pluresinduptliomini formas, ut Scotiftx,
u.tcrquefiand'ruc*tlis, acBscconitanus. Niphus etiam rcribensfuper Aiaer.de
lub.orbis . 6c infiniti fere Theojogi , qui imaginari nequeunt,
cuipQaJeno.quoqiudo anima incorporea calefaciat, det corporeita» tC9i,&
opus habeat corpoxistemperameatOjUt informet, (it^ue etiam daps fprmam.uel
gerens uicem miyCioniSt & quomodo recipiatur in materia npda;MuIiiq. funt
antiquorsim,ut declarat Albe.in i.de ani. ' a.tradf.cap.i J.& in ^.^.tra^.cap
f^.hiq* omnes uoluot,priusin forma* ii uoa,& poilca-.altcra forma,dt ultima
nt intclleAiua. Nec ratio Ariff; procedit,ut declarant prodidi Philofophi,in
i.deaoK potita t.po. Sc (i noacQQira cos,0)inMS V*le' contra Telep. Ariftot.
enim ibi quxrit de UoieateiHasfqima^ed quodanijqui, utPI^co^ppfucrat eas
diffinftat t4tione,tjtu,&loro,a|teraro id.corde^alteram in
cerebw.&aliain epa-' u: caiu/modi qon jpopit TcKjed dii s anjmis ommno*
«nij^ dat in effcntia.qriarum uft^a dat perfc^fb^cpy»m*,^ unito^ci p« mo^Kioc
cati corpori, nqqprt afiwd medrum, tfhcuurq.i^mp pet fe unus,ri|& frigus,
formas rubfiantulcs in eiemeniis^&oon* nullos \uerroi(fas.ponentcs
grauc,&lcue,imrod contra arguentem, J [uihocAibftinetinfra,& tamen, ait
Auer.in a.dcan.t.ioS.cadunt fub earu.Verdm contra Tclc.irihlt cft, petit cuim
principium,&no.'t pro- biti*c>p» 3 o.& a 8 . & primo mino. cap.
59 . fubitioet 'de F.Thomx Campancllae ‘ de mCtite A.rift. & propria
fobftantlas pcffe fentirl»qtxln AucrJa ’ ccel.c.5i* principia, inquit,
fenfibiliutn Aittt (eafibiln. cim probat hi€ ’ homo hoc filfum
Affumptumjfaiisfaciemusei. ^ ^ ^ Prxterea Gcalurcflct principium , tunc forma
primi corporii enet form* mixti,qiiod cll faUum; nam tunc gencrati^mixiirfet
alteratio, quia edet formarum elemeatarium d'‘fpoGtio accideotalt*,&
generatio mixti rfTet continuatio, quia formj elementorum ducentur ad coati»
noitatem propter continuationem luarum materiarum , altera forma non acquifitjj
quod G fic.tunc mlatura effet accidens. Si hjc ratio pro- cedit, »on eft contra
nos,fcd Pcrip.ponentes formas elcmetitorum eOe tn mixto inclTerefra&o,ut
Auer.u.»lt,dcfcnditq.pro illoZ^m.in fol %, totiiradic.Auer.fuper
i.PhyG.coniraButljum,® alios Auer. aiTecIas} aliter renticDtes,atij plures
Pcrip.hoc tenent, ut Alex.Albcr.Auic.Noo autem ioconuenit oobis,negantibus tot
elementa , & affeuerantibua calorem, & frigus effc
fubftaniias,(urcipereq. magis, 8c minus fecuodG Tcl.io2,mai cap.x4.8e
i.min.cap.58.dicere,easdreformascorpoi’um' mediorum in efle debilitato, &
per bIando,8e fecuadqra dtuerfas Agen tis,matcriz,8e patieutisdiucrfa fieri
entia, non (equitur autem exbia, generationem e(Tealterationem,cum ponamus eas
formas, qux alterat, &poftremd,iaformanteirerubiUntias. nec continuationem
; etenina nuo e contrario media conditui dicimus.f.calore, non autem duobus,
qux Gmul intriofecc iofideant,ut Perip. Prxterea tunc elementa non cfTenr matei
is mixti, (er) ipfa cHe.ac mi* xtum.fed omnis anima corpus slmd magis diuinum
participare uide* tor,quamea,quxruat appellata elementa. Sedhifermoncsfuos
dila* niaut,ut ex di&is patere poted , etenim ipG pon uot extrema e(Tc in
me* dijsincfleremiflb,at ubique Auerr. pradicat.fed nosrepentd ciiadi*
mus,eorum diSisuon obftriAi. Sed hic Sciolus nuam ham percepit io c1cmeatis,auc
mixtis aliam d calore, 8c frigore, rubdaDtiam^,immd, ut Tcl.probatin
a.maf.cap.24.& 1 min.cap.5 n.uuraiium, 87 rationi huma&v . Hxc uciba
prolata (uot etiam contra Aphro lifcu, Hyp.&Gal. uon aliud ab cicmencorum
proportione ponentes anima, ()uin Arif1.5.dcgcN.tn.cap. ii.inuniucrfo, {inquit,
ineft calor anima • lis, \tc quodam modo omnia animae plena (i nt,qu ^opin io
ett Tcl pone m calorem ingenerare rpiritum,qui,obccAus corpore animalis, eft
afti ma. Auer. etiam io de fenru,& fen(ato,ait,aoima eft in|ctIido . quar
om> nia rationi Marthae contradicunt, cum 000 capiat, Icd ooa aliorum, at
hicpmauir. Praeteres mixta fupernaturaliter alterata ad prIAinsm dirpofitione
non redirent .hicddirat,aam dicic,Galteraatur Aiperaataraliter, non
pofTeredtre,quod fairum,fi intendjt uirtutem diuinam,quae nobisom* nia polfe
ponitur, fio aliter, nihil mcit, praeterquam , qudd uocabulia abutitur ;
uidemus enim calorem alteratum,8c aeceofum , deinde mo* deraiiim reddi
cxdiipofitione^nauia apta, ut flammea mextradat, ut patet in.fcbricitantibus.
Prpterea marmor, & ferrom plwsrubftaotialiter cooucoirent, qu 2 m fertum
calidum, & frigidum . Negamus, quod aflumitin hac ratio» ne, nam ad ferrum
conficiendum diuerfa matcrizpars, diuerf^^. difpo fitiones, A diuerfisagea
airibuscaior,rcquiruntar ab his, quz marmor conficiunt, ut Teldeckrat io t.mai.
c:p. 14. 1 5. & 1 6.& alibi . & cu pro- baftr,quia plus conueniunt
frigidum, ac frigidum, quam calidum, & frigidum in ta^u, dicendum, qudd
ferrum, ut alia entia a calore efl c6 fticutam,ucdicitura.mai.cap.8.iiade
fiindatiir calor tanti roborit,ut ferrum in aliud eos ucrtat,tunc differret
fpecie a ferro, apparente frigi- do ;fcd hocrard fit. At fi non tantum
imbibitur calor, qui poflitferri caloris cx frigoris interceptione taliter
a&i opus deftrucra, tunc oo dif- fcaent magis frigidum,& calidum
ferrum, qu2m marmor, bjcrrumica lor enim lUe efl deflru&iuus feni, ut fic,
& non cooflitutiuus, cum Iu cxtrin(ecus,&diucrforum uiriuma
caIarec6ftitutiuointrinftco,8chic extraneus non uariat
fpecicm,nllidcilruat,&aUud cnsfadat.utTcI.vel Ic uideturin a.mai.c.xi.
Prfierca tunc mixtum non differret cflentialitcr ab altero, faltem dc E
erfedis,nam omnis rubflantia exiftens io uno.eft In alio.infpicerede- ethic
homoaaos negare mixtionem cxdiuci|Cis clementis ,curo pona - rous,b{ccmnii
cfleopera caloris,&idcd pontmus.eDtiadif&imilis d r- ferre diuerfitate
caloris in uiribu$,&gradibus,0c dirpofitione, tc nuic ria,frigorisq.
retardatione, ut docemur i.roai.cap. 14.& i tes coeli, & fecundorum
corporum calorem efiefurmam , &friguttcrr tie, quibus non fequitur, formam
e(reaethercgeacam,fc R . ■ TCCfSe fic frigida tenderent deorfum , & lenia
furfum . Eodem pado concluderet contra faos, fed nos nihil premit noa ualentes
imaginari j quomodo elementa contraria in mixtis ex diaerfis locis
congregentur, &fuorom oblita ingeaioram,uel refrangintur, hei corrumpantur,
ut dicuntalij , ut iuxta propriam non operentur naturam. jo
Prztcreacalor,quieftinfemiac,cfr idem fpede per tc cum calore So lisjflc alter
oportet, ut concurrat, ut iufrrumentum, igitur una portio ca loriserit
rub/lantia,altera accideus. Si utrumque ut principium, natu • ra foret
diminuta, utrumque faciens imperfefium , Sidids,unupolO[e hocfaccrc, fruUta fit
per plura, hoc inconuenieasait.non fequitur Arill.poncniem fdiein, &.
nominem principia diuerfarum fpccicram . R»
Dldmiis,omnemcalorcm,tanquagtaborigine,protrcnireaSoic cum
Teie.tnutroqucconimentariu;caloremauirm,qniinfcmincdctinc- tur,ciufdcm
fubHanti«r(r:-,afieueramuf,qiH agitiu gcQcratione,& ca* lore Sol
sroboraturforrnaficer,{leuircuaiiier: uirrutes enim rcru «bfi^ eurum
fsnniscflenoo imagkaamitr, at MarfibusFidoux fuperPiac. Timj.um I imvuin
u;riucn9iu^«p« ^ i.uui naruram laccrc vtranqueimperfe&um,iTerodeuMC.
Spiritus enim, qai cftin fcmioc, Scator vteri , cura ncittxtsterram,iatercoacr«risgeattus,
sb arabieo tit frigere debiliutur; Sol autem, quem immifit calore, roborat ,
dum leoiter agir, lia robuftd , exalarecum facit ad cogaau cum cenuefa gns
affcrt,& ignoranter pecit.cur tranfparens, lucidum, & cleuatum Hc
corpus igneum, TcleG.eoim vbiqucrcipoQdet,bas proprietates indi illi a calore.
Prcterea formafubftaotialis introducitur totaliter Amul , led c«l 0 r
ruccef11iie,erg6,&c. Opus eA,rtrat^$ficiamus huic nd videamur rudes,
vt-ipfe. Et prirad aflumit ftlfum, quod iormarub{tanciaIisincroduca> turio inftantij&aoafurcipiatintenfionemi&remiifionem.Cuiascoa
trarium probitTcleJa 2.mal.cap. 27,& i.min.cap.5 8.& hic petit, vt fi-
bi concedatur hfc fiida funt frigida, pam Sol apparet nobis pedalis, ayiodnon
volunt Aftrologi, rationes qucrentes.dc vinumalij^. fucci longe calid(«imi ia
ta&u apparent frigidi,eft enim in illis extraneum fri gus,& calor
remifTus,& qui obtedus a frigore fuit,Sc mole, nc agat fua opera . vndd
ficut di^ntia vifibilis facit res videri aliter,fic diftantia ca loris
confticuentis noa,dc aquas,& extranep difpofitioois eam frigidam ppbis
demoflrat. [taque,Tt habet Tel.ttb.j.cap.»^. c( rebus attiioueo- dxfunt
vires,quasiplat res vniuerfie oatur^ collat^, non humanj taa- lumjforiitz
apparcotCalor autem cum fit remiflus, & blaodusmon po tcfl ,3 fe tantam
frigoris obtunderc,didaus illc,ia corporibus frigid^ 4|uz videntur. Fxetera
noles corporca,«uc eft io ^o^atpot^tu ; fi a Au per co- ■ ‘ ' “ ‘ Dc
parricipijs reram naturalium. 91 Forenn,ergd non recipiet illum, (I potentia
creo datur priuatio, quam non potesfi^ere.ftait.Necpoteica te mundi creatio
cogaofci . nam Q Deus creaflet ccelum calidum, & terram frigidam,vtraquc
pars molis non ab alterutro afeenderetur. faltem declarare debebat . Refponde-
mus, hanc molem eiTea&u,eft enim corpus femper informatum calo- re,(i non
eft terra, ^ frigore, H eft terra, nam materiam And forma folt Scotiftse,&
pauci cum eis,po(Te per fe efle,imaginati funt. & cum ait fi caIida,non
recipiet calorem,verum efi,fi eft in fupremo gradu , vt Sol • fedfairum, A
calore imminuto At calida, vtAint animalia, aliaq. entia , hxcenim non
loogdfdcuB, ac frigida terra,oppugnantur, &occupan> tur robuftiori a
calore,Tt dicit io x.maLcap. ^.A quidem quibus, quan ci(ad donetur viribus
caIor,nunqulm rerccftundeadi,&d molequauit praeinexiftentes naturas
quaAiisdeturbandi,Ulamq. occupandi ipfe fa- cultate fpoliatur,aut appetitum
deponit. Notandum tamen,qu6d qua dd moles transferturin aliud eos d calore, vel
frigore, u6 eft a&u illud cns,ad quod traofmutatur > fed potentia , bene
autem eft aliud io adu, vrTeLait io j.cap. 5. cum vero dicit, oportere TeleA^m
nofcerepriua- tionem,quam dixit,noo poAe fe fingere,noo cooAderans didla T
el.nec intelligeos,admodum mcntitur.Tcl.eoimio 5.1ib.cap.}.& ^ & a.mai.
^ap.aj.4.0{ feq.przdicat,cAe demente Arifto.duo eftepriocipia adiua
contraria,fed vnumtenerelocumigoobilioris,appcllariq. priuatione, alterum
oobilioris,appellatumformam,& habitum, etiam de opinio- ne Alex. Etin
hocfecoouenirecum eo maxime vulr,ponens frigutcon trarium ignobilius, &
calorem nobilius, vt dixit io primis libris. Uam- natq. ibi Perip.
quofiUmtlentientes priuatiooem efle non ens , & mera forma abfemiam .quam,A
eft Arift. condemnat, eumq. tanquam Aii oblitam, incufat. IraMarudeinde longd
rudem promit fermonem, dum dicit Tel.noaagnofcerc poAb creationem, ipfcenim
Arift.nonpo nentem creationem vbiquedamnaf&przcipudin 4.lib.c.i7. & tp.
Sc in i.mai.c.i.& i.min, circa Gncm.Nota tamen apud TeleA. qudd calor
abfeiodit de terra,& frigus partes abfcUTas ad (e vertit, & femper
funtin motu . quod minus bene inrclligere hic videtur. Praterea non negare
potes , omne ens calidum yiuere , nec cadaccr cAefrigidum,auteric corpus
(ecuodum,aut primum, non primA, quia non terra, ergo fecundum, vt i
frigoreconftitutum. Dicimus, omnia cntta,qua funtin mundo, viuere aliqua vita,
faltem fumpta pro efle. & fic tim calida,qudm frigida viuuntjfed A fumatur
vita pro operatio- nibus vitalibus, puta reotirc,vegetare, 8 c moueri,
competittantum his, . quibus calor ingenerauit fpiritus, cfAoxitq. , &
formauit to animalia , Verum tamen tam frtgus,quam calor lentium', ftd calor
fenfuexquiA- tiaimojiic mobiliflimo, frigus obfcuro,& ignaro, vt Tcl. habet
i. maior. cap.6.& i.min.cap.7.& (cq.vade ex frigore non poftunt
conlUtui^oi* M i malia. I 5>i F.ThomicCampancIIjc.
rnaliiihoccatmindurttycompingtc^, noa difttngucns,effbrtnansqie I rgiiu;&
immobilitat. Calor auccmprxterboc (juddfpiritum ingc* ncrat
ntobilcortyactcnuilTitnain tiformac molem iii animal.dat que mo- tum, &
vegetare, & rcliqua,qoz pertioentad animata.Verum cadaucr» ideo non
viuit.vt animat, quia fpiritus calore conditutus exaiauic, qui longe
calidus,tcnuij,lucidutque,ac mobilis erat, corpusq. fua vi cuehe re poterat,
operabatur per organa, quz fuat aditus entium extero- rum, adionum, ac
fpecierum ad fpiritum , vt cognofeae omnia , fugiat- contra ria.rufcipiarq. ,
& fedecur Tui feruatiua. vt dicebat TeLin l.min. cap 8.&
i.mai.cap.5.calot vcrd.qui remanftt ia cadaucre, cxiL c|ui detinetur partibus
imis,n Icderc nequeat, nec vidit Tclr.in 4- cay. int)uienteni,r>on polTeSolem
multd profundiore terretmmutarepor- taouem^fummaq. agere ratione, ic modo, vt
moles vniuerfi fcmper fit cadcai.& roiniu vidit eundem admiratum io eodem
lib.ca.j7. &ioJm md patlimin tota ruadoArioa,fumnu opificis fapientiam,
&prouiden tiam io coDftruftione,& gubernatione voiucrfi . 000 tamen
diilantis foluoi nobis alitatur, dum cur non comburat tertam Sol, exponimus;
fcd alia,quzinfrafuo loco dicentur. Pratterea illa contraria, quf ad alia
priora reduci polTuot , 'nou funt j>rima,fcdhzcreducoatur adbabitnm,
&prtuatiooem, cum alterum Iit imperfedius. item (ubicdum exiftensfuo vno
contrariorum eft^ri uatum altero, & nomen cootrarietatisoftenditur per
priaari,&babere. . lam rcfponfum eff in
folutione^5.adhocargumeaturo.Tcl.eoimoon' dvifenticab Arift.fi pouatur priuatio
vnumcoatrarioraro,teDcnsloca ignobiKorisjfemper quidem Tclcfio ponitur frigus
cotrarium ignobi> lias* & probat talem fententiam de mente Arift. 1
a.mctaph.t.Ii. primo Phy.t.48.10 Metapb.t.i^.At i 5 .primo dcGeo. t.i8quod
obftaosdtd^ featentiz fic. de* clari' um cft,cootraria cfie duo ,& vnum fu
bicdum, altero verd quo- dimmod j non opus efic: ad faciendum enim mutationem
contrario* rum ali erum, *.um pr{fente,tum abfente fatis eft . dicit q. Tcle.id
debere intelLgiio mutatiumbus particularibus, cum prius locutus fuilTccvni*
netraliter,ut paret ibi ; (ufficit enim ad part.vnum contrariorum, vt ge neret,
& conftituat compofitum cum materia , vt ad generationem bo* minis fufiicit
anima,& corpus,& ad boc ens caJor cum bac mnle , & no oportei eiTefrigus,vc
conftituat boc, cum fotmaeius fit tantum calor, qui antei abfens erat, demodd
przfecs. verum tamcncum Arilt.docet d'io cfie principia adiuain tot tocis,&
vnum pafTiuu, loquitur vniuer* ralitcr;eteaim cutia omnia diuerfa fiunt i
duobus contrarijs,mutud feoppugiaotibus, omne enim eft,velopus frigoris,vcl
caloris, qua ex. poutioocm bic non pcrccpir,& nulli vel pauct Perip. Cum
didt calore, ^fn|us«tcbecc dici habitum, & priuationem, oil conlidciat .
b{C enim fune j>4 F.Thoin* Campancllr funt nomina intelledus,& nihil in
re ponut,niG calorem, & frlgas.TeL’ atuem illis appellat nominibus
principia, qu; naturas irameciiate (igni ficantia philofophif maxime
congruunt,non autem logic^. Pr^ fcrtim v«rd,qaia non alia dantur nobis
contraria in natura a calore , & frigo> ; re,fc G qua funt ab hac
contrarinate dependent. Arifto. rerd plura po • ■eotiprima,nGccum,&hun)idum
magislicnit,tu[n quia arguebat contra antiquos, illam, rcilicet,priuationem non
cogaofcentesivtipfe fatetur. Praeterea, quod inhatretfubie&o,ho
dandt^erfeftionSilli , eft acci* dcs;fed calor eft huiufmodi! etenim G
fecuseiTet, tuc res quantd cali- diores Gt,tantd etiam e(Tet perfe&ior,
modd calor xftiuus dilToluit, 8c fatigat homines,oec recurrendum eft
addiuerGtatem calorum,cuom • • nis ut calor a coelo. Huius rationis minor eft
falfa. ad probationem . Not.qudd perfeftio duplex alia Gmpliciter, qux in
rnoquoque melior eft ip(a,qnam non ipfa,vt inquit Anfelmus,& talem’ non dat
calor, in* teUigenti^ enim,& homo rclpe&uanim(iB(uf^,habentquidmeIius,fie
perfedius calore', alia eft,per(e&io io genere traofmutabilium » &h(C .
poteft c(Te duplex, vel in refpednad naturam communem , & Gcentia, qu{
calor conftituit dando peffcdionemfuamioterius/unt perferio- ra
frig!dis,&idcd'calor(fliuus,quaod6refoluitpartesanimalium,par tes reiolutas
reddit perfer iores,diimfepatat a terreftribus,& ccelefti*
bus,ignitisq.adiungtt; verum partes, qu; remanent redduntur imper* feriorcSjdum
nobilibus fpoliantur. alia eft perferio in refper u ad ns turam
particnlarem,puta hominis, & hanc non dat calor, niG modera* tus; etenim
h{c particularis natura amuderato conftirutaeft.corru* piturautem a calore
excellentiori , vel fatigatur imperGciturque , quia ■on eft opus talis caloris
homo, talibus viribus agentis ; fed perblandi , perblandis,tilm quia,vt
homo,cooftituitur ex taii mauria craGa.tali^.
calorc,quiiQgcnerauitfpiritum,& elabi cum facere nequiuit ,cum rc* miftus
fuerit, c/ilor autem immoderatus aduenicos corrumpit,dum po tens eft, exitqm,
quo labatar,modcratus facere, ac eius partes intenue eos farasjtntcnuifsimam
facere, ac diuidere a craOioribus, ad quam di> uiGonem fequitur refolutio
talis entis particularis ^ & imperferio fati* gatio^ue. Non eft ergd
putandum, quod agens corrumpens entia,& ’ adfecofiuertens Ct
impetfe&ius; etenim proportio requiritur inter agens,&pafium |Sol
i^uidem eft perfeAiuum vifus, cum ut obiedum ( fed quia excellens, A:
improportionatum eft,corrumpit. Sicignisfati* gat aquam,
&rerolntc,&Cftcra etiam dementa cum Gta&iuiorapud Pertp,& tamen
non dicitur impcrfcAum; quin eft perfedirsimum cie* mentorum,cum comparetur eis
Geut forma ad materiam apud Arifto. a.dcGeo.r.jo.& 5. Phy.dicitur,qudd
ignis generatio eft Gmpliciter re* ipcdu fu{ perfe^iioDis, fed non aqu( cx
igne, oiG fecundum quid . enti ergo 'V ffgo particulari dat perfcAionetn
tantus, quantus eum conflituit, non quinisy Qcc cx his hic homo poterit
fyllogizareimperfcSioncm agetis; IcdpafTi
adhucperfedibilisinrcfpefiuadcbmmuncm.naturamyfic ct non potrix argui
imperfedio Solis, floculusnoflerab eo nonperSci' tur;ied patiturjfcd potentis
rifiii^ potius imperfei^io>qu^ non habuit tantam perfcdtionem,Tt recipiat
tantum obiedum. P rscerca G coocedis.pofle recipi i calore perfediooem , ergo
omne cale poten recipere; fedaqua non reciph,etcnim calcfada redit deinde ad
frigus, quo perficiebatur. Sed nihil eft hoc: patet enim in eia Teie. CB,qus
funt opera caloris, d quo funt confeda calore foueri,vt fi ab im moderato funt,
ab eofouentur,fii blando,! blando : quod dicit de a> 2 ua,falfum cft,&
petitor a Tel.qui in ji.Iib.cap.a 5. probat,aqoam per> ci ! calore,cuim per
ipfum fiat magis aqua ; nam magis fluida , humi- da,& mobilis, qus ad
naturam eius attiuentetiam per Arift. a frigore' tero condearatur,durercit,8{
immobilttatur , fit^.tande terra, fi calor non aducnerit,qui adiuuet .
aduertendum eft tamen,qudd aqua foue* tura calore
remi(ro,aquoconftitotaeft,nontamen fic ab immodera- to; nam partes quadam per
eum reroluuntur,tameuqu^non refoluu- tor,remaneat magis aqua : a frigore rerd
minus perfeftionem fufei- pit.Reditautemad priftinam naturam aqua caicfafta;
quiaetuspar- tesaonfunt totaliter calefafts, 8e tenuctaAs, vtc«e1oc!m calore
la- bantnrj fed cralStie adhuc detenta in his inferioribus remanet , vbi fr-
igus terrz, quod nunquam deturbandi contrariuappetitum perdit , ca
iubit,frigidam^.reddit,calorisq.aSionesreprimic,occludii^. vt Teie, io
allegatis ait,& in i.maio. cap.7. oon per fe fc reducit aqua ad frigus, nam
per (e generaret contra Ariftot.^J^^etaphyfi t.i.nam remifia erat etiam forma
fubftantialis per Aucr. 5. cceI. igitur fe generaret, vt Ni- phusprobatibi,q.
I. Prstercafi cflctfubftaatia fimplex, tunc calori non fieret additio ; (cd in
male digerentibus approximantur ftomaco panni calidi.Si vale- ret ratio, cllet
etiam contra Perip. qui dicunt calorem efle fimplicem qualitatem, & tamen
fit additio illi,vt demouftrat Niphus io S.Meiap. q.8.& if.nontamen propter
hoc dicetur compofita; nam noucxmate ria,&furma,vel ex partibus
diuerfisadditiofit, nccficuc accruusiapi- dum;nam vnum fiunt io
pun&o,&fiaediuifioQis figao ; Petit autem principium, dum dicit non
fufeipere magis & miaas;nam contrarium probatTel.a.mai.c.ij.Sc infra
dicemus, de pannii calidis diximus iam blandum calorem k moderato foueri, ti»
in natura non ponitur'nobis ; fed omou%S k sicefTeper pci.diculariter in media
tcrr;parte,igitur oriens corrumpit [ neuleAugulti,d
AquiloaemcofeStpcciQbtis,qaddrdttmiacipttcor^ ^ rumpere 5>S
P.ThomxCampancIIx. rumpere Aquilonem oriens, poteftftatim recipere rigo rem,'
8cp«r idc frigus vigorari; fi eflet frigus orientis, quOd ad Aquilonem gradere-
R.Th, tur,«uncaafugcret,&non corrumperetur.Sed fallitur arguens, licct.n.
Sol femper gradiatur perpeodtculariicc,fuper mediam terrae partem , C, fiiper
illam quf veluti media eft inter Acquinoftialcm,&Tropicos,ap pclIatumZ-jnam
Torridim,eamq pcrpoidiCularitcf alpiciat ; non ta- men graditur fuper eandem
omnino ; otonim a punAo recricis parum- , per renouetur Sol, dum ab Aequatorcad
T ropicum , & econuerso re--, irt fertur ; & continuo , rapidiUimoq. ciim
circumuoluatur motu , di- ucrfascontinud terrf paites occupat^vt
Tcl.explicat,cumq.hocHemt. rpherium perpendiculariter afpicit prorfus,aliud
fequens,fi diuidataqs . in plura Hemifpheria terram.refpicit reflexe,
leniterque, non tamen ne^ ^ gein hanc partem efle magis exuitam ,cxfiecatamq.
alijs;namTelefio«^t Icf ut faciens/rontradicerem in 4. libi cap. cantum verd
dicam talitef } agere, vt inuerti in iliud ,corrupiqiie non poflit pars illa ;
Sc fi hxc para , modo corrumpitur, altera inftaoraturdfrfgore. Nec oportcc eandem
! portionem frigoris, qux erat iu Oriente, currere ad Aquilonem, & £c6-
uarsd ; (iquidem ea porcio,qux vicinor erat, ad perimpheriam fe (c rnul
tiplicac da elabit ur,fique aJiam gignit, & calorisopera occupat, caque» .
qimprelTus calor a circaienteSole impreflus iam cooftituit, intcrCipie,
vaibtqvie.Ncceritinconucniens,fi dicetur friguaaufugere perfeotient robuitius
fe contrarium, quo recedente egreditur; vtrunq. enim icafii» . & appetitu
femulciplicapdi gaudet. i • 1 ' M 4 Praeterea fit etiam olla aqua plena, femel
ebulli ens per digitum de- . ficiec.fumecroburexfua natura, fi adpriftinam
redibitfrig(duatem,ff- pius ebulliens a calore femper deficiet, quoufque ad
nihilum reduca- tur.ldem de terra dicendum eft,fi roburfumens ex
feipfaoportetdcfio cercaliquantulum ratione prxpotentioris ageotis.fxpiusiptam
corru- . R. Tb. pcniis,ad nihilum ergd redu^a fit,uci reducatur citius
oportet.Oiccn- dum,qudd ieciis ell deol)a,& terra. Aqua enim ollx ab igne
maiori, mt noratur,& luxta poruo,nec fatis refiflitiuam habet naturam,fcq.
rclf au rare cx (e non poteftjCum fit ens etiam a calore conltitutum ,tlluin^ue
- ‘1 radicaliter continens ;fed non ambienceextraneofitrobur cius, quo
contrarium calorem fuoputa excclleotcm,cxpugnet,{cmpcrq. iguic ia cafdem partes
agit,minus qux runtrcpagnaates,&cameu oportet ma- gnum temporis interuallum
fieri, yt tantula aqua corrumpatur in va- pores . quid ergo verendum efl,ne
terra corrumpatur, cuius contraria Solelf tantum robufttoribns viribus donatum;
nam alix coeli partes multo exilioribus funt prxditx,quam terra, eft etiam
remotiUimusSola . & vires eius,quddperlucem terram tetigerint,
dcbilitantur,&nunqua ia cafdem agit partes; fed in hanc moddftiperficiem,
modo io illam in aquas, & alia opera d viribus exilibus coaftituUifed
frigore obtc&a? • . r. icem De pnncipijs rerum naturalium. 99 item fi hic
moicfS imir.u(«turiCx «kera parre proprio, & non ambientisi fed
radtcaltfngorc rcficitnr? in(upcr frigfd fsuna exiftcns t centratucn obtinet .
duruicq ru»,& craHi v^ldecoctr^nj artiv>rnbus repugnat, magnaq. moic
coiilinucacJi; vt non duoiuin cadat vllum.ta poilcomnind corrumpi.
Talesquippcterniiucispofuit Deu&, ait Tdc. tancaq. ea facienda placuit,
taUqi^c ratioue,vt nec mutpo viraquc, ncc •ab altero corrumpatur alterum jfed
vtrunque iii propria fcruari pof* fet natura, & ea, qux aiTidue a Sole e
terra fieri videucur entia, fieri ■poflent. >1 • I r Prxeerea Sol
pcrpendiculariter in zenit corrumpit terram magis , & geocraceatia per te ;
fcd tunccum Sol maxime viget nihil generatur,im mo omnia corrumpuntur, &
terra nihil producit tunc, atidilTima cum ■fitfada,ncceiiamfeminaca generantur.
Diceoduro,qudd Sol generat aintia,cccerum cum agit ilirede,pecq. zenit,
praepotentiflimus emicti- ^»ad terram calor, fit ttioc generat
emiafubtiliflima,& tenuiflima inq. coeh partes inuertft ('ided emm
agitSol,vt terram in l^ui conuertat mo- lem )o(iera^ne,quatipfirperblaadasV ac
frigore impeditusj-moderatis vinbus-cffccerar,corcumpit parces minus reiMtcotcs
attenuans,educcf- quead coelum,vt patet in «empore sftiuo: etenim
tuncrobuftusadue nic in pattibus diredd oppbfitisi, & partes abfque
longiori mora Tubci- ljatssale,’mhtt. Ipfaverd terra oodumo frigore a centro
fceffunden te, vcporeftinltauraturjdeiade pugnans cra(ficic,& duritie
reniturplu rimum,ne i cootraHo pereat. idcircd autem corrumpuntur: etenim opera
h|c,qu« iuxta terram calori conllituuotur, funt perblando , exi-
]ique.calorc,& vcluti'occupato donata,vthetba; fruges, aque,& limi-
lla,dc a robultiori calorepeteunt potente tenuitatem educere cum car iorecorurn
confiitutiuo } in vaporcmq.adam eieuare, partes grollio- res hic
Ye(inqucodo,& ided etiam terta fiiperficies arefit, vt ttihii horu, quz
calor conficere foiet languidus, producere queat ; fcd omnia tunc 1 maiurcfcudt
a calore frigus comprimente, fle partesVaporofas educen- te, Setaodemdeteda
cotum daritie,dumrpolixotur partibus fiibcilldp ribusdureTcant. £c in his tcrfc
partibus, quz magis fuli funt opp>T .H rem lucem; nam in vallibus , pUnis ,
& amplioribus, in quibus lux con- gregatur, tales effedius fatis
bvr>cccrnuntur,vt clici pocelt cx ^.hb. Teie, cap. tk feq. Si idcd etiam qu^
luminantur ; quia calor partes tenuio- res educens exficcatilUs partes
coafiftentes ineptz redduntur ad ger-
xniaa*ndiifii&cootrar>jdi^ofitioaibus renitentibos alterum conirarium .
Semperitaque permanent continuis in odijs, exercento bcila,& immi- nuuntur,
drbilitanturq. qu6 ad rfquc rerum motus perdurabit, falso ergo proceflit Maru.
Pratterea frigus per te eftfoKim principium patiens, dandaitaque erat fibi caufa.rnd^
fumet robur in illa parte terr* calefaAa , & corru- pta^nam fi ab eodem,
ergd non foliim patiens, fed agens principiu erit. Stolidos
p{Q^,necTclefijverbaaudire,a^ dicam perpendere videtur ia fcse rationciPotat
enim Xclefio non poni pnocipium aSiunm frigus * quod filfum,ac erroneum eft in
vianoftra.Seroper quipp^Telefi. duo* principia poruita&ina,fed calorem
robufttori ri donauit, vt patet ia i.maio.cap. j,8c peritotum , 6c totum
minorem commenta- rioro.pradicatvtrnnque datum facultate agendi, fefe multiplicandi,
gencraodi^ue. Sed Martanil intellexit Tcla.Tcl ignaras, quid dicat, tg* lem
propaJauitrermonem.Sedag^,quid effutiat, examinemus. Credit
Philorophafteriiic,readducereTelcfium defendentein cyx, primi libri,calorem
effe fcbilantiam ab ea ratione . Quia licet ridea«grtata,noneducudcpotc^. tia
materi^omoe enim agens, Ttfimile gignat, panomq.fimile faatc^ etiam Arift.agit^
rerpondent,quia in cxiltentcm formam robore i^oa exuperauit,vt deturbare
pofllr,vel non tandiu egir,quandid,rt n^liac illam,aliamq. ed icar,agi opus
erat, non aliud poffu nt allegarc,ait Teie. it id nos dicimus pro nobis: qudd
abfit cum fubiefti- corruptione,pa- tet etiam apud Arift.4.mctaph.diccntem,
entia corrumpi,cum conftitu tiuuscalor internas educit ur ab exi erno, trahite
h umidum, cutinera^ Etidcd philofophafterargucns,qudd attulit aTel.nil dicit,
cum illa o6> fuerit intentio eius. & etiam mulca falla affumit; &
primum putat con-. centrationem elTe quabilibctabfentiam , tum quia putat,omnem
con« c^ntrationem roborare;quod non‘in,cunftis concni.ibi declarat.
Pr«tereamors,fltcorobuftioacciduntcompofito,ac non marert^i oihil enim
moritur,aut corrnmpitur,oifi quod fuit genitum , & fidu , modd omne tale
eft compofitum, hoc enim per fe ett termin us genera- donis,vc
habeinr7.met.t.»7.deindefe retraaat dicens, fubieaum effe compofitum,aliter
omnia forma fobftaoualiseffetaccideas,cum adfit, & abfitprrter materi*
primf corruptelam. Poftrcmd dubitans, & ia folutione videns,non poffe
(ubftinere,quod d!xerat,more puerorum folutionemdatcommunero.r.dcabreotia,&
pr^feniia prxdicationia. necanimaduettens.intermifcet reales,quid inferat,
ignorans. Nec vi- dens, in aduentu mortis, & combuftionis fubieaum
corrumpi, dixit, quodcunq. adneoiat materiale accidens, vel dtccdac,remper
fubie&um effe in natura,nec ideo corrumpi, n non modo hebes iogcaio,fedpuec
videatur. Pertradans (cioIus,vnd 8 caufatur accidens, multa dicit, qu* potiilc
runtlogicalia,quimphiIos,non capi poteft imaginaiione,quomodd in quolibn
materip pando (It potcnrialtter quxlibet forma, & maximd contraria, quam ^
appetit materia,^ finu fuo educere eam,& quom odo priuatio , qu* eft non
ens,Gt caufa appetitus alius form* ab ea,qu* eft in materia, & co-
fequcatergeoerationis.corrupttonis^.fhacenim caufa Prrip. negant^
materiaro,& priuationem tffe io coelo^ } 6c quo pado forma , qu* re- gnat,
permittat materiftalemappeiitum,a£formamcduci,qu 5 eft fug corruptionis
caufa^rcd de hac re infrd magis dicetur. Sed pro nunc di- dtnus,ta m
formam,quam ea,qu( formam conrequuntut , ab agente fe alterum generante, amplt
6 came^ue,vt i calore, moli, vbi erat frigus, ,ia- di,& contrariam formam,
accidcatiaq. deturbari} poiTc verd bocfaci^- dt,nrgamus,c(Teinalio,niG inageuie
robuttiorc paffo , 6t molem ip- fam omni vi exuimus, & repugnate ageuti non
«xle, fed refpedu coo- trari£
ipGadfcribimua.idedtaaquamproximd(caueatea,damnamut . ponen- I Dc f rincipijs
reram naturalium. i^)f jpbn«flites hiclioitioob' formaram contrariarum fimal in
materia, Irimq. coageddi. ExpHcansdifi(tnitionemcaloris,pofltami degeae.t .9 mulcadtcir,
^qucdonfant propria, fi oua funtbona, fed Mazonij;&ArchangcIi Merccn^in
dilucidatione illius difHnitioais,qaafi de verbo ad verbum *(unt ea,qbK
requuntur.Caeterum ba;c diffiohio non eft admitceoda in jaTel.caih dichatr.
calor eft,qui congregat bomogenea, &dilgregat 'aetherogenea. Nam calor
coDgregat,&condeafatpdr accidens, qaate* noa teouitatem edudt,feparat^ue :
quod noneft aliud ,|otfi difgrega* I CIO hoc idanifeftum eft , tim in
homogeneis, qudm ^cherogeueis: ‘femperfiqurdem calor agit in molem alieaam,vteam
fuam faciat atte* Duaodo,& rctiquas,quxpropri( qualitates
funt,iniprimeodo:attenua ^ibautem apud omnes eft ramafiio,& coafequeater
congregatio; per 'acddens tamet^ congregat. Vbi notandum n i.maio.cap.i j.qudd
ca- 'lot robuftis agens viribus molem, quS occupat, fi eft bendf qud difpo>
iita,vtnon Ctaftajbreuiiacbend cun difrolatt,io^.lentorem,fiuerem, tt exteros
gradus politos in cap.ao.deaiqoein vapores agiteitd ; quia ^erd non lemper immb
rard talis xqaa reperitur moles,partes citd co* uertibiles,Cmtofis craflas
ftatim attenaat facis, curo illis ad fupera e- ' labitun & eraflltie
detegit, dtlro fiibtilioribas partibus eam fpoliat,qui- b'us commixta latebat,
vt dicitur in i.mai. cap.y.&Albertus etiam co- gnoaita.de gene.traft.r.
csp.5. Abacdccaofa videtur bis,condenlare, ^ ac'Congregare citior, qnia denlani
craflitiem detegit , quod ohm fi : per I accideas,mintnid in diffinitione
caloris, qax apud illos non fit, nili ex his,qux per re,dcbebac comprehendi, vd
Uchomo non debebat, eam dillioitionem appellare. Cum autem moles d
calorriremifib occupa- tur, cum is multum temporis confumat, vt fiibicdam
proprium ilUm i,- omnind faciat, perblande priiis difponicmateriam, illam
emolliens , in lentorem duceos,fluores,acvifcofitatem, cum^. moles
cuiufcnnq.rei L fit ficconcinnata,quodammodd congregator, vtspparct in cibo
coco- P &0 tn ventriculo: quia verd non eft tanti vigoris hic calor, vt
polTit, in . vitimum gradum deducere molem, puti in vapores, nili qualdsm mi-
nimas partcs,& paalatim,vcl nihil in his, qnxvniformitcr funteoropa
€fca,aut certdiofenlibUes ex auro,vc habet Tel.in ii.cap i.maio.&idcd
apparct,congregare bomogenea iuxta Peripa. modd resemollir^iflui- fad^,at non
ddm prorfusfuperat^, facili topulantur , & congre- gaatur,& dum paries
'lubtiKorcs clcaantur,b(rcs terrx deificantur, ma ximi verdcuib a calore
bIando,non 'citd clenantevapores,voiformiter ' peraotencur,8eyniformitcr
emolliantur, copiofiorefa&b non celiter, I & plurcs,ucl omnes fabriles
elcuando , qux priiks in feipfis diftanter comprcl1jieerant,fluid^fid^,adunantur;bac
decaufa ergd calor diri- tur,vel apparet coii^fegare,maxrmt^. ^ai eft in
noftris entibris, & ai ‘ i t :i. Q malum ^cv» -F, JhofB;?:. Carop^Rel^ct
onlium cotporibus^ptos^^d.Koc^cif^upjj, .Qj^pb-rci^^l^* cit hic homo putan$>haoc
cfle caloris uiffinitioDcm j cum ut propnclfs competens ci per accidens
potius,quim pctfc,aoaeium congrega», ?t calor, fcd vt moderatus, non vt
intendens illam y fed tcDuitatem Ium* ittim,haac »?rd
fccundarid,v5^,pfiUuamadillain,&iij4urat pop«c fcjei quatenus feparat,
difgfcgatg.;^ruin.ji^i,le^ craffa* .qffgis-pt^ um per fecongregat, compungit,
A^.indutat^fe^^uao4o^t^pcrt^^ dcbs.di&tr^at, duro plutespfues,
quznjj^bei^^fcd^uod^m runtirnitcalUscampingeodo^lgrcgir, dtilafcq./iici^li^pdu
roV,vflcuro c 6 mprimertdoexUatc?tl^,^ocuipeIfuanv^p«te.WW ViUsaUquj & a
eradis difgregauttt.vtpVCtiu aqua feruenu, fortilfi- jno intercepta frigore. v
Diftioguit hinc triplicem ?aJof“®*l‘?‘‘*l“f*° f|^^ «Uffercos bbi apparet, al^us
epistMdweqturis eft,iaqutV9*^uspjoB“? «ft,refoluere,GcBtinftcuroefttu«*8£fiOframpere
^ Alius eftammali^ qui ab anima ?iaificns elta\iua cfieleftif, aueipmt^appfllat
, io qp9 fuot baiufmodi calorta Aes faoc^quaouUo probat modo, nedqm tu^
i^s,(edcuamperip.iQ(jpi»deficqtai diffoow- pmqciquippe^Iorqi cuiufcunquewdeatnrdiaerfitaqs,iSDlemnanace*»demus,«ccead^t^
ignem ia his ioferio^^^UWW»* (pifitumaobnumahbu^af igabgf tver^tur nqn ajbco*
oatarf abjiocpoftto a Sole,ttt cumlm^eifl^W ljp«: culis vel corporibus
b'cn^ogJobaxur,vt in phiala^lpaiA? qua app^t,txC)Uiusalteup>ttcppppuu*«d;quaui
peo^tcaps.coglo* batupi lumen.dingituc,6 aftpooas elcam,acceodkor,pec roqtu id
poieft.vtPerip.putarunt,fcd iojmiueaatura^. Solis, vt probatTele.tq 4 .hb.cap.
7 .& feq.non autem potett femper accendere, vt hic ignis no- ijtcr
femper,Sol,quiaremf>tabinMWcft»&in.Wttdcm.partcm nonfein' per agit, cur
ergd debent,pooiaU^oaw»rj f Diouowum Aucr.io de fub.ot.cap.a & ia.mct.uCb8.
quiitalofjigniaeftdeftruaiuus,aeGM 7Jib.cap.11. agens, coclcftisvecd
gco«a«.*auiAaaUvcartifici,fed inquit Teleli. boci^deft quia
igois,inioQsarrifcxeft,(}uaro folaris Tei. diiiiri iriil,- 0
)rMnftakeiMlM¥orMcibus cyprijs , vbi prarpotens rfl; et>|
dil^nlniiUV^itihfeftnrt lbdktiMale^iiande^uecalidtftqiifera' demor iiide
mlotflim«ghlMdit)i^frn^fn^ti»cuai'cf^dJ|giiis,{ait, cooiburat t»
iafipnittMf^fiScttimtaojtbt^Ad cricjmdbrosy& agras c«ie,fbd rcmfiTuSi^
& motUfiatusiagdovivtinOtnKncntum abiiiiie. Hocid. > q . r ?
’Pb(tonn:M MMVitt-ffUfrridsRu r,toqatt> Acer, prirdf So ^[ lorecilorem
igms.red aon numero, qaod derstus aduenit.Sed ca, loreum m^gismoderaeos
adueniacpropterdifiantiam, magis prtifici adimilar dus eli(& id‘;d dixit
Marr,Fic.cap.a fuper Timaeum . neque nrgeat, coelum. «iTc calidum, (ed potius
efle vreos.& hoc,vt diximus, no Vrere.r.diftantiafacit.Etcum dicit,fc
pofledicere,calorem,ab arte pro- uenientem aiiqua,cire aliea^ uatur^ ab
cIcmcQUri,& loUri,conrequea ter/verum eft;apud eoim hos philofophaffros
omnia»quae reori}i,&?e fitati rq>ugoanr,po(ruoci'abftiocriyerbis^ fed
non ficapud peritos,'8^ ip tertus (peotilaiit es, qui rationes
audiunt,&perpeoduoc, deiidedTdc. dicic,omncm calorem cireigoeam,& per
CQnlcquensfoIarem,&qni fit ab atteper motnali&contridoae^^cne
preineitftentem veluti excitu, ^acceartuntfilijc piiapterea igneum ooa deoet,
videri coelum , qa ignis monetur coelum circulari motu. Coelum eoim cdm (it
(ummd oppofitus tert«,que eft fumrad immobilis, fiinUmd per fe mobilis eft ;
Stquia non poteft,Kmpermoueriin reSum, nsm finito termino • qui eft propHus
motui rcAd,qaierceret, ided oportet^ moueri circuUntcri ia oppofito fitu ad
terram, h(C eft refpofio MarCf ic.loeo allegato^ qui i lubiunglt , motus dns
te&usfiirfum , potius eft ^itus adoaturam c^uam occupauit^ motcm'ia
ftigorc ci auferatu^ allant'e,d( rptecttldgd4lbr;b6n'ei‘gobifa* feretur De priticipij^xcrum
nati^raJium. 1 1 1 |ereturfrigofi«iloriau1iadii,re(i tibimet.ipn,veluti afTumit
arguens, oa(rc(^ dicitur tamen,nollc,efle in mole terrar quia ibi fentic
contraria, quod praepotentius c(l hac caloris parce, & ideo h^c pars, vel
temens.vci iam nadarubieftum decedit, nullum igttar hominis argumentum co
cludit,duai di&aTelcIij non capiens , retorGt . fcdiavno videtur pro-
cedercjidcd racisfiar.ioquit,cccliun non corrumpitur, quia vires frigo* r|s,ed
vCque peruenire nonpolTuntj ergd cdm vires Solisprotendantqr ad
tcrFam«(quc,terra tadem diiTipabitur. hic maI8 fentit /etenim apua nos
coelum,idcd non corrumpitur,quia non habet iuxtafe contrarium ptf potentius,
& Ct hinc extenderentur ad ccelum vires frigoris, non ta> men
toalitercorrainpent,(edpartiaIiter, coelum enim fe reftauraretca )ore,&
raderet qtaximdG terra non femper ageret in idem puoftum » ul«d ejrgd partcf
coeli nq cqn^utnpuatur rupere, qnia illuco(que frigoa non «gr,fcd pMtes,terr{
d>^pantax,qaia hncuique defeendit aliquan* tus calor, ver^m qiiia non omnis,
8c in varias partes agit , Jcfrigus ei re- craSiiics,& modificate hucufque
vires eius protenduntur, tcTO nunquam di(fipaiur,varij$reftituta modis, vt
alibi aperietur. Neminem ccrtdUtet,hunc Manam non moddTclefio , fed nec cui*
piam, qui quaotulamuis fopbiam auigerit,poffe 5 quari:& nunc fingit
fedofioremero cumforma, & cum ponat deinde, priuationem efle ablcniiam
form*,vtens ea^ no cDtci nonftant hxcfimulDat rationem Marta,qoarcpriuario
cftprin cipium,& eft,quianon ftat in aduentu format, fidcortumpiiur, tia
verd materie , quia ftat, non eft principiuiu. Sed ftiuolum valdectt
liocjratioeoLmpriacipuDdi ooa cx hoc fumitur.fcd ex tribus condi- Arg.I.Tei.
Marte refp. Replicz Th. I t Ut F.ThomxCampancUx tioaibm.qaai addacit Arift.
i.Phy.immd ex hoc contrariam habemn^ etenim oportet, principia
petmanere,intjuit Arifto.Item hoc,tjuod na cit,miximc abfardum efttnam
potentia, quam anlt remanere, non po» icft,(ffealia,ni(i vniuerralis potentia,
quam Burijus vocat receptinam, de particulari ad hanc formam, quam appellant
refpeaiuam , non po- teft effe aliier,idera effet io poteotia,& adu refpeau
eiufdem, quod im plicat contrai Atoncnijcd 6c datur etiam priuaiio
vaiucrfalis>fic etiam apud Martam^dum rcfpondet ad primam»& particularia
plurin* cata plurificatione formaru,qu* corrumpitur . nulla ergd maior ratio
cft h^c-Mulca alia affert reprooata apud fuos,fed quid ad nos ? Ponit Marea
opinionem Arift.Sc Peripicirca generatiooem,8t ptionem, ex quacoaAi funt ,
ponfereccelum aliens nature ab his infc* f ioribus,ei^. abnegare calorem;
ctenim,iequinnt, effet corruptibile Cf uro, quia haberet materiam to potentiaad
contrwam formam,qu{M centia,& vorax appetitus eum priuaciooc,que huius
potenti^ eft canla, fufHcitad deftruaionem,8e fic tandem c(lamdeftraetunaliter,araoic
Aner.i.rceIi.t.&ao.& i a ^.materia efletabfq. propria operatione. Hac
rationem cnm (na radice Tei irridet,dcftruitq.in i.mia.c.ja, 8efeq.&
a.mai.&i.affert^.plurcs rationes contra illam ; ex quibus tres adduxit
Matta hic, alias non capiens, 8e has diminute. Contra radicem illam,ex qua
aftruuot ccelum nobis corrumpi, dixit Tel.Ponunt omnes formas, qnantumuis
contrarias, Aequalitates con- trarias in potentia materig , & in quolibet
pun Ao , quas materia pro- pter fuum appetitum educit ad adum, & quamuis
eduxerit , aliam etii ^etit educere,qna; tandem educetur, nd appetitus ille ftt
otiofus , ait Auer.Ae ided coelum corrumperetur,!! hanc materiam haberet. Quod
quidem in imaginabile eft,qudd(brmr,qu 9 funt maturcagentes,non a^ant,& cum
contrari{ fint,fint etiam voiiz('quod proxime faciunt po tids,qui ponunt
incboationcs^Acqudd materia,res incrtitTima, & velu* ti non eos
Ari(lotelipofita,agar,& excitet formas contrarias ei , quam
habetadu,&compofitumcorrumpacur, cuih^cformadabatcfrc . Itemque materia
propter fui potentiam, qu^ omnis expers cil adionis, exfe fic apta ad
bancformamjqnam habet dctjcied^m, qu( modd prin •
cepsadioniserat;Scmkam.quomodohgcdumregnat,fioit,rea pote- ria matcrip,& a
forma adfteotcinllla potcniia,vi agendi exutis, dcijci, repelli^ue. Quam
rationem non intell^ns Marta,refoluit non totam, fcd qua dam eius
partem,dicens,qudd natur^ agentes non funt vnitc,& con- nexp,quia
corrumpitur priuatto particu!aris,fk remanet voiucrfalis. In quibus verbis
mulcipliciter peccat ; Primd,qnia vocat priuitionem na- turam agentcm,quam
fupra apptilauit nihil, {b abfenuam form^. Se- cundo, quia ponic priuitionem
vaiucrfalcm,quam modo oegiirit, di- cens. I 4 5 De principijs reram
naturalium.' u 5 eeot,pr!attiooem cffe materiam io potentia ad formam proximam
: 8c hincpofuit eam principiam,8e non potentiam, qaiapotccia remanet,',
fedpriuatiocorruropitur:&harcpriuatio particularis, corrumpitur, &
fniuerfalis remanet, quemadmodum potentia Tniuerfalis: ergd ratio aflignata nec
valuit, cum tHxit,priuationem efle prindpium, quia corru pitur.fed non potentia
. Item errat.narn crcdtt.Tclefi.intellcxiffc per naturas agentes
priuationem,& formam;quod non; nam intellexit for
mascontraria$,quaIitates^ue. Item errauit, quia argumenti partem nullam
infregit. Item quia dixit vniuerfalem priuationem remane* tCfSc particularem
corrumpi :^od non coofbnat Arifto. dicenti io i, Perier.vt tollatur
vniuerfale,fufncit,demi particuIare,modd fi priuatio part.corrumpitur, igitur,
& vniuerfalis.noo omnis enim homo eft gra* maticus.fi Marta non eft
jrammaticus.vel illi hoc aperiendum erat, Sccuodd.aicbat Tel.fi formp educuntur
de potentia matcriar,io qua Telarg. omnes exiftuot,& ad hoc faciendum
fufficitpoteotia,appetito$^.ma- » leriac cum priuatione, vt concedit Aucr.
x.coel. & in de fub.orii8,& vbU que hic etiam Marta, ciim opinionem
Arifto. apporutsfequitur ex his, 3 udd edudio formarum depoteotia materiz, non
fit generatio, pro- udiofi. fed cxpergefadio,& qu« erant in
materia,exdtari, 6c «geadm donari ab ea, & qu* corrumpi videotur.non
totaliter corrumpi, fed m foporemdeijci,& vi agendi exui. , . r e » Ad
quodrefpondet Marta, quddnoo deijaturin foporem forma, R. Mac. fed
corrumpitur,* alia expergi fit,ooo eadem numero, fed fpecie. Sed Repi, hoc non
eft verum omolnd; etenim corroprio compofitifitperrefo- | lotionem in materiam
primam, vt dicitur i.phyfic. fed cUm reloluitur, non eft diccndum,forroam in
nihil omnino abijfle.nam fi fic, tunc
returgeneratioexnihUo;igiturdeiedaeftioalti(T.mumicporem;d.CM qudd
pr*fopponitur materia,ided enitatur creatio.led hocimpoffibUe Jft.nam vt
elicitur ex Auer.ii.met.tur.i8.crcaiio eft produdio^^ nulla
parteilliuspratfuppofita,inquitSue(f.modoform*nihilprxfup-
ponitur,quodfiteiuspars,nifiponasiochoationc$,*alia fi^menu, q Jeprobat
Sueir.in y.met.difp.i i .& Antonius And.* maxime u.fcftan- . tur
argumeniisTadicet cum Auer. ibidem, qudd forma non genera- tur per fe, nec
corrumpitur.ided effugitur creatio.etenim,ait,compofi- tum, quod per fe
gignitur, prxfupponit partem fui.f.inater.a. Sed hoc 800 eft fatis tutum 1 nam
generatio efttranfmutatiodenoncffe adeU fe,vt 5
Phv.dicitur,ergd,idmagisperfegeoeratur, qa eft magis ens,fed forrna.vi dixit
Auer. 2.dcan.t.7.ert magis ens. ergd per fe magis genera lur.Itcitucorruptlo,*
gcnerado fiunt circa idem,ied corruptio eft tor- mx principaliter.vt dixit
AueM.pbyfic.t.cdS.crgd generatio eft for- roe principaliter,* per
fepoiiusqodmcompofiti. Item propter qff vnumquodqoeule,* iUud ipagi%(ed quia
forma eft, & generaiu^.wm U4 F.ThomjeCampaneii» ''f
pofitunfi’eft,&geoeratur,ergd qaagls generatur forma^Item ilhid pi^-
cipaliter,& per le geaeratur»quod extra hitur de potentia ad a Aum, fed
forma extrahitur iola de ppieatia ad aftum, ergo ipfa gignitur ,vtdici-
tur7.meta.c.ji.& 8.com.i5.Itemcompofito nullum effccorrefpodet, oifi forma:
apud Auer.7.metap. nam apud eum idem cft forma totiut, & partis, nam
materia non eft pars quidditatis; igitur cum generatio ' fit ade/Te.oulla alia
generatio crtt,oir) format, ex his rationibus coaAut fuitHiphusin
ia.metap.t.ia.quas attulit etiam in 7.difp.s>.ad dicen- ' dum,qu6d forma per
fe primo generatur,»tperfeexiftensjfedcompo fit u m,vt fub fi ftens:cui fi hoc
conced a t u r,n o n effu gitur creatio, nam a nihilo,quod per fe generatur
aliquo pado perfeitatis,hoc fit, creatur^ fed Marta foluat hat rationes ;
quibus folutis, nec euitabitur creatio, nifi dicat formam, quf delitefcebat in
materiat poientia,expergefieri«. 3 Prntereaad principalem arguitur, nam
differentia numeralis fumi- *' tur d materiarmodo io eodem punfto materif
calor,qui corruptus eft^ refolutufq.vrqiie ad iUam,denuo eodem pafto apparet
genitus, noocf gd alius expergefit: tum quiaidem appetitus renauratur ad
formam, quat corrupta apparet,rccipiendam,cademq. materia;aec diuerfitas dc bet
poni; nam multiplicarentur entia fine neceflitate: necabagentedi* uerfitas
orietur; quia per rationem eorum (olus appetitus cum materia fuiiicit,Tt
corrumpatur ccelum . . . , ^ Praeterea requeretur,qtidd in quolibet pun&o
materiat fit firtus, po tentiaq. infinita, nam infinin funt indiuidua caiufque
fpeciei , & cum ^ fpecies fintpcencinfinitat,& materia excitet
indiuiduasfemperdiftin* &as formas, igitur iofiottiesiofiniu erit potentia»
yirtuf^.in materia, quod inertiflimum ponitur ens apud Perip. etenim omnis
potentia eft quzdam perfedo,quod.n.poteft quid agere ad extra, petfedu e(V,qua«
^ magif materia,qux continet h4spotentias,& abusio fuo pofTe, po« tcftq.
per quamlibet potentiam formam,quam habet dei jccre, &cam, cuius potentia
optabat adaentum,receptare. Tcl.arg. . ArguebacitemTel.mirum,ioquiens, fi
forma, qup hanc partem ma- j teriz occupauit,iotcrcmitq. contrariam,quz inerat
forma, non peni- tus eijciat cam,agoofcenf^. fibi exitio illam futuram,non
penitus, peni tfirq.defiruxit,vtnecpoteotia,necaftueam inefie permittat, Nifi
nihil fitnatura materif,Dili formz,& qualitates in potentia : nam fi natura
materias nihil cfi,nifiipreformzio potentia, fitq. ipfa pura potentia'^ neo
naturam habet diuinSam i formis, quz funt potentialitcr, fed ide fit
dicere,materiam,& formatio potentia, fiepoffet coQcedi,qudd for- ma regnans
non deftr uxit a materia formas in potentia , nam deftru-. xiflet propriam
materiam,quc eft illis idem. Sed tunc nullas erit vfiis msteriz ad
generationem,led formarum in potentia, & qualitatn m,ca materia fit idem,
quod illae fic,S^ hocaoo pUeet Arift.poaeoti in prt- Dc participijs rerum
naSiraliumi 1 15 «aio’pliy(i*&7.metap. materiam diftin&am prindpiiim
omtiind a for- mis,&priuationc,tampotcatiaUbua,qaima&ualiba$, nam (i
aliter ef- fetapud Arift.tuDC,cum io quolibet puofto materiae fint inBnitx for-
mae in potentia, illodpunSum elTetinfinitZDiaterix.Quod argumen* tnm nullo pado
percipiens Marta; immd nec verbum vllum rerpon- det,dicens,poteathmeire
materiar» & non formz.nihil^ue aliud di* I^M.i
cit,ninbocairumptumprobat.qiiodquimlongi(rimc abeft apropo- fitd intento a
Teicfi. Alias Telefi. rationes cum defenfionibus luis iliasjadducemus, quas non
allcgauit Matta ;tum quia pon intellexit lieofum eorum ; tum etiam quia
improbationes iodagaodo»rcperire non valuit. Nuncdircutiendum eftnobiscnm hoc
homine. Vtrilm calor»&fri- Arg.primuna guslintfubftantixPMarta adducit
rationes Perip.ad probandum par* tem negatiuam,deverbd ad verbum
tranflatasexTele.lib.i.mino.c.54. ca^iof^ & 2. raaio.cap. ao.dicunt.
Calor»& frigus funt operationes mixtorum, frigu$. * manant^, ab illis more
aeddeniis, igitur non funtfubftantiz. Item in x mixtis funt accidentia, quia
illis nihil immutatis adruot,abfuot^ue,red % quod vnie(laccideos»alteri non
eftfubftantia. Item h^c funt contra- ^ ria; quod fnbftantijs non competit. Item
fufdpiuntmagis,& miniis. ^ ' Itemfenfu
percepttbiliarunt,qoodnonadmittuntfubftantiz.(^f in j conuenientia non ex rerum
Mtura funt fumpta» nec decretis naturz» non confonantiCed Ariftdded
defadlirerpondemut,negantes,dre ac- cidentia hi mixtis, vel alibi» &
quodabfurdum videtur iJlis.r.effec6tra-> ria intendi, & remitti,
fentiriq. maximd volumus» eifecondecens » i reru naturis edo&i. ideo primd
nobis difentiendum eft,fialiarubftantiain- fit rebus ab bis,& fi aliqua
operatio fit»quz nonabhisprocedat.Secun - dd»quia dicunt, hzcinftrumenta efig
formarum, difeutiemus illud . Tertid fi Arift.attulerit,
&Perip.potuerint»dcmonftrare aliam ab his fubfiantiam in-
naturalibus.Quarto fi fubftantizfintcontrarip, vtip«' fi nolunt . Quintd fi
fufdpiunt magis,& minus.Sextd fifunt feofu co* gnofcibiles iplae
fubilantix.Ita quod fex formabimus qu^fita-Introdu- Prima dilp. citMartaqualdim
TcI.rationes,quibusprobat,calorem,& frigus efle principia operationum,
& non organa » vel accidenda, operationesve» vt fumant Perip.T i:l.igitur
in i anin.cap.i5.& alibi ait,quod omnis ope Ratio Tei. ratto,quz cfl tam in
iccundis,quam in primis eatibus,eft i calore, vel frigore,
vccoaftitutio,aAio,(earario,cooco&io, generatio, ontritio,& . motus,
& hz operationes variantur,variatis horum viribus,vt patet mt xtmeio
animal:bus,quzeotm calidiora funt animalia, przditaluntex- qnilittori
renfu,&-vclociori moiu,& quz frigidiora funt, vel minus ca- lida
ftupidiorafunt,ignauofcniu przdita, ac ad motum prompta mi* nus. hoc idem fentit
Arifi.in probi primode&.j.qui addit.ignaui funt, quibus multa
incil,&fngida atra bius;at perciti, ingeniofi que , quibus i P s multa. 1
ig . F, Thomx Campancllx^ ^ mulca, & calidas 8i ad omnem excaodercentiam
propent! , eupidinf^,' &l 5 mphatico etiam inftia&uinferuefcant.cxquoSybiUac
efficiuntur, &Baccbf ,& qui diuino ioPpiracuIo infpirari videntur ;
quod non mor bo/ed naturali accidit intemperie j Plus {quo videlicet calido
fado Ipi ritu, adeo renfus(’vult Arifto.) exacuiiur,vt pr^ceps appareat,
furiofuf^. ' omniafentiens, teroporismomenco omnia fuftrans, ficfefecontinere
impotens;&Cai.ctiaro inquit, iracundos, furentef^ue , quibua caloris ineft
abundantia, (lupidos,& grauesfrigiditas;ot quibus, &alijs mul- tis
colligit Telefi.fenlum, & motum i calore,& frigore beti; fed de alijs
aec operationibus d ubitandum cenfeo, & adducendas authurirates,cu fenfu
nobis apertiffimd percipiatur, quis enim tam ftolidus, qui o5 pcc cipiat,calida
tantum gcnerare,nutriri,calorem concoquere, &coofti- tuere,& agere,ctiam
irigus interdum quxdam? Marte Mirta r ie&umfuum faciens cibum,& partes
corpons aliquantulas i multoties febrem indacit,agens plufquam animab fufBcit
ad vium, fe fc^. ampli ficans vfquequaque enufis viribus, educens ex corpore
tenuitate figni- ficasjfi pofi tusanimaliSyCongregatofiiper materiam,qu( eft
concoquenda. Dici- mus enim quod calorlinclufus in corpore animalis, vel
plantz,eft r». miiTus, vtlabifuavinonpoflit, fuit enim taliter difpofitus
adiutus ?i ambientis vteri, vel loci ad modum vteriil Sole, igneve, qui cius
etiam ^ftedas eft,vt poHit animal membris diuerfum,partibuf^. taliter efibr-
mare,ac conftitoere;coatiouoq.aduenientem materiam in illudinucr
tere,augcreque, non animalis primo intendens efiFormationcm,fedpro oriam
conficere molem,quz erat aliena . & quia ex partibus fubtiliori- bus
ingencrauit fpiritum, eiufq. forma eft fadus, impotens materiam amplius
attennare,euebereq. furfum: non dcfperans tamen illud facere continud agit in
animalis corpore, cibum^ue,quem fibr comparauit rpiritus.fubftentaodifc
gratia,dum in illo feconftituat, 'calor in eand2 naturam animalis,quam ipfe
efformauit, & effinxit, eodem quafi pado agens,conuertit io materiam, cui
refidec , carncm.f.& fanguinem, par- tef^infingulas.non tamen
fatistranfgrediturvim, quam adhibuitia conftitutione illiusmam fi fic
immoderatus efiet inducens mortem . a* git ig tur emolliendo, fubtiliandoq. eo
pado, quo egiteonftituendo, & generando, ideo nutritio generatio quzdam eft
etiam Arifto. & quia Bon omnes cibi partes funt bene conuenibilcs , expclUt
Aionem,tuncenim fpiritusteditad cerebrum, vt perdpiemcmiuuet, & etiam multa
aqua in hora incompetenti retardat digeftionem,& fpih litus nequit
reroluere;& motus bIandusiuuat.omoia tamen (unt adiu menta
caloris,velimpedimenta,fed calor princeps eft, quod volumus, fic in plantis
intclligi p6i de his conco&iopibus fiunt.n. calore coofti>- ilus
msgiedeftrueinus,DuacAcdidum,quddivk-tDS,qu«)dean.ad loannemabfq. proprio
termino alterat, & di« fpunic. Item quod ait in hominis generatione educi
de polle mate- riz/alfum magis eft,& in brutis, & in plantis elTe in
potentia ageotit animam. omniseoipiaoimadepoceatiamatcrix educitur a calore,n V
ait Arift.in 1 j.de animalibus. Solus autem iotelledus dc forisaccedir» &
Auer.in ia.mct.t.c. iS. omnes formas elfe in potentia vultmateri^» '
&ina&uvirtuali in primo motore. Apparuit etiam fairum,quod dicit
V di- zic fupia, calorem educere forma de potantia materig. idem tenuit
Alb. i.arg. locis allegatis,&$uelf.in 7.mec.dirp.ia.dementeAuer.&
Arifio.Itrm z Arift.ait4 mct.t.i j caliditas excreta conftituit corpora ex
putri femi- ne, idem vult iupcrfcdis animalibus, a.dcgeocr.aoim.cap.j.vt mox
d.- cemus. Prxterea rcmen,quod}ira perferum corpus eft, vt dicit Anton. And. j
7.met.quomodo poteft generare animam,quod nobile eft ens, item fe- men eft caufa
(quiuoca reipeAu animalis . Item agens vnifarme,vt fe- 4 mea
cft,aoapouftagcrceftcdumdiftbim^quod eft animal, & mul« X - i. a 10 , ^ F.
ThomXiGtmpancllae t 6 • , A rnin u animam, quod ens eftfpjrituale apud eum.
Icem io-rrminflh non tft nili calor, & m»icrfaftcc6cionata,vtiprc etiam
fatus cfl fupra,. fed materia non aj>it,cura fit tantum recipiens, ergd
forma, quatcll ca-c 7 lor agit.educiiq. formam . dicet,calorc«n agere, vt
infirumeoiu forms fubfiancialis femiois.Sed contratergd non vt femen, fed vi
calidum, igi*^ S tnrcalorcducitanimam,fieirct verum de pofie materiat educi.
ItenuU Ium agens operatur fuum inftrumentum adfui dcftru&ionem, ergo forma
feminisnon educit calore, vt inftrumento formam al am.faoi tarc,&
fouere,cum fit eius conferuatiua operatio, vt diximus de mente Trl.in i.mai.cap
8.C{terum (ciendum de menteomnium Philofopho- ■ rum, calorem ^ecaufam motus,
tam ineIcmeotis,quam elemcntatisi^ in elcmcncis,ait Plato in Tim^o:, inter
extera igni attributa competere velocitatem mofus,ioqnantum calidus eft,&
huius contrarium dat fri*-. V gori.& Marfiliusibi in 1 5 .cap.ignis,ait,cft
fubtilis, acutus, mobQis.Item .in(fuit, calor mpoet per
^localitcr.quueleuatomQiafurfum attenuando priuj, fmunque • fubUAatn
coa(iitucado,fcd frigus mouet per accidens, quateoos inict gidata d iicit ad
centruna,qniaoQ eft. motus, (edpriuatio motus- It^aic calor eit caula
Tigiliar,& motus,fcwus romoi,& immobiliu,ua. & pau.^ Id poft
oainitjiaquit, occupata a frigore videmus priuari.fnotu,&';ided Aoic.aicyfriguspanditicat
res, redqiizoecupat calor, mobilia fiuatyiSf j ided muhi aatfqoi dixerunt
animam eiTe calorem, frigus mortem inda iere.Scd quid immemor?/enfu maoifeftum
eft illuc,dc fatisa Tcl.decla*
tatum.hichomoergdDefcitfiiDruosargameatumdebet.retorqueri, ^ f kcircd arguebat
fecundd.Plura per motum frigcfiUot,vt io olla fer^4 te'patec,cui indimus frigus
motu flabeUi,& in ^ua, & vino moto intf n d aquam, cui diximus
fupradiocperaccidens fieri ;aqua.n. vel vinum no^ * totaliter vas
impieuitfeipfe motu rarefiunt^ & quia funt propd terram, fiigid4m,ftatim
frigus ea Aibit.fi vero vinum vas expletdicimus, fieri concentratione frigidum
featiens.a.contrarium motum adunatur fri> gus.vel quia dum mounurvas,
cootinudcircuadaturdiucrfis partibus aquf frigid greditur,calotemq. detrudit.
Sed fi io loco penitus frigore remoto po^- nerecuraquacalida,credorcruabitur
milio calore,& magis fi mouebi» tur ibi.nouA-mper ergo motus generat
calorem, vthicputaiiit.A;d quid ^ , . V opusAc,vtillum gigoatTcl.in4.explicit.
i Prstcrea tunc primus vreretcaeteros,fi motus ageret caloremilerpo i , dct
Tclc. in hi$,quibus calor latet,motus excitat calorem, Ud in calidis conferuac,
dura liotomnind calida, ab his enim motus prucedir,vt pa- tet in 4.cap.io. fle
fcq. fle idtd non vru,nam ceteri apud eum fuotf que ignei, qut omnes feipfis in
efie feruantur, propriam edentes optrationf .l.inotum.fleided MarfFic.rupcr
Tim^um. c.25.aic,quo minus alienat, mifcetur materi^ igoi^ minus vrii. fle
verum eft;nam ignis no yric .igne, | ied id qund vult in ignem agere, quod
videtur noficArifto. loquens dC; acccnfiooibus,quz fiunt prupcigneui.fle
alienam materiam calorqua* t6robuftior,taatd magis vnt,maxim^fihabet partes
renit entes, fedfi. Uogaidior,rard v nt^vt habee Xclc.io primo maio. cap^i j.
aamtocmas. inodd iig RThomxGampancllt, I moild«qii!d dicit dccaurafeofaf. ^ '
Nn rerpondeos argumento Maru^robat cootrari& etas, fcd apud ^ ,
j^Yift.r.Poft.dcduccreadioconucnicni.non eftfoluere. ided vult pro quid homo
habet calores infinitos, & fpiritus infinitos diftinAos?ruilir R. citergd,n
per totum fentiat vbied calor incIuTus. Nota Umen, quod Th.not. etiam
Ariltfcnfiufit i calore, vt adduxit TcLinfiiper principium ^entic di ponit in
corde in lib.de rear*. quia calidiffimum eft.Item a. de aoim« .i. t .1 ^6
nihil, ait,fentitar fine calore. Auerr. ttiamibidem,& jir.de reofu
fubiedlum animp fentientu dicit, eiTecalorem. & in deiomno,& vig.ait.
t^igilta eft fenfus in aftu,fed apud eum ibi, vigilia cft opus caloris . con-
trarium dicit de|frigore.& in abbreoiatione4. met. aitioueoiuncurin corpore
calor fenlitiuus,mordicaciaus,& alij. Alb. & omnes Perip. ide •
lcnnuat,Gal.autem& medici pratftantiores atcribuuatfpiriiui calida
firnfum.&Marta vi coa&us concedit feafationem fieri a calore, quem
dportetconcedere,&fenfufli,quxenim calore careut, &ad terram cen
duntnih ^cntian^Arifi. ideo aufert fenfum primo de anim. ab Oflibus,
*'''Si&oeruis. relinquo ratioocsTcl. quas hic homo nunquam. foluec.&
Platonem in Titnxo cum fitis, ponentem, ignem non vrenjtc , fed
moderatunveaufam lenfas,&Ocmoctitum ,& Leucippum ignem ponentes
fenHciu-um. nam alibi . Difentiendum cft modo fecundum. quod propofuimat ,
vtrum ca- lor organum fit alteriuc,aut ex leagat ^ lc«l hoc aiiqoaiiccr fupra
proba- . uimus,&fufliciCQterad>icrrushunchominen3 . Sed quia ip^c
adducit quafdamTdcfij rationes hoc probantes; nos casadduccmusUlis tan- Arg.l
Tei. tum contenti, Scfobitionesruasdeftruemus.DiXititaqueTcl.nulUrub. ftantia
rcbusc ' operatio enim facit cognofeere Formas i a.metap.t.i 4 .{ed nulla
opera- tio entibus apparet, qtiiii illa non iit caloris, vel frigoris, vtiu
eiementis' patet,&qupabhisfiunc ;in igocenim nulla apparet operatio, qu^ no
, liccak>ris,vnddfiformim aliam ponunt, ilUciicociofa, cumnonagar,T
h.a»phyfi.led. i. nec valts adduce. teadhocprobandamauthoritatem Auer.a.ieanim.&4,ccsl.nam
cir- cnmloquitar diiferentiufubftantUlesperhxc Ancr. vt declarat Zim»
ScSucfindiccr conua^ccrctiaalijs quod Toi eft accides, . . _ .... . X * !.T »;
A •t.v. N. 9 10 11 •i it'. .n/lT *,» • /i I X i Ad t.reCp. AUr. i:v9 ' r
F,Thomx'Gam‘pancll® '* . alteri aoQ eft Tubilantia trgaens coDtra AIcx.r
feih^rjae,& leueacciiieoua funt in mixtis, vt patet . ergd io clementis,
aiiuri ikAmn.Ueui(ascftcauIacaIoris,mAgiscrroncum ctt,& ideo arpbyfi. c.j^.
Icd ignis generat igiicm percalofcm,qui cftagtnspciocipium, vt«i|citur a.dcge
ncr.igicur caloreft caulalcuica(is.lccaagca^ej& icuttfequuQtur rarum, &
dcnCuaijrx dixit Alex.Aphr.vt de gcn. a.ljb.afterc Aucr.A vult Anllo.
jXccLt.9.(cd rarum, & denfum Tum cflFcAus caloris,& frigoris , vt patet
4.met.d{ a.degeo.itcm Auenin 4.dc coel.c. 39.inquit,tcr efl magis grfi uis,qQ 8
m leuts,c^aia caulagrauis cft humiditas,&lcais caliduas. item, ‘.vt.dicituc
8 .phyluDon]eft alia a&iograuis,& leuis,nili vbi cari fu exii , &
deorfum,&bzc ptiCoeft apud Thomiftas, igitur non eft leue caufa xaloris.
fcd quid immoret?renfu patet omnia, qux corripiuntur a fri- gore non commixto
grauiuti,ctiam fieri grauia, vt in aquis, qup fiunt in aere i frigore
petPerip.& non ibi frigus eft in fu bicAoleui,& qup «tuperat calor
exitiens in fnbiedo graui etiam fiunt lenia , vt io iguib* ooftris experimur.
necaliquisPcrip.bocfomoiauit,QCc PlatonjcoruiD, nt pater in Timxoy nec
alterPhilofophusi & minus Achillton», qqi hoc debebat dicere cum
panatgrauc,&leue fubftaatias, illud dixif. re- linquo rationes Tele.nam
propri js bene conuiiSus cft . Ad aliud diS^ cius refpon dem us,quod calor
igotsiided vri^ quia.immodcratus efifit fiatim attenuat, & crafiam medem
fpolianslubriliaduftamrclinquity non enim agirpanlatim,vt calor
languidus,qulpiius iq iccorcm,molUr tiem,vifcofitatem,& hanc iofluorcm,fcd
c conuerso agit, ducens Aupf rem io vifeofiutem hanc in molliticm,& hanc in
lentorem , quem po- Aremd agit in duram craflitiem propter fuam uchementiam,
vtaitTcl. 4 onaio.cap.a i.& priils quam agatiocerius partes externae
coocalefiut, &fpolianturmo)iitie,fic^.durcrcuot vald^,& incrufiaro
aguntur, qu£ n^o vftio cft.fcd languidus calor, qui e(f in animali alio
ordineagif J irius omnia penetraas,8e partem hac mollitam non educit, (ed ah}s
mi cctopul^. fuum perficit {(ed ex hoc dtucrfiusnoo debet ^lloguari,
ni(imagis.& mious,vt Ariftilecit i.dean.&cuuveo Teie, ctenim-calor
ignis blandus idem fadt,quod nataralis,vt fupra patuit. Aliud didom eius Ilii
eft diximus enim omnia moucri pei (c d calore, & (ic prini ua bis. motusautem
eiusnoncftcaufafui caloris, fed eftedtus, & operar tio, qua calor gaudet,
& feroatur. ita quod cunftitutiua non eft cauAj vc hic patet , led quo pado
quandoque fit caufa pauld aqtd cxplicaai* mus. hic autem homo non eft
audiendus, non enim valuit dilcernert inter motum, qui eftfecundum
oaiufam,& quieft regreffus ad natu. ram.Adlecuodum Tei. atgumentum oefeteus
quo pado tefpondeat ait iUt;Dicis nObilius polle fieri ab ignobiliori, nec
obHat quv d agent cxKpcratdignitareiq ccifadf hoc eft contra te ponentem
fiida,igeqtit • i*» naturam V - « De principijsfcrflm naturalium. itj
flttnfatnrifintre,&taiic nobilis res ignobilis naturam aiTamet. Ttcn
ait,fadibilis res antequam fiat,eft imperfe^ refpedu ad formam fu mc dam.Itcm
ignobileoo habet domiaium fupra nobile , fubftantia igitur fit i (abftantia,?t
cauia principali, non proxima, in quibas verbis terne rd fine ratione prolatis
ignorat propriam vocem; etenim Tei. aitoobi- lius non fieri ab ignobiliori apud
Perip. arguens contra illos, etenim a> gens aflimilat fibxpa^um,& canfa
e£Fe6inm. Sed calor generat ignem, er ed calor eft rubftantu,& agens
priacipale.nddeterids faciat melius . fle Cie Marta idem
probat,nonintelligcosTelefium .apud nos enim effe* das caufp eft fimilis,flr
calor vt fiibftantia omnia gignens ponitur, om- niaq.entia,cum ab eo
fintefteda, calida ponimus, preter terram opus firigoris.Sed de hoc diximus.
verum non pofluntdicere,calor^,vtinftru> mentum ignem geaerare,8c motus,vt
ioftrumentum lapidis.lapit.n.no eft vinualiter tgnis,apud illos, flt calor abfq
qe igne exiftens generat.Scd dlcebctMarta, qudd in animatis anima eft agens
principale.poteotia operatiuainftrnmentnm coniundum magis,flc calor coniundum
mi- nus. iadeaic,iRftrumentum non opus efle,vtmoueaturab agente, fcd ilhid
operari concurrente principali canfa. Et ex hocxult folui tertium aigumentum:
anima enim operatur per calorem,fed non mouct illum. Sed hoc eft contra
Arift.in S.phy.c^^.dicenteminftrnmentummoue. re, quia motumeft.& Auer.ibi
tex.r.^;. cxemplificat de calore natura- lijdiccns illum mouere,quatenusmouetur
ab anima, mnrcu)os,inquit, eftmotus tantfim acalore,calormouet muTculumjAt
moueturabani ana,anima aurem i nullo mouetur,redmouei calorem. Item dcclaran.
dum eft iUi,quomodo calor tlt inftrumentum animx, 8c operatur ani- ma per illum
abfque hoc,qndd moueat , 8f quomodo hoc nat , vr dixit Teie in argume.-.tc :h c
homo vero nihil refpoadet,quod Arift. i 6 olFcn dat.argiimentum verd Teie,
nihil refolutionis ab hoc recepit. Advlti- mamTrl.non rcfpundct.quod
erat,quopadototanimzdiuerr^vtan^ turcaloreoin nes
vtorganovoo,8tillisruncvnuniladai, vtcafumeo- rum,6c ortum infequantar. dicit
tantum diuerfas edi adiooes, frcuo- dam diuerficatcm materip. fle alia non
digna rccitatiooc,nihil ad propo fitiim. ipfe enim non percepitargumeata,necrerpondet
. Sedcxaini- nemus quid afterat Arifto.przter calorem. Hoc enim eft tertium
quz- fituin,quod propofuimus.cx hoc ilucefcct Arift. aliud ab hisprir.cipijs
non inucnilie. Tclefiuspadiminrais feriptis adducit teftem Arift. exhis
priacipijs omnia fieri airerentem,& hocprzcipud Aiadetin i.min.c.56.flc
s.mai. c.x4.flefeq.aliorq. teftaturprzftantioresad boru,qui contrarium inna
iledetinccconfutiouc.fle prtmu h Arift.in a.dcgen.t.onit:vndd in j.degen.an.
cap. I i.Gcnerantur.inquitjn terra humoreq. animalia, quonia humor io terra,
fpiritut io humore,& calor animalis io vniuerfo ineft, vt quo* dammodo
omnia anime fiotplena.se in ^.mer.t.t;, dicit, pDtrefadit fa> cillimd
ingenerantur animalia, qn 6 d excreta caliditas componit corpo ra,moddei
animacerpus componit, Se io.probl.red.Z4.caIor, inquit, deonereris humorem
generar,Se ex humore rpiritnm creat, ex quo eli- citur animam a cal 6
regigni,cufpiritus in omnibus fit. Si igitur Perip. Arift. decretorum
fintmemore$,aliam non indant rebus lubftantiam oportetjt um quiaoec apparet
alia ex quapiam operatiooc.vnde Arido. itf loqueos de plantis nullam his dat
formam,nifi vegetatiuam hac vfus ra tione:quia.(.al terius operatio non
apparet.Icem caloris naturalis extin- ^o eft putrefacio fubftaotiz 4 ,met.t.S.
Ad primas authoritates rationes probatas inducentes Marta no ali- R . Mar. ter
refpondet,fed tantikm dicit calorem, Se frigus e(Teqnalitates,& prin cipia
elemcotorum,inquantum fuotaCiua,Se pafliua, fed non vc (ub- ftantie. & ideo
ad generationes mixtorum conftrucndas elementa c 6 fiderauit,quz vt fic
runtaCiua,pairiaa^ue, & percontrarietateshas dif finiuit ipfa . deelementis
autem , quatenus funt fubftaotiz pertraCire pertinetad
metaphyficum.rubftaotiacnim,& accidensfuntentisdiffe- reutiz, Se fic
appcllauit Al«xcalorem,Se frigus fubftantias, ait, non aut (impliciter, etenim
elementa, inquantum lubftanuz,noD funt contra- ria ; igoisait Aritt.non agit
inquantum ignis,indefeDru. ficq. vult in- telligi etiam diCu m Aurr.4.Met.
aliter tranfmutatio in calore eftetTub ftamiahs,quod cum io mixtis negetur
negabitur in elementis.Sed h^c Th. verba Tclcii. argumenta non foiuunt,nam hzc
homo accepit a Zini.m fol.vhimzcontradic.fuper4.ccsli,SeAtcao.Mcr.iaruis
dilucidationib. horum Theorenr.atum.Se nclciuit ad folutiones proprias
accommoda- re ;immd nec poiTunt cum fiotpura figmeota:nam eiufdem fcienriz Arg.
i cfteonfiderarede pailionibus, Se dehis cuius funt paflioocs, vt dicitur
4.mci.t.^.igitur fi naturalis conliderat de his qualitatibus, ergo de fub
Itamijs quarum funt palfiones. item qui aliquod fubiedumcdfidera^ t oportet
pcriraCare dc partibus,pafliooibus,Se priucipi js , vt in iliolib. 4.duit
Atift.ergd ad philofophum pertinet traCare de materia, Se for* nia elementorum,
fcd aha l^rmad calore, Sefrigorenou eft aliata, nec . innuit cam efie, igitur
non cftinifi hzc cootrMietas,quz forma,Se fpe- . R 2 cies #5^ , 1
nomx^ampanciix cie* elementi AriiloMliappellilur.Itena io (net.it. f« Ari H
lemconfiderare de fablUncu mobili, & in cex.;.iaquit, fi non clTctali*
robllantia l renfibili,& naturali, tuncphyficus , qui eam cooGderat ef>
fet primus philorophas.Ecce,quddArir.vulr,phyGcum conlidcrarcde fubftantia,vt
mobilis faltem,igiturcoofidcratdeeIemcous,vt(ubftan« ttz runt,&noD tantum,
nagunt,& patiuntur, vel (i non poterat mani- feflari illa fubftantia
debebat Arif.dicere,qodd eft.Itcm multi funt Pe- rip.vt Thien.in
i.phyG.&Ant,Tromb.(5.met.q.a. ponentes obieSum phyfici clTc fubdantiam
fenGbilem,mobiIemque,& alij concedunt fal- tem elfeobieAumfccuodariumsad
quid ergd non e(l pbyGci de fubfta tiaconfiderare? nonncAuer. io prologo
phyGcorum cum his fcotit? item mos cH .\rif.vbi principaliter dealiqua re
tra&at, ponere materia etus,& formam, painones,& principia; igitur
confiderans da elementis, io 2. de gca.priiicipalitcr , & in tou philorophia,cur
non meminit alea- rius rubitaoti(?item fequeretur, qudd philofophia naturalis
tantopere . Per>p. prateonizata confideraret tantum de accidentibus rerum,
& no dcfub;tanti);^G dchis attinet ad met. Item a&to competit per
feprimd agenti principali, & inftrument» fccundarioiigitur elementa funt
a&i- uiJBi padi iia per formas TubGantiales prlmd,& per inftrumenu,
qfunt contrarictates illorum recundicid;imtur fi Arir.confideracdeclemcn ris.vt
agunt, & patiuntur, coiiderat de formis rubftantialibus, d quibua
aAio,pa(Tiuq. prouenir, qu^q. his ioftrumentis vtuntur, quod non fe- cii,fi
baoc politionem tucntur,igitur doftriaa eius nulla, cum confide ret lautum de
accidcntibus,& atttonibus a fecundis caufis,d( per acci- dent prouenientib
js,& ad fubftant^ conficiendas , prima^. corpore accideutia afferat i
dcadaltcrationem incurrit, putans degeneratione penra Atre;quod
cum,abfit,dicant Perip.abfk debent dicere, n^ fubfta tix fiat calor,
dtfrigdaAriftotelL Item Auerj2.mec.t.c 24«aic,effeAus noaairimtlaturinltrameato,red
agenti principali, fed omnes dfcAua funtcalori,& frigoa fimiles alteri
nulli, igitur h{C non funt inftramea ta.£«hts cciampatet,quddadmet. non
pertinet confiderare de omni- bus rebus,& de etemeacis, vc fiibftantiac
funt, nam c^tcrj fcicntic fu- perfiuercc,vd de acci(katibua,ft operationibus
reum confiderarent , nec de bis, nam rub(Uatia,& accidens etiam fime entis
diSerencur.tum etiam,quia Arifto.4.meuph.tcz.i. i. & fequea. ai^ primum
pbilofopba deomiibut rebus confiderare, ve funt entia, idem ibi dixit Aphrod.
SC omnes Penpa. vadeS lefT.ia primo tex.ait, de igne confiderare meta- ,pbf
ficum. vtent.ltem fic dicentes inculant AriftoteLiuertic, infcitic- ^ue,cikmia
meuph.de fub flanti js elementorum,primorumquecorpo rdm,de quibus maximi opus
erat,non pereradauit,&iloltdu cfiiciunc, dura, monendos nos
efredehacre,aoncoafidcrauit, nec mpbvfica,
aacmeupii.rclcimorapropalfiim,quuigaorabac, tUam maodeuare • Dc prindpijs rerum
naturalium. !33 nqnibat operationibus aiTcqumdi roret,caIaroopcrpecl0e,innnaat,
d jciacur per illud i s.met.oe fadum eft ab rniuoco,cuiufmodi non eft calor
ccelcfiis. Rerpondet,^ oooeflopas,vtforma'agentis fit in eadem materia cu
patientis, vt pa- tet de domo in mente arcificit,idc6 calor catellis animalis
gignitur a ca loreccelefli alterius materiae, & quod ipfiim gencrat,eft
virtus feparara, cum agat abfq. inllrumeoto corporeo, & hoc declaratum eft
eflie intcllc Aum.H^cMirra producit ex dtdisAuer. vbi multos errores comittir,
minimeq. ca capere pofle videtur. £t primd non potefteiTe verum, ^ Th« auiima
inexifiens in potentia , tam primum adijeiens , quam fi eundum x a&um apud
Arif.1. de geo.an.cap.i.vtaturorgano.f calore, quo agatj'& quomodo
;.gens,noQ targens,nccexiiicns ibi, vtatur organo, &orga* .• num
coguitionis cxpers,exequaturid,quod anima, non eas,iiifi potea tia,vel ens
abfens,vt in patre,vcl cceIo,imperauit? res f»ai non imagine ~ comprehendenda,
fiq. velit, potentiam formatiuam,& generatiuam vti orgapo,erior cfi in
eorum via; Auer.n.in 7.mer.c. j i.ait,haoc virtutem q lodammodo diuinam.fimilem
intclle&ui, non vicotem organo cor- ^ poreo:q mo^. non potuit,edCicere
animam, ac timile fibi procreare, loge mioua potchcVutuaialcmioc,ac femen ipfum
caUdum lagoldrus agens ex:- Uens, V ■ F.ThomacCamptncIIx. ■ ftens,acdiu uerfns cffcdus.Ncc
etiam uon debet videri igneus calor feminis ex hoc, qudd vi uificat,vt arguit
Auer. vifuscum fit ignis, etiam viuificare,gi- gnerrque. omnes igitur calores
no funtalij i Solis calore, om nes eof- dem eitc&us agere vili io
quantitate eadem, & diucrfosin diuerfa mate aia,&vi,&
rclillentiaicuiutcontrarium Perip.nufquam probare valc- bunt.Illud etiam diAum
deageote voiuoco, allatum a Marta, nullum eft,calur enim non cognofett apud
Peripddeoque non habet ideam rd fadend«,vt artifex, quapropter non poflunt
adducere, quid fitagent fquiuucum/nam dicam,omne agens fibi firoilcvirtualiter
facere, fi i contrario dicunt,qu6d noo poUunc , tunc om ne agens erit vniuocfi,
etiam femca,cum agatfimile virtualitcr,non formahterivifum cdm fit,
inltrumentum non c(Te generantis cx parte fui calori$;vcluti etiam erra sum
c(t,quod adducit de principio operatiuo,& potentia , eft enim di- fium
voitintarid.quodeuim eft operans, potent cft operari, Sr ided cfc potentia
opcratiua;& potentia operantia cftetpriBcipiuopcrasdcdoo* non
dirpucamusdcvocibus.nullumigtturfigmectum Penp.potcftfua-. derc, calorem non
cfie aAiuum prinapium cx rc,priacipa!iterque. Tclcliut Dq>Kndpijsf8rdm
odSiAliam. i 3 7 t Tc|c(!ustftt.min.cap. 57 .'Sei.inaiaeap.itf.deftruittilain
maximam jPcrip.C/ubftantiz nihil eft conrrariutii:vndeprocedunCf ergd calor, 8c
qaippeadueoientc,nibus,&:dJrpolici 6
aibus;&curoiobftantial;sformivoa,Tnam par- • ^ tem materie
occupauericjalcera cxpelliturt-dum^. viget, non finit, le ab altera, expelli ;
igitur ii e«oIint,fimulc(rqndd qualitates agunt contraria. Ce hz funt con*>
trariai.Sed falluntur. nam,quz vtuntur organis contrarijs, funteotra* ^
ria,& operibus contrarijs gaudent. Iicm principaliter a&io procedit i ,
forma principali, & ab agente pnncipali,itfc&usq. principali caufz af-
^milatur,vt paulo ante diximus ne mente Perip.igitur fi contrariz ope rationes
runr,mulc 6 magis erunt form; contrari^, quim infirumenta* Iiem prcptcrqnod
vaumquodqaetale,&illudmagisperprimum e(l. ^ S,ed ioftrumentaAint contraria
proptenlli, quorum fuottnftrumen- ^ ta,propterq. quzoperaotarcontrariaopera,
igitur illa funt magis con tttriaf&hzfunc formz
fubfianciales,quasponuntprincipalesagctcs; i.quibutCfi fuat,vt voluiu)dependent
inftrumenta incficiCeconlcrua» r^Secoafequenter inagere.de mirum eft, quomodoaSio
non atiribui- tgrapudillosprincipaliagemi(*cuifinonactnbuunr,illudnondatur;' *
t operatio enim facit cognolccreformam;8e fi attribuunt, & magis ilH,'-
quamorg4no,&contrarictasoperationumeft,crg6,& agentium prin- '
cipalium,aliternullae(ret viavenaodirerumnaturas.& Hcontendant j .* hoc
figmentum contra propria decreta, vt nunc nos puefccimusjfcque
tur,qgddTcl.irrider,qu6dforma,qu{ nator* eft, /it iners,in/cia^. cd, quod
effecerit fibiioftrumcntum,concntria na alteri formz,cuiip(a no 6 - ' eft
coatraria,&cooieqqeoterfibimetcontrariiatn,quf illud inftrumcD tum
operatur;itcm(^uetur,vtcomparauerit fibiorg num,quod libi i non
obtemperat,fedipfailli;quod en deterius; nam videmus omnia c« ,
Iementa,&clemeotata,vocataaPerip.agerciuxtair?genium caloris, 8c
frigoris,ilIi(q.parcrc,fcdnond contrarid,vtfupraiubftinuiinus. Item 7 ejuzeunq
gcocrantur,ifimiligeneraniur,&quzcorruinpuntur,a con trario corrumpuntur,
8c corruptio vnius,ilteriusfempcr eft generatio, inquit
Ari(.ji,dcgcn.i^turfi.form5fubftanri*lcs,quibuf per primd Compeiir,agercliimIc
libi, atqmnes edere aftiojjfi per Arif. non, funt S coa- Afg.Tef.i,’ *I3>
cootr«rff»nne non init pcsrperaainecaHcfUo tempore generatio,' quod t 'oon eult
AriCi.(legen.Aulibi. Dicant,^ gcDeratto,&corroptio (iiint .1 qaatiratibuacoatsaeijs^rdconeta
cftAriCaolenSygeaerxsaperfot^ . r toam fqbfbniiylem^, fibdlunilecflfuiecctit
igitur cum generant 'y corr»mpat,& forma femper.eft ihouens/ft dicitur
ifaif^em) ergo non fuQC dagacuriat.a4.ltem Arifi.de geo. rubftantiim dicit,
rubitami^ con- trariari.ldem iu 10 meup. Natatamen,qudd hec argumenta proce*,
duutcoutra Arifcxdidis Anl.ad alfiamas^ vt)argiMscontraoos,quoii ■> fesuari
volumus tn omnibus argumenua no(bm,&vTel. IBeindcTclefi* ^ ait« K)t
argurneutis, credo, motos Perip..q!ii dixeram Aii>itsniiam,qu«
eitcoaipofiia,'toa cfl? contrariam c6putitae,ftdbcodcootrariajrifim» ' pltcem
iimpiici,vt'gnisaqu£,quf opimo eft Aptitudil^i, quam impua • g acTel.quis it
fimplitcs fudt contrariz,coiiirarusop«rtebu efleco* ' poiius,cu'D ab his
fisnt,iicet refra^ujac hancconTcquentiam probari volumus abis,qax
duamus,accpoteauaformai itmul cllccotraria^ J- il' -• -* • * f* De
prfncipijsfcnim naturalium.' 1 3 f Imbuiquc dfcitTelan j.lib op. j i A 40.&
req.rationibiis et D.Tb. Ic Aegidij probantibus, occiotcnra, occ remiffa
contraria fima! efie. Artert aliorum opinionum, mag sconfooarn rcr tati,fed non
Arif.qac dicitifubftantiamfubftamiarnon efie contrariam, quoad materiam, &
fubic^um/ecus enim non reciperet contraria , fitd quoid formam, ni - k)l obftaticiTe
contrariam . qa« feotentiaivideturefie Auer.i. phrfi.tet. cap.52.
iqaaoosniideuiamus. Marta autem non intcllligens, qua de Mai«' eaufa induxerit
haarationeaTeLdicirfic.Tclcfiutvo!ebat»qu6dfi Arifi voluerit calorem,&
frigus-e{{e{abftaatUs,nunc oftemlat,.quomodo fi funt fubfiaotkepoiTunt habere
contrarium .in quibus verbis eerooeus efi,nefcien(q. quid dicat.TeLenimfolueus
ibi argumentum.vt expofui Tli. mus, contrarium eius, quod afiumebicur, probat.
PofthatcMartare- (»robaiillaicxpuiitiones,quaaatculicTeIefi.Dercieascuius funt
Pertp. ^ quasTel laadat;dcvnam approbat veritati quadrantem, licet non Arif.. .
&ided impugnatio MartareftnuHa ex Arir.decretis oriens. vnddAuer. dixit
f.phy.r.c.io.nulluminconueniensrequiturin oaturai G ponatur ^ contranetasin
(ubftantijs,fcd tantum defiructuriuditium Arifto. Ad rationes
TeiefL&noftrasmodd recitatas non refpondet Marta, nifi ad R. Mar. quafdani
tantum; &prtmdad illam depriacipi]’s contrarijs poGtisab, ATii.in
t.pbyG.rerpondetcumiaannedcGandauo,quem nounomi*. nat, quod duplex efi
cootrar1etas.f.propria, quz eft repugnantia duaru 1 formarum, poGttuarum
iaeodem genere pr^dicabili exifientium^ fi*> biinuicemtuccedenrium in
todem,&.hzcettperfeda, quando cfi ex-, tremorom,imperfc6ia.quaado
mediorum;tltera e(l impropTia.'.habi-i tus,tic priuationis,*qu{ lecundum
eicefium,& defedum dicitur. Tunc . dxcic, qu6d cura Arif. dixit principia
efTe contraria intellexit cootrarie- tate ptnpria,fed imperfcda;vcl
impropria,quze(l habitus, & priuatio* 1 . nis Stdcootra.Nam ibieft
contrarietasimperfedfaperMarUm.vbi me Th« Argti^. dium rep'ug(]atextrcmGi, vel
medium medio,fed vbiefldare media, ibi . eft dare extrema fiaitisin Catibua,vt
etiam 1 metaph. dicitur,ergd|G in fnbftantia eftcontrarietastmperfeda, qu^ eft
inter media, erit etiam pcrfeAa,quf eft inter cxtrema,vt fi eft impetfo^la
cootrartetas i iju r mi : xta,vt inrcr lapidem ,& lignum, perfeda erit
inter ignem,& terram.Item vbi eft dare media, & extrcma,danda eft
intenfio, 8 t remiOio, cu ab vno ad alterum tenditur extremum per medium; igitur
fi (ic(ft ais^tuefub Aaoti^ fufeipient magis,& minus, cuius cootrarium
Aibftenus mox ia Ferlus.S^c etiam fi ponatur contrarietas ira propria Tequetur
noftra fen- C K Ihates. errat; namq.formx cauff contrariarum, Itinc magis
contrarif} mag senim fimul (unt farcum,&palltdura,quam album
,&nigru,qu£> .V '' boru runtcauff;igitur magis
cootrariffuotform^fubfiaaiulcsigais, & aqux quim calor, & frigus, quz
Aint harum pafliones, & cfic&us^ vt' idem Aib.in di£to loco vuluSimiliter
fecunda conditio clementis com .. petit ; non enim habent formas
fubftantiales.fimpltciter fimpliccs,fcd totenfibiles,& rcmiflibileSiVt
tenet Aaer.j.coel.tcx.com.67.a quo noa diffentit Aib.in eodem lib.tra^z.cap^.
& hinc fequitur tercu codido» . qudd habet medias;& quarta patet ;
etenim ipfisoculisiotuemur nos»> & non minus Arifelemeatorum formas
mutud fe expellere ab eodem. . Stdfcicadum,quddin hac re Perip.quafi omnes
veriutem perceperat, tamen iurciurando di&is Arifi dn prodic, obftridi ,
varias propalarunt loao.Gao. fentcntias.vndcGaoda.in ^.phy.q.^.vult,
fubftantiascflcquodarorao- do contrarias, & ex Auer. elicit AriC locutum
futlfe dtftisaliornm ia- mofis,non proprijVverumumen volens Arif.ialuare, ait
fubftantias non effe contrarias faltem veriOima contrarietatetquod idcd eft,att,q.a
non imniediate agunt ia 4 nuic^,red mediatibus qualitatibus :fcd hoc [}• 7*
rtprol>auimUs;etcaim qualitates fluunt ab dTcntialibui principi js, &
V.. iuoftantijs.vt dixit Alb.ude gcti.traA.d.cap.5.&Pcrip. omnes lubicri-.
buot,funtq. iaflrumcota immediata, & vtres paflionesq. carum calor.f.
ignis, & frigus tcm,& magis quam rifibilitas i rationalitate;nam ratio,
^itasuon agiteperafua per rifibUitatem; igitur formz fubflantialesi a quibushxc
fl uanr,runr magis contrarix . Morta volebat rcrppndeiei argumento Tehquod etat
ex co,quddd;lfereoiixdiuifiux generis fub-, ftaatix,runt>^ I mabuSfVt etiam
D.Thom.&alij concedunt. Item fiformz funt contra* A ri^.dc compofita erunt
contraria, qux ('ubftant,cum quidquid habeat, iit a formis per Arin Item vbi
repemur maeis,&minu$,tbi eft contra* rictas,vcdH:imus
5.phy0.r.2a.&alibi,fediaformtsrubftaotiahbus hoc expcrimur,vt dicemus iu
feq.dircuilionc;& Arif.in de hyft.aa.m«gis pro pinquambomini fiiniam ponit,
quam sliud animal . liem fi concedit j dari contrarium in fubttamijs,didis a
fupcrltaadojvcfuot fornix, Sc BOO a fubftando,vt funt compofita,', fcquetur
opinio Alexan. rccitata4 ^ Tci.quamtunonimproba(li,vdfalteaiioiuftafuu
improbatio,& ini* qua. Ad llud,quoJ d.xU Tclc. dementa ab AriCiffe donata
contrarijs R.Mar.Ad f jrmiS,refpoadct Marti , quddJubftaoua non cft ptr/c
contraria f.|b* aliud Tclr. ftaa* ' / ■> • f ••Wi , Tli. I. % Not. i 4 f L/„
•«4J • Ii 14^ P. Thomx Campancll* ftantifjoam vt habetur in conuioio Platonis,
& Mtr(i.Flc.»n explanati» ne tertis orationis, cap.^-ignis non fugir,ait,
aquam odio aqu* , fed fut •more,n8i frigoreexiinguatur,& ignis nonconfamit
aquam od os^» fed fui amplificandi de(!derio,dum illam infeinucrtit.ita quod,
inquit Marta.ignis corrumpit aquam non ex odio,(ed appetitu, quem habet
«xquaiitacibus contranjs; ignis enim non inquantum igms.fcd quate* nna calidus
agii.Hsc refponfio eft fiAio in via Arif.nam fi fic, oon erit contrarietas, hec
in accidciibus,At qualitatibus: in quibus maxime vult cite
Arif.j.phyfi.diceretur enim frigus non corrumpere calorem /Ppter
contrarietatem,& odium,fed amore fui amplificandi . Item Ani.t.de gen.t.4
ait, non oportere elTetantaiivcoDtrarietatcin in caulis» quanta eft in ef.
f«^tibus,red fnflficii ea quaceft penes exccil-jn).& defcAum; calidicas.n.
cadem moll>licat, St indurat. Item.air, in caufis ^quiuoas,cuiu(modi
AintlubRaotiz refpedu accidentium » non aiTimilanturomaino effe- fiuscaufis.Srd
nullum horum diAorum eft verum: primum quidenot quanti enim magis aiiq lis
cflTeAusd ftat a ruacauia, tanto dcbil uspar tidpat eius vires, fed calor, Ik
frigus habeot vires mag:s CDnuarias,cumi fuot io clementis, quam
elemcatatis,ergd cootrarietas mtg in fubftantia lttmaior,magis
deftruAiua,vtprobauimusctiamex AnCi oppolitionem completam appeUaate,qu^ elt
inter formas, veritate igi- tnrcogi apparent Pcrip.omoes cum Aphrod.ad
coafiiendum in lubttn tijs cootranctatcm,Ac calorem, Ac frigus fubftatiat efle
extftimarc . quod - fi contradicunt,non i natura edoAi.fed a decretis Anfipadlm
fibicon- trari jscootradicunt,vt fatetur Auer. Marta vero c«teras racioocs Tei.
folucrenequiuit; Acqus io harum folutioocduit, laiU luot, vtappa* ruit, Ac in
commentaric(U coeptis fauem Oeus)coafirmabimus illa ma > gis. in his d A s
partimcxAnLdccrctisproceflirauscocraillum.partim • ex vetirace T clefij.Ac
prmrio ludmo, idcircd qui infurgec in nos, non es 'i
liisauthoritatesciput,lcdexnound s,foluuombus,AcdoArioa,q«iam apportauimusex
Teiefio. , QuinttMn.quod examinandum proporuirouserat,fi fubftantia fufei*
pitmag'S,Ac minus,vtdici nolunt Perip. vtcxhocicfcraiit,crgd calor» Ac frig .is
non funt Aibltanti^ , cuius contrarium aflerentem Teiefiu o6 ■ piguiqptobatc
cuam cxdiAis Ani^cuoim cootraiip cum fioc lublUo*. ) ci$, R. M. Ad aliud. TK X
r 4 144 ’ 'F.ThomacGampanellx, 'T matad in felpras agant, intendantur oportet ,
& remittahtur tS(. Arif.id dicere maximd oportet, qui agentia
reriimj>r>acipia fo(malia,q fubftaoti^nnr, opus cft, duo
efTccotitcndiitquatCu plurima, &: diucrlilr fima efficiant entia plurima,
ac diucrliffinaa bent, quod non poflunt Bc' ri,nifi intcnGone,& remiffionc.
infupcr prima corpota contraria pqnit aftiuaq-jei&paffiua.i dcgeo. t.y.
ncgaiq graue, &Ieuee(Teptincipia, 3 nia non agunt, itaq. quot genera entium
conftituuat elemeu, tot mo is in viribus intendi,remict>^. ea ncctiTe
e(l> Item mixta omnia d qua* tuor (implicibus corporibus, IsblipHa
pcnitusimmiitis,& Goguluraux fubGantia nequaquam abolita, fcd
remilTi.rcfra&aq. cOponi decernit ; Don.n. guttaaqu^decies millenis
viniappufita, muttionem facit» quin eiusfubllantiacortumpicur omnind, fcd
oportet tlfc in tanta qaantita. te,ncoagat,&mutuaadione contraria
remittantur» & adaequentur, ficin i.drgen.t.88>&(cq. I Praeterea, q
^um fub eodem genere, 1 ocantur,& ab voa/cademq. coftl tuta funt naturSyVt
omnia calida ab igne differunt tnter fe vinbos fum» mopere, igitur Enaturam, a
qua coi (fttutafuntyVinbus fummoperd diucrnftcaripcciotcnGonem.acreminlooem
oportit, adtiones.o.ccS; c{Icformarum,nemonon Perip-aGent. fed dicunt,
oopproptijsa^ei^ viribus formas fubGantialcs, fcd luarum qualitatum: hoc
nibiiobltft; nam G Gc,a qualitatibus conAituenturtexpergcficnc de potentia
mater,& in-, tenduntur, Gne quibus viuere nequeunt .quod intuens Aucr. in
j.ccxl..- t.c.67>argait Auic.dcbilitataquahute propria poGe integram
remane-j re elementi formam } G.n.hcceGct verum, ait, tunc poGu ignis fotuia.-,
Goc calore remanere totaliter,ie]em.n.iuditium eU,au» eaelcutq. latfo i
dehacpartcqualitatls,& de tota, & G Gne hac, ergo Gncompi. Oi hui^,
fententig fcIubfcribuocAlb.Zim. Gand. Buri. & omnes AucrroisaGc- {
clp,ratioQibus^.fubftincnc.& Niphus i i.mctap.dilp.^.quinplcriquc,.] &
optimi dant gradus inteuGonis,& rcnuffioaisform4ruin,ettampcrfe recftodum
,quia plures form^ >p« dflimo,palcro6.corpori indite ftopiaCyianeaeotes^.
tidentur , n mi- Ddsbclldopasuiumexpler^ valeant, dkemnoc aduemteexmjiignkt*
temateri{.Etcoim hoc ided cft, quia forma languens, remiff^q le fida
fbitabiiKxiftentiforma,& rdodante,reageoteque, podir mitrriam
pmittuoccopare,fibiq. omnino aptare;& oecdse e(l Ac dicere/ na roa« uria
apud Ferip.£t nullius operationis eft «idrix, quare non patuit ad* umientem
formam debilitare,autqaoquopadoimpedire,ninpcrfor« , mam,quz iUi inerat
introduceodf contraria . ' Pnrtereaform^qu^tendimtadoccarum, reraUTe, &
languidiilimd • operantes vidcntur.dt vu fubicdum tenitemes/qup verdad ortum
ten dunt,fatendiapparent,feinpergradatim fortius operari vile, acfnbie« Aum
magis, ac magis occupare.HfCclicimuscxT^in i.min.cip.jS. 8i ? a,mai.cap. 27
.vbinotanduni,nihilaobisobftarebecarguinenta,diceo> NoU' Cibus eandem fublUptiam
occupare fubiedum modd diminutam , ca> fentemh aliqua vi,«)odd roboraum,8c
vigentem; Gcq. calorem diuer ft ervtia facere diucrfis viribus alTerimus :
& ponimus ipatium latitudi* nit forme fpecihcf, intra quod fpiritns nofter
diiudicatfemper vaaoa naturam fpecihcam;, &licer varietur inilla latitudine
ipfa forma, ddoa Umen uon excedit puoda,& terminos illihs /pati/, femper
eandem ra- tionem ei iotelledus attribuit ; qux ratio conltftitin indiuifibili
apud Perip.&nos,&ided quia nomen VDum,&tcrminus quiuis GgoiGcana
formam, latitudinem forme illius flgriificat, incommuni abftrahens i fubiedo in
quo fitiSt alius terminus GgniBcat aliam formam , G ei non C^uertitur,
quapropter G addatur variatur GgniGcatio,& fpecies: & hac dccauradi^oitionesfuntr)Cutnumeri,aieArif.Aduer(ariusautemvo-
M.ilrg.’i. lebat probare contrarium eius,quod nps cum Tel.probauimus, Gc albe
■do non eft magis aibrdoalteraalbcdine ; ergd fobftantU multo miniis fufdpiet
magis, &mious.Item adboc quod quid /nfeipiat magis, & mi» « lids, requiritur,
qu6d Gt res determinabilis pet latitudincillam ,& hoc Icftfubiedum , fieres
determinata receptibilis. SednonleftGcinfpc- «iefBbftantiali , nam non
recipitur in IubieAo,niG in fuoindiuiduo, quod non- ponit rem » fic naturam
alicuius fubiedi aliam ice^ficna- *tura illius. • . •
'frxcerearcqueretur,quddroformatuib fdcfnarurcipicntemagis,A j Miniis,
diceretur magis,6t mindfs taletquod eft falfum; non.n. magis eft ‘himto Plato
(mex le puero,VelaiteroJnfuper afte^cbat Maru argumcd Atim fnl
msglftri.Formanon fulcipit magtsI^&miaiisquQad cfleoua, ^ quia tuncilla
quantumuis variata variaretur difHaitio,q eft cxpreilluus ^ttoilUttienec
quoadcGe|naav£omue,dequibrnloqaipiur,djiitcGc ‘ \T Ipe- a^fi- 1. Martx. ad ad
s» t4C F.ThomxCampanclBae' f ipecificiim/ in qao non eft variatio , nam varUta
Ipeciiaon >rtc com*' pirario, wdicanir magis, &miniisfccundum eandem
formam fpecifi*. T no.R.ad cam.vcfum hz rationes nuUa Aint» & prima eft
contra Arit poncntenit m^tgisi&mindsin pradicamento qudicatis. reipodet autem
do ^ioai! Niphasin ii.metap.dirpa.4.cap44.quddalbedononeft.magisalb^o-
qaoiddfentules panes alt’crtusratioais,&diaimilares,qii« fontigo? -
ncis,& ditferentia, ooo.n.vcn*uaimus diffinitio vanatur ;*&d fuficipit
magis, (k minus,Qud adpartesfimilarcseiufdemrationis.qfuatalbcdi ois partes
|raduaie$:intenditur.nUS£ remittitur in rabieftoaibedo,dift finitio veto
abftrahit i fubie&o; &boc nos acceptamus.ad fecunda pa^ teifolutioiaam
forma (pecifica in abftcafto nonintcndicur,Qec remitr titur,fed bene in
fubiedo,&indiuiduisiin quibus licet nde dicat naaio rem cfTcntiam.Sr
aliam,tamen maioredrdicit tntenfiooem » & remiditH. nem eiufdem
formxfpecific(.vndcNipbtuiQ 8 .metap.dtfp. 5 xap. 5 .inv quit, formam qudadefle
formale aonfaldpercmagts,& miimi^fcd bt ne quq ad cirecaufale; quia eft
canfa, fit magt$,& minus tale, & magif . minufq. denominetur; quod non
competit fotmf in abftraAo,& cuna prodicatur de ea pars eiTeatialis devius
ratione » /W 1 aliam didmus,qd denominatio fumitur ab eflt formali
mettphyfico,vel logico, quod eft abftrahat i fubkdojnon fadtprodicadoocm cum
magis, & minusdinc enim przdicatio exercetur io ^rtibuacifentialibus
alterius rationiabetstederiuaatur,&bocionuebarNiphut ineoddib.difpu.6ya4
fecundum rerpoodcns,& io cap..f.& in tl.cap.eodein.cxquoclicirooy
benddixi(reil(os,quiia espoficione prodicamentonim dixeruntfiibftft tiam
nonpratdicaricum magis,& minusjredpoireinteodi,8ercmitti.ex
hisclucercirrcrponnoadargamentumfuimagiftri . namreipeftucff^ &eir&
partis; vnde fi forma aon remitticur, dum parsouaU? tatis propri^ abi jcitur,
nec mutatur, fed permanet in proprio efle, lO quo erat aote,iic etiam poterit
permanere, cuin omnes pafliones,& q^ litatc8,potcnti*^ue,qu{ accidenda
funt,totaliter abftindanturAwjP innumeris,fic diccns,premhut malis in via
Perip. non tantum «oto idcircofiue,quod vUimd infert, oifi fit ad fenfam
ooftrum , eft fc^oiqV & fi poterit effc fine qualitatibus
fubftaniialis,eins corruptioeriti^ir ratio,& priuatio organorum,
apparebit^, tantum , corrumpi, q^fupw •noliiifti. accedamus ad fextum. ^ 'I • i
- \ Tclefius,aoo relinquens locum vllum diAis eorum,- probat in ptt- •
inoenmor.cap.59.& limaior.cap.aS.fubftandasfeolucoroprfhend^ ict hoc enim
argumeotad funt Pcrip.calorem,8t frigus non efle fubfta« daS} quiafenfibUia
funt,quod abfit fubaaniijs. InquitTelcfi.inquitcija Arif.in i.degeoer. t.7.
psincipiaelemcniorum (ait) tangibilis corporji «prircipia^ficrpccies oportet
efle contraria, & tangibilia, a Aiuaque.^C pifliua.Itcm cuius adib lenfu
percipitur, percipitur & fubflaDtialis for i»a,iSt jutura, fed aAiones
rerum proprie folum fentiuntur,& hf apud AiU.roanamt a formis, igitur fol{
formf fenfibiles funt. Item (entimus «dores, fiipores , & differentias
tangibiles 1 quat idcniificantur fubttan- 'ddentis,adio cius
debiliratur.Item omnis feientia fit a fenru, & a fingu laribus, ab hoc
tantum cognofcibilibus.vthabetnrin a poft^infine^flc •|.metap.in prologO}fcd
fcieoti^ funt de fubfiantijs, vt plurimum. Item •Auer.in ptraphrafi de
rcn(u,& ienfato, circa finem, inquit,bomo coguo icitperfenfumCnamdchisibiloquitur^ia
rc fenfata inteatatiooes re* rom,ficut medullam de frudu, bruta autem quafi
corticcs.lnfuper Bru U cognofcuut fiibftantiam, aliter nifi accidentium
cognitionem habe- 'rent;cuiuacontrarium experimar»&tamen car€t inteUedu
apud Arifi •namfccus dicemua nos. Martavero volebat contrarium probare, bit
Verbis: fi fenfibilis eft fubftantia, quomodo, air,non fentitur ? & fi
fenta- cur»quare aliam i calore, & frigorenoo demooftras^item corporea mO
lesquorenrufentitar,nondeclaras.Sed hfc funt verba» non radodesr Nos enim non
omnes fubftantias per feprimd fenfibiles ponimus,; io« teliigentix,nam^. non
reotiuntur,fcd calor, & frigus;tSc quia omnia cur* Cia ab hiscooftituta
fune» oil obftat fi per 'hpcfeatinfcnfu tadus dica« ■fflus»& per donfequentia
eorum ali/s feofibbus » quo pado verd moku corporea
Ientiaturotp!aaauimus»rc/pondeates au lauirgumentnm in 'pnncipio.DeindeMarta
rcfpondetadprimumargumcntumTelcfi. n elementis » quod nulhbi fecit,fcd illa
fpecies principiaq.- vocat rubftanciaruin,qaod accidcatibusnoncompctitjcuinpcr.fcoon
agant, '-i Dc parricipijs rerum naturalium.’ •5»», a^t^ni(i^rtutc|ubftao(lf »ad
emus n^tym d pMbi ing^nium-ft^cigrfedrxit A+ift.vcl tios
fenfJcog5«fdBMi$,nV»ll- teaperuitnus.Sc duseil forma operans,igitarfiopcratio
(^ntttur,& forma etiam, qnc oper8|isappei|iatar
pnn)us,reaTujp«rcipkturXoBdudam ei^d cum T‘elcrio,qudd qjuUa Peripat. ratio
impedimento etfc vldecurj quin caliditatemj» fngidikatetai prima rerum princip
ia,& reruoj ' iforroaf liceat ponere: quale* , &rolasefleTclcfio, 8e
nobis ' ' inadifeftaUitienru#,rolaioiAoiacodftRuentes,&iml « '7| '
inotantes iritoeneibui dlnnia , omniaque opc*v^ ' ’ ^ lifj • rthte* fola* io
omnibus, poftouim i *“ , V ’ ’ iareiuraOdo, quo obnoai " - , , - ' t.i»
c> ii jau t/. mo ijv,blbluti 'iliiT . foimili/ ■ .i ^ *• , . r ,v. :*■
.*• bi(:. i ; ii , i,.,;.,»;;, vcr:»>mni^ sev; Lu.,. «ii v;,cpi)v ^i;qavi:
V. n\ «.l.sqpiin.OT.bv,.,, .-l.lTd5ibm-.W't.T. t rt->
c?Viiid>-'U«&iO{l ‘ivitr . ••.. .v.j.r . «5Pi 'U, DISP VT ATIO 'ii> X
:vE,,C V N D A, 6E P.R !N C1 P1 IS GENERATIONIS . , , ‘tara cfficienti|)us,
quini maccrialibus aduerTus Peripateticos . ; s •ni Jt TRATXE THOM^ C4Hf
AI9BLLd ^Siyien/e Oritims PrkMedtifttm, , ' ' - ^ . l . . " • ATISj
lup^r^. dubiutunt Prifci Phi!o« (ofAit co9ccrucun(q. inter fc, qusoam fit
v,irtusiovtero,qu{ in cotmcinDra,o(rit
carthilagiaes«oeruos>Yeaas,artcrias,&hu- mores fem^n «/formet, ft de ea
reGal.dixe* rit io libello de formatione fcetns, ounqaa (e pplTe vtfitatem io
tato negotio alTequi , poftquam multos philoropbos cum Pla> tooicos.tum
Peripateticos, ti denique enn Aarum fe&arum perqaifierit;quornm di- &a
nulli dcmonllratiuni innixa funt Tifa: vnd^,iaquit,io tantam ambi- uitatem
veoio,?t putem me ne probabili quidem commentatione, nd um certa cognitiobe aliquid
de artifice, qui nos finxit, percepifle . ,Sed a(Ttm in fuit Tcriptis calori
bancauribuitcminentiam,cumaUudpror iis agens non appareat . ^unc Telefius
nofter Tubtilidimus nature ri • mator prodiens calori vterHumma cognitione
predito,arteque,hoc ooDsimponit;quod Cal.in 14.de tAi
parr.cap.7,&inlib.defemine, Sc Hypdo opnfculo de natu uinfantis facere
Ttdeotnr . Cum enim femea viri in Yterumimmi(rumfuci1t,complicatumq. femini
muliebri, quod aonextramictitur,fed vbi opus ed,in rtero nempeconiedum fuifie
na- turaprouifum eft,tunc exhisconftituuntur partes albxexaogucf^uc
diaerfx,fccuodiim quod diucr fimod^ d calore vteri immutatur, vt TeU io
tf.lib.cap.i.|^ yO.& Gal.in i.defem.cap.^.exfanguioe md,quiac- Crabitur i
fpirituex venis defeendeotibus in vterum partes fanguine^ cobftituuntur, vt
tecur,cor,& alia, eo pado,quo Tcl.explanat. cap.4. 6 e per totum,8cGal.in
iidefcm. cap.i i. & ex his patuit caufa efficiens ge- oerationis,eft enim
calor vtert,&fpiritus calidus exiftens in remine,tam tk^quim m^ris,veruaa
in hoc abundanter, in hoc exiliter . apparuit etiam. '
’’l)eConftitutioncfcEtus^ ryj cum faoguioe concurrere msttriatltcr.vcrunf fi
totiuifoetuscoflitutiooem quoad (iogalas partes rcriberelkvellciiH
iffettraBflatarelib.i^CaKdeTfu par.& 15.& cam,qnrfn de femine, 6c de fistomforffiatk>necoofcrip(lt,&
Hypp.de natura foetus, totum^ue featumTelenj. aliud enim ab his, qui omnibus
anteire reUcra videmur in occultis natorf fpeculandis,dicCrencmopotefi,niii
fingat. Notan> dum exTcl.ia d.cap. z>qudd vtehis fui natura non eft
valddcalidus, eft enim e neruofa fubftaocia Confictus, neruis autem calor non
competic Talidus;at quia venarum, arteria rumq. portionibus multis eft inter
teXino(iftcmetcnuitateaflid(idi calore tdti* aa vifeofum fiat,&
compingarur^fifdute(car,ambig( noopotcB/quod & videtur voluiftcGil.id'l4.dc
vfu partium , dum calorem dat vtero cz venis prduenientem , makim^ autem
dextra; parti in qua vt plurimum fiunt mares propter calmem defeendentem
abepate.omnes itemq. me dici profitentes anathomiam.FerneliiUS verd io y.iib.
fui operis inquit, Mtteri aAio,qua (etftinis fufeepti poteftas
cxfu(citatur,& infimm fola thunus reipfa obit,& cxequijurj quemadmodum
terra ferax, & foecun- da exceptum femen (uo calore
fouet,deindeexdtar,& ad parcuriendinn impellit, frevterus fcecuridus
ingenita virtute, qua; alteri parti noo eft conccda,foporatam femawit vitam ,
&deiiterceotem in eo poteftatem txcitat^de ad agendum ftimulat:& ex
hoc,air, nii dixit Auic. exigitatio* . lie,qal; ficin a^u veneris femen exciti
, fcd vteri vi : & ficuc ventriculi concodio,fic vteri Concrptio,eft
propria aAio.pro quo notabis es T el. ^uod femen viri non poteft ex fcipfofuoq
calore, & togenito fpiritit in tot partesiouertii&idedfcetus opifex elt
calor vteri , qui tnneruo- funi gemis feincnconffitUit, &fanguinem in
vifeera agit, qui & fpiri> tos inexiftentfs in femioefubftaotiam
perficit, & copiam lummoperd adaiiget, & dum partes aliquas in
vapores-agit, in neiuos refiftentem compingit, 8f ofta. Ex his difcendum
erit,qtiare quandoque procreatur mas , quandoq. loaminafoportetcnimex veritatis
cognitione omnes quarftionescon-* tlrtgcntes (oluere . ) Stratonicuipbyficus,
vt refert GaLtunc dicebat fieri mafculum,ciini ihkfcdKremeo pr^ualet fuper
femen fosmellsaf 8c cdmfoemin^lemeo eftrobufttUs, pr^uaienfq.
foeminamcunftituit ; quod Caleno non placet, in de feiU.cap. 2-ea ratione;quia
plures f^mi- nx iimiles oriuntur parri,&mirculi matri : igiturfcmenfi
prztulet aU terius,fexum Ubus p tensprodurere,& (imilttudincm item ficict .
& fequeatfr499>uuqiquodin gQaitalil>u &ora latiora funt.r.maribus,
his clunes latiores . reliquum ellcrgd« .ii;c concurramus ad alia principia,
itaque tunc efficitur mas,cuin.icmpera tura (erninum fuerit fatis,eoq. pado
calida,Tt fua vi genitaltspartcsfa- rasponitpropcUcrejetdemenim genitales,
idemq. corpus omnind, ve* itz,nerui,artcris,eodemq. fitu fuot compofitain mare,
& focmioa , vt probat Gal.in a.defem.cap.5.&
i4.devfupar.cap.tf.itemq.Tclefi.in cap.j6.hoc vno tantum difierunt,qutfd vis
caloris in marculi conditu- uonc abundauir,protulicq. tandem foras genitalia,fed
io foemiois> parum caloris inerat,aequiuit foraeproduccre, antequam
calcitrantes ea vulua exitum appetentes exterunt, ficut oculos confticutos
iatalpU d natura iutus (formatos,acliaeatos virtus nequiuit foras pcoferrr.ma
oifedum eft: ergo quod mafeuiusabundantiori prxditus eft calore, td ^ quia
citius eftormatur in vtero,ac nutritur, vt dixit Hyp quam ff mina ; famina verd
rcmiiTiori i calore, ac frigida natura in rcfpcSuad mafeu lumed
conditutarideo^. tot accidere nomini propter fuum calorcap parent, foras
educentem, quz non faemio«,vt barba, pifi duri,in fuibus mafculis dentes
cxerti,in auibuscnd«,& calcaria, in ceruisloogioro cornua, h«c enim, vel
(oli mafcuio,vel cttius,quam faeminz enalcutur» ti robudiorafi-jnt
hisprnptcrcalorem,quiporos apcruit, 4 c citius nt| trimentuin ad
hrccraafmifit,in figminis poros frigus externum obdrty xit,hucopus«aloris non
permittens, qnia remilTusextititr&ideoGalc^ dixit in dextra parte
matricis,vt plurimum gigni marem , iq 14. de vftt par.cap.y.dt fixminam in finixtra
; io illa quidem caliditas eft maior do* fceode: s a vents,& (patc,io hac
minor, poteft tamen verfa vice fieri, v^ cum quUaffcAusdedrz parti, aut
imperfe&io 10 prioapio conditu* tiooiscontigcritit.uDC cd robudior
riaixtra,qudm dextra, vt etiam dici, tur de dextro tedice Gsndihitione foews. i
ttti^iitnnare fie«irnerenien,tchim fcemtneoia ?tero periirifceatar , ni-
Bilobftattquininfcetaumfonnatione alterum alteri prcualere pcflit in diuerfi
tamen partibus: lieri etiam poteft,yt femen, quamuisfimila- rem naturam habeat,
eiulmodi tamtn fit, ?t omnia e* omnibus ciua partibue animalis membra fabricari
qneantjio eo tantum diflfcrctia eft qiidd illa feminis pan.quf ptiorexcidit,eft
eraflior.qu j fccunda.vd ter da eiacuIationecmittitur,tcnuior.& frigidior,
& imbecillior cft,fubfl a il«^. infiti Caloris minds particeps, quemadmodum
, qu^ primo exiit, viribus, calore, & fpirita longe
prccellit;cui.f.contrari|s qualitatibot elTeprxditam conuenit.quod fecunda, vel
quarta emiflio'ne profundi- tor;atqueitafit,?t in commixtione in quibufdam
partibus mari$,in q- btifdam yerd foeminf femen prgualeat 5 & io qua p f
ualucrit.ea pars fe Cis el,cuius fem en pratualuit,(imilis euadat; quippe cum
in om ni mate ri« particula opifex parsiofit} non feparatum, quod mouet,&qi’
mo- netur, fedidcm quod mouet, fingit, augetq. attrahendo alimcntu a re- nls
prjgnantis.itaq. hac de caula prolcs rtnfq. pargdhns in diucrfis par- cibus
nmilis efficitur.led afferamusopinionem Arif nam ex reprobatio ne illius
veritas noftrj apparebit, &quf recitationi noftr«dcbciuut,ex foilutione
argumentorum Mirr^complebuntur. ^ .Ari{ldiit.degen.an.cap.ip.&iii a.c.i^
A^.vt colliglmus,& Auer. inieWdem.bt a.coll getcip. lo. voluerunt, femen
viri pr^bere rirtmf adti ‘ uliti-jtflformare^. foetum ex (anguine meftruo
moHtrIs, pfum^. pollea cievccrocxcerni,fci ioflacuifi conuerti,&
cxalarejfssmiiiam verd concur re^e meri parSue ad generationem, quatenus
menltruum fi guinf fub mlniftrat,aliud^ femen ab ea non afferri, & illud,
quod appa^t cxcre- mentum, dtcuntiClTevceri, non femen. Semen ergo
patris,mouet,aiunt, menftruum eo motu, qui fibi a pitre imprtffus elt,& io
ipfo nolunt ani snam ineffe aliquam primo adu, nccq. fecundo.pro hac Potentia
pluri mr Aint rationes, quas adducemus cum illisMartf,& fimul reprobabi-
mus. led infu rgamus contn dida eorum. Qudd non excernatur conuerfurh inflatum
arguit Galeo. 1. de fem. cap qboc^ Ladni concretum fanguinetn dicunt, inTcIe-
in grmBkYOi, inqwU, 4biju nec modus probabil)»» uieniri poteft , quo
tqcaftrutira lalilflr conci an natam a ifcminc cpnftiiuatur, in animal^ G
c,oierMM,& complicata fo^ rint.quoinod.ih )c remanet, illud cxccrbaturil Si
vero femimoccutrera. fanguinem dicamus, neccfsc erit,occurfum Ulum fieri in
reccpUculorli or*hcij$:tuac vtrum dirpcrtitum in wt parces,quoc funr vaforum
orifi- cia, an continuum fibi ipG femca cum menftruo counitur; noo difpcc- ,
titum,quiaoportebir,ibi e(Te virtutem dirperiicntcm , & traducenti ad i
iingulorum orificia, qux virtus aulUbiapparet,folus enim ea reveerus» cum
qualctatera feminis affcflet.obulam totus fefc offert, atque 0 ccurr.j rit ad
os vulug.fuoq- collo tanquam manu vtit ur.qua remea intro con» ; pellat, ficut
ventriculus.qui cibos appetft, fuado recurrit, ac retrahicuc ad gulam vteosilla
quali manu ; vterus enim ait Plato in Timzo circa fiucm, animal quafi quoddam
cft procreationis appetens, qua de caufa femen complcSi.cooiiaercq, vult,Hypp
et in allegato opere, & Galeo. jn’ 5 .detut.f*cuLcap.j.Tel.iad.Aupr,in
x.colligetexauthoriuie Aueo i clad a.vterum habere virtutem auta&ricera,flcconteotricem
voluot: 0C j hac de caufa ArifLfa ninam appctcre,vult roafculam ; quomodo ergo
, femen attraft uro, ac di rpertitum«atcecnat,cu mea rationibus Hyppo. Cilin
diSis locis femen intus permanere conuincacur^fi dicunt, ait : Cal.fcmen m orificijs
vaforum cum fanguine mifceri,& indeeuanefee* . xe per rcfoliitloncm infl
Itum : quxrendum cft,qudd fit impregnaiio* i nis iaicium.iauenicnda e(f item
cau(a,qua ex venis ad vuluam cadat (aa :i
^Tuis,quiiavcnacum,ofiijscommi(cecurfcmiai»deiadequidefi, quod .i c orpus illud
in vniim cbagregec?& quid elt.quod totum illum fangui- .i ocm membrana
cpoperut,c6ficiatq, tunicam illam timeitd exfangai- ' mcftruoJioceQimpropriis
oculis expertus cftHyp.iafetnine,quod >
xxccraicfi‘ccitexvtcropuellepraltriz,vcipfcait, vbi membrana vtrunq. femen
obtcAum vidit, foramenque, quod vmbilicus erat, per quod fao» guis nutriens
rubmiaiftrabatur.dcGaL etiam intuitus eft in diffe&ioni bus animalium
ferentium vtcrum.Hccenim virtus noapotefi ab Arii^ attribui fccmcllzytero, quam
paffiuemerd vult concurrere, & tantum • locum conferuatiuum vi rationis,
adduAus concefsit Auer. Item natu* rali feafu compertum efi pxrtes albas, &
exaogues ex femiots fubftaatU oriri,vtaerui,vco 5 ,artcriz;namcx fanguinefieri
nequeunt, veluti car- nes, fanguis enim non efi albus, lentus, craGus.
vifcofufque, vt inteoda-^ iuc ad modum, quo hxc fuac cpmpa^a, ScfiftuU in modum
petfore- • . ’ T)c Conftitutione fcrtiis! 157 j»w,vtpofrtinfoacoiinuUuc*bf
tumque,vt partes tales ex illo pofuit conftitui figitur fi a femine eft
vis,& materia feminis eft bcncaccomodatt. ad tale opus , ad quid aliud
accomodandum eft. magno labore i natura, nam fi natura vult partes cxanguesicx
quibus neruos, venas , & arterias conftituat, h* funt in fe- mine maris, fi
craffim materiam, hmequoquemagis in femine, quam infanguinecompenet, fiialem
,qu* extendt,dc perforari fine periculo roptionis valeat , quid hac adhoc
lenta, aci tenaci fubftantia , qux eft io fcmine,cxcogitari aptius poteft?item
Arif. virtutem fpititualem femini, attribuit, vt nil aptius natura fibi
comparare potuerit , quomodo er- go qnod valet, eligit, Sc aliud laborat
conficiendum , quod ab alioapti-, tudinem capiat ^ Iterum quomodo natura
menftcuum , quod fingulis menfibus excernit, unquam improprium, & ineptum ,
vt exeo quid conficiatur; nunc unquam proprium afl'umit,& nobiliflimum exeo
opus efficitjSe quod maximi eft aptum adhoc, ftoliditateaftc^a, repul- /et i
quemadmodum enim ventriculus per virtutem expultricem in propria, ac crafia
inepta q expellit, vt declarat Gal. in de nat. facul. Sic ?terus expellit
meoftruu iii.poftquim non potuit illud nutritiua inucc tete in fubftantiam
nutriti , ventriculus a uippe fegregat grofla,& terre- ftria ex eodem
ctbo,&pura tranfmittit ad epatem, vt magis coquantur, 2 uin quaodoq. qui
fune aliquantis per inepti , euomit cibos ; fic ex eo- em cibo, purificatus
faoguis io fuprema digeftione deleruit nutri- , mento «impurus vero fingulis
mcofious feceroitur per vtcricm,vcde menftrui nomen fortiri videtur ; ineptus
igitur fummopere apparet ta- lis languis adhoc opus, &rep ullus a
natura,rcmen verd aptum, ac i na- tius ia Ytcro fumma cum voluptate xceeptu
iolp:cttur ip fis oculis,. — — — — — — — - * • - * * ^
P.Thom«CampancIIa5oni.ItemaitTcl.intf.cap.4.menftraum reieftumeiH natura, &
f •oimanatritiua,qa(derperauit illudio nutriti fubftaotiam inuertere, & io
purum fanguiocm agere,quomodo ergd femen viri,quod iroper> fedifliimum
quidem agens eft,& imbecillius, quim anima molieris , eSa hoc tantum
potentia animam contineat, & iUa fit adu, poterit inuerte- remenfiruum,
materiam quidem refiftentem, acpeftiteraminensoo-, bili(Cmlim,& maximd illi
c6trarium.f.in ofla,neruos, & animal, ex eoq. edocereanimam, quod non
fuitpoilibilei fortiori agente, d mulieris 'quippd anima in rem fibi magis
cognatam.C in fanguinem purum , AC alibi nutrimentum sgi?Sed dicebat A rif.in
allegatis ,qudd pater gene- rat ex mcnflruo foe um quatenus mouet illud per
motum,qucmim> predit femini (uo.f inft tumento, ficut mouens lapidem per
virgam ,*& II ik vult filuari vniuocttioaem,& alia inconuenieotia ; fcd
hoceil erro- lieum;ecenim litTcle. in cap.3S.nonfiquidem vlla virga, que Unguen
tem,imperfcAamq accepit motum a manu perfedi(rimum,ledlaogui didimum indet
moium lapidi, ali jq. mobili, pr^fercim fi illud repugnat moueri,quom ido ergo
femen motum a parente , ac defiitutum pote» rit motum prtfe^idimum
menltraoimaceriz fatis renitenti , imperfe- imprimere, vt animal ex ipfo
pjocreetur > item fi pater mouens in pnncipio gener Itionis dum venerem
cxercet.non potuit illo motu per 12 fc^itTimo educere animam ex
mcoftroo,necipfum femen poterit id fa- cere, quo^d motum noo fat retinere
potuit,etumfi agat multo cempor^ poftquam a patre reli&um fuit in vtcro,
non enim virga mou a mano, ' fi dum mouctur abea,ooo monet lapidem ipfa,nec
etiam poterit,cuna deftitnta fuerit dmanu : tum etiam quia inftrumcntum oportet
tangi ftb agente principaIi,quo quiefccnte,ia(l rumen tum quicfattVt habetur ^
If' cx8*pby«c.j7.& Auer.reitacur feribensfuper i.de'gene.an.fcdipfi con-
fCfldunt retineri motum i femine, quo agit in meiiftruum recolens da^ tum motum
a generante. $cd filium eft id ; nam in femine non clt anir ina,nec a^u
primo,aec fecundo, vt dixit Arift.aJegen.an.cap.uigttur snllaeft cognitio in eo
, (cdilludiaftrumentum tantum agitdelhtutfi a principali ageate,quod cognittonu
cft particeps , f fi id cflec verum^ quo pa^o igitur femen netur calore, vt
aiunt,vel feipfo,vtobediat age ai,quod abfuit, vel mortuum fuit,8f iuxea cius
operetur itapetiu, Ac ftt»- o j lidum cdm fit,opusexequaturtmpofitum,&
id,quodrcDttenseii valdd •f.meattruum,huicubcaiar,cfliQgatur^ ab eo in toc
membra, ofla,i)er- Mos,veQas,carocs,murculos, & articulus, fuiq. oblicum
naturzirmen, id ftctatdeftru^oncmproptUn fibi procuret, dum mcoitcuuinalic^
auifi »5? 1 f • Thomae Campanellae Bnm agit fegrindc natura (atus,& ait
Tei. qudd nili perr canales, qux funt venulf attraheretur faoguis temere
ferremr,oec cpreo modo poflent fifceta ctfbrmari;fcd Peripat.
hacdccaufamodum,qu 4 fiant hxc ignoranuex quibus fuificiens argumencufumituri
quod pacr tes alb; prius fiunt, & hx ex femiue.quim fanguinex, & hf cx
fanguin^ XS Item, ait, femen firi , & mulieris vtrumq.apparetaptiiUmiim ,
vt exeq fiaut partes cxangucs,bx enim horum referunt (pccicm , & (auguinex,
'qux manifefld referant faoguiuemexiiUmaodxfunt ei(anguiue ficri; ictiamfi
experiootia alia deficeret; noatamum,quuGil.&Hyp.mctUf 19 occao$t fic
vcqasuon ppllf . .c.i regeue- h DcCbnftituuonefortni;
tamilr.Bqoibu.ruma«pot.*r^^Sjrrrjr™fi^^^ aiifaaam uoum reminiicopum colltaim
«ft iimi,p««“SJ'^ afaBgaioe,8calb{exremioe(iaiit,c& ficfintmaxtni^fiinilet
fichocaT iqmptuis conceffit Arif. i de geoer. & corrup. Itemh plaatis idem
fe- nea concurnc tAiue, Oc pafliud , rd aftia ^ concurrit terra propt™ ca l«tm
receptum a SoIe.n vult TeIe.&hoc Arif..gaouir. Bc AtheSeu.^ frfert Gilaigi
tur nil loconuenit cx femiae fieri faecum.ae Arift.ait Gale. di«t..Q qu.tufdam
animalibus rifa effe omni, cona^ hTl* • cur ergd non debet in omoibu* concedi ?
I bUia eff^us inficiat ur, fed multd inconucnientius eft, vt fiat ex fan- SIiT
nSV P*ft«f«f0.vt aperuimus . «{nod fi nolit hoc quod dixi- Infl r^m f meoftfuo
. Item quando cooncrthur iofi acum femen mafculi,vel coouertitur i calore neri,
vel i feipfo ;non calore ner^qulafic etiam difibluereturfanguis
menftruus.necpoteft rfe,quia etiam calor vteri generaret,dum apponitur m ateria
craffa , tfi qui. nolunt Penpaavterum immutare fed tamdm conferuare. vt diric
^er.inco^get »cap.io.fiif«pf8aris,&fcemia*. Sed h«c refponfio obn facit
fatif ad rem : etenim nos no di/putamus de vfu genitalium, quj natura huic imus
dedit,fc conciperet femen , «f locus elTetaprua ad generaiiopein,
hukforaspnfcmea »«» vterum pot eiaculari , protulit; & Uc vanetate fcsDS
diain»it.fed difputarous dc lacunditate lemin», qu* confequf nr potentum aftioa»
«oruminam fi ca moque deciditur 'De Conftitutione^fartiM. a locp.ni^ futua reer
^.p.q. J a.ar.4.vcrunque voluit adiue coocurrere,quoad faftioneni emiais,&
vt aic deinde (uper q. j 5 tum.quii neque, (ic fi e(ret,mafculioum femen eric
fcecundum , cu per fefolum per rationes ancepoficasnoripolllt menftruumin
animal ef> fingere.Sed ex hoc dicitur fcxcundum,quia dum alteri
comniifceturad generandum confert .& ex hoc fetes lacobum dc Forliuio ^
& ScotuiQ differre aliquantulum 4Gal.&Tclefio,GaI.u.&Tcl. volunt
htre (emi- na per fe tonficere foetum nonpofle,red oportere concurrere vteri
calq rero,quivirunqueimmutet,& Cingulorum fpiritus, fie calorem augei^
tim^. parturiendi foetum conferat, vc dixit Feroellius. fed medici plu^-
res.&Scotifts nontnd gomesben^Galenidida vtrunquelemenag^
refu6icieQterpuuroot,Dec diffinxerunt de calore vteri. iran. proficua .
geuerationi effe eo pa&o,qao Fernel.explicauit,femel muliebre probat
irationesooflr{,& quoquo pa6to etiam Coaeerefi valet, & ad hoc un(i 1
diriguntur rationes Scoti . illud itaque effie toecundfim OQs probamus CX parte
principi j aftiui.fanim^ uegetatiu|, dc idcotitatiB natur* , qu^ ^encialiter
ntrifque eft eadcro.eupdcmg ex corporis omnimodaidco ucate,& compoiitione
fpiritum caliduoi iyllogizamus.ltcec modica fit variatio; igitur fi eadem
uirius adilia procedit ab eadem fpecificeani- *na,poteritetiamfoeinina facere
femen foccundum. modd fccus.eftde teftibus, fle tunicis eurum, ac mammis;hacc
enim fortiuotut aliquanta diucrfitatemexfcxa$diftindione,'idiftmdiofexusqariaieoxu
ufum i CohftJtutfone foeto '•lnpairind,&aA!a2:fiifSctenmumen immutandi cfl
i caIaMntcri« rffbrmandi.fu£cieoccf coiro dcmonftratooi cft femca firiodpoflit
'in ducere forma, vt vult ArifttScd Gal.aS^dhuc volebat probare cotn
AnttAAthensum femen mulieris adiudcocurrerc, vel cedere in ma» teriam
concepti»io a de fem. c.i. G mater non emitteret lemen «■ fed fe« ineo patris
dat viro formatricero»& ex menftmo animal cirormat,mii- Her^.oon agit,tuoc
fequeretur,audd foetus nulli Geret umilis,uiGp$- ' tri;
ftioac,igitur(emen firi agens fetifer ainmUabitfibi foetum, & fi impe .
diatur,8flimilabic fibi gradu rcmtllo fimilitudiaU;fcdvidcmus mauriiu vt dhat
Ari((.‘s*^e ap.l.igitarretnperruaiD imprimet Hinilitudidcm ^tum>quu hoc «ft
ii»inoris,8tlca!orif ponderis, quim ed^cercFormartl, tiim etiam, quin*
fbrttiafabftafliialisinduaai eiroageDieadririjl^ccieirt femptr habec molem
meoftmi,& ipraeft roboftios femen «geos*, fic qii6d potias a-*
^cMpoterit«ltem foriifiimus homo,qbi beiid ctafTum, & wHdu lemca «fmlttere
taluic,coi£c cum maliercinon fat robufta , & umen fcctat fi- milU editus
efl matri, quod non accidifTct , nifi aSiud , ycl per c«orem tteri,vel feminis
foccunditate, (licet primum misgis credam jconcprrif- fti. & hoc noBpoteft
effugi, qaii femen siri cum eft fortd, tSebeod cali- dum inducit formam
rtaf^li, 8f ft fi contrafehabet, dat fqrmamf^^i- D*apudPcrip.A,ucr.n.inquitin
i.de 5eae.iriiCip-t8.idcm femei) facit iparem,ec focmioam,ad quod concurrit
decompleaione, it «taie vtriw nfque,vbi Auer.manifeftfi fentita bomi
complexione, & calore; qttieft jn ccate peifefta fieri marem;K ab imbecilli
fccminam, &Gal.8cTel.e* iimio calore marem fieri ftatueruotjigitrir fi per
Perip.mas fiiexvaloy;, A feminis ?iri, quod ct eorum refpoofto maxime confirmat
,8e tamen ma$ainroilariiTmairijvodcproucnithoc?nbnvaletillud,ad quod con
fuc«uDi,imbcdlliuti agentis, & refiftentiz patientis menftru» tmpone
tes^teoim fi formam mafculi indidit, bendrobufturo fuit remetllud, it
ftrenufifuperauit rcfiftentiam menfirui . & hoc, quod dteo, maxtmd
cogit;riam mares valdd ftreoui matribiis.quandoque funt fimilcs: & fi
fbiffet imbecille femen viri,oon induxiffet marisformam , & Uc valtdS. ered
exKocconuincitureffe maximam adionemin mulieribus, vd i ca lore Vteri,vcl
feminis ff cunditate,qu 5 fuo valorc,& dominio limiluudt nem mnUeris
contulerunt fatni.S ti fua.f.caloris gen.talu foras edu- »riiDi.liem Auer.
j.degen.aD.cap.i8.&fn z. cap. ^ ratio fimilitudiois dft referenda ad
acentem, non ad materiam in fetibus, & AnfUiocTO- loit ih omoibiis
g?iic?r.liter in i.di g«.& corrup. & fi ^«‘wdant r^ ferri
admateriam,h6cnonpoteritcirc,niGiicrtefritemiam: & hdtbe- nfireprobant
ounefada inobi6'argumcbta,& etlimGal. cum dort, fempcraflimilarentur
matri.fimcnftruum faceret Cffium oculum, CC Virile femen «culum, faltem in
parte id dtllruxit. Item fi femen patris brcanixat,vt Arift.dixit, dat
lineamenta, & figurationenj,quam no cr^ do.Quddfaciatffi
ficeft)iuxtafemin*figdram ,(nifipropnxobhu^ fci meant naturxfemtnPcripa ) fcd
bene proueiiit i menltruo aliquis- colbV.vel virtus intrinfcca lequens illud ;
quiri nulla virtus, nam men- ftruuro bollius eft virtdus.cuitl fitfaiiguis
vitiofjs ; & tamen vidcmut* frequenter filios mares in lineamentis , &
frigoris limdes matribus , K ■ habere etiam vinutes,qu^ineranicorporibus earum.Et
ego vidi virum friGide complcxioois,&vxorem,qu 5 minus videbatur
fngefcere;qumentQ meftru^ fimilitodinem probauimus non caufare maternam.
Prfterea impedimentum cauratdefe&um,& non accidit, vtplurif mom,red
Gmilitudo matris non cft defe&us , veluti ficere fcemtnam ilim per
Ariff.foemioa cft masoccaGonatus, igiturpotiusimpedtmea tom menftrui deberet
fempercturarefcsminam,qaim GmilitudinenS foemina*,red io maribus, vt plurimum
eft Gmilitudo matris, igitur ncft-i Inro eft didrumeorum.lVdftgmcntum.PorliutenGs
relpondensad qu# dam argumenta dixit foeminam produci a femine viri i
quononintea- ditur,rcd bene i Ccxlo intenditur, & deriuatur virtus foeminam
^creass alijverd referunt fimilitudines alteri i parentibus ad imaginatione foc
tem parentum fuper illum, cui affimilantur,vt patet-de fcemina, q pepe-
ritGlium nigrum ad tnftarAethiopis,quia intuebatur concipieos 6g«f
xamillius,&hocnon femper Gt,redquandoquc;i«led nilfunc ad nos ; hanc
opinionem multi fequuntur , vt vidimus ia libro de fpermatcGs* lenoafcripto .
Sed primum non poiTunt dicere Perip.etenimAuer. si coe).& Auicomnefq aii j
fo]o mocu,& lumine, & coufequenter folo-cq lore agunt coeli io hzc
inferiora ; & hanc opinionem fcftabimur in d£* fputatione Tequemi opinio
quipp^ Aftrologorum a Pico MiranduU- Ao,& a Plotino Piatonico,ac MarGlio
Ficino fatis aft reicAa; igitur cot Inm dat calorem tantum femini virili, vel
menftruo, quapropter corro^ boret illud,de Gc femper Gt msfculut refpeft u
coeli , calor enim additu» calori,intendit illum, &magisprompt^poceft
propeiieregenkalia , Al jvrocrcare mares Perip. a.volunt planctas , qai non
videntu r calefacere^ dki frigcfacere,quiaremi(rum inferuntcalorem, vel quia
dum remiflo calore agunt, aperiunt meatus corporum, io quzagunc, &
ficfaaliuc frif us ingreditur Jcd hoc ooo^oteftdkiio vulvis muiierus , quu be*
DcConftimtionc foetus. 171 (Kcladuotar^ciim concipiunt^vt probatGal. & Hyp.
ita quod illuc aon poteft agere frigus, & maxime fi calorem remifium
immittunt pU nctftquiconiundus calori feminis dat vigorem, ex quo magis fit
gene* ratio mafculi. fugaigitucfuitdi&umForltuijjquigloriatur vtriufque
partis argumenta foluere. Aliud di&um dcimagioatiooeficitadprq* pofitum
aoftrum ; namque nonalia de caufa imaginans producit cfFe- Anm,fimilem rei
conceptae in imaginatione, nili quia (piritus totius Corporisjdum aliquid
imaginamur, percipitillam rem,quam imagina* mut;& fic io adiu Veneris
percipientem Ipiritum transfundimus cuna femine in vterum, fc fic retinens
fpiritus feminalis imaginem illam ia s&ione fua,vlitur ea,vt excmplari,&
iuua illud fimiiitu dioem confer^ ■ecaliam rationem reddent
Perip«nccAlbcrtus,velArift.in problema* tibus aliud inuenir,modo mulier, vt
plurimum per fuam imaginatione agit in fixtum,vt patuit de illa,qux peperit
mancipium, nigram figui^ percipiendo in exercitio V eneri$;igitur mulier et
producit (piritus adi* uos,&formatiuos,vt vir,femcovefoecundam,vcI fpiritus
dcfccndentea ad vterum per venas,& agentes hoc caufant. Sed hac dida de
fimilitudinibus oportet, nos modo in via noftra a* Baminare,& rationes
reddere fufiicientes. Quocirca fufiicieter diximus, it iuxta probatam viam
Gal.& T eUu m p tam ex fen fib us;quare quando . quegeneranturmares,&
quandoque fesminsr; & erat ex validitate calo ris fieri mas, qui genitalia
efferat , & imbecillitate fieri foemina ; & haec Opinio fuit
Empcdoclii^vt dicit Galc. io lib.de hyft.pbilofbphicaivodd verificatur opinio
Anax qui dixit in dextra parte procreari mares in OpLando
finixtrafoeminas,quodd)citur,quia hic calor maior, ibi minor; &didu ^ etiam
Qeophanis,qui mares ex dcxuoteiiiculo, foeminas cx fioixtro fieri aiebat,
adiundum fuit illi opinioni , 6c quando vecfa vice fiant pofuimuscum
Gal.&idedHipponay(vi refert Galenus^robufti^tiie
minisattribuitmares,quaequiJcm icaloreeil ,&imbecilliuti foemi* 1 nas.Expufuimus
edam cum Galeno quare quandoque funtfimiles ma ^ (ri,& quandoque patri,
& attribuimus pradominio leininum in foe.u ditate,&adiuitate vtriufque
;qu( quidem opinio fuit et £mpvd kclis (vt oarratGal ^dcfatisfidumett etiam, ad
quae(itum,cur parum patri, partim matri fimilis ^daturfcc;us.Nunc autem eft
nobis dcclarar.d im pro complemento dudrinae , cur alteri a pareotibus oriuntur
fimiles,? Nus itaq.dicimus,fimiIicudiacsTho.roiaa fpiritibus agetibus vtriufq.
and.: q ui, quia immuumuriuxta complexionis elementarii mutatio- nes, Ot
temperaturas corporis,ided tranimutata temperatura feminum traormutaiur,&
foetus, quomodo verd femina variantur luxta tempe- raturas,& quatuor
humores videndum eft a Gtleoo io librodefper- mite; dt quia femina fequuntur magis
temperaturas parentum; ided fpiritus ia bis eaiftcntcs geai femper, vcl
plerunque parentibus li milcs Y 1 facius / 'i7t F.ThomxCampanells foetus
sedantur, luKta declaritam fetitentiam, verura quia cobtrogit c6 ttnu6
temperamenta variari per aetates, & horas, vc habetur ibidcm,iu-
ztaiuuentutem.rcne&utem, argumentum, decrementum,cibos,habita>
tiones,intcmperies aeris, calores CGBlefte$,mutates corpora diuerfimo- diucrfis
calorum viribus ageutes,aliaf^. varias affediones,ad qusefe quuotur diuerfz
mutationes io temperamentis, & calore conftitutioo pareotum,8e in a Au
venereo fecundum has mutatiooesmuuntnrfe- minaj&ficnatiiuxtadoArinam
traditam in libro defpermate Gale- no attributo,vbi pro varietatehumorum
varietatem Beri infectibus in qualibet hora demonflrauit:& quia fic
varietates contingant.tumecii iuxcaaAiones,& pafTiones feminum, nam quando
funt zque fortia ad tertiam naturam, &nniilitudinem conducunt; itaque iuxta
difpoBtio- nes tales,varij io figura in virtutibus,viti js, moribus, & viribus
oriutur, -fce;us,h{c.n.omnia fequuntur difpofitiones temperamenti, iuxta Gal.
in illo libro, & in eo , in quo demooflrat moresanimzfequi temper»* menta
corporeum, & Tclcfius, idem manifcflauit in 8.hb. & aliqualiter in
nono.hinc colIigo,quo pa Ao, qui oafcir or in Calabria perii milis cft ei,qui
oritur Neapoti,vel V eacti)s; nam eadem temperatura feminum* fecundum tot
varietates io vtriufque feminis potuit correrpondcre,& fpiritus
eft'ormans,ac calor io vtrifquefimiHimusfuh, quiaeodea^entis,*rard tamen, vtl
nunquam contingit eodem paAo prorfus affici fpiritus eorum confti-
tatiuus.aliquando in quibufdam partibus aflimilantur hi foetus tant»«
modo,quifunt diuerfz nationis, &cognationisrquod ided eft,quia ia illa
parteidentitas,feu Gmilitudo agenm vns fuit ab vno fpiricu limilH- inoibi
fpedheein tali partc,feu membro »Item contingit, duos cfle fi« miles in
corporis Ggura extrinfcca, Sediilirailes in ingenio, & paffioDt- ,
busintrinfec;s,quiafpiritus,8rcak>r perftmiiis eodf paAoafIcAusfpe ciBcd
egit in Bguratione ipforum,detnde in vno eorom,vel vtrifq. mu- tatus ett
tmrinfece,&c pr^cipuein cerebro, G diuerfaotur in ingenio^vel in aha parte,
vel toto corpore , G in altera paffione corporea cft diuerG- tas; immutatas
duco,vel ex nimio augmento caloris, qui fecit fuligines infanguine.cum ex
nutrimento diuerfifkatoinfcBtumexveais adue- niente, vel alia paffione emanante
i corpore fcemellz, vel aliunde, suc ex diminuttooe caloris.ex his in omnibus
pofTumus difcorrere : veru prz- tcreundumnon eft,quomodo foetus oritur cu
cicatrice, vel Ggno ma- tris, vcl claudus, 8r coetus, vt pater.dicimus,qudd
fpiritus coaftitutkius matris femper retinuit illam formam, & quando agit
recolit motus los, quibus mouit materiam dum conftituebat matrem , quidquid.D.
apponitur, in carnes,ueruos,& alia membra, quz ipfe effinxit, iam coa
uertit eodem paAo agens quo egit in conflituendis illis, Gc in ccGciea dis,
quaproptcificoalUtuitmaueia cum neuo, vcl cicatrice, in confli- ’ Dc
Conftitutionc fertus. 1 7 3 tutione foetas tnnfmittitar per femen ia matricem,
8e ficnifl impedia tur.cam eodem ligno foetum procreat;& quamuis fpiritus,
ciiadformam,& fimulacrum,qucd recipit in iccore, & fi claudi fimu«
lacrum accepit, claudam ciHngit,fi Aeihiopis,Aeihiopem,&fi pulcri ,
pulcrum,non enim tanta vtitur rationc,cum ficagrcltratiimal, vt d xit Plato,vc
confideret iinvulacrum malum dtbece omitti, hoc (vtcredt>) poflet 174
F.ThomxCampancllar; po^etdiciln mPUtonisrquod didum licet o«r metaphoMm
iotellign ricin u$,non tamen eft ad littera, & inquit MarC Fic. quddhxc
opinio fuit antiqui Pythagorc, qui fuit do&or Cala broru apud Crotoniatas
pater antiquus phdorophorum, quam, qui melius intclligunt, exponat
melius.Poteft etiam aliterdici cum Platone; nam inferius in illo libro ?iilt
femen e* cerebro originari ,& per fpinalis mrdullf locum deriusri ad
pudendum, illudq. vult cfTerefpirans bene, & animatum , vndeir fc- ro,qu6d
cum (it animatum retinet fpeciem imaginationis fumptam in fua vniuerfiute,quod
cft cerebrum,'& cum ea rctenu tendit ad matri- cem,vbiiuxta illam fpeciem
agit. Sic etiam Empedocles imaginationi parentum fimiliiudinem extraneum in
fcetibus aferibit , vt refert Cale, idem dicunt Arift.& Zim.in
problematibus de mente Pcrip.non tamc modum,qao agat imaginatio, explicuerunt,
Cociliator tamen abqutd dixit,fed non pro complemento, iccirco audiamus Marf.
Fictoum pu« mum ex latinis in Platonica difciplina. Hiclcnbens&iperTimsum
io cap.vltimo,& fupercoDuiuiOftacap.S.cxpofitionis orationis frptimx,
inquit, vehemens imaginatio mouet fpiritus interiores , atque in his ex*
cogitata; rei pingit imaginem;ided infero , quddfpiritus illi retinentrt Calem
imaginem emHTi io vuluam ad conftitutionem embrioois, iuxu illam agunt,&
iflius hmilitudioem adhibent factui , & fic tam pater, ^ mater iii coitu
poffuot imaginari,& fi fortiflima fuerit imaginatio alte rius,fcstus
coodituetur cum ilia, & fic mater concurrit adiue , ^lim* mittit rpiritum
cum imaginatione, quod nolebam Perip. quapropter non polsunt reddere rationem
huius rei : ceterum feiendum eil,qudd Galenus iu libro de fpermate vult, in venis,
&arccrijs conuerti fangui* oem,inrpermafaltemoriginatiod, nam ex fpermate
nutriuntur ven;, arterie,& parces alb^, ex quibus fune confc&x :
idcirco pronutmio» ne horum ibi fanguincmvoltabrolui, & coiiuertiin fperma
,& per ve- nas afcenditad ccrcbrum,dans ei partem pronuihmeoccfrxlcmine.a.
formatum cft cerebrum ) di per duas venas deinde , dcfccndere vult ad
cefttculos,qutproprer putandum cft , qudd deTceodcns a cerebro coo-
Clogit,illud bendaaimatum cflc,fpirituq repletum; itaque imaginatio impingit
imaginem in illo feminis fpiritu, qui cft in tcfttbus , & calure teftium
acce(idiiur,magifq. elaboratur fanguis ille, & concoquitur, ^ fupci fluit a
nucritioneparcium albarum , hcq.vicrque parcus fpetnia animatuni,(i concipit
dcmaudat,vt inferius ait Gal. Sc ex hoc vcrifica* 'Cur opinio
Pyihagor^.qui.vtrefeit Gal.inlib.de hyft. philofophica,op- timi (anguinis
fpumam dixit effc femen, vcl nutnmeoti fupcrabundao tem partem qualis cft
mcdulli,velTangU)S,& Alcm{un,qui tcttcArif, iQiib.deaa.fjicCaUbcrdcCrotone,hoc
idem inteodebat, cumdiaic partem cerebri cflefcmcD . Tim^usitcm Calaber
LocrenUs, & cum co Plato fpiaahs mcdull^ dixcrunt dlcprofluuium, quiu Plato
dixit,a ce* cebro Dc ConftitutioQd fetus, 17 5 rcbrovebire femen : in
parte ; cui ct adde,& teneriiaicm,quzncc ineft matriraliud pervnum
d>cexcogi> cans in hac materia non valui inuenire,idcd fudicictcr dixi
pro meis ad> huc obtentis viribus;& fi aliis noua occurrerint alibi
dicemus, r uc qui melids habeot,d eant; (ed non inueni drSores magis d
ftuscadhucp- traiSantes. concludo auicm proG>l.& Ttl.*.^ mulier coi
currit fem per a&iue,tam intemperaturis (eminis, & nutrimenti
miniftrantis, quam imaginationibus;tllud tamen notabis, quod intemperacuris in
hoc dif- fantit Tcl.a Calcno,quiaGal.illas corrcfpondtrevultquatuor elemen-
tis, & ab eis deriuari tenei ;nos a ut regamus elcm.enta',& ab cod- m
cx-' lore diuerb (icatis viribus, & rubi(disagrnte,qi'aiuor illos humores
fie ft contendimus,«t probat Tel.in ^.lib.contra Ani Hyp & Gsic. & nos
dicemus in diicuilione de elementis, fed nunc dicamus,quomodo fiant
monftra.&fudicieatcr dixide poterimus. Simpliciusin a.phy.t.Si.demente
Arido, irquit, mondra fiantex ■peccato principiorum in gencrationcum
(dicientium,quam maceria* • Z liem, 178 F.ThomaeCampaftfcliar liutn,quemadmodum
veniunt ex peccato feminis, curti femefi rtfddatof imbecille, & corrumpatur
principium. VndcEmpeiiocIet tedeGiieaa Jib.de
hift.philofophica,voIuitprocreari,G mnltu fuerit femen, fi pau« xum,fi menti,
(vt medici loquar^alterentur tot modis, vt ducant trmperameir aum feminis ad id
fimiIe,quod eft in alijs animalibus mooftruin etiam geoeraturt& leprofi
parentis femen leprofum,vclinfedum filium pro- ducit.Qaarta caufa Albertieft
malitia continentis i in vtero.n.cft pe!» lisfecandina ex cuius rnptura multiplex
monftruofitas contingere po ttft,vt docet Alb.quem vide. 8c aliud eft cotinens
extrinfecum ,vt aer» ?el aqua.vbi generantur animalia , & huic fune
virtutes gcnerathia; di« ucrfaramj&imprciTionesdiuerrarum formarum, quz ad
fcetum diuer fimod^ difponunt,vt quandoque efficiant monftrum.varix.n.cooftel-
lationes co3currnat,& varias formas continent, ita quod varia ir.oftnt
polTunt producere fecundum Ptolomcum in quadripartito. Si vis, mu!
tafciredehit,lege Alb.nos.n.raptimpcrtranfimus. Scdfcieadum eft, ^ a coelo
iuxta doftrinam Telefi j,cum fit igneum , nil prouenire volu» mus,nifi
calorem,cui fententic hxtet Auer.in 3. coeli, & omnes Peripa,
dicere'tenentur,opioio eft etiam Platonica , vt declarat Plotinus, in %, C 0
.& Marf.ibtde reijcientes opinionem Aftrologorum, non miniis, q loannes
Pminis»(equerecur»quod vir non concurreret, fedeontrariu vide*, mus, ergo tScc.
Th. H >cargumentumfvtiacet in principio ) formatum fuitab Auer.in
l.dcgcn.ai.cao.&in % collig't cap.io. io quo multum gloriaoturad*, uerfarijiSc
ddtcanr ill jdivnde Niphus,ac lacobus dcFurltuio addunt ; cum misi&foe nina
(inteiurdem rationis fpecificz io tantum polTec augeri virtus fec
nellx.vtadzquatur virtuti marculi» etenim ficfcemel* Itd.-ficiensa viro»vc duo,
tunc perbonum regimen»virtuteztatis,&be neficio 'Tudici crefcit
adduo,&conficiet femen, vtmas»hzc ratio fuit etiamFra icifci io 5 fen difi.
4 .‘q i.adquam refpondecScotusinquo* lib.q.i j a nbo femma concurrere adiue,
fed femen patris magis princi pallier, matris minus,itaquddfunt diuerfi
ordinis. Sed contra hoc di dum iiifurgitN ph js;m3gis, fi dtlTolucrentur partes
fubtiles.gaudercnt mutuo cootadu. K* Dicimus cum Telefio in d.l'b. c.io. ^
vbiell intenfus vteri calor, Vt quem fpiritum ingenerat remfai,n>mu dunet
tenuitate, vcl elabenti exi tnm pitefaciir, ineptus efl ad geueraiionem per
boc, quod vcl valde It* quefacir, vel fatis di(rtpat,&elcuat
fpiritus^licctli calor e(fcxilis,&latt* guens,ne fpiritum queat
tngcnerare,compingere^ femc partibus fpo* Itans fubtihoribus, non fic conceptio
: oportet ergo etfe calorem blan> dum,& contemperatum, quo pauUtim
attenuet, attenuandocompin- gat,':qaeficia’’^. tantillum, partes difnmilarescx
femine faciens, vt toe m mora coo6ciautur;& talis calor e(l aptus
getieratioai. necputandu clt,cjidiffipet fcmina,vcl cxficcct,& iucruttam
agat , vcluti Sol veheraes in * t)ie Confticutionc fetns, 1J3 fnpaflfuemina
immittit femen in marem : qd* eft, vt rccipiatBcum,conftat autem partem feminis
craftam durum cortice non penetrare, nift vim tantum rpiritualem,fic
qualitatem. Item funt quida pifces, quorum focmina parit oua in aqua, &
tunc mafculus parta oua femine afpergit iuc,& q tanguntur ab ro Buut
prolifica ; mas ergonoa dat quantitatem. I icm mas eft t grDS,& focmina
patiens,(ed nulla agen* tis pars (ic materia rci adx. Apprimum aitTcl.in
d.c.^d.quiataliuio femorum maribus non potcil confici eaferoinis copia, nam
outritioni nihil fupcifluit,rcd'parum,modiiUin ve tum rx pauco nucrimeto, tum
ex calore abroluente,idc 6 ron p tiertendt fanguinem tn femen ; vt qui languis
fuprreft niitritiooi vena* rum,in foetus generationem afterat maicnam,ad
ncruoii generis, alba Tumq. partium conftitutionem, (quod his iufidis eucnit^vt
diximus} focminz facultas tributa cft,moduiquc, quo in mafculi corpus articu-
lBm,& cum eo femen immittat, quo ibi abfoluatur, magis videlicet co^r
piogatur,fpiritufq.ioeo,aut res fpiiituiproxma generetur. Ad aliud deouis
dicimus, falfum iftejArift.n.loquiturnou deouis parcis, necda ris,frd croceis
adhuc extftcntibus tn vtcro , inquir.n.fiquidem oua fub« 'oentanea ferat
gallina , & gallus ouo, nondum e croceo in album mu- tato coeat, foecunda
ex fubuentaneis redduntur . £t Niphus magnus Pcrip.Sr in Grzca lingua eruditus
contra Conc.ait.immd figou deouis contrariam legitur in Gr^cisCodicibusibabctur
tnim fi gallus coit^ antequam DcConftitutionc foetum i9f ittteqiamMrtn fuerit
durui, reddanturouaproIifica.Iorcs fanc,alidueq liogaljimmixtofijorelpolutz,
propms concrq fcuat ia res. hzc,& quj fcquaacur legeatibus compertum
cric,quo pa- Dc Conftituoone foetus. ttiy vnaqti^qae pars fcetus conftitoatur,
& qua rationesgat calor, qui tf\ in vtero,abfquc hoc quod
iaficiaturcrrorcfiinpcdoc. dodrinaTcI. '&GaIen. ly-zterea^ait Marta^fruftra
fit pcrplura, quod potefl perpauciora ; Icd foemina potcft abfq. mare
procrcarepropria materia , & calore vte- ri.Std nos dcmonftrauimus
refpondentes ad primum atg*3» abfq. viri- li fcmineimpofllbile eft .fieri
generationem. Pratterealtfictfret, tunc vnius efteauaeflentduxcaufarmaterialea
Immediatar.Hicphilorophafter timet timore vbinon eft timor, dum in conueniens
arbitratur duas materiat concurrere ad generationem :^d enim obeft.ne duas
panes materiales afteramusadconftitueoda entia inatenilia; Sc prafertim non
exjquo concurreateSjfedalteram.vt fiant partes potiorcs,& conuenieniiores tali
materia, alteram minus princi- palem.ad alias partes perficiendas, in
efFeaum,pracipucaiherogeneia «X partibus conftantemj qualis eft fatus? nonnd
etiam Arift. & A uer. id componendum mixtum quatuor afferunt elementa,
& hacola mate rialiter concurrunt,refraftis eorum formis, & apud alios
corrupris,om nes tamen rnumquodq. elementum materia ferre non ncganij’&
Mac- ta itidem in difp.de mixtione nonne conceditf Et medici ad conficicJae
ificdicinasplures partes materiales diuerfi generis mifeent, & ad oximel
lisconftitutionem acetum,& mei conferunt, paret igitur, hic homo promifit
facere pugnaculum Arift.& fecit dettrudlionem Arif. &idcd Boni
Perip.non debent, honc libellum Martar cum Peripateticis fcriptii connumerare.
Pr jtcrca arguit, ab vna, & eadem natura afiio , & palfio prouenire,
quod eft filfum ; nihil enim in fe agere poteft : ad quamlibet etenim a-
&ioncm naturalem requiritur ageos,& principium, & materia. Hfcratio
ab omnibus feri adducitur, tanquim Achilles, formauitn, eam Atif.&
Auer.Conciliator,& Forliu. fed mhil abfurdius poffe dic’,ct
fuienunciant.Scotus enim a.fcn.dift. 2. q.io. contrarium illius propoli
tionisoftcodit,&cumeo An t. A nd.in^.metaph.q. a. conciliant que iibi
Ariftotclem cum Arir.damno.& Tclefi.in 4.lio.c.i9 dc xo-idem a fcipfb
moucri pcffe declarat aducrfnsArif. quapropter duimus,tdtm nume- ro
poflcagerc,&pati,fed diucrla ratione, rcfpcdfu enim furmzagit, 6 c materie
patiiurj quapropter. lor feminis jguin femen, & matciia pa- titur: iiutara
enim eft princip.u motus 10 eo,in quo eft moti:s, & Auer. 2o
a.phy.c.j.intc!]igitdeprincipioa6iuo,& fui mali, diir 4 tal.t u. Ac io
j.com.aS a fdpfis moueri,vu1r,graue,& Icuc ; & quaniuts Nq hus in
p.metap.q.i.dicat, graue moucri afciOon tamen per fe,*hjrc.n,fi6lio propoli tionem
eorum non faluat; nam ctfi moueaiur a generante mo^ tu geoerationis,non tamen
!atiouis,niliorigtnca quadam, vnde fi hoc Adtum haberet locum, nil fa&um io
natura a ic moueretur per fr, cuiq ^ ' Aa a age- f R 6 R 7 A R. i8J
F.ThomxCampancIIr. ipfnerjnteonginem traxerit, id,
quoddtcitNiphoSinulIomffmpIct pcflefe alterare, t^ma (inisaiterationis eft
peneratio, & quia nihil poteft fc generare, ergo r.cc alterare
corruptiuc,faciIe eft,*t foluamusidicunji cnim,calorcn) io propria
mcieria,& puriflima,quzeft ignis coelc(lis,fe jpfuin non generare, nec
alterare, fed localiter tantum moucre,cumau* tem in aliena materia fe
receperit, & non omnino Tuam eam feccnt,reai per aherat ilijin,vt patet in
noftris entibbi,noftrifq. corporibus, feqac alterum gci)erar,miiliiplicat^. in
aliena materia , non tamen illa eadcon portio caloris, quz alteram fegeuerat
multiplicando, ipfa fimul genera tur:vnde quia calurpotcft generare calorem,oon
cft dicendum , idem non pofTcin propriam, quam occupauic molcm,agere, & fe
multiplica» re.&Arir.inprimishocdiccrenobircum tenetur, qui in i.degen.
ait,n6 manent e^dem numero parces in corpore noftro,(ed continuo ali^ re-
foluunturacalore,& aliz generantur, vbi patet, calorem partes proprii
fubieSi immutare, itemq. femen viri diflblui volunt cum eo Perip. fcd talis
difToIutio non tic.nifi i calore proprio;vteri enim calor ab his noa
concedicur,nihil igitur obftatdicere, formam fuum fubicAum moue» re, &
alterare, &rcalierum geuerare.fed necvlla ratio eorum procedit contra
oos,vt alibi offendemus ; quapropter nou oportet accipere rc* /ponfum
Forliuienfis,inquientis,femen quoad partes fubtiles agere, 8c quoad groffas
pati : idem.n.calor immutandi vim habet , & fe alccru ge- nerandi, mouend
,& animandi, vtalia io difputationenarrauimus. fed nonne femen plancarum
concurrit aftiue, & pafliue io geocratioac plancz? Prxtercj foemina,ait,
non emittit femen , quia tunc daretur penetra- tio feminis,& fic omnis
generatio effet corruptio , quia ficut r»ugoar, duo corpora elfei o eodem
loco,ita & duo femina : & fi duo cficnt , tuc infinita pofTcot c(Te,non
enim maior ratio efl de duobus, quam de c^te ris,fcd vos dicitis,
qu6dmas,&faemioa ambo emittiuufemeo,ergo&c. Et quia matrix nequit, ea
fufferre ob eorum intemperiem, daretur ergd penetratio, ita vt ilia (fatim
euomeret : q> repugnet, duo corpora effe ia codcni loco, probatur; nam femen
faltem quoad eius craflitiem denomi natur corpus,& cum voum corpus alteri
(uperpofitum cofumet illud, fic femen maris fuperpofitum illi mulieris, ambo
delfruerentur, & gena ratio,quar fieri vcllct,rueret. Sed uullam
apparentiam habet hic fermo, quidquid enim fumit,ad fenHim eff falfum,&
politionibus Pcrip.iongc contrarium.falfum cft il iud,q) mulier non emittat
fcmeu,& reprobatum a Gal.in 14 dcvfupar- cap.ii.&in i.defem.cap.7.&iu
2.cap.4.Scdhoc inferius probabimus. ?bt & refoluemus di(2a Pcrip.fcias
tamen , A.ri£ voluifle femen emitte» re;vnde inquit in i.de
gen.an.cap.i8.femene(f,quodcx vtrifquc cocua ubus illis originem uahitur,&
Aucr.vbiquc conccdit,ibi etiam, & in s« cap.6. • De Conftitutioncfcctus,
1S5 foemifis dat femen huic calidius, huic vero humidius. Al- ber.itcmin i
^.dean.cap.vlt.vult^fperma mulieris concurrere ylicutma tcria munda, &
menftruum,(icut in munda; NiphusDTh.Gai.Forliu* £r multi alij mulierem
a&iuc concurrere, (altem quoad emifTionem femi DIS
volucrunt.&difpontionemmateri^svbi clarcpatet ex eorum di&it,
Dauliercmfemc emittere. fed difputatiocftnobiscuillis, vtrum detfcc« eundum
femea.Item ait Fcm.dicitArif. naturam maris, acfceminzin fmfUdbus vtrunquefexum
mifcuifTcyqudd fola vis mafculea (licet ter* eam materiam eis conferat ) non
(it fatis , qu{ procreationem in (lirpi* bus cc videtur cogere; ex plantis enim
AriiLin animalibus multa indagat, trtxie vterus fc habet, ficut terra a(fereos
nutrimentum, & femina vtraq. ¥t in illis copulari debeot;non enim
dilfcrunt, nifi ficut mobilcab im • mobili circa generationem ; probatio fua
etiam eft erronea ; habet.o. inconuenienti fieri penetrationem duornmin
omnibus,quod e(l maxi mus crror,& dicit,qudd generatio clTet corruptio,fcd
hoc vult Arifto. in i.drgcn.t.i 7 .rcmpcrerim quando aliquid generatur,
pr^lupponitur materia particularis, qu{ formata efi, ita idem motus eft
generatio t quatenus nouaformaintroducitur,& corruptio quatenus, qu^
inerat* abijcitur;& penetrationem concedimus non io feminibus tantum, fed
inomnibus,dummodofint corpora porofa,& tangenti cedantia; non autem in
hi$,quz funt dura,& minus penetrabilia , ac purofa ; vode rc>
piignat,duo corpora copula ri,& femper eundem omnino locum teoe« re,&
in cifdem dimenfiooibuspermancre, nil amplius dilatatis. & hoc htber,ficuc
nos, pro abfurdo,& impoflibile Arift.dc omnes Perip.modo
fieminanonrnathuiufmodiifed poro(a,mollia,lcntaq.cxiftunt,exqui- bus copulatis
partes fi untalbz,& harum quadam fiunt ex virili tantu* parteq. crafnori.fimiliter
coniun&a fimul maioris quantitatis cxiiiunt** quam eorum alterum
folum,& latiorem locum requirunt; quapropter infert hic homo, funt
erronea;aoo enim pofTuot c(Te infinita femi na,*duo nanque requiruntur ad
generationem, & fi alia addantur , non itt conceptio, vt patccin
meretricibus ; opus enim prioris vafiarpofte* rius;vndc plura polTuat cfle
femina, & quot vulua capit, non autem (it geoeratii) cxUIis; quamuis etiam
Ariilo. dicat,quddliquz comprefia d( gallina,literit dum exiftentibus ouis , ab
alio poftea comprimatur , pullus ei, ^qui fecundo compredjtftmiliifir.quod ideo
fit,aitTclefi.quia primifeminis uisa repugnante mcnltruo debilitata, ab
integris fecua- diaiiribus exuperatunitaque femen mafculiadditamfoemincu,
c6pin« £uillud,aptuinq. magis rcddit|Vtcx coparics cfformcQturi nceputan* dUA
15 » F,Thoma5 Campanellac dutn eft,qtidd matrix cuomeat illa dao, oifi (It
affc£Ia morboj ilei qat* visaddtindirpoGcioad generandum, bencautctn plura
cuoment:iot6« peries verd in his duobus nulla eft,funt etenim eiufdem naturat^
& noa qiffcruntjnid penes magis, & minus calidum, & cralTius, ac
minus craT- Aim,& femen viri compingit illud mulieris , reducit^, ad melius
gene* randum calorefuo, ea vero fedcftruunt,quz funt contraria, contra- rijfq.
prxdita viribus,& ex quibus non poteft deri eadem res fimul iua
dis,&vnum non recipit abalio idoneitatem ad communem efftdua ex mutua
adione,fcd harc funt oppodtis modis in talibus feminibus * Nof. Nota tamen,qudd
femen foemine cum dt liquidum, & fluidum magis* quam Tiri,quodcftcra(Tum
non poteft illud penetrare, fcd circundat illud,8c cum partibus minus craffis
commifeetur , veluti acetum melli copulatutn,dehinc aliquantulum liquata ab
Tteri calore, magis copu? Iantur,& femen viri cum fit vi(coflus,iIlud
foemiop compingit, ablataq, fluiditateexcleuatione vaporis , proprias
concrefeunt in partes fccms. verum hichomo dum commixtionem negat,
Arift.fuoaduerfatur:ilIe • quidem vult, elementa flmul concurrere,
accommifeeriadmixti genera tionem,quod non poteft cire,ni(I penitus copulent
fe, & penetrent , na ^ quodlibetpropriumlocumnancilci non poteft
e(Tc;tunc.n.non clTet mixtio, (ed velut lapidum aceruus,&congregatio.£t in
i.degen.Arift, vult,augmentum neri per penetrationem, quatenus partes quadim
tf- fluunt,& ali^accedunt,quae (I maioris (Int quatitiutis,flt augmciu. vn«
deSimpl.io 4.pliy.t.68.inquit, fit nutrimetum in corporum meatibus* *
&a(Timiiatum apgIutioatur,non vniuerfum autem corpuseft meatus* fedvti nunc
eft meatus, fit illud plenum, & quod nunc cfl plenum cf> fluens meatus
efficitur: & (oluens didu de vafe cineris pleno, cui eiufde quantitatis
aqua ccmmifcetur,vna cum Eudemo vult fieri, pet penetra Cionem,q(iibus tamen
partibus elabentibtis fed quid moruiraacaii .
fiflct,retrotraheretintrd,vtmifceaturcum maris genitura,quod ka fie ri,perpcram
cfi;nam oportet, femen molieris mifeeri cum femine viris ergo iemeo exit d
matrice, vtmifceatur cum illo viri extra matricem,tt poftea cum regrediatur ad
matricem, ergd natura ociola, vel ipfa noa emittit femen. R, Suppofitumhuius rationis
eftvaldd erroneum, ac hominis proprifi ?idetur, qui nunquam didafapiencum
viderit, fed quzvulgdfenticora opinionem necbene fciat.Gal.n»io i4.de vfu
par.cap. io>& in 2. de fem, " c. i.fceminas io propriu vecrum
emittere probafaSt quando foras emitti tur,priusinvterum,dehinc foras cdfandi
demonllrac,Tel. et in 6.c.j^ in proprium vterum,iaquit,fGeminae emittunt
lcmen,in quem coruai ^ ^ feminariavafaferuotuttquod optime docent
Naadinus,& Curtius ia commentario, \ndreas VclTalIius,Valuctdcs,&
Fulgaruccius in corua» libris Anathomiar. Qal. Gal.in 14.de vfu par.cap. 1
1.& s.de femin.cap.i . 6 c^, mulieres femca emittere probat; etenim ad
venerem non inclinarentur, finooemitte- rentitem multat mulieres in fomnis
effundunt, & cum dcledatiooe ras xima,quat non potaft dici adueoire ex
fricatione vteri, vel receptione fa minis virilis;& quzdam vidua
beoccolledum, concoftumq. , & crafsa femen cmifit,quia multum temporis
interceperat, qudd noncuacuaue rat.Item teftes funt illis dati,in quibus abfolaaturfcmen;&
dum emit- tunt illud oblcdantur,non autem altas.ltcm ait,qui concumbunt circa
Cofl^ pudendum, illud fibi cfiFudi fentiunt. Conciliator vero in difi'. 3 7.
vole- bat informare his rationes.Ex hoc ak,qudd emi0ione,talis humidi tatis fit
deicllatio , non arguitur fpermatis cmiirK>,etenim pueriimpoteatet adhuc
coire folafpiritus eminTionedeledantur. mutiercs.n.in confrica- tione
deledantur,& feminis viri fufeepeione. Et ad illud deteftibusrc- fpondeteum
Auer.qudd vere habet mammas, & tamen non obtinent in generationela&is
iouentionem; Sc odufat non (unt, nam deferuiut» Th. Tt gignant humiditatem
incitantem ad coitum.Sed pextmam fapiunt ra tionem horum di6la:nullam fiquidem
delediationem pueri fentiunt aa tequam feminis paululum faltem emittere
incipiunt, tunc fiquidem de leftatioQcm capiunt,cuin parum humiditatis
effundunt, quae ad modii fili protenditur; & hac quia nimis modica ell,
aliquando non videtur alteri circumpofita materia admixtf,itcm fi contendant,
ante cmitTici- nem illius dcIcdari,hoc ideo eft,quia humiditas ilia incepit
exire , & di» fcurrens circa pudendum,vt exeat meatum pudendi circumlinit,
abfu- snitur^. cdm ut modica , nec vfque ad extremum perduci potefi , vt fit W
aqua modica per caualcm exicate,d( noa poccute ad fiucm labL aoa ergA DcConftituribnefoemi.
1^5 ^rgd hibet locrnn ratio eius,& quod dicit dec5fricatIofle,&
attraftio* nc, nihil eft;etcatm mulieres folo deliderio , vel noftn effundunt ,
illud magna cum voluptate;& illud de vidua non cffugitur^quod dtcunide
teftibus errpr eft etiam; etenim ait GaLalia ratio eftde mammis horni- • nis ,
& teftibus mulieris , hic enimlac non confiftit]. auia non videntur
plen£Ude,(icnt teffes mulieribusfemine repleti;&va/a feminaria,nihi> is
miniis, quam marium femine referta apparent', itemjin diffedionib* hoc expertus
eft G 1 I.& ali j medici femen bene coocodum in eacum te* ftibus.Ac
meatibus intuentur. Item nulla differentia eft inter femen il- lud
mulieris,&maris,nin penes calidum, co^um^utj&ingroffatu ma> gis,Se
minus, qoc differentia non condudic,fpeciero mutari, vc hoc dica turfemen,iliud
verd excrementnm ; mafculi enim imbecilles fluidum, yt illud mulierum,&
pueri conficiunt femen, vt experimur, & mulieres
«nquebeodcraffum,co6tum^.efHciuaK,ficucmafcali(vt de vidua dixit Gil. ^etenim
aitTeLvterque eadem membra habent,& potentiam vege* tatiuam,vtrifque vafa
feminaria infunt,&teftes, 3c loogd fatis femine re ferti
confpiciuntor,& vterque fumma delegatione eodem pafto effun- d Jot,&
fada effufione, eodem languent modo, flr immittunt illud am« ' boinlocum generationis,
foeminc.f.vterum ; cur ergo feminis ratione, 8c vim vtrumque non habet?&
fanguis menftruus,qui a feminis natura longe abeft,& more aliorum
excrementorum foras emittitur,0e femen illud mulieris.quod naturae feminis
apparet, 0e more feminis in locum generationis effunditur,6cdetinetur,vbi
mulier concipit, &non excer. nitur,vt alia excrementa,cur hic femen,6e
illud excrementum nulla ra- tione dicatur? item ex feminis diutina retentione
varij morbi excitan- tur in corporibus noftris('vt Plato declarat io Timaeo)
fed hi morbi ma time inuaiefcuat in mulieribus(' »t ibi declarat deinde circa
fine ) & Gtl. dicit,dc muliere vidua,qudd malis quamplurimis
diuellebaturrxretcn tionefeminis.nefciohercle,quamdiuerfitarem vident hi
homines inter » talia (emina,nifi codum migis,−& cum fixminf ftdy
funt na nonne emittebant femen eodem padoconfedum ab cifdc teftibus, ,.cadcmq-
ex partc,& difpofitum fimilitcr,nifi valde modicum, quid craf- . fius^quam
dum Focminje eram? Galcn.io allegatis locis loquens de vfu feminis muliebris,
vult, defer- GaL ' »ire,vt excitet fouminam ad venerem, deledatiooem afferat
dum erum-. pit,cx eo etiam poteft fieri tntrftinalts membrana, dcfcendcos ex
vafis ■ffcrainarijs vrcri,vt expertus eft ipfein diffeaionibuSjprafgnaniium,itc
;; ciim maris femen reda ciaculationc tendat in fundum.vtcriparteslart- ^ald a
focminco femine illinuntur, &OS vteri, vtcommodi&S at(rahabfe. meo
viri.difponitur.ex eoq. nutritur quodammodo femen viri, cum fit eif^miliarcjtst
rimilc;n*itritur enim omne a fimili per Arif|;o. modAia inopriacipioDihil
talifcminccft limilius virilifcmini.cum fit huiilidu Bb & * .isi »P. Thomx
Catppanelljc & fnjgidBai.qDod nutrkiqoi eft aptum, Uem ex vtrirque fcmmibus
pcf^ mixtis potcft fieri voum perfcdum remeo,vt dixit Hvp.in lib.de natu- ra
fcetus . omoibus itaque bis diiiifiuc loquendo potelt cfle aptum minx rcmen,fcd
vltlmum veri.m.i^israpir, vt feat,it Hyppocraces. vndf H^iy*3dJtt,quddcum femen
vin fit calidum, & grolTum, femen mulie- ris deferpiecadhoCiVt mifceantur,ad
commixtionem, & contemperatu- ram bonam
faciendara,cpmfitrubtile,&humidum,frigidumque. Sed dicebat
CoaciIiator,licet matrix fit caiidiflima , eius tamen intdf rior fupeificics
cft humfda Tfildc, & ided non eft de fui natura, coalTarc aliquam fobfiantiam,&
corialem tunicam generare in ipfi; fi enim bof eucnirer,tunc epar.dr venter
calidiaimi circa illa, qux coptinentur in (c ipfis membranam inducerent
caliditate; membrana autem illa fiti vir- tute fprmatiui.qux fi poted facere
olTa, ego & illam : & rerpondens a4 Ha-y>vuIr,membranami)Um
exviri^eminefieri.&ad Hai]r.aic,ooneft adeo grolluin fperma viri,vt
clequfnte egeat humore, & fubtiIiorc,cuni necefiaria prus fit eius
iogro(I^tio,qud congregatione vigorctur; ncq« adeo elt calidam,vt frgido egeat
contemperante, prxfcrcim cu hccopu ra poiTint fieri i menftruo. ' Verum hic
homo,afTc(^uspaflfione^ veritatem palliauutSteniro cali- diifima eft matrix^vt
ait^& neruofo. genere, quod ficcum eft,conftitutaf cur non poterit talem
c^c^um facercfium quia calor femper attenuat, adculusattenuationcmrequitur
femper aliqua cruftula iocxtrinfeco. Hem vterus totus fe contrahit ad femen
contingendum, quo cogaodei^ & fi eft oeruorum,forniam cruftx femini
admittit . Item fi fir i virtute formatiua,h{Cnon pbreft agere, nili per
calorem, vt Perip. volunt qua- propter requitur,vtprius;item non eft virtus
formatnzaliad calore, vt demonAraiGiUo lib.de formarionc foetus, C.6.&
Platonici, qui ca po« fnemntanimam mundi, calore coeli mediante agere volunt,
vtMarf.fu per a. Cnead.PIotini confitetur. Item Plato in Timxo olfeum genus tjc
terra, ab igneexficcata,dehinc in aquam vcrfa,& rurfusin ignem confi- ci i
Dijs a*xit,& fenAis ipfe attcftatur i calore in vtero partes fubtiles e-
leuante,& compingente conftitul,neab aliqua virtute, nifi diuinapotc tia
aliter fieri, q a c^orenunq apparent, nec modus, quo fiat i viituteia corporea
poteft nponi,vadcfiolTa fiunt i calore, muhd magis & coriu illud fieri
oportet, per fnam rationem. & deinde concedi fibt vulr,vtilU membrana fiat
ex faog'iine;fedhocrationi diflunat valdd, vttam citi ulemenftruum repugnans
cert^ materia, & rubra liquetur, & fiat alba, deinde coocrefeat in
corium; fi.n.concrefcerct dum m rubra.iobra co- rium fieret, & Hyp. io
(exto dic hoc eft expertus , & quomodo tam citi an tot mutari potuit
res,opus.o.cft illud in corium fieri in principio, ci| vnlua fe Com rabit, vt
tota ungens toto fruatnr itlo,& fallaxeft vridc di- Mtf^audd oatura
bumidiutem illam muUeria albam, aptamq. ad tal« ooua^ De ConftitutTonc foetos.
optit,ftnr{ femini tnaxim8conueDientemorpenitjYctrepro1)eti ec es nnguiae
meaftruo illud conficiendum Isborec /oudd non concederet ' Aril.naturam
niltemerd agere prcdicaoi. & cur cum fit bonum foemi> tnnica,natura
femen ?iri cooiumat. n exeo eam former^ & Illud reijaat,quod femini riri
congruit,* fluidum ciim fit,circundat Illud?* fi eft bonum raenftnium, melius
erit pro hoc elFedu feme mu- l»ebre.Sed dicebat inferiua,qu6d illud cft
fuperfluitas matricis, non le* ineo,*impura,fiEtid4^uc materia: huius
coucrarrum expertus eilGa« len.* c^coquiin
teftibuSi»tfcmeo»iriapparet,*eniittecam volu- ptate,* in his pernu nere,
languorem fuiemifrtondinducere, quorua appofitumadvnguem competit excrementis;
* in calidis mulieribus, •td.uabftinentibusicoitu nihil dtiFerenS. quali i
mafculino femine apparet . ratio de ventriculo eft nulla.hic enim cfl, ficut
olla , ciricon- tinud aliaf partes,* ali* apponuntur, * aquof*, ita quadeonS' '
non wletabo conficere, fedvterusefl.vt Sartago, CUI pmiinaquofe ia ponuntur
res,* ali* crair*,ybiqmd prociiuiorcs, quam q^uenon gellaocvcerum .JSC hucdidum
placet val« dc;eteniipcttamq isrnunprzgaantquaadoque menftruum detiocr. varios
patiuntur morbos. Item foeminz quinquagenarie illud nun emittunt , vt dicitur
in metro: adde decem iribus mulierum menflrua cernis,ad quiaquagtnta durat
purgacio tota, & tuue in talibus mulie* ribus generantur immunditie, &
morbi, tuflis, & anhelitu venenofo in> ficiunrhomiacs, nec quod ance
tertium decimum non cmirtunt dibec femen dici, eteoim tunc natura e(^ vorax,
& quolibet alimento vtitur adoutrieodum,ac fabricandum corpus,&
vires,uec rufficiuor,»c expel* laot:mirum quidem quomodo menUruum, peltifera
mtteria , 6c ftcri* litatem induceas dicatur femen, quod non emittitur cum
voluptatCt nec tempore coitus, vt reroini congruit , fed menfibus ungulis vclut
ex- crementum, & nccomoiaanimaliaemictunt,vtcaDcsfoemine,&alio« rum
generum, fed femen illud album effundunt cum voluptate , & tem« pore
coitus, & tamen Pcrip.quod fceium inficit femen vocant, 6i illud cx quo
ben^ quandoque generari queunt nonnulla; partes, fic cxcremc- tum:cuius
contrarium quotidie experimur, vt antiqui philofophi not rationibus
monuccuot,vt Pythagoras, Ipicurus, Dcmocritus,& He • ruimus cum omnia
calida entia ponebamus excepta tern; &non c(l ve rendum de calore fuo, (i
eiiim tantus ineii, utpodit cibos bene d .ff^' en tes in nutriti fubdantiam
inuertere, ac diucrlimod^ immutare, nildj- bitandam ett de vteri calore ab
epate, & anen j$ procedente quin poilit 'hoc facere, praecipui cum vterus
etiam calorem continuat, licet debile . fed quia Sciolus ifta;
dicitynobisfolueodas e(Te rationes Theologorum, & Pcrip.quibus probant
molieres femen non emittere, ita quod femen maris (it (olum efliciens
generationis . fed fibi foluendar fune rationes Scoti, G lien. TcleG.&
omnium medicorum, quarum nullam adduxit, nec foluit; quapropter ,vt
fufficienter adfummumdicimus; Auerc.di* fiis occurrendum reor. Aucrataquein
fecundo colliget cap.io.8c cum eo Conciliator in loco allegato fcemineu femen
non concurrere ad ge* nerationem probant ; etenim inquiunt, multae fceminae
conceperunt abfque deledationr,quamquam eis di/pUcuiifet copula, 8c contra vo-
luntatem coierint ;& quedim multer,de cuius facrameotocofiderepo terat
Auer.iurauit feimprarguatam fuiflein balneo Lauelli,ia quopra*, ul homines fpermatizaucrant.Itemidem
eft dator materiz, 8c nutnme- ci.fed fcemiuacft datrixnutrimeati: reliqua, quz
dicit Conciliator, de- ftruximus. Reipoodei Fcrncllius ad primum,& fecundum
dicens, commentitiu cft femeDmariscxmenftruoabfquefcemcllasopcpo(regignere,nece(l
fides adhibendadi61ismulicrcularum illarum, quae aiTeueranterpronfi ttant
abfque coitus voluptate concepiflc.vnde putat, quod (i pauld an- t^,vcl
pofiquam mulier emittit femco,viri femen immittatur, tunc non concipit :
oportet enim ex vtrifque copulatis (im ul,antequam alterius
fpirituseuanefcatfiericonceprioncm i quapropter negaret hic homo,
vcruaqaea(lumpturo,&dicerecfcmper,dum concipit, fceminamtlFun- dere (emen,
licet non ah a$,& illa, quae in balneo impr^gnata fuit, emifit femcn;nam
ficut vulua habuit vim attrahendi per Auer.ibt attra&io au tem non e(l tine
voluptate,maxim^cum attrahitur res defiderata, itaq* ille motus attradionis
czciiauit femen fcemin;,vt effundatur, praefer- tim cum ex calore balnei laxata
erat eius caro , & veluti aperta, ita qudd facilius potuit emitti
fcmen,& putandum eft, quod focmioa illa fuit Ii- b-dioofa, & ad feminis
emiHionem prompta , fecus eoim nonattraxiffec fic femen illud .. Telefius autem
concedit, puffc fieri conceptione abfq* leminefeemineo, hoc rard , quando
fcilicet femen viri eft copiofum nimis,& calor vtcri abundans; non tamen cx
hoc fequitur,qudd femen mulier non cooficiar,8rdume>jcic,oon valeat, vt ex
eo cum uirili com- mixto fotmatiocifocus molem adijciat,& rcbur :
ueluticxfcm negal- gallinae uidunuspuLum collicui, quo ad | aitCi cxmgucs.utin
oui . . albo- t9^ FThoinx Campanellae
•lbum!oil>DtcoL':rpicitur,&txluteo»quo(i finguioixeft rpec!c$;&quTA'
uoIuptasfit,utGjlea.uultin 14 de ufti part.capir.nono, cum io fcmioA calefado
niiu gratis conccdimus,AGxleo.hi>cfenfifleoport«, quod magis explanaf*
let,fi hai>c experientiam aflecutus fuiflet . Verum intuentrs tccminam marem
fadam,& perfeftum femen in teftibua mulierum nil negabunt mulierem
coijficerelcmen,& opportunum. Aliud argumentum, quod procedit ex di^is
Arifto.nullumeft.Etcuim terra calore a Sole fibiim* prefloiemtna plantarum
germinare facit,adiu^^ coucurrir,& prabet alimentum, muher eigoc.lore vteri
a veuis procedente exfufeitare po> tcft, femen virieodtmpa^o,& germinare
facere fieriq. animal, &gal- ^ boa (imiliterdat
Da(rimentampullooui,quaieauslutcu, quod cft uo*; guis^allinz fubmimftrauit,
& proprio caloreincubaos onriiplum ft«. at,& generari.
PuLauitMartahancoptoionem cfle contra Theologiam, quod erro*, neumeft etenim
ficeffet li teneremus maiculumpoflenon concurrerat ad
gcncrationem,vodctolliturpcccatumoriginale,telmiraculumcoa« crpiioaisia
SacraiiiTiiiMc V irgiuia vtero Scruatoris ouftci palbarctu;ii fci li i De
Conftininone foetum 157 ^d^otTupra demon ftrautmui aoo pofTc fieri generadooem
abfq. n- lilifeminCinin fuperDaturaliier?irtutcdiuioa,vifuitin Deiparsvteto,
& fi uil contradatur Theologis afiertto noftra , quin Scotus optimuc
Theologus, & frquace iftud in Theologia defendunt. Hinc clucefcaC ventas
huius qucftioois,quam pro viribus pcrtraftaui ; quam iotuen* tes Perip
.allaciasagnorcenc,& ventatera fi attentius, & non raptim per
I^antafiequentur,& huius Mart^puimam, ac erroneam imaginatio* ntm,
&prau{ difpofiuoais ignorantia imbutam com|>erient,aui nec neretur
Pcrip.nomen,cum librosAdft. iihminetantijm,&viiuluta(« fe videtur, 6c fi
hunc Peripatetici ueliat efic Peripateticum tota Pe npateticafedaruet , in
omnibus enim vidimus di&a eiua ' ' "^Ariftotcli,
&requacibuscontrariari,tcmcrcq. prolata,' & tamen pogoaculumArifto.
fecomppluifieia^ Aat, fcd no Arorum tela acuta,- vnuldcraia curabilia
ingerentia in hac pugna, ' ptopriatelain feiprain conuerfa, &in propriam
infiaacapue accipiat ; ex quoruna pUgis,oecGalc« nuscura* ^ - bit iBum
fanandam, refi* fidendum^. • I Dc Cocio, & Munda loi M^rodorusabfurdam
dixit, ciTevnum mundum , (icatin campo raa* gooariftain voam. Diuinifsimi autem
?iri Pythagoras Samius, Cala*
brorumdoftQr,PUtoAthenica(is,MercuriusTrirmcgi(lusArgyptius, & Calaber
TimzusLocreafis, mundum i Deo Optimo Maximo, ema- nade enuntiant aperti, ac interire
po(re;Dci tamen voluntate xuiternu, ,ficut& Socrates aiebat. Verum
Platonicorum fe£la in contrarias opi. -.oiones de Platonis intentione
fcinditur.Crantoreaim,Plot.Porph. Pro clus,&lambI.ab{teroocfFedum fuideaDco
contendunt; & cdm dicic :-Plato,mundum prarcelTifle inordinatum,
&confafum deinde rcdadu .in ordinem, fumutit, hunc ordinem fequi fecundum
modum intelligea di,& prioritatcmnaturar,noa temporis concedunt . Scuerus
autem, . Atticus,PIutarchus,Mar(tlias,ac alij multi io temporis principio de no
. uo fadum fuitle i Deo demonltrant io via Platonis ; quibus aflentien- dum
magis cenfeo ; Plato enim, vcNumenius Platonicus inquit, Atti- cus eft Moyfes
nil ab eo difcrcpans . Quapropter vidend us cft Placo ia Timaro dicens mundum i
Deo , per exemplar , in fe conceptum creafle . bonitate fua, & voluntate
libera ob immenfam foecunditatem exubera- te;oulla tamen in ipfo oouitate
adaenientc, nec folum neceflitate agen- te. Itemq. Sc chaos;(iuc entia
inordinata prarceirifTe, materiamq infor- . mcm,vode ordinatus rerum,ordo
emanauit,qui procefTus non eft tem- .p.oraneusexiftimandus.flcut cft agentium
finitorum: in quo in nullod ^Moyfc Htbr^o inter Theologos, ac Pbilofophos primo
deuiat;htc enim . & nos ChrittianiiDcum mundum ex nihilo crealfe, ponimus
perextm- plar confubftantialc Bbt , propria voluntaiefoecunda propter bonum, .
pracceiTifTe enim cbaos,& tenebras abyOi ab codem fadia prioritate natu
rat,dt cootiaud,iniuspruuidentiaregi,& gubernari , ab eoq. femper de^
,pendere,ncut Sc Placooftendit . quare Philo hrbr^us vetbis, quali Pia-
.tonis,&his,qua; recitauimus,trxtum facrum Moylt exponit, vt Fuinas .
narrat, & huic opinioni fefubreriprerunt lalcemdeemanaiiooe a Deo .
pmncs.boni viri,ac redo iudicio przditi antiqui pbilorophi. V ci u Arif. non
minus erroneus , ^caufa errandi multis,iion mimis talf-m , quam impiam protulit
io tanta refementiam: ipfcliquidem.dtairccl^nuiDdu d nullo fa&om,creatumve
opinantur, uecd Deo immediati gubernari aliqua volunute libera, fcd cum fit
agens neceflicate , necciririu inclusit primo orbi Deum femper ipfum agitare
inquiunt,nil prouidrrr, nifi p . motum ateernum coluum mundo zteroo, nil
intclbgcrc, nilifc: quare . aiunt przftat Deum nil afciatclligere fiquidcmcnim
vilcfccret , li hZc inferiora refpicerct.Cuius impietas a fuis,&Grzci$ fuit
agni ra>ac rcpul ^fa: quare accufatus clt Arift.apud Hicrophantam,'qudd
mund* pterni. . tatfm,8t dc Deofalsdfcotirct, &coaifius cft inCalchidem
aufegere, Sc tanico Peripatetici, Simplicius, cum pluribus Grzcis, qui Ari flo.
libros Jiaterprctatifuot,deAucr,cumArabibus,& Latinis mulus veridica exilii
Cc ma- loi KTht)m.tCampanella: ,nuueruat b*nc (Wi;e4ti4*(.(notus,quicft
operatio ignis. Plotiousaa-> tem inter Platonicos crudtciflimus,ia quem
eundem d^moneminfuf* flifle,qniia Platonem ait Ficinus illum interpretant,
ratus calorem cfTe ig lisformam rubilaatialem,flcut 6enobisflc,in i.cn.lib.d
c,j. inquiet^ ea preiiabitis , nihil prohibet calorem igni a&am cfle
innatum,&rpe- eicm,neq. ignis qualitatem, in i.en. Iib.i. igneam folum
cceltim cauttat- quod cx ignis iiobiliflima natura conflare decernit, probi'q
in r^lo no‘ mctcrram,Dcc aliud elementorum: vade cum co Marfii.Fici.cip.tf.
ibi- dem aiunt.Si elementa per recfTeab/q. alterius vinameoto pofl'unc,im- md
aqua i terra fltnoD aqua, multo magis roelum poteit eflelinchis; vbi videntur
vti ratione Teiefij;nam fi aqua a terra fle non aqua, fle coe- lum a terra fit
aon ccelum,cum vim habeat immobilitandi, & vndiq. lili contrariam. Etas
fabeffet vifualcs radios quodi' nodo rrpcrcutiens,ncc tangi per roiiditatem,nifl
igne rurfum viuifl ca- ret, per lumen cceb' omnia videoturclementa}, aer,
aqua,terra, igne, xali reguntur fimplicr(limo,&rubduutroliditastnterra^ Cum
afpera qua dam ficcaq. duritie propria terne , quatenus maximd diitat i coelo
om- nium leaiinmo,humidi[limo,& sgillimo; jn igneamem ell fua foltditat Cc
» non 104 Thotiijc Gktripihellc n& per trrrS.red propriam fibi
coiohxrentUroj&propnatndeQfitatejn: iicut in aqua non per terram, fed per
propriam iibi coinhzrcntiam cryftaktum Br.atqae metallum. f.aarum, 6c in
cy.Plot.inquit ,& cum eo Ficinus.Cum mundus (Ic animal vnum vnica,vbiq.
anima viuens, vnaq. xnireria fa&um,nccclVarid membrum quodlibeuCelementa ob
eiiifmo- di vnionem habet aliquid commune cum alijs, & aliorum qualitatu eft
particcps:fic cceleftis igaU,non terram,non aerem, non aquam,(ed coa fidentiam
habet q^uodainmods terrae fimilrm.item facilem liquiditate, & agilitatem
aeri hmilem,lenem , blandamq , &lubricam ^qualitatem aquar pe''(imilem,nc
ex igne lumen habet, fub quofunt calor vitalis bla> dus, & aAio motrix a
calore veniens omniumej. formatrix . Ecce ergo qi.tom 'do elementa uon fune in
coelo, niG ig ns, &alia per hmilitudine apud Platooico$,& non in
propria iiatura,6c iic polTuor conciliari opi'* Biones enarrat^, quz coelo h^c
tribuunt:& concluditur apud oes igntU' cficroe!um,rtcut etiam
Xeaarchut,& lo.Gfam.cogaomento.phiiopo>i ous affitmiuerc. ■ t Ari(l«verd
palmam reportare pataas,(i his omnibus contra dicar,cp«' lumedequintam
drcntiamin nullis cum hisiRfcrioribusfublunanbut' communicantem vniuoce ,
igneumq calorem fola aeris cor.frtcati04 e imm)ucre,qualisrcnfuiapparct,
rouluq. (ingit,quf infra rcprob*bini'*i cum fundamentis fuis . verum
diucriificati fum pulleriorrs Peripateti*: ci, vt quidam nullam materiam dent
ccclo,vcluti dicunt nonoulli A.ucr roiftz; quidam denr,fed alienz naturz,vt om
nes fer^ Latini Aegidiua ■ autem,& cum eo pauci eiurdtm naturrcdTccoeli
materiam cum iubIu-> nari , ucrum illam fat uratam (ua forma , hanc vero
appetitu inexplebili prKditam.Simplici IIS ex fummitatibus elementorum
concilians Arido. Platoni cum Arift.damno magno , condare ludentatin uia
Aridotc-» Ijca. loao. Gram. Peripateticis hanc Bdioocm,oil tolerans igneum ede
profatuniu quod petiicus in hac re difcordes Perip.Gcut in cztcns Ion'* ge
concertant periculose, vtvnuiquirq. fuuro fingens errorem illum de mondret.
Telelins itaque extremam manum impolituruspro reofatif* ftm£ veritatis
defeoGone igneum coelum efledemondrat fen(u,& ratio- . nibus rcafu
conGrmatis:aquo omnisrcicotunobis,ciiam Pcripateiicia ortum
capit,&conGrmationcm,vt decernunt, fed parum vtuniur.Quis enim tam
ftupidused,quiacoBb videns, &Sole lucem,dt calorem veot^ rr,qualis venit a
nodrn igoc,nonigneum ponat, cum pr^fertim eodemt agat
padojVtriurq.calor.Cnimiusunitusq. dedruit, modcratufquegi-t goit entia
nodra,qu^ blando condant calore; Item ignis omnis a coelo . ueniat; U quia
ipcculo fufeipitur foli expoli to,& qui a lignis, ucl lapidi bus;nam
aSolefunt b^cfaAa.&caufa uniuoca elicum eiufdem tatio^ ' oisigoem
gcoerat.Pbilofopbaftcr Martamodernulus Sciolus, glori^,uc uiditnr,ucoaior,&
igao(uiQis4CCcptor,oil ucrituscllTclcGum accu. . . DcCccIo,8c Mundo.’ aOf
fsrc.qncm Arift.iriuerct accepta uericaie aeacraretur • PoGta prima
Arift.opinione, quod coelum fit quintum corpus, vult adduccteTtlc- fium,igncum
coelum op)niiuem,0e putat eius fundamenta afferre: cae j terram fr
gidi(rimam,ieoebricoliflimain,immobili(fimaro,8icraffiirimaj difeurrens coetum
igneu pofuit , quale roanifedauic fenfus , adduxit ra« tiones contrarium
afferentium , loluiiq. euidentes fallacias patefacies, & Tuas via
feofuscorroboraui^concluditin t. minoris operis, cap. 5 Nulla igitur ratio^aut
ligtum impedimento effe videtur, quin igneum ponere ficeat Soicm;qualem
r(fe,& fetifusnobis manifcflauiullum in» tuens lucidiHimum , tk ab illo
contifius longe cahdinimo ; & rationes noflrz manifcftant
Ariftotelicislonge firmiores , & ipfo depromptf ex
Ar.ft.etenimomnia,qoafignibntur,ficcalida fiunt igniuntur motu ,cc RatioTcle
prima corporaiigois.n.a coelcfti corpore atihera conterente, acfligclli fij, i
te fit Ariftoteli,& qua; frigefcant.ab immobilitate frigcrcuot : at C|lum
velocifl'imO,& nunquam ceffante motu delatum videri debet calidifli-
mum,prxfertim cum ea, qux igniuntur, maxtmdignercant, 8r calefiant motu
circulari concinud, nunquam remiffo, cuiufinodiefl ineoelo , tu quia calori
leuitatem,&mob)lttaccin dint Pe rip.f(igorigraui(atem,& ^
immobilitatem. Item Ariff. in i.metaph.t.4.in omni rerum feriead vou S irtmum
incurramu$,vult,qu6d cum fui natura, & cficotu tale cxtfialp eprim6,cau(a
efl,cur C£tcra,quxio cadem ferie continentur, talia eua. dant; iccirco in
calidorum feriead vnum primum dcucniedu cfi,quod calidum fui natura cum
fit,caufafit,qua|c extera fuot calida, fed id 06. poteft poni ab Arifi.
ignis.vel aer; etenim vterq. non per fe, ac fui natu- ^ ra,feda motu
cjlicitcumjituSjContrimfq. incalcfcereilliapparet.coclu , ergd cal:dum fit
oportet, a quocalorcm calidtfumantomnia . Eicon- ^ firmatur; etenim h ab igne
fublunari omnia igocm habere dtcat Ariff. tuncfcqueturcalorem nulli per
recompeter*,Ted per accidens omnibus, eonucnite. Sed quid abfurdius^quam
calorem omnium entium oobi'*, Iii1imum,accun6fis naturaliirimum ,
omnium-cooffitutmum , vt aliis probauimus etiam dc mente Ariff. fk
viuificsciuum, qualem nobis ma- . nifcil at (c»(u$,cotpori nulli iiihxrcre,ac
competerr,vt forma naturalis, t fid per accidens in omnibus, quibus incfl
reperiri,fk nulh per effentia, . iibitrart^Itcm (icut circularis motus
attribuitur calo ab Atiilo.in i.de , ^ ccel.quia ut>b:linimus motuum, ficci
nobilitTirnaaUignanda craiquali- MSjVcluti calor c(l;prxfertiin cum in calo non
qualitates modo, fed fi pricutes caloris fpcdfcntur; qux ab ix jperante , 6 c
valde intcnfo fiunc Calurc,v eluti lux albedo,fk tenuitas , qux ibiiuluai
maxime , & maxim» mobt» ^ ioff F,Thotna!CimpancIIcc. tnobilitasrqac non niH
calori tribuitur Ariftotcli i .oietap. ctp.jf. ficut frigor immobilitas Hkc
(unt argumenta»quz«dducit Mart a a T clello. Bfc bene intril care.Sed histamiim
defendendum nobis reorTeleiiumidlud ramcargu mento, qiiodomnibos
perruadeat,efficaciflimoef]cvidetur,&hispra!ciU* '»Pp3rcf ficincorruptib
Iia:&ftcquii ad cu:!um yfc^uccomcarium robuftiusnQ
poteftproi6dcrcvireifuJs;»ded cft incorruptibilis eius ign:5, dy hic eft iuxta
pofuus contrario, quare deficili corrumpitur, ^«proptfr diui- Rus Piotious in
a.cn.Iib. i.cjp.S.oeqae cft natura coeli,ait,tali$, vtfpo(^ tedtflu 3 t,nec
cftqnicquam, quidcorfun:inipcl{eDtcpifcipitctux,.rsI (orrumparur: quod. a.coe’o
appropinquat cftscr^quiifi illud non por teft agerr,^! ignis, qui nequaquam
tangit, vt agat in illud}acccdit,^ tc- pentd in coeleftom naturam potiua
motatur, quam ccelum abillopaiia,- tur.Item ignis potiOlma adioeft
ca!efaaio,oportet autem quodjCaJcfa dendum eft noeffe calidum ea feipfo,
&prpcipue in gradafummo ?c- luti coelum tft; igitur has partes inferiores
tantum cotrupufltur,& fout ibfluxu.Maili.ettam tbidcm cap. 4 .fumensea
^.flocjni . Si animal,aic, S uandku viuit eft idem ^pcoptcrcaqnodfubc^em anima
fimilisferm^ giira,& natura fcruatur,quamufsiiidequotidiefiaccfnuxus,
onnlt^^ magis mundus efte idrm in fubftamia dici poteft,qoaodiu fnb cade aui
-ma,& figura eadem p€rreuecit,licet fiat intus c/fluaus.(!io elementis , ^
non fit extra ccelum ea coeli fabftancia:& Simplicius $. phy,c. 79 .ait,q^
« communis materia fieft in caelo,ficatia his,quat Aiblunatoon propte- «ea
reducet adcorrupcionem,redcontrarijs iouiceiofeimmutantibqs cadet in partibus
inicrtcus^ficut et in bis,qua; fune fub luna . ex quo caerat,& occopac
deducit in tennitatcm.priusautcm in lentorem, itiol- iciem fluorem, &
vaporem, horum autem humiduiseft vapor , dehinc tenuitas, omoclq gradus hi
fpecies funt hum:d'catis,vt Tcl. declarat pri mo mai.c.2o.quiu Arifl.in
2.degen.r.io.tenuicasinquit,mcilicics, vi. fcofitas,lubricitas noq funt
ptiqcipia, fcd in hamidiuteqa rediguntur g •*1 De Ccclo,& MiinJo. . . ^
eius rpeciM;&io fequeotibiisdefiagulis dedant modum,' quo redn- cDcur.Et
iioa magis, fed hfc facare ipparct,qui terram, 6 Cccaefl in va- pore,
conuerteos,& aquam fluidam facit, acacremhumida elementa. & denique
igocm dementarem tcfte Arift.x.metaph.qui quidem ienS
hum.diiI5mus«ausconftitutioiic, & ratione propria decrera Ari Itote li
rclpbu(litatcm,ac imbccilluatem caloris, & materi^ comixtio Dcpcnrs magis,
miods variantur motus; quare ccelum igneum eii,& caltdiiUmum, propria^,
qaturaomni cratCtic matenz expuliatUjVt nuU ]a vi, ni IU que reunentia eam
mouerepoinr, proprius calor.rapiditrmo tfefertur motu,quz vero minus calida
funt, vt dcfccndentibus apertum cft, miniis velociter moueQCur,vc aer, &
aqua, qu^li motu priuentur» corrumpantur oportct:& (Icquia eorum mateiia
minus bene cAcxupe rara, imbecilliter monentur, animalia itidem, quz funt
calidiora, ac ca? pellarc, licet hjcui 6ma,vt aer,& aqua retineantur
a terrx frigore; (icitn pos.cdaho moueri motu, arftllaxcft opinio perip.quia
dicuQt,omne pofsibilc,ne potentia fu vana,deberein adum duci,& pr^cipuein
adii corruptionis; namqueignis, quem ponunt in concauo lun^, corrumpi poteft,
cum communicetin materia iuxra eorum dodrinam , & cc par* tes terrz
ccntrales,& tamen nunquam reducentur in adu; etenim mul ti dicunt in 5 phy.
li elementum vnum corrumpatur, voiuerfus rerum ordo labetur repente. at nil
repellendus eft error ille, qui tenetur Peri* patcticis in primis N rpus ab : i
c contra fua inclinatione. Sed hoc didum oHendit hunc hominem deprauata
imaginatione,acerro. Ium,a quo caufae corruptionis fuot remotae. Item
dato,q> inteliigcntia fit motrix,vcl forma coeli,nilabrurdum fequiiurcum nil
|(di polle dica mus.Plato autem eam pofuit in coelo.Gcut^n naui nautam iuxta
expufi tioocm multorum, ac eius gratia coelum incorruptib.lc dixit, vndcnuN Ium
etiam requiturtcpugaans,tmmd magis intelligintiz natura exalta-
tur,dumincorruptclamcoeloirilacrepra:conizaiur,&lioc Platoin Ti- maeo
optime videtur vclIe,&Ioaa.Gram.vt recitat Simpl.iii i.deccel.de mente
Plat.cn untiat,licei Simpi.motus cx didtis Piat. rj opinioncdeJinaol^
&iuxta dik* ooftra de moueme calore Platonicos (.xponentein.Scd hic homo
ignarus,& proteruut audiat Theologos, & phtlofophus chritiia- noscum
TeicGo ponentes incorruptibilem animam nobilem,quaGin-> tdligcntiam corpus
humaaum,quod oportet currupi,informarc; qu»> , proptej De Coelo, &
Mundo,' ' uj prober nmlt3 magis dicent Platonici cceIum,quod nunquam Corrnm-
petur.mm quu i contrario ett femotum, tum ab anima pr*fcruatum , aon dTe
corruptibile,acpoffeab intclligeniia informari . fed ipfc nihil- conaderat,ac
tamen pbilofophumfcappellat.taquamfiadphiJofophii non
pcrtineretconfideratio.fed quis acceptat illum? fifuntPcripateri- cl, cur non
confiderauit Auer.fic Arifto.diccntesin ^.dean.intcll^um immixtum,&
incorruptibilem efleformam aofiri corporis incorrupti- ^ Deo infundi, non
memiait,nU infpicics T j p.Tho.& interpretum Chriftianoruro,vcl qu( dicit
io /ua Apolo. gia de im mortalitate anim*,cnr eft oblitus i nonne ibi ponit
informari corpus corruptibile ab incorruptibili animal fed fipr^entcspofirio-
nes noftras deturpet orefiniaro.nil fc,acfuos dilacerarenon cdTat. di- cit
deinde in argumento,^ coelum non coftatexmateria.&probatau. thoritate
AuerJed hoc Cf teri nolunt,ipfe dicit,nobis foluendas effera-
UoncsAuerroiftarum. Verum rationes eoru procedunt ex didig Arift, ciu non
adh«r«mus;iccirco nulla; funt, fed potiffima enica eft, vel miUa al^.vt exdu^is
eorqm pcrcepi.r.eft,/gi tunc poffet corrumpi coelum, «c . necrilarid
corrumpetur.ne fu ocio/a potentia materiar: nos autem illud • nrgimus
confequens, & potentiam raateriar ad corruptionem ociofam
ppneote$,qu{forfan nihil eft; nullo premimur malo, fed ea tantu volu- njps
corrumpi pofft, quibus conuariuirt pr^ualens occafione quauisfu peruenit,vd
potptt fiiperucofee,vt diximus . At illi talibus excipiuntur malis, quibus
nunquam. exoluentur;etenimterr* partes centrales, Sc . Ignit in conMuo lunc exi
ffens, nullo vbqnam pafto poterit corrumpi, . fl^tamen habent materiam, &
quomodo potentia eius eft ociofa.Scd Ni pUus, qui fallacias
effugereprofatctur,nuoc pertinax in illis dicebat in I. CQel.cj ip.cani
igi)cm,quam portiones terrae uiftmas moueri ad terrefu . pfrbciem,&ad aquas
quo corruropatur,ftfatietur appetitus matenac, . in delo»g,&
bren.uitae.c.i.probat. eoius . r^talhtas ett tam apparens, vt rrjcicntcm non
expetat; mirum quidem . quomt^o ignis appetuum materi^, qui tibi erit exitio
,mon exringuit. &lui oblitus propriam appetat corruptionem, vel procuret,
dum con- tra lui naturam dsorlum radit,& centrales portiones teUurislarfum,
& quomodo rcfpcttu appetitus materi* fint naturales bi motus, &nuo- .
modoignis calor,lktcrrfffigu8fe exponunt corruptioni ,velcocuntur., a materi*
pouoiia, qu* nuUisxgeodi vitibus efts donata.ip/* natur* a-
gfOtcsiquaremeliusdicunilunioresPeripJicdnonadmentemArift. ,
lSfcAucr.imaquaanU.tcorruropi;oampotentia adcorruptionem,&pri uftioncm
cftimperfeaa.vclipla unp«feajo,acadiropctfe(aiotcdire- , idco non debet reduci
ad a&ura,rcd manere ociofe. ,.Prfterca n Cflum effetigneum ergo
humidam,namhumidum,acte- ppc idcin ait,p{i apud T ri.io z.lib. & tuf qua
ratione ignis eft hmnidus, ■ fic quia 1 1 « F.Thom* Cam pancll* quia termhio
alieno icrniinatar^go eadem, & ccelooi , teftnino^. tliV no terminari
debet, oec deneaicndum eftad naturam , qua; non eft oa^ turalis,^ repugnat
naturae coeli, qua tuocpoffem dicereccelumfrigidu, quia
effetnatur^caidrecemi^ez eodem enimcfletfadum. P. tu con- chis, ideo caelum
rnonen, quia eft mobile, ergo pariter debet termina- ri, quia terminabile.
P.poutopoflibilinon leqniturimpoflibile^ergofi poflibile eft
termioan,termioabitnr,&|Gcdecorruptione corrumpetur. Diximusiam ignem
quemlibet humidu effe.ac humeaare,atq. ad eiua calorem fequihumiditatem
domentcTeJefii.in J.miB.ciio.& j. maio. c.ii}.&i7,id^ non tantum feofu
probat Ttl fcd etiam Arifto,teftirao- • pio; qui tenuitatem, mollitiem^, dat
humiditati,& tamen hfc i calore inducuntor . Item qo; calida maximi funt,
& i calore deuifti tangenti maximi cediMit ,acproprlo termino vix
terminabilia funt, cuiufmodi humidu ab Artft.dittinitur,ac Aucr. in 4.metapb. i
calore deriuai mol- litiem ferro, & in deloBg; &breu. vltj humidum,
inquit caloris eft con- neniena fubleau,& fngorisftccitaarfenlUs autem
inhis atteftatur;quo- circa fi veritatem.quam etiam ab eoru decretis excipimus,
fequi velint, caliditatibumorcmdabom: verum hi viri humidum tantiim illud ap-
preheadunt,^uod velati aquofum eft.acirroratioots modo gd tenue- fa^un:
intendant autem magis humidum oportet , quod m^‘s tenue cft,acab altero
tcrmmabile, fluidum^, omoia replens, non qudd tantil- lum ^ tenueziprecnim
Aonaium rerum cer;us,& fimilis incerto , ex> tra,intr^& eunda
complexus in ie,idemq. rerum naturae opus, & reru ipfa natura: furor cft
menfuram animo quofdam agicaflie J.aftrologoa quofdam fu ror cft profedd egredi
cxco,Cc unquam interna eius cun. plane iam ftntiiota, ka feruuri extera* &
quafi menfuram filius rei po(ntagcre,quirui n«lciat,aut mens hominis fidere*
que mundus jpfe fioa capiat. Quapropter igitur tantum dicimus^cQlum tjerminatum
eC> /e,& fimile interminato, ac ignem eoufqucarceadere,qag|/quelocum
jrepecit,ft potius liceat imagiaari,quamuis imaginatio non apprehedae* alieno
finiri termino, itaque dicimus illud termioatum;nec fequitur,vt .di^imus,afimili
poteft cqrrumpi,crgo corrampetur,Gcut terminatur. Verum nou duplicem
terminuro,altcrum duradonis, alceru fcro pun- dualcm quantitatis corpore^} cnm
dicimus humidum non terminari .proprio termino* intclligimus nos,etiam^.
Arift.de termino quantita* tis puodualis*vt etiam idiotae fciunt: hic autem
homo idiotis rudior in tclligude termino duradonis, vtvideo*nam
rccuaeiusargumentum fi- ^mile cftet fcnto dum procedat a fimili io termino
qnantitatis, que adu habet ad corruptioncm,quae terminus cft duratipnis ; long^
et i poten tia remotum; quidquid itaque intclligit,fcl Arift. non intelligit,
vc fo* let,vel nihil dicit,vt magis coofucuit. Sed damabat*fi ccelum elTcc oatp
XX ig')cae,tunc haberet ■coatrariumjcrao corrumperetur,ficut ignit, AI
^legant,ait,ifti maximam iliftaodamcfic caufam *,quare non corrumpa* tur,quia
frigus courqueperneoire non poteft. Centra, omne ageps*ia agendo rcpadcur,rcd
ccelumagk in b»c inferiora per caJt fcd Ito ■ ■ ■ pf E *rliomae Cam panelli ium
arceadere,& defccndittcrgo ctim (rigoris fit •^pars illa.quficrram
«lingit.repatiiur i terr* frigore, calor^. illius re ttnttti’tur,& »odem
omoino cocrumpercnir , r»ifi Solis calor accederet :
fcddehocdiximusindifp.l.opinioaftrologorum airnbnentium vii3, inores, penurias,
ojutatiories religionum i&qufcunq. aha ip(isaffris,8C preopud contrarias
qualitates latis reiefia eft a lokn. Pico Mirar dulaV no in
i2.1ibris,qaosadaerfbs Aftr6log0scoiifcripfit,&i philofophisil- luftribus,
nunquam accepta fuit, vel in totumiquare Plin. inter philofo phos
prjftantifsimos, omnium rerum explorator certiffimus, quamuie .indoai contra
illum latrent, in i Iib.c.8.e,ac primum meofem comittunc Saturoo,qn eft
principium rit(,qd’ (i verum elfer,dc(l rueret vita ff tus:q io calido
con(iftit,& hnmido apud fapientes oes Item Theologi antiqui mentem datricem
vitz dicebant, efle io Saturni fydere . Item Aftrologi tradunt in regionibus
IndifvitasSaturoofubiedas ciTe longidimas, vc teftaturFicin.& Perip.in
primis calorem a cceto heri, aliud nihil tenent dicere. Ari A. n. i.de
c^I.t.4a.cceIum,&Stellas oes calefacere vult, pmor tum acrem flagellantes,
& in t.mer.cali motum ex attritu aeris calorem immittere dicit, -&ga
Snl eftrotidior,& vicinior alijs, vt melius atterai^ ideo plus,vtait,caln 3
c't.)oer.autSimplic.Alb.rcliquict moderni didis eius acquiefeere impotcutes,cu
m falfa deprehendant p lumen, & motCa calefacere ra enuntiant, vt aliis
dicemus:& licet SimpL concedat, c^ln infrigidare, exhccare, dare
paupertates,arte$,diuitias, & alia p motu ,ih Aucr.fldeliiTlmus Ariffacerdot,
atq. alter Arif. Arabsfolu calefacere fa 'fiiner,&cum eo plures
Perip.dcmentc Arif. &h qStclIzfrigefacere di- cantur, comparatiue
intelligit Aucr.etenim, ait, Luna, qfrigidaponi^ ‘roanifefle calida apparet cum
calefaciat : etenim varia commouet apud ‘ Arihqd' eft caloris opus, calcflt.n.
mare lumine illius,& rarefadum cre- fcitfdeinde recedente
ea,condenfatur,& frigeflt,acdecrcrcit: hocaiara probat Plin.a.lib. c
5>y. vbi ex tugmento,& decremento luminis Lunz, dicit, fleri ^ftum
maris, & fluuiorum,fed angmentom eft i Sole,exhiben te lumen,er i coelo
vitam flippeditantera Jtem omnes Stellc iliumioanturi So- c,vt tradit
AriftoteUeeuodo lib decauflspropriccatamelemeDtorum^ &planctarum,cui
concordat Ptolemzus in Almagdlis, Auicen. & Mc- ftultac in libro de fphzra
mota per viamflgurarum matheniaticaru o« ileodcns.Metrodorus etiam Chius, Plin.
in cap.^. eiuidem inq\iitSol cp teris fyderibuslumenf^nerar.modd lumen Solis
apud Arifto. eft vche> meas calidus>& fealus manifcUat^vadc Plia. in
c. 1 04. vim igneam dat .^Tr“T- — Crti: in F. Thomx CampancII* roityitem
renrataritione arguit loan. Gand.fi ftellac frigcficerent mum fngus inferrent
igot>(}ui vicinior eft coelo, quam terra-Niphusau lem pertinax in fallaci
jsapprobandts.z.de coel.q.6. volebat pro aftrolo* gisfufiinerc
Arifiotelem,&ioquit|qu6d motus, & lumen inqoautu fic lunt ciufa
caloris;vt vero Saturnium, & lunare eft caufa frigoris ,& fic de
C(trris:ad [oan.ait ignem non pofie frigefieri, quia ibi funt caufae c6
leruationisUiius:lrdharrefpontionesnooquidcm efientrei;dends,nS carum fi,^io
manifcfiat crrorem,quem cotinert, quddcnim Saturnus non frigefaciat fi t
probatum per ante dida, quod nec Luna videat Arii, dicentem io 4.de
parc.ani.c.5.in pleniluniis tepidiores fiunt nodes, qdl ioillisaLunavniuerfavelutiafpecuIorcfieditur
lux calorem ingerens quidem,Luna eft hic Arift.Itcm rum totum coelum fit
materiae vnifoc" mis,&formx eiufdcm differens penes rarum, &
denfum nou vid eo quo modo lux Solis io tot Stellis recepta, qux eiufdem (uot
naturz, viu fiac frigida,alteri Stdlx calida , & fic de motibus , nec
pofiunt rauones atH' goare Perip.vndc Nipbo dicendum erat cum Auer.quod frigus
eft com parationealiarumStellarum in Saturno, vel ppr accidens io ois inferio*
.xibus;oam agaouitipfe ibi ab eadem caufa per (e, & per accidens fieri
eontraria. Item Luna facit effedus blandi caIoris,vt
humedare,roluerficatiuz,alterz riui-
ficatiupabeadcmiotclligentixvirtuteinformat( non vidco,{fit fi iotelli geotiat
aguat,vtDeoainmilentur, fic Deus dat rlfe, fic viucre apud AriC (Quomodo quxdam
daut mortem nefeientes Deum imiuri , fic quo pa- ao fi motus eorum atteritaerem
i quo calor emanat, ficlumeo et quaa td intenfius,tant6 calidius, quomodo fit
ab intclligcntia in Arifio.iru* gus,fiirorumnatora,ficadiopauturperpetud vim,
dum quod jppriu aft dcftruit,fic improprium indit, fic
quompdo.luxSolisrcfieaabiojC eft calida,fic a Stellis noo,fcdfrigida;nam Niphus
ibidem, fic i2.mecapby. c.i8miotu,fic lumine non inilueDUa talia fieri in ria
Arift.probat, fic fi. fedo fiSoi eft maxim^generatiuua,' fic
cpterisaftrisinfulusper lumeu
diuerfascaDratproprieiateSydcomaia/ydcraSobslucereguntur, ficuc i corde totum
aqiinal pcrAib^ficNif bus.in allcgatuoarra^ tuqcDeuf Dc Ccrlo,flc Mundo. ' 115
«(Tet 10 Sol^tTt mulli philofophi aftrologi itentur , quod c& noKc Ari'
ftotd. & illum ioclodat primo orbi non eft dubiam, quod Ariftoteb sn his
librisifolum calorem afll^aaericaftris cum Auer. Tuo: aliud di* ^u m N'phi,qudd
igois conferuatur ne Igdatnr a frigirecoeli . Sed
paflionere&andipofitiooesdeprauatDsnon nouit,qu 6 d ig^isincon* cano
Lunf,qupeftfrigida,reperttur,& eius motus caufat frigus quate* Itus
lanaris,vtipfeait,& lumen cius,ac multarum Stellarum , & motus, qof
funtfrigid«,nonnefaeconioUobI{derentigaem,& deftruerent,p* . ctpuecum intotcoelisGntiateliigentiedantesfrigus,&lumina,&mo-
tus?Vel datis his,cak>r ignit, qui efttaotp molis fupracastcra elementa,
Arift.ait i.metaph.&cantpvis,& fortitudinis fupraeptera nonne fri gus
c^li,quod per tot regiones ignis,& aeris eft tranfitnrum,penitus de ftf
ucret,vt nil ad nos rcniret?& maxime haic omnia feqnnntur, ^a ignis
eommunicat in materia cum clementis, & nobis, qui frigore coeli affici- mur
per aduerfarios:itaqudd dato,quod frigus a Saturno procedes c{> los medios
non infrigidaret(quod non facere,nec imaginatione capere pofTunt et Perip Juon
tamen euadaent de igne, qui non minus , quam cetera recipit peregrinas
impre(Concs,vt vel excinguat frigas Saturni , 6 c aliarum Stellarum, vel
extinguatun Remanet ergofi^rix turba przfumens confufa,et in fui via confun-
ditur Marta,qui impudenter loquitur,&nil horum agaouit,fed dedi-
drisaflrologorum iuxu propriam fententum , & rationem, qua nemo
hucufq.agnouit, dicere ne grauemuc. ' Qjoniam quidem multum crraiTearbitror
antlquos,qui quatnorde deruat elementa,&hzcrubftantijs, 8 e qualitatibus
diftinxerunt,caiur- modi 000 effe nos io difputatione de elementis
demonftrabimus;itaq. & erraffe eos. oportet circa affignationem efieduum a
coelo deriuatiu , ft difpotitionum {cicQcia,& qualitatum, complexionamq.
indeproae- nieutiumtvnde contrarioseife&usvidentcsi coelo fien, alia
elementa prarier tguem igni penitus contraria coelo dederunt antiqui phyGologi,
& moderni quaroplures, fec umq manere, quod nobiles eornm partes &
flores putarunt,vt multi Platonici , & ante illos multi aliarum fc&a- rum
a(Teclz,& ex Peripateticis, Simplicius, & qui illum fequuntur : alij
verd Perip.non (at capientes, Arift.dida dixerunt i motu,& lumine fle
xifrig«is,& calorcm,&effedus per fepenituscontrarios, io primis Ni*
phusin 1 2.metaph.cx opinione Aucr.&Arift. intuens coelum calorem lolum
immittere dixitc,alorcm illum omnibus dare vium,& cfTe ta fri* f idis,qua
calidis,nil frigida a frigiditate rcmoucre,quia talts calor nulli orum
inferiorum eftcontrarius,ncc frigori,qu{ nunquam fomniauic Arift.it contraria
fenfui longe apparcnuquis enim coeli calorem, in pri xnis Solis frigus terrp
oblidere, non videt terram,& aquas cleuare,& fri eota rcmoucie non
mtuetur^fed profcAd puuruotPertpate. omnes ia «ter- 114 -F.ThomxCampanclIac,
cternatn ebt adoraturos vcluti naminaimpoflibiIta,Tt errent,& vetittZ tem
propriam, ac feofum dererere,vtillis, flcut&Deoadbzrcanc:& fie
crediderunt (ibi aftrologi tot influentias contrarias coelo attribuentes, ad
hoc vt facili rationes euadant,& ad virtutes occultas fugiant, quibus
errores fuos regerent, & hominum mentes allucinarent. Verumnosi lenfu ,
& T clefi j inter omnes praeteritos philofopbos primi abfq. dubio,
principi)s edodi, coelum igneum e(Teafleuerantes,& ea, quzfobLuns Aint,
praeter tcrram,coeIum e(Tc dicentes, & calida fecundum magis, 8c minus
fupponentcs,alibi declarandum,de vnaquaq. reprimicauus reti derepraelumimus. 1
nfinitequafi in coelo fumStellf infinita diuerfitate calorum diftiil ,iuxta
quantitatem fuam , & fpifritudinem pluribusafpedibus con* inngibilcs,&
in pluribus Gtibus; vode magis variari contingit earum ca lores,dinerGficatorq.
calores io h^c inferioraCcui adde diflantiaro diuer fificantem ) immittere,
diuerfi ffimorq. cflcAus facere : quibus o moibus (Quiualet Solis calor multis
diftinguibilis viribus,diuetfifq.ageoslatio nibos , vnde diucrfiflima fiunt
entia, & his diuerfitatibus adjungendae funt diuerf; materie
partes,diuerfimode difpofi t^,ac diuerlimodc im^, mutari apt^,diuerri^ itidem
refiflenti^, tum d frigore terrp femper fcad«, iuuante, operaq. calorum deuaftante,
tum etiam a materiarum craffi- tiebusprodeunics.Itaque a calore prjdpue Solis
omnia conftitutaap*. parent tot diucrfa entia tot diuerfificata figuris,
proprietatibusi&a&io nibus,oonmodd h^cquf elementa appellata funt
antiquis, vno exce- pto terra,fed omnia, qU( elementata,& fecunda corpora
dici confueoe- ranuhorumautemnonnullanosappellamuscalida, & hsrc funt apud
vulgares tamum,qup funt io ta&u calida, vtignis, aqua ebulliens, 8e q
c|Fe6f um calidum faciunt corpori noftro medtei appellant caltda: vt pi-
per,allium,& vinum tqusdam frigida dicit vulgus,qu^ ta&tiifr;gida ap.
parent vt aqua, & nix, medici autem , qua: etiam applicata in medicinis,
quid frigcfaciuntjVt mandragora, camphora, cicuta: h^c enim cum fioc ■
nainuscalidi,quam corpus nuftrum,& calor eorum lii frigore obteA* frigida
appareat: /erum cum herbg omnes nutriatttur,& fola calida nu- triantur apud
Arifto. &ipfifatentur,nulli dubium erit eas efle calidas; ficcum appellant
iterum, quod corpori noflro ficcitatem infert , vel cu frigore,vt acetum, vel
cum calore adurente, vt alumen ;humida funt ea apud hominum opiniones, qu*
corpus noflrum humeAste apparent, &veluti madcfaAionem,&irroracioaem
imprimerem canna lacchari, pifccs recentes.floretpspaucris :nil enim aliud a
madcfaAioaecogno-. Icunt homines pro humiditate,& hpc diam entia inter le
comixtas qua^ . Iitaics habere iudicanc medici, nil curacesfeire, fi poliunt
cilclimul, Icd V. dentes (p diucrfas ioforuot corpori noflro aAiuucs, diuctfas
dat qua I taccs,vt videndum cfi apud AuAorcmillum,in Itb.ilcqMimacflentia, • -
veriim s De Coelo, & Mundo: tzf Verim Perip.io tantum proceflerunt,vt
cogoofcereotaerfcflc calidum quem fenfus.vt plurimum frigidum iudicat,ac etiam
huraiduro , cu ao iDfluathanchamidiutem,quf vulgo eft nota;fed dixerunt, quia
fluit; nec propria figura terminatur eflehumidum.reac fan^, (cd videntes ignem
magis fluxibilem,&fc terminabilem minus, debebant dicercha midum magis ,
& non quia per accidens corpus noftrum exiccat , ficca appellare, corpus
autem noftrum cum fit in media veluti menfura cali- dum, & fpiritus nofter
calidifsimus, licet fit umeo eft obtedus corpo- rea mole;vc in extrinfecis
modificata fit eius calidius , ideo calida, qup funt in remifsiori
gradu,&aftedaab extrinfeco frigore terrx frigida di indicat,& collata
pro medicamento quid infrigidant , & fic dehis , qux funt fibi ficca: &
b«s etiam qualitates collau ad corpora animalium,ea tia fortiri apparent
medicis , vel paulo diuerfiores, quia eodem fpiritu calido ipfa fentiunt , vel
paulo diuerfiore : veru qu; frigida funt nobi^ animalibus remifs^ calidis
calida apparet,ficut dicit Ariftot.quod aqua fluuij calidiorapparet Cocodrilis
tempore nodurno,qua aer: & aqua nonne eft calida potius, quam frigida
plantis,qua; fpiritum crafiTum ob tinent; iccirco enim placas aqua nutrit,quia
vicina,& fimili calore funt amb^conftitutz, & plantas calidas efle quis
dubitat cum nutrianturf & animat earum non mortificari ab aqua,vel terr^
(upcrficie,quod fi ef- fent frigid^ , facerent , fed viuificari potius apparent
; nam quomodo I tanta mole tcrrar,& squz circundatae plant^,prf fertim io
hyeme, quaa do magis deberent ede contraria terra, & aqua , non citd
corrumpan- tur fi fint frigida io vltimo gradu,vt ipfi aiunt,no video . ioieda
etenim igni, ne tam magno portiuncula paululum frigida ftatim difsipatur ,
& vritur.N >s igitur omnia entia calida ponimus in propria natura; cum
omnia fiat cfteda a Sole deuiSa oppugnataq. terra,& quandiu non re- dierint
omnino ad terr^ naturam, vnde detrada funt, calida funt i calo re ficata: vnde
has etiam terrz portiones fupremas cum continudi SoIcoppugnentur,a natura terr^
etiam explolas confideramus.Scd mi- ror Platonicos, &prfcipue Plotinum,ac
Ficinum,quiintucntcs,&pr^ dicantes calorem velut vitam,& formam eundis
rebus inclufum,nil ta- men dubitarunt , & ipfi prjftigijs capti quatuor
elementa ponere inter Te diftinda: ipfi fiquidem in i.en.lib.i.cap .5 mundi
animam, qua Pla- to afTignat per totum extenfam calorem efle coelcftem
manifefte pronfi fiant ab anima rpiratum,aiunt fiquidem mundi anima non iungitur
C{ lo,fed fpirat ccelum vbiqne, & paric ,cum fit maximi viueos fpirat vita-
lem flatum,atque reorualc,non qui oeceflarid fentiatur ab alijs,fed quo ipfa
viuificet, & fentiatalia: flatus hic penetrans vntuerfum omnibus eft
infufutjimitans animam penetrantem . Vade Virgilius Platonicus Poeta, ait in
6.Aen. - Vrindpi ocorlnmtac terras, campDfq. liquente f, i ‘ ' ■ * F f Lucen'
.F.ThomJeOmpanfcllac LucentetHq-globumLMHAtTitaniaq^a^rat * ■ ' ' Spiritus
intus alit> ^ Imitatur animam continentem ulis fpiratns calor dum velat oleo
om- nibus (upernatatihinc Moyfe$Hebr{us,TheoIogu$ait;fpirituidomini ferebatur
ruperaquasyvcliocumbcbataquisfouens materias frigidas» quf ipfo
vitaliter,quauis occulto caleor, atq ram,& licet Virg.ponat etiam terrj
inteliigend um eft de fapremis por- tionibus, vbi fiunt plaotz,vt nos diximus,
&Mar.teftatuseft. Coelo ita- que fola, vt ad nos redeamus, calefaciendi vis
eft data, & illg qux fequun tur ad calorem : ficcitatem includuntu r
omnibus per fe i frigore omnia confringente, ficut & corpori noftrormulta
enim funt entia externo fri- gore veluti occupata, & noftro corpori inie^a
veluti,&animalium exic eant frigefaciendo: inducuntur etiam i
caloreficcitates per accidens, quatenus labi facit tenuitatem, & mollitiem,
detegit^. crafsitiem,& ficci tatem:humiditasver6 fit nobis d calore blando,
qui emolliens aliquid tenuefacit,& paululum modo labi finit , omniaadf
qaaos,qua de caufa emollire apparet, Sc humedUre in via communi ; verum vera
humiditaa eftin materia penitus tenui, ut aeris,vctignis,non in mollibus
tantuvul gd infpcri:is:inferc etiam frigas quxdam vis caloris, du poros
afeaper* fDsfrigusingredicnr, vel dum tenuitates cumcaloreinternotrahitipfe
abuodans,remanetparum caloris faciliusa frigore occupabilisrvodenil mirum fi
tot contrarijs qualitatibus ruafimpiicia,& medicamenta me- dici 4onant.(tem
quia corpus noftrum, & cptera entia noftra funt com pofita crafliltie,
& tenuitate iong^ diuerfificatis diueffis io partibus, no tantum ex
cralTitiei , & mollitiei pluribus donatorum gradibus , fed etia calorum
vitibus,& fpiritibus,quod plantis euenit etiam, & animalibus,, .ideo
etiam vna,& eadem res diuerfas qualitates inducit in nos,& vnum idemq.
medicamentum quofdam humores iafrigidat,quofdam calefa-'
cic,apcrir,&ftringit,ex tot diuerfitatibus enumeratis. Nosh^comuia
coa(iderantes,&i coelo euenire videntes calido,calore tantum afllgna- mus
coelo; ftance quod has diuerfifTimd variatasquasqualicates vocat, indere poteft
calor lo h{c inferiora propter i principio nuius fermonis, &
nunca6^gnatascauras.Hisrcitisdicimus,quddadcuiu£libct reicon- fiiiurionem
cocurrit propria vis calorisin partibus ditfimilaribusffi ta« U$ eft illa res}
etiam diuerfificata ,& io his ipecicconucnientibusab eo- dem
fimiliconftituuntur caloreindiuidua:cuiusa&iuitatcm (piritus cx lidus
ingenitus cognitionis capax traofgrcdienSjac cognitione, qua af- ficiebatur
relinquens diflimilecaulat io fpccie,ficut io 2 .difp. tetigim* : itemq. inter
indiuidua dufdem fpeciei longa poteft efie diuerfitas calo dolent , gaudentqne,
nee auras i I{tff>iciunt, &c, Vt enim ait Chriftophorus Landinus
Platonicus, ibiden/ apud Platone «ethcr,ignis,& aura hint corpora
tenuia,quibus animus inuolutus lab^ tur in corpus tcrreaum,& vt plurimum ex
talibus animus etiam immor ^alis afHcitur: nos autem talibus affici contingit
magis lecuodu quod •diuerGmode immutatur , & afficitur fpiritus nofter si
calore coeli exter* no corpus immutante,vt enim aicAriCin
phyliognomiascorpusaltersH tum, alterat animam,&d conucrfo,de mortali
loquens.Et modus maxi- me,quo in principio cOnftitutionis,vel tenellus
immutatur foetus, fem« .per retineturtnam fpiritus addifeit feruare motum in
augmento, & viu reliqua, quo egit in conftitutiope.Potcft elTc etiam in
noiiro coelo con- curfus multarum ftellarum,quar focliccm ipiritum calidum
immittant, & ingenerent in noftro hemi^h{rio,& alijs etiam , ad quar
lux obliqua carum cum altero ibi dircAe iigno pendentes rerpiciat,&
Gcconflitii»* re foetus ia vtero mulierum bona cubi complexione, taliter
difponedo temperaturas humorum, qui apud Tei. conftituti /unt ex diucrlis calo*
rum viribus, & tunc temporis homines illuftresprarcellunt, vt tradunt
aftronomi fuUTe tempore Arift.Gal. Ajexan.Magui, Cxfaris, Ciceronis, quos Gc
euaGGc ilinftres a propria complexione credo, & G i lyderibus
Contendant,dicam fuiflc rcfpcdu bonitauscalorum,non io rc,fedia li*
militudioequam habebant cum illis dum generabantur, & aliquando
di{rimilis,&confequenter mala poteft protendi cooflclIatio,& (iepetn*
mos homines coalci, & pelTimdnutriri.quas ob res Homerus ex Empe*
docleaccipieosdicit talem effe intellc&um virorum qualem quotidie fummi
fert redor Olympi maximd conuenienscum Vir. Etquia quot funt effedus rerum,
Scindiuidua tot variationes contingit Geri caloru, ideo tot confteIlationes,feu
calores i ftcllis immitti poliunt, & hi calo- res variantur etiam
coniundioneSoIis, &reliquorum aftrorum Gmul iun&orum in C(£lo,veI in
angulis, & lineis radiorum huc contingetiu: quoniam autem variantur hominum
complexiones, & voluntates fcn« Atiux i caloribus; iccirco etiam variantur
eorum elfedus , & adionesi voluntate procedentestqua de caufa ccelum
cupiditates rerum nouaru, vel dominandi iniuriafue inferen di, vel vlcilceodi ,
aut gloriandi poteft immittere hominibus,& in dominio conGitutis exteris
imperantibus \ ex quibus bella refuItant,mortalitates primatum
hominum,rcgnorunx mautioaes,& religionum aouitatcs,pr|cipuccum a
priodpioconfti* V (utiuo £.5 * F. Thomx Campancllx tutiuo animi regam
ficdifponuntur ; optimi (iqaldemTeleCut InliK 8,& 9.virtutes,& mores
fequifpirituum naturas fenGiiuorom ex ^bus opera prodeuot^Gcut etiam, &
quaflibet afFcSiones,& Gal.io Iib.de hac •renplanauit : quare non oportet
Ptolem^um in his explicandis confu- gere ad virtutes occuItas:c^terum omnia hzc
contingentia putamus^fi! variabilia non pro nobis i cceleftibus caloribus primo
intenta, quod a- gnouit Auer.in deftru&.dellru&.dirputatione 14.10
folnt. primi dub.il quibus nec cogitur anima noftra immortalis infufa a Deo,
fed inclina^ cur,ficuc nec fatis cogitur fpiritas nofter caducus,quia fupra ceteros
a- oimalium fpiritus eG cleuatas, maxime autem io ztate perfera, quando
coofuetudioem iuxtaproprium ingenium agendi feruattum ab immoc tali cuftoditus,
tum etiam potensefFugereexteroasimprefTlonesa cor- pore vcluti indurato etiam
obtedustnam in conftituttonis principio, -&ztatetenelia magis immutatur,
quim immutationem retinet fpiri- tns nofter ,& paululum dehinc excitatas
aggreditur noua : quz antem cueniunt homo poterit przcauere mutando facultates
complexionii naturalis medicaminibus, & aftrologi traduntpuerum
natumo&auo menfe vcluti femianimem tamen medicina curatum diu vitam
peregil* fe,& non folum in his:fed etiarninczteris cfFedibus poteft homo
prz- cauere, vel iliis ebeurrere ^ coelo venientibus. Qua in re notanda e(t di«
Ainftio Chiylippi fummi logiciantiqui:q aiebat,qu6d quorunda eft'e- Suum coelum
eft caufa totalis, & craftina luxSolis,& calor , communit Cerrz
immutatio ,& hzc necelfario eueniunt, quare de hitformantnr propofitiones
ncccftariz: quidam vcrdetfedusfunt a calo, vti caufa partiali,ficut fic,vel (ic
imprimere in animum animalis ad adione hanc cdendam,vt ad itigulandum
inimicu,aut infirmitatem patienda;& h^c, quia nobis euitari polTunt, &
cbneurrit natura patientis , & refiftentit, acvoluhtas,nonnectfltri6 fient,
ex quibus formantor propofitiones contirgeotes:itaque h{C,& multa alia
polTnnt vitari i nobis, vel loca fu gicntibus,vel contraria
caufisapplicantibos, vel precibus apud DeUm ^arfisinamq.ad quid confilium nobis
natura, Deul^.tributder, qui nil agunt fruftraf ad quid Iegrs,&ftatuta
etiam ditiiDa,a 1 t Arift in primo Periher.Quarc Albumafar poteft, inquit,
forfan quis pr^cauerc mutan- do locum, io quo futura eft peftis, poteft totum
repellere malnm futu* eum,fugereirfirmitatem,inuafionrm hoftiijm.Ptolemfus etia
fapicos dominabituraftris.Iud^iperattrm Kibalifticam docent vitare fatalem
iortem talitusimminctem. Iamblichus per efficacem deorum cultum iubet
tftogcre.Pcrphyritis in lib.de oraculis per magicam faptenrta: vn- dc confultd
oraculo cur ineptus aliqiits ad rem quampiam fuiffet,& qd ficiendo aptus
fieret, refpondit eum fatorum vi impediri, quam magi- cis artibl s /uperare
poterafrquas credo eff- mrdiduis a qui fumptaeft magica, tcUcPIti'. Ium
Ariftoktn fecrctfs ftctetooiUf ! judaus illro- • 1. -J i.otniam De Coelo, &
Mundo; ^53 fiomtam ait:confcrt ergo multum per aftrooomiam Tentura prasfeire,
quia melius declinantur;ncut futura hyems,de qua coliiiamus, & quia poifunt
homines, quando futura praegaorcuat, deftinatorem exccirum tantum precibus
implorare, quod per fuam potentiam futura ab cis a* uertat,& aliter
ordinabit : non enim prxdeftinauit, qudd potentix iu^ in aliquo derogetur:
igitur fata, qux ponit Virg.Ouid. Ocero,Seneca, & Hom.multiq. antiquorum
funt caufarum concurfns non dlencialea fed accidentales, pofTunt a nobis
euiuri, cum prxfcimuSyVelaon lunc totaliter i ccclo.-omnes quippe h; canfx ( Q
non ordinauit Deus omni* fio^unt a calis calidis in Aiis denfitatibus , qui
diueriimodcimmuunc hxctcum pcrdiuerAcatem arpe&uum,acce(Tuum. flccecefluum
diuerA* mode calore cfAcicntes,& modificantes oes effedus conficiant, yel p
fe, velperaccidens,itidcm corpora permanentia,&f[uxibilia. Ex his (cire
licct.quomodo fiunt peftes,fimes,& pluuix a coelo , fiunt autem quia coelum
diuerfis modis immuut,cum femper variet fitum,poterit quan« doque talem
immittere calorem improportionatUm fimilem calore rei pefi iferx,& ex
diueria mucatione,qux fit in aere,tum etia reipedu paflS multipliciter
difpofiti hxc fieri, vt pedis, fames autem fiunt quando ca- lor
fitinteorus,&improportionatus,contrariuscon(litntiuo,vt fic,fru f um,
frumenti eorumque,qux nobis funt cibi,cx quo fames deriuat, Sc oc quando
apparent cometx fit magis, vtexemplificatAuer. i.'metap« & Niphus fciibeos
Aiper defub.orb.Quod quidem fieri dicendum ett» quod tunc fortis calor
corrumpit fruges,&cxiccat,vaporef(^uc quibus ipoliat materiam
cralTamattrahit,& facit cometas. Qux etiam indicant mortalitates grandium
jin hos etenim magis potett calor improportio- natus cum mollibus afiuefcant
viuere ; in rulticos verd agit minus edo- &0S quouis modo viuere, vel etiam
io eos cadit; mors, fcd non adnota- tur,vt in Graodibus.Sioautem mors ed
violenta,hoc ideo ed,quia acce duntur animi ioimicorum,vel proprij ad bellum ex
quo fcquitur inte- ritus corum.Sa^ieotum etiam morsicquiiurmagis,& pr^lignatur
co- metis,quippe cum eos intemperies magis vinea t,eo quod continuo du>
dio,& cogitationibus agitatur eorum fpiritus,& irritatur, acad interitu
vcluti difponitur.Pluuixfiunt,quando calor coeli ed talis, qui polfit ele- uare
vapores multos,non autem omnino attenuare, vt ignis fiant , qui ad aerem vfque
eleuati diuerfis vijs compinguntur in aquas,vcl frigore, vcl contrarijs
fpiraatibusvemiSjCondenfatiooem agentibus, vtalioidt cemus,& hoc cum funt
muhxdellx blando calore prxditx, vclSolip- fe obliquus, & prxcipudLuna,qux
calorem a&om ad huiufmodt vapo- res cieuaodos,(ed non in ignem refolucndos
habet, vel in aerem : maxi- me dum ed plcna,& ex hoc ligna Arido, pofita in
libro inferipto defi- gois ventorum, aquatum,dt tempedaiuro,podunt dignofci,quo
pa^o fine vcra,pr{cipucqu{famunturdcixlcltibus : vnde Virg.multas dei- las b
e'( 5 ci^o,&: Mundo. 139 fidcratione,aecpoteftdeftellisa(I)gQarj, infinitae
funt pircs maio* res, deminores ipfa terra. Przcerea totus mundus efl
calidiflimus etiam in tenuitate cum con> trtrium femper alterum agat frigus
quide aget , & (ic cum robur fumet in aqua, aere, & igne poterit totum
ccelum corrumpiiconlidcrareautcm nemo poteft figuram cceli etiam tenuifliima,
& fine flellis etiam , & non quendam pundum folum vrere: parum enim
niuis etiam in aqua tepi* da collocatum extinguetur. Ad h^c omnia refpondentes,
dicimus primo non iccirco coelum, no vrcre,quia liabct fenfum fuz
c6reruationis,vt falso putat Sciolus : nam quando agit feconferuat, quapropter
vtrunquein alterutrum agit . £c arguens penitus inertem pnilofophiz,&
logicz femanifeflat,qui enim valet, ergo calor non ageret, quia contrarium agit
in reliquum ?immo magis agit, quia conferuari cupit, led pudet me valde per
Deum hfcfrH uola dida repetere, & redarguere, & admiror fortiter hominum
terne- ritatem.Adqu^rcquuntur,inqultTelcfiusin 4 .mai.cap. 2 & hanc
concedit Simplicius in ccs1o,quod Auerr. itidem in c. j S.mcminit ponens
proportionem inter motorem,& mobile in coelo, auferens ab illo vigoris
infinitatem,& non minus,quim Simpl. dat eam Auer. itaq. poteft moueri cum
fatigatione;tum quia motor cs agunt de necedltate apud Arift.& Auer.quantum
poflunt : vnde faSa additione omni vi, & fatigationepoteft moueri
coelum,&eftcalidum,vtprobauimus,caloie ergo a motu fumet,iuxtaMartaE
rerponfuro, & licet non moueatur labo re animalis.r.refolutione coelum apud
illos, mouetur tamen labore lapi dis,vel fagittar,quae igniri Ariftoteli
apparent. t 4 a.item Arift. docet in- feriores orbes rapi a fupremo, igitur
fatigatur dum contrario mouetur motu a motu fuo, vel
intelligentifpropriftintelligeatiK liquide agunt quantum valent necelTario
Ariftoteli, & magis Auerroi, qui Ariftoteles cft Arabs, quapropter vi
raouentur ; nam fi non raperentur a primo ci- tius conficerent gyrumtnec valet
confugere ad vnitatem indiuidualcm totius coeli, vclut animalis, fquod facit
Auer.in deftrnc. deftr. i. qui om- nes orbes etiam z.coeIi, moueri dicit ab vno
primo motore totaliter, fi- cut animal ab anima vnatotali,& propri js
motibus a proprijs intellige tijs,ficut membra animalis,quz roouentur
rctrorfum, & antrorfum,vc brachia ipfo toto moto progreiTiuoinccdente^tum
quia hocno ab om- nibus Perip.conceditur,tumquia fi fi c, elementa cum
refpcdiueadvni uerfum mandum,qui totus regitur ab vnomotore,& anima, fint
mem bra eiufdem indiuidui, eodem pa tum^.ccelum fempiterno circumfertur
motu;quarcAuer.inquit Ii pri- vetur motu ig is extinguetur, tandem quippe cum
ptopna opetatio- ne,& perfcdionc priuciur, & ficquz minuslunc calida
mouenturtar- dius,qu6d aer inferior,& aqua manilcftant vis curfem
cxpUntcs:anima« lia autem quoniam compotita lunt ex fpiritu cal diirnnu,&
moiccralfa mouentur quidem quardiu calorcro habent;vcrum,quia corpus d liul-
uitur motu,vt calor exhaler,oportct animal quiefccre,quandoquc nun- ' ^uam
tamen calido quiefccaterpiiitu, vt pullus arierutum,ac thoraci* dedarae Dc
Calo,& MiincJo. 147 c!fcUrat:rant‘ctum qaxdam entia a calore cooftituto ,
fcd vel a frigore» aut propria inhxrentia partiumve tenuiorum exhalatione
derata,(icue fcrrUin, ligna, & metalla , & hasc ex fe iplis nil
mouentur cucn Ht penitux obtcdus eorum calor,& a denfatioae, ac materiae
crairitiefuperatus pau Cis,& exiles caloris operas producunttqua de caufa
non mouentur vno excepto argento viuo, quod multo calore , & reluti
rpirituoHs partibus dlconfe&um : igitur haec entia Ii confricentur, ac
conteratur bxitur, quodammodo eorum cra(Tities,& velutiaperitur,& calor
inexiftent ex- citatus ab illa operatione augetur, & manifcftaturivnde
ArtHo. errauit valde neganscalorem his duris rebus, licet Diuus Albertusin4.
metap. tra6^. 1 .cap.a.t gregic agnoucrit, quapropter Ariliotelici ex motu hora
putant generari calorem, quod ablurdum c(Te,& eorum politionibus c6
trariumin prima di^pu.explicuimuseexiftimarunt etiam in his calorem accidentaUter,&
de uouo gigni; fcd non excitariequo polito falso plura fubfequuta funt: namque
motum dixerunt coeli principium clTe ignis Iu liaris, Qcut videbaturcisanon
calidoapudoos fieri calidum per motu* quinimmo in tantam deuenit
Arift.abfurditatem.vt dixerit non calore modo,led 8c lumen a motu coeli aerem
11 :gellantis 6cri, licut a Iapide eX cuditur calor,& lux ignita, nec vnqua
mamfeftare valuit quqpadfo Sol & allra non tangentes aerem ipfum
c6terant,quod pofterionbus in prt mtsSimpIicio in imaginabili apparct,atArifto.obligati
varias Bibiones efferunt, vt figmenta Arifl.erigjnt,quas quidem reprobauit
Tcle.& nos dicemus in difp.de calore.Nos autem intuemuriumen effea flellis
noa a motu,& lumen faciem elTc caloris, calidumq. demadariticcircoigneu,
quod antiquioribus nob s efl fa&um coelum ciTeprxdicamus,& om- nibus
dirputationibus e quibus ab antiquis non fuit liber Aritf. itaque, &
fingere quintam eflentiain eftcoaftus fatisfacimus fenfatisrationib* veiuti
politio noli ra eft fe.i fata nil fi Aa ; quapropter Telefius in 2. mai. cap. 1
8,poilquam per lenfum roei u m clTc igneum, & Ari II. fatisfccit con
cludir,qu6d etiam proprie decreta monere poterant Arillo.ccelum clTe
calidum;namqueli calor clf caufa motus, & frigus immobilitatis, vt ex-
plicuit Arillo. dc qu^ vclociiTime mouentur igniuntur, Itcut ragittz,& q
mouentur celerius Igniuntur magis,dcbebat Arifl.coniedturaquia fen fu alTcqui
expolitione fua coeli calorem, quod circulari non rcmilTo, nec cclTantemotu
ferturtvnde hzc ratio pofitis,& probaris principjs Tcle- fij c(l neccfraria,red
\rill.admooitoria ex his quz ipfeairccut us clf : vn- de fingere non debebat
,dc hioc patet error Mart^ quiTelcfij di&a ,nil perpendens
putauitindu&am in via And pro demonftraiioiic: (ed no iic cti,nifi ex
noltris principtjs.vt ibi patet pofito.f. quod penitus calida per fe
mouentur,rcd Arid-qui agnouit motum, & contritionem accen* derc,&
fuporos orbes u>t\riurcs contercrt;nam quomodo conteret ae- rem^nifi magis
fc ipfos tetant ptzrcrtim* quia a lupctiori contraferutur I • “ per V \ J Mar*
Th. 148 F. Thomx Campanellac per motam r»tas:vode debuit etiam agDofcere inter
fe i^iriorbeia vel maximi ede calidos,at ali j Perip. percepta faUitate
multipliciter de- ftruentes textum, &luminis attribuentes calorem
reflexioni, qd* non e£fe ad Arifl.menttm alibi probabimus,videntes reflexionem
fieri inaflris, vt in Luna, ac Stellis,in quibus lux Solis rcfle&itur ,
fignum & ipfi debe- bant accipere ex hoc ccelum calidum efle.
AdaliamTelefijrationem dicebat MartacumZimara,^ licet ignit fitprimum calidorum,qu^
funt hic,noa tamen eft primum calefaciens: nam ficut eft deuenire in
mouentibus,& motis ad vnum,quod mouea- turmotoreimmobili, fic
inalterationibus eft deuenieodumadcoelu, a uod in alterando non alteretur,
& hoc calefacit motu, & lumine per re exionem,& calor, & frigus
cum fint contraria, contrarijs uijs procedue d ccsio hic propinquitate
motus.hoc vero diftantia,ficut motusSolis in circulo obliquo fui accefTu
generat y&receffu corrumpit, idem enim fe- cundum idemfemper facit idem, &
contraria excaufis contrarijs fiunt aut ab vna fub contrarijs difpofitionibus,
ficut abfentia nautz eft caufa fubmerfionis nauis,& przfentiafalutis,
Sefequens, inquit Auerroe fic tenuifle i.cccli,qudd corpora cceleftia perfe non
operantur, nifi calo- rem,& fc 4 gus,& nota,quod cceleftia funt caufa
vniuerfalis omnium ef- feft uum inferiorum, & qualitatumtoon tamen ad omnem
effe&um co- currunt per rpecialemqualitatem;aam videmus naturas rerum,
valdedi ftarein perfe&ione:entiaenim funt, ficut numeri , & animalia
perfefta fiunt 2 coelo, & ab agente particulariifecus eft defponte
ortisjnam fufH- cit ibi calor cceleftis in terra diftufus , & aqua eodem
modo frigus cu fit caloris priuatio, calor eft perfe&ior frigore, &
ideo principaliori inten- tione producitur a motu,& lumine, itaque coelum
videtur efle caufa du^ua caIoris,fcd refpe&u frigoris eft caufa priuatiua ,
pro quanto ^ fuidiftantiam motus remiflam operator caliditatem.Item,ait,quod no
calor coeli formaliter concurrit ad aliquem effc&u, fed produdus a mo
tu,& luce illius, & corpora viciniora calefiunt per motum mediante at-
tritione,& lumen calefacit,quateous reflcditur,& quia in diftationbus
fit rcflexio;iccirco qua; diftant magis,calefiunt magis per{lumeo,& quae
appropinquant, per motum.Vlterius,inquit,quoQ in ipfis animatis mo tus eft
caufa calorisrnam per illum expanditur calor naturalis, & de cea tro tendit
ad circumferentiam fpiritus,praerertim fi motus elt velox, . cum menfura; nam
fifuperfluus,acciditrpiritum, &caloremrefolui, 8e fic infrigidat, fed| in
inanimatiscaufatcaloremdiftraheodo,& rarefa- ciendo partes mobilis : vnde
raritas dirponit ad calorem, fed dircutia- mus hzc . Hic (ermo plenus
erroribus, vt totus reprobandus fit: vndeaduerfus primum infero: propter quod
vnumquodque tale,& illud magis:igituc ficoelumeft primum calcfacicQS,crit
etiam primum calidum perefleo- tiam. ^ Dc CceIo,& Mundo, 149 tltin,8c
cetera per panicipatioaem, dicit Aucr.qudd verificatar in cau* fis
vniuocishzcpropofitioifedc^lumeft calidum per exceflfum alterius ratioais,&
virtucis^ignis vero ^er cxcefium caloristfed quam ^quiuoca tionem hi
perceperunt ,* vifus cum fit vterq. ignem generare) admotus , ^emotus
verd>&remi(Tusviuificare,anima]iaq. gigneret Item vterq. fiib tiliarcj
attenuare,attenuatiq. euehere,& vterque in materia crafTa rcce • ptus
ruberc,vt Ficiaus inquit^in media pallere, nitere in tenuilllnia fi c6
grcgecur,fin minus colligatur vterque inuifibilis eft, vt de igne in con • cauu
Lunx dicitur ab AriftotelicisciTeinaifibilis, & fuperatacrtflitie, *
vterque velocifUmd mouetur , eodemq. pa&o io omnibus denique im> mutare
in eodem fitu,& vehementia pofitus,itemq. perpetuus omnis, ignis enim io
Lunz orbe,nunquam valebit ab aere imminui,cu fit mo- lis maioris, &
adiuicatis,quam ille,itemq. perfeuerat femper in fui quati titate.aliafq. aeris
portiones podusin fe inuertit,& fi qua ignis pars hic corrumpi videtur,non
eft fat verum ; nam potius calor exhalat furlum cum teaucfada mole, vbi non
amplius rubet; quapropter ait Ficinus, ignis nofter edicitatequadam materiam
fubitodeuorat, mox inde luxu riaos euomit fiammam,quafi fcruorem,quz etiam
longius, quafi con- fiimitobiedarcumenim ignisobnaturam tenuem,
amplificaDiIero,ma bkiem facile dirpcrgatur,ne mox intereat natura fibi datum
eft ,vt facile propinqua deuoret,& ne deficiat tam nobilis natura datu efi,
vt exom- bibas recreetur factllime,& ex minimis crefeae in amplum,& his
fimilli- madicic Piio.in 2.1ib.cap.MO. quaproptervidetur ignis attenuata ma«
teria furfum tendere, non autem corrumpi,& quamuisFicinus fubiun* eat, f
ignis cceleftis confumit nihil , quia nec ipfe confumitur , quia noa
diflipatur, quoniam nec locum mutat,nec voquam vita deferiturj opoc tec tamen
id intclligere de igne,qui efl in regione fuprema coeli; nam ille nihil
habet,quod in feconuertat comburendo, vel dcblando,quiin coc poribus infimis
apud nos reperitur ; at qui a Sole aduenit aperti cobu- rir,vcin
rpecullspatet,& Plato expofuitde fibula Phac(hontis,quare& Plin.ibidcm
loquens de miraeuhs ignis annumerat igoc Solis, 6c aftro- rum:vndcapud hos
incorruptibilis, videtur ignis natura, vti cum maxi* ma difficultate
corrumpitur, &c qui corrumpi apparet feruor efi ilhus ; nam ipfc furfum
tendit cum fubtiliaca mole,& cx hoc Marfi.iiiquit , hic non cfiignis,qui
apud nos efi,(cd ignitum elementum, 6c in boc erra- uit Ariit,qui hunc appellat
ignem,& qui cll in concauo Lunz, no igne, Ccdvelutiignc.m, Scriberem
iccucus potius vulgi opinionem :itaq, nec in corruptione diifcruni hi
igncsadiua,nec paifiua-ignis enim Solis bic acceafusvrir,qaiu inquit Plia.
magis vric lumen Solis in fpcculis rece- ptum, quam alius igais apud nos: quoad
palTionc dato , quod vna pars ignis cxcinguatur(vccredo^quibufdam exhalantibus
mitis fubicLtum cenuc,quib ufdxm non,fed correptis a contrario , nob propter
hoc non _ It erit x^o F.ThotnxCampancllx, erit eiurdem /pectd hic ignis cum
ccele(li,& Toinocus; nam & partes ter rac centrales,& fupremc
(abluoaris ignis rcniot( a contrario non corrfi puntur, Ocut cccli portiones
altat , Sc cum centralia terrat,& fublunares ignes nil corrumpantur etiam
apud plcrofque Perip. & tame fuot eiu(« dem rationis vniuoc^ c& his,qup
quotidie diirtpantur,tu cceleftis ignis, & calor, G non corrumpatur:quia
remotus efi i corrumpente prarpot^ tijVcl non reperitur talecontrarium,fed
imbecillius , fimiliter exhoc no ctt dicendus atquiuocus,& alienat naturat:
eiufdem itaque rationis fune omnes calores, & igncs,tantum in materia
differeces,& viribus , & locis, & Sol e(l caufa agens qua extera
Gnt calida,calidus itaque erit per eflea tiam,& formam Giam vniuocaro,vt
ratioTelefij conuincat. Quod dicit de primo motore immobiIj,&primd
alterauteinalterabili perpera in^« fitum eG,aon enim omnia mota i diftindo
motore moucntor,(ed mul ta a fui natura, quod fatentur de elementis,&
argento viuo.Oe hoc di- ximus in prima difp.dida Arift^irca primum motorem funt
bene reie- SaaTcleGo.in I1.4. ita, quod deuenimus ad primum mobile fui natura
motum coeium,inquam a calore fuo; ab alio nullo pa # foluctur Dc Coelo, &
Mundo l 151 folaetar qua dicant lumen per repercalTionem facere calorem: quomo-
do enim reflexio faciatcalorem , nifi proueniat i calore reflexo , & in fe
voito,qaod ipfarolum prcftat,non video: at irrationabile eft, quod fe- qoitur,
qudd videlicet frigus fic i calo per diftantiam ; ficut calor, &c. oulla
enim imaginatione re&a capi potefl, qudd idem per fe fit contra- riorum
caufa , qua propter frigus non eft per fe effe&us cali pr^fertim motus,
& luminis, quae omnibus per fe calorem dare tefte Arifto.appa - rent, &
illud exemplum de nauunil valet; nam quantd magfs aliquid diftat a fua perTe
caufa,tantd minus ab ea caufatur : vede fi f rigus fit i motu cati,ergo minus
fit cum motus recedit, tum quia ablata caufa ef- ferus aufertur qui ab ea
pendet, igiturablato cali motu frigus no effee ab illo; iccirco itaque nil
exemplum manifeflat : quado enim nauta ab- eft nil caufat in naui,fed fubmerfio
eft d vento,vel procella,aut flu^ibut intumefccntibus,tanquam d per fe caufa ,
abfentia vero nautae eft caufa attributiua,& extimatiua.Sic etiam
Sol,vbicunque eft, diem facit femp, fed aeftimamus per abfentiam facere nodlcm;
quae tamen fit d terra Ot obijcienteinternos,&Solem, &fnam vmbram
effundente; dicendum eft igitur fem per Solem , & calum calefacere, fed fui
abfentia per feni! frigefacere,vt nc,velut caufa priocipalit:fed terram didmus
frigefacere, quae antea prohibebaturdSoleprzfertim direA^ imminenti,vbi nos ha
nitamus.Et hic homo deinde veluti fe retrafians/nam ex multorum di Ais non
beneintelledis hxc adunatverba ignorans, quod vnum alteri diAum contrariatur )
inquit calum effecaufam priuatiuam frigoris, quatenus per fui diftantiam motus
illius demandat calorem remifl^umt igitur, inquam, nunquam calum largitur
frigus,fed terra.ltem quia ef- feAus politiuus dependet per fe d quapiam
pofiiiua caufa, ergo frigefa- cerc debet attribui per fe terrx,vt pofitiux caufx,
& per accides c^lo,vel comparatiud,& attributiue,vt nos paulo ante
memorauimus, & ex hoc apparet inconftantia huius viri,quimodd dixit calu
per fe dire frigus, & calorcm,& fupra membit fe adaftrologos remittens,
& alios Peripa. & hoc dicit modd demente Auer.a.col-^a.quod penitus
falfom eft, ac exploium rationibus ab Auerr. ipfecnim probat ibi Solem, &
ftellas,ip- fumq calum totumperfecalefacerccontraaftrologos.tk Auicc.&re-
fpediue quandoque frigefacere coatendir,quatenus inferunt calorem, fed non
robuftum,fenfum noftrum fortiter qui moueat : illud di dum, quod fequiturcalum
non agere perrpecialem,&c. eft illud inquam vo. luotarium,ncc didis fuorum
confonans: etenim Ii non per fpectalcmo dum agit calum, omnes tnne eiufdem modi
facit effedus, non itaq. di- ftaotes tn perfcdionCkVtipfe tenet, item Sol fi
tantum cal(ficit,concur ru per calorem, tam in fponte oitis generaodis,qudm cx
femine, diftcics ta,Dium penes magis,& minus; nam in his concinnat terram
ad modum ' v^err.A putredinem ad feminis fpcciem fuo blando certoh. calorc^n
his lia verd z^L F.ThomaeCampanclIx vrro adiuuat calorem feminis, &
vteriipre moderatus pertingens coJe* Htectenecur dicere Marta nobifcum,(]uod
a(ij Pcrip.dcteflantur. Sim* plic.enim per feomnesqualicatesfacerevult coelum
,»cad particulares «ffrAus, particulares demand tre influxus, & cum eo alij
multi , & boni» vt Alber.D.Thomas,quio Arido, ipfein fecrccis ad Alex, idem
pronun- tiat, & z.degen periodos omniumponitia obirquo circulo, &
foluatra tionis Thoraiflaru m hic homo.& Pcrip.nrc reddet rationes ,
quomodo )izc flant a coelo. Nos autem diximus piurieacu Teie. Solem iuocaloro
eunda efficere diuerflflcatis viribus, & materia quauisoccaflone: frigus
autem effe i terra per fe,& licet Picinus io 2 Enn.lib.j. cap. dicat fri-
gus fleri per didantiam ad coelum, nonaic tamen frigus fleri ab ipfocoe
lo;etcnim i n qui c,cum coelum flt viuens,atqae viuifleum putandum eft ipfum
calefacere,&humedare,h^ceaim conducuntad vitam,frigcface rc autem, &
exiccareper accidens efle a coelo; nam funt priuationes vit^. quapropter vult
fieri i terra, & fubdit frigus & ficcius in rebus noftri» fit hinc non
inde a coelorflccitas enim ob loci huius anguftia.denfam^. naturam,
arperam,reflflentem,percuticotem, formationi, motui^.inep- tam;frigus autem ob
diftantiam.tum per natura i coelo toto , tum per- fitum a rtellis;vbi
intelligit caufam pofitiuara ipfam terram, ac diftantii ficut priuationem
impedientis contrarij.f.caloris,vt ex verbis dicitur, & alibi
manifeftat,cum ait ccelum;iccirco frigcfacere interdum , quia po- ' ros
apcrit,& faciliusingreditur terrena frigiditas, quod aitpoltea Mac-
tacoelum non efle formaliter calidum faUum oftendimuscumTelefio de motu, &
lumineahas. Quod fcquitur poftremo de calore anitnalit
fadosmocu,Qilcxpooitjnamiaanimalicauranaturalis motuseft, ca- lor fpirituum
con(iitutiuus,vc in prima difputatioQeprobauimus,quo ablato animal nequit
moueri : agitatio vero ipfius excitat calorem ma- * jtimum quipoffit exitum
fibi parare, vt labatur: vnde frigefeit animal vf--» quam. At femper excitatur
calor, & accenditur interdum ,vt egrediatur ■ fi vehementer agitetur, fln
minus multiplicatur modo,& rciiiuifcit,qua ' doque fufrocatur,oppreflus a
corporis molefl quopiam concurrit , vbi exitum non valeat agere; nihil
crgo,habuit quod benedixerit Marta in tali fcrmone-.at quia argumentum non bene
percepit, refponfio no fuit ad propofitum;inquit etenim Arift.a. metaph. dicit
deueniendum effe in qualibet fericad id quod eft cslcpcreflcntiam; vnde
principium om- nium frigidorum frigidiffimom per efle debet per cflcniiam,
&non ab alio per participationem.at ignis io concauo orbis lunaris non eft
talis perdrcnuam,fcdpcracadcnseftignis,quia fibi accidit cedi motus i quo aer
ille mcalercat,vt diciturin i.metheororum. Aritt.flquidcm nec acrem.uec Igne
dicit ibi rcperiri,fed id quod i motu codi iocalcfcit , fed non fcru«,vt Ignis,
nihcoufque exhalatio afcedat,eft calidum perparii- pauoncm,quaiCQUsmoiasaccidii
coeU fibi, vnde incalc/cat,qui fi defi- • > itere Dc Calo,& Mundo.
ftcret ccITaret etiam ignis,& quid peius^quam ignis, ta nobilidlma fub*
fiaatia,quacundagenerantur,& viuunt,non per fectiflat, fed ab igno
biliiiima reprouentat a motu,vid?Iicet pofito /irifloteli adus, quod fit
potentialis imperfe.^us , & accidens ^ debee igitur primum calefaciens clTe
per fe calidum, ficut primum frigefacies:iccirco Tclcfiiis vuic,qadd fi
Arift.fuam perpcndtifetpropofitionem, didicifiet coelum c(Tc perfe calidum, tum
quia non cft caula ignis fublunaris, n cztera fint calida j nam calor illius
nunquam dercenueredeorfum valet, vcquf fune hic ca lida fint ab eo,oam cft
contra naturam luam apud Perip. hic motus , tft quia ab aere humidoipfius ficca
portio defeendens confumerecurjpr^* lertim quando aer cft multipliciter
aife&us,& entia,quzincauetaister fiunt calida ponfunt ab igne
fublunari, quin Auer.inS.phyfico. vult ignem hic genitum, nifi aer impediret,
in eodem inftanci fu^ generatio* nis fieri in Lunz concauo, quare ignis calor
deorfum nil aduenit,fed pa tiusfurfum, necquifpiam ignem eodum calidorum apud
nos caufam cfte vidit,vt contra fui naturam defi;cadac,vt magis probabimus io
dat /putatione de mixtiooe,&TeLio ^.ca-4^at Solem videmus adealidoru entium
fadiones concurrere per laccm calidam, Sol ergo videri debet caufa totius
caloris, & non ignis fub orbe lunari , qui etiam eft cfiedus Solis ipfi
Ariftoteli,& ftellarum aerem conterentium, nec perfe intendi
'’taraccelo:intclligeatizfiquidem ideo mouere volunt Perip. vtpnmd aflimilentur
motori, & ad motum fccundario fequittirdifgrcgatioae>
xls,&flagcllatio;vndefit calorignis.Coocludeiterum,quiaio illo texta
Arift.dicitur,quod cft tale per cifen tiam clTe caufa m vniuocam, vt c^te* ra
fint talia, ex quo concluditur ab omnibus Peripa. Deum efie maximi per fe
caufam eundorum entium, quia ipfe maxime effe habet formali*, ter non cftediud
tantum , ex quo multi concludunt pr^fertim Scotiftas vniuocationem
enti$:igitur& quod perfe calefacit, & primum cft cale- faciens maxime
calidum cft voiuo ce,ficut Deus eft maxime ens,vclana logiccjvt alij concludunt
extextu illo przcipucThomiftz , itaq. omnia funt calidt pet atcrtbuuonem ad
primum calidum,ficut habent efieper attributionem ad primum ens;coelum itaq.
primum eft calidu.&ignca caufa,& cztera fic fiot fine cocrouerfia apud
veridicos , & Aciftotcli no obligatos, ad confirmationes nil dixit Marea.
FugicnstandcmMartavltimaTelcGj argumenta concedit calum oi lidumclfe non calore
clcmeatari,fedcceIefti,ficutfupra,nechocfcqui- turaitad principia Ariftotcl.nam
fi fic cum caliditas faciat lcue,tuncc^ Ium clfct lcuc,in via A riftotcl.&
tuncmouerctar furfum,itemgrauitas, & Icuiras infunt rcbusin comparatione ad
clemcnta,non ad crelu,quu ipfum Qoa,cft graue,oec leae, quin occ mobile; nam
Sole circulari mo* uccur. At Th. Xn§«l.aritaleui(rimum illud ponit,&
aquale, cui nilpoffit afllmilarim leuitate,& (qualitate;quas ob res falfum
eft io elementis tantum conii- derari grauitatem,& leuitatemtitem quia
habet Arifto. fi coelo addatur aftrum difficultatem fieri motui, que non
aliunde eiTet , nifi d grauita- teatemin i.dec(l.fimpliciter leue appellat, quod
omnibus fupematati & eft furfum fimplicitcr,quod magis coelo competit, vt
arguit lo.Gr^ qudm alteri , ex his ergo admonendum fuific arbitramur
Ariftotelem » irt det coelo lenitatem, vel fiii oblitum demonftramustcum enim
videat qnamdplus entia ad naturam coeli,& tenuitatem pertiogunt,titd plus
fefttnare motum circularem , & hinc ad coelum confidcrantibus rerum
teniiiutes,vtaquc,aeris,& ignis^^pparct tenuius eiredeoins,& mobih%
ftdil verendomiit coelum oelcrrimemotumleui(rimumefie,& quia le- vitas eft
i calore,ipfum dicendum erat calidi quibus coelum diuerfum clTcd Tubluntribus
colligit , & i. inquit Arift. rdecceLomnia corpora naturalia habent moueri,
quia natura eft pria ctpium motusiigitur quz llmilem illum habeat,funt inter fe
fimilia,led' ccelom prorAisdinimili fertur motutnam circulo mouetur,& omnia
aha mouentur motu rcSo,vel rurAim',vet deorfum , furfum quideaer,
&ignis,dcorlum vcrdaqua,&terra:hocadducit Marti de ddcurAi Art-
ftotcLvbi plurima dcAint qua confirmant , & nos fingulis cum T «lefia^
fatUfacicmus;lcd ruperficialitcr aperiamus, infr-a magis dilucidaodum quid '■ ^
'Dc CoJo,& Muncidl *55 ^n!d dicat ad hocT defius Inquit
igiturTele.propriain caloris operationem effemotam prefcr n t*u tim circularem
, & quxcunque ignea non monenturprorfus circulari- ^ ter, id fieri vult ex
impedimento craff* raaterip adhuc non bene fubti- liat«r,ex quo calori mouenti
non refiftat,& fiirfum fiat, vbi perpetuo fe renda fit circuitu , vel a
impedimento frigorii extranei caloris opera- tiones intranei opprimentis,
obt^entif^. ;iu qudd motus terr^deor- fum,& aqu« non eft dicendus motus,fed
ad motum imbecillitas , & ca- fus:at motus ignis rurfam,nec eft motas, fed
appetitus malum declinas riijfed circularis, qao perpetud obleftatur in proprio
loco, eft motus, propriaq. operatio;cattera verd fecundu acceffum ,
&receffum ab ignis calore, & ccnuiute magis, & minus mouctur in
circulumtduo igitur fta tuit T el.prima corpora, ignem vidclicet,qoem femper
moueri decernit^ & terram.femper quat quiefcittinter media verd,quar partem
dc ignis t« jiuiuce, partem decraffitiefortiuntur terre, motu in loco fito
circulari, & torpelcenti agitantur; motus autem omnes inter fe non funt
contra- rij, cum fint omnes vna operatio a caloris natura emanantes, dc fecun*
dum magis, & minus velociter differentes, quxdiffercntia non inducit
remotum diuerfitatem. • Marta cupiens hoc re/pobfum repellere, prxruppouit
infra proban- Mar •um, qudd elemenu in proprijs locis quiefeunt, fircum fuht
extra pro- priuin locum monentur naturaliter motu refto ad illum, ficvni
corpori iimpUei vnum competere motum fimplicera.Ccelnm autem folum cir- culo
fertur naturaliter, fir quia omnia infra fc continet mouet ignem, fit aerem per
circulum rapiens, qui motus vtrum fit i natura,vel przter na turam infra
exponetur, fir quia motus circularis, ficrcAus differunt fpc cie, igitur coelum
non erit eiurdem fpeciei cum igne, cum motibus di- Berfarum /pecicrum ferantur
; homo enim, fir auis mouenturambo, fifl tamen non fuot ciufdcm fpcciei, ita
quod non qu^cunq. mouentur eas i b.li.c.2j* dcinonfirat,vt valde liceat
Auicennamincufare,& cum eoplurcs c6tra> cium airerentcs;at tftuc munere
poterat fiUcm Auerrocm,& Arifio.vt ponant mundum effedum a Deo,fiquideni
ipfis eiemeota, qux ponuc nequeunt tanta opera conficere /fid etiam Tuas vires
diucrbficaos Sol altera conficit rcmtna,& alterius naturx'conlluui( entia
in figura, ma* tcria,& adiombus diuerfa,& tandem multa ctficit nulbs,
qu^ pr^fuerul finulu, fecundum diuerfas vircs,fitus,macctias,rclificatiaq.
diuer/a frj^ gora - DcCoelo,&Mun(Jb2 157 goraia diuerfis adioDibus,vt in
plantarum, lapidu m,anlmaliu,& alio- rum naturis fpeculas philofophus
agnorcet,& fupra meminimus. Mox autem fpiritus nofter tot diuerfitates , ac
couenientias fimul in entibut difeernens iuxta diucriitates, ac conuenientias
motuum , & fpccierum » quibus ab his entibus mouetur,& inde retinet
illas fpecies,& motus, in- ter ea, ne vagetur,diucrfitates fpecihcas, &
conuenientias, & genericas» numerales fub quodam ordine coniiderauit, quo
horum fpecies diucr- fo modo,& Gmul conuenienti conceptas fpeculetur ,
& horum feientia logicam appcllauit.Vndequx idem proriusin rpiritum
agunt,& plura funr, dtueria numero appellat,& ipecihce vna,&
quxdeiode non pror- fus idem , fed comunius primo agunt fpiritus vna genere
dicit, fpecit^. diuerfa , & Itcalcendcndo gradus horumjinucnit fecundum
ampliatio- nes,& conflriftiones differentiarum, & nmilitudioem;decernit
ite indi uidualem vnitatem.cum vnam rem nil in rediuifamrealiter,&ab alijs
diuifamagnofeityin vno etiam prorfusindiuiduoetiam gencricas,&rpe ciBcas
diuerfitates diftinguit,quia pluribus motibus,& fpeciebus parti- cularibus
ia eo exiftentium partium,& membrorum mouetur, TtTele. in
8.li.c.i.innuit,& fi idem omnino in indiuiduo vnius fpeciei compre- hendit,
quod io alterius fpeciei indiuiduo agnouit , licet illaindiuidua differant
fpccie inter fe, tamen eorum partes fic fimiies eafdem fpccic elfe cenfet,
& prxdicat (i eft verus,& philofophicus fpiritus,quod notaa ter dico;
nam quidamfanguinem hominis, &leonis dicunt cflcalterius fpecieiteuius
principium conftitutiuum paffiones, & proprietates de- clarant
e(feeiufdem,ficut albrdocygni, &columbxciurdemeireridea- tur,ab eifdcm
caufisc£fc&x,& pallionibus gau dentes ijfdcm,eodcm que modo immutantes
fenfum nohrum,at liceat hoc illis nefeientibus : »n- ilc rerum
differcntixindigandxfunt,fcdcredo,qu6daliteripfi confide rcot naturas, &
vfuro , quem inflituerunt obferuant. Sic rcipondentes dicimus nos ad exemplum
Martx,pro quo hxc induximus , quod licet homo,& auis dififerant fpecificc
inter fe quo ad logicam xlfimatiooem, quia di uerfas fpecies motuum fpiritus
colle&iuus recipit ab cis , tamen calor vtrique idem exifteos vnius eft
naturg ab vnoSclc procedens, dif fere tatum in virium diucrfitate,& in
fubie^orum diftorniitate, quibus infuot,diucrfo modo agerei diuerlis edodi:
igitur licet ignis, acr,aqua, animalia,plantx,&c.dilconueniantin
multis,conueniunt tamen in vna communi natura non logicali, fed reali
cunfiitutiua.f.in calore , qui ea fic effinxit diuerfificatis viribus agens in
diuerfis materijsiattamcdiuer fx caloris vires, dtuerfx fpecie a fpiritu
quandoque cxifiimantur,cu di- uerfis mediS agant, alter alterius opus cum
deflruat, immodcratus.f.o- pus moderati vaftat caloris : agunt tamen omnes ad
vnum finem , vt in fccontranjfubie&umconuertant,& pcrcontrarij
interemptionem fe muUipUeeae , & quod nequit filbic^um fibi parare calor
bladus eo pa- Kk fto. Tei. 1 Confir. 2 Confir. Confic. • '■ • • t t • « 158
F.ThomxCampanellx AoiTtfurfutneaehat, parat» &rubleuatintenfus, quod G conGdenfl^n
Auer.nil veritus elTecc^Iutn calidum vniuocda(Teuerare;h{C omnia huc vIque
ignorarunt Peripa.quc ergo primus perrerutatus fuin vobis om- nia concordans
didisTelefij: Sc nili (ic dicant Perip. ci^m omnia Hnt a-
pudeosexc1emenus.compo(itaomniarpecieconuentent:red forfan la- tius conficiam
tra&atum logicd,iuxta viam veridicam » & natural em, i
quadeuiantesPeripat.& fingentes mulca corrumpunt verarquare boni
fpernuntilla,fed redeuntes intuemur diftum Martaeaullum,videamaa ergo
diuerfitatet motuum. > Motus i feipfis non eflediuerfoSi&fibiipfis
contrarios male Arifto telivifos e(re,qut tamen funtverc motus,
dcmonftransTeLin 1. minor* cap.lrerant. Verum eft enim diccre defccndcntem cx
Luna veuire deorfum, afeendentem ex terra ire furfum ad eundem termi Qum:&
confirmatur audoricatePiatonis io Timxo ponentis diueriita- tea Dc Coelo, &
Mundo, 155 tetefrefurTaiDi&deorfufn rcfpeAu noftritantdtn,inqaiten!m
oeq.Air fum,& dcorfum cft Tph^rico exiftente vniuerfo , fed ad aoftrum
caput , &ad noftros pedes tudicainus:quarefiagit hominem cuius caput iit in
aere,& pedes in igne retrahentem libram m aerem , & duo proponerem ,
fuper lances, hoc quidem maius, hoc autem minusrpellens autem vtraq. ignis
portionem in dit1>milem aerem facilius minorem proijciet,& ma- gis
verfiis aerem, quam maiorem, & ilia qn; facilius proijcitur dicetur le
uis,ac farfum ferri, qu( minus faciliter proijcitur, & magis refiftit , di«
ceturgrauisthoc idem coatingit,ait,nobisterr; habitantibus, qui par- tes terr^
ri proi jcimus io aerem , & quz facilius tedit diciturire (urium,
&elieicuis,quz non lic mouetur dicitur grauis,& concludit Plato, qj
greilioad connaturalecorpus facit graue, & deorfum.Lreucrfusglcbx ad totam
terram exiftentisin aerefacit,vt dicatur grauis terra, & locut ilhus
deorfum;& idem dicit Thcmiftios,tefteIo.Gram.&Simpl.in i.de c^l.tottu
fuo iS attamen non inteiligeapud Platonicos,hos clTe motus, fed regrclTusad
naturam,vc dixit Plato io illis verbis,& nos pluries locu ti,'lumu$,&
mox dicemus. Simplicius concordans femper Platonem Ari ilotcli alio pa6to
exponit diAum iftud,fed nos fumus cum Flotiao,Xe-
Darcho,MariilioFicino,Themi(f.&Ioan.Gram.melius audientibus di- &a
Platonis padlooeinfe^andi Ariftotelem fpoliatis;& confirmatur ip Confit*
fius Arid.tcftimonio qui in fecretis feriptis ad Alcx.Magnum luum di-
GHpuluminnullodeuiansaruo pr^ceptorc Platone, inquit, 6 Alex. fei- ^
uiiti,quddfub(lantia huius mundi in nullo differens eft io vniuerfo, & cius
ruperioritate,&altitudine,infcrioritate, & profunditate, anteriori-
tatc,&-pofterioritate vnaeff nullam habens differentiam, fecundu fiib-
ftantiam.fedfolummodu in accidentibus. ltem^locus,rt probat TcLu ^ mai0.cjp.25
dcfcq.elt fpatium rpiritualeacootentorumcorporu, mo- le diuerfum aptum natum ad
fuicipiendacorpora'quzlibet, (cdvniuer- fus mundus cHm hoc fpatio, in quo nulla
ctt differentia fecundum fe, fed fecundum corpoca^quz in htscominentur,in
quibus nec longa cft, nifi iii priucipijs.igitur quoid locum oon eft
diuerfitas, vt auihoritatcs etiam declararunt, dc antiquiores nobis
cxporuerunr,fed quoad corpo- rum yniucrficatcs in fpatij partibus d ucrlas
ipfas fituatas ; quapropter perfcmobilia mojcotur ad quamlibet fpatij partem
vetis motibus, at quia vniucchtates corporum contrariorum lortitz fune fpatij
remotas partes, & vnaalieram oppugnat, ideo pars vnius ad cognatam Icmpcr
tendit auidius,vt ab ea foueatur,Oc contrariam aufugiat. Quamobrem pars terrzi
propria vniueriitate.quam natura fixit in centro, abilra&a Illuc
rcdir,vbiquicfcir,dc aqua impoteos,Ttiofublimiorimouratur,qt calor eius iioa
ctt tantarum virium.vt poflit cucherr,etiam dccidir,acr, & ignis
teoduntrurium, quo fugiant contrarium,&ad propriam vniuer iicaica)|,
vbifoacaatur dcclmaoc, vclutifcrrum ad magnetem iuxtade* Kk a ' ' da- ' i6o F.
Thoma! Campanellx, clarationemTel. io 11.4.0.2^. &finugoes cfirurfum,
ferrum effertur fur* fum,deuiSa velati grauitatecrafntici materiar, quo illa
potiatur : nulU iccirco diucrfitas cll quoad locos. Ite arguitTel
principaliter. Arirdu* pticc naturam decernit, alceia immobilem, a qua
moles,qua fubit immo bilis fit,vt in aqua,& ferro conGderant Perip.^ in
medio Ariflo.^efcunt proptergrauitatem a frigore emanante,
vtaliasmanifeftauimus nos, al> teram verd mobile, a qua occupata motes fit
mobilis motuq. gaudet , vt aer,& igais a leuitatc.q effc&us eft
caloris, & hjc entia femper mouecur ac ad diucrfatvbi igitur vninaturx
motus oes competunt, nil inter fedi- uerfi funt ponibilcs,nacQab aere,&
igne motus oes fiant quantumuis diucrfjin diuetfis cntibus.aclociscaercitaii,
vnosefle motus fimiles, ac cognatos natura ft atuedu eft. Item aerc,&
igne,^ funt calidi, & tenues, & roe'u faltcm alia ratione apud cos,
& nos vniuocc probauimus, oia^. Calida,actenuia mobilia
c(reintuenti,&oil non calidu, & tenue moueri contemplanti,&rpiritu
item moucrecalidifTimuquomodolibct, & oia torpere non calida, vel tenuia
minus , quam euehi poffint, calori motus oes attribuendi funt,vniufq. natur^
inter (e ponendi , nec ab agentibus, diuerfitatem,vndc fumi deberet, nec a
locis a quibus cofueuerunt apud Perip.afTumeretCum non fortiri apparcant:itaq.
motus motui cotrarius non eft,rcdimmobilitas,qux ab alia natura emanat,motus
quidem oes funt ab eadem natura,necfe inuicem deftruunt, fed a quiete, vel
caufa .quietis corrumpitur motus, contrarium.DU contrario deftruitur,& co«
mrij caufa alterius, contrarij caufa di(lipatur,quod Arift.pr^dicat, cjlu ergo,
ac fublunaris {ther cucominud deferuntur motu, eoque maximd feruentur,&
gaudeant,&vniformiter,quafi per circulum,dcquat6 plus : frigori
terr^adhzrenc,& calore quopiam priuantur,tantd tardius mo«
uentur,rummdfimileiigiturhis videtur ccelum.quzmouentur, Sc foli terrz didi
mile contraria natura donate, & omnes motus ab vna natura funt vni,vnaq.
operatio. Mar. Marta quzdam verba affert horum, quz dixit Tei. circa hanc
confide rationem, & illa valde diminuta:quibus putat rcfpondcrc, & ad
hoc po> nit fundamentum Arift.quod vni corpori fimplici competat vnus mo-
tus fimplex,& hoc fuit voumprzfuppofitum, quod paulo ante przfup pofuit,
probandum, quod non facit modo , fed remittit nos ad Pcripa.ex 2 uibus vnam
apportat principalem.f.cum accidentia fcquantur forma, aliquod ens vnam habebit
formam, ergo vnam naturam, qu^ fi eft finx plex vnum tantum habebit motum
fimplice, quia motus procedit a na- tara;dchinc dubitat fuperhoc fundamentum,
& rcfoluit.Vltimo tande facisfacitTelefio diceasad vnum,quod animal mouetur
motu compoli to,& non fimplici, & ideo non mouetur furfum , deorfum ,
& circulari- ter;8c ideo pluribus motibus mouetur, & quia diuerfis
appetitibus mo- ttctur ab anima appctcntc:refpoadctIccundd cum quodam
do&ore,q^ animal Dc Cocio, & Mundo. ztfi
toimalcftcompoGtumcxpluribusformisvirtmlitcr.qua* riluamurin ipfo.vt virtus
aqoj, acris, actcrtf qnonfuut fubftantie. ffJ accidentia, ideo per has virtutes
dicitur habere plures motus, qui no iunt limplicts ied compofiti ; rcfpondet
tertio ad idem, quod animal non c(l copofitu ex vnatorma,&voa materia,
ficut«;lcracntum,fcd exea, qua corpus, ex ea qua animal, ex ea qua mixtu ,
& ideo ex his plures motus habet. Ima- ginatus deinde refpooderead quodam
argumentum Tcle.probans mo- tus effe vnos,quia ignis quolibet motu
accenditur,quod quidem no po fui t Tcl. vt ex n oft ris antehabitis vidimus,
& in cap. aflignatis ex T elefio perpendendum
eft;inquitMartafepr{fupponcrcprobaduminfcq. qd elerncnta in proprijs locis
naturaliter quiefeunt, ignis verd accenditur variis motibus ratione materi*,
nam materia ignis elcmcntaii eft humi- di.qu*humidiusreriftitGccitati,&ideo
quoroodocunqhe ventilabis illum accendetur, & fl imra*,quf accenduntur ex
motu,dcttruunt humi ditarem liguorumzneclicet /equi fcnlum,ait,
&fquiuocarcinrcnratis, at Gngula nos deftruamus horum qu* dixit.
Summeglorianturin re, quam nunquam probarunt.f. quodlibctelc Tnentum moucantur
naiuralitcr.Sig» vni eorum Gmplex,& vnus motus competat, quod quidem fenfui
, & rationibus ei conlonis demonfttada erat,cu ab eo tota de quatuor
clementis feieotia pendeat,at ArilLvcluti fupponensticceffarid,qu*
funtdeinooftranda more /uo,&Gmbrias di- latans in his,qu* non faciunt ad
rcire,vcritatcm modo fuo Gingit,& Gbi contrarius paflim
deprehcnditur.circahocergoin i.decfl.t.j.&feq.io- quit omoes magnitudines,
& corpora naturalia per fe moueri localiter, quia natura eft principium
motus in illis, dehinc motus diuerGGcans cuilibet elemento vnum afllgoat
Gmplicem, quia Gmplcxquodlibctcor pus exiftitzappcllat qui Guntfuper
magnitudines Gmpliccs. At DOS cum TelcGo naturam non tam motus,quim quietis
principium e£fe dicimus afenfu cdodi:non enim naturam, quamuis mobilem elfe, ac
motu ob- leftari,& eotia,quz conftituit mobilia facere videmus; fcd aliam
immo bilem immobilitate gaudere, motumque fugere , & qu* ipfa conftituit
entia immobilia facere,torpidaque.Ecquis enim ccclum perenni, &nu- quam
ceflTante cieri motu,tcrram verd nullo moiu,fed perpetua immo- bilitategaudcrc
non intuctur^&propterca hoc mobile c(rc,quia natura mobili fit
conftitutura.quf motu (eruatur,&obleftatur, & terram im- mobilem, quia
abimmobilij&proptereaperpetudquicfccrcqsnon vi- det^dchoc coguntur
vellcPeripa.Ariftotcl.cnim fecundo phyiicorum, non tam motus,quam quietis
principium diflinijt cGc naturam ,& oes boni expoGtores illius aiunt, in
quibus cit cotinua quies natura quietis principium e(fe,in quibus
motus,motus,&decUraut hoc in ccclo,& ter cadtein i.met«C}.frigidiilimum
clcmcntoiu,acimmobiliaimu natura- liter 1 F.l homx Campanclls \i ter ponitor
terra, 8c t.dcccel.t.i'^. & feq. eam Dcceflarld qulefccre fta« tuic,&
in j.ca1.tex. i S.immobiiicatem dat illi naturalem,& in lib.de cau fa motus
an. nullis viribus moucri poiTcpr^dicau^oblitus igitur fui Ari- ftot.in
i.roel.motus tantum principium elle vult naturam, & terram, fi- cut omnia
elementa motu fiio donat. Vnde fi vnius fimplicis corporii vnus efi motus
naturalis , & quicunque alius aduenit motus eidem efi violentus, mulc6
magis violentus erit motus ei , quod naturaliter quie* fcit,vi tcrrztplus enim
conueoiunt duo motus inter fe.quam motus, ^ qiiies:quare pcaitusirrationabilis
efi ratio illa,qua dicit Arifto.terraro, ideo moucri naturaliter dcorfum,quia
ibi naturaliter quiefeit; nam ctia fi fic eiTer,rcqiieretur,qu6d nulli enti
immobilitas eifet propria, & nata rali$,fi non eft terrar,quod non vult
Arifi.tum quia dato vno contrario datur, & rchquum ia natura, vtdicitur
a.coel.tum quia fenfusimmobl^ lem eam intuetur,&remper Arifio.docct: item
quod fui natura eft im- mobile nullis viribuspotefi moueri naturaliter, vt
innuitur in libro de caufa mot.an.igitur fi fui natura immobilis eil terra,non
poterit voqua quiuisci attribui naturalis motus :& fi quando ab externa vi
illud mo- iieatur,nequaquam tamen mobile debet poni : quas ob res, fi noa mo-
dd motus , led quietis eft principium natura , & terra immobilis eft vi-
fa,& partes cius ab externa vi furfum efferri coofpiciuntur , & quoniam
ratio affamit Arift.non veras propofitioocs,ncc ipfa vfquam vera ccfca da erit:
itaque quia Arifto.exmotu Airfum violento tcrrc arbitratur ei ineffe naturalem
alium motum,nertrum naturale, nec qui furfum, nec qui deorfum demonftremus. Th.
Si corporum fublunariu m nullum fui natura eft immobile,fed id fo- lum circa
quod circumuoluitur ccslum ionixum.vt dicit Arifto.in alie-
gat!s;cooditioncsigiturimmobilium nullo feofu innote(cunt,atc mo- bilium
conditionibus,& proprietatibus, quibus proptierates immobi- lium contrarias
efieoportet, indagari poterant, & fi quod fui natura eft mobile a nulla
externa vi immobile fieri poteft,ac motu prohiberi,fic & quod immobile eft
a nullo mobile fieri cxiftimaodum cratiat quia intue tnur mobilium partes,vbi
incidunt io quippiam immotum, aut ia mo tet Ariftoteli,fi h^c fiat Tcra,fed
vtrunque eft falfum ; nam fi alia funt 2 terra, & aqua ab earum communi
natura diucrfa, qua; eodem motu , & Telodtate,quibusterra,&aqua
mouentur, moueri deorfum appareat, nequaquam igitur a(Tigaaaduserit talis motus
natura; communi terre, &aquz,fed aliaeftinquireadanatura,qu^ etiamhiscompetat,
qeodc feruntur motu,red quia uatura communis terrp , fle aqua; eft fola frigi-
ditas pofita ab A rift.oam ficcitas.flchumiditascommixtz frigori defee-
dunt,rtin terra, fle aqua,fl& naturali in centro permanentia dicant
impediri, li enim natura mobilis elTcc , vtiq. vcl talis quies clTct illi
vioIenu,veI aiTignatus f uiflet locus ab ipfa natura, Geut & ceteris
mobilibus eft datus, ad quem continud deferaoturiitaquenatura vifa immobilis
motuq.feruari jaN tribuenda eG illi quies,& continua in fe manendo,contiuendi^.
io fub* limi vis a propria natura,que frigus cG , quemadmodu enim calori da«
tum eG,quam fubit, molem penitus attenuare, & eflingere,n fecum nui lo
labore queat con>mouere,Gc& frigori datum eG,quam fubit molem ita
effingere, vt perpetuo immobilis Gt, ac in fublimi detineat, Geuti in terra
intuemur oculis,vt Pbilolaum,HeracIidem,& Ecphantu m multG crraGe videantur
motum ipG terrae dantesinGar rotae iofeoGbiiem,nec i defeeofu partium
terrcdicant Perip.ampliusdeoifum terram, ^fri uat datum ei eft operationem
quaodam edere , qua; finem imponat illi negotio, quod cogitur feorfiim
fubire,& itaque vel datum eft,?t ipra,lt • cet fit incapax
operationis.tamen talem edat , qup finis fit tali neg >uo , cum quoipfa eiie
non vult,itaque fi deTcenfus portionis cuiurpiam ter* ras.vei alterius entis
acceleretur cum eft mobilepropd finem, qui eft ter ra,talis acceleratio, &
concitatio appetitus erit,quo materia impellitur, vtcompleat,quod nolit.nec
aliud operans eft, aut operari poteft mate* ria,nifi motum concitans eft
tunc,vtfioem imponarmoleftae operatio* ni.i.derceofuitvidemus namque, qudd fi
quzfunt operationes edende qup fint moieftx,rcmper in fine accelerantur, ficuc
nos in nobis experi» mur: fiquidem materi^ rufcipieodeluot naturp, quarum
altera eft peni tus mobilis,lc>licet calor motoq. gaudens omni pOcter
defcenfum qua* do eft delaprus; altera immobilis prorfus quiete folum obledata
, fcili* cet frigus; vnd e materip non eft data facultas, qux harum oatnraruopc
rationes impcdiar;retardetue,red omnis operatio (ua eftiformistnua* quam igitur
fpoote fua defcendit materia,necoeceAitatc illa,quam po* nunt Pcrip.led qudd
firmx rei,acftabili nulli inh^rere poteft,vt in fub* limi (e contineat, quia
frigas eius id facere nequit, cum fit remifium i ca lore iacerno,&
cxteroo,ficat fe fuQinere poteft terra a frigore fuo iote* fo,necmoueri valet,
& opera caloris edere,quia calor eft exilis in ea, nec potuit occupare,ac
tenuiflimamfacere, vel intcafns eft, fcd non dum id tecit quaais occafione ex
parte vtriufqae occurrente, igitur labatur , 8 c cad It oporcct.-hic autem
cafus eft illi odiofus , quia non eft a fui natura cilm non fit,nifi forma
nacnra eius, neca forma iuxta cuius ingeniu ip* fam operari oportec,ergo
dercenfus erit cafus, & impotentia ad operati* dum ; quapropter acceleratur
in fioe,vt citd finiatur talis operatio o* dio(a,fi quoquo pafto operatio
appellari debet, rum fit impotentia for- mxincxiftentis ad operandum.
Hzc,&alia multa capiendalunrcxT • lefioin i.rain.c.44,&fcq.& a
mai.c.5.vfquead ij.quz nonagnorcen* tes Perip.trufi fuut in eos errores, vc
nunquam concordes fint,alter al* tcrius femper errorem detegens, ac figmenta,
quibus Arift. fiftioncs de- fcndunt-Falfumitaquc alTumit Marta,& Peripa.
cum dicunt omne ele- mentum fui natura mobile, ac fimpliccm cuilibet mutum
competere: nam terr^ folum immobilitas copecit naturaliter, & nulla vi
mouetur, nifi fecundum partes quafdam,qu| i natura cerrf calore Solis fune
alie- nac2,& motus earum deorfum non eft motus naturalis quatenus terra,
fcd impotentia ad motum; quoniam forma nequiuit illam fuperare, 6 c occupare
omnino, vt calor non fecit adhuc tcnuiflimam , quaipfe gaU' dtat tenuitate,
labaturfurfum, vbi perpetuo voiuatur , quadercaqua (lcorrumvadit,quucompafta
cum Iit corpulenti^. cffcfta,non habet L 1 lantuui EThomxCampancIIjc. tantum
calorem, qui eam fubcat, acteouiiTimura vaporeWe* eafadita ?el aerem , fecum^.
fubleuet;nec frigus tantum , quantum fuftinere i^« fam valeat, & aqua
ebulliens, licet fit tenuior , non tamen eft ada io rf pores,quivltimusfctegraduseftaaionis
caloris in expandenda mate- ria, ideo dcfccndit impotens, vt moueatur : fumus
autem eius;, qui eft a- qua in illum conuerfa per magnam tenuefadionem
afeendit, & mou^ tur,continet fiquidem talem calorem, qui attenuatu ipfum
trahat : ani- malia veri, qu* viuunt , habent calorem innatum, & fpiritum
fubtilifli- mum intus ingenitum,moueri poflunt,&mouenturquouispado:cor
pulentiam Gquidemvincittalis calor congregatus in tenuiffimo fpiri- tu,ac
vbique difpcrfusjat cum refoluit ur animalis calor nequit moueri :
corpuleotiaenim tunc non valet trahi ab interno calore intenfo, quia is
di(^e(Ht,& exilis remaoGt, quem occultum appellat Ficinusrex didis ont
■csfermones aperiuntur, quibusloquunturmotoselcmcntorum : qui quia nulli
^nt,non funt adpoGti,8t ad quos remittit nos Marta,oil di^ ‘wnt,niG quod ab vna
forma Gmplici eft vnus motus, &c. quod Aucrr. Simplici j , & modernorum
eft didum addudum a Marta, quod nulla eft cum pr«fupponat,qux nos nil
concedimus,& ipG nunquam proba runt Anfto. fretifola audoritate,&Ariftotelcsfuo
ingenio.nil nature decretisrGquidem non omnis forma Gmplexcft motus principium;
fed quf dam eft quietis vduti frigas terrx , & motus qui fii deorfum eft «•
rasio omnibus.-motus autem folim calor eft principium, cuiusjppriua eft
circulatis j nam qui Gtfurfum ctt regrefliis ad naturam, & fuga con-
trarij:quarcdidaPerip.nulIafunt,ignis quidem, & aer ambo funt cali-» di,IVd
qui magis calidus eft ignis.dc explicatiorem habet naateriam,ma- cis fit
rarfum.vbi 6c velocius circumuoluitur.aer autem minus, quia exi fem continet
calorem, fic quemadmodum partes terrj fuperiores conti- nud;oppugnatx a
calorclunt etiam didx terra,ae magisquxfunt pau- lo inferius, fic multd magis
aqua,& aer dicuntur coslum,cum oppug^€ tur etiam a frigore, fcd proprio
fint donati calore , nec poni debent oort calidi,& locus penes magis, &
minus variatus in refpedu ad verum igne non variat naturam, tum quia omnes loci
voum funt fpatiu,occ putan- dum erat Arift.quia hic magis furfum vadit, is
minus, de aqua mioimd , fint alieox oatur^jfedbeoccuiuflibetindagaadf erant
caufj fiiorum lo Corum,8e motuummon enim qu^rimus fi hxcpars terr^ fuperior eft
al tera,fie illa infcrior,nec dicimus elTediucrf^naturx in via Ariftotcl. ni-
li penes magis, 8e minus deorfum ; fic nec qu^ri debet cur h^c portio coeli bic
poUta aer dida , fie hjc aqua fic fit pofica ^ nec dubitari fi ctxli eft portio
. ProptCrea rerpo&Go Martx nulla fuit, ab vno enim, & eodem calore
diucrfimode variato , afifedoq. quilibet editur motos , & qui fit furlu m
cflic a calore dcmonttrauimus, de qui deorfum e corpulenta materia, “ virum Dc
Coelo, & Mando I i.cj ftrum fint motas, & ftantiaIi,quod fi
(ic,confcotaneum eft,vtiuxu rnius formx motum «moes moueant,& moueantur,
vndevous motus rerpe&u harum etiS formarum debet dari . Rerpoaho Martar ad
aliud argumentum Tclc(ij,cui putat Te reTpoa* ^err,quia non intellexerit nulla
eft,ncc ad rem» vt vidiftis : fed reprobe* tur.E; primd fumimus ex pluribus
noftris di&is» ac dicendis falliim e(?, fe»qudd dentur elementa
quatuoi,& qudd in lods quiefeat fuis/ed om fiiaprzter terram, elementa
vocata co:li portiones ponimus» ac mobi* les:dicit materiam ignis dementaris
clfc humidam,GintcUigitdefubla nari falfum efl apud
Arift.quipooitilIumiiccuma.degea.licetoosaU Cer,fcd de iioflro»qui io his
inferioribus eft,faUiusapparetetiam io via «orum; humiduro enim eft » quod
proprio termino clt interminabile fcd alieno tangenti cedit,eftq. tenue quod no
competit materixhuiut igoiSjVt fuot carbones , titiones» & ferrnm ignitum,
quz potius feiplis serminantnr,Qec cedunr»tenuiaveoccruot»vt labeo tes
flammzadfupe* rum ignero»& ignis fubluoaris eft etiam » vode nos pofuimus
humidus quare ratio quam reddit deacceoGooe per motum nulla fuit: accendo autem
ideo ht»qaiai motu difpooitur matcria»&vigoratur ignis; nam fua operatio
eft motus; aperiuntur (iquidem poti materip» cui iofidet ignis, de velati
laxatur»vnde tenuitas egreditur facild acceoiibilis , ex cu* ius'exitu ignis
robuftiorfit»tum quia permeat totum» tum quia tenui* tas eft fada tlamma[ardens»&
ideo ligna viridia non facile accenduntur» J [uia ignis non
poteftpeactrare,ciimadfitaqucus humor in hts vaporo us,cra(rus»vircofu(q.
aditus obftrucns igni» frigiditate externa etiam in ilirponcnte»quzibi
magiscft,quodoonin lignis durU cxiccatis, & ideo porofis contingic,qu«
flamma penetrat citius» &iouifiiufa6tarurfum tendit citius,& magis alba
eft»qu«in bis confpicitur j na vapor fumo* fus»& vaporofus niger nequaquam
eft;at quando corpus ignitu eft par* uumab iogentimotu cxiinguitur»quiaftatimio
tenuitatem rapitur» & ignis confumpta materia recedit, non habens vbi
penetrans occulte- tur, vt candelis cucnirc ardentibus videmus»
necindi&isooftris eft at- quiaocatio,fcd io fuis iafcitiaeft»vt vidimus,
& obliuio, vt patuit ; tum 3 uiafapcrlusin 2 .arg.igncm noftrum dixit efle
in maceria flcca,&mor aci,& cctieftcm in humida : fcd re vera
proprietas innata eft huius ho* iniois»vtfairus r{pe,quiafemperdt,& oblitus
fui. TeIcflus»reprobata diueriitace motuum» omnes cum flntabvnoca* lore operatio
vna viri,& qui fit deorlum non efle motum »fcd cafum (>• fteofo »
nuncinquit fi concedatur Ariftoteli motus efle inter te contra. rios,8e vni
fimplici vnum competere motum » nequaquam tamen cx his demonftraripotcft»cc£lum
non efle igneum : ignis etenim circularitcr roouetur AOO fccuaac coclum»vt
agnouit etiam Acift*i.mctaph. nec di- ' i’ cat ' Dc Coelo, & Murido.
catHlam motum non c(Te naturalem . oanqneproprietates,& ope« rationes fuot
rebus attribuendx,quasrortiri apparent in proprio loco, -& natura
exiftentcs,& quae competunt toti vniucrlitatii & femper , qui> bufq.
gaudent; at ignis in proprio loco, acnatura fecundum totam fua Tniueriitatem
femper mouetur circulariter, circuloque ferri gaudet to- tos,ficut terra e
contrario contrarijs gaudet loco natura, & vniuerflta* tettoelum igitur non
ideo,quia fertur circulariter non efi igneum,&de * natura fublunarium,quin
magis confirmaturexhoc elTe igneum. Qua« uis enim (it eadem natura partis,&
totius, tamen poteft competere ali» ouid parti feparatz i toto,ac aliud
appetenti , quam dum eft in toto, & nc aliter operatur.quoufquexcniat ad
totum, (i operatio dici poflit re- ditus ad totum. Quapropter (i pars ignis
exift ens in his inferioribus alie . no in loco, ac inter contraria genita
appetit tendere furfum ad propria vniucr(iutcm,il!ucq. dilabitur
fugicoscontrarium non erit attribuen- dus ei,& toti igni, unquam motus
naturalis,fed fuga contrarij,&ad co naturale regrcirus,(ficut innuit Flato
^ quod competit omnibus rebus extra propria exiftentibus,portionibus tantum ,
quibus pr^fertim coo- tingit effe in cxtraucis,& petere fuum locuin , vbi
(eruatur non tantu ab Toiuerntate,fed etiam iloco ipfi Ariftotcli : Ula
Tcrd,quam edit ignis in prop rio loco, danda eft ci,vt propria operatio,quia
non vt malum decli- net edit eam,fed quia fui natura eft talis, qui eam edat,
qua gaudeat, & feruetur,& non coa&ioneJofpiciendus eft euim ille
(implexrootus,qui competit mobili, io fui natura exifteoti (locusquidem natura
eft Arift. nec elementum putat confecutum fuifte naturam petfe&am ,nifi fit
in proprio loco^uon qui competit ei extra propriam naturam, & locum, &
in aliena contraria operanti, vt ad naturam perueniat, & locum fuum , &
ab hoc motu qui competit d um clt in natura,& toti,ac femper fyllo- gizanda
e(i forma fubftantialis, non qui competit pani coaftitiaq. ne- cdTiUte.&
qui eft momentaneus.non (cmpiternus,dBno.Xeaardius in
dircuffiooibusa4ud:ru& quintam eflentiam igni circularem motum
dcderuDt,tnquicotes motus reAosconuenifctlemc Cis dum funt in fieri ia locis
alienis non nadis adhuc perfcaioocm,& In hisin quibus
runtpraECcrnaturam,& nondum io propria ierunt, & hoc Arift.diccre
tenetur, qui 2 >degenadicit ad proprium locu ferri dcmenta,ficut in propriam
naturam, eatra quem funt imperfeda, & ia potentia, quod omnes boni
feaantur,vt Aiac.Auer.&Simpl.quamyb-
Rmfi.sppetcntupropsialoca,&propriastoulitates,& formas adhuc
|p(aifnperfc&a,moueQtur ab alieno lo^o,&.difpofitiooc,quam habenp i^uti
prpter naturam, in quibus funt geoita,vel ri deteota,palam eft,^ non fecunduin
naturam fe habentia perfeSe redo moueotur moiujftd in proprijs locis
«iftcntia.aut manent, fient terra, aut moueotur per cit cnitum,ficut Jgnis,St
aer fibi contiguustfubtiliter fauc Xcnarchus air. • Nulli elemento exiftenti io
propria natura ineft motus redus, fed ei fo- lum,quod‘cft in fieri, quod autem
fitnoo eftfimpliciter demeotum, Ac E eefcdum,fed mediu inter efle, & non
efiie, ficut quod mouetur, Ae hoc quet;nam adhuc uon habet ddmam
perfediooera,Ai rpcciem,qu« eft locus,iuatadodrinam traditam in4.deccd.c.ij.A£
8 phy.t.j». vbi habe tur.quodficuteftinalija motibus,qu6daliquid mobile non eft
tdep- fedam,red potentia remper,oifi peruenerit ad tcrminum.ficutcalidum aon
eft calidum , nifi dum eft in vhimo gradu caloria , fic locus eft vlti- ma
perfedio in dementis,extra quem exiftentia impeifeda {unt,haben
tiadcpotcntia.-Ar quantum agens dat de forma,datetiamdcconfcquen tibus formam,
Ac ciim locus per fecoarequaturdementum,ageos dat ei locum;tfnde Auer.ait,qudd
ignis hic genitus, nifi efiet medius aer impe dicos,umuI,& femel eflet hjc
Ac io concauo Luna;, quod fuus eft locus Ac forma,ficut quam habet a generante.
Ac Alex.vt refert Simplic. i.ccd! C.2 A I A.inquit dementa dTeimperfeda,
antequam fint fada in fuo lo co,& fic competit cis redus motu$,fcd fada
perfeda vd moucntur fem per circularucr,vtigai$,*d perpetuo
quiercunt,»tterra:atplufquam ce teri PeripjMartahocafferereieo«ur,qui fingit
leuitatem effeieo» f. r- mam lubitamulcm,at leue,vt habetur i.cocUd 4.ciufilem
eft,quod om nibus fupematat,o6 igitur erit verus ignis , Ac perfedus q eft apud
nes. niliinLun9Concauoomoibusfiatfapetior,Aigrauediciiur,illudquod omnibus
lubftat in allegatis locis, & in iiOictapb. nequaquam ergo ter-» ra erit
terra,nifi fit io loco fada ,vbi ab omnibus clementis fupcRtur, « vclutihfc
dixit eadem Matta, dura in propria natura efle per gtaue.At
Jeueafbtmauitdemctain prima difputaiione,Acnps difcuOimusaduer- * ' ' M m ' fum
174 Rl^hbmarCamparidl* futn illtfmttjut derc bene prorb«^ibXeiiarchtn tnotum
cireularen) dati* dum efle tgoi naturaliter ; ?nde convincitur coelum ig/ieum
ciTe, & ra« tionem Arift.nil valere. Simplicius Tcrd vi di&oruro optimi
Xenarcht compuHus infciusquqenadat modo,att,fortcconcc(rit Arift. eum,qni
rcftalineafit, motumjefTeimperfedorum adhuc exifteatiutn elemen« torum, &
quid vlteriusiadinatiuin, aceuftentium ingenerari ,& cor» rumpi; voleas
autem ab hit Tepararc coeledia, i motu argumentum fu* mit,oftendens iiiis c£fe
motum generationiy&corruptioni congruum, coelo autem motum fufceptiuum
cternitatis: ha;c Simpl.alia autc,quat fupra pofuit reiedaapparent cx diftis
Tel.& noftris red^intuenti.Cc« terum hoc rerponfum falfum e(l in via Arift.
necfaluat diucrfiute coeli ab hisfablunaribus. Primtim qaiden|,quia Arifto.in
i.decoel.& ina.8e 4. 8e in de gener, ac vbiquede clementis, & cocum
motibus pertraftans proprium natnralem^ue motum dat igni eum, qui cft a medio,
& quod competit paniipfius mc exifteati^ipii coci conuenire contendit, idem
ia quiens cft indicium de toto,qnod de partibus , nec regrcfliim eum pu*
tat,fcd ignis naturalem, &quicunqne alius adneniat violentum vocat» Ex hoc
infuper motu ignis naturam ioueftigac, nec vnquam ulem mo- tum
ficenuotiauiceiredementiimper£e&i,vt dicat alium ciTeeiurdem .
perfcSi,& tamen ftatqit Ulumd^ignem fui natura mobilem eire,nulbn« alium
motum ei naturalem adfgnans,fed violentum quemlibet alium ei appellauit,&
raptum dtneoto^quofruimc coelum» & ignisedeosilluia io propria
pctfe&iooe>ac natura exiftensj quarumconditioaumoppo. fitac competunt
re&oxipfe enim momentaneus eft,& alieno iqIoco edU tus,ac a corpore
nondum nato ftum extremam perfe&ioncm , nolente item eo frui,fed properaote
talis rcdlmotus Goem^itaque fic deGruAio nem,nec inuefiiganda erat diuerGtaa
motnum re&orum.i eermioispaii l«m diftantibaSj&exhoQqd' magis furfum
tendit ignit,qnaaLaer,'quta cft
tenuior»&cabdiocduierrosmotascderedicendumcrat»rcd vnum*. quemquead
proprium tendere, iuxu fui priacijpij.aAiuiutem dicereo>. portebae . Quas ob
res » t^uia ignis eft adiuior lUrfam magis afeeodere» quam aer
cxiTtimadus,acinccrfe penes magis, & minus difiFerreio afiivel violentum,
& qui competit voi aatuiaGtcr,alte- xj (ft violcatutripfi: rclbondet,qad d
datu r quid fupra natura ab Arifto- nam ponit primum orbem monere
infcriores,qui motusnon poteft cT- Ic^aih fupra naturam,dc in Ethicis
habetur,qudd vita beati noncompa lit homini fecundum naturam , necpraeter
natucam, ^ quddfiipieacta £ * lii fV fuperae r ’ De Calo, & Mundo. 177
fopem hominis natnram,nam fecusc]uirquepofll(leretiIIam,Sc Auerr dicit motum
cfle nobHtorcirijqu^m oaturalis;& motum ignis, ait>cft fa> pra nataram
in orbe Lun^,nam aliter c(Te ncquit.Et adducit folutionem cuiufdaLeAoris
Neapolitani Bernardini Longi, quiaicbat,qudd outa aotiquicompofuerunc coelum ex
fammitat ibus elementorum, quod Te lefius nunc tenet/eouitur quod omnis motus
Gtnaturalisjautvioletus, nam tunc ignis non naberetfuperius, quod
moucretiprumfupra natu- ramdta qodd arguens contra eos Arift.benerupporuit
omnem motum clTe,Tci naturalem, vel pr^ter naturam:tt poGta opinione
Arift.fcquitur motumigniscirefupranaturamj&dubitatioam motus iguisnon eft
lecundum propriam inclinationem fub Luna per circuitum, fedab ex-
trinfcco.Soluit qudd non eft contra naturam, fcd fecundum naturam ; eam tu nc
edet violentum agens ulem motum, quando dcflrueret , fcd coelum conferuat. Nunc
autem idhec omnia nobis oppugncntnr eft opus, & falGtates jj,
fingulatmanifcftandx* PrimdquiJem ncquitignismouenacoelo,n eorum
poGtionesvolunt:Gquidcm coelum ponunt prxftantiores Peri* pat.nulla taAili
prfditum qualitate, itaque nil i coelo ignis cotingatur^ Dee tangat oportet, vt
quomodo trahat ignem c^lum nequeant nngerw item quod eft immobile ia fuoloco
naturancer ab alio moucri nequis quamuis prxftantiore,nifttrahens deprimat,
quod trabicur,&ruper il- lud repat, ti vergat,qud polTic ducere, vcl partes
vnius fint a(per{,&du* rx quarum vnxalijs coroplicentur,& imponantur,
at in cosio, & igne, non Hc eft;aam leui(llma proditura eft (uperGcic cadum
, eftq. labdiili- mum,rcipfum in fe continens,uil ignem deprimens ,rupcrficics
it ignis eft Icuifllmsi^quabilitrima, ac fufilis valde, nullam partem altera
cleua^ tiorem habens qua trahatur, vt nedu (cnfu percipi, fed nec imaginatione
vlla capi podit quo pado ignis trahatur i cctlo: dant comeporanci exor plura de
fune fu per rota m fuo tra&uvolueatciUam,&nefcauot quid dt eunt jnam
funis deprimit rotam exiftentem io fuo axe maximi volubil^ ‘ & illam fuo
pondere,& a!icoo tra^u dcprinKos attrahit, fuperq, illam innitensnil io fe
oiancns vim ingerit, fanet], dura corpora, cyux co:lo, Sl igni
abnegatanaturahter fuere^edponatur dozcbattx,X]uarum altem iit fuperior tangens
tnferiorensin tota fua planitie, & commoneatur m peream non
cijni>ixapenitus>rcdTeluuiouibiime,vnd.^uccami(a{o. lummodo iaogens,&
tuncnunquamiofe;iorcm'mobilcfaciet,ncctraf bec quaatd naagjsroelum ,^quod
decuplo debet cifcfubtifius , & leuius igneiaxta Perip. proportiones,
Sc-infc manet, cootiagens ignem nil de* ^t rapere, 8c experientix fuot innu
merx*, de acre voluto fup er aqu a ita* mobilem in aliquo fpatiofo loco,quam
non comraouet, nili direde, famosa vi venti, vcl cuiufpiam
im|pcllcntisrupctlabitur,&rcriar>oon &> Icoicer moucattu fuper
cam^Gcuu ccclum, q,qod vix ignis ruperficie tir X 178 F,Thomx Campancllac
git/anta ratione fecontinenSf&Ieuifnmutn exiftcs fupermonetur ; no(^ quam
igitur apparet modus, ncc cogitabilis quidem« quo ccelum raom ' fuo trahat
ignem fui natura immobilem, totum aerem, & tandem aquas in propri js locis
immobilitate Ariftoteli gaudentes : ignis ergo ii eft na* turalicer mobilis, vt
dicitur a. de C{l.& terra quiefeens naturaliter, & ter rartota nunquam
ab aliena vi mouetur , ergo nec ignis , & & terra natu«
raliterquiefeit, igitur & ignis naturaliter monetur non Aipra naturam^ nec
ab aliena vi,vnquam motum patieturtpraefertim ignis cu iit , & aer^ corpora
tenui(nma,& maxim^Iabilia ifium fugientia, quomodo d fuG^
liore,&tenuiore,& exil-fTimo corpore moneantur non video; tu fiocda^.
toigpiisfuperior portio foltimmoueretur, nam cum relique partes Gnt labiles;
facile diflipabiicSf&difgregationem omnem vduti uoevipat)C trs,itaque&yna
alteram trahereneq(rit,quomodo eorum vniuerGtatcs omnes trahantur non eft
imaginabile, pr^cipue a corpOreGc leuifllmo^ i & illis exiliore nullam quaG
vim inferente, necdeprimenteiitem buUum violentum dorablle,& nullum
atternum eft pratier naturam, fcd motos ignis circumlatiuus eft (ternus :
igitur non conucnit ei a coelo rapiente quia tunc corrumperetur: item
vnumquodqucensexiftensin proprio loco,& natura operatur operationem Gbi
propriam,& non alienam; ni GGcfadl^ corramperetur,pr$>pria^rgo operatio
ignis eft latio circula* risjvcl nunquam icperitur ignis in fui natura, fed
femper prxteroatuti vel fupra naturam, quod efle nequitrio imaginabile quidem
eft, ignis principaliflTima pars voiuerG, nunquam in proprio Gt c(re,&
operari, fed in aliena naturt,&-opcratioDc quantumiiis diuiniore,& cx
hoc reprehi deodos eGet Deus,&-na(ura,qui motum, qual s non eft dandus,
perpe- tud dederunt igni, necGngant, quia trahiiuri corporediuiniorc,& po*
tentiorciquaotd enim nobilius eft cOrpus,cant6 robuftiuseft.igUur >i td peiorem
infert violentiam, quod naturaliter quiefeit: fi ergo ignis na tnraliter
qutclcit,quantd fortius eft corpus coeii,tao(d magis violeotat ilhim dum
inoucCi&peroonfequeos corrumpitiitaqueSimp). exeo, qr igoisferuatur motu
circulari non debebat concurrereadnobilitatemj & przpntentiam rapientis,
fcd ad naturam gaudentem tali operatione , eim^. edentem ex ie ; nam G
deledatur immobilitate ignis Aibtunaris, quouis pado adaentat e>,quod eft
contrarium tali immobilitati, erit ii Ind violentum, quo non debeat gaudere.Ted
ii non eftet contrarium fu( immobilitati, fed fupra illam difti ndumq. a
contrario fuo cocedi , quid poGet dare virtutem feruatiuam , quia enim terne
immobilitas compe* litin medioi
quantamuisdiuiotoremoueatur,triftarecnr:^quidcom* ne,quod terram mourteft
nobilius illa;nam elementorum ignobilitTii inum cGeaiunt Peripatetici.Icem
Atift.i.coel. c.i 5. qnar circulari latio, beferunturiinquit,!! przcer naturam
ferantur,mirabilc,& omnino ir. ratronabilecoocinaum huncfoIumeGc motum
praeter naturam- cum fit. Dc Goclo,&: Mundo. x79 fifivicieatoi; eoun ia
alijs cidOiaii corrumpi>qu^ pr«ter nataram fant ; q^iiapropter ft igais
motus cfl (ternus y & continuus non poterit ei nou e(fe naturalis;aam citd
cocrapatur, vel corruptus iam Gt oporteret,nec cycantfupra naturam cfTe, quia
motu illo gaudet j &feruatur, vt dicit Marta;nam motus ignis deorfum
accendit illum , Gcut & circularis^uo minus enim funis ignitus accenditur G
trahatur deorfum, quam per cir culum,vt faHus videatur Maru,qui per folum
circulum accendi pronu tiattnil veritusfeofumnegareutemexhocdido probauimus
fupra de« here Tyllogizari illum motum ciTe nacuralem,non fupernaturalem. Mec
dicanc ede fupra naturam, (^uiatraiiitur a diuiniore, & ex hoc aoneciTa rr,
nec corrumpi vcluuSimpl.rcfpondct Xenarcho,8t Philopono.Ariff. namquein
pcim(>cael.& i.mcuph.vbipropriedchcbat hoc fieri node* tcrmtatuit,ncc
memipic,ndtemjcd omnem motum, vel naturalem,vel, violentum
e(Iept:a:fuppoait,&licetM'artaa*dducat aJiostcxtus,hitamc ad/emnon faciunt;
nam Arid* Innuitur ibi de ac(ddcotali non neceifa- cia iohzrentta^qua natura
manifeltarifolct, vt efielapientem conucnit homini ab arte,vt habet
i.Po{lerio.&dcbeatitudine,& Deo quae aflfer^ hint alienz
confiderationis, excedunt enim . naturam cum fiat i Deo i quo dependet
natura,(ed fecu s eft de motu ignis, qui feroper efi, & ne- cedarius, quare
& naturalis per tcxtum,quem allegattfi enim.iaquit fa- pienscikt homo
naturaliter omnis homo, & fempec c(retfapieos,fed ignis omnis mouctur in
circulufemper,igiturnaturalis eft ei talis mo* uis:corrumpitur quidem
igois,nirimoucatur etiam tefiimonio AkUeR{
igiturimmobilitascfteipra:ternaturam;namfi naturalis aon corruit^ perct
>llum,& motus, qui feruat,efi naturaliilimus, & non fupra natuta vel
prxter,& fi edet ilU quies naturalis, vd fupernaturalis feruaret ign&
Item Arifi.in eodem tex.i 5. concludeas inquit . Si quod circumfertur prscer
naturam circumferatur, illud corrumpetur; quapropter fi ignis ait Gt coelum,
quod circulo fcttur^tuucnon minus prxter naturam erit circulans motus.qutrn qui
deorfum, ignis enim motum eum videmus e(Te,qui fit e medio fecundum redum. Qua
de re Ariftotcli corrumpe- retur ignis quocunque padomoueatur etiam circularia
quarouisdiui niore trahatur corpore; tunc quidem non corrumpit corpus diuioius,
cum dat id,quod non clt contra naturam rccipteutist vel aliud dat quo mediante
malu ih ab alio hbi illatum .cffugiat,fed coelum dat motu , qui direde
oppoouurimroobilitatifuz naturali, oecmalu aliquod ab ho.c motu cffiigit,fcd
potius bonum deperdit fibi naturale: vnde quialgnis motu lUoobledatur a
principio iutriofeco afTigqaadus eratei motus.
fcilicctacalore,quiapudnosetiamAri(f. feofu omnia mouere depre- henditur, Ac
non ab alio, quodeunque fit illud : non erant itaque inuc- lligandz fallaces
rcfponGones Mart(,Simplitij.& illius Lei^oris,queni adduxit, cum Arillo.
dicat non minuspcztcrnacuramefremotumcir- „ ' cularem Z.80 F. Thomac Campancllx
cuUrcm ignU>qtilm qui deorfam.Refponfio illius Lc&oHt non eft Tua fcd
Ntphi,quain dat in eodem i .coel.t.i 5 ,Niphus.Scd noo mious fallir, quam alif:
fi enim circulo ferretur Ignis.&eiretcalum, tUDCcflet latio illa ab
iateU& t a metaph. & ex hoc quod fingunt loqui cotra Platonem,contra
quem putant lequi illum motum cfle prxler natura minorem appareniiami fiftio.
Plato enim inTimxo rcclum ab anima mundi moueri docet, quod Plotiaus,omncf^.
Platonici approbant fine ret,ad quod haberet potentiam, qua; cum deuotet
imperfc&ioue, tuue femper fi moueretur a natura eflet imperfedus .
InfoeliciiTimum hcrcie cfTet coelum, fi ifth^c rauo vera e{Tet,quia fem • Tiu
per mouetur,nec voquam propriam aficqujtur , quietem , & perfe^io* ncm.fcd
femper manet in fui imperfedione ; item^. ficut concedit ipfe, fenfus nobis
tefiatur, ignis feruatur motu, que habet apud eos i cor> pore ccelefti,
& efl ei oblc6btio magna , non ergo eft in imperfe^ione propter motum, fed
fua perfc&io en motus, & Auer.in i.coeli. t4x mo tum dicit efle
perfedionem corporis calidi, quo fi priuetur ignis excin- gucrecur,vt alibi
etiam odendit;aa quomodo gauderet perpetuo mo« tu ignis, & in
impcrfeflioaefimul perpecud exifleret nemo fanae mecis imaginari valet,
&fiig iis motu feruatur, &quietecorrumpitur,quomo do dii eftin motueft
io imperfedione.A in quiete efi perfedus, 6 deri- dende homo,& mirum quidem
aqua Oceani, aer, ignis, nunquam per- ueneruntadpcrfedtoncm , fed Icmper in
natura permotum continua imperficientur,& propria impetfe-ftiunegaudebunt,
& quomodo natu ra ficab Arifl.laudata,eft io hisimprouidj,&oblita?item
quo pado fpi ritus vitalis bene calidus femper mouctur,& ipfucn cor
tautopere ab Ari ftotel. magnifi catum femper eftimpctfedium, quia
mouetiir,dicatergo hicinfflix homofcslicitatem,&pctfcftioncm eundis per fe
mobilibus e(Te motum, quod agnouit Simpl. Auer. Alb.& Alex.cacteriq. boni
Peri- patet.dantes motum rebus calidis, vt propriam petfedioncm,fic Plato
Piot.Marfi.Iamblichus,Theophraftus,omnclq antiqui enuntiarunt, & fenfus,
cui maxime credendum effe autumant omac$,atceftacur,rcd vide Tclefium de hoc in
lib.4. Imaginatus Marta foluerealiud Telefi j argumentum , ait, h^c yerba. Mar*
Qndd li circularitcr inferiora motu ordlaatilTima funt,vc patet de ary- N n
tgoa ,-JbyGoo^l »Si F.ThomiCampanellaj,
t«naaquapIena,qa{Toluaturvelocirsimerupra£pigontfniiabipra no exir^uec
diffunditur » quomodo hoc idem de ccxlo non dicemus , quod & prxeipieate
Deo circumuoluitur,& ordo rcru eft,& ita ipfum difgre« garenon poteft.
Tb. Profedd nil TelcGj rationem percipit: nam probat ratio illa ( qua re> Ad
nos Aipra adduximus^ccclum non pofTe motu Tuo ignem , & aerem totum
tranere.cum enim fit fupra aerem, & igne tenuius illis, & exilius,
&ignis,aerq.fintdifgregatiles,&faciliter difTipabiles,dato quod fupre-
ma fuperfictes ignit a ccelo moueatur,non tamen ignis, & aeris vniuer>
(itas tota fimul mouebiturcnon fiquidem funt corpora confiftentia benecompaAa,vt
mota parte totalitas moueatur. Manavero putat,cp nos dicamus coelum debere
ignem difgregare , quia non poteft tam or« dinate mouerii& ideo ait, quod
ary tena plena aqua fi moueatur, non u me dirgregabit,quod nihil eft ad
premofitum, nam nos dicimus omnes ^ illas totalitates,fi quiefcerent,n6 poUe
infequi fic ordinatd motu (upre* mi ignis;namdifgregabiles funt taliter,vtvna
reliquam non trahat, Sc ipfe concludit, quod coelum nondifgreget ignem, fed
aduertatfe cxifti> l.met.c.4. mares, ad nos refpondcre,& tamen arguit
per illud exemplum Peripa. ^ dicunt calum fcindcre,& difgregare aere
veloci(nmacontritione,ignc> ^ ^ue fic creare.Item partes ignis volunt a
coelo huc>d nos emitti per ia> ciilationc ad modum pilat, vt apud nos
deferuiant generationi, fed pala cft,quod hic homo, neque feipfum fcit.Nota
quod ex hoc exemplo noa poteft concludi coelum trahere ignem ; nam vas trahens
aquam eft du- rius aqua,& ipragrauitatfuperillum,& ei innitur: non fic
coela, quod infeeit rubtiliifimumoil ignem deprimens, nec ei innititur ,&
ordina* tkrimc,teni(limcq. mouetur nil grauitans, potius autem afeendens. C6*
eludant ergo qui veritatem feAari velint ignem foa natura circumferri, *
ccelamq. igneum cfTe,nou vi externa, fed calore fuo motum,& circa hzc omnia
difgrcfl'i fumus ad dcmonftrandum primam Arift. fundamenta effe fillax,&
paflim fibi,& fenfui contrarium, videamus alia. a.ArIft. ar. Aliud
Arift.affert argumentum in i.metaphy.c.^. quod coelum non fit igneum
reprehendens Anaxagoram; nam inquit maxima mole exu* perat coelum ipfam terram,
&adiuusignis eft cunAis clementis, vtexi- ftimandumfic omnia iam io nihilum
redada^fuiflie , vel coo.uerfa in ignem . Tb. Hoc argumentum fuit
quartumdecimum,& quintumdecimu Mar* tz,qugnoscum Teie.
plcni(rimedcftruximui,nulla fiquidem pars coeli poteft in terram agcre,vt
diximus,nili Sol qui femper circumfertur rapi dinlm^,vt fumma ratione illum
agere fit naturz prouifucn:ad refolutio- nes illas perge Icdor; nam Marta ad
eafdcm te remittit impugnationes, quz non funt fur, fed Simplici j . Io. Gram.
loan.Gram.quem tutari volo unquam folum veridicum inter Perip. N VI * Dis:
DcCoeIo,& Mundo.' 183 Vt recitat Simpl.t.coel.cio.refpoadetad hoc
Arifto.argameatam:ign£ ccsleftem oondTeffliuum, nec (ubluoarem ; nam cum fit
maior mole ali jt> vreret illa, nec etiam ignis bypercaamatis,fcd vlUnus
ell, qui apud nos excedtuus eft ignis . Simpl.pluraconfecitargumeotaaduerruseum
contra tale relpofum, qu 9 attulit Marta,& nos refoluimus. Verum
additSimpl. quod fi iicef- ret,nccvrcreturbypercauma,fed maneret in fui natura:
ite ridemus So« lem appropiaquatione,& remotione magis, & minus
calefacere, & quo- modo hoc faciat fi non rrat ignorat, ait, hic homo,&
quomodo pft as,& hycmsedicitur,& ignorat, ait, hoc fieri per
reflexionem radiorum cu in propinquat nobis.ltemait,putansIoan.Gram. coelum
eflecatidum u> mile igni Lunat, iners ipfnm ponit folum corporu,quat in
mundo funt: neque enim extremam fpbzra agere incoeleftcs,quat fubipfa funt
fphp- ras, neque totum coelum in bypercauma, etenim per Gram. non eft in- natum
fimilepati a fimili,fed folum bypercauma agit io ea , qua; fubip- fo funt ,
& fi coelum vltimum fupponit calidum,cur ponit ipium fine a- dione,&
Solem maxime caiefacere?Palain eft autem/quod fecundu di- dos ab eo Termones
fol^m bypercauma aget aliquid io aerem, & no ni- fi fecundum extremam
ipfius portionem propinquam aeri , & aer iteru fecundum extremam in aquam ;
nam primum coelum non poteft cale- facere inferius , quiafimile non
pattturdfimili, tum quia diftans eft ▼alde,& non agit,nifi in
vicinum,quomodo autem frequitur) qui prius coelum folidius, fortius, &
principalius confitebatur, nunc pronunda- uit omnibus miousadiuum,& palam ,
quod fi vitalis fit coeli caliditas, operabitur tamen etiam ficin ea, quae fub
ipfa funt. Dicerem nequaquam loan.Gram.fic ruditer locutum fuiffe, vt Sim-
pIic.imponit:refponfio tamen illa eft Platonicorum ; at io veridica Te- lefij
dodrina eft acceptanda hoc padozcoelum nonvrit,nifi cum eft Tua caliditas in
materia aliena recepta , quam oportet conuerterein fui fub- ieduro,ad quod
ageodu opus eft vltione, vi patet io conuerfione exha- lationum, &
lignorum. Quiaautem in coelo nuiufmodi materia coucr- tibilis non cft,(cd tota
cooucrfa eft,quat eft ibi, & tenuidima fada , ideo coelum non vrit,
Seadhunefeofum intelltgcndum eft jfimile non pati i fimili omnino, fcd bene
quod eft eiufdem naturxin re*adhucnon peni- tus fadadufdem patitur,vel potius
adiuuatur a fimili, vt fiat magis ta- le,ficuti exhalationes licet habeant in
fc calorem, vruntur tamen, vt fiat mnis totaliter, & paruula,qua;adhucineft,cradities
fiat vitima tenuitas. Coelum autem fuperius non,vritinferioresorbcs,quiatn fui
materia no cadit vftio,cuin non fit vftibilis{amplius,fcd penitus
fupcrata.'*Qjas ob res dicendum, quod agit coelumin bypercauma; na videmus eius
vftio- nem, quia illud non eitin vltimum tenuitatis gradum rcdadum,& hoc
credo concedifTc PhiJoponum,qucm non uidi,(cd Simplicius lacerat il- N Q } Ium.
/ 184 F.ThomccCampanclla: lum.Dictmusid aliud, quddSol fuo lumine, quod caloris
eft velati fa- cieSjCalefacit calore, vndiq. rparfo,& (ic quanto
propinquior tanto plus caloris demandat, Gmillrer propter rcBuionem,qu{
multiplicat radiosy tum vicinitate, qiiac eft conditio inter agens, &
patiens,& fic fiunt {ftas, &hyems. Verum hoc dicere non potell Simplicius
de mente Ariito.ve alias probabimus , fed fua eft fidio : non quidem aliud prf
ftat reflexio, nifi lucis multiplicationem, ad qua fequitur fenflbilior calor,
quia muU tiplicatus congregatione fortiter magis agit,& hoc credo voluilTe
Philo ponum; nam materiam alienam in fe inuertens Sol continuo attenuat, &
vrit quandoque,acin rcrefoluit, qua de caufa Plinius, Heraclitus, & optimi
Pythagorici coelum nutriri vaporibus putarunttvt fatis liceat re* prehendere
Diogenem , qui Solem iccirco tot motibus circumferri di- atone diu eandem
terra; partem afpicieas extinguatur ab illius frigore. N ec iners debet videri
ralum lupremum fl non agit in hxc inferiora fen fibilitertcuiuHibctcnim cotis
aaio propria eft feipfumconreruare,jp" priafq. edet e operationes, &
illis gaudere*, fiq. flbi cotrarium coeat fe ab eo tutari, qux funamopere facit
rupremum cocIum;nam caloreproprio in natura rcruatur,vcloccmq. edit motum,quo
gaudet,ticcab alio oppa gnari valens,cum fit remotum,oon oppugnat,
dififandituiq. calor pro-, prius in fequentes orbes, nil eos corrumpens, fed
feruanslibi fimiles. Sol autem (olus origo totius noftri ignis potentioribus
donatus viribus, przter didas operationes continuo oppugnat terram, fuum
nimirum contrarium,iouertitq. in coclu,& media entia, diuerfaq.cooftituit
fua* rom virium diucrfltaiibus: nulla itaquein coelo eft ocioficas non enim ad
hoc,qudd non fit ociofum requiritur,vtagat in hzc infcriora,at fuas edit in
fcoperationes,toiu feipfo gaudet, mouetur,fc conleruat,&pars
robuftiorvicinaafecontrarinmpellit, feq. generat io mole contrarij,
parsfuperioradiuuat ioferiorem, Sol omnes,(icut nec partes terrxeea
tralcsfuntociofrmam propria gaudentimmobilitate naturaliter, feq. fcruant,&
qudd frigus ineft effunditur abi js,fcq. gcnerat,vcl r^ftaurat : fcprimo quidem
intendunt omnes conferuare res vniuerfl : putandum eft etiam coelum agere in
ca,quz fubiacent, & licet fint fimilia agunt in ca magis aHimilaodo, quz
funt in gradu reraiflb calida , vel paru tenuia 6 eoufque afccnduotiat io
terram agere nihil poteft, niG Sol.hypercau* ma ver6,io quo propter vftionem
coogregaturcalorrobuftus, agit ma- gis in aerem,qux etiam eft coeli portio non
robufte calida,& reliqu^ ite partes tenuiiTimx cum flnt, exilem calorem
obtinent, & difgrcgatu , qut cxiliiTime acrem roboret, aer vero infenfibilhcr,
vel nihti expellit aqux frigus terrtftre:&G fecundum excrema agaot,tamcn
excrema adiuuan- tur a fupremis,nec ocioGtas vlla ex hoc concludi poteft ,
& ii fic excelles eft vltimum coelum, tamen feroper agit, non in
contrarium,quiadiftaas cft,fcd agit, quia mouetur vclocUlime , itaque 8c fc
conferuac tali operaa - tione. De Cocio, & Mundo. 285 tione. Ad aliud
di&um dicimus caliditatem ccclIeffeviaificatiuS refpc*» ftu nodri,&
horum inferiorum ad qu^ aducnit remiffa propter diftai tum:b?c enim a rcmiflo
calore funt conftituta , qux item cum fiat di- ucrfi(rima,a$; multa,
diucrfitatibus calorum aduenientium iuxta genus fuum fcruantur,quo conftituta
fuerunt, & viuificantur Gmili illo adue nicnte,&qoxconfe&a funt a
blando calore, blando feruantur ,quxi fortiori,a fortiori, qux a fortiflimo , a
fortiffimo , ac in hocperraanent natura, ne a contrario Ixdantur'. Verum a
fortiori, eo quo conftiiu* ta funt,vaftantur,& io eos calidius fiunt,vt
planta a Sole fa^a obliquo, vaftatur a dircdo,qui licet plantam ?aftet,le autem
multiplicat dd mo lem illius fuperabilcm magis in fc couertit,vel in cognata,
& hoc Auer^ &Martaconfcffifunt,omnefq.Pcrip.coeloconferuatiuum ,
acviuificu calorem attribuentes modd;at videntes deftruere , nifvereri debent
eff^ ciurdem naturx cum noftro igne.qui ficfacit etiam. Cxterum Simplji cius
tenet ddndc ccslum effc compofitura ex fi,immitatibuaelcmcnto^ rum In via
Aritt.St Platonis concordans, quod Peripateticis nonpla* cct fatis,& funt
contra cum rationes Pctip.fit Platonicorum: nos aut? diximus in principio quid
fentiat Plato.Ariftotelcm autem ftngentctn fua hdioocBngitSimplicius.&malu
medetur malo; alix rationes Simv 'plicijfuntfolutx a nobis,tumin principio
huius dirp.tumprimx. * Niphus autem fuper i.cccU.ip. adducens rationem illam Atiftorfc-
Aug foluit eam Gc pro Anax. quod licet Sol Bt maior clementis fccundu rei Suef
veritatem, tamen minor eft quoad aSionem, quod tcftatur apparentia; cum enim
Sol nimis diftet a nobis minor apparet, &iuob talem difta tiam
hucufqueagercnonpoteft. £th^c refponGobona cftBmodifir cetur,quoniam rcliqux
portiones, vel funt diftantcs, vel exilem obtinet calorem.quo nequeunt
corrumpere,ftd vel nihi4 vel infenfibiliier im- mutare Sol vero immutat
loogcreaGbiliter,quia tamen diftat nequit corrumpere:(icut enim dtftamiaparuiBcatur
Bgura eius ad oculos ntr ftros,Gc& vires abbreuianturadta&um, &
immutationcm,addemor tusvelocitatemtabam dat rcfpooGoncm.f.quod Sol duplici
proprietate gaudet altera qua feruat, altera qua corrumpit
clementa,&hocdidum Gceftbooificabile,quddSol corrumpit dum eftintcnfus;
confcruatve rd blandus, quia omnia inferiora blando funt donata calore , ecce
quo- modo Niphus paftim agnouit coelum cfleigneum,& monitus fulta PU •
Tonicis, quibus inuigilauit, at vifum eft Gbifacrilrgium committere fi numini
Arifto.difpliccrct, nunquid Deus eft Arifto. & ipfc Niphus in prooemio hbri
de anima attulit multos philofophos prxeipue Platon? diuiniorcs,&
fapientiores Ariftotcle,quos Bc cftepr^dicat , & tamen ad communem occafum
Iabitur;fcd rcuertamur ad illum,qui dicit poftea igneum efie coelum xquiuocc ;
fed G vniuoce fumatur ignis , cum is Gt dcftru&iuus ratione clcmentaiia
ignis, quare elementum proximum F. Thomae CampancIIx d€ftrnxifsety& illud;
iterum aliud, & illud aliud, omnia vt fint annifiila« ca,&in ignem
conuerra,& hoc padoobftatrefponfionibus, quas aflfer- re poterat Anax. Th.
Verim pertinax error illorum apparet ex his diais,qu* ideo induxi , vt ventas
eluceat, przualet enim in eundis veritas, & vclut oleum eoru £illacij$
fupernaiat.nec tegi finit.-dicantipfi-qui ponunt ignem adiuiffi- inum,&
elementaria ratione agere decuplo aere maiorem, vigecuploa^ qua,trigecuplo
tcrra,&aer eft calidus etiam, quomodo fic potens non corrumpit aerem &
dehinc aquam,& fic omnia?fic dicitur de cceloob* tinente calorem debilem
fui tenuitate, & de aere quem ponimus remif* fum in calore, vt nequeat
immutare, quemadmodu eos dicere oportet* Dicent ipG continuat ignis aerem,&
non corrumpit locans cum p qua- litatem iymbolicam,fednon valet,nam habet
Arifto.i.de gene.fie in de caufa mortis,& vitat calor fortior agit in
debiliorem , & intenGus ignis in remi{Tum,inq. feinuertit,&
fuperhosfenfusattcftatur, quanto ma- gis ageret io aerem,qui minus eft calidus,
& habet contrariam qualita* Kem igni, nec dicant humiditatem acris
reGflere, nam ad tantum calore & quantitatem ignis,ioxta modum arguendi
eorum, nequiret ftare , 6c ejuid obftat,vt Anaxagoret rcfpondeant per
qualitates Tymbolicas; prx fertim,quia fecundum extrema agunt illa apud Perip.
friuola itaq. funt * eorum verba,&fibi contrari>,& ad aliam
folotionem fuam dicebat Ni* phus,qudd tunc ignis G cifet elementaris, haberet
tarum vim corrupti^ uam,non conferuatiuam.At nos ignem generare per AriGo.&
per ftn- fum dum modiGcatur in prima difputatione offendimus, quia calorem
tantum,& ignem Arifto.generare vbique pronuntiat,& quis illum ani*
malia procreare,& viuiGcarenonvideif& Plin.inlib.a.Pyralesgigniin
fornacibus ardentibus tradit apud Cyprum in cap. ^6. ttaquefecunda diucrGtates
virium diuerGmode calida entia ioxtacorrcfpondentia ca- lorum confcruare;non
tam fenfus, quam Ariff.diccre tenetur, qui qua- litates a&iuas principium
vitx,fed per fe calorem, quem & anima qua- doquefacit,Gt generationis
initium vbiq.poni*: aceant ergo hi viri, qui vt fallacias tegant , fuo arbitratu
naturas rerum componere no crube- fcunt,non Geut Deus opt.max.faciendas
voluit,& in erroribus ipG labo rantes, nunquam concordes funt;nam malum
malu trudit,& falfum fal fo manifcftatur,red apud ipfos qui fubtiliores
Gdiones adinucoiutpr^* ftantiores habentur,quia tegunt magis errores Arift.
S.ar.Arift. Ppft»’«'"o*utemrcftat,vt examinemus figna ab Arift.poGta,
quibus creditcalum igneum nonefle. Stellz enim inquit in i.metheororum» cap. 4
.quz currere videntur, neque calidum , at neque ignitum demon- ft rant coelum
fupremum: tranfeurfus enim earum non eft eo in loco , fed io infero Gunt, cum
tamen ea quxiocitatiusmouentur, cum celer/, tum plenius igncfcant,quarc G
igncumccelum eflet, aut igniri aptum , vtique Dc Coelo, & Mundo, 187 Ttiqae
a rapiditTicno illo motu acccnderetur,& in ipfo fierent cnrrente^
fiellx.ri-d in ccelo przfertim fupremo non fieri eorum velocitas indicat»
((equitur cap.5 ^qux rerum i nobis proie&arum flmilis e(l» qux,quo« niam
nobis propinqu^funtjSolem» Lunam, &aftra celeritate muhum fuperare vnr.
ItemArifl.ait,Sol,quimaximecfTevfcalidus,aibus,&ca- didus non igncusyvcl
rubeus apparet . Has rationes nefeiuit inucoire Maru ab Arift.ideo cum dimidiam
adduxit verba dimidia» & vicima ex- cerpens ex TcIe(io»nec primum
didumintelligitjvt videre poteris ex re- citationibus fuis fuprapoGtis»
Telefius his occurrens in i .min.cap. j x.& x.maio.cap, 1 8>inquit. Por
ro G in coeIo»& fupra Lunam non Gunt ftellp currentes» nequaqua ideo
cuenirccxiftimandumeft, quod ibi nullus Gt calor, a quo vapores acce- di
queant, fed quia craflities uulla poteft eoufque efferri » qux accenfk lumen
congregatum obtincat,& rcflcdat»’ etenim vbi materia eft con- gregata ibi
lux eft,vt dicitur de ftellis:Gquidem antequam eourq.afcen dat craG'us vapor,
vel exhalatio, quo nec forfan peruenire poflet, nodum omnino
tenucfa&a,accenditur infra Lunam ab ignis, vet Solis calore»ab . ipfo
interdum vclociOimo motu calorem accendente in Gc difpoGta ma teria,& cum
dicit Arift.a vclociOimo motu coelos debere igniri » & aftra cadentia facere,
G ignei Aint, dicendum coeli partes illas fuperiores non pofTe a Sole,vel a
motu accendi,& verti in Gammas, quz ftcllc apparent cadentes,cum Gt longe
tenuiflima materia, & cxplicatifl[ima,nil amplius cxplicabilis:fola enim
materia tenuiflima ignis inuifilis compa&a lucet» quz ftclla eft
permanens,vcl materia adhuc non Tuperata, adhuc inflam- mabilis,itaque|&
lucis manifeGatiua,qu e ibi efle nequit accenfa,vt Gant ftellz pereuntes.
Qiiaproptcr non Gunt ftellz comatx, & aliz impreflio oes in coelo rupremo,quu
funt ^qu^ tenuiflimi orbes fupremi, non am- plius explicabilesper accenGonem,
quod manifcflum eft in Gammis no flris,quzcxplicatiinmx fadf oilapparent,fed
afcenduntinuiGles, quas non eft dicendum in nihil abiilfe,fed io materiam
tenuiflimam,quz lu- cem manifcGare nequeat, itaque& quia Gmilenon patitur a
limili non poterit altera pars illius coeli alteram acccndcre,ncc motus carum
vlla. Quas ob res videtur Arift. vt teneat politiones nilconGderaGc quid o- pus
Gt ad hoc.vt Gant Gimmpacceof^;nonenim opus eft tantum igne» fed materia adhuc
craGa vftibili,& amplius explicabili,quz ibi no cG,fcd motus
vclociflimusadiuuatiuuscft,&confcruatiuusexiftcntis caloris» op oratione,
qu^ eft motus gaudentis. Marta vero deprimo argumento nil intellexit, &
idco nec rcfponGonis TelcGj meminit, minus icibilis cu Gei tali viro . Adaltud
lignum dcalboreSolisTclcGus, inquit cGcadnoftrzpoG- tioois conGtinatioaein
albus quippe Sol lucidufcp ciim G>. vifus Atifto tcli,Gcur,& nobis ignis
purus itidem debebat vidcn ; uain ignis purus, li:;- 4«g. R» Th; R.Ttlc.&
Th. 1 88 F.Thomte Cam pancllsc fincerufq. albus apparet velutiSol & ftcl!«,
quippe cum qaaotd magti i materia craiT fepurum,cum eodem pado fc habeant :
coelum quidem conglobatum eft ftelia lucent, & io igne fub coelo, vbi
materia conglobatur, fit ftella lucens,& vtrunqnenon conglobatum eft
teoae,&inuifileapparet. Ite piato fi coelum eft vifibile ergo igneum:lux
enim igni cfipecit, qi» obie ftum eft vifus, & valet ro eft vifibile ergo
igneum , vt probat Belfarioa Cardinalis in lib. i.aduerfus calumniatorem
Platonis,& Simplicius eoa cedit hanc rationem in i.decoel,nam vifibilitas,
inquit eft propter colo* resin via Arir.coloresautcm luminofi alicuius funt
traditiones, at lu* minofum eft igneum,qudd cx luce fint colores eft opinio
Arif. dum tra dat dc fride,elt etiam Platonis, Galeui, Anaximandri, Anaxag.
Metro- dori, nec aliud quirpiam fingere poteft. Plinius item pr^ ftanuffimus
phi lofophusiu a.Iib.cap.^i. manifeftum eft aitcolorem mixtura nubium aeris,
igniumque cumSolis radi js varietatem fieri,&in cap. 35. ponens ftellas
errantes, 3 c comatas ig ieas , etiam aliquam erraticarum comam pofte
fumerenuntiat,& c. 1 8«cam ceteris Aftrologis coloris ignei Mar- ' tem
ponir,& ex interpofitionenubium colores variari, & cap. 37.10 cae- lo
apparutlTe dicit multos colores fangiiineos, & rubeos, |& incendium
inde aducnilTe, ficut Olympiadis centefim^reptim^ anno j’. cum Rex Philippus
Gtfciam quatcrer,at Marta noo credit Arif.illud dixifte.quA melius fuainfciria
fiat manifefta.AriCquidem in j.lib. metaphy.cap.4, ’ inquit,ficut ignis
exiftens albus, St fulgens rubeam flammam , d pani- ceam oftendit ex fumi
commiitionc, qaid Dea rapientia;& prouidentia defidtyVt id facfat?fcd
Arift.alTueuit illam abnegare Deo,tdeotemerd loquatur t At mundi huius extera
dagare furor eft,ait PIiniu$»ideo fi fint non quzro, fcd e(Tc po(Te no du-
bito:rationes aliae, quas ex Platone dccerpfit , funt probabiles modo , &
▼nitatem mundi condudunt,fed pluralitatem poHibilem minime exdu dunr,vt patet
in via veritatis edodis,& quidem Arif.vbi aliorum fcntc- tias (ibi imponit,
dignus, cui fides adhibeatur,apparet,vbi profcrtfuam,
peflimclocatus.&fiirusprorfusrcveracunftisinnotefcit. Mundum cffe finitum,
non A cifi.rationibus coaSi,fed veritate,& ao Si fit fini, dquorum
illufirium teftimonio edodi dTe alTeueramus, fimilis licet iiicuiu imaginationi
videatur infinito. At codum contrarium habere terram, & eius motum illius
immobilitati contrarium efTe, 8 c calorem cadi frigori terr; ex didis
fupponentcs, ad pcrfcru tationem reuerti oportet , vtrum motus quales AT^otdi,^
Mathem4tid$>ppareat,fint in ccdorum of* bibus . ^ •
ArifiotelesitaqueodollatuitcodosnonpIureSjia diuerfos diftin* peculior»
dosQrbcsin 1 2.metaph.atin 2alijsplures:& hoc pofuit Martajt principio
dirputatioaishuius,&nucin finefibieflco* .:.„a trarius, plores dans Uiotus
iaerrabili, & duas fupei^ftellatum poncsfphj ! ra's,& cur non defendit
in hoc Deum Tuum Ariftotelem, fi errare neqt? & fi potuit, cur alibi
feafata meudacia tuetur illi^& Pcolem^us confuta uit hanc
Arifpoliuonemj&omaes Peripatetici derdiqueruot poft h{C * cum:qu(
nih;l(peculatus;opiniones£udoxi,& Calippi fuppofucrit cas, tsnquam veras',
id Albcrtus,D.Th.&Niphus,acalijomnes. Vnde Auer. io tcx. d7- dicit
fcaddidiffc cur in orbeodauo proximo primo orbi fint plurcs (tellf :&
interitionem Pcolem.non rcdari.Anr.quoquein lex. dl. De Ctn So poriit Solem
immediate fuper orbcLun^ fallaci perfuafus ratione: Pto« hs Ariftot. lemgus
autem in ^ C(xl.& Ptolcmf um (equuntur omnes Peripatctici,& Ptol.vcraz.
fuit antiqua opiiiio Aiiaxagorx hfc, vi ait D.Th. reftituta i Ptolcmvo,
Arifiarcl)o,A Hipparcho,licutna(ratSimplicius,& Alber.foluit ratio- nem
Anf.rcdclci-s triplicem caufam,qua Sol non cclipfatur a Mercurio & Venere,
Maria autem nefciult,quodArif,ponat Solem in fecunda i nobis fphfra cum
Platone, ideo ipfe ih quarta cum modernis Aflrolo- gispcmir,& harc gratia
confufionis ipliusrcripfimus,rcimuscnim philo ibphi non cfl- dehiscoufiderarc,
IcdMathematici.f.de pluralitate mo- tuum. de litibus (lellirum,&
numcns(ph^rarum!,&quarab Aflrologis dicuntur, fuppoQuat phdofophi,iSt
reddunt caufas.Quas ob res, nec re- O o » , F;Thom* CampaBclIar,
rcprchenditTcIenum Marta, .qudd aamerum fplifrarain non pe^ tradauerit ; namque
Arifto.quot^ue fupponit di&a Eud . xi I Calippo. corrcpta,yt narrat Simplicin
a.decoeI.uaquc&Tcle(iusin i.mai.cap.9. fupponit conflru&iooem
celuru.& motus c(Tc, quales Mathematicis cx pertis apparent. A.C non
quidquid ipfi dicunt fuppoocodum eft pbilolo pho^non enim impoflibilia, vel
qiiz fcnlui,& his, quzab eo accepimus, ' contr. dicunt, alium enim fcicntiz
laucntorem , & artiheem 000 habe* mus. Quoniam autem impodibile coelum eft
cootrarijs motibus rnoue* r),vt dicunttomncs orl^es prztcr primum ferri ab
occedente inorica* tem proprio motu a proprijs motricibusaniinabus, quem
conficiunt diucrfisin temporibus, atincurfui veloaflimo fupremoorbcrapi,&
iocontrarium duci velociusquidcm hoc motuprzter naturamabone t€.f.in
oc€ideotem.,t^uameo,qui eft a propria natura,peragcre.r.fingulia diebus
circulationem vnam : igitur, quia hzc lententia, nec imaginatio- / ne nedum
fenfu, capi poteft,ucc mathematica demonftratio , aut ratio, conuincit vlla,
refecandam eiini ii philofophia fenfata iure cen fem us , flc , f •
re&cAri(.fcci(Iet, fi ipfe quoque eam refpuiifec: at ipfc veram fiippoaic di£Edens
verum ferutari . Vnde aftre- caufa,quaimpulfi Aftrologi contrarios dederut
motus, & dluer- logi pofuere fos,fuit quddpianetz inferiores, interdum
velociores apparent ,inter- ra|)tum in duro veroiardiotcs,ftationarij,,
quandoque retrogradi, & propter hoc lo,& exc. 6c diu erfie fuerunt
pofitiooes.Eudoxuscnim SoIi.f>}t Lunz tres aflignautc dibes,quorum altero
ferantur ab oriente io pccidemem fecundu motu diurnum,nam a primo mobili rapi
fecunda no iudicauit,altero, quo ab - ' ocerdeote in orientem fecundum
fucceffionem fignorum,c6trario pri- mo, tertio verd quo a polo ad polum
ferantur, quilatitudinalis vocari folct,& hislaluat apparentias multas, fed
no omnes: reliquis verd quin- que plautis, quatuoraiTignauit fiogpits orbes,
quorum duo deferant il^. lorum fingulos contrario motu loDgitudiqali,altero ab
pccidcnte,altCt ro ab orienie,duo alij per motus contrarios latitudinis,
fecudum quod , , ]|I[cr trahat planctam ad polum, vfquead certum terminhm,alter
retta» ^ ' },atvcrrus^quioo&ialem,& ad alterum polum:itaqudd hic
viginti fex . planctarum orbes ftatuit.Calippus verd conucnit cum Eudoxo in
ordi- ^ ne fphzrarum,& orbes eofdcm datSaturno,& loui.f.quatuor,at
Soli,& Luo{ duas addit fphzras prztcr tres £udoxi,& hoc ideo, quia
quadoq. apparent vclociorcs,quandoque tardiorcs:& hoctdeo fecifTc putat Eu-
^muSjVtrtfcriSimpI.quddSolftitiorum ,Aequino V. -• i«)4 F.Thom* CampanclI* fuit
librllum.vbi detrahit Epicyclos,&Ecccntricos omnia adHomocc* iricos orbet
referens, omniumq. caurasan*gaat,&Ptoleni(i,acaliorain did:s
fatisfacir.Alij vero fingulis (lellit orbe aflignant vnum,& fixis non in
vno ponunt,ficut Moyfes Aegypcius.Qnidampluresorbesftellisdi* cunt,vr refert
Albertusttanta igitur efi dithcultasin hoc propter remo^ ttonem eorum a nobis,
&dcceptioncsinfirutneatorum, multipliciter enim menfurancibiis contingit
errare, vt vix veritas attingi taotillupofJ fit.Nosergo concedentes poflibilia
ad fenfum , &impoflibiliaabijcicte^ modd benefaciemus . Arift.opio. At
Ariftotcles in 2 de ccEl.tex.5 8.de motuum orbium tarditate,ac ve locitate
fermooem faciens;Dicamus,iuquit, quod redd accidit cuilibet lleliarum,vt motus
eius fit fecundum fuam remotionem : &dico,qudd earum qtizdam habent motum
veIocem,&Ieuem,& quaedam plures,& ^ . tardos, & quaelibet fiellaru
moueturin fuo orbe d contrario motui pri«' mi coeli, fle
hocfuitre£tcDico,quddfiella,quaeeft pofitapropdprim&' tti. -i, motum
fimplicem, facit reuolutionem fuam in maiori tempore, fle ftelia' pofitai
remotis,i primo limplici,facit reuolutionem in tempore mino- ri. Cfterae autem
ft ellar,quae appropinquant primo motui iimplici, fa^ ciunt io maiori,ea qu^
non appropinquant, faciunt io minori tempore. £t hoc rede fuit ; quoniam in
eis,quae appropinquSt magis primo mo-' tui fimplici, contingit plus, fle quae
remonentur, contingit debilitas pp' remotionem,fle qux fu nt inter fe,
fequuntur in primo motu fimplici Ic-* eundum propinquitatem, fle remotionem,
ficuti declaraucruni Mathe-^ Th. inatici.Vbi fandiuxta confeofum omnium
expofitorum Arifioteles di- cit,qudd motu vno ferunturir feriores orbes I primo
cocio, flequantd’ viciniores funt illi, tanto velociores effici fecundum motum
inde recc-' ptum, qui diurnus vocatur, ac quanto remotic-es, tanto citius ferri
pro- priojfle diurno tai dius, qiioniann minus impediuntur a raptu primi. Et hicAril.fibi
contradicit, dum a primo ferri otbe docet cx oricnteinoc-- cidentem omnes, fle
in i s.metap.cum Calippo proprium donauitorbflj vnicuiq. pro motu diurno ApUnc
dido. Th. Ac politio hzc Afirologis non placet , fle id quod placet vtrifq.
nobis X falfumdeclarabitur.Primd quidem refellunt eam,fle quddfiffalfum, cp
quanto diftant magis a fphxra prima citius moucantur orbes , Sol.o.fle Venus,
fle Mcrcurius.vtdicuntobfcrualTc aftronomi,eodem quafi icm- poreproprium
peragunt circulum , fle fi retardatio fieret a fupremo ra- piente illos,
ncutiquam «qualem relinqueret motum ijs, fle aftronomi quoqueprobantiiimotu
raptus omnes circumferri fpatioviglntiqua- ’ luor iiorarumviofcnfibile quid
variatarum,fle in Sole id expetim u r, qui quadruplo minori in tempore deberet
diurnum conficere gyrum , quia in quarto orbe aJiinscii litus, fle feptuploin
minori, ii Ariitotclieit ia f rapir,quia cum non Gnt ligati, & fnpcr abjs
polis cotrario illi motui mo ueaotur*vt aiunt, runc non omnes f que velociter
moueantur oportet , nec inter fe, nec velocitate primi mobilis: nam contrarius
motus jpprius vnicuique,& diftaotia rctardant.paultrper violentum, &
efiicit minore , quippe cum (imuleidem orbi indaotunat nullam feruant
proportione, Vtdicuar,necquoid motum diurnum, necquoad proprium , ergonon
rapiuntur hoc modo, nec ex occidente in orientem feruntur. Pff tcrea fi vera
Arifto. pofitio foret,requeretur,qudd Gnt duo primi motores, alter in fphf ra
prima,alter in Luna, namque per Arift.quantd magis orbes approximantur
primo,tant6 citius feruntur motu illius , 6c tardius proprio, & quanto lunt
proximiores Lunae , tanto celerius fuo feruntur ex occidente ia
orientem,oportet ergo efle motorem io Luna, quem imitentur motores medij;
etenim quando mouent hoc motu, o6 imitantur primu motorem: fpher^ inerrabilis,
ille enim e cotrario mo- .uet,mouere autem c contrario non cft imitari, &
motorem imiuotur primum fecundi,cuia(rimilariappetunt,vt dicitur in la.metaph.
&ad> duxit hanc rationem N phus non fic bene feripeam , quam dicit eflie
Al« . petragijaftrologi,& foiuit friuola folutione,& ab alijs reie^a o6
in huc intentum . Putat enim Niphuscum Auerroe,qu^dorbesomncs integrant vou SoL
Auer. •nimal,& vnius fiot fpecici.quod animal cft vnum numero. V no quip-
pe mouentur primi motoris motu omnes Gmul,vt dicit Auer.in deftru
^io.dcArud.difp oblitus eA ipfc decretorum AriA.in la.metapb. fcd a preprijs
motoribus, inquit, otbes proprio donantur motu partiali, ficut animal
moucturvcrfus partem voam , brachium autem alterum . ver fu s . At tota errant
via,hfCopittio potius cft PtoIemzi,vtipfcm et Niphus Th. conf. fatetur in 2
.co;i.rup.c.com. 7 i.Nam Pcolem.^que omnibus tribui mo- tum diurnum, & non
per participationem primi, quin Suli magis illu, quam ceteris competere docuit,
fic totum ccclumexomnibusaggrega- tum molibus, quaGvoa virtute moueri . £t
profc&dG vnu Gt animal X coelum, & Sol Gt cor,vt concedit Ptole.A Alb.
Aucrrocm dtcercopor- tct,Dcum'^. in Sole cire,a corde enim in animali,iuxta coi
u decreta om- ncsproccdunt virtutes, cor cA fedes animr , principium moucndi,
/cn- Ciendi, omniumq.opcrationu. £t rationabiliter hoc continget AriAo- «
teli,noo a Sole Aclias omnes lumen trahere totcrd um dixit, Sole quoque moium
diurnum menfuramus & Don prima fpharra,& omnia trmpo. ra, fic hoc Moyfes
IO GeneG docuit. Solitem adreofum omnia generat | inmutationcs inferiores
pioducit omnes, iuqucvcl Deus critin Sole, Tcl .00 k i9 manent ergo coeli, Geut
homines pluresconfequenter le habentes Goe ' ‘ medio,vcl contigui, quorum
quilibet d propria intclligeotia, animaque *- regitur,& hi non pofluntad
manque partem duci GmulGnevi,8ct] cd- tinuo id agerent corrumperentur,&
diflolucrentur Goe enim labore no Gt tra&us aduerfus rei tra&z,& tn
coelis id reperitur , quibusaddito a- p ftro motus violcntaturAriftoteli.Dcusprztereanon
mouctorbemprt mum,fcd alius motor,vt dicit Auer.aducrfus eft hicfcrmo,non eft
ergo . Deus principale mouensimmediatumq. inferos orbes, fed intclligeotia
motrix primi, fed intelligeotia non excedit intrlligentiam propter ordt- 10 ntm
Gtus,vt dicitSimplicius in a.coel.& Niphus,alijq. Periparetici mul ti,&
rationabiliter quidem ; nam intelligeotiaSolis clict ignobilior Sa- turnia,
& IouiaIi,qucidfairum inde patet, quod dicunt, io nobiliori parte coeli
cfreintelligentiam.r.inftella . Sol autem ftcilarum omnium nobiliUimus eft
omnium Platonicorum aftrologorum,& Peripatetico- rum teftimooio, quorum
circa hoc verbis folia implerem Ipaciofa val- Lib. deprop. deligitur nobiUor
eft intclligeotia in Sole,quam in Saturno.alijfq; fupe clcm. rioribus,etenim nobilius
influit Sol,& omnea cffc&usab eo Gui, qui ab alijs Geri
poflunt,&Sol Saturno Iumeprzbet,&czteris,Gcut dixit Ari- ftotelts,hoc
autem fit rcfpediu intelligentiz Gc difponcntis,vt Albertus tcnet,&
Auerroifiz profitentor interdum, itaq.Solis intclligeotia pr^- flans
Iuccm,alij5inielligentiji,pr5ftai dignitate, & nobilitate, &cffcda«
Sohsmuabilesid declarant, cuius contrarium deberent diccrc Peripas- tcuci) De
Coelo, & Mundo I i‘>7 IX X» ,.u ftttci, fitencQtappropinquatioaeadprimain
fieri Dobiliores, 8e non dicuot,igitur dicant in Sole nobiliorem
intelltgentiani;nam in nobilior rccorpore nobilioreft anima, & forma, &
nobiliori reens nobiliiisco* inoratur : quas ob res verius erit dicere, qudd
quarlibet intelligenria dac p i. proprio orbi motum diuroum,&oon qudd
veniat aiinnde,necdet mo ^ tpm alium, quia motor vnusduobus non mouet motibus.
Et quidem Q animal elTet vnum,obeusdat col- Jigationem cis, St facit
vnnm.quatenus dat effe caufatum, ficut explicat N»phus in deftraa.difp.j.cum
omnia elementa tale, & magis fufcipiat effe.quta magis competit illis
caufari,quam coelis in Arift.dogmate,om niaq. id habeant corpora, non minus
competit cit talis raptus, valet er-' go ratio prima^.h diaum
Auerr.cltfalfumzitem enim darebturduo,de-* xtra lA ccel 'a,na d jplexjoriens
proprij.f.& violenti motus, & duae inchoa tiones,& duo igUiir primi
motores apparear,& harcconuincunt verfa. tos in Anit.di.arina dec^elis
lterum fui oblitus videtor Ariftotelct, a in icre! quod habet contrarium
corrumpi ttatuit,& nunc pr^mu con. p trahiim luahjs dicere oportet.dum
Contrario dicat ferre, ferri6. motu lu allegato textu a, dccoel. Necdicarit
motum coeli non haberecontra- rium,quia vui vnum cft concrarium.vifolet verbis
iitanibusloeici/que 10 x.cojI.Arift.loqui.Iple enim Arift. inquit hic.' C^
fchbetftclla errans mouetu rcoMlrario motu lationi orbis primi.E» propofitio
iilaexdecre *'*i^*^* u * **^*^'^ cft, non nature: m rerum ciiim uatbra
retneand^ * j ”” j' oppwgntn v, liemus, licet ipfa fccund im magis, & minos
pr* ter duo,d»/coi, aci.iant.Et/ic primi thhtuscQdTj qnieft exoriente, Con- ‘ ‘
^ P /• trarius . ,u .00 2 , 9 % F.Thoma: Campancllx trariui eft huomaibus,qui
faat ex occidente ; xoam item viam hi per» agentes vni motui»vt fic,cqutualerc
dcbcnt,& in i a. roetip. videtur po- nere in ccelocontrarietatem vnius
vaiexplicitam,abfoIutam^. du defe* renti cuilibet proprium aflignat reuoloencem
in eifdem polis contrario latum motu,reIuAancem^. deferenti .
Prztereaaugeturratio,qu6d Arido, in i.coel.t.i^.inquit^&reSe^-
drm,Gcircumlatacorpora violenter ferantur, cicid.ind corrumpentur» Aquod
mouetur vioIente,ait io aiCotl.t.i 7 .nonduratin sterna Quas ob res
fairumed,qu6d,orbesd primo coelo violenter fera ntur,namiam Kot. corrupti
forent. Nec quia monentur io contrarium a corporepotetio- re, &
diuioiore,oon ftnt violenter fic moti,vt folent fingere Simplicius» ^Niphusdum
ignem raptum d coelo non violentari dixeruot: oam di-
uioius,poteotiu^.violeotat magis, & huic confeotiunt ipfi, quibus ci- tius
rapiuntur coeli, q motu feruntur proprio, ergo citius corrupantuc cftopus»&
contra id diximus in fuperioribut fatis de igneloqueotes. R. Alex. Simplicius
autem io i.ctsLcom.fuo jS.affcrt folutiooem Aphtodifd ad id,quod dicitur ds
violentia motuum, ( nam qu^ftionem mouet,nik viciniores primo,urdiasmoucantur
propria latione, & num contra na tqrara fit talis motus}& dicit
Aphrodi{eus,qudd non erratice fph^rf ve lociiTimustnotusi caufaquidemedfphfrx
Saturni, & aliorum , fupple» tardioris rcAitutioois»ceu«tfiooifque,
quatenus eam impedit d fuo, pfopcium iodi,tmotuax,noa inuoluotaric quidem,
neque ipfi: nam Sa- tutqiirpb{ra,8ccligCJCCthoc,&veUet.r.moueri ad motum
pcimz,nih«l.^ lfCundisrphzriseritm«lius,auteUgibiUusuli difpofitioue: limul
igi- * tm,^ fecundum necc(rarium,& fecundum optimum cauOp cocurrunb fc’
Nccaflarium.quidcm,quia, violentum folum, fit voluntatie,quiaoptimu cil fic
(fhabere.f.moucri fecundum diurnam lationem contraria fibi r. M quia pjtupc cA
con^u motam cx neceifitate non eU przter natui a ip- fis»quiaab inuicem mutos
fuAt»co qudd-oo fit aliquis mutus de his prx ter naturam, qu)a& Mundd.
let,nonpoteft fiogi,flc cft omnioo impoflibi!is.lt9 .» .ii ' rr V.» ^
Npbusfupcrdeftrud.difp.14.fuaq 5.dicitDon tfAmpetete contra- , rk >9 fpecic
motus vni fimplicitat bi,inquit, numero diffcrtfnt,calum.D. vnum rft numero cum
ftcllis,& orbibus, vt animal. ■ ' V crAm cu id non acceptent Tho.&
Alb.ncc reliqui itidc Petip.mult», ‘ & nos reprobauimus liludireftat
folaeda adhuc hgc ratio Nipho, & hoc' Opln. Bugli vera. 30t F. Thomac
Campancllx infuper ^inmentu cft, & fuga ; nam logicali reiponfo adrenfatam
rt^ tioncm folueodam vtit ur » cuiut contrarium fcniui exponendum erat | motas
enimiqui a^ualiter Aiot in aacura,Don io mente tantum, fi coa (rarij,fiue
oamero,fiue fpecie vocentur diuerfi, eidem inefle nequeunt, ad contrarios enim
vadunt fitus . Quin motus iili differunt /pccie,oam ad contrarios terminos
vadunt, vod^umunt rpecificationem Arifiote* li,necqaiaomnesruatcircu|ares,non
diffcratit; nam quifirfurfum, 6c deorrum,dcxtrorrum,& finifirorfum funt
redi omnes, & tamen fpecie differunt, quia ad contrarios locos vadunt,
vniq. ineife non pofTunt : St fic eadem eft ratio dc raptu, & proprio
cceloiu, (i enim tendit huc, quo* modo tendet illuc limuli &quf imaginatio
id fingit redc?& hi motus ceridcenduntad dextrum aitcr,altcr ad finiftrum:
nam vocabulorum tiihil valent io boc figmentatreofu enim efi demonftrandum
quomodo idem circulo contrario fimul feratur, Sc circulus ligneas debet oftendi
talis,qui ad contraria vadat, Cfiue vocetur motus differes rpecie,Gue nu*
mero,quid enim hoc ad rem)& fuper polos diucrfos,fiue eofdem volua (or,vt
in ii.metap.dicitur, Acfiiper centrum idem,poli autem non peo> forentur in
cis,& tunc fiet id nunquam, vt videatur impofCbilis prorfut pofitio
eorum.Item fi duo competunt motus vni, puta Lunx, naturali* tcr,quis erit
illotum magis naturalis/velcqu^vterque non fingent vn» quam ,& ficu; fingit
Niphus effe naturaliorem diornu ,i^uitur qudd g mefiabcxtriuiecodifiundo fit
cuiquam oaiuralis,& magis, quam q, . t ab intrinfcca naturatquid peius
?&Arifioccli diflonat hoc, quimo- tusproprios vocat, qui ab intnafeco
fiunt, diurnum vero contrarium , ic alienum. Przterca qnod rapitur io fuo
rootu,violentatur,quomcdolibet fiat, at inferiores coeli rapiuntor,vt dicit
Ariff.flt affrologi, nec enim ferreo* turproprio motu fic tarde.quaredtd
corrumpentur. Ditfum autem, qudd coelum fic vcluc animal non valet , uullam
enim continuationem habet, nec in polis, xt dicunt,& fi habent, vno modo
ferantur efi occeffe. St in animali pars oon poteft perpetuam vim fufferre, quale
dat Niphus ^Auer.oibibus particularibus, di angeli fecund. perpetuo pugnent,
exerceant odia,5c ftupidi fiot oporcer,fi fic efi. Simplicius tandem
adducitopioionemquorundam, qui orbes om« net eodem ferri motu dicunt,ab ortu
videlicet ad occafum, nullum au* ^ tem d cootrario,& ic feriores
fubdeficere a motu fupcriorum|, quis tar* m dius mouentur,& longo curfu
temporis videntur motum altum exple* 'i
re,quiaiuQgaoturprincipijs,vndeprincipium deficiendi innotcfcit.fit
baDcfcntCQtiam laudat ipfe, nam prxter has dubitationis foluuntalias multas:
namq. cuicatur violentia, & motus habebit velocitates propor* tiooalitcr cu
msgaitudioibus,dt ciufdem que funt fubfiaatictcuodd fa* dent motum,um
fph(r|,*quam aouns «arum . Vctilm Dc Cocio, & Mundo. VcrantitonUnJabiliorAriftotclicU
poGtionibas GehfC,tnficicilli Conf.Stmi». Stmpiiciut, Aecum eo quidim Latini
Simplici j verba recitantes, qui Iau« fuerant illam.Namioquiunt.circuUtio
erraticorum 6eret eadem fcm ~ * E er io eodcm.circulo, ordinatus enim eft ipforuai
motus, vt Aecompre* enfibilit (it : igitur vel per vnum parallelorum
dtfcurrerentexortaad occafum.aut per obliquujGp vnu non oportebat fieri
auftraliores mo. dd,modd boreaIiores,neque fecunduro alium, Aealium
Iocum:horizon * tis oriri, At occumbererG autem obliquum,necc0e erat vnumquodq.
er* raticorum aflromm qualibet dieapparereaoftralius.At borealius fidG, tcluti
omnia,qua; obliquum cicculum circumeunt fecundum vnaqua. que vniuerfi
circulationem exceptis gradibus, quibnsfubdeficere videa lur:hfcaucem amboprartereuidentiam
funt. At has rationes Telefij dodrinam labrfidare nihil rnanifeftnmfiec,
Commenda- chm eius adducemus ioteniionem;tt nec prifcorum philofophaBtinffl,
tio opin. prje vt ex narratione Alber.ioa.deroel.trad.a-ap.j.patet .
Hstceoimfoit fenteatia antiqua, valde vt narrat Galenus in lib.de hiftaphilr Ac
fufteiM tata fubtilicer ab Alpetragio philofopho optimoin his, & aftrologo,
dicit Nipbus in deftru&.d.i 4 .Ac Albertnsioallegatis.Hicqaidem iafuo
bbatlo de qualtnte motuum rcx!e(iitt,Eccentricos,& Epicyclos, Ac mo* tum
raptus dcliruxit, naturalem dans omnibus diurnum exortu ad oc* •afum , licet
(ub dttrerits polia, At omnium ap{>aritionum rcddidiccaa*’ lam
fuffidentcm,cuias fjppofitaiqttia fitacconcra Arift, falfa effe diciv
IoannesBipti:faConrentinus,(ednonprobat,aeceaadducir,quodfa*' ciendum
eifuiflctiAc non fingendum . Oick quidem Alpe.ftctlamiofe* rioremomnem moueriab
ortu adoccafum,facutprimafph«ra,Acoai* nes ab voica fcri i virtute motoris
primi, fed haoc virtutem fortiorem ef* fcin ca^qust coniungitur vicinius
priros, Ac debiliorem in fpba»a ,quai longtaquius fe habet ad ipfamjAc ideo cum
prima perficit circnlu,. tunc fphacraioferior aliquantulum retardatur d
perfe&ioae, tuta IcirculiJ^Ac n,uiit» retardationis caufa videtur
ftclit,qudd moueatuc ab occafu inor tnm.Et huiutexeraplum efl aliquale,
quddquandovclocitatemagnaa* qua fluminis plani deorfum labitur videmus nos,
deorfumiii me* l^-adronat dio eius etiam tendimus, aliis vel nobis impetu
furfom ferri. Addida Simplicij dicit Alp. (^idd aliquando eft vUragquino^alen»
in meri* die,quandaque in «quuioi^iali, quandoqjiein aqoilooe citra asquato»
rem,Acfitbotealior,Acauftraliormodd ftcUa» inde fit, ^ poli non fnnc ijdcm
fupenoribus,& infe rtoribua,A ralcm cum proportione,& fi Alpeciagio
inipoflihile id reputant.tmpoi- • (ibiiius fibi ellcagnofcant.Sed nullum
nosinu.dit malum; fi cum Alpe’ tragib dicamus Deum tantum voluifle motum
vnicuiqoedifiribui,ie«' cvndaih drueofitates quantitatum orbium, 8c capacitate,
itaqaeeoruofiue erraticx,oifi poft quam longe Solem traofieriot, nam occultat
eas lux Solis quaodiu funt fimul , vel longe defecerint ab eo : dC ideo eft ,
qudd ftellx multz oriuntur io diuerfis temporibus4.videotur femper enim fuper
nos tranfeunt, at non videntur ob Solem, & tamen fiunt auftrales,&
borealcsvnadie,alij verd planetx,qui tranfierunt So- lem videntur quibufdam
temporibus mane ante ortum Solis, poft orta occultantur ab eo,& non
videntur vefpcri,quia citius occidunt, qux ve* rolunt in ortu, quando Sol eft
in meridiano videntur fero in meridia* 00 anterius, vel poftcrius,iuxta motuum
diuerfitates, fecundu qudd ma gis,& minusrubdeficiuntafuperis,& inferos
fuperant:at fi omnes luci- di e(Teocxqud,vt Sol, quotidie viderentur auftralcs,
&boreales,ficut vi- detur Sol, qui non poteft alterius luce occultari,&
eorum motus inno- refccrent magisificuc videntur interdum , qux dimidium coeli
anteSole traafiecunt,vci ab cu defcccrunt,cx oriuntur fero in ortu Solis, &
mane Stotentia no fira . 5otf F.ThomxCampanelIcc. occidant in eiut occiTu
modica rariatione fada : nec c(Tet dies, vel no% fcdfempcr dies, nec ortus
poneretur,& occafus re/pe&u Solis modo, fed omnium, smodeatar'nio« tu;
ipG enim aftrologi Aeliatum orbem trepidantis ritu in hanc modd» modd in illam
ferri.dicunt partem . Moucri autem oportuit Ac omnes, f t nihil torpeat,&
Solem duplici ferri motu,vt vbique rerum generatio ^ nem efficiat,(icut alibi
cxplicacur,& totam lu Aret terram, & grauidi red dat, non autem exuVat
. Hic etiam eAfeiendum, quod falso AriA.abAulitmotumi Aellis,& pjif, Arift.
moucri ,ficut nodos in tabnlaioouit tjipfzenim pra:tcr motum, quem fcn. demotu
habent ab orbe,quocum deferuntur, alium habent mocum,quo in pro (leiiatu >n
^e. prijs polis monentur circulariter;vbi enim copioGor calor eftjibi maior
motus,inAelIis autem eA conglobatus calor, itaque rclociusfuis orbi-
businfemooerioportuir, &ismocusDon in exorienteSole, occiden* te^ue,vbi
mads afpici Gnit, fed io meridiano intueri licet, vbi aercraf» fiufculus Gt,vbi
fcilicet non valenter vifum ferit Sol:& io aqua,multo^. magis in fpcculis
aqua coopertis clarius apparet alter motus ; manife* ftidlmeenim in his
admirabili celeritate circumuolui infcillum intue« mur,vt ambigi non pofTitclfc
Solis verum motum , nam oriens, & occi- dens Gc videtur , non oculis falso
vifum , nimio fulgore eius obAriftis: AellcrcIiquzG minus Solislucent luce,
Solis ritu io proprijs circum- uoluuntur orbiculis, calidiores enim cum Gnt
orbibus fuis,vciocius mo ocri appetunt . £t quaedam rarum fcimilIatio,quae
femper Gr, earum ia fecelcrrimamcircumuolutioncmmanifcAattoecidex vifus
debilitate videri dicant Peripatetici, Gcutloquunturin a.Ub. coeG,ooaeaim femp
id appircret,nec omnibus, niG dcDiitbuc,vel vbi aerfortiter mouetur,ve ,
dicunt, vel cradlulculus eA:at Ggna h^c funtfalfailux enim apud nos im mobilis
elonginquo conlpeda, fi moueatur aer, vel horum impedime .• torum,
qua'dicunt,quippiamad(it,fcmperimmotavidetur,& noonifi vere fciocilians lux
fctntillare apparet, &proportionctur lux magna, vc in diAantia non maior
Aelia appareat, nam idem Get, & omnibus, & Gc apparentiz omnes apud nos
clareTcunt. At alij argumentum a Luna fu(cipiunt,qudd eius macula femper
apparet , no ergo circumuoluitur, itaquenecali^,cfim eadem (it ratio. Dicunt ad
hoc Arabes, quitituba- tionem fu Ainuere maculas Lunz cfTcia medio eius, parces
vero excre- mas e(reperfpicuas,& ideo quouis modo circumuoluatur , femper
caf- dem apparere maculas,'. TelcGus autem inquic,neque adeo in feipfani
compatAa cA Luna, rt calorem in ea multo , quam in rcliquisorbis par- - tibus
copioGorem,|& qui velocius moueriopus habeat ,coilc&um cAe exiAimemus.
Illa enim minimdpropria vi, propriaq. lucet natura: fed, quod
nubes,inqua«-MA/9r conAituitur, pr^Aat, Solis modo lucem re- mittit, eiuiq.
arpcAum,quod teouiflimi faciunt vapores, demit, & exhis fol uuutur taliones
Mares, quas'ponicinGnedirputationis; celerius.o- moueniur, & his apparuit
ligcis,non progreiTiuo motu,fed circulari. ^ Q^q a RcAat . ^ 3o 8
F.ThomceCampancllx Reftat autem, Tt de nonnullis apparentijs , qu^ fuot in
coelo , licet es his iatisfaAum (it, dicamus, cur videlicet viciniores modo,
modo remo* tiores a nobis apparent ftcliat, velociores, & tardiores,itaq.
& confiften- tes, grandiores, & pauciores , & his aftrologis
propter Ecccntricos , 6t Epicyclos fieri apparentEgo autem ad plures refero
caufas, quaru qua doq. vna verificatur, interdum fit propter alteram :
viciniores quideap* parent nobis pIanctzomnes,ac(leIla;,ipr(^q. SoUquandofuntin
orien- te,veIoccidcnte,& per lineam confpiciunturobliquam , & oculi
noffri tunc terminantur io horizonte,& ibi plancta cfTe videtur, vnde
quadoq. io mare mergi proximd ad nos.Manife(f um cft adt , ^ qu^cunq. confe-
quenterfe habentia vidcntur,rcmotioracum vicinioribus coiundaap parent
obeoniuodionemradij deferentis fpccicm ad oculos, & (ic re> mota,q fuot
vicioioja apparent, & tunc per obliquum vifa omnia ma> gis
refpicire(inunt,per obliquum inquam, refpc&u ad figuram noftrS non ad
oculos, vnde quz videntur fuper caput ooftrum per zenit appa- rent remotiora,
& minus confpiciuotur,Gc & qus fub pedibus,vcl pro- pe fuot pedesrGc
& quando Sol vsfum ferit valenter, nec afpici finit con uftens videtur.quia
cius mutatio ex loco ad locum minus fentitur. Ite ftclix quando fuot magis
illumioat^a Sole, vel d maioribus ftcliis gran- diores apparent,itaq. &
viciniores, ioxta fituum diuetfitatcm. Itequaa do videntur per craffiufculum
aerem apparent gradiores, & viciniores, ^uod Anfto.agoouit loquens
deIride,remotiores e contrario, & his de ■ caufis apparent maiores,(V
minores propter magis,minu(q. lucis, & ae- ris intcrpofiti. Apparent aut
confiftcotes,& ftationarij,quando viden- tur remotiofcs,tuoc o.motus eorum
minus percipitur,ficut omniu Ion gipoficorum,vt declarat Tcl.in lib. 7 .c.itf
Aquando videntur io meri- diano minus rooucri apparent, & quanto magis
dirc&e funr fuper caput ooftrum,tantd confiftcre videntur magis ablq. motu,
dum metiuntur fummitatem arcus, &hoc tum expartefigurx, tumexeo quia
remotio- res videntur,fit videtur fiquidem nobis Soi, vbi pundum verticis tran-
fietit,&adoccafum fleditur, accelerare motum valde, & quantd magis ad
terminum horizontisfertur,tantd citius ferri.Accedit autem ad hxc omnia, quod
vifusmcnfurantisaftrologi non femper^que debilis, vel arqud fortis exiftit ,
nec in mcnfurandopcrfcuerat : & quilibet pundus errorem parit maximum.Ritdouidem.n.quifortiorivifiuapotcntia,ac
fpiritu ocuUs inclafo robufto cft donatus, melius videt, & in altera ditta
tia a debili, & motum percipit magis: vifus aut idem longinqua diu afpi-
ciens fit dcbilis,iuq. variari videtur mosus,& magnitudo rei vifibilis fpi
ritus autem contiogitalio pado multipliciter variari:aam cibi magis,& minus
fpirituofi variant. variat,& coitus cum mulieribus, & vaporatio
quclibet ad caput arceodens,& motbus quilibet fete difirahir .
Pr{tereahumor,quiin medijs orbibus oculorum ctl,vbi vclut in fpe culo De Coelo,
& Mundo, 305 Illate vifio,non in omnibus codem fchabet modo errea raritatem
iinfitatcm,piiritttem,& impuritatem, 8r horum quodiibet variat vide- di
modum.vt notum eft apud eos, qui vitreis ocularibus vtuiur, quibut
irnm.&denfum vitri multi modo variat modumvidendi, fecundum juod magis,
& minus congregant fpeciem vifibilis, & proportionatius,
aciraproportionatiusfupplent vicem humidi vitrei, in orbiculis medijs fui,
& hoc valct,vt agnofeamus quantum variat aer magis, & minus dea
fus^rarusve vifionem noftram,hcut antea dicebamus, & hanc contingit fif ri
difFormitatem in vno,& in diuerfis hominibus aftis comparationi* bus
exquifiti. ^ , Accedit adhuc ne dubitandi rclinquatnrlocus,qnod ventimodum
videndi variant,cum emm verfus Septentrionem, vel Aquilonem tendit planeta,fi
venti auftrale$fpirent,ac ad Aquilonem deducant nubes pla- ncta fic tendens
videtur tardus,eo quod velocius feruntur nubes , vel in refpeau ad nos,fin
Aquilonares fpirent venti, quorfura vadit plaoeu, & deducant craffiufculum
acrem, auftrum verfus, vel eurum , tunc velo- cior apparebit ftella illa ,
quxeunque fit , & id in Luna quotidie experi- mur,vcIocitas enim inferiorum
mobilium,qux cito hf c i Luna,vel ftel- la dimoueri facit, vel fub alia modo ,
& ftatim alia apparere nebulf par- te,velocemftellamdemonftrat, cum
velocitasfitaliundcj&bflenfat* funt fentenii«i& aftrologorum
imaginari^.quz tot difformitates dant coe’is,raelius eft ergo,vt alfentiamur
huic (ententix,tum|quia antiquio res eam tenuere. Anaxagoras
enim,Democritus,8eCleantnes(tcftcGa- leno)omnes ft cUas ex oriente io
occidentem ferri modd dixere, at At; chimeon nelciens (oluere apparentias, quas
nos modd elucidaui- muSyCxaduerfo vagas ferri dixit, nos vetdfcnfui innixi mi-
nus errare poterimus, & fic finem fortiatur trana- tus nofter de c^lo iuxta
propria decre- ta,accepto Beroardino dTcle- fio philofophorum Principe prind- 5
510 DISPVTATIO V A R T A. DE PRIMIS CORPORIBVS VOCATIS clemcndsaduerlus
Peripateticos . EDITA A ERAT RE THOMA CAMPANELIA Stjlcnfe Ordinis Eradicatorum
, fro defcnjione Bernardtm Telesy, ^ E qoatnor primis corporibus elementis apw
pellatis difccptandum eft modd,eorumque naturis, oum Gnt,&nu ea,&eo
modo, quo ponit Ariftoteles , quod quoniam pertraa- iit;adtier{arius,& ex
prima difpu. manifefta funt*duo corpora, non adducendo omnia TelefijdiSa
aduerfus eum, nec omnes de hoc Aiift.fcrmones, parum, vt videtur, vtrt» uique
verba percipiens, in impertinentibut Alis , & ventoAs Termonibus dilationem
fa« cit, itaque fatis erit nobis compendiose forfitan pertradare qupftione •
Ariftoteles igitur in x.degen.fuam proferens fentenciam, ioauicin 1.7« &
Teq.Qjoniam qu^rimus fenfibilis corporis principia,hoc ett tangibi- lis,
tangibile autem eft cuius renfuseftta&us, manifeftum eft,c|u 6 dn 5 omnes
corporis (pecies,feu formas, & principia faciunt , (ed folum quae fecundum
tad:um,recundum enim contrarietatem differunt , & fecun- dum tangibilem
contrariecatem,&c.rubdit in t.S.ipforum autem tangU bilium
diuidcndum,qufprim{ differenti^, &contrarietatcs Tunt,fune autem
contraricutes fecundum taiftum hg : calidum, frigidum, humi-
dum,&ficcum,graue,leue,durum, molle, lubricum, ^AuevifeoTum, ari- dum,
afperum,lcne,grofrum,&rubtile; horum autem graue quidem, Sc lcue,ncque
aAiua.neque pa(Cua:non enim iu faciendo aliquid aliud,ne que in patiendo
dicuntur ab alio; oportet autem aSiuainuicc, &padi>
uaclfecicmcoca.CalIdum autem, & frigidum, humidum,8: Accuin: h^c
quidcm,quiaa&iua funt,hcc autem quia paniuadicuntur. EcTubiun- gitin
Tequentibus omnium nominatorum rationes, ex quarum inuefti- gationc omnia rffe
form as fecundarias declarat pr|tcr calidum , frigi- dum,humidum,de Accum,ad
qu£ omnes alias reducit . V ude inquit m tcx.15. Deprimis corporibus. 31 1 /
tex.TS.inan!feftam igitur quod omnrsalj^difffremi^ reducatur adpri* mas
quatuor^h; autem non ampliusin pauciores. Neque enim calidu, quod ficcum.aut
quod humidum, neque bumidum quodcalidum , auc quod frigidu m,neque frigidum
quod ficcum, ncquefubinuicem , neq. fub calido, & humido fumrquapropttr
neceffe eft quatuor c fle.has & ex ilis quatuor fpeciebus in
fequc.tcx.concludit quatuor elementa fingula duabus dans formis. Quoniam
igitur,inquicos, quatuor elementa: eo- rum autem quatuor fex coniugationes
funt, contraria autem non inna ta funt coniungi.Catidum enim frigidumq, effc
Cmul.&rurfus humidu & ficcum impoflibile ; manifeftum quod quatuor
erunt elementorum coniugationes, calidi & ficci,& calidi &
humidi,& rurfus frigidi, & humi- di, & frigidi, & ficci, at
afiecutum eftliociccundum rationem fimplici- biis apparentibus eoiporibus
igni,& aeri, &tcrr£,& aquae. Ignis enim cahdus.& ficcuseft.
Aercalidus,& humidiis. Aqua frigida, Bthumida. Terra frigida, & ncca,st
ratione diftribuanturdiiFerentip primis corpo ribus,& multitudo eorum fit
fecundum rationem, & deinde ex hisqua- tuor coQtrarijs,fimul iun&is
mixta componit , & fecunda corpora Ari- lloteles. TtlcCus autem duo prima
ftatuit corpora,coelum nimirum, & terra penitus contra tia cootrari js
donata, 8c con ftituta fpeciebus fingula fin- gulis,hocxidclicetcalore,adqucmfcquiturhumiditas,&alie
conditio ncs,quf funt incalo abbi didf ;boc autem frigote, quod fequitur ficci-
as,& ali| tcrrx.qu? infunt proprietates, necpoflibileeft frigori humi-
ditatem cognatam coire, ficutncc calori ficcitatem ;ex horum mutuo contrariorum
congteffu altero remanente ob pugnam non integro ea tia fecunda conftitui vult,
nec pa&o quouis eidem contraria inefle , fed yno pr{cipac,!St vt femper
calore conftare. Horum omnium veritatem
arenfuedodus,vtveriiatisamatorfummuscammanifcaat ,'&Arifto. ygmenta
dcftriiir;quapropter primo ptftcrquam,qudd aduerfatur fen fui, etiam
(tbiipfiAnlfotelcm contrarium eflcdcmonftrat.Qiiippc qui * duplici
coutrancute.&confequentcr quatuor vtatur principi js a&iuix ad pnmorum
corporum con.Hitutioncm.qui in i.pby. vna eft vfus con- uanetate,duobus
videlicet aftiuis principijs vnoq. psflluo: quin plura dari non poffe optimis
rationibus oftendic. Poftquam enim conclufic tria effc prindpia per plures
contextos, inquit tandem in tex. 5 tf.Tria o. dem Igitur dicere elementaex his,
&buiufmodi aliis intendentibus la- tionabileelTe videtur.Plura autem tribus
minime: ad patiendum enim Mfiicieos eft vnum,& duo igiturf vtGrzci,&
Latini expofitores cooclu- dunt^ad agendum . Si autem fuerint quatuor, ita
vfcontrarictatesfint duf.oportebitfeorfumvtrifq. effc alteram quandara materiam
media; fi autem cx fc fe inuicem poffuni generare, ociofa erit* contrarictatum
al »cra.Quarc,vt & omnes Peripatetici corroborant, fi plura duobus fmc
princi- o- r5it F, Thomx Campancllx - principia aft!aa,*pra ridelicet prima
contraria , oportebit ad mtaas cflif citatem,& humorem:ipfa enim funt
accidentia prima effentia infequeii tia,& quia
hzcaccidentiafuntcootraria,& plura, ideo non funt prima contraria/cd
fccunda,& licet per Arift.ad ea alia rcducaotor,tamenh(C ad alia pnmd
oppolita etiam reducuntur. - Nemo quidem tam rudis eft, qui hzc verba legens
non irrideat, tot ThJ crrores,quot funt didiones cum
comprchendat:quirquecnim,quiqua tulumuisfola Arilf. verba legerit, has
fallltatesagnofcet:atag^,&fi rci| cientem non expedent,a£Feramus.Primd
quidem probatum eft a Teie, in z min.cap.a.& fcq.& ;.mai.cap.eifdero
per priuatiooem ab Arift.in- tcliigi formam contrariam ignobiliorem, qualeponit
frigus Auer.cum Arilt 2 .de gener. & per habitum nobiiiorem,quaiis ibidem
ponitur ca« lor,&audoritates innumerz Arift. aTelelioaddudz iddeclarant. £t
przterea impoOibile clTct faluarc inconuenientia, quz ad hanc po(i>
tionemrequuntur,vt ibi vides, &apuJ nos in dirputattone prima, at pri m{
formz contrari^ adiuz calor funt,& frigus;nam nccitas& humidi- tas
pailiuz didz funt Ariftoteli formtdanti,vt credo, contradidionem
apparentem:&in i.phy.ponit duo contraria adiua;nam vnum,ioquir, fulti cit
ad patiendum,iSc duo ad agendum, priuatio autem pro non eate acccpta,vt
Perip.faciunt nequaquam efl adiuum,fcd bene pro ignobi liori contrario, &
nililicdicatur inrinita Peripateticos excipiunt ineo.
moda,vtdemoQlirauimus.Itcm enim principia naturalia realiafunt,n5
intentionalia.quz nunquam ex alijs fada,nec ex alterutris omnia pro- generent ex
Ic iouicem,& femper maneant in elTe reali,vt dicitur i.phy. hzc autem cfle
nequeunt,ni(l elementa, vel io cis fundata , vbi contraria funt
prima,&condiiiooesantedidasobtinent,principium liquide pa(^
fiuum.communeeftiilis,continuoq.tranlmutatur, d fleruntadiu^ na turz
calor.r& frigus, & adde humidum,& flccum Arifloteli,h|C femper
manent, & omnia generant, & ipfa non ex ali js , nec ex alterutris
fiunt : Rr opor- 3-^4 F.Thomi Campaneilx oportet fiqttickm nuteriamiquz
rcaliter ad otnaium ft^ioQcm cocur^ rit,reperiri in rerum aaturainai^u reali,
& nunquam totatrafmutetur fimul/cd Temper maneat pro ali js generandis, at
h^c non efltnifi in ele« mentis, tota enim materia generatoium ab ipds eft,
cftq. cterna io illis» & principia realia a&iua nulla ponuntur ab
Ariftot. quibus principian- di compeunt conditiones, nifi calor, & frigus,
bumidum,8cficcura » qux in omnium fafiione repcriuntur:quin
difiiaieasgeneratjonem, Sc corruptionem in libro de his, & in 4 .roctaph.
aliaf^. tranfmutatiooes p bzc principia difhnit , vt re&8 omnium polita
principia vera fiat , & ia a.degener.femper vocat principia hxc ipfa, &
io i.phyG. indifferenter vtitur nomine principi), & elementi, vtperitd
legentibus eft notum, 8c ■ ponentem Emped.principia quatuor elementa nihil
damnat, quod non vniuerfaliorem inuenerit oppolitionem,necin i.metaphy.
vbiloquens de priucipijs h^c intclligit,& arguit eos, qui terram
excipicbant.Et GaLy io i.de elcmeo.cap. j.eodem modo vfqm fuiffe principi js in
phyG. & ia de gen.innnit Arinotelcm,dum dicit probalfein r.phjG.non elTe
vnuna principium, feu elementum contra antiquos, & fi^pe eifde, quibus Hip.
vfum fui(reratiooibu8.Congruumfand eft rationi,vt prima principia,, fl realia
Gnc,in primis Gntcorporis,ipGs vocatis elementis: non enim ip fa genita
fuereArift.fed f terna, & confentaoeum , vt & ipfa Gnt prima» ex quibus
omnia,oam ipfa non ex alijs funt : itaqudd h^c voiuerfaliili- itia contrarietas
G debeat clTe phyGca,non Iogica,& in caufaodo vniuer.'',
lali{Gma,noo,vtaiunt,inprxdicando,tn primis omnium principijs cle- mentis a
nullo caulatis reponi debet, vbi lempcr duret, vt principijs con gruit,&
Arift.id manifcftat,quippequi i.pby. materiam primam prin- cipium
pa(Tiuum,& ipfam eandem in i.de gen.& manifeftum eft, quod ficutuon
diuerliBcatfermooem de materia indagans principia primo- rum corporum, Gc occ
de principijs a pia fint contraria, A zterna , ac cx bis dum fefe oppugnant
omnia fiut altero dcui^o,vclfimul,vt
aiuat,dcbilitatis,coromixtiique;rationabiic Rr a eft, ^ Digitfzed hy C,oogIe 31
F.ThomiCampancIIs, cft,vt eorum vnatnquodque creatum (ita Deo cum propria
magbimo le,vel feroper fuerit cum ea,vti decet ^rift.ita quod generans alia no
de« ilruatur in totum, & in ipfa.quz gignuntur, refoIuatur,entia.TeI (i
(ter* na Gnt principia, necefle cR',vt eorum quodlibet proprium fortitum fie
fubie6tum, ficut etiam ex procciTu Ariit.x.degen. elici poteft:G enim al terum
fubicfto careat permagno,ab altero dcuincetur,& celTabit : (ic^. corruet
rerum natura:& G propriam molem, vnnmquodquc eft fortitu principium,
propriam^, corporeitatem, prima corpora hgc Gnt eft con- gruum,magisquam
alia,& materiam formatam fcmperelTe primis falte formis oportett.iam rfte
perdiuioum polfea formis omnibus feparari potcft,quod enim potentia eft,c(Tet
in adu,ait Auer.a.phy.poteotia au> tem dicitur,& prima refpc£lu formarum
fufeipiendarum, & quia de na tura fui non runt,fed omnes fufeipit modo ,
& principia formalia , cum iint materiztenacia,Gne ea eife nequeunt teftc
Arift.reprobaoteideast fed dehisin primadilputatione diximus: quasob res
principia reaiia pofuit Arift.in pbyG.tria, & quia G tria,tunc duo eiTent
prima corpora, Geut innuit in tex.^ 4 .i.degen.concludit duas dari
contrarietates cx eo, quod plura videntur prima:nam quodlibet principium
proprium cor* pus,in quo nunquam fatis diminuatur,fed iemper maneat occupat Ari
itoteli,non autem ponitur in meote,Gcut putat Marta , quapropter di* reftcfibi
contradicit, ne deferat quaternitatem elementorum, quam an tiquitas
przdicauerat. At przterea hoc nulli non perfuadeat,qu6d pri macorporaimmcdiatcfuntconftituuex
primis principiis, & in ipGt fubliftant maxime principia eft rationabile:
io his vero materia eft pri- ma infeparabilis quidem a contrariis, vt dicitur
tcx.d.a.de gene.contra- ria verdconftitutiuafunr,vtibihabetur, calidum, frigidum,
humidum, & Gccum, neque enim Aritt. componeret prima elementa cx contrariis
fccundis,vt indo&us Mana cfFutit,8cG vfus eft materia prima, qua vti* tur
i.phy.pro principio pafliuo, verum eft,qu6dqu£ ponit aAiua, funt ca,dc quibus
loquebatur in phy.& comrarietas prima,& vniuerfaliiTima aemo non
credar, quod Gt primorum conftitutiua elementorum, & in cis permanens cx
quibus fecunda Gant,&omnia:habitus igitur, & priua tio,prima nimirum
contraria erunt ea, quz prima efficiunt corpora,vn- dealia;non enim fuot in vacuo,&
abftra&o principia:! ed dcmonftrabi lia,& tangibilia,vt dicit
Arift.a.degen. at h^c principia funtealidu ,fri* gidum,humidum,& Gccum :
quorum alterum fe habet, vt priuatio,8C ad confuGonem Martz fcicndum,qu6d
Arift.elementa fecundum par- tes modd generari dixit,nam fecundum vniuerGtates
^terna funt illi , Sc cum generatur puta cx terra ignis pr^erat contrarium
formz ignis.f.ca* loris forma terrf nimirum frigus, ita qudd h^c opponuntur
fecundum habitum & priuationem,& Arift.de habitu, & priuatione
loqucns fzpe Ue his cxcmpUEcat,& dehis loqucns habitus,d^ prinationisb^c
nomini- J Deprimis corporibus. '317 bus donat, vt fatis enarriuitnus,& ipfa
materia terr^ frigore detenta di* citiirpriuata contrario.f.calorc:frigus enim
priuatio eu caloris p A.rir« & dicitur in potentia ad calorem, quia fi
congrediantur cu ff igore vin- ccte calo re, ipfa ei fubfiabit, qua; prius erat
in adu frigori$;quarcin hoc nihil^dicebat Marta.Sed quod graue,& leue non
fint clemcncoru formj principiaq. e(rentialia,neccauf^ caloris, & frigoris,
fedecontra probatu efl in prima difputatione faris,& omnes Peripatetici vno
excepto Achil* lino, reprobant opinionem hanc:ibi^ueprobauimuscalorem,&
frigus formas effe rubfiantiales,8c defendimus nos i Perip, fallaciis. At in
scr- bis Martf contradiaionem notabis:nam dicit calidum, & frigidum cfTc
propria, prima^. accidentia, &fubfequitur;quoniam funt contraria, &
plura, ideo non cfTc prima contraria,quod fanc probabitis eft repugnas: fi enim
primafunt accidentia primarum formarum,prima fint opus eft contraria. Nam ipfi
dicunt, in primis Marta fubftantio nihil efle contra^ riuitirigitur prima
contrarietas erit in primis accidentibus: quare nec cn lidum,& frigidum
fuperiora, qud reducantur, habent contraria realia: non quidem fubftantias eorum
teftimooio, nec accidentia, quia ipfa funt prima,cuius caufa non habent
priorarat dicet fortc,quod reducan tur ad habitum, & priuationem:dicimus
quidem quoniam habitum , & priuationem realia priucipia cfieefl nect fle,
& in primis contrarijs rea* ^ libus eorum przdicatio fundetur, & realia
prima funt ipfa ; quare nui- ‘ quam reducantur rationabilceft valde. Item
nccleglthichomo, quod Arift, 2 .dc gen.tcx.‘^.& 8. inquit has efle primas
contrarietates , & diflfe* rentias primas,quin fpecies primas,primaq. vocat
principiainequefub* fiantiaruin accidentia funt hzc Arilt.vt probauimus,&
organa: non.o« primorum corporum conftitutiua principia inquirens, organa
inqui- rat,quz nihil agunt, & vocet per fc a^iua: non quidem dicimus (erram
fccare lignum, (ed Polycletum, vel artificem, nec fubflantiarum prima* rum
accidentia vocet y.nquim principia, vel innuat faltem altera efle priora,quurum
virtutibus dircnibus. Item 310 F. Thomac CampancIIat Item dicebat Marta (i duo
eflent prima, reqaeretur,qudd totas mnii dus cfliet in errore.Et Sanfia EcclcGa
dicit , diftinxit Deus quatuor ele- ineQta,& quatuor tempora,&
Aug.Ladantius Firm.ac alij Dodoret id dicunt, & Matfi.in de gcn. &c.
Dicimus nos,qu6d hoc fcirephilorophi naturalis tantum eft , qui (i errauerint non
mirum eft: homines enim in hoc fcculo difGculter,8c pauciflimi rerum veritates
afTequuntur. Et nunc inuenta eft TcleHo Chriftiano philofopho,& nobis Dei
beneficio , vt credo , potius quam Ethnicis veritas tenenda,& fi homines
philofophati effent nullo Ariffo- tcle duce,fcd folo renfu,& natura,vtiquc
agnouiffent , & ficut non fuit abfurdum ante Arift.totum mundum errailein
his, qu^ Ariflo. contra cos adinuenitjftc nec fit oportet modo.Pr^fertim
quia^ecArifl.fuere pbilofophi plures quam nunc,& ex proprio intento
lo^cntes,& tame omnes Arift.falfos fuilTe demonftrat: na vnus homo mille
millenis pr{> nalere ritepotefl. Et natura ad quid non po(Tit hominem
producere in fublimigraduingenijconftitutum, Sequam nemo accepit veritate hic
manifeftei?Quareclarum eft,quddfic arguens abbreuiat vires omnipo tentiz
Dei,& natur; artiGcium.Quod dicitur de his fandis Theologis, & Ecclefia
nihil concludit:hi enim philofophorum fedati funt opinio- nes in his,quz
pertinent ad phyGcas artes, & loquetes in Theologia fup pofuerunt eas,
nihil curantes num Gc,an non Gnr. Sanda autem Eccic- fia,quz Spiritu Sando
regitur,vt errare nequeat, nil vnquam determi- nauit:h;c enim non funt Gdei,fed
phyGca; fcientiz,quam no curat, nec quidquam vnquam in
SacrisConcilijs.aatordinacionibusdecreuit, ^ fi reperiaturin feriptis
Theologorum, nil mirum:roultaenim qTheolo gifcripferunt, deleta funt a
Sacrofanda EccleGa. Et D.Aug.EcclcGar lumen ipfemet fuz dodrinx retradationes
adiecit, & Ladantius Firm. quem adducit in multis cG reprobatus, tam
Theologicis, quam PhyG^ cis,vt tabula de erroribus fuis inferipta teftatu r :
diuinz autem liter; qu; non errant,ccElum & terram ftatuuntprincipia,'n
principio, in^C Moyfes,creauit Deus coelum & terram,& Dauid de
principijs loquens mundi coeli. & terr;,modd vbiquememinir, Gmulq. prophet;
omnes . £t G EccleGa interdum dicat diftinxit Deus quatuor elemeca, quatuor
tempora, & qualitates quatuor,vt dicit homuncio , quod nunqua vidi, non ex
intento loquitur,fed ex acceptis a philofophis. Przfertim verd Ttitur quatuor
temporibus, qu; minime negam us ,(cd fumm^ cfle volu mus,atiSolcefrc,&fieri
contendimus, Siartrologi, acfacr; liter; id docenttnam dicitur in GeneG,qudd
fecit luminaria Deus , vt llnt ligna temporum,& mirabiliter pro nobis
exponit Picus, & Plato idem fentic io Tim;o loquensde
Soie,&planetis,Sc(iHippo.& Galen.quandoque tempora clementis
correrponderedicant,cft vbiGal. Solem temporum ponat audorcm,vt io j.de diebus
criticis, & alibi : dequalitatibusnum qua- Dc primis corporibus.
nifiquzhdemoppugaantChrifti . ^uindodrinam Tcle/i;im.
primeodamdecreuit,tanquamfidei nihil aatcrearem,’nec incommoda. • quasob res
hic homo EccIe(izre&orcs,ac minillrosigaoraotiar, vel ne ghgcnti* incufare
videtur, quia quod contra Ecclefiam eft,edi|peimi- fere , vcl ignorantes,&
non intclligeotes contrarietatem , vel ncgligc u- tes legere, aut malitiose
pratereuntes, & quia hi viri doftifllmi f^ucruni> & libros T elcfi j
bene pericrutati funt,ac fideliflimi Ecclcha cxcitere, re- manet, vt Mana
ignarus latrator fit habendus . Dc epteris autem philo- fophis quaternitatem
elementorum probantibus , dicendam , qu6d vel probaturex quatuor motibus
re&is,& id reprobatum^ fuit i nobis la
di(pu.j.&aTcIcfioinmulcis,vel ex quatqpr qualitatibus primis, & hoc
falfum ofieium cft in multis fermombus fuperioribus, & inferius agno
fceturrediut,qudd calor, & frigas modo funt primae, & omnia fi ut ab
his^quare falfum fiipponunt Perip. At feiendum eft,qudd Marta ex hac via|Dil
potefi probare:aam grauiias, & leuitas funt fubftantix fibi , quae duar,&
non plurcs fuat,aifi lufcipiat magis,& minus fubflantia,quo da , tp;quod
tamen nunquam concedere voluit in fua pnma difputatiooe» fcd fiimmefalfum
reputauit,tunc nihil concluderet: nam elementa foi> mas habent in fummo
gradu apud Arifto.& Peripateticorum optimos, elemeatata autem in temiffo:
itaquepotius concluditur dualitas elemS Corum,nam duae prima; qualitates ex his
fluent duabus fubftantijs. £c quz fequuntur ad huiufmodi pofitionem
ioconueoientia iam ducimus io prima difputatione. Verum non taceam aduerfus
hominem , qudd fi .caloris, & frigoris,ficcitatis,& humiditatis,graue,
&leue fint principia, nequaquam ex his fyllogizari pofTe elementorum
quaternicatcm.Espri miscDim qualitatibus, vcl fubftantijs numerus inacftigatur
eorum : ac primgfubttantizfunt daae,graur,videlicct,&leue, primae autem
quali- tates du^effe deberent d duabus fubftantijs primd deriuatae. Item fi es
qualitatibus primis inueftiganda fuiflent prima corpora, vt tenet fuif> ie
inuenta Marta ab Arifto, in i.degen.vtiq. magis inueftigata fuiflenc ex
prioribus qualicatibus,quam calor, & fngus, videlicet ez graui,&lc-
ui,qu{inter qualitates numeranturin 7 .phyfi.tex.ii.& a. de genera, ac
alibi ab Arift. ( Marta quippe, & fubftantias,& qualitates dicit effe
gra« uc,&Icucdiucrlis modis^has quidem qualitates immediate magis,& ci-
tius fluere a fubftantijs,quam calor,& frigus confentaoeum eft; quis.o.
graue, & leue , qualitates immediate fluere citius a graot , & leui
lubilautiis,quam caloi,& frigusf de fi dicat graue,& leue qualitates
non * ‘ Sa agere. M«r. Th. ^2.2' F.TfioitixCampahdrsc. nhU non fuiffefaftam
indudionem elementorbm, vt dici-^ tur in*2 de gen. tex. S nequtquam e(fc vero m
cft ncccfle : adiones^ enim funt formarum, vt aiunt Perip.igitur.quod vicinius
eft formis, proptius aecrc debet; quapropter graue,&lcue omnibus in agendo
prxlfare de- bent, quod cum fttfilfum remanet.vtgraue.&leuenonfint
elemento- ’ rum principia fubftantialia,rfcc caufj caloris, & frigorisrnam
ipfa ab hi* fieri d ffase in primo fermonedemonftntum eft , nec ex qualitatibus
poifeMartim numerum quaternarium elementorum probare.Vel au- tem, vt vnde d
gteffi fumus redeamus, Perip.probant quaternitatem ho rumcorporu ex quatuor
te*mporibu$ anni, & quatuorhumoribuscor-
poris,vtprobauitH'ppoc.&G»l.fed id reprobatum cft fatis iTcl.in
I1b.excap.19 vfquead 57. cxclufiud. Vcl exeo,qudd quz refoluun-
turinhfcrefoluiapparcot,qaod nihil dcmonftrat.Terra enim rcfolui- tur,i'i
ig:icm,& aquam adione Solis, nec tamen cx his cft compofita, & ‘ inulta
ad h*cdic:tTcl,& infra loquemur contra hanc rationem. Quare Pctip.nil
ftataunt aduetfum nos,vt noftri fermones manifeftabunttiti- dem fi cxlocorum
numero fententiam roborent,duo apparent loca pri ma,extremaque,&duo magna
corpora fincera,& per fc agentia, fe^ue generantia in mcdijs,du«primf
qualitates adiuz etiam Arift. & Mar- »5 teftimonto calor vidclicet,&
frigus, nobis autem fubftanti{,& Grx- «isdidx.duzq. operationes
contrariz,fcu proprietates, motus videli- cet,& quies:tepora diucrfimode
pofitusSol facere eft fatis, & calor om- nes qualitates inducere, &
quatuor humores efficere bonus cft folus di- uerfificatus multipliciter, quin
plures facit, vt ipfi atteftaotur medici ia diucrfas fpccies, & contrarias,
interdum in qualitateeundem humorem panicntcs:non oportet ergo , quod Marta ad
alios nos mittat : bene.n. omniumfcriptainfpcxitTelefius,crrorcsfingulosdeftruxitiatrcdeam»
ad alteram Mart* rationem. EtegoCinqnit Marta ^ vidi quatuor elementa in
mixto:nam accepi fulfur,quod eft igne* naiur{,& tranfmutaui in aquam puram;
qua fub fi>rma aeris iterum tranfmutaui,& item aerem in aquam, & cum
veUem tranfmutarcinterram,vtpuriusipfumfieretinueni quendam I»idem rubeum
cUciffimum,diaphanu, & lucidum, ficconfpcxi omnes forma* elementorum, &
omnia elementa congregata inilla materia,ncfciq qu» virtute,aifi ex appetitu
materi* ad illas, ex rubedine enim confpexi for- mam igais,cxdiaphanitate forma
aquj,& ex luciditate formam aeris , & de hisfccreti* dicam ( inquit )
in traaatu,quem faciam dc mincra- Sed hjc verba funt non expcrieiitiatdato enim
qudd conuertiffet ful- fur in aquam pcrcolliquationem.quf /Iriftot.in
4,mctaph.fitacalor^ ficut & nobis,non tamen in puram,vt dicit eft
poffibilc; nec cx aqua ruf fus per aicificium fadumfuific acrem parum
j^cripateticU eft poffibilc, - . fcd ^ uc primis corporiDUS. 313 fcd conuerrum
fulffeiii vaporem, qui Ariftoteli in i.degrae.tn.aS non cft acr,8c minus deinde
faaus eft aqua : nam quomodo non fluxerit re> pentc cum fadus cft aer,&
effugerit conuerflonetn,no potcfl flngi,ni(t fumus in diftillatorio fit aqua,
voi inclufus fuerit,& denfatu$,at ^ mus per Ariftot.& Auer.non cft aer:
quare nec terram deinde potuit facere: ■ namnontranfmutari potuit afrigore,
quod terram agit, quin i calore rcprimatur,nec calor ipfam conftituilTct ; non
enim qu( calor in media conuerticcotia,caIoris donata natura, pofTuntab arte,
vel t*errz natura fieri terra prorfus,cum calor femper adfit , vel proprius ,
vel aducoiens. Jit minus ex bis conuerfionibus, quamuis eifedif fuiflent,
quaternitas elementorum concludi poflet; ad hoc enim qudd quatuor demonftren '
cur , oportet limul , eodemq. tcmporcin quatuor naturas diuidere roi-
xtum,quarum qualibet fit proprij elementi in propria materia, quod di
cerevidetur AriftoM.de genera.at id nunquam fiet, nam io media femp vertitur
entia, vcl io ignem,cuius naturam, at non integram , participa- bat. Etfiin
omnia,qua; dicunt elementa inuerfumfuiflet fulturrucccf- fiuc, nequaquam tamen
quatuorconcludcrentur; nihil enim obeft, vc dicunt, vt vnum elementum in aliud
coouertatur, & vna natura media in aliam, vel extremam. Terra enim poteftagiinaquam,&indeinaere,
ac ignem, & tamen non eft ipfa ex his,compofita omnibus, nec fi fuma- tur
pats pura.I tem coouertitur in aquam per calore, & io aerem per ca«
lotem,& rurfus io igaem,ergo ex hac conuerfipoe potius concluditur, ' qudd
hf c omnia calida funt non in fummo,fed media: ignis aute tn fum mo:ignis autem
amplius ncquittraofmutatbfi tetendit ad locum fuum ab his medijsyVt ignis,dc
terra prima videantur modd . Quod de lapide refert minime fapit veritatem: non
enim abfque alterius commixtione fulfur in aquam a Aum,vt ait,puram,lapis fic
formatus fieri poteft,vt al- chimiftis probatur, & Ariftotun 4 .metaphy.
& fi fa&us eft nequaquam ex his proprietatibus formaf elemetorum
re&e diftinxit, ex diaphaoei- tate enim non confpicitur forma aquf modd,(cd
& aeris, qui tefte Arl- ftotele. a. de ani.tex.'genr,nuoquam nec fenfu
apparet,& ex fola acccoiione vaporum eo- ufquccleuatorum ciTe colligit
Ariflotcl.& Hieronymus Cardanus hanc rationem dcftruit,tgncmqucqucd
elementum ponunt,negatin(uode clementis libro, fufii cientem caufam putans
Solis calorem cum tribus alijs clementis fiigidts poGtis,licet falsd ad mixtoru
m generationemtex quo colligitur, quod vix (cnfuiinnotefeit ille ignis,nec
quapiam etuso- peratio apparet,& quas fingunt Peripatetici nos reprobabimus
, & ipfi fuos detegunt errores penitus difeordes: fimilUer qua: ignis apud
nos f iofitus facit,i Sole fiunt,ipfcq. i Sole Bt,& qui excuditur
elapidibus,ca or Solis eft dclitcfccnscxpergtfadus,vt docuimus in multis.
N^cquia funt eiufdc naturar ignis fub luna oporteat ftellas habere: eas enim
fum- musopifcx cflc voluit|Vbi opusfuot,& tales, ac untas, quales, &
quan- 3 iS F. Thom* Cam pancll® tx oecefliirix fuot vaiuerfo,Tnde fi fit m
fiogulis idem nitara ignis aOS oportet infint vbiquefteIlz:non enim io omnibus
orbibus eft Sol, qua- uis fint ciufdem rpcciei,nec ia omnibus (lell;
infioitz,vt in odauo , 8C fi datur decimus,& nonus orbis, in quibus nulla
cftftella, vt dicunt Ma tbcmatici.inconuenit nihil.-fiquidem vbi Deus ftatuit
efle ftcllas,ibi ne- ceiTaridefleoportet. Verum Auer.totum coelum vnum animal
putat, vnamq. naturam,& alij in plures fpccies fcparant,quod nihil ad
rcTcien tibus quid importet fpccifica,& quid indiuidualis difFerentia.
Nobis aa temsoa natura eft totum coelum a terra, v/que ad extremum orbem,
Toumq. primum corpus, cui partes infimpfunt a terrx frigore adulte- ratz,ficut
& ruperficiales terrz,& in hac tota coeli natura fitg funt par- tes
denlz nonoull^ lucentes, vbi Deus efiit decreuit,quod alibi apertum cft; de
intelligentijs autem Izpius diximus, quod nec coelum, nec fublu narem portionem
mouent,fudicit enim calor natu ra mobilis ad mouea 4umh(comnia:eius.D.opcratio
efi motus,cui dempta demitur vita, 8c de hoc fatisin difp.vltima . Mar.
Przterea,ait Marta,fi coelum efict ignis tunc foret humidum per te , &*
terram non exiccarct.fed humedtaret , & fic erat collocanda altera na- tura
terr^.quz rcfiftathumidiuti coeli,quod effugis. Periculum^ait po fiea)tuum
nullum eft , na experimur quotidie, ^ vbi erat aqua fada eft tcrra,& ccontra,&
adducit exempla renudus elementorum ;aon ergo, finitjdubitamus illud cbaos. Th«
Pluribus autem didum eft a nobis coelum, ipfe nimirum Sol hume*
dare,quzcorripit,9cexuperat;humcdatio autem non bumiditatis, fcd caloris eft
opus:calor enim femper tcnuelacit,& fubtiliat, quod cft hu- medareapud
rapicntes,& licet videatur rxiccare partes remanetes, hoc per accident
fit,quatenus diflbiuit partes molliores, & humidiores,quas lam
fiiperauit,& humidas fecit magis, quia attenuauit , qu^ minus refi- fientes
erant, quibus elabentibusmanifeftatur ficcitas,&cralTitiet,qux
teDuioribns,achumidioribu$ commixta erat, itaque & latitabat, vteu
aquzpartesterrf commixtzlutum conficientes cleuantur, terrzficca molet fpoliata
remanet,& manifcftarat partes fuperat^,& elatz, in qui- bus caloris
Solis ingenium infpici debet, non autem iu his, quz no funt
ruperatz,&fu£fadz;bumid{ funt caloris nimirum con/ecutiuispaflio
nibusdonatZiVtindifputationibusfuperioribus longo fermone pate* fecimus,&
infra dicemus, quia humedare cft proprietas ignis, eius.f. caIoris,ficficcita$
proprietas cft terrf fui nimirum frigoris, & qu^ cor- ripit frigus, ac
fuperat, exiccat,induratq. , vt fenfu cognitum eft, nec per ficcitatem per fc
primo q, ^ vt dicunt, agit, vel rea git urra , fed per frigus principium randadinum,&perilludrcfiftit,ficut
ignis per calotemo- dorrciiUit enim frigus dum agit in calorem, & calor
itidem dum agit in frigus, quare non elt danda altera natura,eaq. prima ipfi
terrz zqud, vt ' trigus, ^ ir. De primis corporibus. • fingaiin«e«lteri,red Tnarabftantialis
natnra,& czteradas fint acctden tia, & ipfa per fe agat, non autem
accidentia pariter , & hoc modo nos ■intelligimasjoam damus igni
humiditatem,fcd vt accidens,& terrat fic» ciutem,qux confequantur
a&ionem frigoris, indurantis molem, quam occupat, &
conftringentis.Periculum autem, ad qnodTclefius Arifto. inducit Maru non
intcllexit,iccirco temer^ loquitur, nos quidem dice ‘ bamus,qudd quia
Ariftot.duo poluit principia a&iua in phyfi.tenetur ca ponere in gradu fummo,vt
vigeant in propri js materi js, itaq. & duo coltituant prima corpora;
fi.n.modd debilitata czifterec in medijt peri culu foret, ne alterum
corrumpatur.Marta autem argumentum non ce pit , vt vides in fuperioribus
pofitum,iccirco nulla elt refponfio h(c, li- cet vero aer,&aqu3
Gntfempcr,non tamen ex hoc prima corpora func ponendatnonenim fe ipfa generant
ex fe.fed ab alio fiunt,abipfo nimi- rum Sole, qui fi non educat eae terra,
& fuget frigus terrenum quoti- die lita occupans, profc&d terra in fe
gclaret,& terram efficeret, pars lixc aeris, qu{ coelum cft,dcft rueretur
fufpenfis vndequaque Solis vjri- busjhasc przterea non fummis funt donata
viribus, vt dicetur inferius • ^x exemplo item Martz mutationum aquarum, &
Habilitate terrZ;ac coeli totius aquam medium e(Te ens coni jcere poterat
philofophafter , d terra,8e Sole continuo deltrudum, degeneratum, deserem penes
mi- nus , de magis diHcrrc i co^Io iocqeri f iccirco d( duo ftatim corpora pri-
ma coeIum,de terra. AdaliudTelcfijdidum, inquit Marts,qnddterraa(Cm!Iatnr
matri, Mai^ co qudd, quae in ipfa oriuntur motu lpirituali,d Sole,dc coelis
patiatur, & qui motu de lumine agunt fuperiora patres dicuntur, de terra
mater, quia quzinipfa fiunt coeleftes recipiunt influxut,veIpoteft dici, qudd
loquaturad mentem antiquorum,qudd terra dicatur centrum, de quia centrum
continetur patitur,deeH mater, coelum, quia continet agit, dc cft pater. At
hominis didam facit ad argumentum nlhiI,quod quidem expone Th.' bat feofui
Solem omnia generare ex terra, vnde fignum fumitur , qudd coeIum,de terra fint
prima principia tantdm , nam alia non concurrunt
fic,defiqaandoadfiat,noaideoprimaerunt,vtdiximusarguendo, dC confirmatur per
Ariftot.qui omnia fieri a SoIcc terra paflim enuntiat, & eft vbi Solem
patrem , de terram matrem dicat , fed ad fadtoocm ani- malis fufficitpater,de
mater cum Solis adiumento, igitur adfadionem
vniuerfalemlufficiuntduopriucipiaccelum, de terra, de Martaadhoc * non
rcfpondet,red tantum manifeftat quo pado dicitur dcbispater,de mater.Vcrum quia
Ariftot.lo^ueasdcaaimalibus,deio a. de coelo per calorem hzc facere
przdicat,hic per propriumioam ioqutc inetl io om '' nium femine calor
refpondeos elemento llellarum,hic verd per eu , que &cit amotu, igitur
fempexadia^ concorrit, quia calorprincipium cft ' js adiuum^ ^350
-EThomsCampartcIlr, adiutim,vt dicit 2.(!eg;ner.& 4.metaph. & terra
padiud^nain materiam przbc:,& ex ea educuntur, Bunt.quz dicit de
motu,luminr, & in* fluxibus altbi improbauimus:'ac nou e(i; verum, qudd
antiquis ratione ‘qua continetur, vt centrum terra eft mater, non enim Arido,
de mente ‘antiquornm loquens centrum ponKterram ,nccquirpTamanttquor& id
fumniauithac nimirum caufa matrem cfTeterram, quia continetur , inater
enimcontinetidqdod geaerat,non cbotinetur, inquit Ariflo. ia i.degeo.an.cap.
i.& iu a.de^arr.ani. cap.;. terram eflie velut vcntricultt ftirpibus
docer,qut calore fuaexteris partibus ctbum przparet , (Ic ter» rafuo calore
radicibus ex fe pabulum fuppeditat: quasob res quoniam ‘materiam przflat
flmilatar matri ipfa terra, non quia continetur , nam mater cootinet,vcin
allegatis Ariflote.innnuat,& ideo materiam matri l.phy (ic.a(rimilat,&
femper antiquitus difium eft ita r vnde Fiiu. 2. lib. cap.d5. matrem vocat
eadem ratione terram,& Plato in Timzo, Helio» dus flmiliter omnesa. poctz
Theologi matrem terram vocant , fcd qd rudius difto Martz ae centro^& quid
ad argumentum difia fax? fcd n obmutefeat roboremus politionem probatam dtftis
Arifto. Icaqucip» fein libris de animalibus omnium generationum mafculum,&
fceminS ftatuit principia,nam ad omnium faftionem quatuor caufz concnrruc
inquit i.de gcn.an.cap.i. prima cuius gratia quippiam nt, fecunda eft
fubftantizratio,& fecundum rem cum prima hzc eadem eft , teriiam
matcria,& quartum id,vndeprincipium mptusrquare Arifto.agenspo* ait
principium, &materiam,& formam, quz quidem eft finis genera- tionis,
fcd ante generationem oportet apud eumprzcxifterc agens eunt forma rua,qu(
agendi cll ratio,& materiam: ex quo concludit io omni- bus duo principia
marem, qui agat, & fesminam , qu{ materiam fuppe- ditet,idco fubdit in a.cap.Gcneraiionis
principia,vt retulimus, illa po- tinimum quis ftatucric marem,& foemioam:
marem,vt quod motus , 8 c generationis originem teneat; fcemiaam,vt quod
materiz, & his decU ratis rubdicAriftote. Quamobremin voiucrfo quoque
naturam terrae qualtfoeminam,matremq. ltatuunt,ccclumautcm,& Solem nomine
ge nitoris patrifq. appellant. VbiraneArifto.tamexruiintentionc,quan)
antiquorum patrem appellat SoIcm, 2 f ccelum principia nimirum a&i-
na,& terram matrem,quiadatmateriam,i&noquiacentrum,vcrcioIua cogUat,&
fubdit Arifto.rationis diferimen inter b^cita cxultat, vt maa fit,quodin altero
generare poteft,foemina,quod in feipfo, & cx quo fi^ quod generatur
contentum in eo quod generat: quid clarins contra ho muncionemt&aduerte
robur magnum nabereargumentum noftrums namfiduofufliciant ad generationes rerum
'principia prima ante elTe roenu ad fa^liones rerum adduci t
Arifto.lcmpcr: nam a.de par. an.c. i. inquit primam coropofitionem tantumfieri
cx clementis quatuor, fed melius ait, fortaffo cx virtutibus horum.f.cx calore,
frigore, humore , ic iiccitate.h^ autem qualitates funi in coelo, & terra,
itaque non oporte- bat ilium modo quatuor adducere corpora rcaliter io libris
degener. & corrup. & nulli non perfuadeat, quod Ii particularis entis
principiucfl E atcr,& maier,& non aliud, & vniucrfum fe habet
huiufccmodi , vt coc- im fit pater,& terra roater.igitur.hxc duo funt
priocipUmia corpora ; quare rc&e Arifto.fibi contradicit,dum alia ab his
ponit,quafi no fuffi- ciat pater, & mater,qui funt {terni.MultaaiiaadiecitTcl.aduerrus
Arif. prpfertim quod humor,& ficcitas non fint prima principia; fcd qa Max
ta 000 roeminit,tranfcamus ad ca,quz adducir* At (inquit Telefius a.min.cap.i
i.) abfurdiori premiturincommodo Ariftotcles,qudd duplici forma elementa ipfum
donare oporteat, quia duplici vfus eft oppofitionc, caloris, videlicct,&
frigoris,ficcitatis,&nu‘ miditatis,nam/ecusfidicerer,quoQiodoomniain omnia
tranfmutctur non poterit reddi ratio,& probat id Tcl.quodAchil.^. de
elementis coa firmat, ac vllum ens duplici forma, & natura
dooaritmpoflibile omni* busapparet Peripatcticis,tuoc enim idem elementum foret
vnu,& non vnumteum enim forma det effe rei, fi dazfiDtformp,prcdpue (qu^pei
m(,vt ficcitas,& calor io igne,duplex fit efle ignis oportet, & duplex
ma. teria,voaentm materia,vna forma detinetur , dupfici , vt dici- tur
i.phy.item nec polTunt ftare dux formp in vna matcru,fi prxfertim fine
difparatx, oportebit enim alteram alterius opus dellrueie, vtraque enim
effingit materiam fao modo, & vti intendit, ftudctq. ipfa vt pro-
pria:& fiogulas ftudeotes propricutes ruas,oportet dlglad:art,& altera
alterius tftbrmationem diffiparcjVt propriam inducat, & lola regnet . HfC
incommoda effugientes Perip.variasprofcruntfiSitiasrcntcmus: quas omnes acriter
Tele.reprobat, nec M^r.illas dcfendit,fcdnouamcu alijs fingittat examinemus eam
num redcGcpofita^ ' . £goautcm(aitMarta)dicoqudd-iaclementisnondatucvnaquali* ,
tas maior altera, no.n.datur in igne maior caliditas,qui|n ficcitas, & ad-
ducit didum Apbrodifeijexponitq. illud Atift. z.degeo.t.t3.>gnisvidq Ucet
eft magis calidi, quam ficci,& reliqua.
HucppiaiqacmeiTcArito.vqltTdcfiusioj.Ub.c.jy.concordat^. Th,' ' . j»" ■ Tc
a Acbil- 33't ■ ‘ F.ThomxCampanellx AchilKousio j.deelem.dubio tf.at Teletiut
illam addoxttaduerAiseos»* qui duplici natura elementum nequaquam donalTc
Arifl. contendunt» & cius di^a recitat Marta,at non reSe
intdligitpr|cipucdi^u Aphro dirci,& expcGtionem textus i.de gener. Nos
autem probaulmus,qudd ■ (ubftantif fint calor, & frigus, & tales poni
debeat Arift .& qudd graue,. & lene nullo paSo fint fubflan ti^tnunc
rcftant difficultates explicads, ^ quzMartzpofitionem excipiunt. > Longe
quidem abeft i veritate, quam vtin fummo calor, &ficcitax, ^ ? [uaniuis
ponantur accidentia, infint igni in fummotabvna enim forma, ubftantiali vna
Auit proprietas,deinde plures fi necede eft, vc aiunt,cat. autem harc
accidentia igni infint, vt prima, & Peripateticis fint propria,
quzabfuftantia dunnt,quare Ariftote.4.meteor.rubftantiaIcsquaIita-' tes
interdum hfc vocat,non igitur vtraq. prtmd,ncc ^qudin fummo, na non ;que
participarunt form^ virtutes , & fi concedant alteram coofe- qui
primam,przicrquam impugnatur Atift.volcns^quc prima efleh^c
quatuorconcraria,& omnia ab bis emanare in a.degen.aca. dcpar.ao, cap.
i.non poterit ex his elementorum numcrus,& ditfercntia colligi, to.. quia
ignis»dc aer differrent tantum penes accidens fecundanu , quo dif^ ferunt ea
quoque, quzfob eadem fpecie cop.cineatur,vnde non iumitup . differentia
robllantiaIis,nec a&ionis, & paflionis in inuicem , item cum difparat;
funtformz accidentales, vt calor, &Gccitas Peripateticis ooa poteff ex
altera oriri. Przterea a duabus formis prorruscontrarijseadem'paflio io eodem
gradu fl uere non poceft,ignis autem,& terra funt in vltimo gtadu remoi ,
tioniSiVtprobauimusinairp.^.&Alex.teffatur , & dicere tenetur Mai>
ta,qui graue,& Icue ponit principia,noo igitur ficcitas a forma igais,8c
terr; per fe fluet , ncc vnquam cfle poterit , vt fi duas contrarias format .
primo edant forma ignis, & terr|,calorem.r.& frtgus, potlint primd, ycl
lecundartd duas cafdcm propagare: non primo quidem, quia i contra- ^
rijsimmcdiatd agentibu»,& naturaliiCTContrarij fiunt effeSus, ncc z- qud
prinid tontrari j duo,& ali j non contrari j duo proueniuot : nec fo .
caQdarid,Dam id erit mcdiantcprimaqualitate.(.calore,& frigore, qu« ctim
fint contrariz,& formp item primz.fint diuerfifinon poterunt cfle raedif
caufp eiufdem efledus, videlicet ficcitatis,qu| eadem cll fpecie io terra,&
igui,vt probat Achil.ex Ariftot.in ;.elem.dub. 10 . itaque nec rniusprima ftt
quaNtas puta terrz,altcrius.f.ignis fecunda propter prp dida;cui adde quod
dicitur a. metapli.in vnoquoque genere deucnica* ^ dpm cfTead vnum,non ad
duo',quddper fecns talecaufafit , quacztera fimiHtef fint : ficcus igitur erit
ignis propter terram,quzprio^,& adis cft ficca Mart^.Siprctcrea gcauit|s,5t
lenitas fint harum qualitatum . priodpiMt dicit fciolus,Qoo videtur
rationabile, vttx leuiutc ignito* liaiac calor,
S(ficcitM^ulc'uiuteMfUc^or»d(hnmidius ; fummam: - 3^' ■ ‘ cniiA • ’ / Dc primis
corporibus, 35) cnim teuitatem.qux eft ia igne producens (iccitatem , debet
imitari re« miflaleuitas,quf eftinaere/& producere (iccitatem minorem in
aere: non quidem declarabit vnquam modu,quoac magi$^& minuskui efFe- dus
penitus contrarijoriantur.vnde fumatur deinde differentia fubflu tiaiis ignis,
& aeris.Icem fi aer effet ^que calidus, vt ignis, aer combureret fico t
ignis, & io eo exhalationes accenderentur antequam afcendaot ad ignemiquin
vreretaues,& nubes diffoluerer,itaqueaqua ibi fieret nun-. quam,quod cdm
non apparear, falfa fit pofitio Mait^ eft neceffe. Item refpirantibus noceret
aer fi calorefummo effet donatus,talis enim diiTi* pat
moderatum,qualisanimal:bus inefi,vt dicitur a.dean.omniaq. fa« cerctiquffunt
ignis mult}^ abfurda cuenirent, & fi h^c no facit ex hoc apparet
debilitatio rationis Arifiot.qua probat,' fi caelum effet calidum omnia iam
anoihilatafuiffe:dicerent enim fic tenentes calidum effe eoe* Ium eo pado,quo
ignis, & aer,& non coburere elementa , ficut nec aer. Item fi effet
^quecaTidusaer,vtignis,tancfbret(qudficcus: namideo ig tum,& hoc fequitar
neccffirio fi calor in vtrifque fit idem fpecie, vt te- net Achit.ex quo
defumpfit Marta, e^dem rationes currunt de aqua, & terrarfi dicanr,qudd
elementa non funt pura, & ideo remiffus eft aeris calor, nihil habent : nam
Marta inhisverbisdicitiremifliofitadmixtio-
iiecontrarij,cumergoqualitateshf,inquit,invnoquoquee1ementon6 habeant
contrarium, non poffunt eflein remiffo,& iic,vt djctbic, aer, St ignis
calidi funt in fummotquare Marta fic non poteit rcrpondere:ac ad uerfus alios
dicimus, qudd non fiat elementa aer,&aqua:elemeta enim cum fint
principia,dcbent tffe non debilitata,namque periculum immi neret, ne rerum
vniuerfitas rueret. Etenim vel femper fuerunt impura, vel poft tempus a
creatione: fi femper igitur non funt elemeata,& qui dicit pura ab initio
effe debuiffe,& calorem in fummo decernit aeri, co* * 'tenderet cum diuina
fapientia, qudd non fecerit vnumquodq. quo fa- ciendum fuiffet modo:fin pofl
tempus , quod ergo impurificat illi , vcl ipfafeinuicem,continud femper agit
vfq, ad corruptionem, tum quia rcmilTio fit per contrarij admixtionem,
contrarium aute corrumpit fem pcr,& ad interitum vfq. ad finem difponit ,
& fi potuit tantum alterare ad corruptionem per temporis fucceftum
alterabit adeo, vt poftremd ipfu m corrumpatific}. dicant dcfincrc contrarium
abadione,igitur,pr{ ter qra fcquttur,qudd mifereator fui contrarij, quod fua
eft dcltru&io, de fiftcns contrarium, fcquitur quod erit ta fummo calidus
aer,8^* 354 F. Thomx Campancllx ueDientia,quf adduximusin argumentis
eucnirent,vt.r.fiatTnum rnm igacdi(Tipando humorem, vrat animalia, &
reliqua. Item (1 poft tempus fequitur, quod ante fuilTct vnum cum igne,
&fccifleth{c, qu^ aAurus cft poft ruipuriHcattoncm,&quod diftindio
primorum corporum Gc ab accidente feparabili , non fecus , ac G albedo faciat
diftindionem in- ter hominem, & coruum,& hoc effugiuntomnes, 6c mirum
eft quidem G femper formz robftantiales Gnt remiGie , ac nunquam in fuo cGe Gnc
elementa, qualitate namque remifla remittitur (ubltantia Auerroi,& Gc aeris
rubftantiareropereflctalterata,& quando maxime frigefeit lubftS. tia nihil
cGct,&Gc deaqua:& contrah^c AiotinGnita argumenta, prx- fertim contra
puritatem, & impuritatem elementorum, ft dofti fpecu* Uri poterunt .
Prxterea arguit ipfemetMarta,ab ^qualibus non pr6uenitadio,igi« tnr G (qualis
cflet igni,& acri calor, non tranrmutaretur alter in alteru • 'Mar.
Refpondet,qu6d quando cx igne|Gt aer calor ignis reGftit , non agit , & humiditas
aeris agir,& quia humiditas miior Itatim vincit Gccitatcm , & quia plus
eft a&iuacaliditas reGftit Gccitati propter connexionem, quam habet tunc
cum Gccitatc fua,& quiapoteft etiam aGociari calidi- tas cum humiditate,
cedit calidttas, & Gc aer : opinatur enim Marta, ^ vna io Gngulis elementis
qualitas Gc,vt rcGftat,altera, vt agat: omne.o. agens repacitur,& inquit,G
ignis non eGec Gccus,tuc frigidus immedia- te in ipfutn ageret, & non
agit,quia habet Gccitatem . Ac non foiumAriftotcIi repugnant hxcyeiba,fedrenfui,&
rationi. Siquidem Arifto.^queprimas eas ponit,& (qudadiuas.eodcmq. modo
elementorum confticutiuas,vt zque agere videantur, & hoc 2 .de gene. &
2 .depar.tn.inGnuat aperte. Vade pr(CcrcaArift.air,G corrumpatur ignis
riccitas,remancntccalore,ignisGct aer: nec oportet corrumpi ca- lorem ignis,nam
non cGet facilior tranfmutatio,& Artft. traofmutandi modos non le&d
inftituiGec,dum dixit alteru eGe, G vnius elementi vna qualitas corrumpatur
alteru oriri eIemcntum,&hocprubat acutis ratio itbus Achil.tn de clemfa^.
rcfiftat viribus cootrarij.quod enim rcfiftit contrario, agit ad uerius
illud.fi primum cft precipa^ in fui materia, ficcitas ergo non re- fifiit
primdjfed aget potius, fide forma conftituens elementum, a Aio «utem caloris
cft, igitur & rcfiftentia. Item nec ficcitas ignis , vt videtur refiftit
frigori, fcd calor contra illud ad interitum agens, ficcitas aute f^ eundum
noftram fententiam cft in terra, nec agit ,fed opus eft frigori* maicriz
conftriAionc gaudentis , & fi pugnet cum igne refifteifrigus primo, &
ficcitas fui dilpofitio rcfiftet fineaAione.at refiftentia non eft merito
fui,nam a fe non eft,nccfuftentatur, fed a frigore , & pro tanto 'dicitur
rcfiftere,quia oportet calorem illam explicare, & nequit in infta
ii,quoniam frigus fuftinct illam.Nec Aiift.duplici dat principio clemS- tum,qud
eorum alterum folum rcfiftat , 8c non fit forma prima , fed vc contraria fint
inter fe omnia elementa, & perconfequens omnia agant an inuiccm,ideo enim
ficcitatem pofuit in igne, vt contrarius fit aeri hu mido,& ficdealijs:
nccprzterea confonum cft , qudd eadem qualitas Ipecie fit refiftens io voo,in
altero vero agens,calor nimirum in igne fit *gens,& in aere refiftens; quin
vna eadcmq.oatura fitfimul refiftenS', & agens ibidem,humiditas quidem
aeris agat aduerfus ignem, cum bci> Ium inierint, & aquz rcfiftat, nam
humidum non agit in humidum , fcd calor acris erit agens in aquam, rcfiftcnfq.
igni. Nec humiditas aeris di- catur refiftcre aAioni frigoris aquz,ipfa enim
frigus compatitur , fecus enim humiditas non eflet io aqua,& cum mutatur
aer in aquam nolla effe in ca,quod Arifto. non vult, dum io fymbolicorum
traofmutatio« ne vnamuntum corrumpi naturam dicit : nec igitur refiftit humori
a- qux aeris hnmor,oam eiufdem funt natnrz fpccificz , itaque nullo pa- no
rcfiftit humor, na non frigori,nec caIori,cum ea patiatur.gaudeat^. interdum
eorum admixtione,nec refiftit humiditati, nam magis ipfaco gaudet,vt taceat
Marta : calor igitur , oportet, vt agat,& rcfiftat modd , pr^fercim cnm
nulla differentia fit inter refiftentiam,&a Aionem,qnod enim refiftit
agendo rcfiftit io aAiuis rebus , & quod agit', in contra- rium agendo
rcfiftit aAioni illius. Item ficcum terra in aquam agit, no •git per
frigus,quia ambz funt frigidz,nec per ficcitatem , & qudd fii- gus
rcfiftat,nam frigus compatitur humiditatem, per quam agitaqua,' & frigus
fummum,quod ponunt in aqua id declarat, nccaquz^umidi- tas refiftit, nam vult
effe cum frigore, ficcitas autem non agit in fummd lirigidam. nara fc
coinpatiunturf fi agit in humidum | oportet , qudd V 53 EThomarCampancllas
tgat,& refi(ltt,nam frigus non relidebat, vt diximus » quapropter eade S
ualitat eft,qu( agit,& refiftit.Item ei danda ed adio, quf matus babcc
ominiumin elemento iuxtabonorum Perip.fenrentiam,vt ignis vide- licet agat per
calorem, aer per humorem,& hoc infinuat tex. a 3 . Arido, fic de alijs,
contrarium autem non agit,niG in contrarium, & illud noa facit
refidentiam,niG contrario t quious dantibus nulla erit generatio: •amque d aer
agat in ignem aget per humidicatem,humiditas vero noa agit aduerfus calorem
ignis nam illu compatitur, igitur aduerfum Gc- citatem,b^c autem rcGdat
oportet, non agat,& calor agat, qui domina- tur, calor verd ignis, non agit
in caliditatem acris,ncc in humorem, nam vtrunq. compatitur,ex quo
fequitur,qudd his pugnantibus femper erit aeris generatio,qui poted agere,non
autem ignis, & dato contra fuppo Gium eorum, qudd Gccitas ignis agat non
poterit humorem acris fupe- rare,nam impar cd viribus eius,vt dicunt, vel ergo
nunquam Get gene- (t ratio, nam funt aequales , vel quia etiam in elementis
vtruoqueponitur pafliuum i Martamrequentibus,& aufertur adio principali
agcnti.f. calori,ac datur patienti, ex his rationibus dedruuntur etiam aliotu
fea- , rentiae circa idue. Przterea nec ed verum,qudd calor ignis reGdat in
acris generatione Vt dicebat Marta,non enim reGdit humiditati,'nec calori, cum
vtrunq. iibi commifccat ipfcmet io aere,oec facilis eflet tranfitus in
Tymbolicis, vt dicebat Arid.& abfurdius cd, quod inquit frigid u non agere
in igne primd,quia Gccitas reGdat ignea ; fumma^eoim Gccitas compatitur frt
gus,nihilq. ei repugnat , nam io terra non coirent , & ablata Gccitate ab
igne,vtputa6at acr,acc etiam agit io aerem immediate calidum, hjc par tim ex
decretis Arido. & aliquantifper ex veritate probant:fcd quid im-
moror?renrus ipfcmanifedat calorem, &frigusio inuicem tantumage re,&
Gbi ipfis reGdere,vt infra abundantius dicemus, nam ficcitas,& ha mor funt
ededus horum . Martaeigituradfuum argumentum, & illud TelcGj nulla
fuit,& que fubdit contradicunt fuo Aridotcli, vc docet AchiL & alij. £c
quoniam Marta ignorat amplius GngercrcfponGo- nes ad reliqua
didaTcierijaduerfusArid.&traoGc ad ignem tcaofgre^ diamur&oos. Th.
Podquam ignem fublunarem non efle primum corpus,fed cccli por tionem demddrauit
veraxTcleGus , ignem nullum Gccum ede fenGbus TeL exponit nodris:igitur fecundo
maioris commentartj, cap.77. & minor, cap.i^.inquit qualitates tangibiles
feoGi tadus rationi AtidotcIi,om- nibufq. conrentaocumed,igit^r illarum
rationcs,& diffinitiones ex ta- du,ac contredatione colligi dcbcnt:at
duritiem , renixumq. ficcitatis^ mollitiem vcrOjCcflionem^. humiditatis
edeproprias percipit fenfus, dC ia eo ab humidis Gcca diffcrre,qudd Gcca dura
Gnt,& comprimenti, ta- genti^ nihil ccdant^fcd renitantur,
obGdantqueihumida vetd mollis pe primis corpoj^i&uf, 3?p
.flnt(&prompt!(rtm2^St.Siquidem caim terramt&Iapidfesficcos ob« tr TK.
di Gnem faciam, quandoquidem veritatem feofatam frenefes vocat, &
falGutcsiprcfreoeticuspaflionibus obrutus Arifl. vt Deum , feftaodi, ^ eius,
quaG diuina, verba ample&endi , pratfumit cum flimmz verita- tis
ioucntore|concerure. At omittamus verba Mart^proterua.quz nos
hucperduxcrunt,&ad refponfadeueniamus. Non quidem di&a horni- ' nis ad
rationem, quam cxTclcGoallegat,quidquam rerpondent, oec,vt dicunt,
indire&e,(cd ad aliud. Nos quidem dicebamus,^, quia igniseft mollis. Si
cedit tadui,Gt humidus: ipfe vero rcfpodet, nihil obfter,vt ^ accidens alieno
terminetur termino; quod nullo pado accom modari valuitab Infcitia eiusad
refolueodumTclenj argumentum;fed quia re- citauitillam ex Mazonio,Gcut legit,
ita refcripGc. VerumTclcGjargu- mentum,ad quod dirigitur hzc IViart; rcfponGo,
eft iHud, quod u6 ad- duxit.r.qudd ArilLdininieos humidutn i.de gen.tex p id
inquit eft, q^ proprio termino eft indeterminabile, bene terminabile ens
alicno,idcm etiam dicit in 4. met. t. a8. quod non eft intelligendum, quod pro-
prio termino inuirum contineatur, Adiffluitivt difgregctur, nam quz ciufdcmluot
naturi libeatiflim^Gbicqnimancnt,(ed quod humida cu Yu Gnt. Dc primi
scorpondu?, i 3i9 Aoht»ce ’mo , nifi animal fit rationale ; occ vnquim fit
lapis irrationalia ' •HI I l * Mir» Th. •71 340 F tile autem repletiuum,
fubtilium enim partium, & paroarum repictiuu;
totamenimtotumtaogitjfnbtileautemraaximetalctmanifcfiaquo- niam fubtUe quidem
erithumidiyCraffum autem ficci^Et fubdic.Lu*. Th. bricom quidem
humidi.Q^iapropter ex eo replet, & figuram extranea Ecia cxATIII. fufeipit
, cedit q; comprimenti, fubtile humidum cfTe pronuntiat Arift. bluni ^
terminatur facile alienis finibus, fnfcipitq; figuram, & ce- ' * dit, quia
eft hurotdns;&fi non cxbocquddhumidushzc faciat, vtdt- ^ cit, fed quia
fubtilis , & tenuis, tcnpe, ac fubtile bumid um eft per ra- tio ne A
Refjfc- Coni*- 4ui» r De primis corporitui. 341 tfchenj huac didlam Arift.igitur
terminatur qaU humidue. Vt omnes Ignis proprietates h umidi e(Te videantur,
&Auer.id explicans, ait. Quia autem proprium eft in rebus fubtilibus, &
tenuibus implere vacuitates rerum, & figurari fecundum figuram
contiaentis,maQifeftum eft q» fa- «Hi terminantur ab alieni$,Hzc quidem eft
defcriptio humiditatis prae- ^ di&z. Vbi fan8 non modo audoritas Arift.fie
Auer.fauet nobis, fed eo irum rationes elegantiflimz, quas nemo (olucr. Et
concludit Aner.om- . flccrgofub’tUcefthumidum,fednon oranchumidum eftfubtiIe*Sub«
tilitas igitur eft ex humiditate;cdm humiditas natura fit ipfa prior, & cum
declaratum eft,qudd fubtilitas,& tenuitas eft ea humiditate,mani- feftum
eft , q» oppofitum eius eft ex (iccitate. Vnde fane non poffe effe quid
fubtile, nili fit htimiduro , probamus ; nam pofterius ablq; priori non ftat,in
eflfeiftibus prxfertim coniunftis caufis.£x quibus etiam elici xnus,qudd aer
fit humidu$,quia fubtilis,replet,& ceditjmanifeftum eft, qudd ignis, cim
fitfubtilior,fluxibiIior,& replens magis, piomptiusqt cedens fit humidior
aere,& omuium humididimus. Hicamplius eft pro cohfufione illorum
infiftendum. Siquidem Arift.in 4 .IVle^r.^o. inquit. Adft. Quoniam autem ad
fenfum omnia diiudicamus fenfibilia, palam eft, & durum, & molle
fecundum ta&um decerminauimus, tanquam me- dietate vtentesta&u: propter
quod durum eft, quod non cedit fecun- dam fuperficiem in leipfum, molle autem,
quod cedit econtracircun- ftando,idemq; dicit io 3 . ccel.t. ii.de Empedoclis
mente. At quoniS, inquit in a.degen.t.i i.mollefubiicituriofeipfum. Sed no
tranfmutat, quod facit humidum, molle vtiq; eft humidum.fed no humidum mol*
lis, fed molle humidi. Vbi re&e Arift. quod amplius explicatio ^.Metw Telle
videtur, quod ad hoc, quod bene quid fit humidum, requiratur, vt totaliter
defluar,& omnem effugiat iftum, cedatomnino in profunda, nihil renitatur
prorfus, citoq; repleat . Quod quia non promptiflimd, 9c omnino agit molle,
humidum non effe molle ftatuit, fed ecootra : fic ' & vifeofum quandoq;
humidum ponit non purum , fed ficco mixtum i Ideo concluditur nobis, quoniam
ignis non vt molle, 8c vifcofuro,mo- Tosi , fed promptiflim^, qu^ diximus
patitur, fit humidilfimus, q> opor-^ teat. Ethis fauct Platoinquiens ioTimzo
durum effe ficcum, molle Expl humidum. Duru,eoim ait, dicimus, cui caro noftra
cedit,molle, quod carni. Nuncautera fubtile, quod fluit, carni cedir,vt humidum
efleap- pareat,& ignis molliflimus, ac rubtiliOi mos fit valde humidus.
Necpu-i tet Marta ignem non humedare; proprium enim caloris eft humeda- • re*,
humidum autem paffio eft a natura agentefada. Et fi ignis fubtiliar,
Ttvoiunt,mollificat,flucrcfaciat,acinterminabiiitatem inducat fecun- dum
proprium terminum, terminabilitatem fecundum alienum ;.nullt ‘ dubium erit q»
humedct,quf cunque enim talia funt fada,humida funt » fada; virat»outshumidi,acc6diiiones
abArift.didxdemonftrarunt. . ■ " Ad i.sW Mar. j. Th. afu//. r . : t ' IIM'
kc. 342 F,Thom*Campancll2e Ad rettUm TdeGj rationem dicebat Marta , Licet ignis
reducat quefadibiliaad humiditatem, hoc proueoit ratione materi*, t^iaij^ gnii
intentioeft ceram exiccare , quod in inCtanti nequit fieri ; ao ipw» enim fugit
aftio, ideo oportet, talem ceram difponailiquefacien» do, poft ea incipiendo
exiccare partes yfquc ad totam , tt fenlu patet., . Hacille. . ' ii Re&e
fand , fi ivquefa Aio , & tenuitas difpofitio fit ad ficcitatem , vel
aliqaid illius, perfuadet Marta h*c prxhaberi pro ficcitate inducenda t at
quando faluim id fenfus, & Arift.oitendunr,Martaloogcaberreto- portet. Quod
quidem enim ab ?no extremo, contra rioq; recedit ad coa crarium petere
confentaneumeft. Vnde quia metalla, & ferrum ficca funt, ficcum autem
contrarium humiditati,igituf, fidum liquefit recei dic 2 ficcitate ferrum, ad
humiditatem tendere valde eft neceffe?Et qui* liquidum, & molle, quale ferrum
eft ,ceraq;liqaefafia,humidi funt ^ecies, ^hoc enim omnium confenlu liquidum ,
Sc molle elt ) & lummohumida funt ,fed in medio, velut aqua , verum erit
dicere quod ignis liquefacit , non vt exiccet, fed vt humcAet magis } naro
amplius li- quefadens ducit adaerts naturam, deinde^; fubtilians ducit ad
igneam • quibus humidicatis conditiones competunt omnes. Si enim liquefsr
ceret, vt exiccet, fruftra ageret calor. Namferrum ficcom elt, tangen- ti
renitens, ipfumergotn ficcitate fua relinqueret. Et quando ceram 9 exteraq:
liquabilia lemper fluida reddit, tangenti^; cedentia, 4c oo»? nia replentia ,
confenraneum eft , humida vt faciat : & quia quanto aov* piius agit calor ,
tanto liquidiora , lubtiliora , molliora , & tangenti c^ dentiora,
&alienzfigur* magis fufceptiua, & replentia magis ^c»t paruarura
partium, vc Tifus,& uAus docent, ipfiqi Peripatetici, v^ riffimum nt, eft
opus, qudd humidiora femper faciat ignis :i&quia cum h*c fecerit ignis,
maxime talia facit, igitur humtdiffima tunc e- sifleot , cum ignis erunt . At
vulgus iodoAum exiccari putat ab igne, quod liqucfaAum percipiebatur, amplias
fubtiliatum ducitur in fu- mum , ac in naturam poftmodum infenfibilem . quod ne
dicant elt ne- ceflie. Nam fi rcduciturad aeris naturaminuifibilem,cumaerCthu-
midus, quod inuifile fit non deficcatur. Nec cum liquida, ipfamue^^ 3 uam ignis
in fumum conuertit , exiccari dicant : fumus enim humi- ior eft aere
Pcripatctic. teftimonio, vcl paulomious. Diximus au- tem , quod qus remanent
materiam in rcbuscraflis, diflimularibusqu* dcficcatper accidens ignis, dum
partibus tenuioribus, humidis^uetp- famfpoliat. Ad rem ergo redeuntes, quoniam
liquiditas homiditst. eft non iafummotefte Ariftotcle ficut coagulatum efft
ficcum ex ad-' nerfo, &fiibtilitas magis de humiditate importat, dicimus, quod
ne** quaquam liquiditas fit difpofitio ad ficcitatem ; & fi eft ad
fubtilitarem ignis, Tt dicu Marta, ergo iterum ad iiumiditatem . Contrarium e-'
i./. nim 1 ’ De primis corporibus. J45 'fjlin non eft dtfpoGtio ad contrarium ,
vbi prifertim motus a contr^i- lio agente fit; tepor enim quando terminus
pratfertim a q^uo eft fri- gus, & agens eft calor; non eft difpofitio ad
frigus, fcdad calorem. Sic icitur cum liquefit metallum quod ficcum, fiueeera
coagulata, ‘ideoq; ficca, liquor non erit difpofitio ad ficcitatera, fed
humorem, multo^u e minus tenuitas, & vapor a*d ficcitatem erunt
difpofitionci, nex his patet. Vbi feiendum eft, ficut dicitTdefius, qu6d
Arift.agnouit humoris, ficcitatisq; naturam, non autem cumulatd, non
enimiofperic eorum fubftantiam, &'a quibus, quomodoqjconftituuntur. Nam fi
quod plane ficca patiantur dum in plane humidainuertnntur, & i quo im-
mutantur confideralfet, ei, quod nobis, humidatasfumma materiar cx- panfio,
& amplificatio, ticcitas verd complicatio, & confpifiatio vila ib- ret.
Non quidem qualitates palTiuat, vel adiu* fint, fed materiae partio- nes
illata; abigeatibus naturis , calore fcilicct, & frigore. Terra enim, qua;
fiimmeficca eft omnium confenlu, vel ipfum ferrum, dnm ina- 3 uam, Vel aerem,
fumumve immutantur, qua; humida fiintcorun- em aftenfn , in multd ampliorem ,
vt videtur, expanduntur, explican- turque molem . Qnoniam igitur quorum materia
fatis explicata eft, cxpanfaqae,vt exphcari,& rarz fieri amplius nequeat,
talis fanema- ' teria contrahi, & io anguftiusajgi poteft. Et
quzbenccolle6i;a,coa^ ipiffataque cft,vt amplius conipifiationein non patiatur,
canon po- teft in anguftius cogi, & humiditas fumma eft expanfio, &
ficcicas f.mma materiz condenfatio;vtique qu^ humidaTuot cum kifeipfs refideant
, & fefe retrahant , fi comprimantur, omnind cedunt , le ficca quoniam in
acguftiuscogi nequeunt, comptefia reCftunt, re- nitumurquetquodcnimfumme eft
conftri&um, comprimi amplius flcqnit. cx hoc gradus ficcitacis fumerc
licet, ficut ex raaioii, Cc minori ceifiooe gradus humoris, vt de mollitie,
& viicofuateiudican* dum tcrec , fed eos alibi manifcftabimus . Forte (
concludit Tcle^ fius ) commodius materiz expanfio tenuitas dicenda foret, &
con* firidtiocraflities. Qued fi cooiidcrafTet Ariftotcles cotum nomina a»
gnouifiet. Tenuitas enim materiz (xpanfioncm, exilitatem, & pau- citatem
fignificit , crafliticsvcidconftrifiioccm pluris materi^; quod inn uitur in
tertio de czl. t cx.io. & Plato per triangulos , & mathemati- cas
figuris cum Pjthag. hzc fignificauit, vt Pictonicis placet, przci- pue
lamblicho.Et tadum fequuto clarum fieret ignem cdm tenuisfit,
&ccdat,efichumidum. At ipfi non cumulatimintciliguntquidfit hu- mor,
przcipue moderni, ideo errant. Iterum Marta reddit ad ignis figuram , dicens
qudd propriant habet, & ideo eft ficcus. Eft enim, inquit, ci
propriapctfcpjramida- Jis. £t reliqua. Sed Tli. Opi. antiquo ru dc figtira
Ignis. Cur flamma 'pyramidalis apparear. De aere. Tei. Aer non eft eltm. Ratio
I. 3 344 F.Thom* Campancllac Sed aduerriturilli Arift.qai ia j.ccKt.tf 5.
rationibus hanc igni (igu* ram demit,& Perip.omaes confcntiunt nullam
competereclementis,(i« guram. Et id probat Achil.j. de elem. dub.7. cuius
rationes non folucc Marta.Hzc autem opinio antiquorum eft , prfcipue Pythagor^.
Hip- pa(ij,& Heracliti tefteSimplicio. Qui tamen, vt dicit Simp.dixerunthu-
jurmodi elTe figurx, quoniaeft maxime ieSiuus, & penetratiuus, quo4
declarat Picinus inTim90,&alij Platonici, Plato enim eiufdcm videtur
opinionis, quod quidem dicitur propter fubtilitatc fuam. Subtilitas au- tem per
Arift.eft humiditas, quare humidus eft ignis.Telefius autem ad hzc inquit, ^
non proptereaq» ignis noiler cupidusfurfum ad cognata afeendendi, vnitur totus,
&vcluti io pyraroidem coit,videatur(lccus,8c proprio termino definiri; nam
ex hac vnitionenon figoatur ficcitasil* lius, fed, quod vnumquodq; ensfacit,
quod fui cognati appetat conur Aum,& fimul vniuerfus ad cognatum afeendat.
Nam nec in globu coiC iphzricnm, quod figura eius clTc debet; & hoc idem
fatetur Marta,&' di* cere tenetur; idem enim iudicium eft totius, &
partis per Auft.& Auer* Sed io pyramidem couaitur,quodafccnrum notat.
EcMarta nonagno» fcens qudd contraie id fit, inquit, figuram hanc ei competere
quatenus . eft apud nos, & furfum vadit, ergo non competit ci per fe primo,
vt di- cebat: nam quod per feprimd competit, competit omni; igni verd ooa
competit, nifi per accidens, & fecundum partes non in proprio loco, ac
natura exiftentes. Et aqua, aitTcLidmanifcftat, quf frondibus arboru
fuperpofita figuram luicipit fph^ricam , & mathematici dicunt quod ei iit
propria hzc figura, nec ideo non eft humida; nam fi tangatur cedit, &
recipit figuram tangentis dc facili, fic pyramidalis flamma ab impui- ia
quouis,& quauis comprcATionc difiFunditur, nam ccdit.V trum autem ignis fit
directe oppofitus terrz ex his habeatur, quia calidus eft, & hu- midus,
terra c contra, vt taceat Marta,& cranfcamuSiquz dicit, vt libra impleat.
Nam de aqua loquentcs alia referemus multa. Tclefius io 2.min.cap.i 5. naturam
acris non licere poni fumme cali. dam Arirtotelidemoaftrat: vnde infertur non
effe illum ptimum ele« mentum. Primis enim corporibus in fummo infint
qualitates oportet , non remiffz; rcmiflloeoim omnis fit cotrarij actione ,
& commixtione, quorum neutrum efrepotert, vt deducit Achil. in
j.deeiem.dub.6. Sc Auer.y.czl.com.dj-in fummo vtranquequalitatem elementis
decernit; aliter enim fempereorurafubftantiacfret diminuta ;& fi poflet
abfque parte efle, iam pofTet abfque tota qualitate; idem enim vtriufque eft m-
dicium . Item nihil prohiberet infinita effe elenienta , nam inhmu fune entia
ambas qualitates remiffas habentia. Et hzc mens eft Arift. qui in- quit, fi
aeris humiditas immutetur nihil immutato calore, repente ficc ignis. Martaverd
didt.]goi zqualem calorem habere acrem, quia eferarif- fimus. Dc primis
corporibuj, 34j fimui. Eft leaiot aqua,aoQ zque igni frigefit i terra» dfaqat
laterdum, fcd quando terra eft per lumen folia calefaSa^talor aeris aiTumit
robur, .concoquit tefram,&corraaipic ipr«m* £ft igitur calidilCnus, dc
humi- elidimus. At tou l^omo errat via , cootrarlui cft. Etenim duit ia prima
Th. difp. qudd calpr tft leuitatis cfFedus , idem^; in hoc lermone , fed dicit
nunc qudd leuitas non cft in fummo in aere,vp] in igne^crgo nec calidi, tas.
Przterea Arift. 3 .czl.rarum leue elTe dicit, rariflimum igitur crix ie-
uidimum, fed dicit hicMarta,aerem elTe calidiflimu, qudd m rariiliaius,
crgoaerfitipG 4 euiQimusoportet,^UQd aohiicipfe» nec Arift.fedoin- nes falfum
reputant. Item rarius ellcffeaascalorii per Arift« &Aser.& rariffimucd
fe« j uiifimum , G prxGtrtipiGt caUdiiTimum , ergo aer eiitleuiifimus. Errat
homo igitur.Itccaufa leuitatis eftcalor,vt nos diximus de meare Arifl. . ^ i.de
geii.an.cap.1 .& Auerj.ccl, igitur G aer eft fummc calidus,vt ignis» non
poterit etfugi, quin Gtleuiffimus' Gcut ignis, quod cft contra om> nes
Perip. & Martam^ At ideo boni Pcrip. non dicunt aerem e 0 e rarif^ fimum. -
. " Item fi quia rariflimus, cft calidilCmus aer, cum aqua fit rarior
acrra, f fequitur, qudd Gt calidior, vel faltem non frigidior ; quod tu,&
Arift. abnegaftis. Prcterca Ariftotelifixqud igni calidus vifus eftaer,fumma 5
gaudere caliditate, quin maiori debet, quam iguis, efteaim collee ign«Oy ab eo
(i&o , vt ipfis videtur ; ex materia etiam fit calida , ex ipfis nimi. rum
fumis, vaporibusque, qui folis vi eleuati, geoeratiq; eterraelcuan* tur, &
condcnfantur in aere; oportet crgo,vt fitcalida. Vapores enim ipli, nubesq;
calidi quaaisoccafione rpiilati, aliud pafsi nihil, in aquaa inuertuntur.
N>I aliud adducit Marta de ratione hac : quz tamen plu- ribus rationibus,
renfu,authoriutibusq; a Telefioeft referta. At, quod fint calidi vapores,
indecoilfgitTelefius,qu6dlicet e terra educantur frigida, tamen ipfa penitus
immutatur. E cralfa enim fit tenuis, ex opa- ca, nigra, & immota, fit tranfpicua,
& motu gaudens, itaq; ex frigida ca- lida,&tfic aqua calida refpeftu
materiz,&agentis.Item nulla aquz ope- ratio ipfam frigidam demooftrat.Nec
frigida appareat,qudd epota im- moderatum corporibus animaliu, calorem,
febremq; reprimat, ip^um^; natiuum; hoc enim facit, quia minus calida eft
nobis, ideo & febres ex- tiDgnir,pr{fcrtim alieno
frigoreoccopata.Sicutenimtcpidaaqaa in fer nentem ioieda,moderatur illam, fic
noftro corpori aqua applicata, ca- lorem retundit. Prptercaftigidi eft fpiritum
conftringerelingaar,& fri- gidi id cibi manifeftant. At ab aqua vel
dilatatur lingua, quod calida f« ciunt entia, vel nihil immotatnr,quod faciunt
infipida eiufdem fanens turxeum linguxfpiritu, qui calidus eft. Idem
maoifeftataquzpafsio, nam calida, feruensq; fida, nihil corrumpitur, fed fit
magis aqua,nam tenuior, & humidior, magis^; motu gaudens. At frigus ei
contrarium apparet; ab eo enim correpta, corrumpitur,induratur,immobilitatur,
in gtaciemque, condenfatur , & cryftallum, alienam nimirum naturam» Item
feruatur motu, qui caloris eft proprius, corrumpiturq; immobi- litate, que
frigoris eft propria conditio. Prxterea calidam eam eius dr-
rpofitiorpeciesq;declarat,tenaitasfcilicet,&albedo.Item ait Arift.nuI Ius
humor eft fine calore, 6c ignis pabulum eft humor, aquaautem eft faumida ,non
ergo igni contraria. Hxc adducit Marta ex didis Telefij, necita omnino,nam
puduit melacerata prorfus verba tanti viri,vt Mac ta facit, afferre. Sed horum
confirmationes, &circumpofitiones infra inferre licebit rerpondeotibus nobis
ad Maream, ciusque dida repro^ bantibus. Marea autem prxpofitis verbis multis,
quznonfacinntad rem ho- Aram, probareiotendit, aquam non efle calidam. Et
inquit. Tunc ma- zceflet calidum, fed fentitur frigidum. £rgo,fj dicatur quod
eft calidu, fed non fentitur, nam in profundo eft calidifsimnm , contra , ait ,
tnne pifces coquerentur in mari, qnia coquantur in aqna calida, ncepoffent
amplius generari. igo autem hominem hic ludere video. Ipfi enim Peripatetici
omnes, mare calidum effe ftacuunt, falteaccidentaliter. In primis Arift. a.Met.
cap.j.maic, inquit, tenuioribus Aii partibus fpoliari,folis calore, & io va
porca •• ¥ Dc primis corporibus. 349 porfsagi,crars!srcmanccibus, Stfalfum
fieri commixtione (xliiljtioDis Arift. ponit (iccx, calidxqucscum pluuiisdelatx,&cra(rum,&amaruro,calidumq;.
mare. Circa quod loogo habito fermone tandem ait . Et calidum etiam mare
Calidum £ic> propter hgc eft. Omnia enim, quzcunque ignita fuerint, habent
facul* tate in fe calorem ; videre autem licet calcem, cinerem, &
hypoftafjm a* nimalium, & ficcam, & humidam etiam calidifsimorum
fecundum ven trem animalium accidit calidifsimam effehyporcanm.Vbi patet
calidu, ftficcum mareponiabArift.(icutcinis,&cals, ac animalium excremea
ta. Et io probl.fec.a^.q.y.calidius decernit cffe mare, ac (Iccius, denfius,
pinguiusque, & ibidem io q. i^. qud liccius aliquid cft, inquit, eo cali*
dius eft , mari autem iftzc inelfe plenius palam cft : & quali in qualibet
qu^ftione illius fe&iooismaredidtcflecalidum,&(iccum;&idem vult
loquens de pilcibus. At Aucr. in lib.delong.& brcuit. vitz parum fibi
inconilamer. conftans, animalia marina Innt, inquit, longioris
rit^,quiimagrertia, quia aqua marina calida cftj & humida, & alibi
aduftam, (iccaq; pofuit. Igitur argumentum Martz cft aduerfus Arift.de non
Telefium. Licet ve z.Met. ro frigidum io ta&u nobis appareat, hoc ideo cft,
quia nos calidiores fu mus illo: fapor autem, & a Aio cius, calidum nobis
illud manifeftant, & motus, aliaq; multa. Nec ideo coquantur pifccs in
mari, non fiquidem illius aquam feruere ponimus , fed exiliter calidam, &
quantum fuflficit , vt fit aqua. Et non natiuum modo,fed accidentalem calorem
ipfi inter* dum atcribuimus;Arili.iutem folum,vt videtur, accidentalem. Neccx
hoc concludit aduerfum nos, & non Arifr. dictum Martz. Nam aqua, qu^
coquit, acciden taliter ipfis modo eft calida.ltem ficut calidus aer no
vrir,occcoquitVoIatiliaAriftoteU,fic mare aquatilia. Et vinum quod calidum eft
quoque Peripateticis, nec fi ipfi infundatur piperis libra ca- lidi in
quarto,vt aiut gradu,coquit,multo-minus igitur aqua id eiHcier. *
Prztcrea,aitMatta,vclcaloraquzeftzqualiscumcorporc,&ficno Mar. proucnit
aAio,vcl fuperat,& fic fentirctur calida, vel minor, & tuc non
dilataret linguam. Dicimos,non eodem modo ab omnibus aquis immutari fpiritum In
lingua cxi(lentem,fenticntemq;,fcd diuerfimodeidiuerfis,quz diuer- fos fapores
io fui generatione , vel cx accidente quopiam contraxerunt . Aliter enim i
marina, aliter a pluuiali, & i ceteris immutatur aquis , fa- pores enim,
qui vires caloris linguzfuperaot, conftringunt, qui parum quid excedunt,
leniter dilatant, & qui squalem calorem obtinent , nul- lum faporem
ingerunt. £t huiufmodi in primis videtur effe aqua. Sed aduerteodum eft
exy.lib.Tclefij cap.io.qudd, quz fentiuntur, ambiea tis,&extraoeo funtprzditaquandoquecalore,
velfrigore, diucrfo ab innato, & cooflitutino . Quorum fortiores funt
vires, vel propriz , vd ambientis, ea quidem fentiuntur i toto fpiritu, dum
tanguntur. Spiri- tns vero molliam* ,laxxqj carni lingu* inexiftees , non
vigentes mo- nis"iut?ai* I 3 jo F,Thomx CampancU* , fiuasque rerum ?ires ,
fed Uaguentet peoe , & demortuu, & relu- di ftcrtentcs, non modo
fcilicet exteraum cilorem , cxcernum^ue frigus ab ambientibus rebus inditum ,
fcd internam itidem naturam , vel ab externa reie&am, exuperatam que, vel
vtriufquea&iooesfimulfentit, £ft liquidem taftut eiusexquilitiflimus,&
caro fpongiofa protinus adi> tum ad rentieotem fpiritum rebus admittens.
Externus portd calor • externumque frigus nullum faporis fpiritui fenfum facit,
qudd ab vtro- que natura , 8c difpofitio fpiritus immutatur. Quapropter
dicimus, cp aqua nimis calefa&a, vel frigefa&a non faciat fenf um
faporis, nec in fua cxifteosdifpo&tione, fcd inlipida apparet, ficidcd
paribus caloris vi« nbuscum linguz fpiritu donari videtur. Vnde ad Maream
redeuntes, dicimus, quod alia cH ratio de toto taAu,quamdcguftu. Ta&use*
nim (entit dominans frigus , vel calorem, fiue extraneum , fiue intra- neum ,
ideoque aqua dum tangitur apparet frigida : eft enim vis pro* pri j caloris ab
ambientis frigore retufa, occupataque; vel & partes cor- poris noftri,in
quibus fpiritus inhabitat, calidiores natura, fuut aquis, qu( interdum etiam
nimio externo frigore occupatz, aquam tangen- tes , videntur exili
calorcfoueri. It non flt mirum ;tangentibus enim vinum, oleumque, entia
nimirum, omnium alfenfu, calida , frigida ap- parent ob hanc caufam. At fenfus
guft us exquifitifsimur,dum conftrin- gitur* vel dilatatur, vires caloris
perfentit. Aqua autem e(l minus ca- lida (ptritu linguz , vel atque calida , fi
fpiritus , vt tegumento carnis e- ius remittitur calor, confideretur, vt alibi
diximus;ideo pura, vt di- cunt, aqua infipida videtur fpiritui,& ex hoc
calidam ipfam efie teftimo Si a^na eR !• oio Ariftoteles comprobamus. Quippe
qui fecundo dean.tex.u 8 .quod lipida ergoca fimilc cft, nequaquam fenriri
dicat, vt^que calidum non (entitur ab iida. atque calido. Sentiref inquit enimj
aliquod pati quoquo modo eft. Vndenecefieeft,vtillud,quod agit, fibi fimilc io
a&u , non agat nili illud, quod eftio potentia, & ideo calidum non
fentit fimile, neque frigidum , neque duorum, neque molle,
fedea,quatfantintenfiora: fedfus enim quafi cft medius inter cotrarietatem in
fenfibilibus , & ideo difiinguit fenfibilia d fenfibilibus , medium enim
diftinguit, clRcitur enim apud vtrunque aequaliter. Vbi 8 e Aucr. multis
declarat rationi- bus h^c verba, confirmans abfque qualitatibus, calore
fcilicet, & frigo- renon pofic fieri caAum { at taftum exquifitifsimum
guffum efie ibi docet Ariftoteles, & in tertio de an. tcx.tf 7 . 6 c io z.
de par. ao.capo deci- mo feptimo: in paraphrafi verode feoAi, tfefeofato
Auer.cum Ariftoc. fenlum taftus, 6 cguftus exquatuor qualitatibus ipfis
conftaredecer- . nic,ideoqucnonlcntircqualitacesaequalcs,fedimcafiores. Cumigi-
• turlinguz fpiritus fit calidus, 6 c non percipiat aquat faporem, quod,
infipida fibi videatur, calidaj fit aqua oportet, nam fimile non fenei- . tur
aJimilidixic Ariftoteles quod vero aqua fit infipida, fenfus diiudi- : u cat Bx
ArilL Dc primis corporibus. 55r ctt y & Arirtoteles tn probletnit.
Theophraftas in fexto lib ro de plan' tiscapo tertio , & vigeiimo octaoo,
& Alb. fecundo de an. trafiat. tertio, capo decimo octauo, iniipida ;
inquit ; eft aqua, (icut oui al* bamen,& fputum|. At vtrumque horum eft
calidum, vteorumcon* ftitutiones, & fpecies ofteodunt; itaque in (ipida
aqua ex hac ratione be* necft calida, nam periimiliseit calori lingua;; &
hocArift. in probi. fec.^.quaeft.8. confirmat. Vnumquodque, inquiens,
ifuisnihil aflSct- tur, cootrariaTero i contrarijs potius fentiuntur, &
ideo vinolentus dulces intra fe continens humores, nam vini talis eft natura,
aquas a- cres, Stvitiofas fentit magis, & falfas.
Sobriusvero,quddacres,fal- fos^ue continet humores , fapores acres, &
fiilfoc non percipit, ^id clarius pro nobis? nam fi aquam non fentimus in
lingua, ipfa fit^quii calida linguf eft opus . Et fi falfa eft ipfa marina,
calida item erit: falfura enim calidius eft dulci inquit ibi Arift.fec.a^.
omnibus igitur modis a- qna eft calida. Prf terea, ait, ^ fiate hauritur aqua i
puteis, exq; fontibus calida, quf fiferueat,& remoueaturpoftea ab
ignefitfrigidior,ficaufaprimierc fol in zenit exiftens magis calefaciens terram
, & fic exiftentem aquam. H £c igitur ferueat, & poftea ex fe ipfa
frigefiat , ad tantam reddet fuam naturam, ad quam non poteft reddereftatim
haufta,eo quod non eft ita calida, fed modice pafla, ad fincetam fuani redibit
priftioam natu- ram. Delirat, vt videtur, hic homo, affert^ne verba , vt
conteramus xb. tempus. Sedfatisfiat, fi dicatur, quod aqua exilem continet calorem
innatum , & poteft permutari in calorem , & frigus ab ambiente . Ca.
lefaaa autem, qu^ pars fupcratur,fitque vapor afeeodit, quf autem remanet non
victa abfcendeate calore, redit ad natiuum modo, fitque frigidior, quia
rarefacta cum fuerit ob calorem ambientis, facilius de- inde ab ambientis
frigore penetratur . Quare nec ideo fua natura fic frigida; aer enim quoque
frigidus apparet, & rarefaaus frigefeit ma- gis abfcedente luce ait
Ariftoteles in probL & fucci multi de fui natu- ra calidi , calefacti amplius
deinde infrigidantur, nec ideo non erunt na cura calidi , vt quifque in vino
experitur taceat ergo. Prxterea, inquit, oix ellet calida, quod fi concedant
fuperponant ven Mu. tri, cum dolet. Nonpoffum quidem Martam rudibus non
comparare, his enim Th. Xiix apparet frigida, ficut Marte . At mx ipfa quoque
calido fit ab a- geucc,& materia ca!ida,edq; vt aquaiofipida;efdemq;
ratione$,quaea- rnione q[uam,ac alizTclcfio niuis calorem probant,ficut in
primo lib. manife “hdanatiuo ftat . It facta eft quandoque nixfaporefubfalfo,
quod fignificat vapo- res falfoi non perdidiffe calore in conccetione.Ipfa
fertiles reddit agros, & pingucfaut|tcftcTheophrafto Ub.i.
dccaufisplan.^cap. 5 j vbi fjluam pro- 35*- * RThomx’CampanclI« propter imbres
quo ticis, nam quod aquam gelat eft fortiui^ appooentes manus aquis, noa tamen
gUciatis,cx!lem experimur nos fouentem calorem. Et alia fune aperimemamulca,
& rationesfcnfatac, quos dicemus. Si enim fummd frigida
eiretigelaretfaoguioem animalium, perimeret pifees, cftetq) gla* aes femper
cugelata aqua ipfa, ergo eft admixta calori, & natiuo: remif- fio enim fit
admixtione contrarij apud perip.Natiuo quidem dicojquo- niam naturale eft aquat
non efle gelatam ,ipfa enim natura eft humida, &liquida, per accidens
glaciata, & contra naturam, Tt dicit Arift. Iib.a. de par.an.at aquae
eoiucrCtatem ex adionibus , & propriis calidam cfTe -s apertus eft
Arift.patet ctgo,q*,& quomodo ex fui opere iaootcfcat ca* lor aqux, vt
lileat Marea, qui atfediones manuum tantum, & fine coa> fideratione fadas
abaqua , percipit. Prxterea.ait, faltcm in ioftanti fux generationis effet
calida,& ego vi* • di in montibus ipfam fieri, & erat frigidiflima.
Dicimus, ^fcmpereftcalidaaqutffed non valenter operationes cadidafuanoftram
confirment fenteotiam. Si Th. enim frigidillima (it aqua, non poflet quidem
abfq; danno maximo po R6 eft cotra 'tantis ebibi . Siquidem furome frigus ,
quale eft ipfis io aqua , poffet dc arguenceia. facili calorem blandum
moderatumq;, quem ponunt in animatis i. de anc.t.4i.auperare,& cxtioguere,prxlcrtim
puerorum, qui eft debilior, & maxima humiditate admixtus , vc inquit Arift.
in probi, fcc j . q.7. Sc aqua quidem augeret humiditatcm, deextioguere:
calorem, & rigcrenc corpora, nam fi id facit epotum vinum , vt dicit Arift.
ibidem q.6. pro- pter calorem exupcrariab humore , citius faciet aqua, vbi
nullus eft ca« Jorillis. Vodequoniamnontantopercfrigcfacit, fed frigus quoddam
infert potantibus, non frigida naturali, fed ambientis dicenda eft frigo*
rc,& quia minus calidum,quod eft maius moderatut. Et Itc facit in cor-
poribus noftris aqua,& hoc hyerne, quia tunc calor eft colle&us,itaq; ^
robuftior.£iUboraatcsiplam bibunt inain per cotum acccofi ab ea ■ “ Yy laU Cur
bibens frigidi aqui (Ctiiu Quod frigus cxiccans no augeac cUo> rem. Ratio i.
2 Lib.de mor. 6cric. i 4 w 5J4 F.Thoma! CamparieUs^ tali ratione refrigerantur.
Et fic acetum eft minus calidum vino, Areor* poribut laborantium, ideo bibunt
ipfum Appuli. £t quia aceium fufei* tat rpiritutt& vapores nam cleuat,vc obtundar,
& aqua liquatum no in« fitmmac. At non ideo fit frigidum, cius enim odor,
fubrilitas, penetra* tiu.k virtus, & quia diificilim^gclatur tcftc
Alexandro Aphrcdifaeo Tuo- rum problematum lib.i.q.uA. calidum ipfum e(Te
declarant, vinum au- tem intenuoriseft caloris ; etfi tangatur etiam videtur
frigidum, &vi* fcera dum potatur infrigidare fentitur, licut acetum , At
aqua ; at clapfo ft'gore cxcitatoq; calore proprio a calore ventriculi ,
(ffc&us facit calo- ris, accedens nimirum corpus, quod non faciuntfucci
minus calidi, ip- faq;aqua. Nec ideonon fit caltdaaqua, ^ virpotaosmortuusfir.
Pote- rat enim in dirpofitioaeefle, vt fubitancam patiatur mortem. Vel calo*
rem naturale imminutum habebat, qui aquae ambientis frigore repen- te extingui
queat, vel fiiihundi fpiritus nimio defiderio aqux funt pro* uoluti, ideo 8c
extindi,fuffocatiq; pondere frigido. Nec fanguis coagu- latus eft, vt putat;
nam in ventriculo , vbi aqua recepta fuit primo, fan* guis nullus eft, fed
fpiritus calidi, & in illo difpofiti, vt fuffocentur. Nec frigus tantum
erat, vt gelaret; hocenim vixelt inaquisgelatis modo. £e patet boc quidem,^
multi tunc temporis ex eadem potantes non perie- runt, qui difpofitinon fic
erant. At horainia imperitiam admirari non defiftam, quippe qui frigus aquar
ficcicatcm inferre corporibus puero rum, itaq; & calorem putet. Non c^idem
enim contrarium adiuuat contrarium , nifi illud compellendo per antipariftafim,
vt aiunt, frigut ergd non anget calorem, quia ficcitatem conferat . Prateerea
calor mo- deratus fugit ficcitatem, vt inimicam Ariftoteli, at omnis calor eft
ami- cus hu moris, & nobis calidum omne eft bumidu,8c dicit Arift.flcAuer.
io de long. & breu. vitar ^ calor nattuus pafeitur humido , & (i
dematur humidum, demitur calor, & addito humore crefeit calor, vt dicitur
etiS in probi. Igimr frigus addens ficcitatem addit frigus non calorem, nam
pofita ficcitarc ponitur mors, vt ibi dicitur. Conueoiensprztereaait
Auer.fubic^um caloris eft humidum, frigoris vero ficcum. Przcercafi frigus
indat ficcitatem, magis eft rationabile, vt frigus etiam indat, nam ficcitate m
per fe inducit , non per illam , ipfum autem conftringens in* durat, &
caiccar, igitur vbi ponit ficcitatem frigus, ibi ipfum eft cxiccas» ficcitas
ergo illa dilTipibitiSr exprimet calorem, non ergo augeat. Item quoniam
pafeitur humorem naduus calor, 8t aqua in hyemeaa get calorem , ergo quia
fuppedirar pabulum .f. humiditatem , bon quia ficcitatem. Pratterea non
concedant voquam Perip. ^ aqua frigida, & humida Ipfis pofita iuuet
ficcitatem, quae fibi eft cocraria,& frigus aquae prefefto agit pro
generatione aquae iuxta decreta Arift.no terrar,Aucr, in (umma Arift.mcL frigus
aquae generat humiditatem non ficcitatem^ quia fimilc tamen facit. I^tnc augeat
humtdiutcffi|000 ficcitatcin,quf Dc primis corporibus. 'propria eft tcrrir.
Quomodo autem aqua viu et vcntriculom diximus ia difput.i. Prxtcrea, ait, locus
proportionatorrocato,fcd animalia quxAiotin aqua fuDtf[iga,pirceseoimob
frigiditatem non daotur agrotts, con- ualercemibus vero dantur fcopulofi, qui
ex radiis folis reflexis calorem fumpierunt, aqua igitur eft frigida. Non
quidem tot corrigi poftunt errores hominis huiufcemodi,quin Th. corrigendi
remaneant. Pifces quidem, quot frigidus rocat, calidos efle oportet, generatio
enim omnis Bt i calore, vt dicitur io met.fiuc txpu Qp> roae p|
trcfa^oae,fiuecxvteris,aut ex ouis generentur. Primae quidem genera- * tionis
teftis eft Arift.Iib.j.de gen.an.cap. 1 1 fpiritus in humore ineft, * ^ - &
calor animalis io voiuerfo, vt omnia aninicHncplena, &4.met.t.i^. inquit ex
putrefadis facillime generantur animalia , ^ excreta caliditaa
cooftituitcotpota, fle ibi deanimalibus loquens, omnium calorem po« nir
principium, etiam in his, quar Bunt in mari cx putrefadiis ; inquit e* aim.
Quod calor in animalibus coateotus cx «limcto cfBcit fcroen,hoc temporis calor
lO aereambience contentus ex mari , ac terra concernit
concoquens,atq;conftituit. Si ex ouis Buut clarum eft, ^incubans ca* Jorem modo
indit. £t Arift.lib.j de gen.an.cap.i.Terra calore fuo con* coquit oua,&
qua: incubant, boc idem faciut, adhibent enim fuumca>‘ lorcm.Si cx femine,
etiam a calore eft eorum generatio. Et Arift. docet in i.dr
gcn.an.cap.^.ineft,inquiens,ia omnium femine, quod calor ?o^ catur. Item
gencratioomnisnt a calore, fl£frigorca£liuispriQCtpijt,Tt . dicito r io
q.met.fed a frigore per accidens, yt dicit Aacr.flc Alb.ergo pi- fccs cum
geoerentur,caltdi erunt. Irem outriuntur,outrttio autem B d i calore inuert
ente nutrimentum, vtArift.in allegatis x.de an.flc 4. mct.l. dcgen.A millics
docet. Item yiuuotpifces,igiturcaIidi. Vitacnim, ?e dteit Arift. tn lib.de
morte, fle vita, eft permaoBo caloris natiui , fle in hb. delong.fle
bre.vitai.caodiu viuere docet animalia, qnandiu calorem, •( '* * humorem in fe
habeat . Vade Auer.inquit, animalia marinafuntlun- IxAu» gloris vitat , quam
agreftia , quia aqua marina calida eft , fle humida. Caufa autem conferuans
animalia eft dominiumcaliditatis, fle humidl- tatis in fua complexione, fle
aftiuarum fuper pa(Tiuas.£t in x.de part.an* cap. 4 .Arif.Dcdumcalidaputataquatilia,feddifceptatnum
fintcalidio- ra tcircfttibus.N6auilis caim,tnquit,aqaatilia terreftribus effe
calidic** xa placet, argumento, ^ naturxfngidicas calore oatarxeounup^*^'
WiTheoph, fttur: & determinat tandem ^vno inodo fint calidiora fttis
tcftatur etiam in primo dc cauBsplam.qufldaqljuprtlWf non conu." ra, tam
ammalia , quam plantx terreftribus , eteo|»^ !r c«ur bene tutatur,
flcMencftorem diCcatesaqaatilia,q»>B>*^f*‘/*i*hiur lua- a4uatiliaeH« ^nii
ft igidis , fle rcfiftudt caldrc fuo efle calidiora > item quia i unt foe-
at cxpcrict. vaEsUrrf"^ 1 **^***”*^*^‘^**“^“h^*mibicflepro- ‘ ^ ^^^pi^ri»
poltQUam oafitumi-fr «I, mari . «nii« • V . m*! fl‘ 3' " Vk - »(.I.L 41 -
•rn. Dc primis corporibus. 557 in aqua eontioud deftrueret parumcalorit, qui
eft io pifcibus marinis, & fluuia1ibus,& minimi oaTccrcntor pifces in
aquis profundis . Et quo • Iliam non marima modot, fed omnis aqna alit pifces,
& animata, vt om • nis aqua iure fit calida cpus Et hoc fen/atis rationibus
probauit GulicI * idem ex 1ki~ musRaudolcnfisin i.lib.de pifcibus
cap.ia.calidas nimirum tfic aquas doleuiit. &idcd non e(Te elementum .Cuius
rationem foluent nunquam Prrip. £t Arift.quofdam pifces ponit fanguioeos ergo
calidos , fiquidem cali • dus,& humiduscft ianguisipfi . Pifces autem aoodanturargrotis,
quia Curegrisno nos calidiores fumus illis ,& mirus aquei ,& diuerfa
itemfuot caloris pdee». temperie donati, ▼tnoecant nobsvgrotantibus,&
augeant humores, corporis, prccipueficgmaticumrquilicet fit calidus tamen
confimili calori|ci,qui efi inaqua,cft calidos,idecq;illi
cognatustoooquiavtcrq; frigidus fit, ficut ait Hyp.humores autem tales
abundantes nocent, pr^. bentenim calori fomentum, vt augeatur, muteturque in
fortiorem, quam qui opus e(f nobis, vnde fiunt,vcl augentut febres . Nos enim
vi> uimus calore mudcrato,cuiufmcdinoneft fcbrilis^& hicaudusficim*
moderatus, rxccllcnrque,& appellatur febris. Sed dicit Marta pilees non
habent fanguinem,nifi quid proportioni- le, quale efi menfiruum in mulieribus,
in quibus, licet fit copiofum, non tamen ipf^ fuut calidiores viris, igitur io
pifeibusfanguis non de- notat caliditatcm . Atooncxhoc,qu6d fatiguinccarcaot
eorum plures,fint frigidi: nab Tfa. Ium enim ens calidum elTet, fi fic foret ,
nifi fanguinea animalia . at quia - omne multa funt calida abfque fanguine, cur
ergo pilees nonfint calidi? Ex „nsca'fngi hoc probatur bend, quod nonfint tanto
calorepr^diti, quanto terre- Jum. ^ flria,Tellanguioea:Erquianoohabeni purum
faxiguincm mulieres co fum frigidar,fed minus calid* Tir:s;non autc,^ non fini
calidi £t pifces multi itidem fauguinc habent, qui caldiores lunt non habetibus
pilei» bus:fednon,entibus quibusuiscsrentibus illo, nonsptlsad lubendu. .
Prztercaair, aqua extinguit ignem calidum, ergo efi frigida. Sed TcL dicit ad
hoc nil noftram eucitit fententiam, quod ignem iulFucat copto fa in ipfum
ioicAa ; quandoquidem fcrucos idem facit , & marina aqua calida
Ariftotcl.vira,ac ficca . Non eonuis- Sed, dico, ait Marti, quod ignis eft
calidus, &ficcus,aquaverd frigi- da,&humida,ex quia funt contraria io
duabus qualitatibus, altera alte xam necabit,humiditaserg6 aquz ignis
liccitatem cxiirguet,& fi humi- guat igue^ dum dominabitur ficco, frigidum
roburfumet,&quam6 magis fumet, benecaf tanto citius ignem occabit. Mar. At
dkamus,qudd,quoniam ferueos aqut calida efi, & hiimida,nun- } quam ignem
extioguet.quia liccitatem illius perdat, fed potius augebit, RTobSJ*. boraidum
enim pabulum eftcaloris,vt dicit Ariftot.& quando humida Ratior.
pfpoauatur,pr{fctti(s «lida»vt qug fcruct,ac marina eft,ipfi calori.ca- Ex Arifto
& lor . . G* 3j 8 F.ThomaeCampancIIae lor augetar;Tiumiditas enim , inquit
Auerr. conuenieos eft materia ca« liditati,& nutrimentum illius, qua
confumpta confumctur calor; quu« obrcsaquz humiditas augmentabit ignem, &
non extinguct.Nccaquc f cruentis humor dedruat liccitatem igais,nam non erit
verum, quod fit caloris pabulum.Necprzterca,id faciet :nam calor aqueiuuat
calorem ignis,vt citius depafcatur humiditatrm , nec erit vnde veniat frigus
cor- rumpens calorem in illo inftaoti,cum nullum fit in aqua feruenti.quod non
coofiderauit hic homotaqua enim feruens calidior rft paruo igre, ait Aridot
i.de par.an. cap.i.& plenius flamma calefacit; non erit ergd corrumpens
calorem in excri^ione ignis. Ecfihumor.quod nequa- qua m facere poteft nulla
datus aftione,corrumpat ficcitatem , quid diccre, qui a- extinguitigi:es,&
vbinoa faot occludendi meatus flammarum, non autem
quordammodo,&vbiadruntmeatu$;ipfa enim calida, & marina, " qu{
calida ponitur, &ficcaAriftoteli, idem facit, &iucci calidi multis vbi
occludendi meatus ruot,noo autem femper, vt Terra omnino. Quod
Plia.lib.a.cap.io7.oftcQditin comace, inq uiens, vrbefamofati idemPl noa Aagnum
eft emittens limum flagrantem, tadus ignis eius fequitur fu* per arcera,
gientem , lic defendit muros oppugnante Lucullo, flagrabat qua mtles
armis,aquis etiam accenditur, Terra tantum reftingui experimenta do* cuere.Et
incap.iip.io Phafeleidc,inquir,mooschimcra,&quidemim* mortalis diebus, ac
oo Aibusflamma . Igotm cius accendi Aqua, extin- gui vero Terra, ac CsnoEoidius
Ctefias traxiit.Et in Lycia Ephefta montes flagrant, vt lapides quoque riuorum,
& arenae in aquis ardeant, aliturque ignis illcpluutjs. Et incap.feq.
multos ignes docet pluuijs augeri , Sc in medio mariardere docet. Ex quibns
opinionem fenfatam bene firmam quifqucdijudiccc.Terra ergo defui
oatura,nonfolumper fuffocationem, & aqua fuflocaodo extinguit ignem, fi. in
medijs vric aquis lapides, & eis nutritur in his di&s locis. Sed ait
Marca,ft cfTct calida,defioircturquodfitapca calefacere, tum Mar. definitio
iuxta propriam naturam fit alTignanda ; nec hyeme caltfiere* mus igne, fcd
bibendoaquam, ficlaborctquisfcbre,cx potione aquae augebitur frigus,& fiet
mots.N cc id facit aiieno frigore, nihil enim ope- ratur per naturam alterius .
Deficiendus quidem , videtur homo , qui putet , ex hoc quod quip • ^ piam ut
calidum , diffiniendum cfle, quod fit natum calefacere. Nos li- quidem naturam
rei iotriofecam compofitiooem cx materia ,& forma coofidcramus,& verbis
plurimis explicamus ;diffiQhio vero quadam oratiuncula cftperftringenx, ea, qu{
longo tempore adinuenimusde natura reiiquam nec omoibusnaturalibus, fcd vel
paucis, vel nullis de- dit Arift.confideramus enim aquas,Meteorologica, ac
dementa ,&ip* fnm coelum non difificiuitbrcuiter, fcd rationibuseorum
naturam in- ueftigauit, &cui primd quapiam aAio competit , ei illam
attribuere r conlucuit .Calcfaccrcantem primo efl ignis puri, ipfiusquc folis;
aqua verd exiliter eft calida,aecv lentet calefaciendi vim manifeftat , ( vt
ciua aatutam confideraotes diximus^pr^ Icrtim fpiriiui nofiro ratiocioatiuo
cali dior i, cuiui cft ul« f«cc(c icupbci, Quare aqua non confucuit dici .i. .
iUud Cur iqua nu calefociacnof & operetur, quod non e A caloris. Qiiid Tei.
in telligit pro- bant, aquam non fumra^ frigidum . BIKB cnu3 Th. Mar. Refponfio
Mar. adarg. Tei. & proba tio elusca r. Qijomodo D.Th.in-.elli gac usa ctii
cilc partem qmddiiaccs . Hti. Cima 3^0 Dc primis corporibus, illad e(Te;qaod
natum efl calefacere» ficut nec de oleo, & alijs fueds df •'
citut.B;aeautema(llgnamuseam per calorem exilem,‘& materiam liqai da m,
fluidam, & alia.Nec ex operationibus diffinit Arifl.fed ex cau(is:nec enim
diffinimus ignem c(Teid,quod eft aptum ad calefaciendum , in via pr^^ertim
Arift.lcd potius diffinimus per formam, dicentes efle calidum & alia,qtif
cx operationibus inueftigamus , vt plurimum. Et liaec magis apud Arilt. Pura
eftiiidem ignorantia, quod hyem^biberemus iplam» vtcalcflamus. Aqua enim
valenter tunc aTerrefngorc occupatur, 5e remiflum vald£ calorem habet, vt
comparata noftrocorpori irigida flr» ficut diximus.V nde bene dicit Telefius ,
quod non efle rebus attnbueo* dz funt vires, & facultates. quas fortiri
apparent collatx noftro tantum corpori;Multa enim calida frigida nobis
apparenr,qui calidiores fumos Icd quas fortiri apparent ad vniuerfalcm naturam
eompararz. Aquam fieri modo a calore eft certum, & cxpcricotijs probatum .
£t febricitan- tium calores cxcinguit frigore eiteroo.Ec licet. Aqua non
operetur coa tra fuimet naturam, operatur tamen illud frigus, quodipfam occupa*
uit , quod eius aAiones occtiltans proprias manifeftat. Similiter etiam* Tepida
aqua feruentisextiuguit calorem, ficipfa febrium. Sed quan- doque auget, tefte
Galeno, ideo prohibetur zgris, n£ cius materia 'humida multiplicetur febris,
& fortior fada exalet citius molito exi- tu calori, moriaturque animal.
Qjandoqae vero in abundantia cx« tioguit ipfam circa declinationem, luxta
quoque dirpofitiones,quas re- pent in corpore }.vt fi inueoiat poros apertos,
vt exudec (ecum calorem febrilem educit, vt pluricsaccidic.Ec Aquabaloei calida
id facit laxant caroes,& adaperiens, meatus, qua febris elabatur;&
vinum ebibitum. Ac fzpc,vt dicuot,pcriculum imminet, fi febricitantes ebibant ,
nam accen- dunt calorem igneum, & fortius cruciantur,& hoc plcruoquc.
Qjz ad* iuogit Marta, licet erronea, non faciunt ad iermonem noflru . Sed quod
dicit dixille Telefius aquam efle minus frigidam ipfa Terra, frd non efle ipfam
natura frigidam , eft ignorantia Mattx . Td. c lim probauic eam efle minus
frigidam ipfaTcrra,& Marta concedit, ergo nam eft clemen* tam,cum eam non
habeat in fummo qualitatem, qux elt prima ;&fu* pra dixit, omnibus primo
iumme in efle qualitates.Ec Ariftot.clementa traafmutanszquaicm videtur dare
eis frigiditatemtaon corrupta aqu^ humidicate, ait, fit Terra eadem remanente
frigiditate ; At de bis fupra (atiseftdidum. Deinceps demonftrauit Tcl. quod
non moddeareae fummo frigore, quod iacftTerrz,fed quod habeat nullum, oatiuum.
Sed homo loquatur cum Philofophis. Non habens quid obijciatampliusSciolus,
volebattandem Telefij rationibus fatisfacere . & ad primam , inquit , dico
, qudd quz fiunfab ' agente calido non (unt calida , nam materia cftpars
quiditatis , vt pro ■ , bac-D.Tli.&.CaUib.dceatc,&drcotU»iQ vapore
igicuc ccU maccria,qug ' * "■■■■■ . «it * f K De primis eor^ribos; Sgr ;
tasqueimprelTiones quidam Perip. Nos autem , quacumque Gat occa*. '
fionecondenfatiOjfrigidamindeaquam noahabcricoBiendimus .Sic ^ diceotes,
calidam dlcaquearumimpredlonum materiam non negant} Quin Arift. io csp. 1 1 .
ii. & i j. docet quod, quantd calidior cft vapor, tauto citius
coogclctnr,& ideo materia niuis calidior fit aquea. At grao« ;
r»6&^*eri^a niuea.Faciliuf enim frigus fubitlllim , quz rarcfaAa magis fuit
i • Ktisa ^cdid* detur dc mente A.rilf. interdum eife. Sed mirum quidem
eftid, nec ve* ncaticonronam,Nonfiquidem ciTepoifibile,qu6diimul iotroduAo
promptd frigore tam cit6cilor,qut regnabat .informabatque fe iplb rap^r **dum
nubem, pereatipraefertiiii cum ambiens excenus fit caiidu, meritd cuius in
aquam ver Ariftoceti quoquefrigus intro ag lis, qualis marina videtur
Albcrto,Alba;& Lucida, fequitur,vt quclibec fit calida . Etenim remanferunt
conditiones vaporis calidi, prseter fum» tnam tenuitatem,» cuius ablatione
fcqaitarfola granitas,& cafus ma* tcri{,quiacaIornon potuit amplius
euoluere illam, eo qudd denfata fuent,licut nec carbooes . Item fi quandoque
occupatur calor a frigore ^ in aquxfafiione,vndc frigus aqueofteoduoe, cum non
(emper occupe* tur; nec tuae frigida natura fit oportet, spfefiqutdem Alb. id
interdum Alb calidat» faietur.Naaquetafuolib. 2 .met.cap.ap.primitraA.guttas,
que cadunt magne calido teiilporc, calidas effe dicic.i leafu,expencciaque
edodus. '* eo quod, inquit , nubes calida, » qua fiaat,aoo iufcipit de frigore,
nifi ad conuerfionem nubis in aquam, & non ad congelationem . Cm nimU ^ ;
rum,fi aqua perfedapoteftitare cum calore amecedeute io materia, non
aduentitio, nullum fi dubium oportet,aquam efiiecalidam.Er Pau* Io poft .
Venieui^s, ait apparent albe, & lucentes, & fiunt dc vaporibua calidis,
dc d principio non fatis «svincit frigus, nifi particuUriter.Ee paucis
intctiedis, declarans qudd grandines inducant fteiilitaicm , ub trigus. gutta
autem , ait, magna eum fit calida, totum facit oppofu um, quando fola venir,ita
qudd grando eam non requiiur.Eil enim ip(a bo • ne commixtionis cum aereo,
& fubtili’, terreftri , & habet lo fe multum de calore viippris,ex quo
fit , & ideo optime infundit Terram, Sc fi icdir aliq uos frueeus,hoc Ucit
rationepercu(lionis.£cce quomodo lucentes, & albas ponit aquas , quas a
calore condKioues fieri preduit, & calidas eas dicerenon veretur d. Alb.»
calorevaporis confiitatiuo.Igitur ex via confiiiutionia clare liquet aquas efle
calidas,necpoffe a fng( Arif fateri cogitur, & inter- da
coucedit.Ipfe.n.i.Met.cap, 1 j.fub ardemiffimo, & fereno c*Io quo- tidie
per*, zftatem certis fiatutis horis & vaporibus calidis grandes fieri
plnuias ad montes Arabiztcftator.Calida autem firf ait) cito conflans aquato
rrgionibas,8ctemporibuscalidis.FiuntaDtem circa Arabiam,8e Ktbiopiam
fftateaquz,& nonhyeme.A hic vehemens, & eadem dief|^« pe propter eandem
cauHim.Citd enim frigefiut propter aoiipariftafim, qux fit propter calidam rife
regionem valde. At quoniam non pot fieri| yt frigus ibi introagatur
perantiparillafim io nubes, ideo oportet, vti fiat ex calida re aqua calida
nullo interueniente frigore, nam vodeficiU lud,cum nec ab ambiente, neci
nube,fiogi ncqnit.Et ideo inquir, Tcle» finsrplualf illz a ventis fiant 8
vaporibus nimirum ad montes delatis, & ab his vlterios progredi, d»flFundiq;prohibitis,ac
fatis tandem in fcipfot dcafatiSiaCTOu pcncfadis.Q^d nos probamus autboritate
Ariftot.ia Probl.rec.a6.q.5.vbi qa(rens,cur,venti imbrem non vbiq; afferunt,
in- qoit,quia nooide moocibus vbiq; occurrunt , frdali]s partes aliz funt obic
Ac . Nubes,n abi magis coofi n nt,vbi ventus vix quafi loca a rd ua
foperans,depellcrcprztcrea nequit;cnm aut coofiftant,pr^aator,ru«
pnntur,imbremq; demittunt, & in q. 5 . 7.8.2 1.A ap.ex foU compreflio-. nc
a vecisdocet fieri aqaas,8taufter4nquit, cogit aere e longjnqu&,qu»
coaAoaqna exprimitur, Ecmultabisconfona de trop^is loqueosiofi-
BuacYndeelicitar folacoafpii£ttionc,effeaquat&.origi,nc quauis occa- fioic
caoitaJIt aAriprjtcrca figanj;^ clelius,^ ouUa frigores ope vaf confpil^ 6 Oc
primis corporibus, 5tT5 conrpi(Tatlo aquas ()einacIet.Tpre.n.fumDs,veI beoe
calidus calidis io re« bus ioclufus,ia aquas cogif,& ideo frigas, no vt
frigus, fcd vt coRringit, «quas efficit interda.Iteafccdetes fumi ad herbas,
& Rorrs atboru.ac fto 7 des^ibiti dabi,cofcrefc6t in guttas, aqueas,&
baincoru laquearia iccir cd madf t seper,fliIlStq,*aquas,& d vaporibus ad
cercbru fublatis, iicut in ollcoperculo,6aquaru jpcrcatiofltarola codeofatione.
Et his neceflario aqua poneda^ft calida . Nec ab his accepit Teleftus, n putat
Marta,Da is ex fea(u Philorophatus eft,& experimento agnouit a* quaru
generationes no ex verbis aIioru,qu{ oia fpreuerat. At dicitMarca vx Maznnio
cupies,^ nu foIaTufliciat delatio , fcd alia caufa procedat eft necefle Et fi
Gt,nos ponimus fole, vapores gencramc,& eleuat e, & aliud nihil ponit
Arift.Scd rndet ad vnu difioru Marta,^ magna vaporis abu Marta Refp. ditia
circa lebetis operculu camuiat.& coaccruatur, ita vt calore foffo- cet,
cuius interitu oriuntur, ait,illa,qucTheopbraftus,defationi tribuit Sed longd aberrat,
nec Rdio apparentiam habet vllam. Tuae enim calor fuffocatur, cura in flamma
&coaftitatut,&d rebus dcnlioribus, quas repete occupare nequeat,&
permeare, obruitor, vel a liquidis exi* tus ex materia natriete obftruetib*.At
cuin quapia cR diffufus materia, vapores !o quavrquequaq;penetrault,&
permeare pot,nequaq,(i illa deletur, extio opurailolebe gutt calor vnquisfed
impotes fict,vt euehat.Itaq;vapores bene tendes, ti* • in fumiq;calidiad
operculu eleaatidurlnoiBt.vtalteraheriuscaloreruf* focct,necinflamati,vt
alienus alter flamc exitu obftruat, fcd vndiq;ca ' ** lore
perfuG,fldenraotur,nequaqcalote perdunt, quin colligunt iliu;ia
dcnflori.o.fortioreft calor.Et Arift.in Probl.td/a(pcte(fatiir,inquit.n. 3 .
infec.2j.q.7.quarrens,caraqna maris, calidior eft ca.qiiz bibitur,q>m« ideex
Arift respilTias eff, & corpulentiusttalea&t quodq; minus refrigerari
potcR, ficut etia amplius in calefcere aptum eft , quippe quod calorem feruarc
fuam obdeolitate rodius pofTit.Evin fec. 2 5. q. I S. cur, inquit, aere fcudo
•pertoqi frigus Rt acrius, quam nubilo , cultcll{ Qntcalidz.&czium.
Ettcfpoav 3 -f Ratio iurin- cibilis, qu6d aqua Iit cali- da. Qua ratione frigus
aquam quandoquo ^gnat. Mar. F. Thomx Campanctlx C t rerpobdet quia tunc
diffunduntur vapores, At calor dirpergitur, non autemfub nubilo. Ec q.ii.
quaerit cur caelum nub Ium firtep-diusqua apertum, ic placidum; & dicit non
fit n eo ftcliz lini T igidz.licut veteres putarunt, nam ideft abfnrdum, led
quia dilpergi mclius puteft. Ecce ergo quod Arift. in denSoribot calorem ponit
maiorem, ti hc au ihoritates probent calorem rceli,& Aellarum,ibidem^i
fatetur ardorem Solis, & Lunae calorem. Et fignum etiam adducimus, ^
tndenfiori re ca- lor augeatur, ^ aqua calida damnum affert manibus, &
nequit ftffcrri, at fu mus ex ea fadus, vel ex flammis fuffertur. Etenim calor
in tenuiori explicatus materia exUior fit,& minus robuftus,in qua ccllcda
aotequa patiatur frigoris occupationem roboratur calor. Item furtius in oper-
culo deofatus in aquas, calidus fub forma aquae taAui apparet , non er- go
amifit calorem per fuffocationem, nam apparet calidior fumo . Nec in balneorum
laquearibuscx fumis aqua rfftdta no calida feotitur. Mo- dus prnterea, quo ibi
ftffocetur calor, fiogi non potcfl ; Araqua inde cffeAa frigus continet nullum,
& tamen cft aqua. In lebetis quideoper- culo frigus non eft,quod (uffocato
caloreingicd atur. Nam vapores il- li calidi funt etiam Arifiotcli. Nec frigus
vllum radicatum habent, quod fingunt eorum quidam io aqua calcfada, ne cogantur
eam ponere tunc abique fui natura; nam bene tenues, mobiles , calidiq; funt
fumi illi, ac Icues, furfnmq; tendentes , tc conditiones calidorum entium
habentes, quibufcum non fiat frigus natiuum ; nam i calore oati fueie;nccilliui
vaporibus, fed io aqua ponunt frigus illud ; fccuscootradicereot Arift. in
probLin mci.A a.dc part.an.cap.a.omnibus viis ergo calida cft aqua«
Prztereaenim ficffct ftigidain fummo naturaliter , curo (iimmum fri- gus
congelet illam io glaciem cryfiallum,Ac terram agens, fequetetur ^ ipfain
fuanaturali, puiaq;dilpofitionC(ffet ccrgelaia,quodfcnrui,& Atifi. diflonat
max.mc . Jbi hoc maxime cogit ilks, vt dicant aquam ca- lidam . £t fi
ergofrigua interdum aquas generet, patet id ipfLm f ccre eo quod condcnfit, vt
redd dicebamuscum Tclelio, non coim (poliat eam calotisdiipofitionibus, multico
in/pilTatur, fi eft ad- mixta terre. Cuius quidem ratio eft,^ partibus aqueis
tenuioribus edu Ais, que rernaoene groiliores reddatur ex commixtione terre,
&inrpif- fanturcum '.Ua.Ethocinterdum Auer.innuitin illolibro. Paterer aqua
pura non coacrefeit in Iapidem in ciloris. Et fal itidem cx fluo- ribus
fltterreflribus, flcutdeclarat Tel.& non exaqua nifl grofla,& pin-
gui,qualis efl manna,cuius partes ri fuiis, vel ignit eUpfx fucre.Et Arif. in
probl.(ec.a4.q.i i.quxres, cur aquis calidis, potius quam frigidis la- pides
concreicant,inquit,quia lapis defedu humoris cooflftit, calore q{ potius , quam
frigore humor dencit , & lapidefcit, vt Emped. dixit, faxa feruentium
aquarum opera coofleit. VbiArift. per dcfcAum humorix jntelligit,^ ab calore
partes humidiores,di tenuiores educuntur. Ac de- ficit in illo lubieAo humor;
nam partes grofl'je remanet fole.Et inquit, vel quia folum calor elapidat ,
idefl ( iotcliige ) educit partes fubtiles , Ac coocrefeere facit groffas in
lapidem; fed frigus, ait, etiam humorem ni- inio gelu ablumcndo indurat , Ac
facit lapidem, ideft , non educit illum humorem
,psrtesq;ruhules,quzAriftotcIihumidzranr, fed omues gelat, Ac tardat m ag s.
qui m calor, vt conficiat lapidem . Quas obres no s^ueat concludere Marea ^
calor aquare faciat minus aquam cx hoc, ^
iudurat:faciceoimhocperaccidens:tumquiaquaudiu calor in ipfam agiclemperefl
magis aqua, fluida nimirum, liqaida, Achumida, fed de- fiituta calore, Ac
partibuatcnuibus,concrefcitinduram molem. At pr^- fcQtia frigoris femper fit
dura,immobiIis denfaq ie,Ac per calorem redic in propriam naturam.l.fic
mobilis, renuis, humidaque . Nec quomodo calor educat formam Iapidis fciuit.
Quod nec dicere poteit, in prima c- nim dilp. dixit frigidum natura eflie
marmor, cuius torma fi tua calo- re, calidum ipfum (it oporter. Ad aliam
inquit, quaqua (eruatur motu , qui tamen non cR tantum Mar, calidorum proprius,
fcdfrtgidorumctiamj Acin calidis cfl caufacalo* ris, it: frigidis vero frigoris
. Nosautem motu caloris operationem cfTe alibi d lFus^probauImus, 7^ at
Ruocfolo feofu contenti id oftendimui. Videmus enim, quzeun- que calor
exuperat, ea tenuu. Ac mobilia facit; quz autem fngus, dura, & immobilia;
Ac quoniam aquzmarinz. Ac fluuialcsmoueiitur femper. Si 1 jbii:uur, licut aer.
Ac iguis, calidz fint oportet tpiiuatz enim motu, putcefiunt. £t fummum itera
frigus eas gelat. Ac immobiles facitiigitur in his calor cit caufa
motus,quomodolibitrchabeac incciciis,cAq; cau fii ccQuiUtU ; ideo in
bis.coAduduury fiat ulidic . Neque enim caloc - ... ■ Aaa COI- RTliomac
Campancllx V. corrampeni terram , & aquas fcruans , tueosq; a frigore illam
Corrum* pente, non (it naturalis aquar; ncc frigus aquam corrumpens fu aqueu,
&inuertensin terram non fic terreum. Et ti non fumme nunc frigidam
fateantur conuidi, calidam natiuo calore dicant oportet. IpH enim ad« mixtione
contrarij remiflGonemcontrarijBeri docent; fi igitur aqua no fi t /umme
frigida, nam fi fic enctjciTst femper glaciata, igitur admixtum calorem habeat
eft opus . Et quoniam femper fuit in tali difpoGtiooe.fi fic liquida, & fic
mobilis , igitur talis eft ratione caloris natiui; qui fem* percam ficeffe
ftatuit, & feruauit. Accidentalis enim cito abeft. Et alibi diximu$,q; per
accidens motus cft frigoris caufa. Mac. ’ Adaliamait,a 1
bedonone(lpropriacaloristantiim,quianix,aer, 8 c aqu a fun t alba,&
frigida. Et hoc principium tibi ctia impugnaret, quod fupra negafti , aerem
cfle calidum. Ncc tenuitas cft propria calorisj vc patet etiam deaere. Z|a
Igncm,&(olem album cfie de menteqnoq;Arift.loquentes de calo
probauimus,& Peripatetici omnes Cprouttcftatifumusjalbcdinca luce folis,
igoisve fieri fumme contendant, eam etia, quz cft in niue,& aquaj
ficutdixit Alb.inmeteoris. qui etiam in a.dean.&in j.met.albedinem» quz cft
in noftris entibus ab igne, ycI (ole fieri docet adurendi tamen vi clapfa. T
el. in lib. de color : optimd id probat, & Plato flammulam igoia Tocat .
Quod autem tenuitas fit caloris propria , fupra oftenfum cft de
mentcArift.&Auer.cui raritas fequitur calorem, tenuitas autem rari« tas
eft, nihil fortaflis ab illa differens. At ipfe fenfus docet, qu( calida be>
ni, purcq; funt, alba cfTe, ic quz calor corripit, attenuari omnia. Qu««
propter fi io fummo fit frigida aqut,iuxti eorum fententia fumme dea* ?a fit
oportet. Denfitas enim frigus coofequitur rcofus,& Peripatetico- rum
teftimonio. NccnegauitTel. acrem voquam cfle calidum, vt dietts fed effefumm^
calidum,^ fit primum elementum bcoe reprobat. Et tc* nuitasaeris cft propria
caloris in viaaoftra ,non frigoris ,ficut ctiaia. Arift. fentit.
Adaliaminqnit.Dico, Arift.non YideturaquarumToi uerfi atem cflecalidam, fed
frigidam, bene bocipfi ridetur , g» nifi moucatut cor- rumpitur, tcI ex calido
e terra eieSo , vel ex frigido , vt quia potcftrcoa^ gelari, vel putrefieri, vt
patet in locis aquofis non mobilibus. ^ Nos autem plura Anft. di&a, quod
mare fit calidum, & Auer. adda- ‘ De nare 8 c binius fupra. Etpofthzcqu^
dicit in problematibus; nunc autem ad- aqua calore. dimus,quod in fcc. 26.
qu^ft. 55. Calidius, inquit, eft mare per byc- snem ,quam pcrjftatem'. £c in
lcc.de mari, 6e de aquis calidis inflnities dicit, illud clTe pingue, calidum,
ficcum, & alias ei attribuit caloris coa> ditiones. Et quod omnis aqua
fit calida etiam didam eft aotr.Veruna fi motupriuatam aquam putrefeere dicit
Marti, & Arift. omnesq; Pe- rip.auUum dubium efl^e tkbcc,jqudd fit caUda.
Sij» i calore, fiucafrt- ' ' *' ”■ ' gor« De primis corpori!)(rt,' f7i
goreidfiat. Nam fi frigus indurat, & congelat , patet qudd 2 fui natu* ra
illam remouet, ergod calore. Sin calor externus eam corrumpit, noR minus
calidam efie ipfam oportet. Nam m met.tes.6>itiquit Arift.pu- trefaftioeft
caloris naturalis cojruptio eius, quod putrefc it, ab alieno calore fa&a,
hic autem eft in ambiente. Quapropter 6 putrefit aqua, ideo cft, quia proprio
priuatnr calore, ergo e(t naturaliter calida. £t ia S.tcx. inquit. £c non habet
calor exriaoeus in byemeputreftcere, quia frigus tempore hyemis habet poiTe
magnum fuper aquam, & aerem, qug ambiunt corpora corruptioni fubdita.
Quapropter externus calor non poteft internum educere. Et in tex. x i.quod
mouetur,att,& fiuit,miaua putrefeit, quim non fluens , feu motum ; debilior
enim fit motus , qui ab ea, qux in aere, caliditate, quam qui in reprxexiftit ,
quare nihil facit permutari . Et ideo, inquit, caufa eft , quare multum minus
putrefeit, quia in maiori amplius cft calor, & non poteft ab externo educi,
ia mi« nori vero imbecillis. Propter quod mare fecundum partem diuifum ci>
td putrefeit. Vbi re&d Ariif. corruptionem fieri per cduAionem caloris na
tiui docet ab externo fadam,&aquas,qu(^;mouentur magis, minus putrefccre
dicit, quia roboratur eoru calor, & vim adimit externo; fic^; in hyeme quia
externus eft imbecillis minus putrefccre infinuat;& totu quia maiorem
continet naturalem, non citd vincibilem calorem, quare partem maris putrefccre
dicit magis, quii citius calor natiuus educitur. £cce ergo qudd calorem
natiuum,uon accidentali attribuit mari; nam ^jecelTa c»« caloris natiui
corruptio cft putrefa&io,non autem accideialis;& quod clulio qu64 aquas
fluentes minus corrumpi dicit,fie quandoque eis attribuit corru- fitcali*
pcionem,ergd&attribuit his calorem natiuum. At igitur quoniaaquc fluentes
mious putrcnt,quam ftagnantes,vt Peripatetici omnes conlen* ttnnt feafu
moniti,hoceft,quia calor eorum intriofecus,& naturalis o6 obif ditur ab
externo,fed fortificatur motu, prout declarat Alb.inuitus, &Aphr.
Necalijaliamcaufamvllam reddent vfquam, quare videlicet fluentes putreant
minus,quam ftagnantcs,qu{ calidam aqua non decla rct. Et quando a quouisrobufto
calore aqua imminuitur, fed non cor« - rumpitur, ftagnantium aquarum putredo,
ficut & acris inclufi impo- tentis moueri,immobilitati attribuatur, &
calida ponatur aqua eft ne- ceiTc. Nam operatio rei nunquam rei formam
relinquit, & naturam, fer- itat q; enim illam femper; & n aqua motu
gaudeat,calida erit neceflarid: motus enim caloris cft opus, quin
Peripateticis,& Arift.hic in aquis ca- lorem generat. Amplius in 4 .mcc.tcx
55 t. vult Arift. cp qux frigore con- Xatloinu^ gelantur, coagulenturipfo,
calorem exprimente; & cum liquantur, li> quentur a calore fubcunte .
Igitur curo aqua fit (emper liquida, fem- per eft calida, & cum
congelacurcalorcm deperdit, & quianaturalee- ius cft cfte liquidam a
naturalis cricci caloc liquefaciens, feruans^ue ia liquore aqium. ~ ” Dc primh
corporibus,' 57^ HfC adducit exTcIefio Mirt*, nec bene
intelligit.nltralircnpciofua xh* «rrorei continet. At videamus, tjuid ad b{C
d;cat , & examinemus. Hjc principio innititorCinquit J quod a nobjs retectum
eft, facta .f. Mar, tgentium fumerenacqram . Nos contra probauifttus eiiaip
materi^ concurreread factionem rerom . ^ ^ ^ At nos recte fupra illud
demonftrauimus . Nccrciactctjmprqban*e: Th, ctenina quod dixit materiam efle
quiditatis parcenvnon famep probans, & ideo Tjporcs effe fngidbs , nil
aliud adducens , farte contra Arift. fuumclicoftendimus, &ipfum
Prripat,cacl.ux.ilb teraverd tanquam cabis deinde fecundo produda infinuat,
minimd cum primis nominans diftindc,fcd confuse in etsintclliguntur ;tx bii
enim originemducunt.VndediccsMoyrcs,creauiiDeusc{lum, & tcr- ram.i .totum
mundum intelligit ; nam parces ptimas, & principia alio- rum, quibus
fecunda commixta l 4 tcbaot,crcaffe(ona(.ltaq;frrundarid aquas
plantas,homines,|uccm aliaq; vcluti ex his conflantia ific6ia do« cct,&
tanquam pcifrAioncs,&otoamcotaprincipiorum, in quibas ia formicer
laubanthxc: quare inquit concludens j ig*tur pcifedifunC coeli & terra,
domnis ornatus eoru,idcft principia informis, & caquar «X his
rcquuntur,vcluti ornamenta eorum.Ec huc quidem rurfus mani- feitum fii,^ dicit
crcaflc C{Ium,& terra Dcum,quaU ipfa ntilla fuppoli- u ma- 574 RTliom*
Campancllat u materia propHo opere produxiflet abfque iu(Tu,re(I propria qaafi
na* tura; proprium enim fummi opificis eft feipfum communicare inefFe- Atbus
maximis, licet non abfque concurfu voluntatis. Cacrera vero iu(« fiffe , vt
fiant, dicit Moyfcs quafi potuifTent fi eri, quia praeexiftcbat mo« les
terrx,& cocli, vnde fiant. Fiat, inquit Deus, lux videlicet congregen* tur
partes cceii (ubtiliflim^,&denfentur,vt calor collcSuspofllt feipfutn
diffundere, Si fiat lux, apparentia nimirdm eius,reflexioq; cxcalcatis par
tibus lumioarium;& quia nofter modus cognofcendieft prius lucem videre,
poftealuminarc,dicit^fa&afucritlux,& poftealuminaria : 8c forfan quia
lux opus erat ad procreSdum; & fic de ceteris per imperium exprxfuppofita
materia docet effe fa&a, vt infinuet cfTe corpora fecuQ* da,& omnem
fa&ionem Dei poft creationem C(li , & terrx vocat gene* rationes coeli,
& terrx : iftx funt, inquiens, generationes coeli, & terrx , quando
creaix funt,ia die qua fecit Dominus ccelum,& terram. Quafi dicat, ^ Deus,
hzc fecerit, ex his omnia , & indiderit his, coelo , & terrz modum
generadi, imitantibus generationes, quas ex eis exegit Deus.Et iQuidS fpus
dicir, fpiritus domini ferebatur fuper aquas Marf.fic. fup.a.Eoead. pvrtatus
fup Plot.lib.;. cap. 5. per fpiritum calorem, qui ad Dci modum omnia ge« aquas
ex Fir. ncrat,&omnia viuificat ; vnde inquit. Anima mundi non iungitur C{«
&P)0C. Io, fcdfpirat Cflum. Qnod dixt quia Deus non cft forma mundi con-
iun&a, vt dicunt fentire Varronem, fed creat , & elicit in a&um fua
ad- 0. mirabili potentia, & fuo calore eundis infufu dat animam : ideo non
cx propria fubftantia, Sc vt dicunt, vniuoca, h^ c gignit, (ed externa fub-
ftantia caloris : vnde Galenus io 17. de vf. par. ioquit animam fotis, 8C mundi
eunda creare, vfam opera lucis calid^. & idediungit Ficinu$,fed fpirat,
&parit coelum . Cum fit maxime viuensfpirat vitalem flatum, acrenfualem,noo
qui Bcceflarid fentiatur ab aliis, fedquo^ipfeviuifi* cat,&fentiatalia.
Flatus hic penetrans vniuerfa, omnibus cttinfufui imitans animam penetrantem .
Vnde Virg. fpiritus intus alit. &c. imi- l^m fentit ^^^uranimam continentem
dum ,vclut oleum omnibus rupcrnatat,hie p.Aug.inIi. fpiritus Domini ferebatur
fuper aqras, vel incumbebat aquis foucna materias frigidas, quxipfo vitaliter,
quamuis occulto, calent, atque hinc calefaciendi vim fortiuntur occultam . Et
mirabilia fubiungit Pi- cinus de hoc fpiritu. Quapropter videtur, quod calore
nobiliffima na* tura omnia ex principi js creaucrit, 8c hanc naturam ponit in
coelo . Kc hunc calorem eunda generantem , Si viuificantem Arift. in fole
pofuit. Si toto coelo, in fecundo degen. an.cap. j. £t dehoc fpiritu omnia in-
formante forfan ait Dauid . Emitte fpiritum tuum , & creabuntur, omnia enim
jpfo calore generantur, & renonabis facirm terre, eo quod animalia, Si
plantx orientur; fed fi auferas, inquit, fpiritum eorum 'deficient, &
turbabuntur . A qua ergo ipfa quoque calida cfl Ficino per haac fpiritum,
fulcepiiquc rim producendi. £t ideo jnquu po- •*Oa|. imper. fuper gcn.sdlicc.
tt ca i 'De primis eorpdribili fteaMoyfci. Prodaeintaqac reptile
aoimaeTiucotit* Ataqucdoa* turafuiAeat frigide non pofTencproducereaoimaliai
nec terra germt* Daret herbam virentem • vt ibidicitar , aiG calor oppugnaret ,
fpiritus ■ ^ue calidus informaret femiui&am molem. Nam quz fiunt manifedd
pifces,0c plantz calidi funt, vtdiftum eft. Et addimus, quddTheo* phraftus
inquit in libro primo de hidoria plantarum .capitulo tertio: Omnes plantz
humorem, caloremque fibiinfitumquendam habent, quz cum deficere incepere,
rene&a.di minutioque confequitur. A ca* loreergd vim producendi habet aqua,
ie calor terram concinnat in ma> teriam entium, ipfaque producit, quia
materiam prodat. & fpiritus in ea inclufus ab fole gignit .
Ethincapparear.qudd generatio non fit per commixtionem, ficuePeripatet.
arbitrantur, fed per eduSionemfa^ dam a calore feipAim generante. Moyfes enim
inquit, producant a*» quK reptilia, & terra herbam virentem . non autem com
mifeeantur cIe-> menta . I( formentur mixu ex contrari js : & fic fiat
nunc oportet geno* ratio, nam primi Opificis caufx genitrices modo imitantur.
& Dei ?i> uifica calore hnc exordium accepilTe certum ed. deinde modum
eun- dem generandi feruade. At ad aquam redeuntes dicimus illam fecun- dum ede
corpus , cum fecundis enim enumeratur ibi, manifeftum ede. ipfumq; nimirum
marcNam dicitur Deus congregadeaquasinlocum Tnum,&appcllade illas
maria.Signum ergd eft, qudd terra omnia con- tinebat dilperfa in immenfiute fuz
cradz molis, 6c ideo non apparebat arida ; etenim com mixtz erant partes
crafTiores cum tenuioribus, qux fa&K funt aquz;at fummus opifex
fequeftrauit a terra fubtiles partes ia locum vnum, quasappellauit maria, vt
ibi fiant aquatilia propter orna- mentum vniuerfi; deinde apparuit arida.
ficca^ue reliqua portio ; £t ficintelligitar. circundedi mare terminis meis, vt
fignificaret ibi con- fultd pofitum fuide propter pifdum generationem . fic fui
conferuatio- nem , nc terta aquas io feinuertat. Sic nec timendum eft, ne aqua
coo- periat nos|: nam pofui. ait Dominus, terminum arenam mari: non qudd mare
defui natura debeat operite terram ex hoc fequitnr, ficuc Peripatet. putant;
nam io facris litteris multoties dicitur potuide ter- minum montibus.
Termioum.aitDauid. pofuifti montibus, quem non tranfgredientur, nec
conuertentur operire terram: fic tamen mon- tes defui natura non debeat terram
circundarc: & pluries dicitur, nc ti- meamusan calum ruat. Itaque fient
dicitur de aliis (ecundis corpori- bus. qudd fit pofitus illis terminus,
ficdiciturdeaquis. Ideo ex hoc non concluditur ede primum corpus. Et cum
dicitur, qudd fpiritus ferebatur fuper aquas, multorum Theologorum
cxpofitiocd.fuper ma- teriam primam; materiaautem omnium confeofu c(l tcrra.etiam
aqua rum,ex qua nimirum ipfa, fic omnia fiunt ab agenteSolc . Aqua.n.tcrra
fufaefUcofui, Ttdiccmus. £c aquam ergd tfle Corpus primum Moyfe innuis T)c
primis corporibffS; I77 IpintumiogeBcrandam , opusquoqaeeft diuturao Calore
blando, di« verfi(icatoque;fi foli commififlet , & terrx horum geoerattoncs
DeuS( alioHim, qua; minus, & alio calore opus habrntpjrohibuifreC,&
tempo- ra anoi dcuaftalTet} vtcris commifit foemioarum adhocaptis. Aqua; ve- xd
noaruntdehorumnamcro,redaroleoppugnataterrapromptrhuty Si Deus lilas fecit poft
principia, docens illa , vt conficiant iuxta aftio- nis primae modum aquas , ic
alia entia . Qux licet fol non intelligat, fcd fui amplificationem, tamen Deus
fapiens artifex intendit, qui nec na- turas principiorum violentans, fcd fuis
alterum diuerfis motibus, alte- J rum quiete feruans,dum fe oppugnant, &
non ia eadem parte, hxc fie- ri ab eis inftituit, ipfis roleatibus, Tcq;
diffundere conantibus . His qui- dem ergo folis, fe ipfa, & alia generandi
terrx nimirum, & C{lo, faculta- tes concreauitjqoia ftatuit rerum
principia;aquis yerd nullas, nec fe, nec alia ; nili calor (olit ex cis quid
conficiat , ipfatq; gignat . Idem de aquit dicendum c(l , fi io fin*efzcali
remanebunt, poteft enim hzc Deus (ace- re. At hoc non eft ab £cclefiaabrolute,ipfoq;
Euangelio, Tcl Moyfe,' prophetisq; prolatum, fcd a Theologis in ?ia
Peripatetica eruditis : qui prxruppooentes aquas e(Te primum elemctum, &
adulteratum folis ca- lore, in oouitTimo purificandum putant. Verum aotiqux
littcrz faerx,' Sc recentiores de c^lo, & terra mentionem faciunt, deq;
eorum ftabili- tate,dumde principi j$ fit mentio, neeforfan de altero moddabfq)
alte- ro; nunquam rerd de tribus aliis,qux putat elementa, de quibus opor- tere
magis Tidetur, fi nobiliora funt terra, veluti Peripateticis apparet. Vnde ait
feruator nofter, coelum , terra tranfibunt, tantum, hoc «ft
Cvcaiunt^quoadaccidcntia,&efic6lus: ideo tranfibunt animalia, plan-
tx,lapides, &aqox(’ aifi fortafic remaneant, vtcxli partes) nam folis,
Ap.ai.codP & terrx effeftus ede in iz.cap. fubtiliterTelefiusoftendit.
Ecclefiaftes & terra inno item dicit generatio prxterit, & generatio
aducnit , terra autem in {ter> uari, (ed ma- num ftat. Quod ideo dicit,
qnodfol c terra femper generat entia fccun* habetu^'*^** da, ipfaq; immutat in
diuerfis partibus pofitus propter motum fuum . Oritur enim fol,air,8e
occidir,& ad locum fuum reuertitur , ibiq; rena- fccns gyrat per meridiem,
& ficAitur ad aquiloocmdufirans vniuerfa in circuitu pergit fpiritus,&
in circulos fuos reuertitur. Vbi fpiritumviui- ficum cum ipfofole procedentem,
ftcunAa generantem fatetur. Licet amem fiant generatioacscontinud fica fole
circumlato, terra tamen» cum hxcprxterierint, in xternum ftat, io die itaq;
iuditij non deletur . At aquas generationis e(Te principium quis dixit ynquam ,
& io xterafi remanfuras : fed vt d terra primo fuut faAx. Et in facris
litteris de terra, it coelo fit meciotaotum,vbi de principiis fitfermo: de mari
nunquam, nifi de fecundis entibus fit fermo ; de aere, & igne nunquam , nam
cum C{Io iotelliguntu r. £t fi concilia (aera, dum prxeipiunt nos aqua bapti-
urif appellant ipfam clemcotuini fcquuntur modum famofum loquedi ‘ - - — t-'
buiuf. CiCi ponit a- quat calidas. Tb. Idar* r 578 F.ThomiECampancIIa: huius
temporis, honautciti przcipiunt credeadaoi cfTe elementum , de ficleChriftiant
. At fiiobapcirmace Bt regeneratio, cum generatio non fiat abfque calore omnium
confenfu, diguum eft,yt aqua Bt calida. Di- xit enim przterca loannes . Ille
vos baptizabit Spiritu fando, & igni; fi( quia Spiritus fandus igneus cft
didus in fcripturis,& vim generandi in- fudit aquis, dignu efi,vt fint
calidae naturaliter. Probabile fanceft, cum Deus tam apud Philo(ophos,pr9Cipue
ftoicosf de quorum numero cft Cicero, qui in 2-de nac.deorum aquas natura
calidas ci cffufione,liqui- ditate, & calore, quem agitatione fumit,&
tepore maris, & quia frigore corrumpuntur demonftratabunde,&C(lum efle
igneum docet Clean- this tcftimonio, & vifu , ac tadu , ficut Plato ^ q
apud Theologos Deus ignisfrimileturconfumcnti, &Spiritus fandus abluens
peccata in ba- ptifmatc in fpccicignis nominetur, ficut l^- quem liber coeli
gradum oduaginta feptem milliaria continere in Jerra, menfuraire dicunt. At. .t
refert Plio.in l.lib.cap.penuhimo.huncterr* ri?ha'rl^T £"'orthcne$ia
omnium quidem litterarum lub- tilitite , & 10 hac ytique prj rer Cf teros
folers, quem a cuoftis probari . ait, video, cuique non credere eriibefcimus ob
fenfatam rationem, quiogentorurn quinquagintaduorum millium Radiorum prodidit.
£t la capitulo vUimoPlio. refert, in fepulcro Dionyfiodori Cydni; pro* r,
pinquosEpiRolaminuen.ffe nomine D.onyfidori ad fuperosfcri^^ E* »bi Icriptum
erat perueniflceum a fepulcro ad infimam terram, cReque TO vIque Radiorum
quinquaginta duo millia. Q gnificat pofitum inGenefi. Nec cxcufaturDeus, qudd
itafcccrit,nctcr- ram occupet, & animalia; non flquidem,fi illam elementum
facere vo« lulflct,modi defuiflentrapientiflimo vtrunq;faluandi. Vcl/altem
talem vim dcdifl^ct aquis , ne fempet extra naturalem fiot difpofltionem . Ipfa
itaque etiam rcptzhenditur natura, quzferuauit mare io dirpr.flcionr, quz eft
pr^ter (ui naturam. Et quonia hoc eft imponibile dicere de Deo, & natura;
nam nunquam agunt fruftra,&temere,przfertim in magnis rffcAibus tefte
Arift. ergd naturale eft mari eflie taJe,ac tatum; nam di« cit Arift. in his
libris de C{lo non femcl . Quod femper eft tale , prztcc naturam non eft, fed
naturale ; nam , quod przcer naturam eft, fempet efle nequit ; itaq; fceuodum
naturam huiufmodiruDt aquz, & non ob rationes Arift. fed quia Deus fic
ftatuit , & omnibus propriam largitus eft naturam. Sin maxime frigidum
fuitfrmper,& humidum /uirme,& terra decuplum fuifle ab initio
ftatuat.vt competit elemento; at calidu« ac cralTum,& falfum cfl'efadum,
q> tenuioribus, & duleioribut fui par* tibusfpoiiatnm fit, & in
terrz, decuplo minorem reda&um eflie io tno« lem a fole, quia in vapores
foluitur, & ficut feruens aqua , diminuitur ^ aliam enim dimioutioois
caufam fingent nunquam ; fic inquiens Ari« ftotcles, fle fibi,&naturz
contrarius eft. Etenim s.mct.cap.^.bisquidc, inquit, qui femcl generant mare,
& totaliter ipfum generant, ficut funt qui mundum faciunt de Douo,
iiMpoiTibi!ecftfairumfacere,caufanA sii- mirum falfcdiais illius
afligoare.Sicnim omnis humidi, quod circa ter- ram erat, clcuati i fole
refiduum fadumcft mare, vel fcilicet, quia refi- doum eft eorum, quia
iolecicuantur , vaporum veluti excrementum , fiq; iaexiftit tantus fapor
propter immixtam quandam terram, vel exba- De pri mis corporibus, 5 8 1 htlobem
terrenam in mulca aqua dulci, quxve dulcis ante fuIlTct, nihi> lominat Cait
Arift J cum aduenerit iterum aqua , quz euaporauic , ne> celTe eft,cum
zqualis (it multitudo, primum quoq; nihilominus falfum fui(Tc;&fioon primum
falfum fuit,noneciam poft falfum fuifTcladum defendi poteft,poftquam ea
reftituta, falfum eft tamen. Quasobres ele- ganter probat Arifloteles eos , qui
mare generant , non ponentes zter- num, quales fumus nos Chnftiani, falfedinis
maris, & eius paruitatis , non poffe rationem reddere ex eleuatione folis ,
& commixtione terrx ; ciim totidem deCcendant.Etd ipfc Arift.antc fuilTc
magnum, ac dulce dicat, nunc autem paruum , & fal/um /olis aAione, non
poteft reddere caufam ;hzccnim fua ratio allata conuincitipfum, 8^ quemlibet,
nec Auer. huic rationi acquiefeit. At (i hoc dicere tenetur Arift. vt ratio no-
fira cogit, quoniamprimum dicere eum non po/Te demonftratum e(f, (ibi,
propricq; rationi, & naturali eft contrarius. Item naturz aduerfa- tur h{C
ratio /cioli,ipfiosq{ Arift.Nam aqua nulla, prafertim pura, a ca- lore falfa ,
cradaq; redditur; (imilaris etenim eft , & tenuis vniuerfa, & exiguum
quid a vaporum natura eft diucrfa, quia fpi/fata eft magis,vbi itaque plufculum
quid attenuatur, quod a quouis patitur calore, in va- pores foluitur vniuerfa,
nulla fui portione calorem, a quo falfa (iat,mo- rata. £t id docet Arift.in i.
dcgen.an.cap.i.nullam Videlicet aquam ca- lore cralTcre, itaque nec
fallcfcere,& in 4 .met.nullam condenfari i calo- re aquam voloit , nifi fit
terrz admixta , 8c ratione qnidem , vt nos pro- bauimus. Nec exemplnm dc
excrementis ciborum , & lignis combuftis , quicquam oftendit.Nam
diiTimilaria, cuiufmodi ea funt, & cra/Ta, tan- tum calore /alfefeuot
,accra(Tercunt, vt etiam teftisfuit Arift. namque partibus tenuioribus non
refiftentibus elabentibus propter calore for- tem, & diuturnum, partes
remanentes,veluticorabuftz,cra(ntudinem, &raWediaemprzfeferunt. Ataquz
vniuerfitas,quam omnium, tenuif- fimam,& puriflrimamefTeoportet zqucfimul,
nequaquam cum fit {qud fimilaris,id pati queat eft po(Tibile:przfertim cum
partesablatz ei retti- tuantur per flumina, & pluuias, quin plures, vt alij
(entiunt ; nam terra quoque in aquas vertitur,& vapores: ncc fecus Arift.
fatetur. Vnddpo- tius mirari licear, cur tot afliducadiedis dulcibus aquis, &
tenuibus n5 vniuerf;im dulce fiat,& tenue, & maiorem augeatur io
molem.Ncc ite- rum mixtione exhalationis ficcz,calidzq; cum pluuijsdelatz,vt
Arift. nir,vcl impotentis fuperaquas defcendere,vt dicit Alb.& Mar.nam pt(
terquam de magnitudine nulla redditur ratio, longe abefl exhalatio quam id
facere, vt queat. Longe enim tenuiores,& longcleuiores aquis funt
exhalationes, vt illis craffefeere, & falfefcere nequeant aquz: nece- sim
additis aquis craffe/cunt, ergo nccadditis exhalationibus, quz ni- mirum funt tenuiores.
Przterea enim ncc labiturdeorfum ex /e exhala- tiOj naturafutlum
teadccs,fcdcoixipluuIisdcfcrtur,itaquepluuizfal- Th. Mare nopSe falfum Hara
priuatione ilulcis a^ujs, i.Ratio. Tex.J9.‘ % Mare no po{ fe exhalatio nib*
fieri fal. fum, & craf« fum. I.Ratio, F*Thom*'Campancir« fc appareant eft
opus, pr^fertim quoniam in fumma ficcitate, & calori adhuc exiftentibus
exhalationibus commifccotur pluui^. At pluui^ oes>
ipr|q;auftralcs,&aucnnnales, quibus Ariftotcli plurima exhalatio ia
inctcoris,& in problematibus, & Theophrafto de plantis icribenti, dul-
ces apparent, nec tanta donatae,quin nec vlla falfedine, amaritudineque, quf
tantam aquarum molem inficere queat, Etprofc&o fi fic(fiet,ma- ^ gis infeci
pollent lacus, magis que, quiapluuiis fiunt, vafli lacus dcberfc cflcfalfi,
amariq; in principio prarfertim; vel magis illi lacus, in quos, & pluuiar
defeendunt, &lol alliduo agit. At Alb. cum aliis videtur dicere, Relp.
Albcr. fo|c(ji magisin maritimas agereaquas,quam in lacus, propterimmeofi- •( a
iorum, illarum, in quibus fan^ radi j in immenlum multiplicantur. Ve- .
Confutatio parum infpexilTc videtur. Etenim proportionaliter idem fol agit ia
Ratio 1 . ’ lacum dulcem, & io mare; nam paruitati, vel putius paucitati
radiorum sequiualecparuitasaquc lacunalis, & magnitudo marin^ . Quinimd ia
pcrfpicuo corporeparuo fol adunatur magis, magsq; intenditur lux, ^ vel fi
fenfum negent, non negandum qu d;m, non i ti jgient q» fol eqdc modo
multiplicacfeinaquis,J& fi ad tatam aquam tot lad j lut^ciuntia I' manad
falfedinem induceudam, tot , inquam , quot tuianvaquam per* meant, tot oportet
fufficiant ad tantam lacunaicm falltf c codam, quot % iplam permeant. Ad qudd
rurfus accedit qudd aquz maris continuo mouentur, & fiuunt, motus autem
reddit illas lenucs, & in fui naturi , vt dicit iaprobl.efficiique,ncea(dem
continuo afpiciat in eodem ficu,& I propinquitate ; Itidem nec totum mare
fol afpicit, fcd modo alteram , aliam modo portionem;acfunt lacus,quosfcmper
afptcit fol per totum diem,deiuxta zonam torridam hi repeiiuntur, qui nunquam
lalfefcunt. ' Q^iis ob res non antea fuit alio modo mare , nec a folc denuo
fidum * ctt tale, fed ab zcerno fuit falfum , ac tantum , vt Arilt. in
allegatis di- cere videbatur, naturaliter Igitur lalfum clTe oportet, tantaq;
molis. Siquidem fol hocaquae elementum penitus immutauic in qualitatibus, &
quantitate ; cum folis non fine dimiriutz vires, A perpetud agar, to- tum
igitur iplum perdat efi opus : nam fi in tanto tempore tantum dc qualitate,
& quantitate eius diminuit in proterito, nulli dubium erit , J [udd in
futuro, cum pr^fertim mundus fit perpetuus illi, agens, ip- iim paulatim
diminuet , vt remaneat nihil . Ipfc enim in primo phyiic. contra
Anaz.&aliosphilofophos antiquos fumtt,qudd quodlibct cor- pus, ilummodd non
fit iofiuitum ,ptr abftradtioncm , & diminutio- Bcm continuam in nihilum
reducitur fuz niturz . Id igitur eiheiet (ol, &c6 magis , quo fol magis,
& fortius agere poteftTn ipTum ia m immu- tatum , i. ad corruptionem
difpofitum ; magis enim lalor agit intepi- dam, quam frigidam aquam ;& vno
elemento corrupto corrumpitur totus mundus dicunt Peripatetici omnes. Itaque
periculum imminet Anftotcli pr^dicaati mundi xtcimutcm , nc mundus ipfc corruat
iuxtd ir*« De primis corporibdi 5S3' tradium dofirinam in primo met.'caD.j r /
f i qu? elementum, quod fummdeftfnefdumAriftoteliJmm ° f
*>nitquc,;&quodfummehumidumitidemeft refiftensio" *u«,dimi- «cciu
vlloigiem compatiena. «Hitctur oportet terra^u* non cft fumme' lis fft tranfiT
f^T habentibus fymbolum faci- cft tranfitus, itaq; faciJius omnibus viis fol in
ignem conuerte?terr 3 ^uod ne eueniat AriftotcIi. calidum mare,
/alfum6jnaturalit &ter.’ t» minusin quantitate, & adione, fit cft onus
ieitup A J * **“ pusafolecontinudtffeaum.EthocnulIinon’pcrfua'deatquod*eIem°cn
tum ieipfum generat, & m ultiplicat, ignis videlicet igncmln fp«ie?ua ‘ at
aquam aquam generalTovidit nemo. Ethicfileanl cum d^prehen-* dam, quodcunque
pro Arift. fumatur, diuiof fapientie, nature Lfibi « jpfis contrarium. * oiUDi
Propriafnia fec^ldl" ’^"*.q“* «,are fecundum ponimus corpus qua ttatibu^idonatum,faIfedinenimiium,remiirocalore
It me I>e Terra d a quamuatej necfuigeneratiuum,fedifoJe,tic;tdcceterraq^^^^
' ^ cendum omnes afferunt . Itaqjf.lfedinis caufam propriam natiu^aicm eramus.
Sicut enim vari; funt homines ex natiuitate,lt varii liquores ficaquf varif
diuerf{q. Igitur alij grofff.flt in lapides concrefccui- alio caufa eft orgo
f>u$.qu»ppe g, oritur in imis terre partibus a retento ca lore c terra
combufla , liqutfada^; . Vndefan^ pa»cs fubtiies non el^! ^ 8^°^* liquor. Sal
qMide«i,ficutU Jore fuo d S ’ ' ?*•"* cotinens ca- lore fuo,ficut dc
fluminelapcfaciente fupra dicebamus.Qudd terra altc- l.difput]^eclarauirausj
quod^; e»usformafitfrigus,indelcfccffundens,quomodoq-adeene- xat.oncm concurrat
extr,nfecd,fiimaterupropri;dcturbatu^^
conficiuntnreQtiafccunda^NnncquidArift.profedlcat,vidcamu1’lt ra\p7ar’*'°'
Jio^ndlas T^l^I T • diai,,qu J , j nos, adducit tande
aonnuIIasTeIes.;rationes,quibustcrrac{Io, contrariam tffeoftenditur.
AtTelcfius, igitur.ia eo cap. 4 ? ouod ciZt Marta , haudquaquam intendebat
probare coelo, ipfiLt^m terram deorfu™ f «U . Terrani fcilicet moue- elementum
motu ferri ridomodd jat cce- Ium cuculari, quo videatur diucxfam tflcnaturaab
inferioribus, quin- ' tunqj l.,u\tt.noii 6 «ur,ui„ru,nc^ . ,„m drculmmeffcf.....
k mus.AtinquuTc .reprob ,q P contraria; (ummo- corrumpi . k «V»/- P,XV &
.«rSo^m liliSsas35$ & niri dicit Arif. inquit poft multa declarata in cap.
44 . & P'°P*^ Ouarc fi mobile videtur, quodfubftincre . mouereq; fequeat ,
nequa^, quare li moD e via« moueri.fed decidit, Gt mobile. fcd°imrnobilc ; quod
quidem enim immobileeft, necfemoucre.nec e fuboTertetiam queal
Huiufmodifiquidemiubftentatio Wotus deor- j « motusTc principium . Igitur
lerrifpartcs non /ponte fuadela rumeftcafur uam elr» (,VifurfumattolIarur,occoperiri,coiufmognetur
crafTitiei materiali non exuperatz, nec de fepoteofi f quodlibet elementum ad
vnum feratur vbi, vel deorfum fcilicec vel furium. At qui dam homo dicebat in
accenfis flaromis,& carbonihu$,quamuis txilibua inefle de natura terrz.ipfiufque
frigoris : Quod referre pudet . N am ca. Ior,quod fuperat,in eo non relinquit
contrarijvelligium, dum regnar, " nee motum contrarij. Motus enim i
propria rei dependet natura,& for ma,vt dicitur primo czl.peripateticorum
omniam confcnfu, & opera- cioacs,aiuac in Mctaphylicis , funt formarum .
Forma igitur iam exiio-: • ■' Ccc da. F.HiomacCampancIl* 4k*» cu» tributui
ruil- frt,qud fcratur.*fed eiua vuiuerfiias quiefeit femper , motuque corrum-
pit ur.Qj are nihil fft,quod dicitur.Tcd motus deorfora omnibqidecw iis matetif
erit delapfus. Aqna quidem calida, »c fucci, omoiique calida corpulenta
feruntur deorfum.vbi potius fui deftru^onem acquiruni, quam cognationem : Et
nemini id non perfoadeat , quod etiam , " reperirent fulcimento m, ad
medium calida crafla tenderent tqudob e^ naturalitatem ire eft iropoflibilc
omnino .Nec cft verum, quod, U lur- Qji* furfum fomabalio propellatur par»
terrj.dicatur decidere: decidit cnim omt^ Impenuntur » p,op,„ impotentiam ,
& debilitatem naturp intrinfecp . ficui aniraalu ■odccidunt,
jjbilitaterocalorunatiui.atilloferiarptrimpulfumabeatraicrrc- na portio,
veHapi», nec eo vadit, 'vbi fulcimentum reperiat materia noq regnata prorfus a
forma, fed contrario, quodnoo elk de ratione cade^ tii.Ei motus talis nobis
tppcllaturimpulfos , vt dicemus in diip. vlt. vb» finguli» motionibus propria
alSgnibimui nomina . EtfifUttalisita. puUus e luperis deorfutn ab extraneo, 8(
maiori vi.quam fi ex fe fola, c*- ' datm teria, etiam dicetur impulfu»,&
non delap(u»,& cafus. Et mirura quidem de homine, qui non inteUexerit ,
quid vox decidere importe^ quife grammaticum fingit in difp.decalore,&
ncfcit,qu6d.deciderecft dcfupcrisdeorfumcidere,acdc his alibi
(ubtilitcrlocutUumu$,8cTclc. fius docet vberrime. a f • « Quontim quidem
Arift.i.cpI.t. 8 S.oatoraTeme(remottiraterrpdeoc jtnl.rat.ones p„fuadet ratione
, qiu quo magi» appropinquant vniuerh tau partes cadentes,co magis, citiusque
mouentui :St J.CfU t. puidem exeo, Tei quod maior portio velocius
ferturconfirmauit;ldeo Telcfius rerokieiis Rcfi>6f;o.cur inquit,
quodacceleratioappetitu fit materip molcftam operati^onem mota deorsD,
fuhcn-ntii:ipfaenim creata adtaleopuseftyVtagentesnaturasfufcipiar, motum aece-
^ habeat a fe ipfaopus,fed ab iliis; fSt fi eft contra naturas agen- tes illa
operaiic,eft etiam contra ipiam , nam aliad habet nihH ipfa , nifi ft ab his
regnctur.Eft autem lapruscontranaturam caloris ; nam ab illo agitari nequit ,
eius quidem enim naturale eft agitare; contra naturam fngoris,quodrubflinerc in
fublime,ibique immobilem reddere non va let.eiusenimimmobilitaaeft cooditid ;
iccirco caden» m at criiexofa tar km motum»co t^od fitcootxanatuia»agcotcs,d
quibusfottiuir clle,^ ?E>c f rimis cofporibxE, r • citid»complct«4ppctcot
conduc iUuoi tnerkorlicataoim^t • decimantia , fugicmia^iKi.' £x hoc aigo talis
non videtur roo« lus.fcd detipfu$,& impotentia ad motumtqui nec naturf
matcrix cppC4|orisqu«etl iaimjc» opc- /.raiio ille c*rus}idco itaque de cito
declinanda. £c hoc inde pateac^qodd (oon modo aqut.de terr» aancitanciUMip tl^d
entia Ariftoteli hene cali> 3 dai«eluti cralTa
matetiajgnitafvinvm.lapidea,ligi»a, c;etcr.jqi«oeia qua- piam
obrotacralTcdioe.dt maiora corpora,h compa&tor>coQftanc mo- ie;ne aer
ipf» iubeat , iicut dicit Aphs^ilpua in Fcabl.^ttua^asuotar, / quia vis
concitandi maior fn maiori o4ciKe mole , de poo poflibiii , vr i tmedip acte
retardatur, dum fujbintmdLlasa,deCecn;jp itemigieu,aKp' r.que ignea
corpulentior^ ciuus,de ialiuntur.Mupua eoim Deua ci impy* • fuit,quo naturas
agentes, qux in earegococ «fafcipiariUlcmqueiKife* /Bionem eilargiiutelhC^iddU
nequeant prorfus icgoarcsipraodit im* r perfedionem ruBin,quam habeteiieotqudd
noa proprip gaudet i>oOQ, . ac munere, adquodCuUcreaca
,taUitutaqueoa(uraliter. fit naturalis , quidam iniftnftus eft ei inditus,
ficut animatis rcbusmaturisqueagemi ibu^aufugiendi,quddmious naturaliter ipfi
agendum eft. V n .At aduc^arius ignosana ad quid id induierit T elehua, ipquit,
qpdd ^jrolcbat ibloere problema ca fundamento faUo , quod ^ilicee motus ta-
ilisht delaprusrcurgrauiadeorfuna teodeoua,concitaqtiDOtnoi.Scdme litd videtur
in cufapdua nam Tel.itba temere»obitec raeionem hanc ip- iducit,reddifibluit
Ariftotebs argumenta, vt diximu&iltem racio,qoam adduximus noscxTcielioad
lolucndum Arift. argumentum , dcpcndec ex lilo fundamento, quod morus talis
(iccafus, h^c autem quam addu- . cic Mirta aliunde dependet» fit illud
fundamentum ooo eft fal(uro,G • .cut loquitur temere homuncio,occ£>Uitatem
ctu»oftcndit,quod opor .tebattinquit enim Plato in Th^eteto qui pofkioninpn
credit debet io* flaiitiasatferrcadverfuteam,qaod&noaaHcrr,voce,;& qo
corde orgac- . A t barc ratio, quam adducit Marea exT cleitoq’ quod ridcUcct
ideo coo- .citant motum grauia,qu6dlapiaabftraAuaa propeip loco, propriaque
vniuerhtate.fit propria natura immobilis cxoluscoota&um aluuorum , Aloeum
aKcaum , fu{ natur^ vim infert, Aad proprium Iocum,^atque cognata dciabitur
corpora, aliidue^ue vclociua,quod & alieua tUa,A ip- fuin itidem
cxofaipertciiquc motum, afliduc illum concitat magis, vt quam celerrima inter
cognatapsopria gaudeat immobiluate : ) quonia iuquam ha:c ratio videtur
cflcTcleli^io cap.4^ dcfeofabimusiA illam, quainuisiaquiburdam verbis
communicet cum Arift. fcd intclligatur ad modum nobis prxenarracumat videamus
calumnias fcioli. « Is quidem ioquit.lmpctfedum optat pciBci, ig tur &
conta&um fetfcdiuumi^la^Ucrgo ab>ttadoaa tutae voiuciGcatc uon oderit
tactu •• acriS)& Q^omoiI» materia fen* tiac appetar, & odiat , di. dum
eft a no- bis in a. lib. de reoferaru. Mar. Th. Rerp6(ioaha Telcfij . .t!T
•fl'! r a I t» Mar» Qf Campanae pcrfitftioMtarfr.vtpote cirennferentff viciaJo-
'ti t igit^ confugiet idterHm^iaincnnbnbKfam>contrario. RcAdi^tur dicitur
nobis portioterrp 'dedinarelocum ignit yVtpot^deftruAiuumterrcfuglens
cafidicontn* Aam.NecrTdeatarigni8darcterrpperfeAionem,id enim faceret, fi illa
magis terranm cniccrer,flon fi in igaemcoonertat. Verum hic atteudendu
cft,qudd,quia nontnodo terrena entia jfcd calida quoqueferuntur deor fum,8e non
pofluDt diei idcd ferri,qud^ ad cognatum teodut , nec tded motum eoociraat,notanter
Telefius addidit, qudd lapis, terrea^ uc por- tio non exofi modd contiAmn ignit
, St motum talem accelerare illam. Nam non amorcterre deorfum radunt, licet
bene nonnulla cognatio- ra fint illi,edrum,quptd*frtnn)tur;fed
propecrimpotcotiam forroxin- trane^, caloris riddicet^Vel ft^ris;quarum
neutra.quod proprium cft. «i^If i?" • ▼*lcotcc indere
poteftmirterifjfcillcec nec motum vere,oeciromobihta- ^ i tcm. Itidem &
materia taltm odit laciobem,rtdicebamui. Quarecom- pleta ratio cff,quam paulo
ante adduximus. Pratterea, ait Marta tenm dicisdeferri vi,‘ficut ferrnm ad
magnetem, tphim lapidem ad terram , eft opinio Platonis; & Aoer. quam
improbae Thyenncnfisttd qu«m'meecmitr tiam naturalem.Sed bxc dicit,vt addere ex
fe iple qooquevideauir: vici* Confutatio , pitas roim prxfupponit naturalem
tfle motuni,fi ipla refertur ad cogna tum vicinum, namgraue moustur ad terram-,
de qMoafat,iqtec cosliex* idcd quoquenaturalem
sptitudiarmprxfiippooit,quamcxgra* iiitate Ibrtiuotur h^capud AriA.Quod enim
non potefl fieri, neprein* leiligatur in rermooc,fruftra videtur-addi cum
reprehenfione tacentis. Nec hanc fenteotiam reprobatThieonenfis, vt io
dubj^^cnoltimo 8. Pby.vbi.de hoceft fermo,eft videndum .^t fi qpiqio
Pla^oni^iatelliga* yjr,Umblicus eam bene habuilTe Brxrumitur,a|tribucatpiinirum
ma- lambopini* U}ri,minortque medio . AtSiinp). Jk Niphuaceffiluot
eamlamblici,0c cnmcis Apbrqdineus,rcieUuot quoque opintoncmHyppafci,&Lipa«.
ti|iqw»sfubiiliterTclcfiusrciccii tacuisauthoribus;quamuis moderni moderois has
a/cril^atreateatias.qux tamen antiquxAinc valde. Et Aucb.feiit. nos
dicimus,quod ip(a yniucrfitasterraoilpl graaitatis imprimit por> tioni fuz
dcccdenti,(cd ipfa met contrarium cxofalocum,coBta£lumq; aecclerat,vt cognati
tatense duritie, vt ferrea cUuis,& pila, cu- ius fph^riticM non va(latur,G
Gt ferrea , ( quod fu ppono ne dicant Geri rcGlitiones propter rrgreiTum ad
rphfricitatem,ricatThien. &ali) Gn- gunr.^aer enim ruperpoGtus, qui
concitabat motum deorfum penp. non potcft retropelicre,fcd cum in punSo
reflexionis Gt mnitus aAus, adunatus potius prohibere deberet
faltum.Aliundeigitur accepit ro uitlecundum aerem ,&Gc de Gngulis partibus
aeris (uccedentibus. Quare idem erii graui,G eifupelftet magna aeris moles, ac
G parua.Tcr* ra ergd Gt immobilis.& celo fumme contraria, cunque uon Gt
alibi pri- ma cootrarietas,rci|icetc(lufn,c terra. . De qualitatibus
confUtuthnis edem . > Q VatoorelemcAM ftacuemem Arift. coodennaaimut,eiusque
ra-* tiocinatloaes.Nuoc autem magis incufaudus videtti r,qu6d duo priucipia in
corporibus primis Gngulis ponat, & qu&e minime coire pof f unt,vt
dicemus de caiore,& Gccitate ignis;& humore ,')&>frigore aque,
licet fatu diftam Gt^lliid verp abfurda taldd eH^quod duoa&sm^ peio^ • Ddd
cipia 1 R Thomjc Campanctl* ctpia (i nt in vao corpore,vt pot ^ in terra
frigot,& ficcitat 9rqii^,& beod & in contrario fcilicct igne eadem
Ht (iccitas principium agens arque.Ac absq'.humido,& ficco,&
fieriabalija docet, & inconfianter interdum dat.Er fi non habent, vt
volumus,ergd duo tantum aAiua, frigus & calor erg6 duo elementa prima: St d
quo» niam aduerfarius longum (crmonem habens, dc qualiraribus, falfum in Atift.
qui niladnos, dicit (em per pa/Tioa Ari^.ciTehunidum, quoot aftiiia ficcum,id
examinemus. Velle, qut^d (int Arilfotelem aftiua omnia, licetcontra- inde
pateat, quod in i.degen.t.8 graue,&Ieue,inquit, nonfunt princi» dicac^bi
pia.quianon funt adiaa,pafliuaque;oponet autem a^iua inuicem ,8c padiua
c(fee]cmenta;mi(centurenim, &ttan(mutantur ad inuicem; ii* cet (latim
oblitus fui Ari (f, calidum dicat,& frigidum adiua,humidutn & (iccuro
pafltua.Tcriacnim,qupquiburdamnoD habet frigus iulum- mo,agitin aquam per
ficcitatem ,& aer, perhumidiratem in ignem , 8C hoc
conccifitMatta.Afiiuaergd Ariftotelifunt omnia;non enimpoflit probare
AriftoteIes,vifacit io illo libro,qudd omnia in uertantur in om oia,fi
principia omnia ti 5 fintadioailli po(ita;nam quomedoaer igne in
re,iouertcret,& terra in (e aquam , niltiiuius ageret humiditas, huius vero
ficcitas.fingerei nunquam.Tum eorum conlfitutiooem abfoluens Ajifi.ib t.id.igois.inquir,
calidus elt, Ac ficcus, aer autem calidus, & hu« midus.aqua frigida , &
hu mida , terra frigida & ficca, vt rationaliter di • llribuantur
dinercntix.Ec concludens capitulum tertii ni, licet, inquit, fingulad uc bus
delineantur principijs elemrnra,tameo (impliciter qua • tuor
cntia,vniusvnurqucdq; cA magis: terra quidem enim ftcci magis quam frigidi,
thqua frigidi magis quam cumidi,aerhumidi magis, quam calidi, ignis autem cahdi
magis quam ficci. Vbi (ane innuit, quod licet duo vQum cooAituant principia,noD
tamen ex |quo:nim alterum prip cipem tenet locum in fingulorum
a£fione,&coDfiittttiooe,& vrlurt for mac obtinet vicem. Quas obres o6
magis calor ignis adfiuvm prin.cipiu eA AiiRotcli,quam humidum aeris; nec minus
ficcitas terr^ ,quam fri- gus aquas.Axnplius id elucefcit quod iu c. J4.
oportere ede quatuor pri' ma - J - Dc primis corporibus; 59^ tta Cov^trsna
trtormatxatu oftendit c^, quddqijjtoor fint prima cor* pora.In'e M crgA agent
erit ficciras.Et in t.»5.finKuIa in fiogula inucr- ti odcnd.c, VI ftcciras ex
igne detarberur ab acn» hutniditare , fiat igrii* aer/iqit dem nequit deturbari
ab acritcalore,quipp^qiiificcitaii iiben ter coit
Aridoieliicrgoabbumiditateicootrarium nam^nea contrario cantum corrumpitur.vt
in l.de geo.docer,& de morte, 8c vita Etin t.ij. transferri in ignem
docet.fi et aerehumor deturbctur,& e* aqua frigus: fi hf c mu tuo fe fe
oppugoent , 6c in fiogulorum congrefTu . fi ex aere , fle terra generatur Ignit
flt aqua . Vbifaneomniaprincipiaaaiua ponit, qupMart* vocantur qualitates ,
fecui enim ilip tranfmntationes non polfent eterceri.Et quoniam contradicat
fib* Ari ft.iuxti ritum fuum.eft nihil ; Nim pcrpatetici optimi
hfcomniaa&iua ponunt, vt videatur Mirtaoibiliofrrre Ecit^m
fiaonfiota&iua, non coofiicuenteiemen. tamam pailiones non funi formarum
Iole, fedprfcipux Iu ot adiones. •Et fi Anii. confideret elementa.quarenus funt
adiua ibi,& palTiua, flt vt fic quatuor qualitates fint forro*,t)a formas
flt principia appellat Arift, • illas, quod in quantum adiua runtipairiuaquetalefortiuntur
formas,vt dicebat Mirta cum aliii;clarumeft,qudd agant Afiftotclihuroidum, fle
- ficcum, nam oon minuti ominrpriiiclp'j, fit fpecici hac donat Arift. ^^‘°“***
quam calid. m,A fr g dum.fli ooo minus elementorum differentias vo- cat; Etcltmenta
non c flent plura duobus, vi d ait Anft. flt nec fiogu/a a agerent in fir gula
Ei hacopiuio poftea ab alijs peripateticis eft repro- bata fingentibus.qudd non
fit Anttoulica fcioli pro Anft. fi conuaria cftapudArlt. - Sed fubdn ille :qudd
dupUees funt operationes prima* videlicet, vt ca Wir.
Ieficcre,frigtfacere,humtdsrc,exiccarc;fie has edunt humiditas.flt ficci-
ta$;*lip ruiit fecunda operationes, veluticongelarc.mollire, terminare, &
has hf non faciunt, flt idcd fuot purepafliu( didftnam adio, 4 paflio : i .fcd
re du cuntur ad humiditatem:Qu; vero a frigore corripiuntur,in ^
fiticm,glaciemqucaguntur,denfumqaeio ensjat durum tefteArift. ibi in t.i
j.ficci eft;durum coim cft, quod cagulatum cft , coagulatum aut«e
■ficcum.Propria ergd caloris humiditas cft , propriusque cffeAus, quC,
vbicuoqu^ calor adeft agens (ummus , vel integra iplaadeft , vt ia igne, Ac
aere puro.vcl impura, vt in aqua liquida, vel in his, qux calor occupa- te
Cfpit. At humidiirjma aqua, Ac maximddefluen5,int«rmmabili$q(ie,& vapoces
aqua humidiores,quion ipfe aer teftimonio Arift.dcnfatur, fpil /aturquc.k
tandem compingitur.induratur^ne afrigoretquodnoo £*- cerctiucompoffibilc elTet
frigus cum humidiiaie;nec aquam ficcam,coa gulaiamque redderet;Ac hoc maximum
cft a^umentum .Ferrum verd, 9l folidiffiraa entia liquefiant, IK in
teauimmos.humidiOi mos itaque va- porei a calore vincente aguniur,Ac i moderato
molliuntur. Ac liquelcutt modd,vt maoifefte pateat caloris vim infequi humorem.
Ac Irigoris fi«- citatem .Et Ariftotelisauthoritste confirmatur, Bufquim
calorem efle abfque humorc,nec humorem abfque calore, Ac eius abrentia fieri
ficci- tatem.Eteniro,inquit,in4.met.t.3J.& J4.(^ exiccintur omni», aut ct
lefaAa exicca»tur,aut ftigefafta.ambo autem a calido, vel externo , hu- miditatem
euaporare faaente,vel interno,videlicet calore, i frigore cie •
ao,extrufoque.Vbifaoepropterea t calore Afiftoteli exictati videntur omnia,
quod egrediens calor,fiud i fimili externo eduAus,|iuei frigora cxtruruSifccum
attrahat humorem, fuura proprium nimirum fubicAi, quod in hb.de long.Ac
breo-vil^ roanifeftauii ftagirita,Ac Arabs Arifto- tcUs .Uumoc ergd
aonaliadabuuc ratiooa AnftotcU htc > Ar io ProbU 7T- — ®--r- Bift arg.l.
.ff- ol’s? .3 'Dc primis corpoobuj, 597 oi(i infidentecatote eUbeate,VQd^requicur
Gccicas, 5 c frigiditai Qjar« ({uibas humiditas mu 1 ta,caIor ineft exiguus,
cuiufmodi aqua c(l & qu^ aqua fuat non penitus AriftoteIiexiccaatur,fed
concrcfcunt lanium, quod non abfolutumyrcd exicctri quoddam efl,'quia non omnem
hii* miditatem poteft educere labens cjIor.Vode elicitur, qudd propria ca>
loris (it humiditas,nam eo labente.non remanei,& iogrediente, incipit ^
efTe,vt dicit qooque ia Probl.fec.a i.q a poft allata verba in metfe* quens
manifcftat AriO. Que aqiia,inquieas,ruot,Tnius caloris exitu c6 crefcunt,8c
coagulantur, (bluuntttr ergo vnius caloris ingrelTu.Et idem dixitincitato loco
Probi. & in fec.,»! . q. %^. & non aquea tantum , fed quf ex aqua,
& terra itidem Gunt. Vndefubdit in t, 38. que ad terram, ic ad aquam, fed
plusad terram fpedant,ri in calidum egrediendo eoo- crefcunt,&
coagulantur,lique(iunt iterum calore iogrediente, (icut Iu* tum gelu
aftridum,& alibi exemplificac de pane. Quapropter non cft 'bumiditas
Ari(lotcli,«binon eftcalor;nullus,inquic, humor cll fine ca- lore,in degener,
an. quo adueniente igitur huraiditaseft,& a maiori Cap. f. maior
generatur.Et fubiuogit Arift.vo t.jp.quecunqucpropterin fti- 7 gidationem,&
calido Gmul edudo omni,cougclata fuere,h{C infolubi* lia funt,niG
ruperabundaoticaliditatc;redmoliiftcantur , vt ferrum , At cornu.hoc eft.Vbi
adeft agens calor,vertensque, humiditas ibi Gt,& ibi 'Cgfius Gc
humiditas,vbi calorepenitusrdu&o rxtini^oque nulla peni- tus remaoGt
humiditas, & cd copiofa Gt magis, vbi quo magis vincit ca. lortquarc ferrum
Gt molle, quia humiditas a calore ci inducitur , melli- ties vidcKcct;qux
fpecicscft humiditatis. Quod &pluribusibiinauic AriGo.quasobrcsfcmper
Arifto.caloris propria vifacft hiuniditas,&ab co cooftituta,St cum
eoegredicns,&cum coingredicotefaAarfrigoris autem
Gccitas,qu(humidia'inr.itcciam rebus, quibasnoopoteG acalo- ! re indi
leftimooio Ariftotclis, arobuGo inditur frigore, vt aquis , & va- Non
potift poribus.-qu^ a folo frigore Ariftotcliconcrefcuntj&exiccantur;
&vbi fummaeft frigiditas ibi furama Gccitas,nec humiditas (lac cum Gimmo
frigorc;Genim tale iauadataquas,rcpent^,coogeIat,&indurat,vt did- g^re.
turinmet.&deparc.an.Necliccitascrgd ttatcumfuminocaIore{Con* g trarioru
enim contraria eG caufa. Quare vifa caloris humiditas, noa erit Prt acdcf^i
frigoris,Gcut nec caloris Gccicas. Et bend Arift.agnouit qudd idem non^ calor
(.. 'urat operatur contraria in eodem lib.t.jd.& ^ l.&in
Probl.fcc.S.q.7. quit, contrarias inter fc idem eniccrepuGcabfurdumcG,dt
rerpondet 9 per accidens Geri pofle,vc nos dicimus de calore cxiccanrc. Idem
Aphro- " difpus in 1 prob.q.ix7.igitur G exiccai frigus, non hnmcdat,&
calor non G humcdae,cxiccat,ni(i per accidens fpuliaaiGccas tenuibus, GcucTc-
leftus docuit,& Aphrod.calor,inquii ibi , quii nimium abfumit humo-
sem,indurat. Macuiaquit,ratioqjbttshiiconaioci,uIidahumidadari,ftigidaque tur,
Gcca; Mar. Hzc refpolio ex didii dilui -Q .y Tk \ Utf. Tli. Refpondm.T ad min.
pro;« per rationcf przbabius. - ■ »T %. . l- 398 F,Thomac Cam pancll* ficcijrrd
minimi coBuincitnr , qudd non deotur calida fieca, & frig'da humida,&
quod probare debebat. At fi rationes perpendiiTet, rei fortalTis veritas
hominem non latuit, fet. Siquidem enim re6d probatum videtur > caloris opus
cfle humtdi* taiem modo, quippe qoar vnius caloris ablctlTu interimatur, &
cum eo elabatur , eius^uesrerum aduentu regeneretur; & frigoris aduentu de»
ft ruatur, quia calor deti ruitur . Q^uare redte opus caloris (olius erit, ip«
fam per fe agentis, nec frigoris vnquam , eu mue illo coire corrumpente nunquam
po(Tit,h fenfus,& Arift.tcftimonium valeat. £t non folum id in calidis
rebut.quamuisomnia humida fint nobis calida, & nacurp; aft etiam in
frigidis iuxtiAriftot.placita.qualiseft aqua, idem nobis fanet. Adueoieote enim
frigore coogclatur,& induratur,igitur eaiccatur,('cd gelatio enim, &
induratiocxiccatio eft Ariftoteliin^.met.& a>degco.^. & calore
adueoienteliqueht ,& humida redditur, ac mollis: Vt lignum euidentifTimum
(it, caloris proprietatem confeciitiuam,clfcAumquec(^ fe humorrm.f roprium
quidem caloris eft einoll re,ll! Dc primis corporibns / Miquic aliter
rehabenr.MecItcainenu verd multa ruAtcall(la,& itcca io
rerp«6luadcorpushumanum,quatenus cfFedus hos faciunt, quar di* t«ru rationes
Derlimoddagunt,&diuerfoseifei&usob difpofitionein diucrfam effici-
fumantur ex ciunc^fie materiatvperfequoque&per accidens, Gcut dicebamus in
j. » difp-ad quam ledor accedat,nam nolo in morari denud,& iam fufficere
noibo^indar. debet diAum Arift. &Aphrod. verum in Hccis rebus muicit
potefteiTe In fecundi*, caior, quia parces tenuioribus craiTioribus
admixtarfunteomprefle, vt rebus potrfti in pipcre,& alijs, quibus tamen
continud etabencibus humid't Gccitas ** manifeftatur £t in frudibus id
experimur , vbi partes tenoiores ipfa ni> sniruinhufniditaivelArift.
confeofu , dicalorfolis extrahitur, Calorqj' natiuus multus fimul, cuius partes
etiam remanent preeiTe magis. Non' entm quat coftituit entia calor, 8; fi ab
illis tenuitates cum calore educit derelinquit, fcd illis infidensperpetud
agit,vt proprium faciat fubiedu, hinc craffitie occupatus,obrutut^ue
expergefieri Bequic^vt vaieter igar;^ eifi natura exteriori cognata iuuecur,vel
motu,aatcontufione,& in his rebus ftatcalorianguiduSfimpotens^ocfeipfana
adiuiiare,nonMt^m ' fummus,integcrquc.At in homogeneis non compofitis ex
craffis; & te '‘j_ n4jibus,quaU*$ (unt aqua, aer, & ignis, nunquam
calor cum ficettate re« ^ * peritar,&ed>minusli robuftufriiateger^efit.
£cinhisfpedatai’qa^- adm qudd,fi ea a fummo occupentur calore, (fatim
rubciliantur,i(a^ jc humida redduntut,8tcleuantur partes minus refiftemcs ab
ipfo calore; V t fignum fufficiens Qt,naturam eiuseire,st infideat
tenuibus,httroidi(- ^'ic libenter rebuspam vbi cognatum obrutam offendit , 8e
impotent talem reddat molem,cuiinridet,adiauar illum ad /ubtiliandum'|( aoo fic
cum eoefie volens, & materiam propriam concinnans id humi* ditarem, siiud
ad iiihil,trahtc , C^uapropter.fi vehemens calor humidant facit molem , qudd
explicat , quam non poterat rcmiffus, id^ue vehe* mentiffimus,qualis eit in
igneo puro elcmcco humidiffimam fecit , quii tenuiffimam,vbi dominatur. r Ad
primsm lertnonis noftri partem aitMarta;Ratiofumitvnnm fal-* Rerpoa.'
fum,Atareafualienum,qudd(cilicetcalorhumedet. Et reliqdt,qu^ Mar. .|ff xnox
dicemussquis enim pariatur amplius hzcineptahotniriis verba? Quoniam quidem
cotrana fenfui ipii l«pc ponunt,& id nos demon-
£trainusiureoru,&nosrenruiaduerfaridicitfciolus. At quis noti fen- tiat
calorem liquefacere,rooiiificare,quamuis duriffima,attcnuare,flot>
da,qu5Cocripit, facerc,tagenticedentia,& alieno termino figurabiHa: qup
omnia vel teftimonio Arift.vt inTuperioribusoflcotatumefl, hu« snidiratcs fuot
,& harum conditiones,& gradus. Et fi calornoo humo* Aet, nuUaprofedd
vnquam fiet humedatio. Nam humidicas meri pafTiua qualitas pofita ett a Marti
fuperiis , iofupcr inquit, fiecum non liumedaturabbumido.nampaffiua cantum cft
qualitas,ftd a calore 8c frigocc.EtfifVtduic Anft. dcficcaatur eatia eiprcffb
humore cumca- - * £ce lore. .T (ir. 404 . F, ThomxGampancll» !■- .r . (B: .
fuy- >'2 rurfuscilor^ maaifcftumeft, qli^ca t^nniie-j (ilfl lor humeactjS^
^ftimpnu Aucr. Atift.&Mart^qupque funtirAoita, T.-* . quod calor humcAcc.
Quare (upcrfluum c(Tct TclcGj rationcf adduce* * " re,quibushumorcni
nonliumedare probaiur^Ced VQum modd caloi^» Aqua non ge aduerfarius conGtetur
illud.Scienduirt cft tameo,qudd G quaa ncratjiiuniidi butnct^cc aqua.idcdi
eft,qudd ipfa commifcctur » & fua peoctrai bu« miduas
hutnc&abilia,quibus Gt vna:atDOuacn oullam geoerat humidi- tatein,q4in
obmilUoncm propriam dcperdtt;|fcd i calore generator ha mor multus ad rcnGim,qmaisquc:quare
Arift.dixitiquxfunt commix- ta tx tcrjray&aqua,fi congelentur. non
humeftantur«nec liquantur, nifi calore.Et in probi, fcc. 14. q.4.
nccaquaferoenslrquctacere potcft.in- quit,& multo minus ergo frigida, at
ventriculus poteft:liqucfacereau- 'i' tj^ra bumedare eft,vt dicitur 4.met.
& aqua non potcft id facere, & ca> lof vcMriculi potcft, igitur
ipf^ehumcAatj &G^aqua liquefaciat inter- 4uin magis,& verius idifacit
calida,vt caloris ratio numerandi videatur, " ratione cuius dicitur, qudd
fal eliquari ocius poteft aqua faWa quam liulciab Arift.ibiinfrc i;*q.
at.&inalijsienfus manifcftat. Ipfa^ue etiam aqua tcfteArift.i frigore Gt
dura, &Gcca, cum congelatur, & a ca- Iorcinplli$,8( humida dum liqucGt:
quid «rgd videat homuncio ad fen- . . fum,qudd calor non humedettquodquoque
ipreeft coofc(ru$?Vetunv quU vifum cft ex Ariftfit fenfu raaledi&um
e(re,qudd abuteisque aftiuix bat humor,non enim Gt a frigore , confequeos vt
calor ipfum gene- ret moda humorem. . .. Mar. Sed ait Marta,poftquam.dixic|e(re
contra fenrum,qudd calor id facit, ideft colliquat,& buroedat,vt ad
priftinam ducat fua naturam j & cdm operatio denoroinetur a Gnc,a Gccitate
caloris denominabitur : G enim vrit exiccat,& G humeftat ligna,*hoc cft
ratione materi(;adio enim om Ilis pratfupponit materiam dirponi: & quia
calor vult iotrodu cere Gcci tatem in ligno, oportet, vt ipfum difponat
exiccado;idcm eft enim aget • dirponefls,fieinaucensformam,fed&c. V Porro
dircAc hominis verba concertant inter Genam Ghumedatea* lor, vtad fuann ducat
oat.uiamdifponendo materiam, non excear, non • enim humedare, 8t exiccare fuot
ijdem a&us,fcd penitus contrati^qna- re falGiTimum eft, quod
hume&cr,& exiccet.omnc quidem agens affimi* lare paftum Gbi in agendo
incendit,vcl omnium coafcnru; quod autem fibi qu ippiam adin3ilat,cxuit illud
conditionibus contrarij,& indit pro- prias,vt videtur; &Auer.innuit
i.citl.con>. 2o.quarc,G ignis ea,quaria lie vertit,
colliquatpafl2m,humcdat,attcauaiq;rigoumcft,quddipfcGc
homidi(Tirous,liquidi(f)m us,& tenuiflimus,& lemper humiditates gene*
leein'Arifl.1. rans G hxc generat . Et G,vt dicit ibi Aucr & res tcftatu
r,cnntrarium c6 Pby. t.4j. agit niG tn contra riom,& illud Gbi
afSmilat;& ignis agit in Gcca cnua, 0 C colliqaat,8chumcAacipfa;ncceGe cft
fummc,qudd ipfe Gt bumidus, OC hume- • t» T Miud:i9 .03 Dc primis corporibus; j
bnmeAecratiooeraijGeohnefletficcas, noa ageret !n'rem nccam.ft duram, & fi
deturbaret frigo* a rebus ficcii.non deturbaret duritiem, 8e Cccitatem ; at
ftrunque deturbare feofusofteodit; igitur iuxta fenrum, &
Perip.authoritates>eft homtdus;8c humiditasretjoiturad deftrudio» nem
frigori*. atiutrodoaionem caloris . Prftereacjoanddquippiam tranfmutatur.d
coocrario termino, in contrarium , transfertur, non ad idem.Et fi ex termino ad
terminum mutatur, alterum contrariorum no erit dilpofitioin materia fufcepta ad
fuicipiendom fuum penitus coq- iranum.Non enim,& fi calidum & humidum
fit aliquid, & calidum fie- ri deb«,& ficcum, fpoliaturcalore. 6c
corripitur i frigore, quod fitdl- fpofitioad calorem, hocenimeftimpoflibilej&Ajift.ipfeinquit.qudd
, n. fi ex aere, debeat fieri ignis.non oportet deftrui calorem aeris, fed
humJL ditatem modd;Et fi,n ponunt multi nihildetur commoneidem nume-
rOjgenito,& corrupto, tunc minus valebit opinio fciolinon edim fri- gni»
fecundum eos, (ed in inftanti induaionis forme igni$,limul corrumpitur calor
aeris, & inducitur igneas, vt dicunt fibi Perip.licer non fatis ad mentem
Arifi.& veritatis. At, quoniam ficcita^ * humiditas (unt fumme contiaria.fi
quippiam ex Geeo , & frigido de- bet heri ficcum,& calidumjnon fit
igitur prius humidum, & pdrtea fio cum, Ita quod humiditas fitdirpofiijoad
ficcitatemjfed vel rcmanetficl. citas prima ycl.vcal 'j, hmul in Infianti
impercepiibili vna ficcitas cor- rumpitur,«c altera inducitur . lidm quia
fluiditas, & mollitie* funt fptf. aes humiditatii, quin
humidiutesimpetfea», ficutieporrftimpeifc- «uscalor
Arilt.quoqueteftimonio.igitureranidifpofiiionesadperfe- fiam
humiditatem.ergd.ad igneam, (icut ad fumum calorem tepor . NS prjyrea.quando
frigidum debet fieri calidum, prius inducitur iepor,& pottea perfeuus
calor:: mperfefiiora enim via generationis funt priora ipU quoque Ariftotcli.Ec
quoniam omne, quod corrumpitur, in fuum
corrumpiturcontranumj&aluocontrariotefteArift.inlib.delone & breu.vitf,!
degen.at l.phy.& Aaerroeinpluribusjigitar.fi ficcitas ter- Xf corrumpitur,
& non abhumiditate, quod fieri deberet , fed eft puri
palT.u*.kacalore,induciturplaniineahumiditas;&quoni*m dicitur quoque IU
i.Phy.quod ab extremis contrarij*,& i medi js incipit gene- Xitio,iiaquc,fi
huinor aquf deftruitur a calore,indudturpeifcau$ hu-
“7*®'*«''«v‘dcl«cct,yigneu*;pr5cipaefiaqua,t^^^ ; eft
lummahumida,quali*aer,vtalij dicunt, & nos probauimusfummS agois hu mtd i
tarem ex eo. Iterum Marta dubitans in his, vtputat,nobifctim, refpondens dicit,
„ calorem fummum,& proportionatumferopcrexiccarcj&ideo non om- hem,
quia non omms & robuftiorpaflb. nort.« k lU.i ■■nt .laT ■qk.» E’ j»*!**®*^
reducit timcriain in igoem,qui cA ficcus illi, vel qiidd quod re* huraidii*,
et- inanetexeiu$aduftiot)e,aAioncsqucin (iccunt.et apparet. Nun cb pri- gd
perfedhis muni quidem;etenim «gnis impurus, «eluti fumut, & flamma, &
qui eft «Abumidior. ^on ioteger.iple videlicet ae/,& vapor, eflhumidi
s,& fiAi funtexfic- urus, nam fcmper ignit fuat indit conditiooct,&
qiixinfunt igniim* petfcAoimpe(fcAar,inlint oportet petfedasin pctfc&o
.Medium qui* alau extremorum (apit , vt aiunt, naturam, vel vniusntremi
noniore* gram ; igitur pr^terea , fi emollit igois;& liquat iicca cnr at&
terram tn vapores mollesdiqiiidos^ueagit:& mollities, & liquorfunt
impcrfc6x huaaJditatcs AriAotcli , cum non (int determino , quem vocanr,i quo,
erunt ad quem;femper quidem, ait A rifl.in Metaphificis.dc impetfedo ad
pcrfeAumtend«i generatio ; velutifi quipptam de p Et nes glacia
teturpromptiu$.qudmacetum,rinum,&garum:Aner.quoquein $.col rum oleum vt
lig.cap.ad.coagulari oleum frigore ofteadit, propterea quod partes ae>
dimus. coDuertuotur in aqueas No quidem dicat vnqudm Auerroes,quod oleum
inaquas vcrtatur,id quidem (eafusabhorret,red quia partes ma« gts fubtilestquae
aercz illis appellantur, coocrefeunt in aqueas cis appei latas, nobis autdm in
den(as;ita qudd oleum frigo re conglaciatu r, quod nolebat Arift.&
Martacumillo, arbitrantes, Jqudd propter vifeofitatem non coagulentur, &
partes aereas, olea, &vo&uola.Et profe&d nulla eft , caufa;rcs
quidem vifeoft mult{ frigore congIaciantur,& indurantur,n materia laterum,
cera;, & colla, ac alia :& partes aeris itidem Ariftoteli coouentuntur
io aquas;Sc tandem io glaciem:& in aere vapores,qui ma «•* aerei fuot,qu2m
partes olci,io grandines conglaciantur , & niucs ab ipfo frigore
Ariftotelis tcftimooio. V t omnibus modis falfa fentetia fit , qua oleum gelari
non poffe fatetur, & experientia oitendit temporibus hyemalibus inlocisfrigidis
oleum gelari faciliter, non tamen utaqua; nam olei calor eft rehftcos magis ,
odm fortior, & uifeofior aqueo. Et .Ariftjd fatcturinprob.fec. ij.
q.7.qu{rens,cnr mare minus frigefeit, quaaquabibiidoDea;quodc(f,ioquic,quia
pinguius, & omnepinguius eft calidus; tale autem eft oleum , ut dicitur in
q. ^ a. & ibi in met. 4. Sic * item terrea nobis craflefeunt calore, fed
per edudionem internarum partium,minus reGftentium : V ndc Auer. ait in
Paraphrafi 4.met. coa- gulatio io eo,quod coagulatio,fit in genere partium
tcrreltriuni,& ezic ratione elementi aquei;& ibi infundit
ingroffationem cum coaculatio- ne,namantd bfcucrba, ait, exemplum
cius,quodingroflatui a calido propter ad mixtionem partium cerreftrium cum
aqueis eft,Gcu(Ucco* dumtfat per terreftres io telHgi debent grofliones
nobis,nam non datur terra,ut Gat mixtio io his , M naturam alieram prorfus nada
) & ait,fed illud, quod iogrolTatur propter admixtionem aquei cum
terreo,maoife- ftumeftruamiogrofratio eft aliqua congelatio feu coagulatio.
Igi- tur Auer. coagulanto r d calido entia per edudionem partium aqua» rum,
remanentibus terreis, Et ideo etiam ait, cum fuo Ariftoteie ia libro eodem, ubi
abundat aqua , non Geri coagulationem , niG ad- Gt terrea portio. Et ipG
loquuoturjGc cogitantes de mixtione; (ed re Dcraillanon Gt . Ac terminatio 2
calore fida, qu( eis Gc,tngrofta- tio,& coagulatio dicitur. Ex his tamen
dicitur, quod coagulationoa Gt Icalotc.uiG ubifunt partes di(liroulares,ut
dicii Au( r.te rear,& aqucf aUacc. ta Auerrois,atquxabal |sdicuntur,accipitmodd
. Qux autem dicit contradicunt,ne dum veritati, fed AriAoteli diredd . Ipie
quidem in.s. Calor, & fri- de gen.an.&5.1ib.calor,inquit,& frigus
per fcindurant,coagulant,mol- *“*^*^( 1-ficant, rarefaciunt, & fimilia,
& in 4.mec. r. declarans, quod fiut >diua ^jecant ex principia
ca!or,& frigus;fidcs,inquit, horam ex indudione eA . Videu- Ariflo.&
hu- tur enim in omnibus cahditas quidem,& frigiditas terminare, copulare,
midum ac fic- perrautare,&homogenea,& non homogenea,humedare,&
exicc4re,& h^™&nona- mollificare,fc has quidem
aftionesperleijstribuit,alijs enim perfetio n5 competunc;Et fignum item cA,qudd
lubdens ait.Sicca verd ,& humida. funt’prio. t^m.ipfa per fe,(um communia
corpora, quz ex hisconAant,cerminari, & alias didas pafTiones pati,fcilicet
copularumutari, humedari, &( cxic- cari,molhficari,&indurari.Et profedd
fi per fe has h{C patiuntur, perfe has calor, & frigusagunr patTiooes.Et
przccrea fubdit Ah A.qudd iu ho- rum diffinitionibus haspoqimus adiones:
dicimus enim calidum cITe quod congregat
homogenea,&difgregatztbcrogenea,& frigus quod Vtraque congregat. V ode,
quoniam quz in rationibus ponuntur perfe * pr(dicantur,vt dicitur i.po A.&
in Metaphyficis,necc(sc cA , vt tales ef cfiFedus caloris , ac frigoris has
mutationes docet ; licet non bend. cra& coagulatio , & fupetius dutit
,qudd iogrolTatio cft coagu- res aquis. i> ^ 1/1 •ii'» -I 1; .i iJf, r ...1
aquat,& aiues gelari commemorar.Veruoi pottquam dixit, qudd frigus per fc
operatur humiditatem,videus,qudd operetur liccitatem quoque
iaquit,veri(asdehoccft , quod oon quxlibet frigiditas facit humidics- . tem,fed
frigiditas,qux cft lo materia humida.ac frigiditas aquea ; frigi* ^ ditas autem
, qux eft in materia iicca »fua operatio prima, &perfeeft ficcitas.Etpoliea
vocat primam frigiditatem aqueam, & fecundam ter* ream.Etreuera fallitur
homo, nam Arift. aoo diftinxit inter frigiditate _ squeam,& cerream;fed fi
, inquit, exaquadeturbeturhumiditas rema* ’ oente frigiditate,
coauertituripfain terram. Etalij rationibus multis Acliil. probant eandem
elTeterr2,&aqusfrigiditatem.Sed,vt omittamus h(C, 4 nniximus error
cftAuerrois feotentia;(ieoim voiuocc frigus dicitur de aqueo,&
terreo,profc&d eadem vtiiusque erit operatio,& non contra* ria;& fi
in natura frig iris eiuldem fuot naturz,& cootrarij eifedus per* fei
contrarijs naturis fiunt,neutiquevtri^uehumiditas. St ficcitascrac aflignandi;
ad quod accedit hominis incoodantia condemnans eum . Praeterea quidem, fi
quippiam fit humidum , ex ficco ; fit nam tranfmu* Seniioef!ica« Catiooem a
cootrarijs fieri terminis , agentibus contrarijs, non femcl C6eraAue._,
Arifiot.Sc Auer.prx dicarunt ; igitur frigus , qu6d in rehumidaeft , fi debeat
humidum per fe generate, oportet quod ex ficca re illud fa- ciat; at frigus
nonexficca re, nam non ex terra, vt alius manifeftauic fermo, (cd tx humidflima
aquam humid«m generat, & ex bumidto* re re, quimeft aqua, facit aqu&m ,
quz elf minus humida,ex vaporca fcilicet, &aere,vcin eifdcm veibis fatetur
Aucr. nedum in l. met. Igitur ex eo, qudd aquam facit, congelare, &exiccare
videtur reshu» xnidas , dum minus humidas pro polle reddit, ni m fi amplius
polTet, clarum cft, quod induraret, drexiccaret magis; quod demonftrat fri- gus
pr^potens in acre gelans in grandines,& niues,& in res bene duras cefteArift.&
Alb Et illud frigus potentius elTe, quam, quod aquas pro- crcar,teft IS eft
quoque Arift. & Auer. traftantes de pluuijs . £t hinc ap- paret,qudd
frigidicas,qu(cftin materia humida oon differt ab ea, qu( «ftin ficca, nifi
penes magts,& minus potens. Frigiditas item enim,qu{ cft
ioaerecogensipfumia grandines ficcos,& duros, eft in materia hu- 0iida;item
etiam frigiditas , qux eft io vifccnbus terr^ coouertens par- ces aereas, &
vapores, ibi genitos s calore iotroaSo, inaquas humidas, iscutPeripatecici
dicuot,luquentcs de fontibus,&aquisinfra terram ef is,clarum eft, quod fit
io materia ficca Icilicet ia terra , & ra men ge- ocrat humiditatem aqu(
eodem pado,quo frigiditas aquea . (^lasob- res dicendum, quod voa eft
frigiditas terrena diuerfifirabdis 10 magis, minus , St Icmper congelans,
induransj St cxiccans tam homogenea, qua m xtherogenca perfe;& contrarium
efKcere calorem fiilicet rarefa- ccxe,molltrc,liqusrcA bume&src;nam
contrariorum diucrf^ funt cau- « Ffl /. r Not f 7 Iterum eilor fcrfe hume* Alt.
t 410 F. Thomac Campancll* Hr. Et fi qatndd alteram contrarius effeSus
confeqaatur «confidcran^ dum eft,& infpicicndum inipfis rebus
ciFcdis,quomodo fiant, qua^uC ratione;& fic calorem videntes quod fequatur
induratio,Ar oon de eiut natura, intuendum cfi,qu6d per fegregationem id
faciat, & non per coa flri&iooem, itaque accidentaliter, pr^fertim cum
resfegregatat humi* diores efficiat. Et dicit pofteaAucr.acddcre frigat,
&humiditatcm ad adionem caloris,quatenus dilToluit humiditatem corporis,
itcoi air,di4 cimus quod calor agit humefaAione per hoc,qudd habet operationem
in inuentione caufz humefadiionisperfe:oam de confuetndinccaloria eft
tranfmutare partes ficcas, & congelatas, feu ingroflatai rei ad vapo- rem
humidum, vel omnes, vel quafdam, &c. Ecce quomodo iple Auer. indifferenter
bumeAarc , & exiccare perfe , & per accident his caulis at- tribuit,!
cet ertct.Rcuertamuritaquead Martam,&dicamus,quddipfc nihil veritatis in
hac re habuit,ncc de intentione Arift otclis quicquama Hi.n.f^pc perfe i calore
fieri has mu tariones voluere. Pr^tcrea perfe op« ratio caloris eft fe ipfum
generare fimile in fpecie,& forms,& materiam alienam itaque propriam
faccre;ignis autem materia efl tenuiffima, la« biliflima,& molltffima', vt
demonllrauimus, igitur per fe proprium eft ignei caloris attenuare, emollire,
Iiquare,igitur, & humedare . Et id ra- tione Auerrois quoque
probattir,irquic enim in fumma 4 .met.frigidi- tas,qu{ eft in materia ficca,(ua
operatio prima,& per ie elt ficcitat,nam agens io eo quod agens, agit in
palTum ita,qudd faciat ipfum fimile ei ia fpecie,& forma. Quatobres nos
dicamus , quod fi natura caloris eft cft« iofubiedo humido,cenui,liquido,
molli, vc & Peripatetici d;xerunt,ip« fequeinprimisAuer.quatum verba
fuperius produximus, qu{ pibu- lum,& fubicdum caloris humidum fatebantur,
& cum eo elabi, cunque illo intro duci, & ignem de eorum didis hum dum
effe ofteofum eft,igi tur caloris.opcratio perfe primo erit humedare , liquare
, & attenuare^ quippe, qui cxiftat,exiftercqae cupiat in tali materia;ficut
Irigoris flan- tis in materia ficca operatio perfcprimoeft ficcitas, propter
rationem, quod agcDS fimile perfe producit.ltem igni fempcrcomperii hxc agere
crgdper (e,etfcdus enim per accidens elt qui accidit rlfedui perfe,licai perfe
paffiones fem per adi unt caulis , fic& hxc propria caloris vocata d Perip.
Quoniam autem cleuare bumiditates lubtiliatas , fubtiliare,& ia vaporem
,igncmque verrere , quod humidum generare efl , propria eft ignis
cooditio,& ad huiulmodi euaporatioocni.quam per fe facit oobia & Ariftoieli
in j.de gen.an.capitulo libri ^.accidit , vt panes remanen- tes, qu^
fubtiliari,& vapores fieri minus potuere, fintdurx,talcsf]ue ap- pareant
mollioribus derihdXjfcquiturergo, quod indurare, &cxicca- icfint
peraccidcDscaloris opera, ram vbi commixtio flcrariim noneff, noii indurat
calor, ficut de aqua dicebat Arift.in %. dr gcn.an.cap.a Ec iquia lempcr
quxcaoqoc fummuml corripit frigus dcnfai,&: indurar^ ' compia- T)c pnmls
corporeas. 411 cIpin^T^i fifnnariay&diOimilariaGcut Arift. dicebat id a.
degen.&^. net. hzcigiturperfe fune opera eius, contrariorum enim contraria
elt ' . caufayfrigusquidem vapores fubtiles in craiTam cogit aquam , in re^e«
€ta ad illos , & G amphut valet, cogit in glaciem , rem fanc duram , &
in Crynallum,& terram tandem,niliadueniatcalor,illud impcdicr.s;it;q;
frigoris perfe hi funtelFeAus:quifuntfpcdandi in rcbus,quasipfarupe rarunt
principia. Et hicfFcdus reducuntur ad terram ,& aquam, non quod ipr^ h^c
faceret,fed frigus in eis exilles,Gcut nec aer cogit vap )r. t in aquas, led
frigus extraneum.Et Arift.in4.met.t. j6.& aqua frigida no facit congelari
mei per naturamfuam hnmidam,& Huentem, fed per fri gusfuum .Nos quoque
dicimus , quod nec aqua per frigus, vt ibi dicit Arift.quod elt humidum ,
colliquat, & hume&at, qu{ calore concreue* runt, velut falem, &
femen, vt dicit ia i.degen. an. cap. 2. Nam ipfein probi, ipfam colliquare non
pofle coafelius eft , nec calida G Gtj, (ed id quidem percommixtionem
(uieflficit,vt alibi dicebamus,6cur.o.ipraeU bentei partibus terreis dum feparatur
calore ab extraneo, qti^ remanet apparent dur^,& crafl^ ,Gc ipla commixta
iterum beneq; imbibita grof- fisiliis.rursdsobtcgicurcratbtiesearum.Atipfanon
fet’fFundit,'vt non tangens emolIiar,fed tangere ipfam oportet, & vnum Geri
cumbis, qu^ collia oportet Gerihumidaaquea humidiraie.lcd quanto magis
ipfamifcetur, ram.^ tanto fluidiora redduotur,Gcut io luto experimur bene
liquido ob mulrem$a|ia enim non fune a&iua principia Ariftotcli ir 4 . met.
t. i.prz. ferti m autem cum caloriemper humedare appareat . £c quia tefle Ari«-
ftoteIc,& Aucrroein (ummadicenTetdcconfuetudinecontrarij femper cit
fjcrrecppo(itum adioni cius c&trarij: exiccatio reducetur ad frigus
perfe.rihil itaque aiebat Marti, & ridiculum ell maximum quod infere
vltimd,vt (iccalidum,& frigidum non funt prime qualitates, fcd in quS tum
humid(im,& (iccum prim^ vocarur.Quod ideo dicit fortaire,quo> niam,n
ficcum,& humidum ab his fiunt, non funt principia, vodd po> tius fatetur
non eife primas qualitates, eo quod has, que prim^ (unt ef- ficiunt, vt
AriftoteIi,& non veritati obftridus videatur homo;quipp^t qui
exco,quddcaurat,caufam non fatetur, quod eft caufa, vr Ariliotell ifidulgeat
ponenti caufam , & principium quod ab alia caufa dependet, $t pereat potias
ignorantia lua,quain fateamur humidum, & ficcum ^ le principia, fi ab al
fehfu edofius ra* tione quoque abnegiult hatc omnia Ignem modA, Sc terram
agendi , 8C fe (e generandi vi pratdita aflirmattierctn vcrd,& aquam in
ea,necin ia- uiccm agere, nec fe generate, ftd ab alij» fieri princip'):^ don integris
, ?t fenlus monet ,& corrumpi, immutariqne. Etenim ignis prompti a^ Th.
rem,& aquam in fetranfmutarc appifet.Ariftot.enim teftimonio, ignis
Ignis.&ten* fublunaris nutritur aere, & Omnium adiuiflirnum eiemetum
eft; 5 cqui- dim fi coeat ignis & aqua, dum non fuperponttiir aqua ; vt
foffocet itiu, . ipram immutat in vapores, 8t den!^ueinignem,vtin his
deaquadi&um itnpof.funtin «ft fermonibuf,8c addimus profeftd . quod ignis
nbVi ettinguatur ab a-^ uerUoaes A- qua,vt a contraric«ied vt obftruenteflammas
, & iam diximus, quod vbi fift* pori non runt,aqua non
e»tinguit,8tHyeron.CardaBUs docet fieri ignes «rtificiofos ex bituminibus, qui
non extinguuotur aqua, fed accendun- tur,in lib.de fubt.rerum. At igneusfbl
nullo fere negotio, fed prompte hpc fuperat , terram rerA agrius conwettir, nam
ppla frigores fummo, 8i jy, omaia, fummaeins denfitateobfiftitvald^ ; fed huius
Contrarium efte deberet juxta Arift. placita nam terra, & ignis habent
fymbolum illi, quod noa babet cum aqua .Erra, quf funt compofita ex terra, &
aqua id amplius iTi 40 ifeftant,nam citius foluuniur in ignem, & vapores
calidos , quo ad •queas partes, & rcrminat5,& ficcf
remanentterreftres,ficut dicit Auer* ^ in 4. met.rumma.Et lutam ex terra, &
aqua confeAom, fi adfit ignis ca« ^ ^ . lor, vel folis, repent j partes aqueat
a calore rubtiliatas , ruperatas^oe de- perdir,S( terrep remanent. Et infi nita
pofTunt adduci exempla aduerfus -j-j^re aftio Ift A rift.dogma.C^apropter
(cnfus docet Peripateticos,cirii^t traofmutari quadam. •quam,quam terra.Tcrrenj
etiam partes, frigus nimirtiro earum natu- ra,abrentefole,in
aeremafcenduBt,iprum oimirum immittunt frigus, & cum eo tenebram , ficut
Iolcum calore lucem aerem inaquas co- i gu nt, rem fibi cognatiorem, 8c tn
glaciem , fle denique tn terram, nifi ca. lor foli$rcprimeret,i!iierciperet^ueopus
eius. Aquam, fle ipfammari> nam quccalidacftfVcl
Ariftotelicongelati^aequeenim fitaqueumfri- - guf ,quod aquas gelat, fle
corrampit,quippdcuro oaturam propriam ent . . nullumdcftruat jfleintrrram
paneseiutagIc,vbiquefcrefarcit;opert caloris io fe tranfmutat.Et ignem ipfum
extioguit terra, non fuftbcando ^ modd.fed fe ipfuro in eam
cffundeotetD,coatiogeado debellando. Vel in ipfo aere frigus fummum, quale
(iltnaatris, faces acceofasextiii. . guir, fle flammas bcn^grandes,vtexperti
fumus ooafemcl; fle narriue- nnllare^- rant alij.vbi nonerat ventus , fed
frigusimmaac. At a«r nec ignem in ft wrcoatra conucriere,quod facilius apparet
A riAutcli propter fymbolom,aec eius occumen illam rcnfibilt* tcriaimutat,vt
infuperiori declaratum cftiermone. Quin maior terrf portio ab aerelocatur,
ficqufuis eius glebula in quouis aere.ti aliud igneum robuftiuc nonadfitagens ,
feruatur , necab eo corrumpitur. V ndeelt: ergo qu6d tantusaer
fummecalidus,& humidusfumme tan« fite aqua ab tdlam terram non in
feagii^falfaergd eft Arilto. politio. Prartereinec •crt patitur aqua, ncc
fuccusquiuisab aere in propriam naturam permutatur, fed Buutioucm. qualibet
aquar porcioin aere feruatur, nili folis ignitus calor acccdat,ia aerem, &
in feconuertersyvel frigus terre, in gUciem, propriaoquena.* turam. Vc videatur
terra modo, & ignis potentes omnia tranlmutare 4
vbiuis,demandantes,ficfundeotcs quouis naturam fuam : Etitaquefi aer eorum
pontuocvilis immixtus, oil ea traufmutat exfe,n>ri cxcremoru nature in eo
rccipianc,qux prima vere,nullis negaca,c6ponu( corpora, confequens eft,vt no bt
elemeotu aer,oec(ummi» prf ditus viribus, fu tn moq; caIore,quaies ad prima
corpora requirunt; Etenim quouis calord aducniente fuperioris corporis
hecimmucati& aer, Perip. teltimonioi fummodonatuseft calore, (i debeat
cffeelementujcuiusiotrar u in hac difputaiionefuperius deroooftrauimu$,&
lermo hic declarat .^Noitaqj f bi coierint elemeta hzc.eas faciut
trafmuiationes.quas pof^it Arilh vc mento fintabelemeDtorucoofottiohfcfcparand»,aerfulicet
dtaqua. Aqti* aflio infupcr.licet extioguat ignem, non tamen proprie nature
tobo- Hritur?***^'" r** adiiiitateq; fua, fed, quod vel calidiinmi faciunt
fucci, mole eu op- Cotra Arift. primens, fuffocaosque , ad quod accedit frigus
alienum : quo coagulat Ab aqua i- loterdum Ariftotcli, ied non propria natura
fluente. Atio aqua ipAim gnis non mu conuertit, quod maxime facere deberer, (i
fuperat, 6t objuidoriam extinguit, vt aiunt, & eft maxime illi contraria
.Omne quidem agens fi- mile generat in fpecie, id probaosdicebat Auer. Ac
nunquam vila eft id facere aqua, quod femci 10 etate hominis rna facere
deberci, faltem , & tunc lahcm cum max'ine eft frigefadka,i>el
corgelata: vi nullo fenfu ergd poGtio yideatur Ariftotcli conflrmata.Preterca
augetur impoffibilius beti ^ aqua terram, quam fubit,noo puram, fed Iule
emollitam in mt- DutiOima quidem diflbluitfruftruUk que adunantur tandem ; at
nun- quam in aquam aqua vertit, quod facillime Ariftottli agit, tum propter
fymboIum,ium quiaic liquidum eft diirolutaluitim,cmollitaq;.ltaq; aquain quauis
quantitate, & ^uaotouis ageos tempore, admixta terre, ne dum Teparata , in
aapores cduda afiione Iulis , fubGdereapparct ter- ra, & craflefeere, nih:i
nmen ab aqua imminuta, inq; eam aAa, cui tan- to tempote admixr? erat . Vt nil
videatur agere aqua , fed per comixtio- nr m tui craifiticm aliena interdiim
obruat . At ab igne, & Iole in aquam terram folui apparet. Ncc aliud
prorsus ageos AriU.aflignauir,nec Alb. quin aquasin medijsterrisi
caloreibiioclufo cleuantevaporcsflcri fta tuuot, ab coqj cduciia fonti»
ptifidun •frcceica nccaquaaeie tranfi mutare utur. % Jlec terra. ' Dc primis
corporibas, 41 ir inutire voquam poteft, qnantoinfuis enim aer tn mediii aqnis
io aqui agi non fidetur,red reruatur,nifi terrar frigus immutarit ipfum.aut coe
li calor . At oportebat iuxti Ariftoiells placita , ftatiro immntari pro- pter
Tymbolum in medi jf aquis inieaum. Ouaotauis enim aquaieni grandi imeda, fit
repente ignis, & aer igni appofitns maximo, non mo- ««fd»i’«ft«quis, qui
contaausyndcquaq;re- ^nllV Quapropter fola terra, & ignis tranfmu. tandi
Tim habent, & fe generandi, & aha; ipfa igitur (ola fiat prima cor-
POf»opo««.&Arift.diaa pereant. * . Marta multa pro horum folutioneiacit
fundamenta, qux quoniam non »ti ^“'‘•'•«" bus. vel ipfius teftimonio i qui
his refoluendo horum "o* ^“r»rJed confirmant^ qua* procedunt e* horum
hmitatiooeiuridicd magis, ide6 ad examen-folutio^nm tra^ .T'' 'gn^m tranfmutari
poffe ne- gamua, (neq; emm (uperiora reijcn.nam f.lfitas nulla ris fingi
poteft.) fiihn f ^“^^^‘^•‘■‘'•ijgOisautemconuertiturin aerem,
fubpoliscontiouoconuertituradipium,tamenhoceftfecundum par- wm & qu„ parua
eft,non capitur denominatio totius, fic6;conuerti-
rurhocelcmentuminaerem.&e contra. , ^ bomo. Primd enim nullibi humidi- quin
ipfe Marta de qualitatibus pen radbnsvb.q;pafrmasipraspnoti potcft agcce in
rffcdum poitremutn;QOQ enim tepor agit ia calorem , crg6 nec h»« 4 mlditat in
(iccitatem, St contra Martam valet hoc.Pr^terea a&iuior eft calor ignis,
quam bumiditasaeris^, ergo non bnit ipiam agcrein liccita* tcm fuam vade libi
ett deftruftio, exitiumque ig^ec naturx,Ac Auer.di ait, quod frigus exiftens in
materia (icca perle primd agit 6ceitarem,nain agens agit in paflfum.vt
limilelibi illud faciat in forma,&fpecie{bac er> g6 eadem ratione calor
ignis, (i eft in materia ficca,agit Gccitatem, & no finit introduci
humtditatem aeris. Prstcrea quantululuia ignis in quan ^
touisaerefcruatur,oecinacremabacreinucrtiturvnquam,qu6d nifi ad proprium locum
pergat , pabulo quoque, outrimento^ue dempto» haud cxtioguaturtaraco.Tum in
fuperioribus probatum clt deArift.in« cento humiditacem elTc clFeftum igait,oon
ergo agat in ignem . At,ip« fum ignem humidiore aere dJe , demonftratum eft
efIicaciccr;non cr« 7 gd aerea hoc agat in ignem Tnquam,lt^mfibi,&Ariftotclicontrariut
eft, remitti dum dicit igniacalotcm ad rcmiiTioncna ficcitatis,& inde Ii e*
ri igocm;etenina Marra in primiadidfit huius difeeptationis in fumrao pofuit
calorem in igne, 8c aere » nec maiorem in vao,quamiaaltcro:& Necfubpo-
Arift.no oporcere,ignis calorem deftrai,rcmiccique,fi fiat aer,decrcuic, 1 neu
Tt fi ‘ ^ amplius probauic Achillinus ex Arift.mente.Ncc fub polis conuce
gunt^*'^' “ ti io aerem dicat ignem homo, VI fallat ex non vifit : Etenim ibi e
terra' robuftum emanat frigus, omnium pbilolbphorum,&matbematicoria
teftimooio;quaproptcr aer infrigidatur. St adulteratur magis, viretque cius
refranguntur,vt nequeat ignem rubluoarcm in fcconuercere,quin potius
conuettatur ab illo:ad quem vfquenoa tendit frigus tcrrz,quiqt adunatur magis
cx contrarij frigoris eleoatione,itaq; & muniatur opor tet.Et mirum quidem,
fi aer, qui apud nos eft, & in aquinodiali plaga continuo adiutusa
rolc,it(ubtiliaius,itaquehumidiorconiinud a£tua & a corrumpente frigore
defeofus , non poteft fublunarcm ignem in fe iouertere,quin nec noftrum in
medio acris accenfum, fed feruat magis, & aer fob polis obliquaJucc
adiucus,& continud adulteratus poifit , va« Icatque fublunarem ignem aerem
facere ?Sed elatu eft, quod hac fi&io eft fuga veritatis rcnfatziquat ad
polos nos deducit, vi fugiat fenfum , & Tcriutem
ioiuftifiim^,impicqueobtegat,obrcuretque,& id non eft pr{- tcrcuudum quod
ad rationem nonett h^c rerpoDlio,nam cxpericnciasj quas adduximus faluat
nullas. ftefpondctid fecundam rationem h^mo hic, in cuius recita tioneip- fe
lucuius cft,qudd terra Icruatur in aete,quamuis pauca, ergd aer noa corrumpit
(crram :& nunc relpoodens loquitur quomodo igoisTerua- tur in acrcjVt
videatur habet, itupidusqac faiftus, ncfcicua, quo caput vertat; l.Arg. ■n»
Mas; l Dc primis corporibuf . 417 fcrtit:rc4 examinetar , quid ab boc
ait;etenim inquit'» taota» qudd ignit poteft generari extra locum proprium ,
quia (i aer , & terra agerent ex fe inuicem,& caiiditas aeria vinceret
frigus terrae, & ficcitas terrae econtrd» fiet ignis, & licacr agit in
terram. Porro autem nos ipium declarare confpicimus ; quid-n.dicirad hoc, t},.
quod ignis, & terra (eruat in acre,& ab eo no corruinpitur,nec terra^Et
Ratio r. quide (i aeris calor vifuseft nunqin terra agere, caq; nec immutare,nifi
«iim folaris.quo ergo dixttexhisfiert ignePlteremilTut en calor aeris, verno*
do dicebat, & nos ,pbauimus optime in hoc Termone, & frigus terrae eft
hi inuicon a tnaximu, quo illud ab aeris calore vincet^at nuqua feofus id
vidit, nunq gentibus, ergo (it. Et (oluat rationes, quibus aer no poteff in
tcrra,in Tuperioribus % politas,q> nec in vna gleba agat fenfus
dcmon((rauit:quomodo ergo fa> ciat ignem aet^Efto autem q» aeris calor
terrae frigus vincar, flicet nullo feoTu probetur,ied contrarium ; (rmper
frigus terrg occupatu obtegit ^ aeris calore, vt aer seper frigidas
appareat,ni(i in sumo, direftoq;fole.^ non tada ficcitate rame, fediicciras
terrae vincat humiditatf aeris, vt fin- git contra fenTum,&
fcipfumi&Arifl. ideoq; (icciflima remaneat terra, CUIUS crartitiesjduritictq;
vicerit acris tenuitatem , quf eft eius humidi- tai,5c mollitem,&
liquiditatem in deturbauerit , & in terrae duritiem, & aTperiutcm
redegerit, fingenr nunqua quomodo ex his fiat ignistQuem ^ oportet
e(Tetenuiiiimu,molii(rimu,& liquidiifimQ, vt flammae declarant ^ nondum ad
extremam ignis naturam aciar,& tamen tenuidimp funt agi li,attenuataq;
gaudentes mole,(iquidequantulauis craiTitieSjdurities^; ignis motum
impedit:& quomodo rerrena ficciras den(inima,& craflil- ma cum
igneftet, quis fingat ? Nam prfterei;igni$ calor debet circlum- . - mus,
atinaerenoneftrummeintcnrus.exquoconftitui poflitignis, & ^ profedd
iocongreffu,pugnaq; mutua cum frigore inuerfioneamplius eft debilitatus, nam
fortiter reprefTus cft,&pend dcftruAus, cum videa- mus naturam
frigorisquemuisaeriscalorem oppugnare, &obruere,& ‘
‘hocmaximcvulcMartainargumeutisprimis, quzaduerlutpofitionc . noftram io
l.dirp.formauit.qoasobresexdebiliilimocalore, & craflilE- ma reounquam fiet
ignis. Nimprztereacerrz (iccitat dcftruxit aeris ^ humiditatem,ergd delfruxit
calorem conrecutiue,‘nam fi.vt paulo antd ^ dixit Marta , acris humiditas,
deftruat ignis ficcitate, remittit eius quo- que calorem confccutiud , coi nec
calor tuus elt contrarius, vnde adio- nem humiditatitribnebat fciolus
oofter;igitur ficcitas terr; vincens ae- ris humiditatem, vincet fle calorem
confecutiud,fle angetur errorPeripa. teticus.Qtiod fi,vt Auer.dixit,frigus,qd
eft in materia ficca.p fc agit lic- dtate,quia producit (imilein forma, ergo
eodepado ficciras in materia ' frigida ageos in aere aget frigiditatem
quoque,quii fimilc intendit , co- goai uque.jpprincipaliter , helcrd , terra
agit in calorem fle ipfum frigus g terreum, igitur a buiulmodi cogreffu, fle
adionc fit potius terra quam Cgg ignii. Io Mir. Th. Imclleauj racioatt no- Atg.
Si aernoigic Jn Tiporei,er f ;o in ens nui u quii quod Iib.habec mi- nus
fyniboli cum eo. Mar. Th. 4*8 F.Thotn:cCampincU* Ignit, vel aerf& fieri
oportet, fi maticanc eorum pUcita.tgnis aatlm fen per ab altero igne vifus eft
apud nos fieri , & ab ignea folis luce collcfta, veledu6us,CKcitiusq;cfl
calor Iapidu,& manifellatus fub craiTitie dcli* tef^cens;n6 autem
a£tioneaeris,& (crr{,efl vifus vnquam , & modus eft imp 'sflibilis.Et
fi exportionetcrrz,& aeris apud nos generetur, nunqua dindu quide,oporteret
profero ftatim fieri aetc,vcl terra, cui propin* quior efi magis ; d tota.n.
aeris vniuerfitate in acre fiatim inuertatur eft opus,fi in fumma cotinet
vires,&c{lprimu corpus;& non modo qui fit adione.congrcITuq:
terr{,j& aeris, fcd hicignis nolleria aere verti fum* me oportet,(i aer
agit tn ignem, efiq; corpus elemeatare, fcd clarum cft qudd chimeras fi ngunt
homines huiufmodi. Ad tertia ait , falluntur: nam loquimur de elementis
fimplicibiis,8c trafcuniad vapores, qui funteopofithad quoru eleuationecocurrtt
fbl. Sed remere prorfus loquitur homo:tertia quida ratio,qua ipfe addu*
xit,& rcfpodet modo, aqua no pati ab acre dcmonflrauit , quod maximd
oportcrcr,(i Arift.valeret decretu,q> fingula, videlicet, in fingulainucna-
tur propter contrarietate , & facilius fymbolica. Et quia nue q vidimus
acre in ie aqua,vcl aliu fuccu,Tel terra,tgnemve io fc inuertere, iure ele*
roentu ipfumelTeabaegaaimus.Ec quali occurensTelcfiuscis.qui videt in aere aqua
mutari in vapore, dicit id fieri i calore externo , folis nimU
rum,&ignis,vel frigore terrzconcrclcere in gelu'; vt rc vccafolaoofira
principia immutare,& vbiq; apparcat.Nuc aut homo cx hoc dicit tiafire nos
ad compofita.f.ad vapores: videte, qu^fo, q fobrius,lc dodlus fit ,8c ^ rc&d
diSa noftra,lc Philofophoru afcifcat.Scd rut/us dicamus, q>,fi ia vapores
aer agere nequit,fcd ipfi vela frigore in aquas coguc,vcl ab igoc fubtiliaotur
in aete, Sc ignem ; multo minus ipfe nimirum aer in aquam agere po(Tit.Siquidem
vapor facilius cfi,vt couertatur ab aere: iplc enim parum ab eius natura
differ, & clt aer imperfcAus,vt vidic,Ariff. quoq; teftimonio,&qui,n
modicum attenuetur,fitacr,& fi amplius,igais. ,, Ad aliud inquit,
accipiamus filuaccenfum,& quantumuis minimam partem aqu(,fcmpcr ignem
extinguet,& cralTiufculum faciet, quomodo aute ignis fiat cx aqua pater,
dum calor, & ficcitas ignis in ca poteft, &c. At diximus in rone,^ aqua
per luffocationc extinguat igne, quatenus poros obruit,vadeelabic fiamma,v.el
fuffocat materiam, qua nutritur, & iic de filo accefo .Nec propter
adiuitate fua id facit aquajGc.n.filum, SC igne in fe couerteret m alta
aqua,ficut ignis filu,8( aqua in fc couertit, vt ipfe declaratiquod no pot
facere aqua:vt rite no fit agc$,primumq; cor^ pDS,fed opprimens, quod fucci
faciut calidi. Et diximus quSdo r 6 pot id efficere aqua,& Cardanus
dcmonftrat,& Flin.quod no femper,nili qua» do fuffocat,aquaextinguit igne.
Vel fi elcmetu dfetaqua,vcl psululuaa diftis ageret per roediu.&reipfam
diffunderet, ficut ignis, & terra faciac qni ad diftatia calorc,&
frigus mittut,aguatque . At quod dicit igne ex aqua T)c primis corporibuf. 419
' • aqaa(ierinesmioimdaliter,{i pauatur,dcc.Sed catbegorice aoa patitur fic ,
ergu non fit aer cx eis Quando res tulit cum humunculo cocer tarc;cui,qu^
dicit, quam- fi- * cut in quaruis eiitia, etiam fi comifta fit aquarat
aque natura faciet nihil» fufiicient.n.cft calor hnmedare, quod ipfi oes
dixerat, attenuare aerem- que conftituere.PrctereihfCtranfmotatio eft
improbabilis in ?ia eo- ^ • i rumtoam aqua,& ignit fimal in terra non
agunt, nam fi coeant^vt agat, aaua" toire “ II cipijs fint contraria, non
fecopatienturpado *llo,nccconciIiabutJtc6- tra tcrtium.qood eis vtiisq;,eft
fymboUj.EtdataIincentiafingeodi,no inuento modo,adbuc quidem nec eflfe poterit
talis mutatio. Aqua enim » frigida non agit in frigidam terra,
&humidicasaquz eft pafliuu Mart^, ^ & Ariftoteli in elementis
accIementatis,vtrupraoftcnfumeft;& fi agat» quod nunquam eft dandu,fcmel
negatum abeisfiucipfa obediet frigo- augetur Tisterrae,& deniatm»- gis;
frigoris.n.eftdenfare, igiturno poterit aer fummetenuis,fieri,oifi J folut
ignis agere dicatur,& aqua non pofle; etenim non integris fit data
viribus.Nafifummis.tuncquantu ignis inderet terra; caliditatis, taotu •
fquaafterret frigithtatisj na ambo gaudent his io fummoj frigus quoqj ^ erit
duplicatum, na aqueum,&terreu, itidem : & quitum tenuitatis dat calor,
tantundero,& plus denfitatis dant frigora. Quas obres nunquam y adio
fiet.Prfterea Arift.in a.degen.tres modos modd tranfmutadi ele- menta dedit.
Primus,qui io duosfecatur,quoex?ao fit vnutranfmuta- IO Tno,vel duobus alterius
prindpi/s. Tertius eft, quo exduobus alte- rius altero mutato fit tertiu
elementu.st ex aqua,& igne,iDquit,fiattetH ra,& aer,& cxaere,&
terra fit igni»,& aqua. Ac nullo alio modo fieri poe lranrmutatio,coocIudit
in tex. Itaq; ex terrano fit aer Ariftoteli , in ea agentibus Igne, & aqua,
fed ex aere,& aqua inter fe mutatis vois eoru alterius
principijs.Ecpr^terei nos oftendimus,^aquanoo poteftin /e '4 ' inuertere aerem,
contra, quod dicebat Arift. quodiibct a quolibet in fe elemcniii mutari;
&ipfeaddueicaqoi.aiignem ad generandum aerem; led dcmonftrandum erat,
quomodo aqua poflli in fe acrem conuertere. ^od no poffediximus,ni frigus terrj
xcheraentirtime ipfum corripiat. & denfet. Igitur aqua ab aiio genita, non
a fe.& alia tranfmutareimpo- C.Belufio. fens,nec integris donata viribBs,n6
eft primum corpus, ftdfolusienis ’ ipfum nimirum calum,auerraj ^ ^ ' * Mir»- ^
Tlu Nopotfft fie ri gfncraiio tcttij cx duo- bus vr pcnit. Atifl. in ele-
mentis. Alar. Th. l.Perb. • .r • Alb. tLefp. Tli. Confu. • “ Mar. 'Th. Aer non
po- tcil dare calo rem igni:cum non liabert ^qualem, nec ignis liccita-
tcmacns.. X F.Tbom.T CampancTle Mirabile prof ;Ad eft ,fi Anftot. gcneriiionem
cleitterVii lertTJ n duobus im»ginaios cH , »^u* nulloruin ocuiii adhuc
apparuit , 4c longe impoffibvbs iudicatur a feolu , ()uare (i pofltiones Aus
rclm» qquod vtriquefitdtiIimile,Scin fummo extremorum naturas adae*
quer;iccuseaim ciTct non effedus eorum, &adio non debilitalTet mu* tuo
agentia, contra experientiam . Quapropter ex aere , Sc terra non fiet vnquam
ignis. Non modo enim adaquat ignis has caufas,fed fuperat,vc mulco minus
pofTibilis fitttaflitio.lgnisquidem tenuior c(laere,& ca- lidior , 'non
ergo aeris caliditatefit,non enim dat aer plus quam habet, ' . r praerertim
adioneterr^ debilitatus, Icreadione. Nec ficcitastcrrxpo- ^ ’* teft c(Te ignis,
& cum aeris calore ignem conftituere,nam tenuiflimus cft ; ^
iguis,necpoteft ruamficcitaccmlammecra(ram,duram,dcnfamqueim ' ] partiri ipfa
terra.Nunquam enim terrx ficcitas,duritiesque cum (umma ignis tenuitate
commanere quis vidit. Nec quoqu^ ex*igais,&aquc Exignejtx- aftioneterra
fiet , fi alterum alterius principium vicerit, led fiet com perpoaitur Igni
facit aquam , fi vincit , & fumii robur . Sed valde errat, *primd
quidcm,quooiam loquimur aos, quod aqua nnn ficir terta cum
■ig'ic,&iprerdpoadet defadioneaquas.Item fallum e(fe,qudd aquage* neret
aquam fiiperius oflendimus, pr^ctpue ex igne. Ipla quidem fuffo* cat interdum
ignem, fed ooo agit permutando, & fuperatum igoem no conuertit in
aquas,quin quando ipfum extioguit, fui maior pars afeea- dit cum tenuitateigais
in fumum aftatquod fenfu videmus. £t io futfo catis ignibus ab aqua aquas
con(umi,non autem generari intnemur,fu* mum^ue in tenuem agi. £trir('inquit
amplius Telcfius^ fi detur per im- pofTibile quod aeris calor frigus terrae
deturbet, Sc terr; ticcitas aeris hu> miditate,nec quide fiet iguis res fan^
calidior aerc,pr«lcrtim debilitato propter a£licne,& tenuior viroq;, potius
ergo conftituetur ens cralfius & frigidus aere,& terra calidius,
Umiliusaqu^, quam igni. £c Marta ne* feiensad quid funt inducta hzc verba, nec
rcOi^adercns, Icd contrario •inodo,refpondettandem,qu6d fi inequalesfint quali
aces in potcmije * fiOB fiet mixtum; hoc enim generatur ex ruptura elementorum
• Quod nihil ad rem noftram, & fi verum hoc clt fcquitur,vt cx acre, &
terra corruptis invno,/lc aqualibusio alte* *- r> IO, fiat mixtum, non autem
ignis, ficut dicebat. r. ujt ' Atio fcquentibus de mixeis confideremus
AUmnaat,cxcoouarijs,&ea,quat Ari” j *v • . ftotcli placet, ratione. ,
DISPV- JMlhol 4i» dispvtatio V 1 N T A, ADVERSVS FICTAM MISTIONEM
Peripateticorum . SDITA A FRATRE THOMA CAMPANELLA Stylcnfc Ordini j Prtdicttorum
, fri defenjstne RernMrdtni TeUsy . P A R S I M di miftione plurima dicit
Ariftotelei: Op. ArlA atin i.degen.t-po.quid fit mift um,cx quibus fiat, 8c
quidmiftio aidetur concludere. Mifcibilia, inquit, bend terminabilia , St
diuifibilia funt: b«c autim nc« ; . que corrupta efle ncerflarium eil,quandd
mixta siir, fimul.nequeadhuc (impliciter eadem ciTe,qu( prius, neque
compoliooem c(Te miftiooem eorum , neq-se ad fenfum ; mixtio ergo eft
mifcibilium aheratorum fcilicet elemeuto* rum vnio.Vbi faoc.St
inhabitisanteimmutarijalterari^uedecernit.qug Th. mifccntur ad inuicemtnam fi
immutata, paiTique nondum lunt.quam* ais jmminutilTimas (int difiin Aa
portionrt,St qu j (cnfum lateantjat no pa(Ta , fcd iii fui feruata natura, illa
noo vere mixta diceutur. fcd ad fen- fum mixtt.Si (ibi
ipfi8appofita,velcoaceruata,licut explicat in t.8d,eiu( dejn librijnec etiam
mixta abolita, cortupta^ue fint omnino dccet;tunc enim fieret geoeratio.quz fit
ex corruput}DCC ipla mifctbilia eflcni mix- ta, fcd corrupta : nam qu* non
funt, noo (untmixta;itaque oportet ea feruari,fed palTa,immiDutaque,St io
medium redada. Et.licut dicit in f. •• 8^. taliter fint vnita oportet, et
leparentur,ided non fiunt eaum,Gcut ex num re vniuerfum fit vnquam, fed
eo tautummodd, caque vnum appareat ratione, qua qnz i multis fibi ipfis
appofitis r colligatis* que confiant: quod Arifto. quoque non vult inc. 85. nam
mifium omiomerum,fimiIareque fieri dicit.Itaque mixtio ex his nullo paAo fie
ripofie videtur .Noa quidem declarabit vnquaifi homo,, quopa&o r«- maoeaat,flcfiroulnon
remaneant in mifio,quz mirceQtar,fltquorep»> rari poflint modo,flt vnum ex
eis conftans fit, fle fimilare vnam lortitum formam, voamque materiam , fle
tamen ibi milcibilium naturas non de- perditc,licetdimiouue,rerueatur.ldcircd
videamus,num foluat Ari« ftoteIes;fua quidem fortiiCma, fle infolubilis eft
dubitatio , quz maxima ^t confiderationc . ^ Quoniamfait ad hzcArift.int.84)
entium haec fiint quidempoteo- tia, h;cautcmaAu,coatingitqu^fuoc mixta ia vnum
eflfe aliqualiter flenon efleiQ^odexeitcoafticutum eft a£lu,potetia autem
omaia,quz ®rx®t»xotcquara mifeeantur, funt, fle non deperdita .Hoc autem fermo
dubitauit prius,videntar enim,qu( mifeentur, ex prius feparatia conuc- ■ifle in
voum,flepo6Te rursus reparari;oeque manent igitur a Au,vt cor* pus,flealbum,aequecorcumpuatur,uequdalcerum,oeq}ambo;
falua* tur enim virtus eorum. At diftin Aio hzc manifeftabit nunquam , quo in
vnam,eaudemque rem modd,quatuorprima corpora omnibus contraria modis d fcipfia
diuerfam penitus agantur, finguiaq; tamen feruentur in corrupta, fle ia fui
natu radicet aon iategri;ac d ie ipfis fiat reparabilia,itaq} feruentur, Sc non
(erBeatur,fiot vnum, fle diueria, cotraria, fle pacificata quod qui- dem
feofiii exponendam erat Ariftoteli ; res eaim fcuiatp tradantur , fle exponuotur,quz
repugnant fenfui;fl: huic noa repugnantia demon ftra daent,8e non vtendum
logicalibus.inanibusq; verbis.Si quidem in po- tcntia,vt didt,fint elementa in
mixtis, vcl pzaicus corrupta fiat eft opud vcl immutata tantiIlum.Non penitus
corrupta quidem tlongeeuim ab* faot,vtquzaoofiiatmiferiqaeant,fleinpoteatia
virtute^; forma eo* rum penitus corrupta, miftum nonfadaat, quod Arift.in
dubitanda modo poceft fecundum corpua in prima refolus elemen* De
faintifemiftiohis: f1efneDtt,DOB fect^s ic prima io reennda. Cum ci!m iioduUin
qood- ■is agi,& quoduis rx quouis fieri poffit ipfius Arift.teftituoniot
quodii bct enim eft in quolibet in poteatia', non autem in aftu, ficut dicebat
AuaxagorasySon magis fecundis prima iaefie, & eprimis fecunda in cfi>
ittSi exhis prima ciTe, declaratum fit. Item id amplius Ariftoteli dedar
randuro,quod n6 fecit,feddubitauit,fecundoru nimirum entium, par- tes fiogulas
in prima corpora iaucrti,citius,&facilias,^ quibus confti- tutsr funt ipfac
res fecundat, partes fecundorum, fle fingulas i reliquis fe- parari pa(Te,8e
diucrfas omniad ioterfeefie. Quod cumnccfadum fic Ariftoteli, nec fieri poiTit
«nequaquam illis prima corpora inefie nec ab olita , corrupta nimirum , io qui
aliam afta rem , apertum fit vnquam. NecfecandumafTtgaari poteft
figmentum.Mioimdeoim ficeprimis fi> bi rnitis, in trnam , eandemque rem
redadkis fecunda cEFe&acffe entia po natyfed es appofitis illit,flc in
debilitata quidem, refrafiaque natura, fed propria
feruatafingu(isconftent|non?ercfcilicetfimilaria, flevoQ, idemq; (uot fecunda
omnia, fed multa funt, ipfa nimirum funt prima fibiiplis appofita . Quod negat
ipfe quoque Ariftoteles int. Sf. A feq: Quoniam autem, inquieos,miftio non eft
io minima diuifio, neque co- pofitio eft miftio,(ed aliud, manifeftum eft, quod
nequi ebi fecundum parua (aluata fiunt, quae mifcentur, miftadicipofiunt, ied
compofiu: compofitioenim erit, non autem miftio,& temperamentum fa Au m eft
■eque habebit, eandem rationem cum toto pars.Dicimus autem, fi mi- lium eft,
oportet aliquid miftum omiomerum efte,ideft fimilare,flc ficut pars aquat eft
aqua , fic temperati, mifti^ue. Siantim fecundum parua, «ompofitio c(Tct,non
miftio,& Bihil'COiitioget horum fcilicct qu^ disj* mus requirUfed fbluro
quidem mifta eiTe ad feafom,& idem huic miflu, fi aon fidet quis acuti,
lynceo autem non miftum eidebitur . Quasob- Arift.»nfcii- r es,fi neutro modo
fieri poteft.manifeftiffime patet miftioncm clTeim- tifs antiqait pofTibilem
exraiionibus Ariftotelis,nec vnquam, ipfe eam cxplicaiTc ve* *c«iuiercltmf ri
videtur, fed veluii przftigi js captus Hyppocratis, Platonis, Empedo
diSjLucani^ue Oceli» Pytbagorici,a quo verba mutuatus eft,eam effc di cit . Cui
tamen omnis (cnfus , raiio^ue contradicit ; & quas adducunt foluerc .
fcatentias propter fePcripatctici,fiogulx Ariftoteli aduerfaatur. Aft quod
Grzcorum, Arabum, St Latinorum caput obtundit, flt in Th. . varias fententias
longe diucrfas edit,tum propter rei difficultatem, tum '-i'- propter
Ariftotelisaullo feofuiianixam fentfotiair.,ipfead fenfura vi* dere imaginatur
Martaf* proh hominum imperitiam^ nam adfeofum, inquit, vinum
mifcerividemus,& alia multa,pratterea cum plouijS,ait, ranf caduot,quas fa
Aas ciTe ex miftione io ventre nubis oportet . item i >oflunt combinari
elementa, vt qualibet tria poffint corrumpere quod« ibet qua{tum,ergd
poffibilis eft mittio,nam tunc fiet, quii ex quo ele- Bcnu corrumpantur, non
generatur aliud,fcd medium, Apoffibile eft Hgg 9 duo • »1 ..n Mar. X ■ 1 • ' .
Cj ( ;i 41 * F* Thotni Ca m pancll» ^uo'combinflri,& quodlibet corrumpit
fuum contranum, defit mixtd. At hui')rccmociidiAi declarant nihihnam fi
trinoaqua mirceatur,vel aquaaqnz, nequaquam ea hoc elementorum miftionem
declaret »n- quam. Aqua eoim vino fadlcinfuoditur i & apponitur, quod ambo
fiat j fluida, & partes partibusccdentct.fereq; imbibentes , & in
inuicem fub- intrancrs;amboq; fani fimilaru.eiufdemq; naturae, modicum quid
dtf- fercntes.Ncc tamen mixtum componunt.vt eorum pluribus probatur; nam formam
particularenexfeipfis nonfaciunt, sullo quidem eoim tcmpoie.vt educant
formam,aguat,occ generans in cis eft illam in adu clicicos Peripaieticts;nam
absq; lole,alioq; generante mifeentur, vel ap ponuniur,quarc alterum alterum
occupare videtur,vodd mixtio ooefl* (ed appofitio,& occupatip;& non
fecuscft ex aqua , 9c viao,quam ex a« qua,&aqua,& fi hfCDon ctl
miflio,ncc illa. Pr^terei dicimus quod a* qua,& vinum eiuldem fuot caloris
opera, differentis penes magis,& mi- Non polTuoc nus,& non
nuUAsfortitidiueifasconditiones.Et fi detur hoc, non dan* cocordan eo- dum
qQid^m,ncquaquam huius exemplo miftio declarata fit Toquam. dan*Biiftum
^^**”®®** enim quatuor contrariji fitain locis , cuntrarijsquegaudea- nec locum
c6 *'* montibus ,4c naturis non fe compatientibus, fed Irmpcr altera alte- mune
habeue tius defltudionem appetcDtibus,non cft polTibile,vt fingatur,quomo« fed
aqua & ri do io locum coofiuaoc voum tribus faltcm contrarium , vt in
medium IliTm? vifcera,vbi fane fit impoffibile i contrarij vniuerfitate no ria
& eodem *^*®^**‘ omniaificut vidcmusio medioignis non fieri miftumtnam dato
loco, & motu quod ad ipfum congregentur mifcibiles portiones elementorum ,
ante* loBC donata . quam mifceantur,in ignem vertuntur omnind,& fic io ali
js cft dicenda n fnmmis elementa gaudeant viribus; quomodoque in vnam confluant
naturam eis communem ibiq;concordcntur,rponteqi deponant, ex fe ipfis mutua
odiapoft pugnam diutinam, & quomodo pugnent fi ad co* trarium vadunt locum
( non enim nobis ignis fobiiliaius,fiDcerusQU« U n« rir -
tcrraaduerausfrigus,fedcalor moddcffufui, qui nadus tc- queatur ratio exitum
repeatiafcendir,pcripateiicit vero elementa cum proprijs materijs
congrediuntur, ci^uc illis miftum faciunt, rcquecontrarijs)8e fi penitus
di(Iimilariafint,quo paAo mifcca tor,fumn>^ nimirum tenue, quod
mifiionem,Iocumq; miftionis effugit Si oleii (ugh &clabiturJEtprofe&o
fi oleum non patitur miftiouem aquar, (cd aIccD niSionepro-
di^vtdicitin^.mei.proptcr partes aereas, multo minus patietur ignis, Sc
aer.Valct enim hic, propter quod voumquodquc,& illud magis, &ip m*S *
fe Arift.in prob.rcc.a5.fcc.;.& lo.aercm comroihionem cflFugerccx fen fu
dcclarat«Et quod dicimus de hoc,dc grauibus io aere milccri impotct tibus eft
fatendum . Quasobres dcmonflranda erat ad feofum homini t sniftio ignis,
Scaquse,acris,terr{^ue, & modus, quoaeriterrafinatin- ueni,lc non
clabatur,ipfcq;igoisi& terra in medijs maoeant,& odia de- fo ^nt ^qj
^uo qui^ longi a bfit acmplum vini cum de aqua I 3 e falficate miftioms l 419
ttiifti . Quod dicit de ranis nullam miftionem demonRrat » ipfis enim ^ fiunt
in acrc,alueoq: nubis, neceif^ eft,oc fiant exclrmentis quatuor c6 trarijt.
Siquidem ibi nulla poteftcffeterra,necaqua,iuxtiiArift.fcnten tiam,nam ffatim
deorfumlabitortCifi medium non cfTcr, absque tem- pore, Fiuot autem ex nube, 9c
vapore, vtrisque bene calidis Ariftotcli,& PCripatcticis,&
vircortsra&is.deo{atisqne:rerraautcm>&aquarumme fuot frigida eis,8t
in fecunda,vt aiunt, aeris regione non eftignis/ed ae- ris calor rolus,& a
frigore, quod appofuit )V)arta,vt aquas gcnercr,immi ]iutus;Non quidem ignis, qui
caKdus fit,& ficcus : ibi enim nulla eft fic« citas,ntd foia
humiditas,&caIor,quar fuorpriacipia vitf.Et ingeneratur infra vapores
vilcofosjcoofificntesque redditos ex edu&ione partium fubtiliorum,&
frigore.fi e&7ambieoce,calidus fpiritus,ibiq; reteoius,fic generatio;nullo
quidem quatuor cootrariorumfaAo cogreflu.Etaqua quidem,bumorqueaquofu8 ranarum
bene eft calidus,omoiaq;ibicoo* ftiiutiud concurrentia . Et licet Alb. dicat
ibi effe fubtiic terreum ; non tamer. dc natura eft terr^, quod beneeft
calidum, mobilcfubtilr,humt dum} haec enim repugoant terre. Sed fi terreum
dicat,quia exterra edu* d^um eft a folc, eleuatumq; verum eft quidem ; at aer ,
it aqua , igniiq^ portionesboc pado, quz ex terra fuot edude , funt terrcf ,
non tamco deterre natura, fi contraria gaudent natura, tormaq;,ic conditioni-
bus. Sin, quia crafTum, fit terreum ; aqua igitur que crafTa eft magis, quam
vapor ille, St accenfus ignis in corpulenta materia dicentur terra, vel terrei.
Igitur nullum eft hotu di&um. Noo quidem ibi quatuor ele« menta aggregantor,
vt ex eis alteratis mixta fiant animalia, at folis calor deuidia cleuaoit
terram, it in natuta fibi cognatam magis trafmutauit, comrarisq; natura
donauit. Et fic vapnres,quieo cocinnati modo fue- re,quo cx eis,& ingenito
fpiritu calido fiant animalia;& ex eis fimilaritcr concretis fiant aquf.vt
ex hoc vtraq; corpora fecunda apparcat,at ignis, & terra fola prima. £t qd
conttituitur ex calore interno ad id concurrat ffigus nullu.Iii{ quide rao(
cilidifTime fiat eft opus,calido,donar( fpU ritu,& nullo,quamuis
rcfraAo,frigore,uifi externo;& fi aqua coucoiat, vt calidum
eos,veniat,dicatur. Et Alb.ipfe aquas illas calidas fatetur vbi
fiutran(inaere,in n.met.trac.i.c.ai.TcrtisMartst probatio veritati, &
Arift.eft contraria. PrimdquidemBufquamquatuorelemeatacoueni- re (unt
vi(a,itaq; ex boc mixtio no eft polTibilis,& fupponit contrariu fca fui
homo,q> concurraot.Et fi concurtat,fuat rationes allat^panloantd, quas
foluat eft impo(Tibile.Nec quia teia quartufuficiant corrupere etit mixtio, nam
prztcr hoc non poftunt pacificari,vt agant in illud, noia inuicc,Arift.ipfein
i.degen.t.81. mixtionem fieri non pofle decernit, fii s&tfckbiliuro alteru
corrumpatur quouis modo, veloiajigiturfi tria cor* rumpautquariu,non fiat
miftio}oportet.u.\bi,ait,vtoiafimiliter feba' btat. Quare nec, fi
quodlibct,in^t, corrumpat contraria, erit mixtio. Et oul> Ad a. Nam £c. ! ra
nas exgunis pulucri r»tn- miftis qnibuf dam probatu eft. r.y * . . e* Alb.
Sententia nil probat. •’ % 4 Adj. ’*t* i Op. Auic. Repr. X a Op. Alex.A-
phr. Kluerfiis quam [valent didae rati»- ncs. 6 7 . } ■ Aucr. ft vt. Op. Alb.
Rcpr. i.arg. Quia Arift. Bon cBncedit fufcipete ma- git , & Biinus vfque.
P.ThomsCainpineirt nullu corrumpi ?nlt Ar.tbi,& rone qaide,oS cx corruptio
ftbb eitibot^ m 6 fic mixtu cx eis.Et in t.po.mifcibilix.n.inq^t,ocq; corrupta
cfTe aecel* fariu eft,quadd Tuot mixta, neq; cade cire,qu{ prius,
{edaitcrata,(cd idcd miftio cft elcmencoru alteratorun foioik enim corrumpantur
geacta* tio eft.Et qni corrumpi putant eorum optimi, ab Ariftotele alteranr,pii
tantes non adu ciTe in mizto;nam AriA.ponit in adu rcfraAo ?niri|Ur cet hoc non
faluet miftiooem,,nam,vt dicit io prxdicamento fub.tunc daretur me- dium inter
fubftantiam, Ac accidens, Ac fieret vndecimum prxdicamen- tum,& D.Th.inp
p.q.76.ar.8 &Gai. eaedtm refellunt fententiam , ab- dentes adhuc rationes,
qudd miftum non eftet fioaplex.£tquod lubftaa tia non rrmittiturper Anft.lc
alii multa , Dicuntalii, non penitus cor- rumpi fimpl:cu,fed e centr^trioin
inujccra agentibus qualitatibus me^' ^ diam - Dc falfit2ttc miftionis > 43,1
dlite coDftitoi poflle qualitatem, qu* eaircmarut» Tapiat oaniram,bxc>
^ue6tdirpo(itio ad formam mixti, veluti qualitas (i mplcxclt ad forma clementi,
itaque qualitates firoplicium fiot in mixtis, Gcut extrema in mcd js.Athocoon
omnibus placet,ncc(icdiceQtibu5 placere poteft. Si coiro elementorum forms fiat
qualitates.trtique mifiis hac ratione ele- . menta incfle dicere licebit,
('(ttameo detur,quod nunquam dandum cc* femus,quddformxcontran‘f pacificari
pofmt,& odia deponere, ac Toi n ^at quonii m bi ponunt accidentia primas
modd qualitates, non auic formaspleruBque,neutiqucidaffirmarccisUbeat.
Nanquevel forroz elementorum cor rupt{ fuere, remanentibus io elTe rcfcadd
qualitati- bus medium f jcientibus;& faoc haud verum erit; cum enim forma
inte* rijt,nihileorum,quz formas requuacurremancrepoterit;qualitates au tem
formas fequuatur. Et item elementa toncin mixto eflepadodici .poterit
nullo.C^up enim periere peremptis formis, nequaquam caluot. Arift.quoquein a.
de gen.t^S.fi corrumpantar,ait,'formp elementoiix io miftis tunc materia eorum
rcmaoebit,&ficmiltutnnon erit exelemc ais, quamuis remaneant qoaliutes}ea
autem quzmifcenturcorruroput excellentias taatum,& remanent itaque ioeflc
remiflb formz, ac in po- tentia in medio : Vbi, non impotentia (ait Aoer.)vt
materia cantum re maneat,& id dixit quo que Arifr-in i.Iibjicc in potentia,
fecundum qua partes fuot io continuo iofioit{,fcd quia
{qnata.remilTa^ueneutropc- oitusdomtoante.Idem addudiin principio
fetmoaesArirt. maoifefta- runt.C^uoniam ver6 viri fic dicent es,alias ponunt
fubreantias in elemea tis, nequaquam congruit eis h{C opinio , fi antem formae
fHbftantiales non (unt abolitz , redeunt ad opinionem fuperius reieftam.Iifdem
ra- tionibus fallitur Aureolus , qui remanere realitates fimplicium , at ipfa
non elTcin mixtis,oecia gradu iotcafo,oec remiffo, fibiq; contradicit, ficut
probat Bacchonitanus in j.fco.dift. 1 5.q. i. Sed magis fida eft fen • tentia
fua, qui huc , ac illuc fugiens , tandem, vt alimentum remanet in fpecie camis,
remaneredicit elementa in mixtis* Igitur corrupta fuific clemeata fic oportet,
& in aliam redaAarpeciem,ic naturam;ficut panis naturam camis io
nobisaffumic , penitusq; corrumpitur fubftaotia il Ijusut Arift.id noluit,
fieret coim alia tranlmutatio, qnc generatio di- citur, & verba Arift. io
hoc adduximus ,lc A ocrrois, cuius imitator eft Bscchonitanas, At peiusScotiftz
elementorum virtutes remanere de- cernot,fi elementa ipfisoon manent, quod e(c
contra Ari(t.& alij falfam effe feateotiamfubtilicer probant . Non
fiquidem, ficut priusio poltc- rioriCquod ipfi decernnat}fint clemeata in
mixtis,fi corruanpaotni,nifi temporis prioritate, corrupta aut^m non dant
operationem, quam ipfi volent. Et Scotus ait, quodvirtusnonpotcfceflcnifi in
forma fabltan- ciali,cuius eft virtus volens ab ea foU ratione difi^irre,&
id fenfus monet; quare rz corruptis formis oon poterit vinus rcfultare, nec
manere cis abo> Op.aIiorun* Repr. larg. Confir. Arift. ■ Confir. Auer.
Qiiomodo e- looienia fune in in‘ mixto apud. Arift. Aureoli op.p cafdrm ratio
nes reproba- tur,& per c6- crad. Op. Bac. Impr. Ratio I. Coi»fir.ex A-
rift. & luo A- uer. opinio Scotiflarum , per eafdc eft falfa. lumar. X 3 4
jr 45 ^ f, Thomac Campancllac abo1ittt.lt neqatqaim p rcterea eot ignobilius
confthuet ehi oobif «• J Tt dicunt ipGScotiftz in 7. metaph.&atij probant
id fieri non pofle, eo quodaformit elementorum pctfcdius fiunt aAionet
elementorum, quam ii miitit,vt combureretfrigcf:cere,&aUx,ooo itaque,
ficutimper* 4 fe6u,&prius,iB|imperfe&o,8cpofteriori,ruotelementain
mifto.Cai.ad dir,qaod elementa non pncdicanturde miitit,vt rrgetatiua de
animali, quod eoadere minimd ridetur in eorum dodriois perplexi , vnde fum
&c t robur bp rationes eorum . Hi quidem homines, quorum fententiatad'*
duximus Ariftotelis verba non perpeodunt,nullacn harum admittentia, fedtvc
fubtilet appareant, fingunt plura, & denique apparent cratTiufcu • NuUi
te«i- li.C^atobres nulla relinquitur fidio Marcc,abhorrct enim,vt loquatur
bSaow:* op! corruptit,necde remilTis dicat ,oam prpterquim eft fibi con-
trariu«,nonfo1uitrationetaliorum,&quasmodoadduximut. Etnec miftum
fiet,etenim quatuor forme cflenttbi , licet refradar , vodd non Aliaop.tepro
admittitur quinta.&miftiopotiiks erit ad (enfam.Et in minuturiraa nec bataa
Ploci- dicat rumpifruftulj,nccdiui(ibilia,ncc iodiuiiibilu,id quidem non pU 00
Bc Artft. cuit Ari(loteli,& Plotinut in x.Enead. lib.7.cap.t.id fufficieter
reprobat . ad cofurarea(umHiocCalenut,vtfibi imponit Auer^omplexionem et '
^*Aita ab omnibus vncat, quam improbat fatis Auer.Et quoniam quoque Cal.in * 4
.de£lem.cap .6 infummo datquaiitatetclcmeotis fingnltsambas,&tn fiue
coodudic,qudd niftt et eis nutriantur , eis^ue fibiappofitis indi*
geaat;fequitur,vcquolibet tempore teroperatura,qaam ponit cap.p.cor ■rumpatur,
vd ex potu,vetrerptraeiooe,& quauisoccafione alteri eleme* to addeute fuam
qualitatem,runc enim fortior vna qualitatum reddi- tur a (imili , &
temperamentum curruit , & fic nullo tempore minerer, quod fenfus negat. Nec
vnquam bencdcclaraiGal.quopado fumme ■cootrariz qualitates faciant armoaiam, ac
tcmperameotum,quod noa fit ex (emper dccertatibos.AtGaleai,&Hyppocratis
opiniones de qua- tuor elementis, & rationes facis repulfat fune a Teiefio.
Quoniam quidem bichomo, quzadueriusmiftionemi Telefiodi- cuntur, minime
perfpciit,refponfum dat nullu;fed addudis tum Arift. tcxtibus,tum aliorum
didis, qu£ nihil ad noftram faciunt rem, quapro- pter non immoramur , dicit ex
his fatisfadum fuifle rationibus Tclefi j. Quodq jantam contineat
veritatcm,& rationalitatem , ex didis a nobit allatis luootclcit.Nrc
Tdefius ad ignominias currit,vc ipfe illi imponit,
oam^uenequeipfeTelcIijrcriptum tanciUum,quid fignificet, percepit; Ic nurum
quidem quomodo tam confidens clt hic homo, vt putet cx quibufuis verbis altcois
a fe recitatis, vclut io toto libello fuo facit , (atis- ^rii le didis
Telcfij.Qni quidem omnium fementias rimatus cft , vi- dit refpoafi^dc falfiutem
cucn alijs euertit.quz poterant apparenti^ lo- cum lurtiri,mod«ftiiVimis femper
vfus verbis. At putat laudem cfle Ari* Itotch pungi a Tdelio,qucm vocat dq Uu
datum uirum. Et uet.um qui* ' * dem. Auet. Th. Icem At. 1 Th.
Defalfitatcmlftidnii, ’ 433 Jem, namqaeindofti hominei, ficut hic, habetet^;
i^enio, nl potiAt iarcafati aoa conGderant doftrinas eius , & cx cis prodeant
, tded Bon Uuditurillis, fed Tubtiliores bend agnofcunt, 'ic oflcodanr eius fa«
prencu(ii,& Socrates apud Piat, a paucis potias ^muItisquibus^;pro« cari
folebat. Sed deliit in procecnio. Philofophattcr autem|faciU,qaid ^Bon infpexit
diSaiUius.putatfererpondcrcad rationem eius, qua qoj- ^fiuiiTec Telefius
quomodo fcpiraniur elementa. Vbi prxterparuam in> telligentiam in errores
trahitdr aon paruos, inquiens,^ quando mifta Rjfp, * refoluantur elementa, qu^
ibi funt rcfrafta.fumunt ?ircs i fua vniuerfi. tate,& redeunt
adaduspcrfeftos.Sicut fi lori refolffarura foleciushu* miditas, remanet terra
in a&u pctfcifto.qu* eratioimpeifcdo . At quidem huius
rationisfalfitaiindddeprchendiiur,qu6J fi diiTo- Th. lAtio mifti fiat in medijs
aquisiniioquim fiogi dicat modus, quo ignis Confii, ’ fublunaris vniuerfitas
illuc vires dirigar,iugeatvt cognatum. Nec dica* tur
ibipotcatialiter.rcl.vtdicunivirtualiiereffeignifj namqueeontra- ^ ‘ rium non
admittit contrarium pado quopiam pr^fercim, quod contra fc afturum.fi augeat, fentit.SI
d:catur effe in poicneia raaterix , erit ridi* Refp. culumjnam in igne
quoqochoc padoedaqua Aridoceli,&a6tus refra Confij.j. dus
,imminutusque,cilm debetiutendi , perfSAo opas habet adu co« * gnato, Ytab eo
perfedus fiatj& jgnispctfcdus, caIorq'jefummus,te- ^ porem,& exdiorem
ignerh adauget modd,pcrfedumqaefacit calorem, ec Ignem, non aurem
poteQtia,quKcdincontrario,quam necadmittit Contrajium,vt alibi efl probmum.Sic
& de exteris, qu^ dilfoluatur alijs ^>«0* *. ’ in locis, ad quos
elementorum (altem duorum, fcd trium non proten» f dantur vires , & vbi
retunduntur , 8c aboleatur antequdm adiuueat , flc qo^rcparaniurporciones
elementorum, quam primdm icontrarioma gno corporcpcrcunt.
EtcxcmplumMartxipliaducr(atur;Terraeie. (eruiaat) quod plantx aridis in
locis, vbi oullx fiunt pluuip,outriuniur, ,, .
nccaquaincauernisterr^iIliusinexiftit;namplauia,Cquandd cft,ab« ^ famituc
repente, nec colligitur; velinipfa xftate nutriuntur piante • quia lol partes
terrx in fuccum interius agit , quem non eleuat ; aft vbt ardentilTimus eft, vt
partem emollitarn attenuet, & eleuet, arent plaotJt» QojJ ;yofit Idcoq;
terram fodiunt agricolx.vt aditus detur Iblis aAioni,qui terram toflio pUti* .
}q radicibus atboris, inquit Tele/ius. At Theophraftus in j. de caulis plaat.Ub.cap.i^.foflrionemprodcfte
omnibus in dtuerfis diucrfos cffc&us producentem infiouat. Siccum quidem
(olumhumifacit, nam •erhumo permixtus fubintraat vaporatum prxbet queodam
humore & alimoniam cflicit , quocirci folum fqualidum, ac iaciculofum
fodere, agitareq; f^pc oportet. VligtQofis, & paluftribus foftio prodeft,
quit ficcat, qu{ putredinem inferre coofucuerunt. Sedin fucnma,ait,prode&
plurimum, cum ea tollat, qux fuccum auferunt Jlc&e ergo Tel.inqoit» quod
aridis locis fiunt plautx, fle nutriuntur i fole fuccum fuggerente • intusq;
gignente, & Theop. idem io coJib.maoifeftat, omnia itaq; fuac i fole,&
terra, fle augmcntum,8e generatio plantarum ^ fole funt, vt ipft fatentur, quod
in prima difpu.poft (eqnentcm dicemus. €c ipfi ijdenn aiunt; quoniam mixta in
hxc quataor thftblui npparcA^ vocata elementa, coarcquenseft, vt excis fiant.
Veium id nu nquam rcafui cxpofqcrunt. St ii hoc fieret, ne^ua^tat ani i. Rati».
Gal.tScPcrip, Hii. U.elp. Dc falfitatc midionis . 4 j y crtiicom manem nataram
redla&ist& mediam omiomenm/ed in \)ro - priaadu, quamuis, aiunt»
refrado, remaneatibusi appnfitis^; mixtum £cret,n ratio Arift.quoque probauir.
Et (i corrupta FuiiTealij dicant, ac iarirtutc remanere, noo teceruoc quidem
mixtum ; que enim abolita periere ( ait Arift J ea non fuor, erg6 non
mifccntur, fed ficur mixta funt in elementis, iic elementa forent in illis. Et
(icut refoluuntur in m Va e • Icmenra oppugoata,corrupraqae,(icmix'a in
elementa, neutris fui il> tera conttneatibos.Etaduersus h^calia dix'mus.Nec
cx diuerfo dolore, 4c medicamento concludet quatuor naturas in hominis corpore
Hyp“ pocrates, & Gal. Nam fuflicit calor fefe amplificandi auidus fumm*s ,
& diuerGficatis, itaque remiiris minus, magisq; viribus agens in diiicrPas
fe« minis portiunculas dilTimilcs inducere affediones, diflimilaresq; pirres
cfiicerc; quarum quauis immutata modisdiuerfis dioerfi fiant morbi.tc dolores ,
vt raptim traoream. Et airera pars frigida , in re^pe&u ad alteia
calidiorem, videtur, hf c mmirum languida , illa forti donata calore. Et
itantibus finguiis in fui conftitutiuo, primoq;catore fanitas cft.at abla« ca
iymetria horum calorum morbi fiunt. Et ratio Hyp ex hoc no valeat, qadd
nonquatuor aflic.mur doloribus, nec medicamentis quatuor in- digemus,
ficclcmenta noneruntqaatuor.Sed profedo fuflicit latitudo caloris ad omnia,
(icut fol ad omnia. Et ipfa quidem pituita, & atra bilis, noa,vc putant,
volentes concludere quatuor elementa effe mixta in no- ftro corpore, fit
frigida: nam beaecalidaeftad tadum quoque extrin- fecum: nam maior calor
intranensim^s tangens eam debiliori donata, frjgidaforfan diiudtcat.Eft quoq;
fluidi, 8c ab ea terra fermentari, expan diq; 6l partes,quibus h^ret
impermixta, corrodi, exulcera riq;,aliasq; ca loris operationes cdi,Tiiumefl
ndfemel.Item Arifl.y.dcgen.tn ocmhu xnorecaiidu effe decernit inc.^.Ipfi
ei|medici humorem eundejn dlner- fas fecant rpcs,cilidas.f & ficcas,&
frigidas, aliasq; colore,& fapore diffe* xentes. Rigores et, tremores,
& palpitationes ex diuerfisfiut humoribus dtuerlis dilpoficionibus caloris
c6ftitutis,& alterius carne, vcl vena mor- fuin exhorrerceoie,vel
partec5punda abalio.Efl ctia,& calore dificien Cc:ooo autem ab interno, vt
putant,fiunth^c frigore, ficut rx fenfu do- cet Telelius ibidem cap.j^. Pofl hxc
rationem aliam , qua Arift. ex pri- mis quatuor omnia conltarc deccrait,
examinandam aggrediamur. Omnia ( u Anft.in a dc gcn.t.^^J mixta corpora,
qu^cunq; circa locu medium iunt,rx oibus copofita iunt fimplicibus.Terra quide
ineft oibus,quia vruquudq; maxime. mul uq;en in proprio loco ; aqua aut, quii
oportetterminari quo(lcuq;c&pofitum,fola aut eft fimplictu bend
tcrminab.lis aqua, amplius aut dc terra fine humido non por comorari , fcd
hocetf.quod coutinct : fi.n.aufcraiAir cxipfa omnino humidu,deci- alercc
vti^;.Tcrra qaidcig'rerum^uc naturzcontrariatur.Etenim ficcum fecundum
vericatcro,&Arift.coa« fenfu, cft, quod proprio figuratur, & continetur
termino, ooo difflues, , OkX alio indigens, vt conCttat. Aridum autem, quodeft
pctfc&c ficcu, Tt dicit a.de gen.t. i a.& ob bumiditatis dcfcdu m
coagulatum fit, humi dum autem, quod diffluit, oulloq; cx fc eft aptum termino
c.6tincri,fcd alieno femper terminatur, itaq; a ficco terminum afl^uroit, ab
humido vero, quod itidem no habet terminum , terminu m fufeipiet nunquam; aqua
igitur cum rummefithumida,iDtcrminabilisq;, neque feipiameo tiocre valens , i
terra fumme ficca, fcq; continente , terminum accipere aquam fummopere efl
neccfseapud Arifl. Quas ob res falfiirimacft ra- tioi quaediccbat inefle aqua
mixcis,vt cooiiaeat tcrram,ne diffluat, im> pocentcni fe continere, aqua
itaq; opus fit , quia indiget terminari mix« tum, fola autem fimplicium hxc eft
terminabilis, & terra finchumidoi Bon coofiftit. Vbi ergo fancadflabilium
entium, quod alio opushabct^- vt terroioetur,iermioationcm a£Fcrt AriUotcles;
cuiu&dccreta ^ contra* . rio fieri docuere;humidum quidem igitur, quod
fcfccontioere non por . tefl,ionge abefl, vt cooiinemiam donet ficco , quod
fele ipfum natura comiiici.Scd alij Peripatetici exponunt terminabile pro
terminariup,vt firf(ufus,quod aqua elementum efl humidum,& dat terminu
terra hu" miilitaiefua lerminatiua, Vetum fi vera fit ratio, cp bumidum
dat eoia* . fiiicniiam ficco, eflq, tcrmiuaciuum illius, id agai cit opus, quod
maxi mcefl humidum;'d igitur cSicictacr,qucin maxime humidum iflediiit
Aritt.fingulisd.ffctentias partiens, aquB enim maximam dedit frigidita
tetT).Vpumquodq;autdmiuxiapropciuai agiticgcpium.acr igitur, cui forma ?geos
lufidct humiditas magis, quam calor,vt dicebat Arift.tux* ta humiditatis
naturam , terra conuticnriam dabit potius. Hac vide* tur adducere Marra retices
extera, nec magis hac, quam ilia, capere ap- . paret. Rerpoodens tamen ait ;
quod terra pura non habet continuatio* nem, necipfa aliqua figura poffet
confiftere; partes auicm mixti opor- tet etfe termioatas,fola autem aqua efl
bene tcrmioabihs;prima auicna terra propter naturalem fitum non flat fine
humido, qued continet ip« fam, Sc indurer. Qjdd, fi auferatur , in puluerem
terra conutt titur, vt, ' igitur terra, Cuius pars maior efl in mixto, poflit
impingi , ncce'se efl a- qua. Nec obftat ratio, qudd terra bene ter
minatur,lcq; retinere potcE, ^cus vcfd poteft congregari, eo quod ficca cA ,
nifi mifccatur aqua. Sed huiufcemodi leimo non aliud aflert ab his, qu( dixit
Arifl.ft re- probata fuot a nobis, quibus impugnationibus non refpoodec Marta«
(xd iinpugnaia repetit , quin abiui^ori ea indicat stodo* Si, quidem 1 * 'id Dc
falfitatc miftioniy J 7 4J7. idficcaih eft*^uod proprio terrai^o.,.6guu^up
coatiaemr/ ad idem enim, eodem modo rcpeiitum.rcjici«ndum fuot rauones, am.
piius cxpofii*, afferendar.) j£qpQd aUcoodI«fieulter.,ficutJapis,ferru, dat
termina &alia dura, & durum fpcfiescftfiQc^utii vel Arift.tcftimopioj
oou e- « erg» nim cedit tangenti, ("dus vetl>aifi^utaDtc4,4(ii:)gpii.hun?9tey&
aquis a4duximus^tciraergd,qu«fic(:Drumfic(dtfijDQa eftpbfitajp^a t.aj. nib J
humido, vr termioetpr» i^qaeo indigebit : irapoffibil^ enim eft , v t quqd
patura (ui eft tale fufeipiat ifi» (|uq eft talcjibtlio, cuiminimein- * cit,
humido enim non iDcft,rcd ab altero fuG:ipitte(miqnm, rthabe- turin
mulcisfermooibusab Ariilot.&fecuuduut fe npn coofiftit,Qcc * terminatur
,^quio fluit, efl^ue molle ia (ummo , & cedit comprimco~ ^
ti,nooicaqucdab;ttcrfxflgpram, & terminum , nec^durttiem, qu« , CMafunt :Tccundum^aturam»bunvidis
autem pafto au|l(>4,quin coa- trariaioruntfcilicet uucrmmt^bdifas^ &
iii>6nuantia,& mdlliue^,^rg- fertim autcqi ,xb| terra efl pur^ ficut
vutt ^cfpondebs',“ Pura quidedi' terra, purum que e}emcntp.in eft , quod
qualitate flias integras , cpb- tr|rionon adm(stas,.nec itaque remillas habet j
fi^caif Auerr. Sc AriftorJ ‘ * terra habebit ficcuatem , at^duritiem i frigi-
ditatem , ac denfitatem iVfumm 9 ,.ergd 8i proprrum'tcrminum, nec il- lum
dimioutum, vt indigeat reft^uunte, itaque non aqua'^bpu$ ha- ' * fi durities
-v' “ f qpa prrfcrtlm iotcrmioabilis eft, & mollis om.qiivd, Et quidem po-
. ^ ...:u tiush impura tflci terra .indieeret termioantf, nam alienata ^cia
fic- citaTr,fuoque termino, «r indigeret altero, non aiitcm aqua. Et aqua noo
condenfat ,ncc cxiccat,?t dixit Arift. fed qu« coagulatur «b igne , hqucfcunt
ab aqua, terra autem coagulata eft a frieore & dea- ‘ •irt rat,
&humiditaii,iideturpotentuaaiua, clfici^tbum Itatcm, fc cr gdin
tcrmiaabilitatcmjquia Arift.alt.aquam non C 04 gvlirr,i igrof- 4*Met.t.36.
lare,itaquc nec terminum dare fecundum fuam naturam fliientem. It
interminabilem txfe,fed mei quandoque coagulare refpcAu frigoris in ipfa
exjftcniis, ficut jlicebtt in 4. met. itaque longe abeft Ariftotcli, quam n
terram terminet, It coagulet pr^cipuepuram. Atindoauiho- . mointclligit puram
modd terram, »tfidetiir, puluciero ,& difgrega- taip, Tcluti arenam, a
calore. Que quidem impuriilimacft,adulccrat.'qj
ab,ingtniuienuitatc,exitummolicnte,diffolutainfruft;ulaTcrraqui. dem pura eft ,quar
fumme ficcacft, denfataq; a fummp frigore in ipfa regnante. Arift. prsterc i,vt
terminetur humidum, admiicct ei flccunii Sc ea durcfcerc,& confiftcre docet
ex quibus extrahitur, non 6 addatur, bumiditas, itaque l( humore priuata
cxlccqoli&cie.f errum enim, alr, 7 43* F.ThoroafCamparitllae ^ ''
f(piusliquatom',qu}| fciiiccteltbicQr humf *' Vufynec aqua terminat propter
humorem, &fl Jidititem luam, fed prd«' ptd frigus interdum,vt dicit in t
.}6 Si (eofus manifeftat, cui commifcc* ' cur aqua, id,quant6 plusaquzroifcctur,taDt6
fluidius, & incerminabi* ‘ liul reddi ; 8c terra id declarat quoque, quod
oolunr/quz lutum molle fit, deinde liquidum, ac denique fluens, currens^ue, A
ampiidsaquaco* miTccacur Nec difgragataab humido copulantur Ariftoceli.red a
calore congregante homogenea,& a frigore, A homogenea.&Eiherogenca.Et '
Siibtilit fpe> A eiAim interdum At Ariftotel*,labentchumiditatc, quadam
concidere ' cu atio. cum humiditatis natura, Acut& in didis locis
declarauit, non fit,vt det coofcantiam,& ipfa elabente alia qu«dam,A
plurima conftrnt,& ccaga ‘ lentur , denfenturque pleraque Ant
«ifa,inurftigandaerathuius rei,iC ‘ concafus ratio, & nihil absque iudicio
, cooAlioque prztercundum, vbi ' deftrudio veritatis ex vetb>s temere didis
immineat , dicamusitaque. fc^*&**iix quidem ea pr^ fertimbumido elabente
dilabuntur,qu{ dif- condJiit eia- fio"***** funt.occ miAa,led compoAta
modd ei aqua,& terra, fibiipfli bccehuniore. appoAtic , Qcquaquam tamen io
communem rem redadis ,fcdin pro- pria feruatis natura.Acut terra aqu^
miAa,madefadaque,qu{ lutum efc' pcrfedum;at Amilaria,cuiuAnodi miAa pouuntur
AriAoteli,haud qua- quam ea fluente dilrumpuntur, (cd durefeunt, magis, &
fefecontinena , ~ tiora AuBt,culu(roodi ferrum, autum ,& luturo tegularum
AriAotelii etiam confeiifu, igitur, qu{ roifca non Aier,contineci ab humido ,
at mi- fta , minime dicendum fuit Anftotcli. Item illa non aciiore quouit (
Artftor.cDim labi humidiiatcm dicit calore extraneo ad fr trahente, rn qus
frigore compinguntur, minime diflolui iunt vila viiqnam ^difrum- puniur,fed a
vehementi tantum, & roburtifTimo,at a languido,modera- toque condeofari
apparent . Nec vero id Ar.qudd languidior cslor mi- ' siis ftrenud ioexiAcntem
educar tenuitate, huiniditatemq; ^ vehem ea: vehemes quidam promptius Tpoiiat
externas partes omni humore, & te ' nuiute , itaque ciallas cas facit
antequam tutcroas irgrediatur , Si per^ meet. Dc falficatc miftionis cuius
caufa non deberent confiftere,& tamc vnu quodq; frultrfi ftat propria
fignra,Iicec oiafimul contiBcntiaavafcrumaot,quia minuta fiot.Atquifiquzaqua
infurac5tioeotur.vtpuluis,ciois,& arena, nequaq abea,vtabhumidi(ri
mare,cikm propria fithumidi,Docoftare,tcrminabuntur;red idcd fieri
patandufit,^iplaaquanoeftin vltimugradu humsditatis ,in vltimam Yidelicet
cxpanfiouc materiz rcdaAa,quc tcuuitas eft, & vapor, ab ipfo calore,
hzc.n.compecit igniiSc aeri (incero ; (ed in medios fubaifta.r. ia
Icaioccm.moUuteaXjSC vUcoltcatem,iccircd vUcofiiatis,^ crailitici noa di ' 4^0
F.Thomac Cam'|^anena pen'»u» «P«fi,erg 5 ficicrrf in fruariil. diffolute
colle.glatlofiiti^ muadmiftt, hi$ fruftrul^s continentiam quidam fua vifcoCtate
largt- tur . Sique aqua /pfa vifcofa fatis non Ht commifta craffa; moli terrene
viicofa rcdditur,&cd pagis, qud comifeetur magis, vt partibus puluera ^ l«n'»Si*lu«pror8uspcrmea't,fitqueelsT0ummagis,vbi&manis
conglu Quid fitTi- tinat Arilrorclistxeirpedocle tcftimonio fumptoin mtt. 4.
& proprio fcol,»5.
>nprobUrc.ai.TifcofctascnimaitTeI.glifcrotis6;crafnnesefta«en^^ nc{ptj,&
repugnans, obluftars^ueattenuari.vel cfl liumidrtas conf. pingi incipTcns,&
compingi nolcos, fecundum i quo termino incepififc confidercturmuratio. C^ua de
re arenxirfufa aqua minus compingit bene.ncn enim ca tennitateeft donata, qua
puluis. Vbi fandiuati Ari- ftotelis profatam rationem vifeofa magis
cflcdtbcrct. Arena quidem ff‘Jqu*nipiam,fi poluete cR mifta
ncctenuiafibiipfiscommifta,Vifccfa6unt, neccraflacraffis • • tintta,n, fi
alterum drtcrafllticm atrenuatara,altcrum humiditatem crtf H
L*”’“*®[’^‘‘‘^***^**>^* fif»om-Et«de«5ficdicir,quiai>^^ foldere no potuit
Non eoim Klldidit cau^.qua interminabibsaqna terminum dcc.& fromidum/in
,djgensconfiatntu,conlifterefaciatinArift.dogmarc,&PIatoquoque I id
abhorret, nam inquit inTim50,qudd bafes aqu* minus firme, ftabi- lMque,quam
icrr«,hCTlcccdunt,aiqncUbuntur.Noncrp6 Platoni c6- iment.am tcrrzaqui. Et
nosdedimus caBfam,curaqui interdum - id agit;8t contra Anfto.dwimuvqodJ non
proprer humiditatera,qui 4 ” *"*S'*»pf*''”*'** f*«on«aduc non debere aeeem
id agere. Due, inquit, enim fuot llcciiauscaurf,vnafrigutcondenfant,&comprimcnshumidum,&rc.
mouent ficcitatcin , quz eft humiditatis priuatio , fecunda eft caliditas
caufatcalorcm incalcfaaibil.,ided ‘“a profundat. q,.j eft iuxta yeloci.r.mum .
motum,hf caatdm ignis mater.a eft . & idcd caldorum.eft cilidimmhs.
powoiior autem eft eiUs calor ad confamendurtrhumiduth; quini ter^ • Noo Ex
Piat. M»r Dc faKitate miftionis '441 Non defam qaid^m hominii imperitiam
admirari; fi enim frigua eodcafatiSr comprimit
humtdam,ironremoaetiiccitatem,rcdiaducie. Craffa.D.eatia,dcDrataq; funt
ficciora,?cl omnium Perip. confenfu, 8c 2 U 0 compreiTa fune magis, ed minus
cedunt, magisq; dura funt.Quare ccitatem inducens frigus dicere debebat,fi de
caufis ficcitatis ratiocioa tur.Ncc rideatur calor confumere humorem, nec
ficciflimus ignis:ete- nim,vt pluries, omnium cofenruicft probatum,fumma
tenuitas, quant femper intendit inducere calor,rumma eft humiditas; na maximi
fluit, figuratur ab aliis facillimd, minimeq; renititur tangeti, quare humidif-
fimus appareat ignis , vt fubtilidimc probatum efl alibi . Et hinc pateat
hominis ignorantia, qui (iccitatem opus caloris dixit, cuius tamen pro> pria
eft tenuitas , & Qcciorem terra ignem pofuit cuius contrarium ipfe dixitin
lermone de elementis, & quandoq; eadem ficcitatertrunq; fum ma donauit.Et
Arift.in aidegen.t.aitficciflimum elementorum terram cfle dixit , omnesq; ibi
Peripatetici . Optime quidam, & non immeritd« * ^cnfifiima.n. omnium
eft,& renites tadbui plufquam quxlibet extero* rum. Et hic magrs errat, dum
aqua ponit humidiorem aere, cuius con* trarium dixit ibidem Arift.
ponensaerehumidorum humidiflimum, 8c omnes quoq; Perip.vt nihil
opusntafFerre;nam chanas implere plures. Etfciolus contradiciclibi,q.j.& lo
declarauir, vtfuorumipfe decretorum V fzpe oblitus appareat. Propnis erg6
viribus fe continet terra, 8 t fiqua portio, quz ex vi ingeniti vaporis
difrupta fuit; aqueo humido n 5 fim- pHciter, fedvifcofo contineatur oportet,
vt diximus. At difeutiatur oum acrem , & ignem poHint ad mixtionem adducere
Peripatetici, & fi Dcqueunt, auferatur miflio, fin pofTunt, aerem homidum
dicant con« tincos . Et quii falfa cft pofitio , qudd, humor fub ratione, qna
humor, continentiam largiatur, exhis nunc ruant decreta illorum* TelTh. ^ IVlox
autem nec aer, nec ignis ad miftorum compofitionem Arifto- Quod »«»1* tjij
afferri poteft . Non enim nos doceat , quid aer agat in terram, in^; *li*
elementa cum fitdcbililGmui, qui a quouis fere contrario nullo Arg.i. temporis
momento extinguitur,corrumpiturqae; ic neque io terra* lecisque, quibus mifta
componantur, retineri, includique poteft, • diffluens quaque, & ad
fuperiora fua petens natura . Nec modum, qoo ignis ad hzc loca fubluaaris
dilabatur, dicent vnquam. St fi enim de* g, tuc illud impoffibUc Ariftqtcli,
alibi i a^bu reprobatam, ignis nimt« ’ ■ tiini 9 - . ■ Dc falfitate miftionis ]
443 . fum pirtes cootritione folis, & coelorom dcorfum tradi , & i fuo
loco deturbari; non quidem dari poteft, vc ad terram rfque detrudantur, quippe
qu* parum deuolutc, detrufatq; ad proprium locum, & ad co» guatam redeunt
vniuerGtatem , & motum Gftunt rioleatum, Quin no ^ ad terram rfquc delabi
oportet , fediuxta eorum dogma, ad profunda maris, & terrxvifccra agi
oportet, ibi enim fiunt calida mifta.falfa vi- delicet , nitrofa , fulphurea ,
& bituminofa : qud non eft pofTibilc fingi quod concurrant. Ad h*c ait
Marta, opus cceli eft opua intelligentix, ideo non mo* Rclp.Maf. uentur
elementa femper naturaliter, fed qud diriguntur ab his, & hinc ignis partes
fparguntur in aere, & per virtutem cceleftis motus violea- j tia fertur
deorsdm, & ideo (unt aliquz eius partes in vaporibus plnuia* ' libus
defcendentes,&in rore, fit ided aquz pluuiales vaporofx funt,
&calidx;& h^ceft caufaicurniuederceadeatenon fit tanta frigoris
inteofio,cumnisergddercenduntpartes ignitxadioca miftionis; 8c ideo non approbo
rencentiam dicentium , quod ignis defccndat per ia- culationem . . . . n, V
erum quid fiiftius dici poteft^fi enim nataralis eftjmiftio naturali- . ter
adeam oportet concurrant elementa, & non du&u natur* fimpli- ciflTim* ,
& incorporcz , q u* quomodo conducat impofTibile eft fi oge- Quod non du
re. Et profe&d elementa quandd agunt in miftionc, vnumquodque canctir res
ab Tuam amplificationem intendit, Sc alterum infui naturam agere; & hoc
illis naturaUtlimum eft , nam mixti primd non intendunt fidion6, f" ficut
fibi naturalilfimum eft fuam in terram diffundere fubftantiam a- n^bis proba—
pud nos, & illam inuertere io caelum, nec intendit h*c media, fed quo- tum.
dam fiunt accidente rcfpeftu illius . Nec pr^terea aer , & ignis , qui ftu-
% pidi ponuntur peripateticis , fic cognitionis expertes quomodo obediut ^
intelligeutiis cootra propriam naturam , fingent nunquam, & quo exequantur
modo, quod mandauerunt, ipfam fcilicet miftionem, pr^- Tertim ciim fit contra
eorum naturam mandatum , delapfiis fcilicet de- orfum, & ad profund um
maris, & terrz, vbi fane corrumpi fperant ma gi»; & vt fu* natur*
obliti , periculose exponant, 6t pacem iniant cum contrariis, in maxima pugna
dum digladiantur. Nec enim id anima- Ita, quKobedire, cognitionis participia
cum fiat, modo illis , feiunt, ^ ieaqueinuita duci oportet , qud nolunt, multo
minus ftupidiora ele- menta finent duci. Et mirum quidem fi rerum natur* ad
efficiendum, 4 quod eis naturale eft , fi id volunt in vita , atque ab alijs
violentanttbus aguntur, fic perpetuo patiuntur vim, & fi nefeiuit
Deus,naturaq;mo- du,(quodabfit)quo fimilecfficiuntctt voluptate, ficuifaciunt
animalia, : ^ r. Rr mrl-r-icrnnraiiir intpIHor-iic mil lus Cjle aflii^na t Kkk
» mo-‘ ArHI. non ab incei. Ced i nv)Ui i^ne a quod ignem deferat pluuia, quod
cft impoflibile, przcipue apud illos, tunc ignis veniet remiffus, & pene
extioAus,nil valens agere in contra- riam, vtfcnfus talibus fadispluuiis
experitur, quare miftio nulla fiet, nam aqua dominatur, 8e terra hic', fummo
gaudentes frigore, & quan- litate, acrobore^ fi io eis fit mixtum; tunc
enim mixtum non fit, cum alterum alteri dominatur,elemeto, fed alcerius fit
generatio, dicit Arift- & Auer. Et fi mifta fiunt ia vifeeribus terrz,
& aqu{, & illa calida funi i przdominio,vtfalfa,&
bituminofa,.fulfureaq;, noopoteft fingi, quo illa effecerit modo calor
aducniens cum pluuiis valde rcmiifus,& domi- natusfuerit aliis elemcntis,ac
a fe mixtum deoominaucrir,inualidus gi- gnendi talia. Et oblitus fui homo
fatetur cum niue, & aqua calore efle, veritate coadus,vel firgendi cupidus
pro Arift. contra illum.ficut Alb, faftus cft; Quod penitus abfurdu eis
videtur,& tamen confiderant nun- quam, quid dicant; fed rupponentes
Peripatetici ea, quzAhft-dicit ef- fe diuina,& naturas rerum io eifdcmfppe
verbis peruertut, & quales ef- Is alibi przdicarunt prd Anftotcle, alia
nunc vrgente ccceffitateprA Dc fal/itate miftionis. 4^5 clufdem alteri
fi&ione faluanda, tales efle ocgant,TeI allai fingant. Ec peius ali j , h«c
eaitantes dicunt , rx miftis fieri nimirum alia , io qoifius funtelemeota,non
cx clementis Namq; Arift.ex eorum eniuerfitatibos mifta haec fieri vbi^;
pr«dicat,8t fi nequit ex eis fieri,nunquim Th. Aaeft,nonfuntcrgd prima corpora,
nec ridebitur ergo miftio,ipfaigi* Reprobatio . tur penitus tollatur
ettnecefsd. Amplius quidem Tei. ait in j.lib.cap.44. nec, fi admixta omnia
dedu> cat elementa Ariftotelcs, modum fingere poterit, quo eorum formz,
ipfar^;natur«agentespenituscontrari{aftionem inter iefiftant,&ye- pofliot
lutifoedereuiico,noafereampliuscorrumpant, fed io eodem regnent conciliari, rc
fubie&o. , mifceantur- AitMartadi&um cffc in (uperioribus, qudd quando
funtcqualia clemeota,fi in le agant, refultat complexio, quae eft mi(lio,8cfi
inaequa- Mar.Reprob. lia fint, fiet alterius generatio. Verum h«c verba
Terificantrationem.qua diximus non fieri mi^ftum in medijs terris, & aquis,
quia iduenit debilitatus ignis, dato quod ve- ' ^ niat, &ex incqualibusnon
fit mixtum ; at quod manifeftaodum erat, declarat nihil hic , aut alibi
fciolus, nec Ariu. nec Auer.ipfi enim dixe- runt, fi (qualia in virture fint
elementa, tunc io inuic^m agent, le debi* litauerint, nectotaliter corruperint;
fiet mixtum in t.degen.t.48.At no explicant,cur horum adiones ce(fent,& non
amplius agunt,fed in eode fobic&o conciliantur, Stcommorantur mixtum
componentes. Nequd - enim quatuor naturae contrari( vnam,eandem^; rem , quam
fimilarem ' , efle oporteat, conftituantipfae non abolitae, & quoniam
contrarijsin- ^ - digeot fingulf difpofitionibus,vtconftituant,&
fiat,contrariisq, inftra anentis, io eadem igitur materia quatuor fint formae
oportet contrarie cotrariis modis informantes. Quod i veritate perquam logidime
abeft. Et p ropter h(CContraria,nec fi remittantur, effe poffc vnum dicat.Tum &
b detur vnum fimiUre sb eis conftitui ex quatuor contrariis efientiis, &
fubftantiis, ( nam in fubftantiis contrarium efle Arift.fui oblitus fate tur in
a. de gen.t.49. & alibi, vt in prima difp.narrauimus) fingent nun- qudm,
quomodo coercite fiat earum aftiones, & proprij ingenij obli- rp fint,&
cum cootrarijs contraria viuant dcpnfitia odi js,a&iooibus, &
appetitibus deftruendi contrarium, feq; amplificandi . Nofunt ergo in tnixto
eiufdcm batur(, quod volebat pr^lens pofitio, ficut prius erant ^ Ujtn non
aguuc,vt prius : Porrd enim fi temifla funt , remiflam facienc
adoersusinuiccmaftioncm firgula,&ftanica&ionec6trariorum,mi- Hutn ex
eisnullum fit, prjfertim fimilarc,vtvolunt; Et licet adfcnfuna fiat miftio, quf
ncc poteft, flarim corruet, nam interibunt exillaaaio- ne:Ncc,quia remilfi
furit, durent,ficot enimfc habet intenfutn ad coe^ nirnpcodum intenfum
contrarium, fic remiflum ad remiflam, fed varie- taa CK iatenfuna A rcouffum,!»
ko c non agat, illud autciji fic.T alea • ■ ~ qoippd -T.'*-’ I J. 447 J. Thoma:
Cam|>alStIl® . 1 - eijjJo:: *( tio. . 1 . ■ ,L*»q5. quipp8 Aint rerom
fortnc,n,quandiu viuunt, AiiamplificatIoncm^ap4 petaat,& femper pugnent cum
Tuis coDtrarijsyVt deilruaat.rcpugocccj; ipfx modd,quamuis robuftioribus,8c
ipfx formz io proprijs regnantes rubie^ia,reagunt femper in contrarias^eiUm fi
remittatur ab eia, & fine debilitatZjVt ex Arift. quoque elicitur in ^.de
gen.an. cap. ^.ai quod de fui natura talecft,remper,aiunt Peripatetici,eft
talevbilibetreponatDrj in iilifto igitur femper contrari; erunt formx elementorum
, & femper .*.• fefeoppugaabunt, itaque miftumfic nullum, quale
prxfertimciTevq* ' . luit Arift.imdin miftis agant magis in inuicem oportet,
vbi enim coeuC contraria agunt,nunquam ergo cefiabit t&io, Sc motus, &
nunquam fic Potlffitnara- *nittum,quod terminus eH motus Peripateticis.
Prxtcrea in miftis piu . -y -vl l ran«» De vfii obliqu e lati Solis.’ nhs.
Quapropter (jaii latio eft prior geaerationcsy&qaod fertur eft eos. digoius
erit, vt fu principium poftcrioriSj&nonentis,qualee(l,q^ generatur. Quoniam
item generatio eftcontiaua,& corruptio, & dici- / mus lationem
efTectufam generationis, masiteftum eft* quod em cao- ia corrupeionii ; nam
contrariorara contrarise funt caufz . Itaq; opor- tet e(Tc contrarios motus
locales, vel vonm fibicontrariu fecundum di- uerfas circuli partes, qu^ ex vna
parte caufet generationem, ex altera ve- ^ rd corruptionem. Huc autem non
reperitur in motu diurno primi mo bilis, ceteros ripientis, quis e(l arqualis
femper idem: eritergd inor- , bedccliuifuper Zodiacum, vbi iit acceflusfolis ad
nos, &reccfl'js. Sui quidem aduentendo generat , & recedendo corrumpit
J quia contrario- rum eltcaufa contraria. Vndeinstquali tempore erit
generatio,Secorru ptio fecundum natu ram.[deoq;& tempus, & vita
vniufcaiiirque habent oumeruro,dc omnium vita, & tc^us, quia omnium eft
ordo,menlura> curperiodoicctind«mplus,&mlfnus,&c.Teie(ius
nobifeumaduerfus Examinsnir V harcm4.lib.cap.a.inquit.Qndd (t quippiam
fecudorum entium quan- difcnrfuaAri piam edat adionem, operatiooemve^quar
calori & frigori primis natu* Ilo. ris primorum eottatm attribui nequit;
& quz eam edunt entia alia i pri inorum corporum fub (lautia donari
oporteat,quodfcilicetd primis li- bijplts commixtis,& refradis coponi non
apparcar,rc&a ratione Arift* iinpulfus aliam a principijs primorum corporum
inquilijlTet naturam, dt rede ea Soli danda fibifuidec,fi a (ole talis adio edi
videtur modd, ac a nulla altera natura; & fi ea, quz effeda funt, talem
operantia aflione, Toii perfimilia apparerent fibi. Nam quz generantur,
naturas, &pa(Iio- nes propriasgenerantium, efficientiumque, teftcctiam
Anfiotcle, con- trahere debent : quibus cognata fieri , qu{ fiunt ab eis fumme
eflnecef- fc. At quia nulla repetitur operatio in fecundis entibus, nulUq;
tnell fa- cultas,&propriccas,qu{ calori, & frigori non competat, vun
primo «leclaratum cUcommetario a Xclefio,£ a nobis io prima difp. & quod-
uis cx primis iibuplis commixtis , & debilitatis conflitui videtur etiam
Aritioieli lu a.dcgeti.&4.met.agentibus calore, & Frigore fltcct alia
ra- tione nobis quam illi^ nun autem conflituuntur a (ulis quinta dTeutia,
ppcttks a calore illius: Perperam itaque abfqueconfideratioaeoufacf* ticieos
altera a calore , & (rigore inquifita eil . Sed modus inuerrie.idus eonfiJe
erat, quo fiunt ab his quibus lenfus aficocit , Sc ratio dilfemire videtur.
Iccm b intuitus eh Anii, talia fierientia,quf cotibus, vode fiunt, Funt
AniKn.rnix- dtfllideotia.longe illis nimirum nobiliora,vcair,& fummo
artificio effe> taiUnc nobi. efle:quodtaluri,dr Frigori agentibus temer^,
vfqueqtiaque eFFahs hura limplici viri bus, attribui nequeat, nec materiz dari
poflit , nec potentiis his , iu- *' "* dagandum cifuic nobilius agens, ac
diuinius, quod formas rsaierizin* ducerer, ac ilUs, vt inftrumcntis vterecur,
dum formas gigneret, & plm qu£rpoa(^ttarciTideatur, omaia^;coaftitucrct; 6
rquzooiiap. Lll parent Refpom. Tel.ai Th. Repr ritionit multiplex. * ('■ « ■ -
.1 1 Alb.& aliorti fi p«>licio . Ti». Confu. a.^gen.t.xi. Mar» K*fp..
TK. 43^ F,Thom*Cttmpancll* veto tgni contrarUcft,vt coDtiogit fubftaatiam
fubftaotic contrariam. ^ c(Te4 ^oniam igitur generatiooes cx contrariis runt,(i
infunt altera ex« trema contrariorum »nccc(re erit altera inede, quapropter in
omni co> polito omnia fimplicia erunt . At tft^c ratio non minus fibi>
rerum^uc ■ naturzcontrariatur.Etenim ficcum fecundum veritatcro,&
Arift.coa« fenfu, eft, quod proprio figuratur, flccootinctur tcrminoiooo
difflues, ncc alio indigens, vt conCltat. Aridum aut^m, quodcR petfefie Hccu,
Tt dicit a.de gcn.r.i 2 .& ob humiditatis defedum coagulatum fit,huroi dum
autem, quod difHi^it, nulloq} cx Ic eft aptum termino c.6tincri,fed alieno
femper terminatur, itaq; a ficcotcrminamalTuroic, ab humido vero, quod itidem
no habet terminum , terminu m fufeipiet nunquam; aqua igitur cum rummclithDmida,intcrmioabiIisq;.
neque feipum co tiocre valens, a terra fumme bcca, fcq; continente , terminum
accipere aquam fummopecc ell neccfscapud Arift. Quas ob res falfilTima e(l ra-
tio, quard icebat inefle aqua mixtis,vt contineat tcrram.nc diffluat, im- potentem
fc continere, aqua itaq; opus fit, quia indiget terminari mix .
pirec.Rerpoodcns tamen ait ; quod terra pura non habet continuatio- nem,
necipfa aliqua figura poffet confiffere; partes auicm mixti opor- tet effe
terminatas,fola autem aqua eff bene terminabilis; prima auicm terra propter
naturalem fitum non ftat fine humido, queo continet ip- fam, A induret. Qjdd,
fi auferatur, in puluerem terra conucititur, vt. igitur terra, cuius pars maior
cfi in mixto, poffitiir pingi , nccc‘se cft a- qua. Nccobftat ratio, qudd terra
bene ter minatur, Icq; retinere potefta fiteus ver A poteff congregari, co quod
ficca cft , nifi mifccatur aqua. Sed huiufcemodi Icrmo non aUud affert ab his ,
quj dixit Arift.ft re- probata fuot a nobis, quibus impugnationibus non rcfpondet
Marta, (xdimpugnaia repetit , quia abiut^orieaindicat oodo. Si, quidem • . .
id' ' DcfalGtatcmiftioniV. ^ 437^ !d£ccuiheR«(^UD{l propnotcrroi;io.,.fguri^iic
coQtioe^/Adidccn „ . . eniiti,coacra modo rcp«itum,rcHCKndum c» dem fuot
taliones, am- HumSd plmsexpofiiar,afferead*.) Jcqpod alieno
dIffionuan_tia^& niolhuc^.prp-* fertipi autcqi ,*bi terraefl p.ur^
ficutTu|t ^cfpondeni/ PuraquidcdJ’^' terra, pu^um que clementpin cft , quod
qualitat« (Ius Integras , cod- trgrioxjonadmutas^nec itaque remiflas habet,
ficui? Aucfrl & /iriftorJ‘ , . P^ra' itafjue t^rrahatebit ficcuaieni , St
duritiem i frigi- ! ditatcm,&dcnfitatemiVfummb,erg6 St
pfoprrura'tcrminum,ncciI- diminutum, vt indigeat reftaujrante, itaque non aqua
opus ha- beat rnquim , G p ura.eft , ad fui terminationem quampiam. St duritie:
.,V\ fi prnfcriim iotcrmioabilis eft. St mollis omnin.d . £t quidem po- . tius
fi impura iflci terra .indiceret letmmantg, nam alieoata clTcia fic-"
citaTe.fuoquetcrmino, St indigeret altero, non autem aqua. Et aqua ' °°°
condenfat , occ cxiccat, ?t dixit Arift. fed qu« coagulatur «b Igne , hquefcunt
ab aqua, terra autem coagulata eft a frigore St den- ‘ fats. St
qgjpuluiacftfiAa, a calido eftdffuluta,naqua,|ux;^decre- - -ri, - ta.cius,id
noo faciat. Pratfertlm quidem quiajuxti decretum Auer.yt in.fiae d»fp.
fuperioris diximus, frigus aqu* pcr'/e hun)iditV?mgene- rar,
8chumiditati,fidcturpotentuaaiua, cfficiythum i,utemtker-
gdiDtcrmiaabi!itatem;quia Arift. ait, aquam non coagularo, i igrof-
4*Wet.t.3«5. j^e,itaque nec terminum dare fecundum fuam naturam fluentem. St
iaterminabilem ex fe, fed mcl quandoque coagulare rcIpcAu frigoris inipfa
eaitcntis.ficutdiccbai 104. met. itaque longe abeft Ariftoieli, quam yt terram
terminet.lt coagulet prfcipuepuram. At indoftui ho- mo intclligii puram modii
terram , vt t idetiir , pulucrero , A difgrcga- taip, vcluti arenam, a calore*
Qu^ quidem impurillima cft,adti]cerau o{ ab.ingcnita tenuitate,fxitum moliente,
d ffolutaio fruftrula Terra qui- dem pura cft , qu« fumme ficca eft , denfaiaq;
a fummq frigore in]p(a reboante. Arift* prsterci.vt terminetur huknidum,
admilcct ei ficcum, Sc ca durefccre.St confiftcrc docet ex quibus extrahitur,
npn fi addatur, bu midiias, itaque It humore priuaia exfe cqnfiftctc.Pcrrum
enim, ait, 43S F.ThomxCampariln® ^ ' ' f{piusIlqaatoiir,qu}irciI{ceteUbuar humt
0 (ftccam termioantur.copulantur, ' & reliqua patiuntur:igitur per
Arift.bQmidum,oec aqueuni,ii nullum, poterit
oanquimtcrmioare,&copulare,contioaarcque terram, vel alia oec indurare.Et
ex hoc queque erronea cfc expofitio Albertf, ac aliorfi, qui «ponunt, aqua
crtterminabilis,pr6 termioatiua propter Aiam hu* » inrditatem,in profato
frrtnoneinec enim humidum terminat, ?t hic did-^ *' ' .
tur,necaquaterminatpropter humorem, &fl jiditatem fuam,Ardprd«' pt condJutela'
Amilaiia funt,occ mifia,fcd compofita modd ex aqua,& terra, GbiipGc
bccehumorc. appoGtis, nequaquam tamen io communem rem redadis ,fcdin pro* pria
feruatisnatura,Gcut terra aqu( miAa,madefadaque,qu{ lutum efc perfedum;at
Gmiltria,cuiurmodi mifta pouuntur AriAoreli,haud qua* quam ea fluente
difrumpuntur, (cd durefeunt, magis, & fefecontinens , tiora Guat,caiufmodi
ferrum, aurum , A luturo tegularum Ariftotclia etiam coorenru,igitur,qu^ mifta
non ruer,contincri ab humido , at mi* fta , mieime dicendum fuit Arifrouli.
Item illa non a calore quouit ( Ariftor.eoim labi butnidiiatem dicir calore
«traneo ad fr trahente, ra qus frigore compinguntur, minime difTotui lunt vHa
vuquatr ^difrum* puntur,fed a vehementi tantum, A roburtiffinio,at a
languido,modera- toque condeofari apparent . Ncc vexo id Gr,qudd languidior
«lor mi* Bds ftrenud ioexifientem educar tenuitate, humiditatemq; q vebemes:
vChcmes quidem promptius fpoliat externas partes omni humorc,A te ■uitate ,
ItaqacciafTas cas facit anuquai&iutcraas irgrediatur , A per^ meet. Dc
filficarc miftionis l 45 ^ nec .cradercerciacit externas antequam totam permeet
molem,red pauiatim ,#jens,fimul tenuitatem educit omnem ; itaque, licet
tardius, vaiuerfam , {qoe,non partem,exuperat, tamen qu 50 Ccupatlanguiduscalor,exiccan-
. . tur,coropiogunturque,& fefe continentia fiuot.Qitocirca,qu{ humore
clabente di(]^Iuuotur, nequaquam.quia humore, quo continebantur,
fpoliatafaot,dirrumpuntur,rcdquia ineodem temporis mometo mul' ta ingereratur a
calore tenuitas, fubcilisque vapor, cui tantus exitus, & tam citd non patet
, vt elabatur e Ttri&a mole, quod habet opus, igitur cooftriftionis
impatiens interclufa tenuitas impedientem crafsiticm dif
rumpit,itaquediffoluitur molcs.Quarenonfit tenuitatis, hamorisque defedu
dilfolutio , quin maior fit ctafsities , quod exempla Ariftotclit
mar.ifertaruoi > fed voivehemeos calor copioliorcro fimul{ingenerauic
rpiritum,qui concutit crafsiticm, exitum qu{rens,itaque & difibluit vn*
oequaque.(^od terra pati videtur,cuin terremotus fi unt magni cx fpU Coafir.
ritu ingenitu concutieotc,8t diirolucQte,vcl Ariftotclis teftimonio. £c Arift.
hoc poterat admonere Ariftotelem exemplum, vcicaftanes dum (ubci- . nere
torrefiunt ,c quibua non ablata eft corticis jparticula , vt exitui fiat
ingenerande tenuitati, quzftrcpitu magno dilrumpuntur in fruftru- la.Et
Aphrodif^usin i.problematnmlib.q.iO}*agaouichocperexem- Ix Aphft ' pium oui,dum
affatur, difrupti etenim humor, inquir, in eo recalcfcens immodice, copiam
fpirituum paritlongiorem,quxcd per angufta exire cogatur,difruptoouitegumeco
cxiliatoeccr$ce(l,quod fit,ait,io doli js, '.',n * escerisq; fiftilibus
obturatis , antequam mufl u efferueat, 4c rptrituses efferuentta genitus
dclabat Rede quide Aphrod.cdlidctauit in his , fed lludio ioredadi AriR.in loco
fuo ex humoris effiuxuco^ilteatia amitte* cc terra iudicaiiit*. Hoc
inueftigandu fuiffct A rtft.lr «lo contradicenda fen(ui,cu alibi vifus fit
humor diffi aere, & eo cUbcie fieri ficcicatc.d co
fentesdcferuir.EtafTigoataeft ratio.qudd Arifiotdi talchumidum »ide . ^ ^ «
debeat, quam Marta non intdfcxir,8ctamet>fum Arift,de'prcta,& ip- ra -
lefiobis reddendam effe rationem putat, non redditam contra Arittor. ^ ignarus
homo.Etidcdficdicir, quia ipfam foldrrc no potuit Non enim “ reddidit c*ufam,qoa
interminabilisaqua terminum dct^A homidumiia digens confifttntia.confiftere
faciat in Arift.dogm'atc, & Plato quoque • id abhorret, nam inquit in
Timjo.qudd bafes aqu* minus firme, ftabi- *- l€5que,quam
terrae,ficilcccdunt,it^ncUbuntur.Non ergo Platonico- ^ mteniiaen tcrrzaquv. Ec
nosdedtmus caufamyCtinqui intctdutn id agat:& Contra Arifto.diximus. qudd
non propter humiditatem, quii '
idpr(ftareeaermagi$,pra;teraliasrationeS3ducrfushoc. Sed dicit Mirta non debere
aerem id agere. Duf, inquit, enim fuot ficciutiscaurf,vnafriguscondenrtas,&cOmprimenshumidum.&rc-
moucns ficcitatem , quar eft humiditatis priuatio , fecunda eft caliditas
huimditatem confumcns,& motus caufat calorem in cilcfaSibili, ided necefld
eft , qiidd io materia illa profundat , q-,{ eft iusta relocitrimuui motum.hf
cautem Ignis materia eft , & ideo caltdorUm Di^ualioiu. tus efl fcrmo.At
alij dicunt Perip.qudd quia (luit mag s aer obfuam te*- nuitatem, ideo non e(l
ea datus humidirate, qua; pofTit terminum dare, •jh. • diffugiens nimirum fubitd.
Athocabfurdiusef^ Ariftoteli; ipCe enim' Keprobatio, quod fluit magis, &
promptius quemlibet fufeipit terminu , humidum magis e(fe decreuit .
Quareaqiia, quf magis denfa cft , magisq; crafla , ficca cft magis quam aer;nam
cradirudo fua Et a denfatinne;Et enim ex denfatis vaporibus, dcnfitas aute
propria eft Eccitatit, E fenfum fequa* mur ;namq; quantd magis denfum eft
quippitm,tantd cedit minus in profundum, & proprio magis
coutineturtermino.QuapreipterE ratio* pc humidiiatis Eat conEflcntia, omnibus
modis competat aeri opor* Refp. alioru. tct. Tgituraliadecaufaaqua
contincat,non ob humiditatem.At dfcunt Th. reproba- r f (fugit, labitutq;, aqua
vero grauat, & profundat,ided aqueo opus eft humido,non aereo. Sed Ediocft
h^cE ratiohumtdieft ratio SI conoir- confiftenti^, Ar omnia quatuor elementa
concurrunt ad mixtioocca't rut^admitUo igitur aer humidiflimus dicatur effe
continens ;ft E nequeunt Engere ne elem.^que modum, quo aer ob fuam
labiiitatem, mif^^urcum ceteris, minus En mifccnnirjigi (]( ignefoblunari, qui
tenuior eft,& fluidior, igitur nunquam mi- ror aer humi- fiet non
potentibus aflignare modum, quo aer, & ignis ad miftione que tnixtu*i
veniant, & inalterent terram, & aquam, ficut dicebat Arift. qudd opus
dabit temii-- cft concurrere non abolita, necremilTiyfcd integ^ra, ibi^uein
congrelfa Dummagif. debilitari mutuis pugnis, 8r mifceri; nam quod fingunt de
virtutibus vx num eft, &Ariftoteli prorsus difeors. Et Arift. ipfe, non
poffe aerem mifceri in prob.fcc. 2 d.q.j.& lo declarauir, vtfuorum ipfe
decretorum fzpc oblitus appareat. Propriis ergd viribus fe continet terra,
& fiqux portio , quz ex vi ingeniti vaporis dtfrupta fuit; aqueo humido no
Em* pliciter, fcdvifcofo contineatur oportet, vt diximus. Ac difeutiatur num
acrem, & ignem pofTmtad mixtionem adducere Peripatetici, &fi iKqueunt,
auferatur miftio, Gapolfunt, aerem humidum dicant coa* tinens . Et quii faUa
cft poEtio , qudd, humor fub ratione, qua humor, continentiam largiatur, exhis
nunc ruant decreta illorum. TelTh. Mox autem nec aer, nec igoisadmiftorum
compofitiooem Arifto* afferri poteft . Non enim nos doceat , quid aer agat in
terram, in^; iinTmlrmi. alia elementa cum fttdcbililEmus, qui i quouis Fere
contrario nullo Arg.s. temporis momento extinguitur,corrumpiturque; ieneauetn
terra, lecisque, quibus mifta componantur, retineri, includique poteft, •
diffluens quaque, & ad fupertora fua petens natura . Nec modum, qoo ignis
ad hzc loca fubluaaris dilabatur , dicent Tnquam. Et fi enim de* g tur illud
impoffibilc Ariftotcli , alibi i nobia reprobatum, ignis nimt* rilni ■ Dc
falfitate miftionis ] 443 . rum partes cootritione (olis, & coeloram
deorfum tradi , & i fuo loco 'deturbari; non quidem dari poteft, vc ad
terram rfque detrudantur, quippe qux parum deaolutc,detrufxq; ad proprium
locum, & ad co* guatam redeunt vniuerGtatem,& motum fiftuutYioIeutum,
Quin no ^ ad terram vfque delabi oportet, fediuxta eorum dogma, ad profunda ^
maris, & terrz vifceraagi oportet, ibi enim fiunt calida mifta, falfa vi*
delicet , nitrofa , fulpburea , & bicuminofa : qud non eft poKbiic fingi
quod concurrant . Ad bzc ait Marti, opus cceli eft opus intelligentix, ideo non
mo* R.elp.Mar. uentur elementa femper naturaliter, fed qud diriguntur ab bis,
& bine ignis partes fparguntur in aere, & per virtutem cceleftis motus
violen* >, tia fertur deorsdm, Si ideo lunt aliquz eius partes in vaporibus
pluuia* ' fi bus defeeodentes , & in rore , dt ideo aquz pluuiales vaporofz
funt , &calidz;& bfcefl caufaicurniuedefceadentenon fit canta frigoris
iatenfio, cum his ergd defcenduntpartes ignitzadloca miftionis; 8c ideo non
approbo fententiam dicentium, quod ignis d efccndac per ja- culationem . Verum
quid fit^ius dici potefi?fi enim naturalis eftjmiftio naturali- , ter ad eam
oportet concurrant elementa, & nondu&u naturzfimpli- **' cilfimz ,
& incorporcz , quz quomodo conducat impolTibile eft fi oge- Quid non du re.
Et profeftd elementa quando agunt in miftione, vnumquodque cancurresab fuam
amplificationem intendit, & alterum infui naturam agere; &
jntclliMBtiii hoc illis naturalUIim um eft , nam mixti primd non intendunt
fadion6 , JJJ 5^*1 ficutfibi naturaliflimum eft fuam in terram diffundere
fubftantiama- nobiiproba—
pudnos,&illaminuertercinca;!um,necintendithzcmedia, fedquo- tum. dam fiunt
accidente rcfpeftu illius . Nec pr^terea aer , & ignis , qui ftu* % pidi
ponunturperipaceticis, ficcognitionis expertes quomodo obedtuc ^ intelligentiis
contra propriam naturam, fingent nunquam, & quo exequantur modo, quod
mandauerunt, ipfam fctlicet miftionem, pr^- /ertim cum fit contra eorum naturam
mandatum , delapfus fcilicet de- orfum, & ad profundam maris, & terrz,
vbi fane corrumpi fperant ma gis ; & vt fuz naturz obliti , periculose
exponant, & pacem iniant cum contrariis, in maxima pugna dum digladiantur.
Nec enim id anima- lia, quz obedire, cognitionis participia cum fiat, modo
illis, fciunt, 5 itaque inuita duci oportet, quo nolunt, multo minus ftupidiora
ele- menta fi nent duci. Et mirum quidem fi rerum naturz ad ctHciendum, 4 quod
eis naturale eft , fi id volunt ia vita , atque ab alijs violentantibus aguntur
, & perpetuo patiantur vim, & fi nefeiuit Deus, natu raq; mo-
du>Cquodablit)quofimileefliciuotcu voluptate, ficui faciunt animalia,
ipfaelemeia,& tale indere igaorauic.(edintclligc:iis mu.ius taleaaigna ;
uic,vcoacurasivioletent,& agetiapenitusdiilimilia,|&incorporei ad res
corpotcu coica dccccca fcolua defigoaucat.Qua de caufa amotu c^lcfti Arift.
nnnair incel. fed 4 moiu iene ad mi/la (Tcducic Concl.rera» Nopot Ignif
cupluuia de- fcendere ad ■tiacionetn. Katio I. 444 F.ThomjcCampancll* modo
detrudi acrem, i^nemqueAri/loteli placet in t. met. eap.^.pro» pter motum enim
Tolidi (olis difgregantis pertingit, ait , ad locum hunc calidita>,&
quia ambiens ignis peracrem fpargitur frequenter motu ,Ac fertur violentia
deorsum ; quare Arifto. (idiones omnes effugit, &, cui magis fiuet
renfusjadbatrcttlicet &eius politio impoflibilis Gt,vt in fer* mone de
czIo,& de calore didumeft fatis. Attamen non demonftrac Arift.nec
Peripateticorum quifpiam modum , quo folis c6tritiooe,praE> fertim
hycroalibus temporibus, quando fol abeft,fiat miftio, & tunc faAt hoc ipfi
dici nequit; Etenim tradans deaquis, frigidas cfTe di- xit, & niues , qusr
defeendunt . £t Arift. fumroe oppofiram igni aquam pofuit, quare longe abeft
aqua, quam vtfecum ignem ducat, non e* aim inierunt /zdus, vtaquaipfun non
cxtinguat,h fumme eft contra- ria illi. Et cum odiis fcprofequantur contraria,
& ignis vi deferto r,pro- fcdo extinguetur in via , tum quia contrarium
edir motum , violenta- turque, tum quia contrarium , quod ipfum conducit
fciiicetaqua eido minatur, fi trahit,&fuperillu grauatur,vt etiam fi fit
calida, extirguat» aqua enim calida igni inieda illum extinguit,&
fuffocat.Ec dato quide» quod ignem deferat pluuia, quod eft iropoflibile,
przcipuc apud illos, tunc ignis veniet remiffus, tc pene extindus, nil valens
agere in contra- rium, vtfenruatalibus fadispluniis experitur, quare miftio
nulla fier, oam aqua dominatur, 9c terra hic', fummo gaudentes frigore, &
quan- titate, acrobore^ fi in eis fit mixtum; tunc enim mixtum non fit, cum
alterum alteri dominatur, elemeco, fed alterius fit generatio, dicit Arift»
& Auer. Et fi mifta fiunt iu vifceribus terrz , & aqu{, & illa
calida fune d przdominio, vt falfa, & bitumiaofa>fulfurea^'„ non poteft
fingi, quo ilia cftecerit modo calor aducniens cum pluuiia valde remiffus,
& domi- natus fuerit aliis elementis, ac a fe mixtum
deoominaucrir,inualidus gi- gnendi talia. Et oblitus fui homo fatetur cum niue,
& aqua calore cfle, veritate coadus,vel firgeodi cupidus pro Arift. contra
illum.ficut Alb» faffus eft; Quod penitus abfurdu eis videtur,& tamen
confiderant nun- quam, quid dicant; fed fu pponentes Peripatetici ea, qua;
Arift.dicit ef- fc diuina,& naturas rerum io eifdcm f^pe verbis peruertut,
& quales ef- Ir alibi przdkaruot pro Ariftotclc, alia nunc vrgence
occeffitateprA ciuf! 'Defal/itatemidionis. ' 4^5 clufdem altert
fi&ioneraIuanda,ta]esefreargant,Telaliatfingaiit. Et pwui ali j , h»c
eaitantet dicunt , cx miftU fieri nimirum alia , in quifius funt elementa,non
cx elementis Namq; Arift.ex eorum ?niuerfitatibas mifta hate fieri tbiq;
praedicat, & fi nequit ex eis fieri,nunquim ergo fa- xh. &a eft, non
funt ergd prima corpora, nec ridebitur ergdroiftiojipfaigi- Reprobatio . tur
penitus tollatur eft necefsj . Amplius quidem Tcl. ait iu j.lib.cap.44. nec, i!
admixta omnia dedu« cac elementa Ariftoteles, modum fingere poterit, quo eorum
formz, ipfxq; naturae agentes penitus contrari; afiionem inter (efiftant, &
re- poffime lutifoedercinitojnonfereampliuscorrumpaot, fed io eodem regnent
conciliari, rc fubicfto. mifceancur. AitMartadidum efleinfuperioribus, qudd
quando fiint aequalia clementa,fi in (e agant, refultat complexio,quz eft
miftio,&fi inzquar Mar.Reprob. lia fint, fiet alterius generatio- Verum
hzcretba rerificantrationem,qua diximus non fieri miftum in medi js terris,
& aquis, quia aduenit debilitatus ignis, dato qodd ve- ' niar, & cx
incqualibus non fit mixtum ; at quod manifeftaodum erat , declarat nihil hic
,aut ahbifciolus, nec Ariu. nec Auer.ipfi enim dixe- runt, fi (qualia in
virtute fiat elementa, tunc io inuic^m agent, fe dcbi« litaueiint, nectotaliter
corruperint; fiet mixtum in a.dcgcn.t.48.At nS cxplicant,cur horum adiones
cefient,& nou amplius agunt,fed in eode fubicdoconciliantur, Secommorantur
mixtum componentes. Nequd ' \ , enim quatuornaturzcontrari( vnam,eandem^; rem,
quam fimilarem cfieoporteat, confticuantipfz non abolitz,& quoniam
contrarijsin* M digeot fingul( difpofitionibut,vt conftituant,&
fint,contrariisq, inftra anentis, io eadem igitur materia quatuor fint formz
oportet contrarie cotrariis modis informantes. Quod d veritate per quam
logiiTime abeft. £t propter h(ccontraria,oec fi remittantur, cfie pofie vnum
dicat.Tum & u detur vnum fimilare ab eis conditui ex quatuor contrariis
efientiis, & fubftantiis, ^ nam in Tubdantiis contrarium cfleArifbfui
oblitus fate turio e.degen.t.^p. &alibi,vt in prima difp.narrauimas)
fingent nun- qudm, quomodo coercitz fiat earum aAiones, & proprij iogenij
obli- r p fint,& cum cootrari js contraria viuaot dcpnfitia
odijs,a&ionibas, & appetitibus deftruendi contrarium, feq; amplificandi
. Nofunc ergo ia tnixto eiufdcm batur(, quod volebat pr(lcos pofitio, ficui
prius erant j oatn non agunc,vt prius : Porro enim fi temifia funt , remiiTam
facient aduersus inuiccma&iooem firgula, &ftantca&ionec6trariorum,mi•
|lunl cx eis nullum fir, pr^fcrcim fimilare, vc volunt : £t licet ad fenfum
fiat miftio, qu( nec potefi, fiatim corruet, nam interibunt exillaa Aio» ne;
Nec, quia remiffi funt, durent,ficut enimfe habet intenfutn ad con» rumpendum
intenfum contra rium,fic remiflum ad remifiuni,fed varie» fas cft
iatcsioccafuiD> 2 (Ccaii(ruin,b hoc oon agat, tUud auceipfic.Talea ' - —
quippd I.-:-! . n .1 Dcfalficatcmiftionis.' 41*^ ‘n i'is. Et fi Mucintur e
te^j, i cilrt duticr oportet, Solem eftlm mo- di id facete, Gcutiquas facit,
peripatetici ISPV: obliqu e lati Solis.' 445 fihi . Quapropter qaii latio eft
prior geaeratiooea , 8 t qaod fertur eft eos, digQius erit, vt fu principium
poftcrioris,& non entir.quale e(l,q^ generatur. Quoniam item generatio eft
continuatae corruptio, 5 edici> ' • mus lationem eftectufam
gcneratioois,maoiieftum eft. quod eritcau* ia corruptionis; nam cootrariorom
contrarisefunteaura;. Itaq; opor- tet e(Te contrarios motus locales, vel vnum
Gbicontrariu fecundum di- uerfas circuli partes, qu^ ex rna parte caufet
generationem, ex altera ve- rd corruptionem. Hucautem non reperitur in motu
diurooprimi mo bilis, ceteros ripientis, quis eft «qualis femper idem : erit
ergd in or- be dccliui fuper Zodiacum ,vbi iit acceiTus folisad nos, &
recedas. Sui quidem aduenicodo generat , & recedendo corrumpit * quia
contrario- rum eft caufa contraria. Vnde inxquali tempore erit generatio,Se
corru - ptio fecundum natu ram.Ideoq;& tempus, & vita vniufcaitifquc
habent aumerum,dc omnium vita,& tempus, quia omnium eft o rdo,m en (ura-
tur periodo fecundum plus, & minus, &c.Telc(ius nobifcufnaduerfus
Examinanir ha:ci0 4.1ib.cap.i.inquit.Qii6d(iquippiam fccudorum entium quan
difotrruaAri piam edat aAiooem, operatioocmve;quar calori & frigori primis
natu* flo. ris primorum cotium attribui nequit; & quz eam edunt entia alia
a prt inorum corporum fubftantia donari oporteat, quod fcilicet e primis (i-
bijplts commixtis,& refra^is coponi non apparear, reda ratione Arift* isnpulfui
aliam a prioctpijs primorum corporum inquiGjfrecnaturam, Si rede ea Soli danda
Gbifuiftec,(i a (ole talis adioedi videtur modd, ac i nulla altera natura;
& G ea,qu« ctfcda fuot, talem operantia adione, foU pcrfimilia apparerent
Gbi. Nam qu« generantur, naturas, & paflio- nes proprias
geocrantium,eni€icnciumquc,tefte etiam Ariftotcle, con- trahere debent : quibus
cognata Geri , qu£ Gunt ab cis fumm c eft necef- fe. At quia nulla reperitur
operatio in (ecandtscntibus,null licietit altera a calore , & (rigore inquiGta
eft . Sed modus inuenic.idos confide erat, quo Gunt ab his quibus lenius
alTcocic, & ratio dilTentire videtur. Arlit'"’ Item U intuitus eft
Arift. talia Geri cntia,qu{entibus, vnde Guiit, fuiit Anihn.tnix-
dtftldeotia.longd illis nimirum nobiliora, vt ait, & (ummoartiGcioeffe-
taiiint nobi- c 0 c; quod taluri,& (rigori agentibus temerd, vfqueqitaque
clFufit bura limplici viri bus, attribui nequeat, nec materiae dari poflit ,
nec potentiis his , in- dagAndum ci fuit nobilius ageos, ac diuioius,qodd
formas maieriaein- «iucerct, ac ilUs, vt inftrumeotis vteretur, dum formas
gigneret, & pUa cas»& qujfpoaUaafci videatur, otnoiaq;coafthucrct;«c
quae non ap- Lli pareat TC5 potell fol Ari. efie age« ptjffcrtim fi cfl quinti
ef- fcntiijSc non calid*, quid (j calidus, er- go non datur aliud princi- piu
icaloie > & frigore . i 4 Reflc rarm. cA locutus». '6 ■jjQ
F.ThomxCampancllx parent ab vniooco fieri. Non tamenia foleponipoteft
Ariftotelihoe principium.nequc in obliqua eius latione. Nam qu« fiunt ab
tniuoco, coenatoq; fieri cfi necefsc , vt Arift. vbiq; decernit .Sed fol
penitus uerf» natur» eft illi.Item, qu» generat, per accidens generat.ncrpcrlc,
nec proprijs viribus,fed viribus ignis, que per accidens immittit ad b«C
inferiora ,dum.f.fuo motu aerem atterit accendit, ac huc detrudit, vbi fiat
generatio fecudum quod dicitur i.decjl.flc i.met. vtadduxunusm j.difp. & in
feq. At principium primum debet per /eagere, proprmque viribus, ac artificiose
vt dixit: cuiufmodi iol non agit. Nam accidit mo- tui folis attritio in aere,
& accidentaliter mittitur ad nos calor, & mam», per confequens ,
accides eft ei generatioivt etiam videatur Iol longe de- teriusi gere, quam
inftrumentum , & magis temere, quam calor, flt In- cus moderati, cuiufmodi
funt Parmenidi potenti» generantes in *”**** ria. Similiter nullum entium eft
foli fimilc talis naturae pofito, quale il- lum donat Arift. Item confirmari
apparet tx hoc , quod fol effet magis inftrumetum dum non aliud praftaret,nifi
immifTionem caloris, « ip^ proximationem ad mateiiaro,&ipfe calor deinde
videtur v«e ages, qm p ropria vi generat, & educit formas, fiue fe altcru m
gignit, fitq; for™*. Et quia,que fiunt fumunt naturam agentis principalis,
& non inftru- menti, vt dicit Auer.& Arift.& omnia talia (umunt
naturam caloris,cu- ius quelibet funt operationes, vt io prima difp.
oarrauirous ; at quint» cITcati» nil eft fimile eorum, qu»ab eo fiunt, erroneus
vslde,ub)qj coo trarius appareat Arift. Itero, vt arguit Auer.io 7.meup. &
io einfdem , omnia qu» fiunt ab eodem agente principali, ciufdcm funt
rpeciei,qui» a diucrfitatcagemis lumitur foinjarediucrfitasjfed non omnia q»;
nut alolc VI a principali, & a calore vt inftrumenio funt ciufdcm fpccici,
vel natura apud Arift.nam planta, & animal orta abfque femine funt diuer
farum naiutarumipfi Arifto(eli,8:tamen vtraquefunta fole.Ncc con- currant
ad£quiuocaro caulam,cx qua dicant fieri has diuerntatcs; nam Aucr. arguit tunc
contri Platonem ponentem Id^am principium geoe rationis, & contra legales
ponentes Deum, vel cholcodcam,vi Auic.quc principia funt zquiuoca . Similiter
latio obliqua nil aliud przftat, niu • v: fiat magis, vcl minus direSus fol
vndcncc ci poteft attribui uni at- tificiofa generatio . C{tcra , qu£ dicunt
rcprobauimui in fupcrionbus d.fputationibus. At quando aliud nullum priocipiuroapparct,cui
reta omnium efficietia,& animalium, ac plantarum generatioaitribuipol- fit,
nifi fol; qui arte genitorum, & fponte ptbcipium videtur. Sol qur-
dtm,& hoeno, ait, homiucm generant, &qoflponic fiunt, afclis im- bibita
calidiiatc imputti femine fiunt , M itaque tKceffarid primum re- rtm agees
principium videri dtbet per fe, proprip^; viribus, cum no- ftris eniibus
communicans, ficut antiquis vifus eft ,adi!crfar;us lerrj 5 quam oppugnans in
diuctia media ftatuat entia. Omnia quidero^vt eo* Dc falfiratciniflionfs ' 4$i
•e? iiim co 1 or,conftitatio. St plurrs conditiooei maoifeflat, Tolis magis fi-
milia apparent. Ec quantd plus a fole vincitur terra, tantd tu cognatio^ ra
foti inuerti elt viCa . V t liceat , fitq; necefsd folem agentccaufani om* nium
airigr\arevmaocam:cuiu$coDile,quoniam generatio videtur (terna Ari
ftoieit:& fol tale principium apparuit, nam omnia adueniente fole gene
rantur,& vires lumercgcnica videntur, vc dicitur in eodem Itb. ab Arifi. '
C.5 3. Sc h(C generantis naturam affamunt : quod femper fe alterum ge« nerat,
fcq; dififundit in aliena mole, vtfuam faciat; itaqueipfum prin- cipium fol iui
natura patibile poni poterat . Nonfiquidemicregrum, . valens^; agens principium
, & vcluti magnitudine, & robore munitum jjj y' cfaVe^ fuo, paci
impotens debee dici, fol, inquam, &alien(nt(ur(, quam vtpa- cAfectth”, vbi
tiatur,quint( nimirum c(Teiiii(;Nam dcbilitatum,&a contrario repu-
ciuilubiiicia gnante in Aiis tffc&ibus patibile apparet , eiufdcmq; natur(
, itaque & dimioiua* uatura patibile erit. Sed indaganda erat Ariftoteli
caufa, cur non patia* tar,quam nos dicimus. Quia in feipfo fortius cft fuo
contrario, nil/(dt iiaenS, remotum q;,vt diximus in difp.3.& prima cum
Telefio.Ncq; ra- tione vti dicatur, & non agere quantum potcA. Non quidem intelligere
Iicet,quomodo fuas reprimant vires. Ac uon agant quantum poffint con
^Jj^*^*^'***®® traria. lpraenimidcdagunt,vt io fe alterutrum
iouertant,accorrupant. >rtea.. Qjodfumma vi ab vtroque Acri coientaneumeft.
Nam quomodo mi- " fertum contrariorum contrario parcar, nec corrumpat, non
video, & fi ei parceiisab ipfo luditur ex 06 oppreflioneinterueniente
roborato, cur parcitur,Ac cur nunc io fe reducere molem cootrarij vuIt,nuoc
verd no? Non quidem vires prohibere vult contrarium illud feruantes. Napi nec
appetitam fecoofefuandi, ac multiplicandi deperdit vnquim naturale
agens.Itaquetemeie,Ac vfquequaquecffufis viribus agere vtrumqjopor Kcc. m ili
)tum immutante virr,5( nRturjni,autTirfsrrprimcnte,co rt f J ter hibrntcq;
vmqnim; Tctl al:a lor genob liori ratione, d;uin'oriq ic mo- ra-,x 4 moderat
url>euseft glunorus.fapientifrimus artifcx.-cui proui- f«m cl>,tot
lationes diri foii agenti robullicr, tali faed^s Tclocitate ,?t numqiiam
reprimens ipfe vires, meufura tamen agrt. N im Tol illa dila» ru jsq; conditionibus
omoino donata; quaa Refp. ctpro indifpu.
ptimanumerauimus,iDnulliscommunicant,fcmpcrq; rrpu- subis. gDaps,ab ecq;
continuo deftruda; V t fatislaudari debet mihi Tclcliua CoLfi^tinus
comeri»&«uaaoftcr,quibocagooiMtt4( Aoftaacufari po .1 ‘ ‘ ' “ *W» V.. t De
vTq oblique lati Solis. 4^? Dfntquain vruin de qaxtuor principi]’^
oppontaomnlr. djgni;&cu ErwrHpp* eo Hyppndetrah» Rfghinus alter
ccmcrrancus.qui duo ftatnens prin* nis concerra- cip'a,'gr.cm & aquam
conRituit in vhimocppofitionjsgradu.valde vi nei. fa cu rurchis aotis a calore
foucn,Si ab ipfo {ole deuida lerra procrea- ri, a Icau»?
nuquam;atterra(cmperdeftrui^umqyanfia Sole gigni, ftd preprio frigore
inHaurarequod fi id prodat aqu^ calor folia, non erit libi
contrarif,velmaKimccootrari4ispu(itu3 aquae ab Anft.mag a ptx- flabit rerrar
minos cuntrarix,vt volant. Martaoil audiena caiu.quz di* ximua.oec
cxordio,vndedifputario oritur, lato, & qu 2 dida Tclca iuquht contraria eA
igni terra, quam aqua, aqua verd fccudunx phr. qualitates: & quia apud cum,
Acut & nos, calor & frigus luntfubAatig elementorum, nil dubiiadum cA,
quod vclit frigus cffuudi a terra,fub- Aaotiaitter frigida,& per confequens
omnino igni contraris.At ipfc An gebat pro Arilt. omnibus igitur de cauAs,&
in vicimo remotionis con- traria cum Ant calor & frigus,a contrariis cauAs
deriuata Ane oportet,8^ non a modis eiufdtm diucrAs; cuius diuctfatio nihil
variet, ncc caufan- di modum alterum inferat. V t multum inici j, vclut credo,
przAigijs ca lol oon fit principium exeo, quiaxltaie non generat, ied
corrumpit. Sed nos diximus generare femper, fed (ftate acrem, ignem, &
fubciliors iuxti diucrfitates locorum, &matericrL’m,& paululum
rrcedcns,vclic* pcrataliib hycmenoAracoiia modetatusexiltens:('vtruc valde fui
cbli tus videatui Marta, sc fenius oi gator, fi modo id neget. ) at lol hyber*
nus, vel recedens, duro itr.prenii moderatum calorem, vet accedens, fed DOD
adhuc prorfus dire £t(is, gignit neflta entia fol| quia tunc nonattC'* t)uac
valde vihemctiter,vi Maiia dixit, qiquamo pIusfrigcfcimus,taDtd mtliora funt
femina in prima difp. & l osbcr.i ratiocinati fumus, idrd. Vide» nam nolo
immorari vtri petam . Sic&inbacdifputatione nobis cum eft Matia. Nes enim
proba mus, qtddfol accedens nu generet ma- gis, vt teccilahb Atift.de
hisertibus,dequibus]oquituripfc;nam de tccuifT.ttiis nulla cft dubitatio;&
tamen tcipbdctipfr,quddfoldirc 6 us magi», De Vfu oblique lati Soli^ De re^font
^qutuoaiali. rajgTs»noft gignit, likm propter indifpoGtionem mater!p,ti^m qaia
exic* cat, & lati fiuit fpiritus; ? t nefeiat quid defendat, &
Arift.falfus appareat ex dtd's etiam Martat. At quis non videat herbas vri,
fontes cxiccari,ani milu febribus laborare , & interire magis in {ftate,
nifi frigidi loca pe- tant, St frigidisreGciamur cibis, St potibus^ Et ipfein
prima dilp.nouir, Yt ff upidus nunc videitur, St fermonofter vcrus,qui blando
cilori, St > o accedui Tolis generationes noflrorumallignat.Et digne
dicentes cu Tei. in cap.ij(dem.dicimut,q>^quioo&ialis regio non, quiafol
cotinuo ac cedit, prodncir.fed quia temperata.Nequeenim diu ilii dire^usimmi-
net (ul,ebiis vnquam bretiiores,iongeq;frigidirsimz, acftiax pr^Tcrtim i terrf
vmbrafadgfrigid^,long^ tunc latiuima . N tm ficuc> diurnus folin pundo
verticis, Gc in oppolitoGcnodurnus .Tempera- : ca igitur, beataq;
jquinodulisp^aga, &qui illam incolunt, nihil opti- mis deteriores, (i a
coeli inzqualitate, St i traoGtu I diurno f ftu ad no- durnum frigus nil
obliduntur. At quig non longe abeff, St veiuti media iDe reglonib* regioeff
inter ^quinodiaiem. St tropicos, a rolediutifsiineimmorante poft xquino.
cxultacft mixirne, tardius diurnum conbcientegyrum, St iamdiu par» rum a
pundovertie s remoto, dum.fab aquatore ad tropicos,8t e tro- piicisad ipfum
retrofertur,& a breuioribus, nec gqud frigidis minus re^: frigerata eff
oodibus . Arent igitur, Tqualleniq; extri^tropicu omniaw: E corpora ibi
degentiu q> quia tenuitasqu^arsiducgencracurambien«, te a calore, violenter
clcuatur , nigra funt , & diif orta . £t fpiritus qui d craflillimo
edudu^dt fanguine, tenuiorell,quim, vt redeintcllig«t,Sc purus non eit ,lcd
mult£ immix.^ funtei fuligines, & prauctff mnatis hibirans in ventriculis,
praucrattocinacur. C^iod (i IccTis vnquain .'ue- tiire appareat , attribuendum
cifterr^diuerhcati, vc Telelius exponit. dicit Marta de elementis, fupra
reprobata fuere. Ecdidum Telcsij ma er. (^od dicit partes terr^tunccxiccari,fcd
non corrumpi, ftlTum cR,nam exiccatur,quta paries tenuiores cleuantur,
&conuertunturin tliebam molem :quodeft corrumpi tetr^,& frugum. Ad
aliud Telcsij Mar. refpodet Marea, qicalorfadus a lumine, & motu Tolis
mulca producit. Ad a nam mitena difpofica geoerare, poteft,hoc facere,
&ex(ccare,vcl alte- rutrum camum. £t quando cxiccat, clcuac vapores, qui
furfum delati,(t aerem calidiOimum inueniunt,dilVoluuarurin naturam acris, lin
ftigi- diufculum paHeniem antipariftaiim, conuertuotur in aquam. Quando tero
loldircdus cft,quianon proporcionatus cft calor,aliqua corrum-, pir, St
exiccar, qi>^.fiiDul colligata rrant, dcil ruendo enim fcigiditatem
diflbluautur.Huic luacanimalia bibunt, occalorcperrant muUo.H^c Mmm igitur LA
.liT v neret: Cvt erret Ariftoteles^aam calor coeli tuae vrit. £t fi fic eft,
item erunt vniuoci cum elemen tari: nam ideo zquiuocos,quid folaris gene •
rat,& dementaris deftruit, dixit ipfe cum Auer. At nuacapparec , quod
diximus in prima difpu.fif ;.qudd vterqueremiiTusgeaerat, &quia per
diftanriam fit remiiTio,ided fol recedent geoerat magis. Ignis etiam fic eft.
Nam infui ezceltcntia propter maximam calorem generat nihit, n dicit Arift.in
a.dc gen. t.c.2i. At moderatus generac.f.noftra eutia, es- ceilcns.n.reipruro
gignit, quin ignem pofuit Anft.flc Auer. in i.dec^ generationis principium ; A
calorem, qui quide ei competit primo cae- teris per illum,ndicitur2. mctapk
a&iu^per(eg?nerare volute ,taai in a.de gcn.quam 4.met.& calorem omnium
rerum formam, qu{ fiunCr pofuit Alb.at frigus per accidens generat. V de quid
diximusin prima, & ^.difp.nos & Platonid. Ac qnia fol dire Aus eft in
fua excellentia, ^ ad partes quibus fic imminet, ideo nibil conftituic.Scd
moderatus, & pro- porcionatus generat vterque; «terque igitur rt videatur
eiufdem oatiir “rz.Si calefactat mocusdicemusalibh' . Ad j.inquit Marra, ^fol
babctpropriummotum,quemfinicinaa* BO,& raptus, qnem finit tndie.
EtperacceiTumad nosintelligimusnao- tum proprium, & fic vnoacedTa generat,
in quo plures concurrunt ac» ceffus,& recdfus motus diurni. Eriam idiotx
fciunt. Sic loquitur hic , vt fugiat. Telafius enim loquiturdeacceflibus, Si
receifibus, quz fiunt in obliquo circulo,arguens coq^raid,quod Arift* dixit t.
5 7.qudd tempus generationis corruptionis, tuuentuMs , & fene- ratis eft
zquale, & determinatur fecundum rcuolutiones folis in orbe decliui: ita ^
quibus periodus generationis eft vna r«uolutio,vt herbis , quibufdam plures vc
plantis perferis, & animalibus, vt Auer. in coirs. illo, Albertus, quin
ipfe textus manifeftat. Nam,inquic T eletius argues, quo paAo opus eft multis
xccerTibus ad multorum generationem^ noi» quidem reddi poteft ratio. N tm
quoties accedit fol generans, toties re- cedit corrumpensper t.5 5. vbi
dicitur, qudd contrariorum corraria eft ca'.ifa,idc6 fara
gC'ierarioneperacce(r'jm,fic eiufdem corruptio per rc- «cftum zqualiter. Ecfi
fic talis cojruptio, nihil poteft viucre.aiigmenta- ri, pctficiq le plufquam
fex menfes,& in fex alijs fic corruptio. Non igi- tur polfonc plures reuol
(Itiones continud idem perficere, fed modo ii^ modo non; & idem nunc
fenelceret, nunc adolelcerec. Ataliud experi» mur. Siquidem tempore
rcceffusnihiIomiQus,quJm tempore, acceffu* ntsgeatus aoioaoli», quia
mcUu&leriiaacur,Sc rtu uac ab auabieatis fcig» xc De v(u oblique lati
SoliiT ' 4 n lotroifto c&Ior« iaoato , coIlcAoq; (ibi ipfi , itaque &
robuftiore fa- 6ojVt melius confcruet.nec dirpetdatur,& (lant
coacoftiones,& nutri* tioDcs optime, morbi fcbhles pr^dpo^non regnent. At
Albertus air, Alk quod virtus influxa acoeto tanto tempore potefl petflci tanta
exiftens pro Ar. tantisq; reuolutionibus. Hoc nihil eft,vt diximus io prima
difp.tu quia •pud eos fol non dat formam, fcd generans partieuhre, tum quia
agit motu,& lumine,& confequeoter (olo calore, vt ibi probanimus de men
te Arift. Et omnes ftcllac recipiunt Ariftoteli lumen a fole , aliud nihJ, ita
^,fl tantum dant calorem, non poteft determinari, prxfertim ab cis , aliam
famam a calore datibus,8t alias qualitates ; tum apud omnes virtus caloris, qui
cft in materia feminali, ignoratur ,itaq; Sc periodus* Nam & eft fufiiciens
calor femini, qui addituri fole, & ftellis corrumpit, Ecut fifuflicit calor
feminis ad formandum, fuperfluit& male generat calor affroruiprcfcrtim fi
cft robuftus.prauc^uecfformat , i ett lobu- ftior,qiiam quiadiuuet.Et hinc eft,
quod duo homines nafeentes io eo- dem mcofe in eadem demo fimul, concepti,
eademq; hora aliter difpo- nunturi ftellis,& C{lo. N m,dato,qudd vtrirqueidemadueniat
calor ifole, aliter tame efl io alterutro difpofitus feminalis. £t qui bonus
ad- ueoit vni animalium generi, alteri, contraria gaudenti di/pofitione, eft
malus. Itcm,vt tdem didc Alb. Jpreq; Arift. multipliciter contingit h^e
variari,vel malo cibo, vcl habitatione,aut educatione, vel ambecis diuer l fa
contingente iffc^ione, morte item violenta, vt Aftro]ogta,qua Alb. alibi
exaltat, videatur cumquam verificari,nec bene determinare perio- dos ficut
re&d nos in difp.^.diximusex auAoritatefapientu.Acrcrpon- » fioMartz dat
occafionem roborandi, quod diximus. Io motu quidem Contra Teia* diurno fol
girana per pinres horas accedit ad nos , ergo tunc generat in dic,plures vero
receditin no&e, ergo tunc corrumpit. Nam talis recef- rus.r.nofiurnus,cft
magis contrarius acctfrui,quam, qui fit in otbc de- cliui , fuo acceflui :
quippe cum in orbe decliui demandet lucem obli- quam recedens, vt ipfi etiam
dicunt, in noAe vero nullam. Nec dicant^ ^ non diu abeft, quia ad plus per
duodecim horas, vcl modicum fupra. t Etenim recompeolari debet breuis mora
abfeoti^ cum prjfcntiz breui f* tempore in motu primordiali, ficutlongus
rcccfius cum longo accelfu - fuper polos zodiaci .Sicut enim fe habet circa
tempus accefTus in zodia- co ad fuu rccclTum, quii per fex figna fit vtcrq; ,
fic fc habet in raptu pri- mi mobilis accefTus diei ad receifumno&urDnm,
quia vterque in horis bis fenis , vel modicum quid variatis', xqu^ tamen in
diuerfo tempore. Item cum acceffu in orbe decliui feroper eft receiTus nolumus
, vt mo- d o videatur geotrare,modd corrumpere: quare quz dicut incerta fuoc,
Icfalluot. Ad aliud didum Telciij adducit verba etiam diena:^ non folum pe-
riodum facit accc£Tus,& rccclTus^quia ia hyeme nil narccrctur,vt nullius Ad
4, M m m z Tiu (4mus in >rns,& afeendens domus vit^:& propter hoc
generatio rei vo ca;ur prvofedusvfquc ad Ratum, pofHlatum vfq; ad declinatione,
poft dedtnatio icm vocatur periodus vfquead mortem corruptionis, quii aequalta
fiiritfecundum naturam, quia a primo ad y.tantum cR, quan- tum a 7 td.i.per
aham atque aliam partem circuli menfurando.Ei ide^ fi piofcdus hominis ad
trigiota qutaque annos cR,ztas erit ad 70.Po« teit tamen hoc
roultiplicitcrimpediri.Ec qui feiret vires fyderum , qu; funt
fortiores,&qugdebiliore5,prognofticari polTct de vita rei.fed om- nimodam
veritatem oon haberet propter impedimcium liberi arbitrii . Hzc rcfponfio quoad
fiogula verba eft Albcrti in a de gen. trad.;. c 5« & qui eam
adducuat,vcrba Alberti recitant; no tamen euadit argumea tum T clesi j. Nam
relatio, vel afpedus Ggni afcedentis; vel dat virtutem vni taoidm,vel omnibus
tuncnarcentibus,autconcepcis; no omnibust vel mulcis,quia tunc multi Gmul
uafceQtcs, vel concepti eodem meofu- rarentur periodo. Cuius contrarium
experimur taro in gemellis, quim in diuerGs vteris conceptis voiuerfalitcr.Nec
vni tantiim ,quia plancu afccodit quandoq; generatiuus , & f(^licis vis ,
& tamen fjtus deperditor cito, vel afeeodit corruptiuus cum relatione ad
alia io orizonte , & puer tamen loogo tempore vitam ducit . Quin multi oafeentes
in pexima di- fpoGtiooe liclUrum,fzlicem ducunt vitam, & in eundis, qu£
Aftrologi abadrisruppeditanty difeonueniunt. Omnia itaque calori innato funt
ttibueoda.velG 1 C{lo veoirc dicant, modu, que nos dcdimu$,|aliu]nullu io
j.difp. tenete debent . Item fi quofdam homines fgliccs facit idem, li- gnum,
quofdam infelices, non eritei attribuendum, fed proprif natu* rg genitz rei. £c
fi accedens generat igitur quandiu durabit talis figoi a- fcenfus, vcl
permanentia faltcm illius in pundis cxircmis orizontis per« durabit illud
geoitumtquodfalfumeR. Nam co abfentcmagisviuiBca- ri contingit, licut accidit
rcccffui folis . Ec H recdTus folis, q n pl uribus* & nobilioribus viribus
calorum priuat-noftra entia , illa corrumpit per Arift. corrumpet itidem fignum
illud abiens, quod priuac minoribus. £t rico mpeniauda cR vtri uique largitio,
& ablatio iuxet vtriuiq; poten- tiam. Tum quia figoi relatio ad cztera
quamprimum variatur, vtEat corrumpeus, fed no fol potens ab Oriente ad
Occidentem vires immit- KcicA immij^uicliQ^ucre^icmpcrqi fquccc«I,(cm fi daat
unum virta- ^ 10 Dcvfa oblique lati Solis.' 4tfi tem vttanto tempore duret, cum
virtus earum Bat per Iamen,&Iumea _ clt a fotein cis A rif^. quomodo di
uerroseiFe^usBeri ponut iii Aftrolo gia, alios a calore, effectu nimirum luminis,
vel iplo luminet Solutiones diruczfuntindirp.j, tam Albcrti.quam aliorum . Si
item Bgna zodiaci mittunt vitam, cum venenot radijillorum ad ignem fublunarcm a
pro- g prio cfT ^u remoucntiir,& induuntur dcBru^iuam vim ignis; qui (ein
per dcltruit nos intenCus. Item non mittimi,nifi calorem, qui forte centum
millibus , & pluri» biismodis vanari potelf,vt alias diximus, ita^nil
certum deliiscB. Et ^ io hycme,qu indo aerfrigore riget, ipfaq; terrj
(uperBcies,&aquae,om> niaq; poBtafunt ab eis frigida, quomodo gignuntur
parua animalia i radiis Bellarum, cum a tot frigoribus deBruantur :
igiturdicant opor* cct, calorem bladum clTcin his omnibus, Bcut nobis
ponitar,& impref- fum i folr,qui generat. £t rcdeconfideranci fallax
appareat Bdio coru, ficut cum ponunt calorem non c{rcformam,& c^lum non
efle igneam; Item quoddicunt de domo mortiscft error. Nafignum afeendens ge-
nerat, aiunt, non tamen cum venitur ad feptimum corrumpitur geni- ^ ^
tua7.£carcenlusligaiquoiibccdieterminatur,igituridem quolibet die corrumpaturcB
opus:nam Bnito fexto afcendit domus mortis.Siquide mortis faUi- traofadto
feptimo, vel iplo in feptimo genitum magis reuiuifeit, & per- las . Bcicur;
vt animal narceasfubpundo Arietis, non moritur fub Scorpio- ne, vel Libra, fed
augetur vtscper.Quinfadispluribus reuolutionibus, & accefl'uad 7 . lignum,
& reditu ad primam, contingit Bepein fecunda mors naturalis, vel
antefcptiinu. Vc nemo rede imaginari queat,quid conferant h{C Bgna,B nunquam
vel rariHimc vcriBcatur tatis feientia . Ecidem cB,ac 11 quis intrante Petro
domum putet idc6 nafei loannem. Itaque profedus, deiedus^ue , ac meafura, nec
polfunc ex his deter- miiiari.ltem fzpe fzpius fub tzlicibus adris ab
Aftrologis politis, ma • le dirpoauntur, quz Bunt, & fub prauis bend,vt
nullo pado ab cis pro- cedere videatur vita, dt periodus, feda caloreinnato
generatc,informan- teque,cuius origo fol eB,&cxtriarccisaflicieoribus
natu.Nec exhispof- fent indagari augmencum,&diminutio, quia vndequaque
contingit va ruri, videlicet boniBcari, dc prauum Beri talem calorem natiuum cx
ac- cidentibus inBnitit. Ac verba eorum quz adduxit Mirta nil rationem Tclcsii
iuluic,rt infpicienti interius videtur. At ipfe quacunque recitat cxalijs, ad
bzc occurrere imaginatur • t DISPV ^ » S P V T A T I-O SEPTIMA. DE CALORE. ET
LVCE COELI A ducrfus P cri pateticos . EDITA A FRAT RE THOMA CAMPANELLA
Stylcnfe Ordinis Prndicatorum , pro deftnjion» Bernardtni TeUsj » •l - ER
magnum arbitratui opus Arift.cp c^Iom alienae naturae ab
hisinferioribusprimusadfnucnerit.&ius ta propria decreta de vnaquaque rc
diiudicars , (ibi contrarius pafliue . quio fapiencia' diuinx emulacor vifus
cft. Quod ^nim Deus Opt.Max. e(Te, & operari vnicuique dedit, dioerfiore
modo indendum fjifTe decernit; quin femperfuiiTcrupponit. Deiq; asione primam
negans, ac munus illud imponens Deo, vt nimirum c{lum tra* hat, ipfe vcluti
ridor, qui Deo prouidentiam, omnipotentiam, liberta- tem, acomnium
intellfgentiam rubtrazerir,cunAa componit Ariltote- let fuo modo, conftituitq;.
Et ipfum in pnmis coelum non igneum e(Te (latuens, quale Deus manifcftdcfle
voluit, &no(tris expofuit (enlibus. calorem f.& lucem,qualcs ab igne
inde percipientibus, quin Moyfen ali quandd de columna ignea allocutus, ex
coelo, inquit, tibi locutus fum, tanquam videlicet expropria fede: cuius tamen
contrarium Arift. pate- facit, ipfum mentiri veluii dcmoflrans, nobilius quid
dandum cfle de- cernens cplo , auferensillud , quo nobilius io materialibus
naturis non t>e ignit no- creauit Deus.Cuius nobilitatem, & virtutem
agoofcens Numa Pomphi biliutc. lius Romanus Imperator ipfum obferuari in
templis ab iouiolatis mu> Iteribus decreuit, tanquam totius generationis,
& viix exordium:quod iotellcxiffc credo a Pythagora, quem audiuit apud
Crotonem teltc,Plia ^ tarco,& Ouid.Stoiciiniuper, teftcGilenOiDeumignemarceprxdau;
raiioncque, & via ad mundi generationem procedentem, aiqiie omnes rerum
oinaium rarion;kConrinencem,quibus voiuerfafa&cicueniuot, c(Tc pronuntiant.
£t ipfum item fpiritum cal dum voiucrfoinfufum. , prodiucrliiatemateixdiucr^asforticotem
appellationes, Deum faten- tur, 8i fwlcm ac ftcllas Deos dicunt, quia ignei. £i
Plotinus cum Freino •mmun aal verbum Del >gn tumi^S calorem foli tribuere
reformidante. Acfacrelitterp nos edocent ipfe ili primis Moyfes dix:flc De im.
Fiarloa.Hancquedilttadam fuifle d tenebris, tpfaq; quidem igiiurluminaria
c{leftia,vt luceret fuper ter- ■■ ' ras. £t piato Deum lucernam accedilTe
ait,ipfum nimirdm folem in me- dio c«li,qud eunda vidcrenr,vt fuam edant
operationem.Etperip. om- nes fatentur folo excepto Arift. quem de hoc non
nominant. AtTeLid icnfu.probare non efl grauatus . Vbi enim inquit , propd
adefl , vt lunae immineat fol , qu^ eius lucet portio , nequaquam lucere poceft
luce ia •ereafolis motu contritofadaj nam nullus tunc efl inter rolem,&lu-
. nam.Pr^teredea portio tantikm illuftratur,quacarolevidctur,red fi Itt- . , .
;v ceat luce fada in acre, femper illuminetur oportet. Aduenitergd d fo- lia
fubftantia lux calida, ccelum^; igneum eft totum. De hincTclcfins reprobat
opioiooem Aphrodifati , St Auer. fecanddm quam finguntd nioiu fieri calorem,
fit eas quae funt aliorum cutnhis : de quibusalias. Marta autem antequam
reCpondeat , probare conatur aduerfus fen- Mar. fum, fit veritatem, lucem non
eflecalidam.Et primd,virus,ioquic,videa- Ar^.i.Mar. do luces fortes dolct,fit
patitur, fit lucis intcfzfimulacraiQ oculo rema- nent poft afpcdum , fit locum
minoris lucis faciunt apparere tenebro- ' fum,donecab oculo veftigium maioris
lucis euanuerit,fi igitur lux eflee calida oculum deftrucret , cum operetur in
vifum contrd le conuerlum aliqua impreiriad , ( liceat nobis breuibus banc
rationem perftringere , quaevfqoeadfeptimam
protenditur^&loloriensfupcruilum occulcat, Mar. ait, minus lucida, ut
itellas , quare magna eft, fit ureret oculos, ficut fit ignis oodurno tempore
aufert intuitum eorum,qucfunt ultra ipfiim. Item uifio fit per lineas radiofas
fuper oculum, unde fi calid{cflcnt,oca los chd urerent, fit pci radios obliquo,
cum hisutgoraturuifus abfque ttft tone, fit cum operatio uihbilis fit dolorofa,
fit uchementium luminu fit talis, tunc omnis elTct l^fiua, quia unius funt
generis,St frequens in- fpedio eft odioia,fic omnibus fenfibus continua
fcnlatio; igitur quooia N a a luce H|oibt)s no6.exctptVidemurMarce. Artft.enim
calidam e(Te nrgauu nu 'attruione*& cum coaducnit calor, nullum cadit
dubium, ne Btcalidu«i £c in pleoalunijsaere lunz luce caUBeri dixit,
nullti>iaurus negare cius c^lorcmtquod faciunt recentioies. Quin
fempcrcaloremluci copulat.. £i Auer.calidam^iVc lucem tandem noo negat, aut
erit inquiens lux! cauia vniuoca caloris, & non erit inconveniens vt ei
copuletur calor,&; cam ea rcBe&atur. Idem lentit Auic.&
HTp.Io.Cra.Cardanus in 2.& 4. libro de fubtUitate rerum fenfu calidam efle
conteudic. At Platonici om nes vna voce id declarant,
lamblicuSy&Ficinusrupcr Timfleum,&rupcr ^.dialogum de iufto,& Tuper
Plotiouro, & in tra&atu proprio, que fe« cit dc luce. Plot.in 4.En.lib.
s.rauUa de Iucc,& viBone docet, & quomo do lux obiedum eft yifus noo
aurem color,Bcut & T eleiias. Idem Theo phraftus,& Proclusvt fcribUSimp.iD4
pbyr.4($.Quareri ratio talerce,i tam peripateticos quam Platonicos, nedum nos,
premeret, & aatiquio-« res Pythagoricos a qoibus hi detiuaotbr. At
peripatetici lucem calidam, faltem viuiBco calore ponunt in primis Marta;&
quoniam sident luce Arg.Alrefie. fgiis calorciu deftru&iuum, & igneum
io «iUte,& io fpeculis con> . ciitur ia iUn. furentibus, id reflexioni
attribuunt,quod improbabimus poBei. Itaq; : quocamqu e pado fiat cum luce
calor, fiue ex natura lucis hoc ic, fiud 1 ' cxrcBexione, quoniam eiufdcm
menfurp eundem fenfus^calorcm nobis .—V i ofteoditexoatura lucis, quem tilia
6acitreficxio,inidcm,fifit iiocon- 'veniens ducautur,opostet. Quapropter contra
lioi omnes, &Martam ». pyguit Marta.Atalij derident eum. Si enim fit per
lineas redas vifio^i confiat autem, qudd lumen refiexum eft calidum, per
calidam ergd Iu* ' cem omnia vide.ntur; nam ab omnibus luxrcfleditur,&
quando cx(u-.& deomnium cofeafii idfupponatur, nam modus,quo fiat mox
dircutietur.Repratbendit ergo omnes Martafuo futiK argumentiv k>,lcdnoQ
minusrc,quam aUos;qai atquiuoco in fui natura, & voiuo> co, igaeoq; ex
refiexionelucem donat calore. Ac vifa cum fit lux vrerc «ocia plura, dubitare
admodum debet, ncfuicomburanturocuU, vel iam katadufiifprKfitaiin ^uia
Arift>i.fuataquei,'acaoa Pktoaids, 8c ^ .. «r ■ De fc. Nccoportct
omnem lucem id agere, nili robuftam,diredam^;, qu^ pofllt oculi humores
ditiellere, noii obliquam, &debUem, qua videmus nos.VudcTelelius iu
lib.7.cap.i7.obIcdar, inquit, fummoperdfpiritu lux, & ipla illum c6moueRS,agitansq;,&cogaataampIiiki,
fimilisque; luce, etenim lpiritus,vt alibi declaratTelctius, fubtilesfunt,
calidi, lucidi ,& ta blanda fuueniur lucej &ided £mp. &
Platoignexnaturz participes Pla.Emp. ponebant oculos,quos falso impugnat Arift.
Et fubdit T el.at non obid ^atintrgra, puriflimaqueimanifelteenim ab vtraque
vifus offeuditur, & penilils corrumpttur,qu6d,vt exiftiir.andum eft,amplms
quidem ab ilia (fupplc Integra) qux robuftioris caloris facies efl,8t ab
hac.fpurif- fima humores nimis cxagitati,nimisq; fuft, & liquidiores omnino
fadi, immixtum fpiritum nimis exagitant, dt magis fcparanr,fegregantque,ac
minns foueot, minorem que iufcipiant luc cutus, c$lo dat ignem, quia lucet;
& videns fublunarem non lucere, in materia deofa ignem lucere dixit. Et
magis Io. Gram, Beffarion item ia lib.i. in calumniatorem Platonis, Alb. etiam
in a.dean.trac.j cap.ix.ca funt Iaceotia,inqoit,io quibus partes calcatar,
& dcraiffuot oobiltorca diafani. Auer.autem io parafrau de renfu,&
(en.quoj pythagorici,quo« niam lux non apparet, nifi io diafaoo, opinati funt
quod generatio lta> cis non eft corporum luminoforum per fe , nifi apud
aduoaiionem liii* cis cum alio corpore, ficut eft difpofitio de igne ; ignii
enim non lucet nifi quandoadunaturcum alio corpore ;& idem fere dici
ti|.€ci. conw g X. quare id fit femper ex adunattonc materiar,vt
luxapparear,& in nu:* ceria aliena, quia ett fpifta femper lucet fiimmus
calor,Ucet rubeat, non niteat, ficut io puriifima conglobata Jgnis vero puri
materia eft icouif* fima,vc refilire nequeat calor, nccle valenter roanileQare.
Ateoodeo» fiitur in aliena, vndevalentiocfidu&jfereinea mar loc ftuf(,
quatenus fpicitus elabi facit , quod & vehemens labor efficit,, nequaquam
idcd lueexe o^rccACa. Quid color bum ait difgrcgat vifum . Et Arift. in
defeo.& feoHac Auer. colores ex coinmixtiooe perfpicui,& lucidi
corporis fieri doceot,ided ex miftione ignis fit,air,&diafani. Et album
proximum igniefleoportet,oam ignis ^ purus albus eft,vt ibidem
dicuar,&ipli. £t Albjn x.dean. hypoftalis, A|pud Alb» ait,colorum eft
lumen,& ignem ad cos couftituendos adduci t.Qjam- obrem albcdo, quoniam
ipfa vicinior eft luci^oodufuam manifeltabit /pcciem,fi eltinteofa
prKcipue.Do&l/CmevodeTcleliusin r.mai.c.x. ApuATcL alteram ponit albedioem
valentem, & viuacem, qn« fui manifeftat Ipe* ciem,& vocatur lux; altera
eft, ait, qux vcluti torpet, & fi quidem fele fic spfa c£Fundit;quoniam
ftatim prius omnind, quam ad oculosperucniat ab obuijs fpeciebus rcijcitur ,
obfcuratur^; iouifilis per/e potius eft , & Bon lux, fed Albedo dicitur. £c
ided quia Aiam fpcciem taotillum ma- ti ifeftar, albedo iuteofa apparet quida
pallor ia aula;»t in Rufis, nifi liat .atbefadp, non apparet vila , quoniam
exilis calor non dum lucem emi- fit,ncc lucis rei: quis alboribus materiam
tinxit . At frigida libi apparet» & humida, quod rcfpeAu noftii,&
frigoreambientis,eft verum.Et alibi diAum cft,quomodo qutdluceat magis,
quamcalcat,& ecootra. Prastcrca',ioqutt,n lux ellct calids;bitiil diceretur
a medicis aulam -eflir x f-»», . ia u nu da m il ia Tn »^aitt aoaiogrediUU
luxloUs» excuiua rcflexiooc cau- iacut 470 F.ThomjeCampanclIa^' ' fatur calor»
^uU (1 ingrederetur lui deberet cffccalida. HxcfUdt ?crb« eius. Th. Proh,
nnnqnid medici humidah) vocant aulam', quam non ingredi- tur fol quid ex
reflesioae fi( calor ? quin abfolutd appellant humidara% quam noo fubintrtc lux
calcfiiciens:& humidum appellant, quod aquei vcluti grc(Tum,non
rubcilias,oam aquam humidiflimu ponit Ga- lenus, vtiph aiunt; Ac hoc quia iuxta
corpushumanum verfantureoru ipccuiationcf , coipusauicmvulgd humidum
fentitaqueum fulile, & aerem grolfum, vaporibus mixtum. C^are aula, cuius
acr non fubtilia- Medici iucc tot luce, & parietes non purgantur interius
humoribus eleuadis,eft ha calidi volur. midaillis^flc humidum cum fr!gore,vt^emperpcneiotcIl!gut:refpedi«
•ueenim loquuntur. Vt non ex hoc ex reflexione fiat calor. Numquam enim Hyp.
autGalenuaeorum prinapestaluflnxcrunt . QuinHypp, aerem nodurnum rubiiliorcm
neri docet, Ac calidum a lucc generatio-' ni aptum. £i Gal. calidam cffelocem
docetmanifefiein^.temp. cap.i. Auic. item medicus t bi plus lucis, ioquit,ibi
cfi plus caloris. Et Carda- nus medicus io lib..^ dc iubtilitate rerum calor ,
lui, Ac claritas vna rex 'V fuo(, inquit, diueiiisnomioibiis gaudens. Quare
nihil habet prd (e d medicis Marta. Ac nos aulam , quam lux ingreditur ,
bumidiorcm dict- * ' mus, quid humor eft ignis proprius. Ac fubtiliorcft tunc
aer; fubcile Ac humidum non diflFerunt. Omoium Peripateticorum tcftimooio , vt
ia difp.^enarrauimus. Parietes autem fluor licctorcs per accidens, quid *’
dinimtlares cuhnt, partes tenuiores remanentibus duris,'Ac crafltsa^o-
oeeieuaotur caloris. Ac videamus modum,quo a coelo heri calore fea- tit Marra,
Ac quibus perfuadet rationibus a motu illum heri. Czlum moueri clarum cli,ait,Ac
quia partes mundi omnes funt coa Qt^dcxli
tigu2,moucbunturomaia,quzlani(ubczlo:hzc autem funt elemea- ^ vitellnin in ouo;
quado autem mop ta. netur, ouum, vitellum moueri quoqueoportet ; ex uatura
materias.m omnia moueotur,Ac talis motus c(t citfopcroaturalis .ldc6 moueotur .
inquit, quz non luat ignea. Ac igniuntur veluti aer, at ignis cft dele igni tus
non amplius ignibilis , £c primus orbis vclocin>mc latus non ignit propter
diflantiam, Acfol cit vicinus, iccirco ipfc magis calcfacic,Ac ma- gis cum
apprepinquat, quia tunc radij funt tortiores, nam rtflcftuo^ cur, Ac voiuntut.
£t in huc inliftic. Abiqucvlla prorsus coofideratione loquitur, Acnil eorum,
qufhbi Rtpr«b. declaranda eraut, declarat. Fi6io.n.maxima cft, ^ totus ficut
ouum 6t mundus, cuius corux ht c^lum, Ac elementa vt luteum . Hem fauc per-
luadecoulh credendam, t.ccrudibus.Quzenim lunc infra cuttices,oio- uetor co
moto, tj> vuius funt vifcofitatis, Ac cralTiticf, vel paululum dif-
ferentes; Ac ouum vr)dequaq;io fe collc6{ replet, vt vna leorfum ab aU tcra
Dcqucachcci, nec lucum quieukm vu muure.ltcm rcuuluioouo piiu« 4 Delucci &
calortf c^IeftfJ 47 1 ircradcdtes fupra defccadentes ioferunturomAeSi tas^;
ucluti c)eprimunc,iprcq;ia primis cortex; nam in fabiimexqualibratum nou fe
continet ouumioec aliqua earum pars in fe remanet, fed prorfuscum akera
confufa; nec centrum flabile habet, & quod non efl centrum, fed totum
continuatum, vnum in fe motum vnum habere oportet, parte»* ^je attolluntur
fupcralteras,&alcerx humiliatur, & n5illx,modd qua; fti 'it in medio,
fed qu^ in extremo.At hotu nuilu conuenit mundo, par* tes cuius longe inter
fl-diuerfinimfruQt, continuationem fugientes de facili, longequefpationfTimus
c(l,& tcnuifilmp partes motum totius non infequentcsruntlongeplures, &
maiores ;ipfe nimirum aer, cu* ius ft altera pars moueatur,reIiqu^ non
infequaturoportet : nimis cum {it fufiiie,, ic uirgrcgatilis, naturaque mobilis
; & alif partes funt crafiGf-
nmx,durifrim^,immobilitlimzq:dere,nilpofribilesa fuperpofitiscoav* moueri, ipfa
nimirum terra ;quz veluticeotrum vndequaquexquilU. brata infe commanet, nil
alienis mobilis viribus, nec cu motu c;Ii mo* ueri poflibilis, nec deorfumicum
nullum Gt, vel ad extremam, declinare partem, ad C{li nimirum concauum, vt
voluatur,reuoluaturq;cum il» lo,& fuper illud; nam nec motus mundi
componitur ex cleuationcpar- ' tium,& depreiTione,cum in eius circulis non
fit dare futfum, & neor* fura Sol quidem decliuans ad antipodas, non
dicitur derceodere,nifi re* fpc&u nodrimodi iotelligendi, videudique;
incolx enim illius hzmi*t fpheri j, cum ad noftrum fol afccndit orizonce,dicuat
defeeadere. Itaq; componitur ex afeeofu, & dsfcenfu czli motus comparatiuc
tantum . Item nec partes fuperiores, vt ex hoc /equitur deprim unt inferiores,
nec defeenduntad extremum c^li, vtad partem, qux cd nobis vifa inferior:
(edomnesin femanent. Quin nec fupra centrum grauantur, ip/am^; ' terram, nifi
folaaqua ; at aer & ignis potius ad perimpheriam clcuatur. Nec item c^lum
infertur in illis , vt trahere poflic , nec quouisdeprimic
pafto,redIeuitlimaedvtriurquerupcrficies,&planifTima, zqua biliflU
ma^ue,vt, quomodo altera alteram trahat, non fit imaginabile. Nullo - igitur
explicat modo, exemplove Marea, aut Perip.quifpiam tra&u ele- mentorum
aborbibus, nec calorem inditum,quancumuis cotinuo no- ua fingant. V eritas enim
fuper om nia pr^ ualet. Et mirum quide fi fub* tilinimum coelum
vniuerfurocalcficiat aerem motu ; 8e Arid. a folidis t adris fieri modd dixit,
igaemq; ipfum in primo met. i motu cccli ciTici enuntiat non tantum acrem, nam
ignis aer cft, ait, motu coeli ignitus* ^ At mirandum prztcrca ed valde, fi
coelum totum trahat , & diipergat, atteratq; ignem, quod tamen ed
molliflimum, & nihil illum deprimit , nec alterotfum afpero ed, partes
extra porre&as habens, vt cumpliceo tur, nec irregulato Ferutur motu , fed
zquabili prxdi^u ed fupctficic, tcleuifllmu quidem cd in fc mancos omnino, ac
fapernatans. Atabfuc- diffimaj Qi iaaoisptcmdiscd iatio,qua i folc,& 00 a
cactis adeia caUfie ^ ■ ■ acr 47 ^ ICThoftiac Campancll* «et ob proplnqnitaretn.
Luna quidem eft uicintor aeri, & igni ei^; con* tigua,vteum flagellare, uel
confricare queat magis : igitur robultior€> vcl falt^m aequale det ipfa
calorem Gt oecefle. Sol enim maximd diftau ' 8einteripfum ac aerem
quatuorfuntorbes maximi molis, flealtitudt* nisiVtquo pado fua caliditate
conterat non Gc capiendum, at luna tan- git ipfum;vtGaftra conterant, ipfa
foia,uelmaxim^ conterere uideatur denla namq; eft, folidaq^ magis exteris
orbium partibus, & exterx etia partes orbis lunaris tangentes Gnt furdum
putant Peripatetici. Omnibus itaque decauGs luna moueat,2c calefaciat
oportet;& tamen Artrologi,Sr ipG Peripatetici frigidam luna ponunt. Nec eft
uerum quU tardior eft, minus calefaciat Luna. Licec enim tardiorGteius motus,
quii orbis eius minimus eft, tamen illum pxnd {quali tempore coroplet,quem
dicunt i primo habere, fpatio uide licet uigintiquatuor horarum no (at minori,
& proprium citiifime om- aiu. Item G Atift.io primo met.ex eo calefacere
negat (tellas fixas, quii longe abfuntyigitur Luna,qux tangit, calefacit magis
quim Sol. Prxte« , rei arguebat Marf.Platontcus fuper a.£nead.Piotini lib.j.cap
G Lu na ob tarditatem miniis calefaciat, cum tamen Gt propinquior fole, de- bet
cum motus tarditate appropinquationem quodammodo compeor i te Arifi. coelum
lumine calefaciat, nifi motu tantum, aft additum eft ab alijs lumen.
Expefitores ( inquitenim ) fecundam dantcaufam.fil- luminationem dicunt enim
,g»loxio eo, quodlux, videtur calefacere* Ecccquam aperte Auer. hanc deluce
fenteotiam negat Ariflotelii& ca* pofiioribus non acquiefeentibus didis
Arift.attribuit,Simp. quoq;in ExStep, Z>C{l.dubitans de lumine
afirorum.Admiror,inquit, Alexandrum; qui dicit,non dicere Arifiotcle qualiter
ab aftris fiat lumen, fedfolum qua- liter fiat calidiias, qp.imuis audierit
dicentem ipfum. Caliditas autem ab ipis, it lumen fit, detrito aereab
illorumIationc.Siigitur,ait, delu- mine nihil djxit, vt putat Alex, neque de
caliditate dixit aliquid. Nam non aliud, dixit de ipfa, quam detrito aere ab
illorum latiooc fitcali- ditas,quem enim fcquuntur dcincepsin textu omnia ad
huius fidem af- fumptafunt.Ei N phusin a.dccal.t.a i demente Arifi.eficjVt folo
mo-^ ExNiph. tu agant cxli,oon autem lumine, nec influentia. Et in expofitione
t. 4 i« antiqui, inquit, talem formabaovationem Omoecaltfacieos,&luccna cft
ignis, igitur C{lum cfl igneum. At Arift.refpondct, dicit, ^ calor,8( lumen
funt amotu. Iitm Alb.in i.met.trad.i.cap.ix. opinionem hac» Ex Alk quod lumen
generet calorem , dicit non cfTe Arift. quin reprobata ab Auer.vtipfe dicit in
metap, fed Apollonijfummiphilofophiefl ,& Ak chy
ndi,&lobfilij.Manifcilum itaque cft,q>Marta nec Arifi.iextumle? git,nam
non fic nimis temere loqueretur. £t loquens demotu no tran* fluifletad lumen ,
quod A nfl. dixit numquam, nec expofitorcs ei auri* buuntyfed impotentes
faluate Anft. figmenta ad lumen concurrunt,8e tamen non calidum , quod Arifl.
non potuit velle. Nec verum dicunt quidam Arift. mentetn (0^e, vt motu ,&
lumine fiat i cfliscalor. E,tht quidem principio icxium Interpreiatifuntiuxta
Arift.ienfum, verilat videmesiumioorum in fe folcm , ii negare minimi audentes
cxpoficioi- nem propriam paucis ioicricdis,f quia exipfa, quonii cognata cft
Ari- ftotcli reddere omnium rationem nequibant ) deftruunt , fed nulla ra«
lione, Dcc modo fido vllo, nifi qi talis, aiunt, eft Arift. intentio.V erum
confiderent ex illo,q>ficutcaloroon cftinc{Io,& fitin aeredetrito 2
motu, ficnecluxcft iii eo, fed fit io aere. Inquit enim Arift. (neq;cQim eadem
f^pc repetere pro veritate manifcftaoda grauabor^& calor,&lu^ men codem
pado ab bis liunt detrito aere. £t huicocaomm expofitio» ii eorum etiam, qui
negant, tcflitnonhim peibibit. Quapropter Arift* errantem reda numquam
conducent via, nifi magno iUiu« damno. At perip.ncmo apcru>orefolis lucem
negauit,(edomocsAcift.dcfcrutdi« SCDtea nuoqniix), nam abeo diferepent* * O o o
Mana t} I 51, •Hu 474 F.Thomo: CampancHj! • Mirtastit^m ntiUo declarans paAo,
quomodo non calida fuxeato* rrm cxrtflfKioncafTMmat,& calificiat, legit
enim (credn^Tiltsij raiio- fles in fei^ cjp. ad jorfantes his , qui fic dicunr
; Se rcfpondere non aufu» procis, lient nec pro h’:$, qui diuerfa fingunt de
caloic attritionis cfli , reddit ad id qnamd magis vnitaelHux, tanto fortior;
&ftc calefacit tnig's Et probareTcarbitratur. Tum, inquiens, quia vbi non
cft lux.ftd vmbra,ibi nec eft olor. Tum quia cxrtflcxionc.qur fit in fpcculo
ge- neratur ignis, & fi fit ex reflexione fpcculi,& non tab jlf,nifi
reddant ra- tionem, non ell credendum Teit fio. Icem,air, fenfu paret,
fuiltculujacrc plenum crebro proieftum concalefctrefimulcum acre, qui eft
intus. Sed ha;c verba potius olidam lucem efle manifeflant. Si enim lux dt-
fperfa non calefacit vehementer, fed vnita , igitur vnitus eft calor in ea,
& manifeflatur,qui difperfus nequiuerat feipfum cflfundere.Et il priua- ta
lucenon funt cahda, ficut vmbrofa , lux igitur calida erit', qua pofita calor
ponitur. At quia dicit fieri ex reflexione, & nos non pofie reddert afloex
*’**'o*'^™ dicat Tpie quo- luce .modo lux noo calida ex reflexione calefaciendi
robur fumati Nos quide augeatur ca- Aaifi multipliciter ibi, tefleftliirt,&
multiplices fiunt anguli refilientes, i\tVon‘tabu- adunati , vt fortiflimira
accipiant vim . da m Non tamen meminit, quod intrxtu dicitar,^umeda
motuEeri ndf - Auer.GmulaV tio. :iVs3 .kuD». ^iuus, quam calor . Sed inlcius,
quo vectatur, concicutt contradi£li()«^ nem, & Arifl. non deferit in aperto
Angens non aduertere,qudd in tex- tu hoc fit, at ex alia parte facisfacit /uo
Arift. dum eam non calidam po- nit. Calorem, ergo inquit, generat ipocus, qui
perfcdiocft corporis ignei, ignisenimexcinguitur
finemotii,namcdrpt}S'Ctltd-um,C(imfue* .Kr x!l rit motum, etitio
vltimaruapcrfefiioDc. Si igitur lumen fuerit perfe» Aio corporis ignei, tunc
cfl dc eo , ficut de motu.fwqndd corpus calidu igneum» cum fuerit luminofum ,
erit in fua perfc&iooe vlt/ma , &cumj ^etitin vltimapcrfeftione, erit
io calore cum vlcima petfe&ionA&flc vitri apparet, quod caufa
accidentalis eft,ficut dCmotu. Vbi reiftehaao^p«ouM«>ctMc.’ ' ' ” Ooo z
ignis .•>. O 10 ** i f. S 1 BxFic^ Bx Tei. Ex-Ycrg.. Bx.Car^. 47^ F.Thomar
Canipancllx ignis fpec!«m icauracoarimsliseotm eft,fimd(s>erit voiuoca,Bcfi
pcrle ; „ »“P‘:®**«^««*‘oS“«“‘““‘*'Niequeemm(fequitur>ftremotumk.
vtiftaforma.copul.etur.cum lumine, Bcrefledatur,.cam-eo,aficiadatur-> A ofrinagduBt>cft,qpd(iiic«^cqua
fiutcorpor 4 cjleftta,Mm^, S ■ De luce, & calore cxIediV 4^7
lnqnantamruateorpora,hibent eam elementis commanicatlonetn ia
diartnitate,illamiaatione,&obrcaritate.Ec idcd diat Arift.tn lib.deani
malibas.qudd natura Lunae eft Grailis terre propter obfcuritatera, qo{ cftih
eajergo pars luminofa orbium Gmiliseft natur{ignit:&ide6an> tiqui
conGderantes operationem ftellarum attribuunt qu;bufdamcaIo rcm,& Gccitatem
alijs.Ex quo patet quod inuitus Auer. & reritatecoa* Aus ftellis igneam
attribuit naturam , fed nd Arift. cutiareiurando eft obftridus,defierat,aoa
aperto id ore, fed vcluti muintaas,confeiTus eft. Et hoc in I a.Metap.& in
deTub.orb.cap.a.innuit,'hanc opinionem Ni • f hus Auerroi feribit ia 2. cxl. q.
4 calidas nimirdm efte uellas . Sed re> prehendit ipfe Auerroem, quod
calorem luci copulare audeat . Hocef' fenoo poteft, ait, quia luxnon eft
corpus, igiturnon refiefliturcum ca- lore. Sed fallitur homo, certum eft enim
Auerroi non {quari in rerum intuitione. Et diximus nos ad hoc, lucem efle
incorpoream, fiteaiorem spHim manifeftum, non Geut res diftin&as
copulari,& io aeris mole,& tranfpicuorum multiplicari. Simplicius autem
non eft reritus aflierere caelum igneum, (ed ex igne impuro compoGcum negat,
componit autc cx puritatibus elementorum non enim imaginatur quomodo tangat
•erem niG ex eis Gt, nec quomodo videatur niG Gt igneum; At quii lux inaximd
fola per fe viGbilis eft, nil formidare debebat, num Gt igneajnec. fingere
debcbat,vt interdum facit, reflexionem efte caloris caufam;.nam quafi vidus
didis Io.Grammatici,quem nolle fequi 6ogit,iauitus cxlo dat ^em cum
Platonicis.qui tamen io aperto calidalucem efle docent.. At quoniam Philopoous
non authoriutem Arift.adhibuit,& ipfum in boc dcrerait,quod fcclus magnum
perip.atbitcancur,Simp.cftugit quao doque luciscalorcm • Peripateticorum alii
reddentes rationem denon calidf, vt putant, lucis reflexione, irritari i
reflexione dicunt lucem , & irritatam calefacicdi vires fumere. Q^od
Gditiura eflieinde patet.Nim lux apud Arift.&Gc fingentes ftopida eft,
nullo prodita fenfu nuUaque nlFedionefenfitiua , quarenec irritatur ex
prohibitione progrediendi quod antmalibuscom petit. Et fi nec ipfa eft calida ,
necid vnde refledi- tur, mdd irritata vires calefaciendi accipit? certe, quz irritantur
ad ira , animalia calefiuntcx fpiricuum calidoru, & fanguinis agitatione;
qua- propter catidacam fuifle oportet. Item exhoc nec tota caloris lucis cau-
j&explicaturtntm non reflexa modo, fed acccdcnscalcficit. Manifeftd' quidem
fimul ac nos contingit, non calefierimodo, fed, quafi abaduc» nienreiacuro,
feriri nosfentimus.Alii autem, quilMsfauet Cardanus, dum Sc iplepro
AriCGngit,.attenuari aerem dicunr, ad quam reuuicate fsquitur
cai'occenmaenimcalidaruar,&ad ipfam catorin lequicur.Sed fti ma^serrant.
Luxenim incoroorea eft,& caloris expcrs,quum >docr gd poterit attenuare,
&rubcinandb commouere: omne enim attenuans
caUdap»c{vcl.corDU$’roUdUm>comcrcas,idcd cum lux-acutcumfit bo ' '"'T
■■ ■ wm T Niph* srfiile Auer. lucem cali raeo,caIor erit abfque dubio in c^lo
toto.Non maior enim eft ratio de vna parte, q^u^m dc tcliquis:totum enim
fimpIcxfimilarqudd reflexa io feprffertim maior fit ca* Concluditur lor,quii
conduplicatur, &vnitur,cuiurmodi non fit in obliquum, vc« op- verauod.
ritatem loqui, fle aoo figmenta veriflimum cft, & crcdo,poftcri omnes
agnofeent. AtMarunuIlam dedit rationem, nec quim hi commenti funt, ided
quidquid dicat reiedumefticxplorumq; tamdenoncalidx lucis calo- quam motus» - .
“ -- - At F.ThomJc CampancII» Solii mcni AtMjrta dc^peranidemoBnrarecalprem
lucii.tranfijaJmotam. fer« cilcrtm inquit aerem incalcfccrccfli motione patet
exemplo folliculi, aere pl 7* **'»®‘*' dii.proiiciaturii Jcm
cuminclufoacreinca'el'ccrech nculfc, ■»*-mIcfUri' Verum fulliculuSyqucm dicit
Marta, nonaffumu calorem exproie* ’ iSione nonum , vt putat, manifettum , &
6 alTumat diceremus pr^inexU it eniem f xcitarl.N im irclufus,aer calidus
cf^eiiim »p(e, & tlabi impo- tcrrs,rfFiindique,diu icmmoins,&
ftimulatusincale(cir;n-im calor eius expergcU(^us,& feampliBcandt nadus
occationem ab adiuuante motit mani(Vftatur,vt millicsd ximus.
Atexperimurpotiusnon caicficn lilu, ^ ^ nifi d
uproijcuturinlocis.quoiSolcolluftrar,noninDodc,&vmbro« (is. At nequaquam
huius exemplo doceat c^ium calefacere; non coiin. proijcitur cflumcum aere,nec
conditiones illius habet, vt de ouo dixi> mus Bmiliier. Et aer intra Cflum
non elt in angufto adunatus, cooilri« . ■ dusq; , vt cum co (imul polTit
proiici, vel agitari, fcd vndiq; dilatatus, i czio partim iniromenfum diftirs,
nooconftridus, redpirfclabilis.dC d (gregatil s omnem cflFugienf,& potens
effugere plagam. Signa item Necfienofa- Arill.de proiedafagitta.o ulla
runt,& dclap.dibus, & lignis contritis* gicte & lapi* non cnim
fertur in aerelol, vt incaicltat ipfe, vel aer, vt (xponur, more. du,ligneruq}
Sagittarum, nec aerem cotrire puted. vt fuperius dode Tcl.probauit. Mar.Refp.
rcfoluturus rationem Marta, qua C{lum,&folcm in primis mo pro diflindtio jn
aerem calorcm.agfrer6poffeprobafumcftind (putationis prin- cipio, didinguit
inter i.6fricationem,& atteritionem, confricare cnim, ait,aduettant
Pedagrgi, mii useft quam conterere, vnde Plinius ait in Epift. dentes lauandos
fricando pr^bebat, attererrautera magis quam fricare, & de fricatione
locutus cllArir.&cx hocrc/oluic rationem illi*’ quam ipfe diuifit in
trrs,& non intellexit eam vt tres, nec vt voam . IdcA ad primam,
ait.dicendum quodacr non conteritur eo modo, quo ponit raiio, fcd
coafricatur,(icut patet in folliculo, in quo aer confricatus ali. quam u per in
calcfcit, (icat etiam folliculus proiedus& attritus. Quis tam ineruditus
effer, v< ad renfum, ac fecifatam rationem inani- C^6(! diflin* bus verborum
nugis * & d fferentijs pcdsgogorum io voce, non io (cn- Aiodt ouUa.
rcfpondeat, lU re przfcrtim tanta, que tot hominum ingenia, inquirere
poirib.licatemcius,& non iouenere,compulic,Alcx. nimirum
Thcmir.Simp.omniumq;dcniq; Perip. quorum alij politionem nega». uere,alij non
negantes aliam iiiuc(ligaucre,alij varijs fidionibus fidi- tiam elle
dcmonRrarunt,dum defendunt; & nunc homuncioaliud fri- care a terere dicens,
oihilq; demondrans, omnia foluir. At Bngula *cr- ' badcdruantur,vt obmuicfcat .
Dicimusquidcm indifferenter defrica- tione, & attritione locurum fuidc
Aridotelt m, quin potius de aciriiio» ce. la textu enim Gc habetur. Caliditas,&
lumen abip6sBc(ieilis,pro- picica quia aer ab illarum Utioneconteritur. Ethuic
confonat uxtua autiquu$,AGr(cus,qQcm exponit Simp.Alex.AcThc(oi£& nuper
iran- _ alat»- Th. Aatio I. % ? »Nome compiuto: Giacomo Antonio Marta.
Commenti
Posta un commento